imal edilmektedir. Candamarı görevini eksiksiz yerine getirebilsindiye.

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "imal edilmektedir. Candamarı görevini eksiksiz yerine getirebilsindiye."

Transkript

1 M Ü H E N D İ S L İ Ğ İ H A Z İ R A İ N

2 f Yeraltı kabloları, insan vücudundaki candamarlarına benzerler. Durup dinlenmeden elektrik enerjisi taşırlar. Fabrikaları ayakta tutmak, günlük hayata can vermek için. 1 kv'dan15 kv'a kadar KAVEL yeraltı kabloları beynelmilel ve Türk Standartlarına uygun olarak titizlikle imal edilmektedir. Candamarı görevini eksiksiz yerine getirebilsindiye. KAVEL'e güvenen* lerin yüzünü kara çıkarmasın diye. Türk Standartları Enstitüsü de verdiği Kalite Belgesi ile belirtmiş KAVEL'e olan güvenini. İçinizde en ufak bir şüphe kalmasın diye. «T v / saf %l K AVETL Kabto vc Elektrik Malzemesi A S İSTıNYE İSTANBUL Tel:

3 KIMYA MÜHENDISLIĞI MECMUASI TURKİSH CHEMICAL ENGINEERING REVIEW ındustrıal, ECONOMıCAL AND TECHıNıCAL TOPıCS ENDÜSTRİYEL EKONOMİK TEKNİK TMMOB. KIMYA MÜHENDISLERI ODASı YAYıN ORGANı YIL: 12 CİLT: 6 SAYI: 59 HAZİRAN 1973 İ Ç İ N D E K İ L E R SAYıN MESLEKTAŞLARıMıZ 3 GÜBRE SANAYII 5 Cemil OĞUZ FOSFAT RAPORU.. 11 Murat GÜMRÜKÇÜOCLU KRISTALLERIN BÜYÜMESI ILE ILGILI GENEL PRENSIPLER 15 Dr. Ali Rıza KONAK KATıLARıN GAZLARLA EKSTRAKSIYONU 17 S. CANBAZ. A. F. GAİNES - Y. YÜRÜM TÜRK ŞEKER PANCARı MELASLARıNıN ALKOL FERMANTOSYONU YÖNÜNDEN MUKAYESESI 21 S. ÖZÇAM. J.M.L. PENNİNGER SERAMIK SANAYII VE TÜRKIYE 25 G Uner SÜMER TÜRKİYE KİMYA MÜHENDİSLİĞİ IV. TEKNlK KONGRESİ TEBLİĞLERİ (IX) YAĞ REKOLTELERİ VE BİTKİSEL YEMEKLİK YAĞLAR SANAYİİMİZ 29 Hilmi KARAN TÜRKİYE KİMYA MÜHENDİSLERİ IV. TEKNlK KONGRESİ TEBLİĞLERİ (X) PANCAR MELASINDAN MEŞRUBAT VE SIVI ŞEKER YAPILMASI 32 Yurdanur SARAY KİMYASAL MADDE FlATLARI 40

4 Odamızın Değerli Üyelerinden FARUK KIRIMUOĞLU'NUN ( ) ölümunu Üzüntüyle Duyururuz KİMYA MÜHENDİSLİĞİ MECMUASI Kapak: ir DATA Abone Bedeli: T.MALO.B. Sayısı 7,50 TL. KİMYA MÜHENDİSLERİ ODASI Yıllık (6 sayı hesabile) 45, TL. ADINA ir İmtiyaz Sahibi ve Sorumlu Müdür İlâıı Tarifesi: İhsan KARABABA Dış kapak tam sahife (Renkli 1000 ir Dış kapak yarım sahife Kimya Mühendisliği Mecmuası (Renkli) 600 Yayın Kurulu İç kapak ve sahifeler tam Prof. Dr. Celâl TÜZÜN sahife tek renk. 700 Dr. Oktay ORHUN İç kapak ve sahifeler yarım Engin AKON sahife tek renk 400 Murat GÜLTEKİNGİL ir Ar m Yayınlanan bütün yazılara telif ve İdare Merkezi: tercüme bedeli ödenir. Ziya Gökalp Cad. No. 22/9 İki ayda bir çıkar. Yenişehir - Ankara Yazılardaki düşünce, kanaatlar ve Tel. : bunlardan doğacak sorumluluk İT yazarlarına aittir. Dizilip Basıldığı Yer: Dergimizdeki yazılar izinsiz ve T t S A Matbaacılık Sanayi kaynak gösterilmeden aktarılamaz Tel: Ankara KİMYA MÜHENDİSLİĞİ MEC- ir MUAM IZ'da çıkan ilânlardan yazı Klişeler: Klişecilik K. işleri ve sorumlu müdür mesul değildir. 2

5 Say m Meslekdaşlarımız, Sanayileşme son zamanlarda üzerinde en fazla konuşulan konulardan biri. Türkiye'nin hızla sanayileştiğini savunanlar olduğu gibi, yapılan yatırımların montaj ve tüketim sanayilerine harcandığı, bunun ise gerçek bir sanayileşme olmadığını ileri sürenler de var. öyleyse gerçek bir sanayileşme, yani endüstrileşmenin kıstası nedir? Bilimsel olarak bu kıstas yatırım malları sanayiinin gelişmesi ve ileri teknolojidir. Bir ülke ne kadar geniş hacimli tüketim ve montaj sanayiine sahip olursa olsun ağır sanayi ve makina yapan mukinalar sanayiini kuramazsa sanayileşemez, kurduğu tüketim mallan sanayii ise hem sanayii meydana getirecek makina ve bilgi, hem de sanayii yürütecek ara ve ham maddeler İçin sanayileşmiş ülkelere muhtaç kalacak ve onların arzu ve çıkarları doğrultusunda hareket edebilecektir. Kimya Mühendisleri olarak, hem mesleğimiz gereği, hem de toplum içindeki yerimiz açısından sanayileşme konusunu ayrıntılara inecek şekilde incelememiz ve tutarlı bir fikir sahibi olmamız gerekmektedir. Bu sayımızın ilk iki yazısı 3. Beş Yıllık Plan'da üzerinde en çok yatırım yapılan a- 1 tın i urdan biri olan gübre sanayiini incelerken, sanayiimizin genel problemine özel bir örnekten yaklaşmakta ve bu konuda önemli ip uçları vermekte. Dileğimiz meslekda^larımızın genel olarak sanayi ve özel olarak da gübre, petrol vb. gibi konularda bu başlangıcı devam ettirerek konuyu, bu sayıdaki yazılarla hemfikir olsun veya olmasın, geliştirmeleri ve yazıya dökerek bize göndermeleridir. Dergimizi meydana getiren diğer yazılar dan «Kristallerin Büyümesi ile ilgili Genel Prensipler» yazısını Karadeniz Teknik Üniversitesi öğretim üyelerinden Sayın Dr. Ali Rıza Konak, «Katıların Gazlarla Ekstraksiyonu- yazısını Sayın Selim Cambaz ve Hacettepe Üniversitesi öğretim üyelerinden Sayın Alec Galnes ve Yuda Yürüm hazırladılar. «Türk Şeker Pancarları Melaslarının Alkol Feımantasyonu Yönünden Mukayesesi- yazısını geçen yıl ODTÜ de öğretim üyeliği yapan Sayın J. Penninger Hollanda'dan yolladı. Seramik Sanayii ve Türkiye yazısını Yarımca Seramik Fabrikasından Güner Sümer gönderdi. Bu sayıda 9 ve 10 uncusunu yayınladığımız teknik kongre tebliğleri gelecek sayımızda tamamlanmış olacak. Yayın Kurulu olarak, bize yazı gönderecek meslektaşlarımıza, yazılardaki şekillerin aydınger kâğıdına çizilmesi gerektiğini bir daha hatırlatırız. Gelecek sayımızı Boraks konusuna ayırdık. Bu konuda yazı gönderecek meslektaşlarımız yazılarını ivedikle göndermelidirler. Ayrıca artan ve artacağını umduğumuz sayfaların getirdiği mali yük açısından bütün meslektaşlarımızı dergimize İlân - reklâm bulma yönünde çaba göstermeye davet ederiz. Saygılarımızla YAYIN KURULU

6 Tanıtma Pazarlama Taşıma Teknik yardımlaşma Ham madde temini ve benzer işleriniz için, KIMYEVI MADDELERDE HİZMETİNİZDEYİZ. Gümüşpala cad. no. 2 UNKAPANI - İSTANBUL Tel: (4hat) Telgraf: NURTEKNİK TeJk/tib U F a r e i KİMYEVİ MADDFI FR

7 G ÜBRE SANAYİİ Ccmil OĞUZ Kimya Y. Mühendisi Bir tarım ülkesi olan yurdumuzda tarımsal verim büyük oranda gübreye bağlıdır. (*) Gübre doğal ve yapay olarak ikiye ayrılır. Gelişen tarım karşısında doğal gübre ihtiyacı karşılayamaz duruma gelince yapay gübre önem kazanır. Türkiye'de çiftçinin yapay gübre kullanma alışkanlığı kazanmasına paralel olarak tüketim artmış fakat bu hıza göre gübre üretimi sağlanmamış olduğundan bu gün bir «Gübre bunalımı-ndan söz edilmektedir. Acaba bu bunalım nasıl oldu? Gerekli tedbirler alındı mı? Yoksa bunalımın geleceği yıllarca öncesinden belirmişti de yeterli tedbirler alınmamış mıydı? İşte bu yazımızda yukardaki sorulara karşılık bulmaya çalışacağız. TÜRKİYE'DE GÜBRE SANAYİİ Yurdumuzda gübre sanayii oldukça yeni olup ilk tesis İ954 yılında kurulmuş ve giderek gelişme kaydetmiştir. Türkiye'de üretilen gübreler azotlu ve fosfatlı gübreler olup potaslı gübreler tama men ithal edilmektedir. Bilindiği gibi azotlu gübrelerin üretiminde ana girdi (ham madde) amonyaktır. Amonyağın ham maddesi ise naftadır. Fosfatlı gübre üretiminde ham maddeler fosforik asit, fosfat kayası ve sülfürik asittir. Şu haldo gübre üretiminde söz edilirken yukarıda sayılan ana ham maddelerin üretimi de gözönüne alınmalı, hesaplar ona göre yapılmalıdır. Yalnız ithal edüen ham maddeleri gübre haline dönüştürmek imalat sanayii olamaz. Olsa olsa bir çeşit montaj sanayii olur ve böyle bir sanayi yaurımı da hiç bir zaman dışa bağımlılıktan kurtulamaz. ÜRETİM TÜKETİM DURUMU DPT rakamlarına göre Planlı dönemde gübre tüketimi % 26 oranında artmış, üretim ise yeni kurulan fabrikalarla hızlı bir artış sağlıyarak döneminde 1962 yılına göre 9 katlık bir artma kaydetmiştir. Ancak bu artışın yanı sıra talebin yerli üretimle karşılanma oranı, aradan iki planlı devre geçmiş olmasına rağmen en fazla % 50 yi bulmuştur. İlk Beş Yıllık Plan ( ) devresinin sonu olan 1967 yılında gübre üretimi, tüketim miktarlarının dörtte birine bile erişememiştir. (DPT rakamlarına göre azotlu gübre üretimi, tüketimin % 23'ü, fosfatlı gübre üretimi ise % 24 ü dür.) İkinci Beş Yıllık Plan ( ) devresi- nin sonunda ise iskenderun ve Kütahya fabrikaları yanında yeni kurulan Elazığ ve Samsun gübre fabrikaları üretimi ile yurt içi talebin karşılanma oranı azotlu gübreler içiq % 36.9, fosfatlı gübreler için % 51.7 sl olacaktı. Ancak bu sonucun tam olarak gerçekleşip gerçekleşmediğine gene DPT rakamlarından yararlanarak biz göz atalım. DPT tarafından Birinci Beş Yıllık Plan dönemi için saptanan hedeflerin gerçekleşme oranı azotlu gübrede % 35.2, fosfatlı gübrede % 34.5 tür. İkinci Beş Yıllık Plan döneminde iso plan hedeflerinin gerçekleşme oranı gene pek iç açıcı olmayıp azotlu gübre için % 41.8 fosfatlı gübre için ise ancak % 34.0 tür. DPT bu oldukça düşük gerçekleşme oranlarına gerekçe olarak ise şunları göstermektedir: Tesis yatırım sürelerinin uzaması, ham maddelerin teminindeki aksamalar ve tesis kuruluşundaki teknik hatalardan dolayı tam kapasite ile çalışılamaması. Sadece 1972 yılı için verilen kapasite kullanım oranının azotlu gübrelerde % 44, fosfatlı gübrelerde ise % 51 olması da aksaklıkların önemini ortaya koymaktadır. (Tablo: 1) Planlı devrelerde azotlu ve fosfatlı gübreler için saptanan hedefler ile gerçekleşen miktarlar daha açık bir şekilde grafik. I ve grafik ll.de görülmektedir. TÜKETİMDEKİ BÖLGESEL DENGESİZLİK Türkiye'deki gübre tüketimi hızlı bir artış göstermesine rağmen gerçekte bu yetersiz bir düzeydedir. Tarım ülkesi olarak bilinen Türkiye'deki gübre tüketimi sanayi ülkeleri olan Avrupa topluluğunun tümünden azdır. Tablo: 2'de de görüleceği gibi 1970 yılında Hollanda'- da hektar başına tüketilen yapay gübre 69ı) kg'ı geçerken. Türkiye'de ancak 16 kg. olmuştur. Avrupa'da en az gübre kullanan İtalya'da bile hektar başına tüketim 82 kg. (Türkiye'deki nin 5 katı) olmuştur. Kaldı ki Türkiye bir tarım ülkesi olup Ortak pazar ülkeleri arasında tarım kesiminde çalışan nüfus oranı ve tarım gelir oranı bakımından en başta gelmektedir. (Tablo: 3). Hollanda'da tarım gelirinin toplam gelir içindeki oranı % 7 ve tarım kesiminde çalışanların toplam nüfusa oranı % 8 iken bu rakamlar Türkiye'de sırasıyla % 34 ve % 69 dur. Avrupa'da en az gübre kullanan İtalya'da ise nüfusun % 2l'i tarımda çalışırken tarım geli- (*) 1969 yılına göre, Türkiye'de tarım kesimin de çalışanların toplam nüfusa oranı % 69 dur. 5

8 rl toplam gelirin % l l ' i n i oluşturmaktadır. Bunlar da gözönüne alındığında yukanda verilen rakamların önemi daha da artmaktadır. Diğer yandan en değerli yapay gübre türü olan potaslı gübre tüketimi Belçika'da hektar başına (1970 yılı için) 217 kg'ı bulurken Türkiye'de 0.52 kg. gibi gülünç bir rakamda kalmaktadır. (Çünkü azotlu gübrede % 21, fosfatlı gübrede % 18 aktif maddeye karşılık potaslı gübrede % 50 oranında aktif madde bu- lunmaktadır.) Gübre üretim durumuna gelince Türkiye A v r u p a Ekonomik Topluluğu -ülkeleri içinde en az azotlu v e fosfatlı gübre üreten ülke durumundadır. ( T a b l o : 4. G r a f i k : 3) yılında Fransa'da ton gübre üretimine karşılık Türkiye'de ton gübre üretilmiştir. Komşumuz Yunanistan ise ton gübre üretmiştir. Bu rakamlar da göstermektedir ki, yapay gübre tüketiminin hızla artması sevindiricidir. Ancak gübre üretimi de a y m hızla artmadığı taktirde bu sevinme gerçekçilikten uzak olup kendi kendimizi aldatmaktan öteye gidemez. Ayrıca Türkiye'de bölgelere göre gübre tüketimi de oldukça dengesiz olup T a b l o : 5'te de görüleceği gibi 1963 yılından 1970 yılına geçerken bu dengesizlik daha da artmış ve yedi yıl içinde toplam gübre tüketimi Akdeniz ve Ege bölgelerinde artarken diğer bölgelerde azalma görülmüştür. A L I N A N TEDBİRLER YETERLİ M t? Yukarıda kısaca anlatmaya çalıştığımız gübre sanayiindeki üretim - tüketim dengesizliği v e yetersizliği karşısında alınan tedbirler ne durumdadır? Bu tedbirler ne denli gerçekçidir? Şimdi bunlara cevap bulmaya çalışalım. Üçüncü Beş Yıllık Plan'da «1987 yılına kadar Türkiye'nin ekilebilir alanlarının tümünün gübrelenmesi hedef alınmıştır. Bu nedenle bu dönemde gübre talebinin artış hızı daha sonraki dönemlerdekinden yüksek saptanmıştır.. (Sh 421) denilmektedir. Acaba buna karşı alınan tedbirler yeterli midir? Yeterli olduğunu bile kabul etsek gerçekleşme oranları ne olacaktır? Bu konuda kuşkulanmamak için oldukça iyimser olmak gerekir, kanısındayız. Zira önümüzdeki örnekler pek umut verici durumda değildirler, ö r neğin büyük umutların bağlanmış olduğu Akdeniz Gübre Sanayil'ne bir göz atalım. K Ö T Ü BİR Ö R N E K Ham madde ihtiyacı için köklü tedbirler alınmaksızın kurulmuş olan Akdeniz Gübre Fabrikası bugün amonyak yokluğundan dolayı çalışamamakta olup gübre bunalımına bizzat zemin hazırlamıştır, iki yıllık (?) gecikmeden sonra 1971 yılında işletmeye açılan söz konusu fabrika kireç taşı dışında tüm ham maddelerini (amonyak, fosfat kayası, pirit v.s.) Yurt dışından getirecek şekilde tasarlan- mıştır. Tamamen dışa bağımlı olarak kurul muş olan fabrika, bugün ham maddesini te- min edebilmek için aracı firmaların elinde oyuncak durumuna düşürülmüştür, ö y l e bir fabrika düşünün ki, tüm umutlar ona bağlan sın, gübre üretimi onun sayesinde artacak, ithalât azalacak ve kalkınma hedeflerine erişilecek diye beklensin, öbür yanda «Güvendiğimiz dağlara kar yağdı» örneği bir gün fabrika çalışamaz duruma gelsin, ö y l e k i bu büyük (?) kuruluş ana ham maddesi olan amon yağı sağlıyabilmek için sanki sebze veya mey va alacakmışcasına gazetelere «A m o n y a k Sa tın Alınacaktır» diye ilân verecek kadar çık maza girmiştir. Üçüncü Beş Yıllık Plan «1972 yılında ham madde dahil milyon TL. olan gübre sektörü ithalât toplamının 1977 yılında milyon TL.'na düşmesi beklenmektedir. Yalnız gübre ithalâtı ise 907 milyon TL. dan 396 milyon TL.na inecektir» (Sh. 424) derken _>u sözlerin sadece kâğıt üzerinde kaldığı, gerçeklerden uzak olduğu, ya da alınan tedbirlerin ye (ersizliği günlük gazetelerde yansımaktadır -Mersin, A. A. - Akdeniz Gübre Sanayii, amon yak yokluğundan iki ay süre ile faaliyetini dur durmuştur. Petrol - İş Sendikası Mersin Şubesi Başkanı Münlp Tepeci, Akdeniz Gübre Sanayii, personel v e İşçi ücretleri hariç 2 ayda 75 m i l yon lira imalâtın durmasından zarar edecck demiştir.» (Milliyet 3. Mart. 1973). Bu haberi okuduktan sonra Üçüncü Beş Yıllık Plan Stra tej isindeki şu sözlerin anlamı kalır mı? «Üçüncü Plan döneminde azotlu gübre üre timinin yılda ortalama % 32. fosfatlı gübre üre timinin % 24 oranlarında artırılması öngörül müştür. Bu artışlar yatırımı tamamlanmış olan tesislerin tam kapasiteye ulaşmaları ve kurul makta olan yeni tesislerin devreye girmesi İle sağlanacaktır.» (Sh. 424) GÜBRE S A N A Y İ İ İ T H A L A T D U R U M U İkinci Beş Yıllık Plan döneminde yapılan tüm yatırımlara rağmen gübre ithalâtı hızla artmış ve milyarlarca lira döviz dışarı akıtılmıştır. T a b l o : 6'nın incelenmesinde de görüle ceği gibi 1967 yılında ton olan azotlu gübre ithalâtı 1972 yılında tona fırlamıştır. Fosfatlı gübre ithalâtı 1967 yılında ton iken 1972 de tona çıkmıştır. Potaslı gübre ithalâtı ise gittikçe artmaktadır yılı rakamları İse tahminlerden İbaret olup fazla güven vermemektedir. Daha önce de belirttiğimiz gibi gübre üretimi ancak ham maddelerinin de üretimi İle anlam kazanır. Yoksa gerçekler karşısında ba şını kuma gömmüş deve kuşu durumuna düşe riz yılında amonyak ithali görülmezken 1972 yılında ton olan ithalât 1977 yılın da tona çıkacağı tahmin edilmektedir Sülfürik asit ise 1967 yılında ton İthal edilirken 1972 yılında tona düşmüş ise

9 de 1977 de yc nicen tona çıkacaktır. Söz konusu tabloda görünüşte en iç açıcı rakamlar fosfat asidi karşısında olanlardır. Zira 1972 yılında ton fosforik asit ithal edilmiş, bundan sonra ihtiyaç tamamen yerli üretimle karşılanmaya başlanmıştır. Fakat ne yazık ki asıl üzücü durum bu rakamların ardında gizlenmiş, gerçekler yansıtılmamıştır. Zira fosfat asidi üretiminin ham maddesi olan fosfat kayası. yurdumuzda zengin yataklar olmasına rağmen tamamen dışarıdan ithal edilmektedir. Tümü dışarıdan getirilen fosforik asit ham maddesi olan fosfat kayası ithalâtı DPT tahminlerine göre 1977 yılında 150 bin ton, 1980 yılında 500 bin ton ve 1990 yılında ton olacaktır. Fosfatlı gübre üretiminin diğer girdisi olan sülfürik asit için de aslında durum pek iç açıcı değildir. İlk bakışta görünen, sülfürik asit üretiminin, ithalâtın yam sıra da olsa giderek artmasıdır. Ancak sülfürik asidin ham maddesi pirit olup bu maddenin ithalâtı da gittikçe artmaktadır. örneğin 1977 yılında sülfürik asit ithalâtı 122 bin ton olacak, bunun yanında yerli sülfürik asit üretimi için de 95 bin ton pirit ithal edilecektir yılı için sülfürik asit ithalât miktarı 405 bin ton olurken pirit ithalâtı 315 bin tona yükselecektir. Azotlu gübre üretiminde kullanılan amon yağın ham maddesi ise nafta olup bir ton amonyak üretimi için 760 kg. nafta ve 382 kg. fuel-oll'e gerek vardır. Şu halde nafta üretim ve ithalât durumuna bir göz atalım; (Tablo: 7). Bunların sadece tahminden ibaret olduğunu bir kez daha hatırlatmakta yarar vardır, sanırız. Tablo: l'deki üretim tahminlerinin gerçekleşme durumunu dikkate alarak (Zira Tablo: 7'deki rakamların gerçekleşme oranlan elde edilememiştir) en iyimser şekilde bir hesap yapalım. Üretim tahminlerinin gerçekleşme oranı ortalama % 35 kabul edilerek elde edilen rakamlar Tablo: 8'de görülmektedir. KISACA Yazımızın başındanberi DPT ve diğer kaynaklardan yararlanılarak bir hayli rakamlar verdik, durumu biraz olsun somutlaştırmağa çalışük. Gübre üretiyoruz denilirken ham maddelerin ithal edildiğini, ham madde üretiyoruz \BLO: 1 Planlı Dönemde Gübre Üretim Miktar denilirken de bunların girdisi olan nafta, fosfat kayası, pirit v.b. maddelerin ithal edildiğini açıklamaya çalıştık. Tüm bunların yanma tamamen dışa bağımlı sayılabilecek fuel-oil ve fabrikasyon masraflannı da katarsak yurt dışına bir oluk gibi akıtılan dövizlerin miktarı hakkında bir tahmin yapabiliriz. Sorunu daha da basite indirgemek için 1 ton süper fosfat gübresinin maliyetini belirten Tablo: 9'u incelemek yeter sanınz. Tabloda da görülebileceği gibi maliyetin yaklaşık olarak % 50,6 sı tekel fiatlarıyla ithal edilen ham maddelere karşılık yurt dışına akıtılmaktadır. SON SÖZLER Şu halde hızla kalkınan gübre sanayiisinin ardındaki gerçekler pek umut verici değildir. «Gübre sanayii» değil, bir çeşit «montaj sanayii» demek daha yerindedir sanırız. Sorun, ham maddeleri elde ettikten sonra imalâta geçiş şeklinde ele alınmadığı müddetçe bir çözüme bağlanmıyacak ve tamamen dışa bağımlı olmaktan kurtulunamıyacaktır. Bir taraftan kendi ham madde yataklarımızı çalıştırmaz ve özel kişilerin çıkarım yurt çıkanndan üstün tutarsak (*) bu durum sürüp gidecek ve devamlı olarak ham madde ithali yapmak zorunda kalacağız. Bunların dışında bir tezek sorunu bile ayrıca gübre sanayii açısından incelenmeye değer kanısındayız. Zira Anadolu'da milyonlarca ton tezek, çok değerli bir doğal gübre kaynağ; olmasına rağmen, yakıt olarak her yıl tüketilmektedir. Türk köylüsünün yakıt sorunu çözüldüğünde tezeklerin gübre olarak kullanılması da yurt yararına olacaktır. YARARLANILAN KAYNAKLAR ı 1 DPT Yayınlan a) Üçüncü Beş Yıllık Plan b) 1973 Programı c) 1973 İcra Planı 2 Azot Sanayii Çalışma Raporu (1972) 3 Günlük Gazeteler a) Yeni Ortam b) Cumhuriyet c) Milliyet d) Tercüman (*) Bak. Madencilik Dergisi, Fosfat Sayısı (Temmuz 1972) (Ton olarak) Plan hedefi Gerçekleşme Plan hedefi Gerçekleşme MALLAR Miktarı Miktarı Miktarı % si Miktan Miktan % si otlu gübreler (% 21 N) »fatlı gübreler (% 18 P=0,) ıonyak ıfat asidi (% 100) Ifat asidi (% 100) , Ortalama (%) Kaynak : Devlet Planlama Teşkilâtı

10 TABLO: 2 Bazı Ülkelerde Hektar Başına Gübre Tüketimleri (Kg.) (a) Azot (N) Fosfat (P.Os) Potas (K.O) Toplam Batı Almanya Belçika Fransa , Hollanda , İtalya Lüksemburg TP?,74 Yunanistan 52, Meksika il ispanya eo.87 Portekiz E8 C İran Pakistan Türkiye ,07 Kaynak: FAO Annual Fertlüzer Revievv, (a) Tablodaki değerler saf besin maddesi olarak gübre miktarlarını vermektedir. GRAFİK : 1 Planlı Dönemde Fosfatlı Gübre GRAFİK : 2 Planlı Donemde Azotlu Gübre Üretimi. Üretimi. 8

11 // / / İOica //I Va / / / I i B.fl/^anya JX Fransa jn < BL BelçıU = HolUnA S : VunanırUn ) fiîotim TABLO: 3 Ortak Pazar Ülkelerinde Tarım ve Sanayi Kesimlerindeki Nüfus ve Gelir Durumları Tarım Kesimi Sanayii Kesimi Gelir Nüfus Gelir Nüfus % % % % Almanya İtalya Hollanda Lüksenburg Fransa 7 İS Belçika Yunanistan Türkiye m / / / Z-u. / m 2 Z GRAFİK : 3 Avrupa Ekonomik Topluluğu Tikelerinde Gübre Üretimi. X 2T UT ST İ ' I î t TABLO i 4 Bazı Ülkelerde Gübre Üretin^eri (1970) (a) (Ton) Azot (N) Fosfat (Pt0s) Toplam Batı Almanya Belçika Fransa Hollanda İtalya Meksika İspanya Portekiz Lüksemburg Yunanistan İran Pakistan Türkiye Kaynak: FAO Production Yearbook, 1970 (a) Tablodaki değerler saf besin maddesi olarak gübre vermektedir. miktarlarını 9

12 TABLO: 5 Türkiye'deki Gübre Kullanımının Bölgelere Göre Dağılım Durumu. ( günlü Cumhuriyet Gazetesinden alınmıştır). GÜBRE KULLANIMININ C.ÖLGESEL DAĞILIMI Bölgeler Artış (%) Orta Kuzey Ege Marmara Akdeniz , Kuzeydoğu Güneydoğu Karadeniz Ortadoğu Orta Güney Toplam TABLO: 6 Gübre Sanayii İthalât Tahminleri (Ton) Mallar Azotlu gübreler (% 21 N) ı.07? :.ı«o 292,000 Fosfatlı gübreler (% 18 P:05) 728, OJ Potaslı gübreler (% 50 K,0) 15,735 ^ ,000 Amonyak <.j yo Fosfat asidi (% 100) Sülfat asidi (% 100) 49,516 21,000 96,000 Kaynak : Tarım Bakanlığı, Devlet İstatistik Enstitüsü, Devlet Planlama Teşkilâtı TABLO: 7 Yurtiçi Nafta Ta'ep ve Üretim Tahminleri (Toıı) Tahmin Yurtiçi talep Yurtiçi Üretim , İhracat Kaynak : Devlet Planlama Teşkilâtı TABLO: 8 Nafta Üretim ve ithalâtı Gerçekleştirme Tahminleri (Ton) Tahmin Oran Üretim (% 100) Gerçekleşme (% 35) ithalât (% 65) TABLO: 9 1 Ton TSP (Tripil süper fosfat) Gübresinin Maliyeti Malzeme adı Birim fiatı Miktarı/t gübre Tutan Pirit 150 TL/t ton 118,50 TL Fosfat kayası 150 TL/t 1,690 ton 253,50 TL. Fuel - oil 22,5 TL/M kal 250 M kal 5,70 TL. Katalizör 25,5 TL./kg 0,02 kg. 0,45 TL. Oran İthal Malı için ödenen miktar 378,15 TL. % 50,6 Diğer Masraflar 369,80 TL. % 49,4 Toplam Maliyet 748,05 TL. % ıoo.o 10

13 FOS AT RAPORU Murat GÜMRÜKÇÜOGLU Kimya Mühendisi Günümüzde gelişmiş kapitalist ülkelerin kapitalist yoldan kalkınmaya çalışan geri kalmış ülkelerle olan ekonomik ilişkilerinde ilginç bir gelişme göze çarpmaktadır. Artık gelişmiş ülkelerdeki dev şirketler, geri kalmış ülkelerden en alışılageldiği gibi hammadde alıp, karşılığında sanayi ürünleri satmak yerine, bu ülkelere öncelikle patent, sonrada olabildiği kadariyle ham madde ve ara madde satmayı yeğ tutmaktadırlar. (1) Bunda da amaç yurdumuzdaki yabancı patentler incelendiğinde açıkça görüldüğü gibi geri kalmış ülkelerde tüketim sanayiine yatırım yapılmasını sağlamak, bu sanayii dışa bağlı olarak geliştirmektir. Ancak bu arada uluslararası dev şirketler tüketim mallarını üreten araçları yapan fabrikalara kendileri sahip olacaklar, diğer bir deyişle tüketim mallarını üreten araçları yapan fabrikaları geri kalmış ülkelere satacaklardır. Böylelikle suyun başı gene onlardadır. Oysa üçüncü beş yıllık planda da belirtildiği gibi «... Türkiye kalkınmasının gerektirdiği modern girdileri ve teknolojileri ithal eden bir ülke olduğu sürece, dış ödemelerde dengeye ulaşsa bile dışa bağımlı bir ülke olmaya devam edecektir...» (12) Uluslararası tekelci sermayenin bu şekilde kabaca formülleştirilebilen tutumunu geri kalmış bir ülke olan yurdumuzdaki çeşitli yatınm alanlannda görmek mümkündür. Aynı ilişkileri Tosfat alanında da şaşmaz bir doğrulukla görmekteyiz. Dünyada fosfatın değerinin anlaşılmasın dan sonra, Güney Amerika, Orta Doğu, ve Kuzey Afrika'da zengin fosfat yatakları bulundu. Anadoluda ise XX. yüzyılın başlannda ingiliz ve Fransızlar fosfat aramaya koyuldularsada başanlı bir sonuç elde edemediler lı yılların başında artan gübre ihtiyacı karşısında fosfat aramalanna tekrar ağırlık verildi. Bu kez özellikle Mardin - Mazıdağı'nda çok de ğerli yataklar bulundu. Buradaki fosfat yataklarının alam Km 3 olup, bölgedeki fosfat rezervi tonu geçmektedir. (3) Bundan başka Gaziantep, Adıyaman çevrelerinde de bulunan yataklardan çıkan fosfatlar tek tek düşük kaliteli (P; O. yüzdesi düşük) olmasına karşın, yapılan araştırmalara göre, Mazıdağı'ndaki, özellikle de buradaki Batı-Kasrık bölgesindeki fosfatla beraber İşlendiğinde değerlendirilebilecek durumdadır. Nevar ki bugün Mazıdağı'ndaki yatakların en önemli kısmının tapusu bir «Hür teşebbüs erbabı» nin elinde olup bu yataklardan bir tek kilo fosfat çıkarılmamakta, fosfat ihtiyacı yurt dışından karşılanmaktadır Türkiyede tüketilen ham fosfat hemen tü müyle (% 90 dan) fazlası fosfatlı gübre yapımında kullanılır. Yurdumuz bir tarım ülkesi olduğundan diğer gübrelerle beraber fosfatlı gübrelere olan talep gün geçdikçe artmaktadır. öte yandan Devlet Planlama Teşkilatımn (DPT) kayıtlarına göre «... Gübre üretimi itibariyle bazı ülkelerle yapılan karşılaştırmalarda, Türkiye AET ülkelerine göre en az azotlu ve fosfatlı gübre üreten ülke...» olup.tablo (1), fosfatlı gübre üretiminde ispanya, Yunan ıstan ve Portekiz'den sonra gelmekte, « yılında hektar başına kullanılan saf besin maddesi olarak gübre miktarlarının diğer ülkelerle karşılaştırılmasında...» da Türkiye ge ne hektar başına fosfat tüketiminde Yunanis tan, İspanya ve Portekizi çok gerilerden izlemektedir. (Tablo II) (4) Gene DPT kayıtlarına göre fosfatlı gübrelerde tüketim hedefleri ı. Beş yıllık plan döneminde % 89.8 oranında, 2. Beş yıllık Plan döneminde ise % 65.8 oranında gerçekleştirilmiştir. Üretimde ise hedeflerin daha da gerisinde kalınmış, 1. Beş Yıllık Plan dönemlerinde plan hedeflerinin % 34,4 ü, 2. dönemde % 34 ü gerçekleştirilebilmiştir. «... Üretimde plan hedeflerinin çok altında kalınmasının başlıca nedeni, plan dönemlerinde kurulması öngörülen tesislerin yatırım sürelerinin uzaması, yeni kurulan tesislerin hammaddelerini temindeki aksamalar, kuruluşundaki teknik hatalar nedeni ile tam kapasiteye ulaşamamasıdır...» (5) Aynı kaynağa göre fosfatlı gübrelerde 1972 yılında kapasite kullanım oranı yaklaşık olarak % 51 dir. Gerçektende yeterli fosfat gübresinin üretilmemesinin, kurulmuş fabrikalann kapasitelerinin çok altında çalışmalarının en önemli nedeni Türkiye'deki gübrek sanayiinin hammadde bakımından dışarıya bağlı olmasıdır. Fosfat kayasını yurdumuza Orta Doğu ve Kuzey Afrika'daki yabancı şirketler satmaktadır Son yıllarda yapay gübre, özelliklede fosfatlı gübre alanında patlak veren bunalımın en önemli nedeni budur. Çünkü suyun başını tu- 11

14 tan dev şirketler, istedikleri gibi yurt içi üretimini etkileyebilmekte, hammadde fiatlanyla oynayabilmektedirler. Bunun son örneği, nus'tan satış yapan şirketin, dolar olan fosfat kayası Tu- ton başına 7.90 için 7.90 dolar daha fiat artışı istemesidir. (6) Buna karşılık ilgili Bakanın Tunus'a gitmesi de bir sonuç vermemiş, çözüm yolu olarak gübre hammaddesi için gümrüğün kaldırılmasına karar verilmiştir. (7) Kuşkusuz bu çözüm yolu bir t a n m ülkesi olan yurdumuzda gübre sanayiinin dışa bağımlılığını sürdürür niteliktedir. Başlangıçta çekici gözükmeyen yerli kaynakların işletilmesi düşüncesi son fiat artışlarından sonra, kaçınılmaz olmuştur. A y rıca yerli fosfat kayalarının işlenmesinden elde olunacak yan ürünleri de gözönünde bulundurmak gerekmektedir. Yapılan araştırmalara göre, hammadde konsantresinin (% 30 P, O 5 tonu Mazıdağı'nda 200 TL. na mal olmakta ancak 1 ton konsantreye karşılık 2 ton sönmüş kireç, 300 kg. karbondioksit yan ürün olarak elde edilebilmektedir. Bölgede petrol, doğal gaz ve ucuz enerji de sağlanabildiğinden, böylelikle kireç ve karbondioksiti ham madde olarak kullanacak bir soda fabrikası için uygun koşullar yaratılmış olacaktır. (8) Bunun yanısıra «Güney Doğu Anadolu kükürt, bakirli ve bakırsız pirit aramaları müsbet sonuç verir, yeni sülfürik asit fabrikaları kurulur ise Mazı dağı çevresinde de yeni süperfosfat ve fosforik asit fabrikalarının, maden işletme ve konsantrasyon tesislerine ek olarak kurulması mümkün olur. Ancak bu entegre tesisler sayesinde kimyasal gübre fiatları düşürülebilir ve üretim arttırılabilir... Yapılan makro ekonomik etüdler göstermiştir ki, Ma zıdağı fosfatlarının işletilmesinin, fosfat madenciliği açısından rantabl olup olmayacağı değil, bu fosfatların en ekonomik olarak nasıl işletilebileceği önemlidir. Bu işletme yılda 5 milyon TL. ve 20 yıllık ömründe 100 milyon TL. zarar etse dahi, ratnabilite münakaşaları ile kaybedilen bir tek yılın milli ekonomimize ve dış ticaret dengesine olan zararı yüz milyonlarca Türk lirasını bulmaktadır...» (9) Kuşkusuz burada, kurulacak işletmelerin ve f a b rikaların o bölge için istihdam sorununa büyük ölçüde çözüm getireceğini de gözden uzak tutamayız. Tam bu gerçeklere karşın, Mazıdağı'ndaki 200 milyon tonluk zengin fosfat yataklarımız, «hür teşebbüs e r b â b ı» yüzünden değer, lendirilmemektedir. Oysa Mazıdağı ve çevresindeki yataklar işlendiğinde hammadde sıkıntısı ortadan kalkabilecektir. Buna karşın 3. Beş Yıllık Planda bundan söz edilmemekte, sorun «... Gübre Sanayiinin artan fosfat talebini yerli kaynaklardan karşılayabilmek için 12 Batı - Kasnk fosfat yatağının M T A Enstitüsü ve Etibank tarafından hızla değerlendirmesine gidilecektir...» diyerek geçiştirilmektedir. (10) Bir yandan da fosfat kayasından gümrük kaldırılarak, bunun dış kaynaklardan sağlanması, yani dışa bağımlılık körüklenmektedir. Üstelik, meclislerden geçmiş ancak cumhurbaşkanı tarafından son anda veto edilmiş olan yeni «R e f o r m Kanunu» da fosfat sorununa bir çözüm getirmiş değildir. Aksine, bu kanunla, bulunan yatakların ruhsatının kamu ya da özel kesime verilmesi sorunu «kur'a çekilerek» çözülmek istenmektedir. Kuşkusuz Mazıdağı'ndaki yatakların işlenmemeli Türkiye'ye fosfat satan yabancı şirketlerin gönülden istedikleri bir şeydir. Devletin milyonlarca lira harcayarak bulduğu zengin bir fosfat yatağının beş kuruş harcamadan bir özel kişinin malı oluvermesi, üstelik bu kişinin yatakları işlememesi aslında Türkiye'ye fosfat satan şirketler için çok uygun bir durumdur. Yazının başında ana hatlarıyla belirttiğimiz uluslararası tekelci serma yenin geri kalmış ülkelerle olan ekonomik ilişkileri açısından, bundan daha uygun bir du rum yaratılamaz. Sorunu bu açıdan görmek ve çözmek gerekir. Kanımızca çözmek için de, tüm ekonomimizi dışa bağımlılıktan kurtarmak, yani var olan ekonomik ilişkileri değiştirmek gerekmektedir. Çünkü bu ilişkiler yalnız fosfatta değil, diğer konularda da dışa bağımlılığı hazırlamakta v e sürdürmektedir. K A Y N A K L A R, 1 Cleona Levvis; «Aınerıca's Stake in Intunational Investment» S f : (Aktaran Sweezy ve Baran S : 129, Tekelci Kapitalizm) 2 DPT.; Yeni Strateji ve Kalkınma 3. Beş Y ı l S Ahmet Kahraman «Fosfat Planı Sömürüsü» Yeni Ortam Mart, 1973) 4 DPT; Yeni Strateji ve Kalkınma Ü.B.Y , S : 5 A.g.e S : Milliyet Planı Tercüman Raşit Tolun, Yakut Mehmet «Türkiye Fosfatlarının Kıymetlendiril mesi» Kimya Mühendisliği Cilt 3, Sayı 26, Aralıkl967. S : İsmail Seyhan Erol Berker Aykut Kutay «Mazıdağı Fosfat Havzasının Bugünü ve Y a n n ı» Madencilik, Temmuz 1972 S ; DPT; 1073 İcra Planları S : 22

15 Tablo I : Üretimleri (1970) Bazı Ülkelerde Fosfatlı Gübre Tablo II : Bazı Ülkelerde Hektar Başına Fosfatlı Gübre Tüketimleri (1970) Ülke Ton Fosfat (P, O 5! Ülke Kg. Fosfat/Hektar B. Almanya Belçika Fransa Hollanda İtalya Meksika İspanya Portekiz Lüksemburg Yunanistan İran Pakistan Türkiye B. Almanya 104,80 Belçika 166,86 Fransa 87,22 Hollanda İtalya 32,41 Lüksemburg 97,87 Yunanistan 31,57 Meksika 4,99 İspanya 19,97 Portekiz 17,88 İran 2,59 Pakistan 1.76 Türkiye 7,23 13

16 MARLEY» USA lisansı altında imâl ettiğimiz su socuımn kuleleri ue sıı snriınndirmn tesislerî YURDUMUZUN DÖRT BİR YANINDA MUVAFFAKİYETLE ÇALIŞMAKTADIR. FAZLA BİLGİ İÇİN PROSPEKTÜS İSTEYİNİZ. Fabrika : TUrveşli Yolu 10, Topçular/Rami - İstanbul Satış Merkezi Secalibey Cad. No. 84 Kar a köy - İstanbul Ankara Şubesi Anbarlar Yulu 4/1 Sıhhiye - Ankara İzmir Şubesi : Ciimrük İş İlanı Cüm.Meyd. Konak-İzntir Tel.: /5 hat Tel. : /5 hal Tel. : Tel. : 32997

17 KRISTALLERIN BÜYÜMESI ILE ILGILI GENEL PRENSIPLER Dr. Ali Rıza KONAK Klıııyu Y. Mühendisi Summary The general principles of crystal grovvth were first enunciated in 1949 and com'irmed experimentally right up to the preseni time. İn thjs paper we discuss these and also an important property which has largely been överlooked. Wo emphasize that these general principles form an essential part of any theory that may be proposcd in future. 1 Giriş ı Hem pratik ve hem de teorik yönden, kristallenme ünit operasyonlar içinde en kompleks olanıdır. Bunun başlıca sebob ibir çok ana fen dallarının, özellikle fiziko - kimya, katılar fizi gi. akışkanlar mekaniği, ısı ve kütle transferinin bu proseste sıkı bir şekilde kaynaşmış ola rak karşımıza çıkmış olmasıdır. Genel olarak, krlstallenmenin üç safhadt tamamlandığı bilinmektedir. (1,2) : a) Nükleasyon dediğimiz çekirdelclenme vf. ya kristallerin doğumu. b) Kristal bebeklerinin büyümesi, c) Rekristalizasyon, diğer bir değimle ol gun kristallerin atomik, molekülsel veyu iyonik olan iç yapılarını bir düzene koymaları. Her ne kadar proseste bu üç safha birbi riyle karışmış ve hatta birbirleriyle yarış eder durumda ise de teorik inceleme bakımından bunlar ayrı ayn ele alınabilir. Biz burada kristallerin oluşumundan (nükleasyon) çok kristal lerin büyümesi ile ilgileneceğiz. Bugün ıransis törlerde ve diğer elektronik cihazlarda kullanı lan kristalleroin daha düzgün olmasını sağla mak, şeker ve gübre gibi sanayi dallarında da ha kaliteli ürün elde etmek, ancak kristallerin büyümesi ile ilgili mekanizmayı anlamakla olur 2 Kristallerin büyümesi ile ilgili genel prensipler t İlk defa 1949 yılında, Egli ve Zerfoss (3) kris tallerin çekirdeklenme ve büyümesi ile ilgili olarak o zamana kadar yapılan deneylerin neticelerini bir araya getirmek suretiyle bu pro seslerle ilgili genel prensipleri sıralamışlardır Bugünkü deneylerin de uyduğu bu genel pren siplerin kristallerin büyümesi ile ilgili olan lan şunlardır: 1) Büyüme hızı, aşırı doygunluk derecesi. (AC), ve katı-sıvı arasındaki hız arttıkça artar Hemen hemen bütün hallerde katı - sıvı urasındaki bağıl hızın az bir miktarda artması ile prosesin, kütle transferinin etkisinden kurtulduğu görülmektedir. 2) Ayni aşırı doymuşluk, sıcaklık ve hidrodinamik koşullar altında büyüyen bir kristalin çeşitli yüzleri değişik büyüme hızlarına sahiptir. Bazıları bunu açıklamak için Gibbs tarafından ortaya atılan minimum yüz serbest enerjisini kullanmışlardır. Buna göre kristalin büyümesi bir sıvı, gaz veya buhar damlasının büyümesine benzer, buna göre K yüzlü bir kristalin şekli K A;G;= M,ni mu on l bağıntısı ile bellidir. Burada Gi, Ai büyüklüğündeki i yüzünün yüz serbest enerjisidir. Bu teori üzerinde daha sonra pek çok gelişmeler olmuştur. Fakat kristal yapıya sahip bir katı ile, içindeki atomları gelişigüzel dağılmış bir sıvı veya gaz damlacığının büyümesi arasında büyük farklar olduğu açıktır. Bundan dola yı bu teori ve buna dayanarak geliştirilmiş di ğer teoriler deneysel gerçeklere uymamakta dır. 3) Tüm kristal büyüme hızının artmasıyla kristalin yüzleri arasındaki hız farkları azalmaktadır, örneğin, akışkan hale getiril miş sıvı yataklarda (Liquid Fluidised Beds) potasyum sülfat kristalleri büyüten Gaska (4) az aşırı doymuş sıvılarda uzun ve saydam olan kristallerin çok aşırı doymuş sıvılarda yuvar lak ve donuk bir hal aldığını görmüştür. 4) Ayni koşullar altında, herhangi bir nedenle yarılmış, üzeri çizilmiş kristal yüzleri daha fazla büyüme hızına sahiptir ve yarala rını en kısa zamanda iyileştirmeye çalışmakta dır. Böylece kusursuz kristallerin büyümesi oldukça yavaş olmaktadır. 5) Belli bir «kritik» büyüme hızının üzerine çıkıldığında düzgün ve kaliteli kristal elde etmek olanağı ortadan kalkmaktadır. 6) Kritik büyüme hızı sıcaklıkla birlikte artmaktadır. Bunun sebebi olarak, büyüme t 15 ı f â İ

18 noktalarındaki utomik partiküllerin aktivasyonunun arttığı gösterilmektedir. Bu, bugüne dek yapılan deneylerle iyice doğrulanmıştır. 7) Kristal yüzü üzerindeki aşırı doygunluk derecesi bir noktadan diğerine değiştiği halde bu yüzler düz olarak büyürler. Diğer taraftan AC nin en büyük olduğu noktalarda (köşelerde ve kenarlarda) büyüme hızının en çok, en az olduğu yerlerde de (yüzün ortalarında) en az olması gerekirdi. Diğer bir deyişle kristal yü zeyinln çeşitli noktalarındaki noktalardaki AC ye bağlı değildir. büyüme hızı, o S) Uygun şartlar altında bazı maddeler hemen, bazıları ise güçlükle kristallenebumektedirler. Burada en büyük özellik suda zor çözünen tuzların diğerlerine göre daha güçlükle büyüğüdür. Egli ve Zerfoss (3) bunun nedenini, çözünenlerin çözeltide ki farklı durumlarında aramışlardır. Bu yazarlara göre, hemen kristallenebilen maddelerin çözeltideki tanecikleri birbirleriyle kolayca ilişki kurabilmektedir, örnek olarak sodyum klörünün suda tamamen iyonlarına aynşuğı ve bu maddenin düzgün ve pratik bir hızla kristallenmesinin hemen hemen olanaksız olduğu öne sürülmüştür. 9) Bir kristalin çözünme hızı büyüme hı zindan çok daha fazladır. Bunun sebebi, çözünmenin kütle transferinin kontrolü altında olması, buna karşılık büyümenin daha çok «yüz reaksiyonu- denilen ve molekül veya iyonların, kristal şebekesine girişlerini temin eden prosesin kontrolü altında bulunmasıdır. Yapılan de neyler, çözüme hızıyla ilgili aktivasyon enerji sinin 4 ile 5 k kal/mol olduğunu, buna karşılık yüz reaksiyon hızının activasyon enerjisinin normal kimyasal reaksiyonlarda rastlanan büyüklükte (10-20 k kal/mol) bir değer taşıdığı nı göstermektedir. Onun için çözüme ve büyüme olayları, ilk bakışta göründüğü gibi birbiri nin karşıtı değildir. 3 Kristallerin Büyümesinde Karşıluşılan En Büyük özellik: Şimdiye kadar, Egli ve Zerfoss (3) tarafından bir araya getirilen prensipler üzerinde dur duk. Bu yazarlar da dahil olmak üzere bu gü ne kadar çıkan yayınlar da üzerinde hemen hiç durulmayan önemli bir özellik vardır. Bu, bü tün kristal büyüme deney R K 3 (AC) n neticelerinin gibi basit bir eşitlik ile korelasyona girdiğidir. Burada B birim kristal yüzeyine düşen büyüme hızı, Kg verilen belli şartlar için bir sabite, n tüm- kristallenme üssü, ac = (C-Cs) = aşırı doygunluk derecesi, C = aşın doygunluk konsantrasyonu ve Cs = denge konsantrasyonu dur. Şimdiye kadar ileri sürülen teroilerin hiç biri yukanda sıralanan genel prensiplerin tümünü iiçne alacak nitelikte olmamıştır. Ayrıca eşitlik (2) deki Kg ve n sabitlerinin teorik yoldan hesaplanabilmeslne ilişkin hiç bir yararlı adım atılmış değildir. Böylece bu türlü sabitleri, daima belli şartlar altında yapılan deneylerle bulmak zorunluğu ortaya çıkmıştır; bu da kristalizatör dizaynının hemen hemen tamamıyla ampirik olmasına sebep olmuştur. Gelecekte ileriye atılacak teori veya modellerin yukarıda sıralanan genel prensiplerden başka Eşitlik (2) yi açıklığa çıkaracak nitelikte olması gerekir. BİBLİYOGRAYA 1. J. W. Mullin, Crystallization- Butterworths, London (1972) 2. R. F. Strickland - Constable «Kinetics and Mechanism of Crystallization-, Academiç Press. London (1968) 3. P. H. Egli and S. Zerfoss in Discussions of the Faraday Society on «Crystal Grovvth- No: 5, P. 61 Butterworths. London (1949) 4 C. Gaska, Ph D Thesis. University of London (1966) 16 I

19 KATILARIN GAZLARLA EKSTRAKSİYONU Yeni Bir Endüstriyel Prosesin Başlangıcı mı? Y. Seli Canbaz, Alec F. Gaines ve Yuda Yürüm Hacettepe Üniversitesi, Kimya Fakültesi. The pı inciples of «süper critical» gas extraction aro deseribed and illustrated by the results of experiments in which a lignite and a coal vvere successfully extracted by such simple solvents as ether, petroleum ether and acetone. Future applications of the technicıue are dlscussed. Eğer bir katı bir sıvı ile birlikte, sıvının kritik sıcaklığının biraz üstünde bir sıcaklıkta ve sıvının kritik basıncında ısıtılırsa, katının TABLO s X Potansiyel Çözücülerin Krtik Değerleri: Bileşik Kritik Basınç,atm. Kritik Sıcaklık. "C Hidrojen Azot 33,5 147 Oksijen Klor Brom Su Metanol Etanol n - Butanol Propan Bütan 37,5 152 Hekzan Bütadien Asetilen Siklohekzan Benzen Toluen Ksilen Aseton Dietileter Dlmetileter Karbontetrakloıür Kloroform Asetik asit HCI Borontriklorür Karbondioksit Amonyak Etilamin Dietilamin Trimetilamin Perflor n-bütan Not ı Kullanılacak çözücülerden kritik dedeğerleri düşük olanlar diğerlerinden daha ucuzdur. Eter ve petrol eleri en uygun çözücülerdir. Sik}ohekzan. toluen, ksilen, karbon tetraklorür ve ase ton düşünülebilir. Gazlar düşük kritik basınçları ile ilginç olmalarına rağmen sıkıştırılabilmeleri için donanıma gerek vardır. Bazı aminlerin ve florlu hidrokarbonların düşük kritik basınçları varsa da fiyatları yüksektir. 17

20 bir kısmı sıvı içersinde çözünecektir. Yani bu koşullarda katı, bir gaz -süp«r kritik gaz - içinde çözünüyor demektir. Çözünme son derece hızlı olup. kritik basınca ulaşılıp kritik sıcaklığın üstüne çıkıldıktan hemen sonra, birkaç dakika içinde ckstraksiyon tamamlanmak-» tadır. Bunun yanısıra çözücü seçiminde bir kı sıtlama da yoktur. Tablo 1 de kritik özellikleri verilen çözücülerden en ucuzu ve gayeye en uygunu kullanılabilir Ocak ayında İngiltere Milli İşletme leri (National Coal Board, bu yeni tekniğin başarı nedenlerinin kesinlikle bilinmemesine rağmen (1) artık sanayide de uygulanacağını bildirmiştir (2). Bu yazıda, bu konu ile ilgili olarak Hacettepe Üniversitesi Kimya Fakültesindo yapı lan deneyler ve sonuçları ile bu prosesin ge lecektekl uygulamları kısaca tartışılmıştır. Bu çalışmada taş kömürünün ve linyitin eter ile ekstraksiyonu incelenmiştir. Bilindiği gibi, kömürün esas yapısında bulunmayan reçineler haııç, kömür eter içindeki çok az çözünür. Oda sıcaklığında ve atmosfer basıncında katı yakıtları çözen en iyi çözümler pridin ve etilendiamindir. Bu maddelerle kömürün yüzde 20 sini teşkil eden kahverengi kolloidal çözeltiler elde etmek mümkündür (3). Bu miktarda madde yi Soxhelet aygıtını kullanarak ekstrakte etmek için en az yarım gün gerekir. Yani yu kanda verilen sonuçların eter ile elde edilebileceğini söylemek büyük bir iddia taşımaktadır. Tablo 1 de eterin kritik sabitleri 36 atmos fer ve 194 C olarak verilmiştir, 194*C kata yakıtlann bozunma sıcaklıklarının çok altında bir değerdir. Bu nedenle ekstraksiyonu 250 C sıcaklıkta kapalı bir bomba içinde yapıldı. Bombanın içine 1 gr. öğütülmüş kömür ve 20 ml eter konuldu. Bombanın iç hacmi 2S0 C sıcaklık la 20 ml eterin buharlaşması ile eterin kritik basıncına Ulaşılabilecek bir şekilde design edilmişti. Basınç P = RT/KV eşitliğinden hesaplandı, K'nm değeri genellikle 3-4 olarak Bileşik TABLO 2 Bazı K = RTc/PcVc değelreri RTc/PcVc Hidrojen 3,05 Oksijen 3,4 Karbondioksit 3,6 SU 4,4 Etil alkol 4.0 Asetik asit 5,0 Eter 3,8 Petrol Eteri 3,8 verilmektedir. Kritik sıcaklık ve daha yüksek sıcaklıklardaki bir takım K değerleri Tablo 2 de verilmiştir. Ekstraksiyonda 40/80 mesh arasındu kalan kömür kullanılmıştır. Kömürü partikül boylarına kadar öğütmek deney sonuçlarında bir değişiklik yapmamıştır. En iyi ekstraksiyon sonuçları, kurtulmuş kömürlerle deneylerden elde edilmiştir. yapılan Kömürün % 10'u süper kritik eter ile bombanın 250 C daki fınna konulmasından 20 da kika sonra ekstrakte edilebilmiştir. Esas ekstraksiyon süresinin bundan daha kısa olduğu tahmin edilmektedir, çünkü oldukça ağır olan metal bombanın oda sıcaklığndan 250 C ye kadar ısınması için biraz zaman geçmesi gerek mektedir. Daha uzun sürede yapılan ekstraksiyonlarda daha fazla madde ekstrakte edilmemiştir. Ekstrakte edilen kısmın infrared spektrumu, orijinal kömürün spektrumu ile büyük benzerlik göstermiştir. Bunun anlamı bu cins ekstraksiyon ile kömürün esas yapısını teşkil eden bileşiklerden bir kısmının eter içinde çözünebileceği şeklindedir. Burada, önemli birşeyi belirtmekte fayda vardır, yukarıda söylendiği gibi kömür eter içinde oda sıcaklığında çözünmediği için, ekstraksyon sonunda bomba oda sıcaklığına soğutulduğu zaman ekstrakte edilen kömürün bir kısmı bombanın çeperlerine yapışmakta ve bunların kazınması pratikte zorluk yaratmak tadır. Tablo 3 de taşkömürünü çeşitli çözücülerle ekstraksiyonundan elde edilen sonuçlar verilmiştir. Bu tablo incelendiği zaman kötü çözücü ler olarak kabul edilen eter, petrol eteri, metanol ve asetonun, kömür İçin iyi çözücüler olan dietilamin ve etilen diamin kadar kömürü çözdükleri görülecektir. Ekstrakte edilen maddelerin infrared spektrumları bunların kömüre benzer maddeler olduklarını göstermiştir. TABLO 3 Taş kömürünün çözücülerin kritik basınçlarında yapılan ekstraksiyonu. Bütün ekstrak siyonlarda 40/80 Mesh, kurutulmuş 1 gr. kömür kullanıldı. Süre: 20 dakika Ekstraksi- Artık Ekstraktııı yon, kömürün ağırlığı. Sıcaklığı, Ağırlığı, Çözücü "C gr. gr. Petrol Eteri 250 0,80 0,18 Metanol 250 0,78 0,14 Aseton 250 0, Eter 250 0,85 0,11 Dietil amin 270 0,87 0,10 Etilen diamin 270 0,80 0,11 18

YATIRIMCI SUNUMU. Eylül 2014 GÜBRETAŞ BİR TARIM KREDİ KOOPERATİFLERİ İŞTİRAKİDİR.

YATIRIMCI SUNUMU. Eylül 2014 GÜBRETAŞ BİR TARIM KREDİ KOOPERATİFLERİ İŞTİRAKİDİR. YATIRIMCI SUNUMU Eylül 2014 GÜBRETAŞ BİR TARIM KREDİ KOOPERATİFLERİ İŞTİRAKİDİR. Gübre Fabrikaları T.A.Ş Kuruluş Tarihi 25.12.1952 Sermaye Tutarı 334.000.000 TL Borsa Borsa İstanbul (BIST) Hisse Kodu GUBRF

Detaylı

YATIRIMCI SUNUMU. Şubat 2015 GÜBRETAŞ BİR TARIM KREDİ KOOPERATİFLERİ İŞTİRAKİDİR.

YATIRIMCI SUNUMU. Şubat 2015 GÜBRETAŞ BİR TARIM KREDİ KOOPERATİFLERİ İŞTİRAKİDİR. YATIRIMCI SUNUMU Şubat 2015 GÜBRETAŞ BİR TARIM KREDİ KOOPERATİFLERİ İŞTİRAKİDİR. Gübre Fabrikaları T.A.Ş Kuruluş Tarihi 25.12.1952 Sermaye Tutarı 334.000.000 TL Borsa Borsa İstanbul (BIST) Hisse Kodu GUBRF

Detaylı

YATIRIMCI SUNUMU. Nisan 2012 GÜBRETAŞ BİR TÜRKİYE TARIM KREDİ KOOPERATİFLERİ İŞTİRAKİDİR.

YATIRIMCI SUNUMU. Nisan 2012 GÜBRETAŞ BİR TÜRKİYE TARIM KREDİ KOOPERATİFLERİ İŞTİRAKİDİR. YATIRIMCI SUNUMU Nisan 2012 GÜBRETAŞ BİR TÜRKİYE TARIM KREDİ KOOPERATİFLERİ İŞTİRAKİDİR. Gübre Fabrikaları T.A.Ş Kuruluş Tarihi 25.12.1952 Sermaye Tutarı 83.500.000TL Borsa İMKB Hisse Kodu GUBRF 2 GÜBRE

Detaylı

PAKİSTAN PLASTİK VE PLASTİK İŞLEME MAKİNELERİ DIŞ TİCARETİ. Barbaros Demirci Genel Müdür - PAGEV

PAKİSTAN PLASTİK VE PLASTİK İŞLEME MAKİNELERİ DIŞ TİCARETİ. Barbaros Demirci Genel Müdür - PAGEV PAKİSTAN PLASTİK VE PLASTİK İŞLEME MAKİNELERİ DIŞ TİCARETİ EKONOMİK DURUM : Barbaros Demirci Genel Müdür - PAGEV Pakistan, 176,3 milyon nüfusu ve % 2,1 nüfus artış hızı ile dünyanın nüfus açısından ilk

Detaylı

DİYARAKIR DIŞ TİCARETİ 2014

DİYARAKIR DIŞ TİCARETİ 2014 DİYARAKIR DIŞ TİCARETİ 2014 Nisan 2015 Hikmet DENİZ İçindekiler 1. İhracat... 2 1.1. İhracat Yapılan Ülkeler... 3 1.2. 'ın En Büyük İhracat Partneri: Irak... 5 1.3. İhracat Ürünleri... 6 2. İthalat...

Detaylı

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ 07.08.2015 Sayı 41 Genel Değerlendirme Nisan 2015 TEPAV İstihdam İzleme Bülteni nin -Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ve Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) Nisan 2015 verilerinin değerlendirildiği- 41. sayısında sigortalı

Detaylı

PLASTİK ÜRÜNLERİ SANAYİİ RAPORU

PLASTİK ÜRÜNLERİ SANAYİİ RAPORU MMP Ön Raporu EK 2E PLASTİK ÜRÜNLERİ SANAYİİ RAPORU MEVCUT DURUM: Dünyada olduğu gibi Türkiye de de plastiğin, geleneksel malzemeler olan demir, cam, kağıt, tahta gibi malzemeye alternatif olarak ortaya

Detaylı

İMALAT SANAYİİNİN ALT SEKTÖRLER İTİBARİYLE DAĞILIMI

İMALAT SANAYİİNİN ALT SEKTÖRLER İTİBARİYLE DAĞILIMI GENEL ARAŞTIRMALAR İSTATİSTİKİ BÖLGE BİRİMLERİ SINIFLANDIRMASI DÜZEY 2 YE GÖRE İMALAT SANAYİİNİN ALT SEKTÖRLER İTİBARİYLE DAĞILIMI (21 YILI, ISIC REVİZE 3 SINIFLAMASINA GÖRE ve İKİ RAKAMLI DÜZEYDE) GA-6-3-3

Detaylı

Biyogaz Temel Eğitimi

Biyogaz Temel Eğitimi Biyogaz Temel Eğitimi Sunanlar: Dursun AYDÖNER Proje Müdürü Rasim ÜNER Is Gelistime ve Pazarlama Müdürü Biyogaz Temel Eğitimi 1.Biyogaz Nedir? 2.Biyogaz Nasıl Oluşur? 3.Biyogaz Tesisi - Biyogaz Tesis Çeşitleri

Detaylı

SERAMİK SANAYİİ. Hazırlayan Birsen YILMAZ 2006. T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi

SERAMİK SANAYİİ. Hazırlayan Birsen YILMAZ 2006. T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi SERAMİK SANAYİİ Hazırlayan Birsen YILMAZ 2006 T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi TÜRKİYE DE ÜRETİM Türkiye'de seramik ve çini yapımı, kökleri 8000 yıl öncesine uzanan

Detaylı

KURU İNCİR. Hazırlayan Çağatay ÖZDEN 2005. T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi

KURU İNCİR. Hazırlayan Çağatay ÖZDEN 2005. T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi KURU İNCİR Hazırlayan Çağatay ÖZDEN 2005 T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi KURU İNCİR Türkiye de Üretim İncir, ilk kültüre alınan meyvelerden birisi olarak, anavatanı

Detaylı

ESKİŞEHİR TİCARET ODASI Aylık Ekonomi Bülteni Mayıs 2009

ESKİŞEHİR TİCARET ODASI Aylık Ekonomi Bülteni Mayıs 2009 www.etonet.org.tr 1 Ocak Mart ihracat performansı %13 azaldı. İlimizin Ocak Mart ihracat performansı bir önceki yılın aynı dönemine göre %13 azalmıştır. Türkiye İhracatçılar Meclisi ve Türkiye istatistik

Detaylı

Lojistik. Lojistik Sektörü

Lojistik. Lojistik Sektörü Lojistik Sektörü Gülay Dincel TSKB Ekonomik Araştırmalar dincelg@tskb.com.tr Kasım 014 1 Ulaştırma ve depolama faaliyetlerinin entegre lojistik hizmeti olarak organize edilmesi ihtiyacı, imalat sanayi

Detaylı

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ 01 10 2014 Sayı 31 TEPAV İSTİHDAM İZLEME TEPAV İstihdam İzleme Bülteni nin -Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ve Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) Haziran 2014 verilerinin değerlendirildiği- 31. sayısında sigortalı

Detaylı

KÜKÜRT DİOKSİT GAZI İLE ÜLEKSİT TEN BORİK ASİT ÜRETİMİ

KÜKÜRT DİOKSİT GAZI İLE ÜLEKSİT TEN BORİK ASİT ÜRETİMİ KÜKÜRT DİOKSİT GAZI İLE ÜLEKSİT TEN BORİK ASİT ÜRETİMİ İbrahim Hakkı Karakaş a*,mehmet Çopur b, M. Muhtar Kocakerim c, Zeynep Karcıoğlu Karakaş d a Bayburt Üniversitesi, Bayburt Meslek Yüksek Okulu, Bayburt

Detaylı

ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ORGANİK KİMYA LABORATUVARI DENEY 8 : YÜZEY GERİLİMİNİN BELİRLENMESİ

ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ORGANİK KİMYA LABORATUVARI DENEY 8 : YÜZEY GERİLİMİNİN BELİRLENMESİ ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ORGANİK KİMYA LABORATUVARI DENEY 8 : YÜZEY GERİLİMİNİN BELİRLENMESİ DENEYİN AMACI Gazlarda söz konusu olmayan yüzey gerilimi sıvı

Detaylı

ATIKSULARDA FENOLLERİN ANALİZ YÖNTEMİ

ATIKSULARDA FENOLLERİN ANALİZ YÖNTEMİ ATIKSULARDA FENOLLERİN ANALİZ YÖNTEMİ YÖNTEM YÖNTEMİN ESASI VE PRENSİBİ Fenolik maddeler uçucu özellik göstermeyen safsızlıklardan distilasyon işlemiyle ayrılır ve ph 7.9 ± 0.1 de potasyum ferriksiyanür

Detaylı

KURU İNCİR DÜNYA ÜRETİMİ TÜRKİYE ÜRETİMİ

KURU İNCİR DÜNYA ÜRETİMİ TÜRKİYE ÜRETİMİ KURU İNCİR DÜNYA ÜRETİMİ İncir, ilk kültüre alınan meyvelerden birisi olarak, anavatanı Anadolu dan, önce Suriye ve Filistin e sonrasında buradan da Çin ve Hindistan a yayılmıştır. Dünya kuru incir üretimine

Detaylı

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ 11.06.2015 Sayı 39 Eki-08 Oca-09 Nis-09 Tem-09 Eki-09 Oca-10 Nis-10 Tem-10 Eki-10 Oca-11 Nis-11 Tem-11 Eki-11 Oca-12 Nis-12 Tem-12 Eki-12 Oca-13 Nis-13 Tem-13 Eki-13 Oca-14 Nis-14 Tem-14 Eki-14 Oca-15

Detaylı

Konya Ekonomik Verileri. Temmuz 2014

Konya Ekonomik Verileri. Temmuz 2014 Konya Ekonomik Verileri Temmuz 2014 Dış Ticaret Tablo 1-Dış Ticarette Türkiye Konya Karşılaştırması 1000 $ Temmuz 13 Temmuz 14 Değişim % Oca.-Tem.13 Oca.-Tem. 14 Değişim % İHRACAT Konya 117.647 115.165-2,11%

Detaylı

RÜZGAR ENERJĐSĐ. Erdinç TEZCAN FNSS

RÜZGAR ENERJĐSĐ. Erdinç TEZCAN FNSS RÜZGAR ENERJĐSĐ Erdinç TEZCAN FNSS Günümüzün ve geleceğimizin ekmek kadar su kadar önemli bir gereği; enerji. Son yıllarda artan dünya nüfusu, modern hayatın getirdiği yenilikler, teknolojinin gelişimi

Detaylı

CAM SANAYİİ. Hazırlayan Birsen YILMAZ 2006. T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi

CAM SANAYİİ. Hazırlayan Birsen YILMAZ 2006. T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi CAM SANAYİİ Hazırlayan Birsen YILMAZ 2006 T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi TÜRKİYE'DE ÜRETİM Cam sanayii, inşaat, otomotiv, meşrubat, gıda, beyaz eşya, mobilya,

Detaylı

TÜRKİYE. PLASTİK AMBALAJ SEKTÖRÜ 2010 YILI DEĞERLENDİRMESİ ve 2011 YILI BEKLENTİLERİ. Barbaros Demirci Genel Müdür

TÜRKİYE. PLASTİK AMBALAJ SEKTÖRÜ 2010 YILI DEĞERLENDİRMESİ ve 2011 YILI BEKLENTİLERİ. Barbaros Demirci Genel Müdür TÜRKİYE PLASTİK AMBALAJ SEKTÖRÜ 21 YILI DEĞERLENDİRMESİ ve 211 YILI BEKLENTİLERİ Barbaros Demirci Genel Müdür Firma Sayısı : Plastik ambalaj sektöründe 1152 firma mevcut olup, firmaların % 86 sı 1 şehirde

Detaylı

HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015

HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015 HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015 YÖNETİCİ ÖZETİ Uludağ İhracatçı Birlikleri nin kayıtlarına göre, Bursa dan Hollanda ya ihracat yapan 361 firma bulunmaktadır. 30.06.2015 tarihi itibariyle Ekonomi Bakanlığı

Detaylı

KÜSPE VE MELAS EBRU YÜCEL 20626638 KÜSPE Pancar küspesi şeker pancarından şekerin ekstraksiyonu sonunda difüzyonda elde edilir. Ekstraksiyon işleminin sonunda elde edilen şekeri alınmış kıyıma sulu küspe,preselerden

Detaylı

KÜRESEL OTOMOTİV OEM BOYALARI PAZARI. Bosad Genel Sekreterliği

KÜRESEL OTOMOTİV OEM BOYALARI PAZARI. Bosad Genel Sekreterliği KÜRESEL OTOMOTİV OEM BOYALARI PAZARI Bosad Genel Sekreterliği SEKTÖR ANALİZİ Otomotiv OEM boyaları dünyanın en büyük boya segmentlerinden biridir. Otomotiv OEM boyaları, 2011 yılında toplam küresel boya

Detaylı

DÜNYA, AB ve TÜRKİYE ŞEKER İSTATİSTİKLERİ

DÜNYA, AB ve TÜRKİYE ŞEKER İSTATİSTİKLERİ Pancar Ekicileri Kooperatifleri Birliği DÜNYA, AB ve TÜRKİYE ŞEKER İSTATİSTİKLERİ MAYIS 2015 ANKARA Ulus. İliş. ve İş Geliş. Müdürlüğü Cem KAPTAN Mithatpaşa Cad. 19/3 06420 ANKARA TÜRKİYE Tel: + 90 312

Detaylı

PETROKİMYA KOMPLEKSİ ARITMA ÇAMURLARININ EKSTRAKSİYONU

PETROKİMYA KOMPLEKSİ ARITMA ÇAMURLARININ EKSTRAKSİYONU PETROKİMYA KOMPLEKSİ ARITMA ÇAMURLARININ EKSTRAKSİYONU T. GÜNGÖREN 1, H. MADENOĞLU 1, M. SERT 1, İ.H. METECAN 2, S. ERDEM 1, L. BALLİCE 1, M. YÜKSEL 1, M. SAĞLAM 1 1 Ege Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi,

Detaylı

Tablo 35 İldeki OSB lerin Elektrik ve Doğalgaz Tüketimi, OSB lerde bulunan Firma Sayıları ve İstihdam

Tablo 35 İldeki OSB lerin Elektrik ve Doğalgaz Tüketimi, OSB lerde bulunan Firma Sayıları ve İstihdam SANAYİ İldeki 3 ilçede üretim aşamasına geçmiş 4 OSB bulunmaktadır. İlde üretim aşamasına geçmiş OSB bulunan ilçeler; Kütahya Merkez (2 adet), Gediz ve Tavşanlı dır. Ayrıca Simav ilçesinde ise aktif olmayan

Detaylı

HACETTEPE ÜNĐVERSĐTESĐ EĞĐTĐM FAKÜLTESĐ ÖĞRETĐM TEKNOLOJĐLERĐ VE MATERYAL GELĐŞTĐRME

HACETTEPE ÜNĐVERSĐTESĐ EĞĐTĐM FAKÜLTESĐ ÖĞRETĐM TEKNOLOJĐLERĐ VE MATERYAL GELĐŞTĐRME HACETTEPE ÜNĐVERSĐTESĐ EĞĐTĐM FAKÜLTESĐ KĐMYA ÖĞRETMENLĐĞĐ ÖĞRETĐM TEKNOLOJĐLERĐ VE MATERYAL GELĐŞTĐRME 8. SINIF FEN VE TEKNOLOJĐ DERSĐ 3. ÜNĐTE: MADDENĐN YAPISI VE ÖZELLĐKLERĐ KONU: BAZLAR ÇALIŞMA YAPRAĞI

Detaylı

Haziran 2014. Konya Dış Ticaret Verileri

Haziran 2014. Konya Dış Ticaret Verileri Haziran 2014 Konya Dış Ticaret Verileri Dış Ticaret Tablo 1-Dış Ticarette Türkiye Konya Karşılaştırması 1000 $ 2013 Haziran 2014 Haziran Değişim 2013 2014 Değişim İHRACAT Konya 103.812 112.271 8,15 649.933

Detaylı

T.C. Ekonomi Bakanlığı İthalat Genel Müdürlüğü Ankara 08.01.2013

T.C. Ekonomi Bakanlığı İthalat Genel Müdürlüğü Ankara 08.01.2013 T.C. Ekonomi Bakanlığı İthalat Genel Müdürlüğü Ankara 08.01.2013 Konu : 390319000000 GTİP no lu GPPS ve HIPS ithalatına % 3 oranında gümrük vergisi uygulanmasının kaldırılma talebi Sayın Bakanlığınızın,

Detaylı

3 1 0 2 20 BUĞDAY RAPORU

3 1 0 2 20 BUĞDAY RAPORU 0 1 Dünya buğday üretimi, üretim devlerinden biri olan ABD nin yaklaşık 4 milyon tonluk üretim azalmasına rağmen bu sene ekili alanların ve verimin artmasıyla paralel olarak Ağustos ayı verilerine göre

Detaylı

TÜRKİYE PLASTİK HAMMADDE VE MAMUL SEKTÖR RAPORU ( 2012 YILI 6 AYLIK KESİN ve 2012 YILI TAHMİNİ DEĞERLENDİRMESİ )

TÜRKİYE PLASTİK HAMMADDE VE MAMUL SEKTÖR RAPORU ( 2012 YILI 6 AYLIK KESİN ve 2012 YILI TAHMİNİ DEĞERLENDİRMESİ ) TÜRKİYE PLASTİK HAMMADDE VE MAMUL SEKTÖR RAPORU ( 2012 YILI 6 AYLIK KESİN ve 2012 YILI TAHMİNİ DEĞERLENDİRMESİ ) Hazırlayan : Kimya Mühendisi Neslihan ERGÜN neslihan.ergun@pagev.org.tr 1 PLASTİKLER GTİP

Detaylı

Azerbaycan Enerji Görünümü GÖRÜNÜMÜ. Hazar Strateji Enstitüsü Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi. www.hazar.org

Azerbaycan Enerji Görünümü GÖRÜNÜMÜ. Hazar Strateji Enstitüsü Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi. www.hazar.org Azerbaycan Enerji GÖRÜNÜMÜ Hazar Strateji Enstitüsü Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi EKİM 214 www.hazar.org 1 HASEN Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi, Geniş Hazar Bölgesi ne yönelik enerji,

Detaylı

ÇANAKKALE BOĞAZINDAKİ CHLOROPHYTA ENTEROMORPHA YOSUNUNDAN POTASYUM HİDROKSİT DESTEKLİ KATALİZÖR VARLIĞINDA BİYODİZEL ELDESİ

ÇANAKKALE BOĞAZINDAKİ CHLOROPHYTA ENTEROMORPHA YOSUNUNDAN POTASYUM HİDROKSİT DESTEKLİ KATALİZÖR VARLIĞINDA BİYODİZEL ELDESİ TÜBİTAK-BİDEB KİMYAGERLİK, KİMYA ÖĞRETMENLİĞİ VE KİMYA MÜHENDİSLİĞİ KİMYA LİSANS ÖĞRENCİLERİ ARAŞTIRMA PROJESİ EĞİTİMİ ÇALIŞTAYI (KİMYA-2 ÇALIŞTAY 2011) ÇANAKKALE BOĞAZINDAKİ CHLOROPHYTA ENTEROMORPHA YOSUNUNDAN

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/9) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/9) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/9) Deney Laboratuvarı Adresi : İnönü Üniversitesi Merkez Kampüsü 44280 MALATYA / TÜRKİYE Tel : 0 422 377 49 81 Faks : E-Posta : inonu-pal@inonu.edu.tr Website : iys.inonu.edu.tr/index.php?web=ino

Detaylı

aylık ekonomi bülteni

aylık ekonomi bülteni ADANA TİCARET ODASI Haziran 211 *Aylık bültenimiz ilgili ay içinde açıklanan en son verilere göre İç Ticaret Müdürlüğümüzce düzenlenmiştir. 211 NİSAN AYINDA GEÇEN YILIN AYNI DÖNEMİNE GÖRE İHRACAT %17,1

Detaylı

FEN ve TEKNOLOJİ / ASİT VE BAZLAR GÜNLÜK YAŞAMDA ASİT VE BAZLAR

FEN ve TEKNOLOJİ / ASİT VE BAZLAR GÜNLÜK YAŞAMDA ASİT VE BAZLAR GÜNLÜK YAŞAMDA ASİT VE BAZLAR 1 Yüzyıllardır doğayı ve doğadan elde edilebilecek maddeleri keşfetme arzusu içinde olan insanoğlu 1400'lü yıllarda o güne kadar bilinmeyen bir asidi, yani HCl (hidrojen klorür,

Detaylı

Enerji Dışı İthalatımızın Petrol Fiyatları ile İlişkisi

Enerji Dışı İthalatımızın Petrol Fiyatları ile İlişkisi Enerji Dışı İthalatımızın Petrol Fiyatları ile İlişkisi Türkiye ithalatının en çok tartışılan kalemi şüphesiz enerjidir. Enerji ithalatı dış ticaret açığının en önemli sorumlusu olarak tanımlanırken, enerji

Detaylı

Mardin İlinde Üretilen Mısır Nişastasının Spesifikasyon Değerlerine Uygunluğunun Belirlenmesi - doi: 10.17932/ IAU.

Mardin İlinde Üretilen Mısır Nişastasının Spesifikasyon Değerlerine Uygunluğunun Belirlenmesi - doi: 10.17932/ IAU. Mardin İlinde Üretilen Mısır Nişastasının Spesifikasyon Değerlerine Uygunluğunun Belirlenmesi - doi: 10.17932/ IAU. IAUD.m.13091352.2015.7/25.13-17 Nurten BOZDEMİR 1 Murat ÇİMEN 1* Seyhan AKÇAN 1 Özet

Detaylı

Gönen Enerji Biyogaz, Sentetik Petrol, Organik Gübre ve Hümik Asit Tesisleri: Ar-Ge Odaklı Örnek Bir Simbiyoz Çalışması Hasan Alper Önoğlu

Gönen Enerji Biyogaz, Sentetik Petrol, Organik Gübre ve Hümik Asit Tesisleri: Ar-Ge Odaklı Örnek Bir Simbiyoz Çalışması Hasan Alper Önoğlu Gönen Enerji Biyogaz, Sentetik Petrol, Organik Gübre ve Hümik Asit Tesisleri: Ar-Ge Odaklı Örnek Bir Simbiyoz Çalışması Hasan Alper Önoğlu Altaca Çevre Teknolojileri ve Enerji Üretim A.Ş. Yönetim Kurulu

Detaylı

Tablo : Türkiye Su Kaynakları potansiyeli. Ortalama (aritmetik) Yıllık yağış 642,6 mm Ortalama yıllık yağış miktarı 501,0 km3

Tablo : Türkiye Su Kaynakları potansiyeli. Ortalama (aritmetik) Yıllık yağış 642,6 mm Ortalama yıllık yağış miktarı 501,0 km3 Dünyadaki toplam su miktarı 1,4 milyar km3 tür. Bu suyun % 97'si denizlerde ve okyanuslardaki tuzlu sulardan oluşmaktadır. Geriye kalan yalnızca % 2'si tatlı su kaynağı olup çeşitli amaçlar için kullanılabilir

Detaylı

Tablo 4- Türkiye`de Yıllara Göre Turunçgil Üretimi (Bin ton)

Tablo 4- Türkiye`de Yıllara Göre Turunçgil Üretimi (Bin ton) NARENCİYE DOSYASI Kökeni Güneydoğu Asya olan turunçgillerin, çağdaş anlamda üretimi 19. yüzyılda ABD`de başlamış ve hızla yayılmıştır. Turunçgil yetiştiriciliği dünyada 40 derece kuzey enlemi ile 40 derece

Detaylı

7. Sınıf Fen ve Teknoloji Dersi 4. Ünite: Madde ve Yapısı Konu: Elementler ve Sembolleri

7. Sınıf Fen ve Teknoloji Dersi 4. Ünite: Madde ve Yapısı Konu: Elementler ve Sembolleri ÖĞRETĐM TEKNOLOJĐLERĐ VE MATERYAL GELĐŞĐMĐ 7. Sınıf Fen ve Teknoloji Dersi 4. Ünite: Madde ve Yapısı Konu: Elementler ve Sembolleri Çalışma Yaprağı Konu Anlatımı-Değerlendirme çalışma Yaprağı- Çözümlü

Detaylı

Türkiye'deki başlıca önemli madenler

Türkiye'deki başlıca önemli madenler On5yirmi5.com Türkiye'deki başlıca önemli madenler Türkiyedeki başlıca madenler ve çıkarıldığı yerler. Yayın Tarihi : 15 Ekim 2012 Pazartesi (oluşturma : 1/31/2016) 1.DEMİR: Modern sanayinin ana metali

Detaylı

AKDENİZ İHRACATÇI BİRLİKLERİ TEKSTİL VE HAMMADDELERİ SEKTÖRÜ İHRACAT RAKAMLARI DEĞERLENDİRMESİ

AKDENİZ İHRACATÇI BİRLİKLERİ TEKSTİL VE HAMMADDELERİ SEKTÖRÜ İHRACAT RAKAMLARI DEĞERLENDİRMESİ AKDENİZ İHRACATÇI BİRLİKLERİ TEKSTİL VE HAMMADDELERİ SEKTÖRÜ İHRACAT RAKAMLARI LENDİRMESİ Hazırlayan: Erman YERMAN / Şef TEKSTİL VE HAMMADDELERİ SEKTÖRÜ TÜRKİYE VE AKİB LENDİRMESİ yılı Ekim ayından bu

Detaylı

ENERJİ KAYNAKLARI ve TÜRKİYE DİYARBAKIR TİCARET VE SANAYİ ODASI

ENERJİ KAYNAKLARI ve TÜRKİYE DİYARBAKIR TİCARET VE SANAYİ ODASI ENERJİ KAYNAKLARI ve TÜRKİYE DİYARBAKIR TİCARET VE SANAYİ ODASI ENERJİ KAYNAKLARI ve TÜRKİYE Türkiye önümüzdeki yıllarda artan oranda enerji ihtiyacı daha da hissedecektir. Çünkü,ekonomik kriz dönemleri

Detaylı

ÖNEMLİ BOR BİLEŞİKLERİ

ÖNEMLİ BOR BİLEŞİKLERİ ÖNEMLİ BOR BİLEŞİKLERİ Melike YILDIRIM, Berkay İLYAS Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Kimya Mühendisliği Bölümü, Kurupelit / Samsun mellike_yldrm@hotmail.com, berkayilyas@gmail.com Bu

Detaylı

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI 2013 RUSYA FEDERASYONU

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI 2013 RUSYA FEDERASYONU T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI 2013 RUSYA FEDERASYONU GENEL BİLGİLER TABLOSU Resmi Adı Rusya Federasyonu Başkenti Moskova Resmi Dil Rusça Bağımsızlık Tarihi 24 Ağustos 1991 Yüzölçümü 17.075.400 km 2 Nüfus 142,8

Detaylı

TEKSTİL MAKİNALARI. Hazırlayan Hasan KÖSE 2006. T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi

TEKSTİL MAKİNALARI. Hazırlayan Hasan KÖSE 2006. T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi TEKSTİL MAKİNALARI Hazırlayan Hasan KÖSE 2006 T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi TEKSTİL MAKİNALARI TÜRKİYE DE ÜRETİM Tanımı Tekstil makinaları, tekstil sanayinin

Detaylı

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI ENERJİ Artan nüfus ile birlikte insanların rahat ve konforlu şartlarda yaşama arzuları enerji talebini sürekli olarak artırmaktadır. Artan enerji talebini, rezervleri sınırlı

Detaylı

DOĞRUDAN YABANCI YATIRIM

DOĞRUDAN YABANCI YATIRIM Invest in DOĞRUDAN YABANCI YATIRIM Türkiye de Doğrudan Yabancı Yatırımın Gelişimi Makroekonomik anlamda küresel ekonomiye uyumu sağlayan yapısal reformlar, bir yandan Türkiye yi doğrudan yabancı yatırım

Detaylı

4. Ünite ÜRETTİKLERİMİZ

4. Ünite ÜRETTİKLERİMİZ 4. Ünite ÜRETTİKLERİMİZ Ekonomi: İnsanların geçimlerini sürdürmek için yaptıkları her türlü üretim, dağıtım, pazarlama ve tüketim faaliyetlerinin ilke ve yöntemlerini inceleyen bilim dalına ekonomi denir.

Detaylı

Technology. and. Machine

Technology. and. Machine Technology and Machine Cezayir Teknoloji İthal Etmek İSTİYOR Kuzey Afrika nın en geniş yüzölçümüne, 35 milyona yakın nüfusa ve büyük petrol ve doğal gaz rezervlerine sahip olan Cezayir, ekonomik veriler

Detaylı

TAMGA ENDÜSTRİYEL KONTROL SİSTEMLERİ LTD.ŞTİ., ENERJİ YÖNETİMİNDE SINIRSIZ ÇÖZÜMLER SUNAR. HOŞGELDİNİZ

TAMGA ENDÜSTRİYEL KONTROL SİSTEMLERİ LTD.ŞTİ., ENERJİ YÖNETİMİNDE SINIRSIZ ÇÖZÜMLER SUNAR. HOŞGELDİNİZ TAMGA ENDÜSTRİYEL KONTROL SİSTEMLERİ LTD.ŞTİ., ENERJİ YÖNETİMİNDE SINIRSIZ ÇÖZÜMLER SUNAR. HOŞGELDİNİZ TAMGA TRİO YANMA VERİMİ Yakma ekipmanları tarafından yakıtın içerdiği enerjinin, ısı enerjisine dönüştürülme

Detaylı

GENEL KİMYA 101 ÖDEV 3

GENEL KİMYA 101 ÖDEV 3 TOBB EKONOMİ VE TEKNOLOJİ ÜNİVERSİTESİ-27 Kasım 2013 Bütün Şubeler GENEL KİMYA 101 ÖDEV 3 ÖNEMLİ! Ödev Teslim Tarihi: 6 Aralık 2013 Soru 1-5 arasında 2 soru Soru 6-10 arasında 2 soru Soru 11-15 arasında

Detaylı

TÜRKİYE ELEKTRİK SİSTEMİ (ENTERKONNEKTE SİSTEM)

TÜRKİYE ELEKTRİK SİSTEMİ (ENTERKONNEKTE SİSTEM) TÜRKİYE ELEKTRİK SİSTEMİ (ENTERKONNEKTE SİSTEM) 8. İLETİM TESİS VE İŞLETME GRUP MÜDÜRLÜĞÜ (İŞLETME VE BAKIM MÜDÜRLÜĞÜ) HAZIRLAYAN TEMMUZ 2008 Ankara 1 Gönderen: Recep BAKIR recepbakir38@mynet.com ENTERKONNEKTE

Detaylı

Kömür, karbon, hidrojen, oksijen ve azottan oluşan, kükürt ve mineral maddeler içeren, fiziksel ve kimyasal olarak farklı yapıya sahip bir maddedir.

Kömür, karbon, hidrojen, oksijen ve azottan oluşan, kükürt ve mineral maddeler içeren, fiziksel ve kimyasal olarak farklı yapıya sahip bir maddedir. KÖMÜR NEDİR? Kömür, bitki kökenli bir maddedir. Bu nedenle ana elemanı karbondur. Bitkilerin, zamanla ve sıcaklık-basınç altında, değişim geçirmesi sonunda oluşmuştur. Kömür, karbon, hidrojen, oksijen

Detaylı

ÖMRÜNÜ TAMAMLAMIŞ LASTİKLERİN GERİ KAZANIMINDA PİROLİZ YÖNTEMİ

ÖMRÜNÜ TAMAMLAMIŞ LASTİKLERİN GERİ KAZANIMINDA PİROLİZ YÖNTEMİ ÖMRÜNÜ TAMAMLAMIŞ LASTİKLERİN GERİ KAZANIMINDA PİROLİZ YÖNTEMİ Onursal Yakaboylu Aslı İşler Filiz Karaosmanoğlu 1 Onursal Yakaboylu - Atık Sempozyumu / Antalya 19/04/2011 İÇERİK Lastik Atık lastik Atık

Detaylı

İSTANBUL TİCARET ODASI YAYIN NO: 1998-1 MERMER ARAŞTIRMASI. 116. yıl

İSTANBUL TİCARET ODASI YAYIN NO: 1998-1 MERMER ARAŞTIRMASI. 116. yıl İSTANBUL TİCARET ODASI YAYIN NO: 1998-1 MERMER ARAŞTIRMASI 116. yıl IÇINDEKILER ÖNSÖZ "^^-^ttlo Sayfa No: BIRINCI BOLUM 1 GENEL BİLGİLER 3 1.1. MERMERİN TANIMI VE SINIFUNDIRMA 5 1.2. MERMERİN ÖZELLİKLERİ

Detaylı

1.10.2015. Kömür ve Doğalgaz. Öğr. Gör. Onur BATTAL

1.10.2015. Kömür ve Doğalgaz. Öğr. Gör. Onur BATTAL Kömür ve Doğalgaz Öğr. Gör. Onur BATTAL 1 2 Kömür yanabilen sedimanter organik bir kayadır. Kömür başlıca karbon, hidrojen ve oksijen gibi elementlerin bileşiminden oluşmuş, diğer kaya tabakalarının arasında

Detaylı

Gayri Safi Katma Değer

Gayri Safi Katma Değer Artıyor Ekonomik birimlerin belli bir dönemde bir bölgedeki ekonomik faaliyetleri sonucunda ürettikleri mal ve hizmetlerin (çıktı) değerinden, bu üretimde bulunabilmek için kullandıkları mal ve hizmetler

Detaylı

TEMİZLİK MADDELERİ SEKTÖRÜ

TEMİZLİK MADDELERİ SEKTÖRÜ TEMİZLİK MADDELERİ SEKTÖRÜ HS No: 34.01, 34.02, 34.03, 34.04, 34.05, 34.06, 34.07 DÜNYA TEMİZİLİK ÜRÜNLERİ SEKTÖRÜ Temizlik maddeleri deterjanlar ve sabunlardan oluşmaktadır. Bu sektörün üretmekte olduğu

Detaylı

a) Kendine özgü organoleptik karakteri olan ve alkol miktarı +20 C de hacmen %15 den fazla olan,

a) Kendine özgü organoleptik karakteri olan ve alkol miktarı +20 C de hacmen %15 den fazla olan, Distile Alkollü İçkiler Tebliği R.G. Tarihi:21.10.1995 R.G. Sayısı:22440 1. KAPSAM Bu bölüm distile alkollü içkilerin tanımını ve özelliklerini kapsar. 2- TANIMLAR 2.1. Distile Alkollü İçki: a) Kendine

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/7) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/7) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/7) Deney Laboratuvarı Adresi : Gebze Organize Sanayi Bölgesi İhsan Dede Caddesi No:105/B Gebze 41480 KOCAELİ / TÜRKİYE Tel : 0 262 751 04 51 Faks : 0 262 751 38 34

Detaylı

AYÇİÇEK YAĞI ÜRETİMİ YAN ÜRÜNLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

AYÇİÇEK YAĞI ÜRETİMİ YAN ÜRÜNLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ AYÇİÇEK YAĞI ÜRETİMİ YAN ÜRÜNLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ U. OLGUN, Ö. ÖZYILDIRIM, V. SEVİNÇ Sakarya Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Kimya Bölümü, Mithatpaşa, 54, Sakarya ÖZET Ayçiçek yağı üretim tesislerinden

Detaylı

Ülkemizde Elektrik Enerjisi:

Ülkemizde Elektrik Enerjisi: Karadeniz Teknik Üniversitesi Elektrik-Elektronik-Bilgisayar Bilim Kolu Eğitim Seminerleri Dizisi 6 Mart 8 Mayıs 22 Destekleyen Kuruluşlar: Karadeniz Teknik Üniversitesi Elektrik-Elektronik Mühendisliği

Detaylı

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ xx.11.2015 Sayı 44 Genel Değerlendirme Temmuz 2015 TEPAV İstihdam İzleme Bülteni nin -Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) Temmuz 2015 ve Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) Eylül 2015 verilerinin değerlendirildiği- 44.

Detaylı

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ 16 09 2014 Sayı 29 Genel Değerlendirme Nisan 2014 TEPAV İstihdam İzleme Bülteni nin -Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ve Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) Nisan 2014 verilerinin değerlendirildiği- 29. sayısında sigortalı

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Şubat - 2010

EKONOMİK GELİŞMELER Şubat - 2010 EKONOMİK GELİŞMELER Şubat - 2010 AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU EKONOMİK RAPOR - ŞUBAT 2010 İÇİNDEKİLER... 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH)...2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK VE İŞGÜCÜ

Detaylı

TÜRKİYE DE İNŞAAT SEKTÖRÜ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

TÜRKİYE DE İNŞAAT SEKTÖRÜ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME TÜRKİYE DE İNŞAAT SEKTÖRÜ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME TÜRKİYE KALKINMA BANKASI A.Ş. EKONOMİK VE SOSYAL ARAŞTIRMALAR MÜDÜRLÜĞÜ Ağustos 2008 ANKARA TÜRKİYE KALKINMA BANKASI A.Ş. TÜRKİYE DE İNŞAAT SEKTÖRÜ ÜZERİNE

Detaylı

HYDROTERMAL YÖNTEMİYLE NİKEL FERRİT NANOPARTİKÜLLERİN SENTEZİ VE KARAKTERİZASYONU

HYDROTERMAL YÖNTEMİYLE NİKEL FERRİT NANOPARTİKÜLLERİN SENTEZİ VE KARAKTERİZASYONU ÖZET HYDROTERMAL YÖNTEMİYLE NİKEL FERRİT NANOPARTİKÜLLERİN SENTEZİ VE KARAKTERİZASYONU Zeynep KARCIOĞLU KARAKAŞ a,*, Recep BONCUKÇUOĞLU a, İbrahim H. KARAKAŞ b a Atatürk Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi,

Detaylı

Kemal LOKMAN. Petrol Dairesi, Ankara

Kemal LOKMAN. Petrol Dairesi, Ankara TÜRKİYE PETROL SONDAJLARI PETROL ARAMA AMACI İLE TÜRKİYE'DE YAPILAN SONDAJLAR VE BU HUSUSTA M.T.A. ENSTİTÜSÜNÜN YARARLI VE BAŞARILI ROLÜ Petrol Dairesi, Ankara Yurdumuzda petrol arama amacı ile 13 Ekim

Detaylı

ÇÖZÜNME ve ÇÖZÜNÜRLÜK

ÇÖZÜNME ve ÇÖZÜNÜRLÜK ÇÖZÜNME ve ÇÖZÜNÜRLÜK Prof. Dr. Mustafa DEMİR M.DEMİR 05-ÇÖZÜNME VE ÇÖZÜNÜRLÜK 1 Çözünme Olayı Analitik kimyada çözücü olarak genellikle su kullanılır. Su molekülleri, bir oksijen atomuna bağlı iki hidrojen

Detaylı

Yenilebilir Enerji Kaynağı Olarak Rüzgar Enerjisi

Yenilebilir Enerji Kaynağı Olarak Rüzgar Enerjisi Yenilebilir Enerji Kaynağı Olarak Rüzgar Enerjisi İbrahim M. Yağlı* Enerji üretiminde Rüzgar Enerjisinin Üstünlükleri Rüzgar enerjisinin, diğer enerji üretim alanlarına göre, önemli üstünlükleri bulunmaktadır:

Detaylı

KOLEMANİT FLOTASYON KONSANTRELERİNİN BRİKETLEME YOLUYLE AGLOMERASYONU. M.Hayri ERTEN. Orta Doğu Teknik Üniversitesi

KOLEMANİT FLOTASYON KONSANTRELERİNİN BRİKETLEME YOLUYLE AGLOMERASYONU. M.Hayri ERTEN. Orta Doğu Teknik Üniversitesi KOLEMANİT FLOTASYON KONSANTRELERİNİN BRİKETLEME YOLUYLE AGLOMERASYONU M.Hayri ERTEN Orta Doğu Teknik Üniversitesi ÖZET. Flotasyondan elde edilen kolemanit konsantrelerinin kurutma veya kalsinasyon gibi

Detaylı

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ 01 07 2014 Sayı 27 Genel Değerlendirme Şubat 2014 TEPAV İstihdam İzleme Bülteni nin -Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ve Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) Şubat 2014 verilerinin değerlendirildiği- 27. sayısında sigortalı

Detaylı

PERFECTION IN ENERGY & AUTOMATION ENDÜSTRİYEL KOJENERASYON UYGULAMALARI

PERFECTION IN ENERGY & AUTOMATION ENDÜSTRİYEL KOJENERASYON UYGULAMALARI ENDÜSTRİYEL KOJENERASYON UYGULAMALARI MAYIS 2015 1 Kojenerasyon Nedir? Bugün enerji, insanların hayatındaki en önemli olgulardan birisi haline gelmiştir. Kojenerasyon fikri, tamamen enerji verimliliği

Detaylı

TÜRKİYE NİN MADENLERİ

TÜRKİYE NİN MADENLERİ TÜRKİYE NİN MADENLERİ Gökmen ÖZER/ Coğrafya Öğretmeni Kars Selim Şehit Teğmen Gökhan Yaşartürk Lisesi Madencilik ile ilgili bazı terimler Maden Yer kabuğunun çeşitli derinliklerinden çıkarılan ve ekonomik

Detaylı

Sunu planı. Sunu Planı. Slayt No 3-6 Tekstil ve Hazır Giyim Sektörlerinin Brüt Katma Değeri. 7-8 Sektörlerin Büyüme Eğilimleri

Sunu planı. Sunu Planı. Slayt No 3-6 Tekstil ve Hazır Giyim Sektörlerinin Brüt Katma Değeri. 7-8 Sektörlerin Büyüme Eğilimleri YÖNETİCİ ÖZETİ Sunu planı Sunu Planı Slayt No 3-6 Tekstil ve Hazır Giyim Sektörlerinin Brüt Katma Değeri 7-8 Sektörlerin Büyüme Eğilimleri 9-11 Tekstil ve Hazır Giyim İstihdamı 12 İşyeri Sayısı 13 Sektörün

Detaylı

Su ayak izi ve turizm sektöründe uygulaması. Prof.Dr.Bülent Topkaya Akdeniz Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü

Su ayak izi ve turizm sektöründe uygulaması. Prof.Dr.Bülent Topkaya Akdeniz Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü Su ayak izi ve turizm sektöründe uygulaması Prof.Dr.Bülent Topkaya Akdeniz Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü Kapsam Ayak izi kavramı Türkiye de su yönetimi Sanal su Su ayak izi ve turizm Karbon ayak

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ

AVRUPA BİRLİĞİ VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ İSTANBUL TİCARET ODASI AVRUPA BİRLİĞİ VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ YUNANİSTAN ÜLKE RAPORU Ocak 2009 T.K. 1 I. GENEL BİLGİLER Resmi Adı : Yunanistan Yönetim Şekli : Parlamenter Demokrasi Coğrafi Konumu

Detaylı

GENEL BİLGİLER DIŞ TİCARET BİLGİLERİ

GENEL BİLGİLER DIŞ TİCARET BİLGİLERİ GENEL BİLGİLER Resmi Dil : İngilizce Başkenti : Akra Yüzölçümü : 238.537 km 2 Nüfus : 25,3 milyon (2012) Önemli Şehirler : Akra, Kumasi, Sekondi-Takoradi, Tamale GSYİH (2012 ) : 36,952 Milyon $ Kişi Başına

Detaylı

Şirketin kuruluşundan bugüne kadar geçirdiği evreler ve yurtdışı ve yurtiçinde gerçekleştirilen yatırımlar

Şirketin kuruluşundan bugüne kadar geçirdiği evreler ve yurtdışı ve yurtiçinde gerçekleştirilen yatırımlar Esen Bulca, Trakya Cam Pazarlama Müdürü Şirketin kuruluşundan bugüne kadar geçirdiği evreler ve yurtdışı ve yurtiçinde gerçekleştirilen yatırımlar Şişecam Grubu bünyesinde düzcam üretim ve pazarlama faaliyetleri,

Detaylı

I. 2011 İlk 1000 İhracatçı Araştırması II. 2012 Değerlendirme III. 2012 İlk Yarı Yıl Faaliyetleri

I. 2011 İlk 1000 İhracatçı Araştırması II. 2012 Değerlendirme III. 2012 İlk Yarı Yıl Faaliyetleri I. 2011 İlk 1000 İhracatçı Araştırması II. 2012 Değerlendirme III. 2012 İlk Yarı Yıl Faaliyetleri I. 2011 İlk 1000 İhracatçı Araştırması 2010 yılında 113,9 milyar dolar olan Türkiye ihracatı, 2011 yılında

Detaylı

AKDENİZ İHRACATÇI BİRLİKLERİ TEKSTİL VE HAMMADDELERİ SEKTÖRÜ İHRACAT RAKAMLARI DEĞERLENDİRMESİ

AKDENİZ İHRACATÇI BİRLİKLERİ TEKSTİL VE HAMMADDELERİ SEKTÖRÜ İHRACAT RAKAMLARI DEĞERLENDİRMESİ AKDENİZ İHRACATÇI BİRLİKLERİ TEKSTİL VE HAMMADDELERİ SEKTÖRÜ İHRACAT RAKAMLARI LENDİRMESİ Hazırlayan: Erman YERMAN / Şef TEKSTİL VE HAMMADDELERİ SEKTÖRÜ TÜRKİYE VE AKİB LENDİRMESİ yılında Euro/Dolar paritesinde

Detaylı

SEKTÖRÜN TANIMI TÜRKİYE TEMİZLİK MADDELERİ SEKTÖRÜ

SEKTÖRÜN TANIMI TÜRKİYE TEMİZLİK MADDELERİ SEKTÖRÜ SEKTÖRÜN TANIMI Tablo-1: Temizlik Maddeleri Sektöründe Yer Alan Ürünler GTİP Ürün Adı 3401 Sabunlar, Yüzey Aktif Organik Maddeler 3402 Yıkama, Temizleme Müstahzarları-Sabunlar Hariç 3403 Yağlama Müstahzarları,

Detaylı

Mart 2014. Konya Dış Ticaret Verileri

Mart 2014. Konya Dış Ticaret Verileri Mart 2014 Konya Dış Ticaret Verileri Dış Ticaret Tablo 1-İhracatta Türkiye Konya Karşılaştırması 1000 $ 2012 Mart 2013 Mart 2013 Ocak - Mart 2014 Ocak - Mart İHRACAT 1000 $ Konya 120.741 133.742 10,8 319.568

Detaylı

HEDEF VE DAVRANIŞLAR:

HEDEF VE DAVRANIŞLAR: HEDEF VE DAVRANIŞLAR: 1) Çözünürlük konusuna giriş yapılır ve günlük hayattan örnekler vererek anlaşılmasının sağlanır. 2) Çözünürlüğe etki eden faktörlerin anlatılır ve örneklerle pekiştirilir. 3) Çözünürlüğe

Detaylı

ISIDAÇ 40. karo. Özel ürünleriniz için özel bir çimento!

ISIDAÇ 40. karo. Özel ürünleriniz için özel bir çimento! karo Özel ürünleriniz için özel bir çimento! Çimsa Kalsiyum Alüminat Karo Uygulamaları www.cimsa.com.tr, 10 yılı aşkın süredir Çimsa tarafından, TS EN 14647 standardına uygun olarak üretilen Kalsiyum Alüminat

Detaylı

MESLEK KOMİTELERİ ORTAK TOPLANTISI 11 Eylül 2015

MESLEK KOMİTELERİ ORTAK TOPLANTISI 11 Eylül 2015 MESLEK KOMİTELERİ ORTAK TOPLANTISI 11 Eylül 2015 Bülent İYİKÜLAH 14. Grup Meslek Komitesi Başkanı TEKSTİL ÜRÜNLERİ VE GİYİM EŞYASI İMALATI 7. Grup İplik Sanayii 8. Grup Dokuma Kumaş Sanayii 9. Grup Tekstil

Detaylı

BAŞKA YERDE SINIFLANDIRILMAMIŞ ELEKTRİKLİ MAKİNE VE CİHAZLARIN İMALATI Hazırlayan Birgül OĞUZOĞLU Kıdemli Uzman 540 1. SEKTÖRÜN TANIMI Başka yerde sınıflandırılmamış elektrikli makine ve cihazların imalatı

Detaylı

Türkiye İstatistik Kurumu ndan (TÜİK) alınan verilere göre, Sinop ilinin Ocak-Temmuz ayı dış ticaret

Türkiye İstatistik Kurumu ndan (TÜİK) alınan verilere göre, Sinop ilinin Ocak-Temmuz ayı dış ticaret Sinop Ekonomi Verileri-Temmuz, 5 Dış Ticaret Genel Görünüm (Ocak-Temmuz, 5) Türkiye İstatistik Kurumu ndan (TÜİK) alınan verilere göre, Sinop ilinin Ocak-Temmuz ayı dış ticaret verileri değerlendirildiğinde,

Detaylı

YATIRIMCI SUNUMU. Ocak 2014 GÜBRETAŞ BİR TARIM KREDİ KOOPERATİFLERİ İŞTİRAKİDİR.

YATIRIMCI SUNUMU. Ocak 2014 GÜBRETAŞ BİR TARIM KREDİ KOOPERATİFLERİ İŞTİRAKİDİR. YATIRIMCI SUNUMU Ocak 2014 GÜBRETAŞ BİR TARIM KREDİ KOOPERATİFLERİ İŞTİRAKİDİR. Gübre Fabrikaları T.A.Ş Kuruluş Tarihi 25.12.1952 Sermaye Tutarı 334.000.000 TL Borsa Borsa İstanbul (BIST) Hisse Kodu GUBRF

Detaylı

Ayırma ve Đzolasyon Teknikleri : Ekstraksiyon

Ayırma ve Đzolasyon Teknikleri : Ekstraksiyon 3. Deney Ayırma ve Đzolasyon Teknikleri : Ekstraksiyon Sentezlerde istenen ürünü yan ürünlerden, fazla miktardaki veya tepkimeye girmemiş başlangıç bileşiklerinden, safsızlıklardan ve çözeltiden ayırmak

Detaylı

SON EKONOMİK GELİŞMELERDEN SONRA ESNAF VE SANATKARLARIN DURUMU

SON EKONOMİK GELİŞMELERDEN SONRA ESNAF VE SANATKARLARIN DURUMU SON EKONOMİK GELİŞMELERDEN SONRA ESNAF VE SANATKARLARIN DURUMU Temel Ekonomik Göstergeler: Temmuz ayında; Üretici fiyatları genel indeksinde(üfe), Bir önceki aya göre %1,25 artış Bir önceki yılın Aralık

Detaylı

TOPRAK MAHSULLERİ OFİSİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

TOPRAK MAHSULLERİ OFİSİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TOPRAK MAHSULLERİ OFİSİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ SAYI: 2010/02 FINDIK BÜLTENİ 08.03.2010 1- FINDIK ALIMLARI: A) 2009 dönemi rekolte tahmini ile 2008 yılı üretimi kıyaslandığında, ülkemiz üretiminin % 44, dünya

Detaylı

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ 12 08 2014 Sayı 28 Genel Değerlendirme Mart 2014 TEPAV İstihdam İzleme Bülteni nin -Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ve Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) Mart 2014 verilerinin değerlendirildiği- 28. sayısında sigortalı

Detaylı

ÇÖZÜNMÜŞ OKSİJEN TAYİNİ

ÇÖZÜNMÜŞ OKSİJEN TAYİNİ ÇEVRE KİMYASI LABORATUVARI ÇÖZÜNMÜŞ OKSİJEN TAYİNİ 1. GENEL BİLGİLER Doğal sular ve atıksulardaki çözünmüş oksijen (ÇO) seviyeleri su ortamındaki fiziksel, kimyasal ve biyokimyasal aktivitelere bağımlıdır.

Detaylı