başarılı uygulamalar Emniyet Kemeri ve Çocuk Koruma Sistemleri

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "başarılı uygulamalar Emniyet Kemeri ve Çocuk Koruma Sistemleri"

Transkript

1 Emniyet Genel Müdürlüğü Ayrancı Mah. Dikmen Cad. No: 11 O Blok Çankaya / Ankara TÜRKİYE Tel.: (00 90) / Faks: (00 90) E-posta : egm.gov.tr İnternet Adresi : www. trafik.gov.tr Emniyet Kemeri ve Çocuk Koruma Sistemleri K a r a r o r g a n l a r ı v e u yg u l ay ı c ı l a r İç İn K ARAYOLU G Ü V E NL İĞİ e l k İta b ı başarılı uygulamalar Trafik Araştırma Merkezi Müdürlüğü Emniyet Kemeri ve Çocuk Koruma Sistemleri: Karar organları ve uygulayıcılar için el kitabı FIA Foundation 60 Trafalgar Square London WC2N 5DS İngiltere afoundation.org Website : www. afoundation.org

2 Emniyet Kemeri ve Çocuk Koruma Sistemleri Karar organları ve uygulayıcılar için karayolu güvenliği el kitabı Dünya Sağlık Örgütü FIA Otomobil ve Toplum Vakfı KÜRESEL KARAYOLU GÜVENLĠĞĠ ORTAKLIĞI DÜNYA BANKASI

3

4 Bu kitap Seat-belts and child restraints: a road safety manual for decision-makers and practitioners başlığıyla FIA Otomobil ve Toplum Vakfı [FIA Foundation for the Automobile and Society] tarafından 2009 yılında yayınlanmıştır. FIA Otomobil ve Toplum Vakfı, Türkçe çevirisi: Emniyet Genel Müdürlüğü Trafik Hizmetleri Başkanlığı Trafik Araştırma Merkezi Müdürlüğü, Çevirinin sorumluluğu tamamen Emniyet Genel Müdürlüğü Trafik Araştırma Merkezi Müdürlüğü ne aittir. Trafik Araştırma Merkezi Müdürlüğü; tarih ve 4199 sayılı kanunun 45.maddesi ile kurulmuştur. Trafik Hizmetleri Başkanlığı görevini yürüten Emniyet Genel Müdür Yardımcısına bağlı olarak, üniversite ve trafikle ilgili gönüllü kuruluşlarla işbirliği içinde, trafik güvenliği hakkında her türlü araştırmayı yapmak ve trafik kazalarını önlemek amacıyla yerliyabancı bilimsel gelişmeleri takip ederek öneride bulunmakla görevlidir. Genel Koordinatör Çeviri Editörü Sayfalama Türkçe Düzeltme Baskı : Yüksel ÇELİK 2. Sınıf Emniyet Müdürü EGM Trafik Araştırma Merkezi Müdürü : Şehnaz KÖKSAL Psikolog : Sedat KURBAN Mühendis : Demet ÖZDEMİR, Polis Memuru Nilgün ÖZTÜRK, Polis Memuru : EGM Basımevi Emniyet Genel Müdürlüğü Trafik Araştırma Merkezi Müdürlüğü Ayrancı Mah. Dikmen Cad. No:11 O Blok 6.Kat Çankaya ANKARA Tel: Faks: E-Posta: İnternet Adresi: Bu kitabın çeviri işlemleri ELSA Tercüme Merkezi tarafından yapılmıştır. ISBN: EGM Yayın Katalog Numarası: 546

5 Emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemleri: Karar organları ve uygulayıcılar için karayolu güvenliği el kitabı Tavsiye edilen alıntı şekli: FIA Otomobil ve Toplum Vakfı (2011) Emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemleri: Karar organları ve uygulayıcılar için karayolu güvenliği el kitabı. (Emniyet Genel Müdürlüğü Trafik Araştırma Merkezi Müdürlüğü, Çev.) Ankara: EGM Trafik Hizmetleri Başkanlığı Yayınları (Orijinal çalışma basım tarihi 2009). FIA Otomobil ve Toplum Vakfı 2009 [FIA-Foundation for the automobile and society] FIA Otomobil ve Toplum Vakfının (FIA Vakfı) yayınları adresinden edinilebilir. FIA Vakfı yayınlarının çoğaltılması ya da tercümesi için gerekli izin ister satış ister ticari amaçlı olmayan dağıtım olsun aşağıdaki adresten alınmalıdır: FIA Foundation 60 Trafalgar Square London WC2N 5DS United Kingdom Bu yayında yer alan tanımlar ve sunulan materyaller, FIA Otomobil ve Toplum Vakfının (FIA Vakfı), Dünya Sağlık Örgütünün (DSÖ) [WHO-World Health Organization], Küresel Karayolu Güvenliği Ortaklığının (KKGO) [GRSP- Global Road Safety Partnership] ve Dünya Bankasının herhangi bir ülke, bölge, şehir ya da alanın sınır veya hudut tahdidi ile buralardaki yetkililerin yasal durumu hakkında herhangi bir görüşünü ifade etmemektedir. Haritalar üzerindeki noktalı çizgiler, üzerinde henüz tam bir anlaşma sağlanamamış olabilecek yerler için yaklaşık sınır çizgilerini göstermektedir. Belirli şirketlerin ya da belirli üreticilerin ürünlerinden bahsedilmiş olması, bunların FIA Vakfı, DSÖ, KKGO ya da Dünya Bankası tarafından bu yayında bahsi geçmeyen benzer yapıdaki diğer ürünlere tercihen tavsiye edildiği ya da kullanıldığı anlamına gelmemektedir. Hatalar ve eksikler dışında, tescilli ürünler baş harfleri büyük yazılarak belirtilmiştir. Bu yayında yer alan bütün bilgilerin doğruluğunu teyit etmek amacıyla FIA Vakfı, DSÖ, KKGO, Dünya Bankası ve yazarlar tarafından gereken tüm makul önlemler alınmıştır. Ancak, yayınlanan materyal, açık ya da zımnen ifade edilmiş herhangi bir garanti teminatı olmadan dağıtılmaktadır. Yorum ve materyalin kullanımı konusundaki sorumluluk okuyucuya aittir. FIA Vakfı, DSÖ, KKGO ve Dünya Bankası ya da yazarlar bu yayının kullanımından kaynaklanabilecek herhangi bir zarardan dolayı hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz. Yayına hazırlama ve iç tasarım: Inís Communication,

6 İçindekiler Emniyet kemerleri ve çocuk koruma sistemleri: karayolu güvenliği el kitabı İçindekiler Önsöz Katkıda bulunanlar ve teşekkürler Yönetici özeti Giriş El kitapları serisinin arka planı Vİİ Vİİİ İX Xİ Xİİİ Emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemleri el kitabının arka planı XİV Emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemleri el kitabı neden geliştirildi? Bu el kitabı kimler için hazırlandı? Bu el kitabı neleri kapsıyor ve nasıl kullanılmalı? Bu el kitabı nasıl geliştirildi? El kitabının yaygınlaştırılması Daha fazla nüsha almak için Kaynakça XV XV XVİ XVİİİ XİX XİX 1. Emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemi neden gereklidir? Dünya çapında bir halk sağlığı sorunu olarak karayolu trafiğindeki ölüm ve yaralanmalar Dünya genelinde karayolu trafiğindeki ölüm ve yaralanmaların durumu Sürücü ve yolcularda görülen yaralanma türleri Emniyet kemerleri ve çocuk koruma sistemleri yaralanmaları nasıl önler ya da en aza indirir? Bir çarpışma sırasında neler olur? Emniyet kemeri nasıl çalışır? Çocuk koruma sistemi nasıl çalışır? Tavsiye edilen emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemi türleri Emniyet kemeri tasarımı Çocuk koruma sistemleri türleri Ölümleri önleme ve yaralanmaları azaltma konusunda emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemlerinin yararları Emniyet kemerinin yararları Çocuk koruma sistemlerinin yararları Emniyet kemeri takma oranları Çocuk koruma sistemlerinin kullanım oranları Emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemlerini yaygınlaştırma programlarının sürücü ve yolcuların bu sistemleri kullanma oranlarına etkisi Özet 22 Kaynakça iii

7 İçindekiler 2. Belirli bir ülkedeki durumun değerlendirilmesi Mevcut durumun değerlendirilmesi neden gereklidir? Temel düzeyi gösteren veri toplama yöntemiyle mevcut durumu anlama Toplanan verinin kalitesi Emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemi kullanmama sorununun yaygınlığını değerlendirme Sürücü-yolcular arasında ölüm ve yaralanma oranlarının belirlenmesi Çalışılan bölgede emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemlerini kullanma oranları nedir? İnsanlar neden emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemlerini kullanmazlar? 2.3 Mevcut durumun değerlendirilmesi Karayolu güvenliğinden kim sorumlu ve bunun için hangi kaynaklar ayrılmış? Paydaşlar kimlerdir? Yürürlükte herhangi bir emniyet kemeri yasası var mı? Emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemleri için herhangi bir standart var mı? Herhangi bir emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemi yaygınlaştırma programı yapılmış mı? Eylemlerin önceliğini belirlerken, durum değerlendirmesinden yararlanılması Özet 51 Kaynakça Bir emniyet kemeri programının planlanması ve yönetimi Bir çalışma grubu oluşturma Çalışma grubuna kimler dahil edilmelidir? Çalışma grubu üyelerinin rolleri Bir eylem planı hazırlama ve geliştirme Programın amaçlarını belirleme Hedefleri belirleme Performans göstergelerini seçme Faaliyetlere karar verme Bir zaman çerçevesi oluşturma ve program aşamalarını belirleme Kaynak ihtiyacını tahmin etme Bir izleme mekanizması oluşturma Programın sürdürülebilirliğini sağlama 70 Özet 71 Kaynakça 72 iv

8 İçindekiler Emniyet kemerleri ve çocuk koruma sistemleri: karayolu güvenliği el kitabı 4. Müdahalelerin geliştirilmesi ve uygulanması Kullanımı arttırma: Birleşik yaklaşım Yasal düzenlemeler ve cezalar Taşıtlarda emniyet kemeri bulundurulması ve kullanımını düzenleyen yasalar hazırlama Yasal sorumlulukları tanımlama Muafiyetler Kural ihlallerinde uygulanacak cezalar Yasa için hazırlık ve yürürlüğe koyma süreci Uygulama evrelerini belirleme Bölüm özeti: emniyet kemeri mevzuatı üzerinde çalışılırken dikkat edilmesi gerekenler 4.3 Emniyet kemerleri için standartların belirlenmesi ve donanımlar Bir standardın ya da yasal düzenlemenin benimsenmesi Standart ya da düzenleme türleri ve bunların içeriği Testler ve sertifikalar Taşıt muayenesi ve emniyet kemeri bakımı Taşıtlara sonradan emniyet kemeri donanımı ekleme Taşıt içi hatırlatma sistemleri Bölüm özeti: emniyet kemeri standardı ya da düzenlemesi için kontrol listesi 4.4 Kullanımı arttırma: denetim Ön şartlar Denetim stratejisi Denetim yöntemleri Polislerin meslek içi eğitimi Ceza işlemlerinin yürütülmesi Denetimin önündeki engellerin aşılması Bölüm özeti: Denetim faaliyetiyle emniyet kemeri kullanımının arttırılması 4.5 Kullanımı arttırma: Gönüllülüğe dayalı önlemler Kullanımı arttırma: Halka yönelik kampanyalar Kampanyanın amaçları Kampanya mesajlarını yaratma Hedef kitleye ulaşma Yaratıcı kavramlar Kampanya için bir ajans belirleme Medyayla çalışma Emniyet kemeri mevzuatıyla ilgili kampanya evreleri v

9 İçindekiler Kampanyayı değerlendirme Kullanımı arttırma: Gönüllü katılıma dayalı diğer önlemler İşveren tarafından yapılabilecek düzenleme ve teşvikler Eğitim ve yetiştirme Sigorta ve kamu teşvik düzenlemeleri Uygun bir acil müdahale sistemi oluşturulması Emniyet kemerleri ve yaralanmalar Emniyet kemerinin çıkarılması 125 Özet 127 Kaynakça Programın değerlendirilmesi Değerlendirmenin planlanması Değerlendirmenin amaçları Değerlendirme türleri Değerlendirme yöntemlerinin seçimi İzlemeye yönelik değerlendirme ve süreç değerlendirmesi için çalışma türleri Etki ve sonuç değerlendirmesi için çalışma türleri Performans göstergelerinin seçimi Bir programının ekonomik boyutlarıyla değerlendirilmesi Örneklem büyüklüğünün belirlenmesi Sonuçların duyurulması ve geri bildirim Değerlendirme süreci için kontrol listesi Değerlendirme sonuçlarından yeni bir planlama döneminde yararlanılması Özet 148 Kaynakça Ekler 151 Ek 1. BM Avrupa Ekonomik Konseyi (UNECE) emniyet kemeri anketi 153 Ek 2. Örnek emniyet kemeri kullanımı, gözlem formu örneği 162 Ek 3. Emniyet kemeri kullanımı ile ilgili yasa örneği 163 Ek 4. Emniyet kemerleri ve parçalarının muayenesi (İngiltere Taşıt Muayene Kurulu 165 el kitabından) Ek 5. Bariyer ya da kontrol noktası yönetimi 173 Ek 6. Ortaokullarda emniyet kemeri güvenliği eğitimi için ders planı örneği 177 El kitabının geliştirilmesinde yer alan ortak kuruluşlar 181 Terimler Sözlüğü 183 Kaynakça 186 vi

10 Önsöz Katkıda bulunanlar Yönetici Özeti Emniyet kemerleri ve çocuk koruma sistemleri: karayolu güvenliği el kitabı Önsöz Karayolu trafiğinde meydana gelen kayıplar önemli bir halk sağlığı sorunu olmasının yanı sıra dünya çapında meydana gelen ölüm ve yaralanmaların da en önde gelen nedenlerinden biridir. Ağırlıklı olarak düşük ve orta gelirli ülkelerde olmak üzere her yıl karayolundaki çarpışmalar sonucunda yaklaşık 1,2 milyon insan yaşamını kaybetmekte ve daha milyonlarcası yaralanmakta ya da sakat kalmaktadır. Bireyler, aileler ve toplumlar için yarattığı muazzam maliyetlerin yanı sıra bu çarpışmalar sağlık hizmetleri ve ekonomiye de büyük bir yük getirmektedir. Bu çarpışmaların, çoğu halen ekonomik kalkınmayla ilgili sorunlarla mücadele etmekte olan bu ülkelere olan maliyeti, gayri safi milli hasılalarının %1 2 si kadar olabilmektedir. Motorlu taşıtların sayısı arttıkça, özellikle gelişmekte olan ülkelerde karayolunda meydana gelen çarpışmalar ve bunların neden olduğu kayıplar artan bir sosyal ekonomik sorun halini almaktadır. Eğer mevcut eğilim devam edecek olursa önümüzdeki yirmi yıl içerisinde dünyanın birçok bölgesinde karayollarındaki kayıplar daha da fazla artış gösterecek ve en büyük etkisi hassas yol kullanıcısı konumundaki vatandaşlar üzerinde görülecektir. Acil olarak uygun ve hedefi belirlenmiş bir eyleme geçilmesine ihtiyaç vardır. Dünya Sağlık Örgütü ve Dünya Bankası tarafından 2004 yılında ortaklaşa hazırlanan Dünya karayolu trafiği kayıplarını önleme raporu karayolu güvenliği konusunda aktif olan sanayileşmiş ülkelerde uygulanarak yol güvenliği yönetimi ve belirli eylemler hakkında karayollarındaki ölüm ve yaralanmaları önemli düzeyde azaltmış olan gelişmelere yer verilmiştir. Rapor, emniyet kemeri, kask ve çocuk koruma sistemlerinin binlerce kişinin hayatını kurtardığını göstermiştir. Yasal hız sınırlarının, kan alkol düzeyinin belirlenip denetlenmesi, daha güvenli altyapı oluşturulması ve daha güvenli taşıtlar konusunda gelişme sağlanması, test edilen ve yararı sürekli olarak kanıtlanan müdahalelerdir. Artık uluslararası toplum, karayolu güvenliği yönetimi ve başka ülkelerde uygulanmış müdahaleler konusunda -önceki paragrafta değinilen- başarılı uygulama örneklerini teşvik ederek yol gösterici olmalıdır. Bu gibi çabaları hızlandırmak için Birleşmiş Milletler Genel Kurulu 14 Nisan 2004 tarihinde Küresel Karayolu Güvenliği krizine daha fazla dikkat edilmesini ve kaynak aktarılmasını teşvik eden bir karar çıkarmıştır. Küresel karayolu güvenliğini geliştirme hakkındaki 58/289 numaralı karar, karayolu güvenliği konusundaki uluslararası işbirliğinin önemine vurgu yapmaktadır. Ekim 2005 te çıkan başka bir karar ise (A58/L.60) Üye Ülkeleri Dünya karayolu trafiği kayıplarını önleme raporunun önerilerini uygulamaları yönünde cesaretlendirerek ve 58/289 numaralı kararı uygulamaya yönelik şu ana kadar üstlenilen karayolu güvenliği girişimlerini överek Birleşmiş Milletlerin bu konuya olan hassasiyetini bir kez daha gözler önüne sermiştir. Bu karar Üye Ülkeleri özellikle temel risk etmenlerini ele almaya odaklanmak ve karayolu güvenliği için lider kuruluşlar oluşturmak konusunda teşvik etmektedir yılında Birleşmiş Milletler, küresel karayolu trafik güvenliği için bir bakanlar konferansı çağrısı kararı almıştır. vii

11 Önsöz Katkıda bulunanlar - Yönetici özeti Bu kararların uygulanmasına katkıda bulunmak için Dünya Sağlık Örgütü, Küresel Karayolu Güvenliği Ortaklığı, FIA Otomobil ve Toplum Vakfı ve Dünya Bankası politika belirleyicilerine ve uygulayıcılara yönelik bir dizi el kitabı hazırlama konusunda iş birliği yapmıştır. Emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemleri hakkındaki bu el kitabı da onlardan biridir. Bu el kitaplarının her biri karayolu güvenliği örgütlenmesini geliştirmek ve Dünya karayolu trafiği kayıplarını önleme raporunda yer alan belirli karayolu güvenliği müdahalelerini uygulamak isteyen ülkelere adım adım rehberlik etmektedir. Bu kitaplarda birçok hayatı kurtarabilecek ve dünya çapındaki karayolu trafiğinde meydana gelen çarpışmaların sarsıcı yükünü azaltabilecek basit, uygun maliyetli çözümlere yer verilmektedir. Herkesi bu el kitaplarından faydalanmaya davet ediyoruz. Etienne Krug Müdür Yaralanma ve Şiddeti Önleme Departmanı Dünya Sağlık Örgütü Andrew Pearce Baş Yönetici Küresel Karayolu Güvenliği Ortaklığı David Ward Genel Müdür FIA Otomobil ve Toplum Vakfı Anthony Bliss Karayolu Güvenliği Baş Uzmanı Ulaşım ve Kentsel Kalkınma Departmanı Dünya Bankası Katkıda bulunanlar ve teşekkürler Danışma Kurulu Anthony Bliss, Etienne Krug, Andrew Pearce, David Ward Editörler Kurulu Kate McMahon, Andrew Downing, Kathleen Elsig, Andrew Pearce, Margie Peden, Tami Toroyan, Rita Cuypers Modül ve ek bilgilendirme kutularına katkıda bulunanlar Ulaşım Araştırma Laboratuarı (UAL) [TRL-Transport Research Laboratory], Kate McMahon, Cameron Black, Hung Dang Viet, T Bela Dinh-Zarr, Yvette Holder, Rebecca Ivers, Stephan Jan, Charles Mock, David A Sleet viii

12 Önsöz Katkıda bulunanlar Yönetici özeti Emniyet kemerleri ve çocuk koruma sistemleri: karayolu güvenliği el kitabı Yönetici özeti Dünya çapında motorlu taşıtların sayısındaki artış özellikle düşük ve orta gelirli ülkelerdeki çarpışma sayısında ve taşıt içinde bulunanların uğradığı zararda artışa neden olmuştur. Taşıt içinde bulunanları çarpışma anında zarar görmekten korumanın en etkili yöntemlerinden birisi emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemlerinin kullanılmasıdır. Bu sistemlerin hayat kurtardığı ve tahribatın ciddiyetini azalttıkları kanıtlanmıştır ve herhangi bir motorlu taşıtla seyahat edenlerin uygun bir şekilde kemerlerini bağlamaları gerekmektedir. Emniyet kemerleri ve çocuk koruma sistemleri etkili olsalar da ikincil güvenlik önlemi sayılırlar çünkü özellikle hassas yol kullanıcılarını korumak için daha farklı birincil güvenlik önlemlerinin gerektiği çarpışma türlerinin meydana gelme riskini azaltmamaktadırlar. Ancak dünya çapında bütün taşıtlarda emniyet kemeri bulunmadığı gibi bu sistemlerin mevcut olduğu hallerde de herkes tarafından kullanmamaktadır. Araç kullanımının en hızlı artış gösterdiği ülkelerde emniyet kemeri ve çocuk koruma sitemlerinin kullanımı düşük seviyededir. Emniyet kemerlerinin kişinin görebileceği tahribata karşı etkili bir koruma olduğu ve herhangi bir çarpışmanın olumsuz sonuçlarını hafifletebileceği konusunda siyasi liderleri, polis yetkililerini, sürücüleri ve yolcuları ikna etmek için daha fazla çaba sarf edilmesi gerekmektedir. Emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemlerinin faydalarını tanıtmak ve mevzuat oluşturulduktan sonra bu mevzuata uyulmasını temin etmek için kapsamlı mevzuat çalışmalarına, yasa doğrultusunda denetimlere, halkın eğitimine ve tanıtım-bilgilendirme çalışmalarına ihtiyaç vardır. Bu el kitabının amacı, emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemlerinin bir güvenlik donanımı olarak ülke genelinde daha fazla kullanılmasını sağlayacak olan tavsiye ve örnekleri bir araya getirmektir. Bu el kitabı politika belirleyicilerine ve karayolu güvenliği çalışanlarına yönelik olarak hazırlanmıştır olup yüksek emniyet kemeri kullanımı oranlarına sahip ülkelerin deneyimlerinden yararlanılmıştır. Teknik standart ve mevzuatın geliştirilmesi ve uygulanması, ilerlemenin nasıl takip edileceği ve değerlendirileceği konusunda tavsiyeler ve diğer disiplinler arası önlemler hakkında öneriler içermektedir. Özellikle odaklandığı bir diğer konu da mevzuat, denetim ve halkın eğitimini kapsayan önlemlerle emniyet kemeri takma ve çocuk koruma sistemlerini kullanma oranlarını arttırmak üzere bir program tasarlanması ve uygulanmasıdır. Yazarlar bu el kitabı için materyal geliştirirken başarılı uygulama örneklerini göstermek amacıyla dünyanın her yerinden vaka çalışmalarına yer vermiştir. Emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemi kullanma oranlarının düşük olduğu ülkelere yönelik olsa da bu el kitabında yer alan bilgi ve tavsiyelerin daha yüksek kullanım oranlarına sahip ülkelere de kullanım oranlarını daha da yükseltmek, kampanyalarını güçlendirmek ve daha fazla kaynak ayırmak konusunda yardımcı olacağı umut edilmektedir. Bir ülkede işe yarayan stratejiler bir başka ülkede etkili bir şekilde uygulanamayabilir. Bu el kitabı dünyanın her yerinden toplanan bir dizi deneyimi gözler önüne sermeyi amaçlamaktadır ancak çözüm reçeteleri içermemektedir. Daha çok bu el kitabının karayolu güvenliğini arttırmak için çaba sarf eden yerel girişimler ve eylemler için bir katalizör etkisi yaratması umut edilmektedir. Bu el kitabı, paydaşların emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemi kullanımını arttırmak için ulaşmak istedikleri kitlelerde işe yarayacak çözümler üretmek ve çalışmalarının dayanağını ve mevzuatı geliştirmek üzere kullanabilecekleri temel bilgiler sağlamaktadır ix

13 Önsöz Katkıda bulunanlar - Yönetici özeti KUTU 1 de yer alan kontrol listesi emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemi kullanımını arttıracak bir program uygulamak için gerekli adımları özetlemektedir. KUTU 1: Temel adımlar ve program faaliyetleri 1. Aşağıdakileri kullanarak mevcut durumu değerlendirin: Ölüm-yaralanma verisi; Kullanım düzeyi; Tüketici verileri; Piyasa verileri; Mevzuat, cezalar, denetim standardı, tanıtım ve eğitim uygulamaları ile ilgili durumu gösteren veriler. 2. Eylem planını geliştirmek ve tanıtmak / savunmak için gerekli bütün temel paydaşların dahil olduğu bir çalışma grubu oluşturun. 3. Aşağıdakileri karşılayan bir eylem planı geliştirin, yönetin ve tanıtın: Veriye dayanan; Amaç ve hedefleriyle sonuca odaklanan; Kaynak tahminlerini kapsayan; Sürekli gelişim için gözlem ve değerlendirmeyi kapsayan. 4. Çok sektörlü birleşik bir yaklaşım kullanarak eylem planını tasarlayın ve uygulayın. Öncelikler, değerlendirme ve mevcut kaynaklar temel alınarak belirlenmelidir. Birleştirilmiş bir denetim ve tanıtım kampanyası tavsiye edilmektedir ve program faaliyetleri şunları kapsamalıdır: Mevzuatı iyileştirme; Cezaları arttırma; Emniyet kemeri için donanım ve kullanım standartlarını iyileştirme; Standart ve düzenlemeler için muayenekontrol sistemini güçlendirme; Denetim stratejisini güçlendirme ve polisi gerektiği şekilde yetiştirme; Denetimi arttırmadan önce, denetimle bağlantılı ve hedefi belirlenmiş bir tanıtım kampanyası geliştirme ve uygulama; İşverenlerin eğitimi ve yeni düzenlemeler, okul, toplum ve sürücü eğitim programları, sigorta teşvik/caydırma önlemleri gibi diğer gönüllülüğe dayalı önlemleri kolaylaştırma; İlk yardım, kurtarma hizmetleri ve acil durum tıbbi müdahale sistemleri dahil olmak üzere çarpışma sonrası müdahaleleri geliştirme. 5. Programı izleyin ve değerlendirin. Bu süreçte aşağıdakilere ihtiyaç duyulmaktadır: Sürece daha programı planlama aşamasındayken başlayın ve planı uygulamadan önce veri toplayın; Belirlenen amaçlara ulaşmak için yönteminizi geliştirip test edin ve gerektiği kadar sık aralıklarla hedef gruplar ve ilgili durumlardaki değişimi ölçün; Veri toplama ve kalite kontrol işlemini dikkatli bir şekilde yürütün; Veriyi mümkün olduğunca duyurun ve programı geliştirmek için elde ettiğiniz sonuçları kullanın. x

14 Emniyet kemerleri ve çocuk koruma sistemleri: karayolu güvenliği el kitabı g Giriş

15 g

16 Giriş Emniyet kemerleri ve çocuk koruma sistemleri: karayolu güvenliği el kitabı El kitapları serisinin arka planı 2004 yılında Dünya Sağlık Örgütü, Dünya Sağlık Gününü ilk defa karayolu güvenliği konusuna ayırmıştır. Bu günde karayollarında meydana gelen kayıplar hakkında farkındalık yaratmak, yeni yol güvenliği programlarını teşvik etmek ve mevcut girişimleri geliştirmek amacıyla 130 dan fazla ülkede çeşitli etkinlikler düzenlenmiştir. Aynı günde Dünya Sağlık Örgütü ve Dünya Bankası, karayolu trafiğinde artan kayıplar salgınının altını kalın çizgilerle çizen Dünya karayolu trafiğinde kayıpları önleme raporunu yayınlamıştır. Bu raporda, karayollarında meydana gelen kayıpların önlenmesiyle ilgili temel kavramlar, bu kayıpların etkisi, karayolundaki çarpışmaların temel nedenleri ile risk etmenleri ve son olarak da kanıtlanmış, etkili müdahale stratejileri ayrıntılı olarak ele alınmaktadır. Rapor, ülkelerin karayolu güvenliği sicillerini iyileştirmeleri için uygulayabilecekleri altı önemli tavsiyeye yer vermektedir (KUTU 2). KUTU 2: Dünya karayolu trafiğinde kayıpları önleme raporunun tavsiyeleri 1. Devlet yönetiminde ulusal karayolu trafik güvenliği çalışmalarına rehberlik edecek yol gösterici bir daire belirleyin. 2. Karayolu trafiğinde meydana gelen kayıplarla ilgili sorunlar, politikalar, kurumsal düzenlemeler ve mevcut kapasiteyi değerlendirin. 3. Ulusal karayolu güvenliği stratejisini ve eylem planını hazırlayın. 4. Sorunu ele almak için gerekli finans ve insan kaynağını tahsis edin. 5. Karayollarındaki çarpışmaları önlemek, kayıpları ve bunların sonuçlarını en aza indirmek ve bu eylemlerin etkisini değerlendirmek üzere belirli eylemleri uygulamaya koyun. 6. Ulusal kapasitenin ve uluslararası işbirliğinin geliştirilmesini destekleyin. Rapor, giderek büyüyen bu küresel sorunun, kültürel olarak uygun ve yöresel olarak test edilerek yararı açıkça gösterilmiş karayolu güvenliği müdahalelerinin, sistem genelinde çok sektörlü olarak uygulanması yoluyla önlenebileceğine vurgu yapmaktadır. Raporun beşinci tavsiyesi, hali hazırda denenmiş ve test edilmiş ve çoğu ülkede düşük maliyetle uygulanabilecek olan çok sayıda başarılı uygulama örneği müdahalelerin mevcut olduğunu belirtmektedir. Aşağıda belirtilen ve karayolu trafiğinde meydana gelen kayıplarla ilgili bazı temel risk etmenlerine işaret eden strateji ve önlemler şunlardır: Motorlu taşıtları kullanan herkes için emniyet kemerlerini ve çocuk emniyet sistemlerini zorunlu kılan kanunların koyulması; Motosiklet sürücülerinin kask takmasının zorunlu kılınması; Yasal alkol sınırının belirlenmesi ve denetlenmesi; Hız sınırlarının belirlenmesi ve denetlenmesi; Mevcut fiziksel karayolu alt yapısının güvenliği arttıracak şekilde yönetilmesi ve Taşıtların daha güvenli hale getirilmesi. xiii

17 Giriş 14 Nisan 2004 tarihinde kutlanan Dünya Sağlık Gününden bir hafta sonra Birleşmiş Milletler Genel Kurulu karayolu güvenliği çabalarına daha fazla önemin verilmesi ve daha fazla kaynak aktarılması yolunda çağrıda bulunan bir karar çıkarmıştır. Bu kararla, Birleşmiş Milletler sisteminin Küresel Karayolu Güvenliği krizinin üstesinden gelme çabalarını desteklemesi gerektiği kabul edilmiştir. Bu karar aynı zamanda Dünya karayolu trafiğinde kayıpları önleme raporunu yayınlama girişimleri için DSÖ ve Dünya Bankasına övgüde bulunmuş, ayrıca Dünya Sağlık Örgütünü Birleşmiş Milletler Bölgesel Komisyonları ile yakın iş birliği içerisinde çalışarak, Birleşmiş Milletler sistemi içerisinde karayolu güvenliği konularında koordinatör olarak hareket etmeye davet etmiştir. DSÖ, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu tarafından kendisine verilen talimat gereğince 2004 yılının sonundan beri şu anda Birleşmiş Milletler Karayolu Güvenliği İşbirliği olarak adlandırılan Birleşmiş Milletler ve diğer uluslararası karayolu güvenliği örgütlerinin yer aldığı bir ağın oluşturulmasına yardımcı olmuştur. Bu grubun üyeleri ortak çabaları için ortak hedefler üzerinde anlaşma sağlamış ve ilk olarak özellikle Dünya karayolu trafiğinde kayıpları önleme raporunun altı tavsiyesine odaklanmıştır. Bu işbirliğinin doğrudan sonuçlarından birisi de DSÖ, Dünya Bankası, FIA Otomobil ve Toplum Vakfı ve Küresel Karayolu Güvenliği Ortaklığından (KKGO) oluşan gayri resmi konsorsiyumun oluşturulması olmuştur. Bu konsorsiyum Dünya karayolu trafiğinde kayıpları önleme raporunda belirtilen temel konuları kapsayan başarılı uygulama örnekleri el kitapları hazırlamaktadır. Bu proje, raporun tavsiyelerini uygulama konusunda rehberlik etmesi için dünyanın dört köşesindeki karayolu güvenliği uygulayıcılarından DSÖ ve Dünya Bankasına iletilen sayısız talepten doğmuştur. El kitapları devletin idari organlarına, sivil toplum kuruluşlarına ve daha geniş anlamda karayolu güvenliği uygulayıcılarına yönelik olarak hazırlanmaktadır. Kolay ulaşılabilir bir şekilde hazırlanan bu el kitapları bir yandan büyük paydaşların rollerini ve sorumluluklarını açıklığa kavuştururken başarılı uygulama örnekleriyle ortaya konan her bir tavsiyenin pratik uygulama adımlarına yer vermektedir. El kitapları, 2004 yılında FIA Vakfı tarafından emniyet kemeri kullanımının arttırılması amacıyla yazılmış benzer bir dokumanda kullanılan ortak bir taslağa uygun olarak hazırlanmıştır. Öncelikle düşük ve orta gelirli ülkeler için tasarlanmış olsa da el kitapları bir dizi ülkede uygulanabilir ve farklı karayolu güvenliği performansı seviyelerine uyarlanabilir. Her bir el kitabında hem gelişmiş hem de gelişmekte olan ülkelerden alınan örneklere açıklık getiren vaka çalışmalarına yer verilmektedir. Dünya karayolu trafiğinde kayıpları önleme raporu karayolu güvenliğinin sağlanmasında yol, taşıt ve yol kullanıcılarını kapsayan sistem yaklaşımını savunmaktadır. Karayolundaki kayıplarla etkili bir şekilde mücadele etmek için sorumluluğun devlet yönetimi, sanayi, sivil toplum kuruluşları ve uluslararası kurumlar arasında paylaşılması gerektiği fikri, raporun çıkış noktasıdır. Ayrıca, karayolu güvenliğinin etkili olması için ulaşım, sağlık, eğitim ve hukuki yaptırım da dahil olmak üzere ilgili bütün sektörlerin sorumluluk üstlenmesi gerekmektedir. Bu el kitapları raporun görüşlerini yansıtmakta olup karayolu güvenliğinin farklı disiplinlerin takibi altında olması gerektiği prensibinden yola çıkarak sistem yaklaşımını savunmakta ve çok sayıda sektörün uygulayıcılarını hedeflemektedir xiv

18 Giriş Emniyet kemerleri ve çocuk koruma sistemleri: karayolu güvenliği el kitabı Emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemleri el kitabının arka planı Emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemleri el kitabı neden geliştirildi? Emniyet kemeri karayollarındaki çarpışmalardan doğan ve taşıt içinde bulunanların maruz kaldığı yaralanmaların şiddetini azaltan en etkili yöntemdir tarihli Karayolu Trafiği Hakkındaki Viyana Konvansiyonunun 7. Maddesine göre: "Emniyet kemerlerinin takılması, ülke mevzuatının istisna sağladığı haller dışında, bu tür kemer donanımı bulunan koltuklarda oturan motorlu taşıt sürücüleri ve yolcuları için zorunludur. Bu el kitabı, emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemlerinin 1 kullanımının ülke genelinde nasıl arttırılacağı hakkında temel bilgi sağlamak üzere hazırlanmıştır. Öncelikle düşük ve orta gelirli ülkeleri hedeflenmekte ve müdahale ihtiyacı, yararlı faaliyetler, yasa ve standartlar, program uygulamaları ve bütün disiplinler arası önlemlerin etkisini incelenmek suretiyle emniyet kemeri takma oranlarını arttırma süreci ana hatlarıyla anlatmaktadır. Bu el kitabı, emniyet kemerleri ve çocuk koruma sistemlerinin zorunlu kullanımının yasalaştırılması ve denetlenmesinin seyahat edenler arasındaki yaralanma ve ölümleri azaltma açısından etkili bir müdahale olduğunu kanıtlayan Dünya karayolu trafiğindeki yaralanmaları önleme raporunu esas almaktadır. Bu el kitabı ayrıca genel karayolu güvenliği sicillerini iyileştirmeleri için gerekli olan adımlar konusunda ülkelere pratik tavsiyelerde bulunan el kitabı dizisinin bir parçasıdır. Emniyet kemerleri elbette bir çarpışmayı engelleyemez. Ancak bir çarpışmaya karışan taşıtlarda bulunan sürücü ve yolcuların gördüğü zararı azaltma konusunda önemli rol oynamaktadırlar. Bu el kitabı kimler için hazırlandı? Bu el kitabıyla, özellikle şu anda motorlu taşıtlarda emniyet kemeri donanımı bulundurma ve kullanımını kapsayan yasal düzenlemesi olmayan ve emniyet kemeri kullanım oranı düşük olan ülkeler başta olmak üzere emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemlerinin kullanımını arttırmak isteyen ülkelere konuyla ilgili bilgi vermek ve rehberlik etmek amaçlanmaktadır. El kitabı bütün önemli paydaşları hedef almaktadır. Bunlar arasında yer alanlar şunlardır: Politika belirleyiciler Yargı üyeleri Politikacılar Polisler Karayolu güvenliği ve halk sağlığı profesyonelleri Ulaşım yöneticileri Kamu ve özel sektördeki işverenler Taşıt ve parça üreticileri (emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemleri dahil olmak üzere) Sivil toplum örgütleri 1 Emniyet kemerleri ve çocuk koruma sistemleri bazen müştereken taşıt içi emniyet sistemleri [ ] olarak anılmaktadır. xv

19 Giriş Sigorta ve sanayi sektöründe çalışanlar Öğretmenler ve üniversite öğretim görevlileri Karayolu güvenliği araştırmacıları Sürücülük ve karayolu güvenliği eğitmenleri Otomobil ve ulaşım dernekleri Motorlu taşıt satıcıları Özelikle emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemi kullanımının düşük oranda olduğu düşük ve orta gelirli ülkelere yönelik hazırlanmış olmakla birlikte bu el kitabının bütün ülkeler için faydalı olmasına çalışılmıştır. Bu el kitabı neleri kapsıyor ve nasıl kullanılmalı? Kitabın içeriği Birçok ülke ve eyalette henüz emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemlerinin kullanımı sayesinde karayollarındaki ölüm ve yaralanmaların azaltılabileceği fark edilebilmiş değildir. Bu sorun bazılarında şu ana kadar ancak çok temel bir seviyede çözümlenmeye çalışılmış durumdadır. Bu ülkelere, taşıtta bulunanların güvenliğini arttıracak kapsamlı bir yaklaşım temin edebilmeleri için bu el kitabı üzerinden sistematik olarak çalışmaları tavsiye edilmektedir. Kitap, kullanıcıların kendi durumları için uygun olan eylemleri belirlemelerine yardımcı olmakta ve doğru adımlar atmak için gerekli olan pratik tavsiyelere yer vermektedir. Teknik konulara odaklanmasının yanı sıra emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemlerinin kullanım oranlarını arttırma çabalarının başarıya ulaşmasında gerekli olan bir önlemler programı için devrede olması gereken kurumsal yapıları da tanımlamaktadır. Bu el kitabı hem emniyet kemerlerini hem de çocuk koruma sistemlerini kapsamaktadır. Tekrardan kaçınmak için temel konular emniyet kemerlerine atıfta bulunularak tartışılmış ancak gerekli olan yerlerde çocuk koruma sistemleriyle ilgili konular hakkında açıklamalara yer verilmiştir. El kitabı beş modüle bölünmüş ve şu şekilde yapılandırılmıştır: Modül 1 emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemlerinin kullanımını arttırmanın neden gerekli olduğunu açıklamaktadır. Bu modül, kullanımındaki yararları açıklayarak ve kullanım oranlarındaki artışın meydana gelen ölüm ve yaralanmaları nasıl azaltabileceğini gözler önüne sererek emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemlerinin uğranan zararı azaltma konusundaki yararlarını kanıtlarıyla birlikte özetlemektedir. Modül 2 bir ülkenin emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemleri kullanımı ile ilgili olarak kendi durumunu nasıl değerlendirileceği konusunda rehberlik etmektedir. Bu modülle, soruna doğru tanı koyulması ve mevcut sistemde bu sorunun ele alınmasını güçleştiren boşluk ve zaafların teşhisi için gereken verileri ana hatlarıyla belirtilmektedir. Modül 3, bir çalışma grubu oluşturma ihtiyacı ile emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemlerinin kullanımı oranlarını arttıracak müdahaleleri önceliklendirme ve kaynak tahmini yapmak suretiyle hedef, zamanlama ve amaçları da kapsayan bir eylem planı hazırlamak için değerlendirme amacıyla derlenen bilgilerin nasıl kullanılacağını açıklamaktadır. xvi

20 Giriş Emniyet kemerleri ve çocuk koruma sistemleri: karayolu güvenliği el kitabı Modül 4 bir emniyet kemeri programının tasarlanması ve uygulanması hakkındadır. Bu modül, denetim, eğitim ve tanıtım dahil olmak üzere mevzuatı, cezaları ve standartları bir dizi müdahale ile birleştiren bir yaklaşımı önermektedir. Ayrıca çarpışmalarda mağdur olanlar için gereken kurtarma ve tıbbi müdahaleler konusunda yol göstermektedir. Modül 5 ise bir emniyet kemeri programının nasıl değerlendirileceğini açıklamaktadır. Bu modül kampanyanın ayrılmaz bir parçası olarak proje planının içine izleme ve değerlendirmenin nasıl inşa edileceğinin altını çizmekte ve gerekli verileri tanımlamaktadır. Bu el kitabı nasıl kullanılmalı? Bu el kitabının bir kurallar bütünü olmasından çok, her ülkenin mevcut ihtiyaçlarına uyarlanabilir olması amaçlanmıştır. El kitabında, kullanıcıların etkili bir emniyet kemeri ve çocuk koltuğu kullanım programı tasarlayıp gerçekleştirmek için uyarlayabilecekleri beş evreli Şekil 1 Bir emniyet kemeri ve çocuk koltuğu programının genel aşamaları: Durum tespitinden değerlendirmeye 1. EVRE Durum tespiti yapma (Modül 2) 2. EVRE Bir çalışma grubu oluşturma (Modül 3) 3. EVRE Program ve eylem planı geliştirme (Modül 2) 4. EVRE Belirli faaliyetler geliştirme ve uygulama (Modül 4) 5. EVRE Değerlendirme (Modül 5) xvii

21 Giriş bir sürece yer verilmektedir (bkz. Şekil 1). Eylem planlarının (3. Evre) değerlendirilmesi sayesinde (1. Evre) ülkelerin kendilerine özgü durumlarına uygulanabilir ve izleme ve değerlendirme yöntemiyle (5. Evre) sürekli olarak gözden geçirilip geliştirilebilir. Modül 3 ün ilk kısmında bir eylem planı geliştirme ve uygun müdahaleleri seçme konusunda önemli bilgilere yer verilmektedir. Modül 3 ün ikinci kısmında ise bu müdahalelerin her birinin etkili bir şekilde nasıl planlanacağı ve uygulanacağına açıklık getirilmektedir. Okuyucuların bütün el kitabını okumaları tavsiye edilmekte ise de müdahaleler seçildikten sonra (bkz. Tablo 3.2 deki öncelikli önlemler ve Tablo 4.10 daki kontrol listesi) okuyucular tavsiye edilen başarılı uygulama örneği hakkında daha fazla bilgi almak ve diğer ülkelerden bazı örnekleri görmek için müdahalelerle ilgili bölümleri daha detaylı inceleyebilirler. Bu el kitabının sınırlı yönleri Bu el kitabının çok geniş kapsamlı olması amaçlanmamıştır. Daha fazla hayat kurtarmak amacıyla emniyet kemeri ile çocuk koruma sistemlerinin kullanımını arttırarak taşıt içinde bulunanların uğrayabileceği zararı azaltan pratik ve etkili adımların tanımlanmasında bu esere katkıda bulunan kişilerin deneyimlerine dayanmakta dolayısıyla kısmen de olsa hazırlanmasında emeği geçen kişilerin görüşlerini yansıtmaktadır. Burada yer verilmeyen ancak çok başarılı olan müdahaleler olabilir. Aynı şekilde süreçler, başarılı uygulama örnekleri ve uygulamadaki zorlukları göstermek için kullanılan vaka çalışmaları da detaylı değildir ve sadece ana metinde yer alan fikirleri göz önüne sermektedir. Bütün emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemi programlarının başarısı bir ülkenin kendi kültürü ve ortamına bağlıdır. Bu el kitabında yer alan tavsiyeler başarılı uygulamaları temsil etse de, paydaşların, bir ülkede başarı yakalayan bir programın başka bir ülke için uygun olamayabileceğini unutmamaları gerekmektedir. Dolayısıyla, herhangi bir programın hedef kitle için uygunluğunu belirleyebilmek amacıyla programı uygulamadan önce bir değerlendirme yapılması gerekmektedir. Bu el kitabı nasıl geliştirildi? Bu el kitabı, Mayıs 2004 te FIA Vakfı tarafından Emniyet Kemeri kampanyası için araç gereçler adıyla yayınlanan kitabın gözden geçirilmesinden sonra hazırlanmıştır (1). El kitabı dört ortak kuruluş tarafından (WHO, Dünya Bankası, FIA Otomobil ve Toplum Vakfı ve Küresel Karayolu Güvenliği Ortaklığı) ortak olarak geliştirilen ve haricen gözden geçirilen standart bir şablon kullanılarak hazırlanmıştır. Bu şablonla katı sınırlar çizmekten çok el kitaplarını şekil ve yaklaşım yönünden birleştiren esnek bir yapı kazandırması amaçlanmıştır. Ortak kuruluşlardan gelen ve uzmanlardan oluşan bir danışma kurulu her bir el kitabının geliştirilme sürecini takip etmiş ve içeriği konusunda rehberlik etmiştir. Her bir el kitabı için küçük bir editör komitesi oluşturulmuş ve teknik içerik yönünden uyumluluğu sağlanmıştır. Orijinal çalışmada, farklı ülkelerden uygulayıcıların daha önceki çalışmalarından mümkün olduğunca çok bilgi edinmek için ilgili literatür gözden geçirilmiştir. Bulunan ve gözden geçirilen çalışmalar yıllarını kapsamaktadır. Ayrıca emniyet kemerlerinin üretim ve montajıyla ilgili mevcut teknik şartnameler, standartlar ve düzenlemeler de incelenmiştir. xviii

22 Giriş Emniyet kemerleri ve çocuk koruma sistemleri: karayolu güvenliği el kitabı Sorunu sürdürücü etmenler, eğitim, tanıtım ve üretim konularında uzmanlarıyla yapılan görüşmeler sonucunda ek bilgiler elde edilmiştir. FIA Vakfına bağlı kulüpler de kendi ülkelerinde yürütülen kampanyalarla ilgili bilgiler vermiş ve mevzuat, cezalar, kampanyalar, teknik bilgiler ve standartlar ve kullanma oranlarını kapsayan anketler 106 ülkedeki ilgili devlet kuruluşlarına gönderilmiştir. Ayrıca DSÖ den emniyet kemeri kullanma mevzuatını uygulayan ya da uygulamayan ülkeler hakkında bilgi edinilmiştir. Basılı ya da elektronik ortamda ek literatür taraması yapılmıştır. Bu bilgiler de farklı senaryo ve ortamlar için başarılı uygulama örneklerini tanımlamak amacıyla FIA Vakfı tarafından hazırlanmış orijinal kitapta bulunan örneklerle kıyaslanmıştır. Coğrafi ve gelir seviyesi açısından mümkün olduğunca çeşitli vaka çalışması elde etmek için ortaklara danışılmıştır. El kitabının detaylarını güçlendirmek ve politika belirleyicilerin üreticiler, kullanıcılar ve genel anlamda endüstriyle ilgili kampanyaları nasıl uygulayacakları, yönetecekleri ve izleyecekleri konusunda doğru bir seçim yapabilmelerine yardım etmek üzere ek bilgi sağlamak için teknik uzmanlarla görüşülmüştür. Bilgiler tıp, teknik, üretim, polislik, eğitim ve tanıtım uzmanlarından derlenmiştir. Daha sonra taslak el kitabı bir gözden geçirme sürecine tabi tutulmuştur. El kitabının yaygınlaştırılması Bu el kitabı birçok dile çevrilmektedir ve ülkelerin kendi yerel dillerine çevirmeleri teşvik edilmektedir. El kitabı, Dünya karayolu trafiği kayıplarını önleme raporu için kullanılan dağıtım ağı aracılığıyla yaygınlaştırılacaktır. El kitabında yer alan dört ortak kurum el kitabının ülke içerisinde yayınlanmasına eşlik edecek olan eğitim atölyeleri planlayacaktır. El kitabı ayrıca PDF formatında dört ortak kurumun her birinin web sitesinden ücretsiz olarak indirilebilecektir. Daha fazla nüsha almak için El kitabından daha fazla edinmek için aşağıdaki adrese yazılı olarak başvuru yapılabilir: FIA Foundation 60 Trafalgar Square London WC2N 5DS United Kingdom Ya da yoluyla: Kaynakça Seat belt campaign toolkit. London, FIA Foundation, May 2004 (http://www.fiafoundation.org/news/archive/2004/pages/seatbeltcampaigntoolkit.aspx, Erişim tarihi: 20 Ekim 2008). xix

23 xx

24 1 Emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemi neden gereklidir?

25 Dünya genelinde karayolu trafiğindeki ölüm ve yaralanmaların durumu Dünya çapında bir halk sağlığı sorunu olarak karayolu trafiğindeki ölüm ve yaralanmalar Sürücü ve yolcularda görülen yaralanma türleri Emniyet kemerleri ve çocuk koruma sistemleri yaralanmaları nasıl önler ya da en aza indirir? Bir çarpışma sırasında neler olur? Emniyet kemeri nasıl çalışır? Çocuk koruma sistemi nasıl çalışır? Tavsiye edilen emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemi türleri Emniyet kemeri tasarımı Çocuk koruma sistemleri türleri Ölümleri önleme ve yaralanmaları azaltma konusunda emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemlerinin yararları Emniyet kemerinin yararları Çocuk koruma sistemlerinin yararları Emniyet kemeri takma oranları Çocuk koruma sistemlerinin kullanım oranları Emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemlerini yaygınlaştırma programlarının sürücü ve yolcuların bu sistemleri kullanma oranlarına etkisi Özet 22 Kaynakça

26 Modül 1: Emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemi neden gereklidir? Emniyet kemerleri ve çocuk koruma sistemleri: karayolu güvenliği el kitabı BU MODÜL kullanıcılara emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemlerinin neden gerekli olduğu konusunda temel bilgiler sunmaktadır. Bu tür bilgiler siyasi liderleri ve halkı emniyet kemeri ile ilgili program ve politikaları desteklemeye ikna etmek ve dünya çapında sürücü ve yolcuların emniyet kemeri kullanımını arttırmak açısından çok önemlidir. Bu modüldeki bölümler aşağıdaki gibi düzenlenmiştir: 1.1. Dünya çapında bir halk sağlığı sorunu olarak karayolu trafiğindeki ölüm ve yaralanmalar. Modül, motorlu taşıt çarpışması sorunu ile taşıtta bulunanların uğradığı zararın büyüklüğünü ele alarak başlamaktadır. Mevcut eğilimlerin devam etmesi durumunda, motorlu taşıt kullanımının artmasına bağlı olarak, yakın gelecekte birçok düşük ve orta gelirli ülkede çarpışma sayısının da yükseleceğine dikkat çekmekte ve sorunun küresel ölçekte yaygınlığını ortaya koymaktadır Emniyet kemerleri ve çocuk koruma sistemleri yaralanmaları nasıl önler ya da en aza indirir? Bu bölüm emniyet kemerlerinin ve çocuk koruma sistemlerinin taşıtta bulunanları nasıl koruduğunu ve bir çarpışmanın etkilerini nasıl azalttığını açıklamaktadır Tavsiye edilen emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemi türleri. Farklı emniyet kemeri türleri bu bölümde tanıtılmaktadır Ölümleri önleme ve yaralanmaları azaltma konusunda emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemlerinin yararları. Bu bölüm, emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemlerinin ölüm ya da yaralanmaları azaltma konusunda yararını değerlendiren çalışmalarda elde edilen kanıtlara yer vermektedir Emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemlerini yaygınlaştırma programlarının sürücü ve yolcuların bu sistemleri kullanma oranlarına etkisi. Bu bölüm, emniyet kemeri takma zorunluluğu getiren, destekleyici programlar ve denetimle birleştirilerek uygulanan bir yasal düzenlemenin kullanım oranlarını arttırmada nasıl etkili olduğunu göstermektedir. 1.1 Dünya çapında bir halk sağlığı sorunu olarak karayolu trafiğinde meydana gelen ölüm ve yaralanmalar Dünya genelinde karayolu trafiğindeki ölüm ve yaralanmaların durumu Karayolu trafiğindeki ölüm ve yaralanmalar büyük bir halk sağlığı sorunudur ve dünya çapındaki yaralanma ve ölümlerin önde gelen nedenlerinden biridir. Dünya çapında her yıl yaklaşık 1,2 milyon insan yaşamını yitirirken 50 milyon insan da yaralanmaktadır. Bu ölüm ve yaralanmaların %95 inden fazlası Afrika, Asya, Latin Amerika, Karayipler ve Doğu Avrupa'nın düşük ve orta gelirli ülkelerinde meydana gelmektedir (1). Son yılda, küresel ölçekte bakıldığında, karayolu trafiğinde meydana gelen ölümlerin genel olarak azalma eğilimi içinde olduğu görülmekteyse de durum dünyanın çeşitli bölgelerinde büyük farklılık göstermektedir. Kuzey Amerika ve Batı Avrupa nın yüksek gelirli ülkelerinde ve Japonya da karayolundaki ölümler 1980 ve 2000 yılları arasında yaklaşık olarak %20 oranında düşüş göstermiştir. Bunun aksine, aynı süre zarfında düşük ve orta gelirli 3

27 Modül 1: Emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemi neden gereklidir? ülkelerde karayolunda meydana gelen ölümler %50 ve %100 arasında değişen oranlarda artış göstermiştir. Veriler, bu eğilimin devam edeceğini ve 2020 ye geldiğimizde karayollarındaki ölümlerin düşük ve orta gelirli ülkelerde %83 oranında artarken yüksek gelirli ülkelerde ise %27 oranında azalacağını göstermektedir. Bu rakamlar 2020 ye kadar küresel düzeyde %67 oranında bir artışa denk gelmektedir. Farklı yol kullanıcılarının karayolu trafiğinden etkilenme oranları da ülkeden ülkeye değişmektedir. Farklı ülkelerde hayatını kaybedenlerin ulaşım araçlarına göre dağılımı Şekil 1.1 de gösterilmiştir. Yüksek gelirli ülkelerde ölenlerin çoğunluğu otomobille seyahat eden sürücü ya da yolculardır (2). Şekil 1.1'deki veriler, otomobille seyahat eden sürücü ya da yolcuların Amerika Birleşik Devletlerindeki bütün karayolu ölümlerinin %80'ini oluştururken, iki tekerli motorlu taşıtların daha yoğun olduğu Güneydoğu Asya'da ise ölümlerin sadece %10 20 sinin otomobille seyahat edenlerden oluştuğunu göstermektedir. Ancak, düşük ve orta gelirli ülkelerde otomobille seyahat edenler, karayollarındaki ölümlerin çoğunluğunu oluşturmasa da yüksek gelirli ülkelerdeki deneyimler, otomobil satın alma oranları arttıkça bunlarla seyahat eden sürücü ve yolcuların ölüm ve yaralanma oranlarının da artacağını göstermektedir. Şu ana kadar hızlı bir şekilde motorlu taşıtlara yönelen ülkelerden edinilen deneyimlere göre mevcut durumun seyri şu şekilde örneklenebilir: 2003 yılında Çin de 'den fazla yeni taşıt tescil ettirilirken Vietnam da resmi makamlara göre her gün 600 yeni taşıt tescil edilmektedir (3). Emniyet kemeri ve çocuk koruma sisteminin kullanımı, dört tekerli taşıtlarda sürücü ve yolcu yaralanmaları ile ölümlerin çoğunu önleyebilir. Şekil 1.1 Karayollarında hayatını kaybeden yol kullanıcılarının farklı ulaşım türlerine göre dağılımı 1 numaralı kaynaktan uyarlanmıştır 4

28 Modül 1: Emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemi neden gereklidir? Emniyet kemerleri ve çocuk koruma sistemleri: karayolu güvenliği el kitabı Sürücü ve yolcularda görülen yaralanma türleri Taşıtta bulunanların emniyet kemeri takmadığı her çarpışmada üç tür çarpma meydana gelmektedir. İlk çarpma, taşıt ve diğer bir nesneyi kapsamaktadır; örneğin başka bir taşıt, sabit bir nesne (ağaç, levha, çukur), bir insan ya da bir hayvan gibi. İkinci çarpma emniyet kemeri takmayan yolcu ile taşıtın iç yüzeyi arasında meydana gelmektedir; örneğin sürücünün göğsünü direksiyona ya da başını pencereye çarpması gibi. Son olarak üçüncü çarpma ise vücudun iç organları göğüs iç duvarına ya da iskelet yapısına çarptığında meydana gelmektedir. Bunlardan ikincisi, vücudun gördüğü zararda en büyük pay sahibi olan çarpma türüdür ve emniyet kemerleri ve çocuk koruma sistemlerinin kullanılması halinde büyük oranda azaltılabilmektedir. Emniyet kemeri takmayanların maruz kaldığı ön darbeler arasında en sık ve en ciddi olanı başa alınan darbeler olup bunu önem düzeyine göre göğüs ve karın bölgeleri izlemektedir. Sakat bırakan yaralanmalar arasında en sık görülenler bacaklar ve boyuna gelen darbelerdir (4, 5). Baş yaralanmaları hakkında Norveç araştırması Norveç te yapılan bir çalışmada başın zarar görmesinin, taşıt içinde bulunanların uğradığı zararın %60 ını oluşturduğunu göstermiştir. Bu çalışmada, emniyet kemeri kullanmayan sürücü ve ön koltuk yolcuları arasında başın zarar görme oranının arka koltukta emniyet kemeri kullanmadan seyahat edenlerle aynı oranda olduğu sonucuna varılmıştır (6). Emniyet kemerinin kullanılmaması, karayollarındaki ölüm ve yaralanmalarda büyük bir risk etmenidir. Karayollarındaki ölümlerin çoğunluğunu çarpışma anında emniyet kemeri takmayan yolcular oluşturmaktadır. Buna ek olarak, emniyet kemeri takmayan ve önden darbe alan yolcuların başlarından yaralanmaları da kuvvetle muhtemeldir. İnsanların zarar görmesi önem taşıyan başlıca sorun olsa da emniyet kemeri kullanılmamasına bağlı başka önemli sorunlar da bulunmaktadır. Ölüm ve ağır yaralanmalar, karayollarındaki çarpışmaların mağdurları ve sonrasında bu kişilerin aileleriyle ilgilenmek zorunda olan merkezi ve yerel yönetimlerin parasal kaynakları üzerinde büyük bir ekonomik yük oluşturmaktadır. 5

29 Modül 1: Emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemi neden gereklidir? 1.2 Emniyet kemerleri ve çocuk koruma sistemleri yaralanmaları nasıl önler ya da en aza indirir? Bu bölümde bir motorlu taşıt çarpışmasında neler olduğu ve emniyet kemerleri ile çocuk koruma sistemlerinin yaralanmaları nasıl engellediği ya da azalttığı ele alınmaktadır Bir çarpışma sırasında neler olur? Bir çarpışma olduğunda emniyet kemeri takmayan bir kişi taşıtın çarpma öncesindeki seyir hızı ne idiyse o hızda hareketine devam edecek, bu kişi sürücü ise muhtemelen direksiyona, arka koltukta seyahat eden bir yolcu ise ön koltukların arkasına olmak üzere, taşıtın iç kısımlarına savrulacaktır. Bir başka ihtimal ise taşıttan dışarı fırlamalarıdır. Çarpışma anında taşıttan dışarı fırlamak, çok ağır şekilde yaralanma ya da ölme olasılığını büyük oranda arttırmaktadır (7). Taşıttan fırlamayı önlemek için emniyet kemeri kullanımı Amerikan Acil Durum Hekimleri Birliği [ACEP The American College of Emergency Physicians], emniyet kemeri kullanımını, bir çarpışma anında taşıttan fırlamaya karşı en iyi koruma olarak savunup desteklemektedir. Taşıttan dışarı fırlamak bir çarpışmada bireyin başına gelebilecek en tehlikeli durumlardan biridir ve bu durumda kalan kişilerin %75'i hayatını kaybetmektedir. Emniyet kemeri taşıttan fırlamayı önleme konusunda etkilidir; genel olarak emniyet kemeri takmayan taşıt yolcularının %44'ü kısmen ya da tümüyle taşıttan fırlarken bu durum emniyet kemeri takanların sadece %5 i için geçerlidir (8, 9). Emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemlerini kullanmak motorlu taşıt çarpışmalarında zarar görmeyi önlemeye yönelik en önemli davranışlardan birisidir. Emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemleri çarpışmaların meydana gelmesini engelleyemese de sürücü ve yolcuların nispeten daha az zarar görmelerini sağlamak konusunda büyük bir rol oynamaktadır. Bir sürücü ya da yolcunun hayatta kalma şansı, emniyet kemerini doğru bir şekilde takmış olması halinde büyük oranda artmaktadır. 6

30 Modül 1: Emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemi neden gereklidir? Emniyet kemerleri ve çocuk koruma sistemleri: karayolu güvenliği el kitabı Emniyet kemeri nasıl çalışır? Emniyet kemerleri ve çocuk koruma sistemleri ikincil güvenlik donanımlarıdır ve herhangi bir çarpışma anında taşıtta bulunanların zarar görmesini önlemek ya da en aza indirmek üzere tasarlanmışlardır. Emniyet kemerleri ve çocuk koruma sistemleri böylelikle: Taşıtın iç kısmı ile temas riskini ya da yaralanmaların ciddiyetini azaltmaktadır; Bir çarpışma anında insan vücuduna etki eden kuvvetleri vücudun en güçlü kısımlarına dağıtmaktadır; Sürücü ve/veya yolcunun taşıttan fırlamasını önlemektedir; Taşıtta bulunan diğer kişilere gelebilecek darbeleri önlemektedir (örneğin önden gelen bir darbenin etkisiyle, arka koltukta kemer kullanmayan yolcular öne doğru savrulup diğer kişilere çarpabilir). Emniyet kemeri takan kişiler koltuğunda kalacağından, hızı da taşıtla aynı oranda azalacak, böylelikle de vücudun maruz kaldığı mekanik enerji büyük oranda azalmış olacaktır Çocuk koruma sistemi nasıl çalışır? Bebekler ve çocuklar için boy ve kilolarına uygun, farklı gelişim dönemlerine uyarlanabilen bir çocuk koruma sistemi kullanılması gerekmektedir. Yetişkinler için tasarlanmış olan ve gövdenin üst kısmını çapraz şekilde, alt karın bölgesini ise kucaktan bir yandan ötekine saran üç noktalı emniyet kemerleri, çocukların boyu, ağırlığı ve farklı vücut oranları açısından uygun değildir. Örneğin bir çocuğun karın kısmının küçük bir bölümü leğen kemiği ve göğüs kafesi ile kaplı olup bir kaburgaları ise bir yetişkinin aksine kırılmaktan çok 7

31 Modül 1: Emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemi neden gereklidir? eğilmeye daha yatkındır. Bu fiziksel özellik, çarpma anında oluşan enerjinin kalbe ve ciğerlere (10) iletileceği anlamına gelmektedir. Dolayısıyla üç noktalı kucak ve çapraz emniyet kemerleri çocuklarda karın yaralanmalarına neden olabileceği gibi çocukların taşıttan fırlamasını ve yaralanmasını önlemede optimum etkiyi sağlamayacaktır. Mevcut emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemleri, bebekleri ve küçük çocukları, bir çarpışma ya da ani bir duruş sırasında taşıtın içinde kalmalarını sağlamak ve çarpma sırasında oluşan kuvvetleri, yumuşak dokulara gelebilecek zararı en aza indirecek şekilde vücudun güçlü kısımlarına dağıtmak suretiyle zarar görmekten korumak üzere özel olarak tasarlanmaktadır. Çocuk koruma sistemleri ayrıca ani duruşlar, kontrolsüz ani dönüş manevraları ya da taşıt hareket ederken kapının açılması gibi durumlarda da görülebilecek zararın azaltılmasında da oldukça etkilidir (11). 1.3 Tavsiye edilen emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemi türleri Emniyet kemeri tasarımı Bu bölümde emniyet kemerinin ana tasarım öğeleri ele alınmaktadır. Emniyet kemeri tasarımları ulusal ya da uluslararası standartlara uygun olmalıdır (el kitabının 3. modülünde yer verilmiştir). Kullanım kolaylığı sağlayan tasarımlar, kullanım oranlarının artmasına yardımcı olacaktır. Üç noktalı kucaktan ve çapraz saran emniyet kemeri otomobillerde, kamyonetlerde, minibüslerde, kamyonlarda ve otobüslerin sürücü koltuklarında en yaygın olarak kullanılan ve en güvenli tür iken, iki noktalı kucaktan saran emniyet kemeri daha çok otobüslerde kullanılmaktadır. Emniyet kemeri standartları, sarma ve kilitleyici tokaların genişliği ile kullanma ve ayarlama kolaylığı için zorunlu özellikleri belirlemektedir. Son yıllarda emniyet kemerleri öngergi düzeneği, yük sınırlayıcılar ve hava yastığı gibi cihazları da kapsayan genel taşıt güvenliği sistemleriyle bütünleştirilmiştir. Üç noktalı kucaktan ve çapraz saran emniyet kemeri Yararı ve kullanım kolaylığı yüksek olarak değerlendirilen üç noktalı bu emniyet kemerleri, otomobil, kamyonet, minibüs, kamyon ve otobüslerin sürücü koltuklarında en yaygın olarak kullanılan türdür. Emniyet kemerinin dili, taşıtların ön koltuklarında genellikle ana gövdeye ya da doğrudan koltuğa takılı olan tokaya oturur. Kemer sisteminin parçası olarak bir geri çekme mekanizması bulunmaktadır ki bu gereksiz gevşekliğin otomatik olarak giderilmesini sağlamaktadır. Bu sistem, kullanıcının, dili ve tokayı tek eliyle bağlayabilmesini sağlamakta ve oturma konumunu aldıktan sonra yerinden fırlamasını önlemektedir. 8

32 Modül 1: Emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemi neden gereklidir? Emniyet kemerleri ve çocuk koruma sistemleri: karayolu güvenliği el kitabı İki noktalı kucaktan saran kemer Geri çekme düzeneği bulunan iki noktalı kucak kemeri ki bazen tekli kucak kemeri olarak da adlandırılmaktadır yukarıda tanımlanan üç noktalı kucaktan ve çapraz saran emniyet kemerine oranla daha az koruyucu olsa da özellikle otobüs yolcularının çarpışma anında oturma konumunda kalmalarını sağlamak için yeterli olabilir. Çarpışma araştırmaları, kucak kemerinin fırlama riskini azaltma görevini yerine getirmesine rağmen kullanıcının baş ve gövdesinin üst kısmının öne hareket ederek taşıtın iç kısımlarına çarpmasını engelleyemediğini göstermiştir. Sürücü için bu durum direksiyona çarpmaya bağlı ciddi baş yaralanmalarıyla sonuçlanabilir. Ancak boyutu ve hacminden dolayı otobüslerin başka bir taşıtla çarpışması sonucu içinde bulunanların ciddi zarar görme ihtimali, otomobil ya da kamyonet gibi taşıtlarda bulunanlara kıyasla genellikle daha düşük kalmaktadır. Tekli çapraz saran kemer Tekli çapraz tasarım, kullanıcı için iki noktalı kucak kemerine kıyasla gövdenin üst kısmını daha iyi kavramakta ise de bunun bu tür kemerlerin taşıttan fırlama ve emniyet kemerinin altına kaymayı önlemekte daha zayıf kaldığı gösterilmiştir. Tam vücut kemeri Tam vücut kemeri (merkezi toka düzenekli, her iki omuzdan, kucak ve kalçalardan saran bantlar) hem taşıttan fırlamaya hem de taşıt içinde savrulup iç yüzeye çarpmaya karşı çok iyi koruma sağlamaktadır. Ancak, takılması çok zor olabilmekte ve tek elle kolayca takılamamaktadır. Kullanım kolaylığı, kullanım oranlarının yükseltilmesi açısından önemli bir etmen olduğundan, yalnızca sürücü ve yardımcı sürücülerin yüksek risk altında olduğu motor sporlarında kullanılan taşıtlara tam vücut kemeri monte etme eğilimi vardır Çocuk koruma sistemleri türleri Yaşı 12 ve daha altında olan çocuklar için en güvenli yer, arka koltuğa doğru şekilde yerleştirilmiş ve bağlanmış onaylı bir çocuk güvenliği koltuğudur. Çocuklar için özel olarak üretilen çocuk koruma sistemleri kullanılmalıdır. Bu amaçla üretilmiş çeşitli emniyet kemeri türleri bulunmaktadır. Bir çocuk koruma sistemi seçilirken belirleyici etmen çocuğun kilosudur (Tablo 1.1). Çocuk koruma sistemlerini kullanmak için uygun boy ve ağırlığın üzerinde olan daha büyük çocuklar, yolculuk ederken üç noktalı kucaktan ve çapraz saran emniyet kemeri takmalıdır. 9

33 Modül 1: Emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemi neden gereklidir? Tablo 1.1 Çocuk koruma sistemlerinin ağırlık kategorileri Grup Tanım 0 10 kg dan daha düşük ağırlıktaki çocuklar için kg dan daha düşük ağırlıktaki çocuklar için I Ağırlığı 9-18 kg arasında olan çocuklar için II Ağırlığı kg arasında olan çocuklar için III Ağırlığı kg arasında olan çocuklar için 1 yaşın altındaki bebekler (Grup 0 ya da 0+) Doğum sırasında bir bebeğin başı, toplam boy uzunluğunun dörtte biri kadar iken ağırlığı ise toplam vücut ağırlığının üçte biri kadardır. Bebeklerin kafatası çok esnektir ve çok ufak bir darbe bile kafatası ve beynin önemli ölçüde deforme olmasına neden olabilir. Çocuk ne kadar küçükse zarar görmesi için o kadar az bir kuvvet yeterli olacaktır. Bebeklerin göğüs kafesleri de çok esnektir. Göğse gelebilecek bir darbe göğüs duvarının kalp ve ciğerler üzerine ayrıca karın bölgesindeki bazı organlara büyük bir kuvvet uygulayarak sıkışmalarına neden olacaktır. Bebeklerin leğen kemiği sabit değildir ve bir çarpma anında yetişkinlerin kullandığı türde bir emniyet kemerinin uygulayacağı kuvvete dayanamaz. Bebeklerin, herhangi bir çarpışma sırasında vücudu bütün olarak kavrayabilecek ve çok sayıda çarpışma türüne karşı koruyabilecek nitelikte özel olarak tasarlanmış bir koltuğa ihtiyaçları vardır. Bazı bebek koltukları dönüştürülebilir özelliktedirler, bir başka ifadeyle, çocuk büyüdükçe bu koltuklar tam bir çocuk güvenlik koltuğuna dönüştürülebilirler. Geriye dönük bir çocuk güvenlik sistemi ki bazen bebek araba koltuğu olarak da adlandırılmaktadır hem 1 yaşına gelene kadar hem de en az 13 kilograma ulaşana kadar bebekler için en iyi korumayı sağlamaktadır. En iyi koruma için bebekler mümkün olduğunca uzun bir süre, geriye dönük şekilde oturtulmalıdır. Bebekler için en güvenli yer, uygun standartta ve geriye dönük konumda bir bebek araba koltuğu içerisinde olmak kaydıyla, arka koltuktur. 1 4 yaş arası çocuklar (Grup I) Kemik oluşum süreci 6 ya da 7 yaşına kadar tamamlanmadığından çocukluk döneminde bir çocuğun kafatası bir yetişkininkine kıyasla zayıf olmaktadır. Bir emniyet kemeri sisteminin önden gelen bir harekette başın öne doğru hareketini sınırlandırması ve yandan gelebileek bir darbenin etkisine karşı koruma sağlaması gerekmektedir. Dolayısıyla bir çocuk koruma sistemi, çarpma sırasında etki eden kuvvetleri mümkün olduğunca geniş bir alana yaymalıdır. Kemer ve tam saran vücut kemerlerinin taşıta tam uyması ve üreticinin tasarımına uygun, düzgün bir şekilde konumlandırılması gerekmektedir. Kemer sistemi hem ön hem de yan darbelerde taşıtın iç kısımları ile sert temasa karşı da koruma sağlamaktadır. 10

34 Modül 1: Emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemi neden gereklidir? Emniyet kemerleri ve çocuk koruma sistemleri: karayolu güvenliği el kitabı Küçük çocuklar için en iyi emniyet sistemi çocuk güvenlik koltuğudur. Koltukla bütünleşik tam vücut kemeri, çocuğu sağlamca kavrarken çarpışma kuvvetlerini geniş bir alana yaymaktadır. Bu tür bir koltuk, çocuğun kilosu 18 kilogramı geçene kadar ya da boyu ayarlanabilir kemerin boyu için fazlaca uzayana kadar kullanılabilir. 4 6 yaş arası çocuklar (Grup II) Destekleyici koltuklar, sadece, çocuğun güvenlik koltuğuna sığmayacak kadar büyüdüğü zaman kullanılmaktadır. Bunlar kg aralığı için tasarlanmışlardır. Çocuklar, taşıtlardaki standart kucak ve çapraz emniyet kemerlerini uygun bir şekilde bağlayabilecek boya yani yaklaşık olarak 145 cm boya erişene kadar destekleyici koltukları kullanmaya devam etmelidir (12). Destekleyici koltuklar çocuğun yüksek konumda oturmasını sağlamakta, böylelikle yetişkinler için tasarlanmuş emniyet kemeri göğüsten uygun bir şekilde geçmekte ve çocuğun boynu yerine omzundan çapraz olarak gelerek leğen kemiği üzerine denk gelmektedir. Yetişkin emniyet kemeri çocuğun mide hizasının üzerinde çok yüksekte kalıyorsa, çarpışma sırasında çok ciddi iç yaralanma meydana gelebilir ya da çocuk emniyet kemerinin altından kayabilir. Destekleyici koltukta çocuğun yaslanabileceği bir arkalık bulunmaktadır ve bunun yandan gelen darbelere karşı bir miktar koruma sağlaması mümkündür yaş arası çocuklar (Grup III) Arkalıksız destekleyici minderler kg arasındaki ağırlıklar için tasarlanmıştır. Ancak üreticiler şu anda bütün kg aralığını kapsayan arkalıklı destekleyici minderler üretmektedir. 4 7 yaş arasındaki çocuklar için destekleyici koltukların, yaralanma riskini, sadece emniyet kemeri kullanımı ile kıyaslandığında %59 oranında azalttığı gösterilmiştir (13). Çocuğun önünde plastik bir tür kalkanın bulunduğu, göğüsten korumalı destekleyici minderler ise daha az koruma sağladığından kullanılmamalıdır. Çocukların arka koltuğun orta kısmında oturmasının daha güvenli olmadığını gösteren evvelce yapılmış araştırmalarla tezat oluştursa da, son zamanlarda yapılan araştırmalar, oturduğu koruma sistemi arka koltuğun orta kısmına yerleştirilmiş olarak yolculuk eden çocukların, arka koltukta kenarlara yerleştirilen koruma sistemlerinde yolculuk eden çocuklara nazaran daha az zarar gördüğünü göstermektedir. (14, 15). Çocuklar için en güvenli durum yaşlarına uygun çocuk koruma sistemlerini kullanarak yolculuk etmek olsa da, bu tür sistemlerin mevcut olmadığı hallerde, çocuğu arka koltukta korumasız bir şekilde bırakmaktansa yetişkin emniyet kemeri kullanılmasının daha faydalı olacağı unutulmamalıdır (16, 17). 11

35 Modül 1: Emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemi neden gereklidir? Çocuk koruma sistemleri Günümüzde çoğu çocuk koruma sistemi, taşıt içinde bulunan yetişkin emniyet kemeri kullanılarak takılacak şekilde tasarlanmaktadır. ISOFIX, çocuk koruma sistemini sağlam bir mekanizma ile tutturmak için emniyet kemerini kullanmak yerine taşıtta bulunan, amaca yönelik montaj noktalarını kullanan bir sistemdir (18). ISOFIX kullanımı, Avustralya ve Avrupa da gün geçtikçe yaygınlaşmakta olup Kanada (UAS) ve Amerika da da (LATCH) uyarlanmış benzer sistemler bulunmaktadır. 1.4 Ölümleri önleme ve yaralanmaları azaltma konusunda emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemlerinin yararları Emniyet kemerinin yararları 1960 lardan bu yana dünya çapında yapılan araştırmalar, emniyet kemerlerinin doğru şekilde takıldığında ve ayarlandığında hayat kurtardığını kesin olarak göstermiştir. Emniyet kemerlerinin yararı hakkındaki araştırmalara göz atıldığında emniyet kemeri kullanımının sürücüler ve ön koltuktaki yolcular için ölüm olasılığını %40 50 oranında, arka koltuktaki yolcular için ise %25 oranında azalttığı görülmektedir (Tablo 1.2) (7). Ağır yaralanmalar üzerinde aynı düzeyde etkiliyken, hafif yaralanmalar üzerindeki etkisi biraz daha az olup %20 30 civarındadır. Daha detaylı analizler, emniyet kemerlerinin önden gelen darbelerde ve kemer kullanılmaması halinde taşıttan fırlama riskinin yüksek olduğu yoldan çıkma vakalarında daha çok işe yaradığını göstermektedir (19). 12

36 Modül 1: Emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemi neden gereklidir? Emniyet kemerleri ve çocuk koruma sistemleri: karayolu güvenliği el kitabı Tablo 1.2 Emniyet kemerlerinin bütün çarpışma türlerinde ölüm yaralanma olasılığına etkisi (etki türlerine göre) Zarar görme düzeyi Ölüm-yaralanma sayısındaki yüzdelik değişim En iyi tahmin %95 güven aralığı Hafif taşıt sürücüleri (özel otomobil ve kamyonetler) Ölüm -50 (-55; -45) Ağır yaralanma -45 (-50; -40) Hafif yaralanma -25 (-30; -20) Bütün ölüm ve yaralanmalar -28 (-33; -23) Hafif taşıtlardaki ön koltuk yolcuları (özel otomobil ve kamyonetler) Ölüm -45 (-55; -25) Ağır yaralanma -45 (-60; -30) Hafif yaralanma -20 (-25; -15) Bütün ölüm ve yaralanmalar -23 (-29; -17) Hafiftaşıtlardaki arka koltuk yolcuları (özel otomobiller) Ölüm -25 (-35; -15) Ağır yaralanma -25 (-40; -10) Hafif yaralanma -20 (-35; -5) Bütün ölüm ve yaralanmalar -21 (-36; -6) Kaynak: 7 numaralı kaynakta yer alan Tablo den uyarlanmıştır Arka koltuktaki yolcuların davranışları, hem kendilerinin hem de sürücü ya da ön koltuktaki yolcuların ne miktarda zarar göreceği konusunda belirleyici olabilir. Emniyet kemeri takmayan bir arka koltuk yolcusu, önünde oturan kemeri takılı bir kişi için doğrudan doğruya ciddi bir tehdit oluşturur (20). Dolayısıyla, arka koltukta oturan yolcuların emniyet kemeri kullanmaları sadece kendilerinin değil sürücü ve ön koltuk yolcusunun uğrayabileceği zararı ve bunun ciddiyetini de azaltmaktadır. Emniyet kemeri ve çarpışmalarda ölüm oranı Emniyet kemerleri, sürücülerin hayatını kaybedebileceği türdeki çarpışmaların yaklaşık %50 sinde ölümleri önleyebilmektedir yılında emniyet kemeri kullanımı sayesinde Amerika Birleşik Devletlerinde ölüm vakasının önlendiği tahmin edilmektedir. ABD'de 2004 yılında 4 yaşın üzerindeki yolcuların hepsi emniyet kemeri takmış olsaydı yaklaşık olarak kişinin hayatı kurtarılmış olacaktı (bu kişi daha demektir) (21). 13

37 Modül 1: Emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemi neden gereklidir? Emniyet kemeri kullanımıyla sağlanan tasarruf 1975 ve 2000 yılları arasında Amerika Birleşik Devletleri emniyet kemeri kullanımı sayesinde, çarpışmaların yol açtığı ek harcamalardan 588 milyar Dolar tasarruf etmiştir. Emniyet kemeri kullanma oranları yolcular arasında arttıkça yıllık tasarruf miktarları da artış göstermiştir. Örneğin, 1975 te emniyet kemeri kullanımı sayesindeki yıllık ekonomik tasarruf 1,5 milyon Dolarken, 2000 yılına gelindiğinde bu rakam 49,9 milyon Dolara yükselmiştir. Ancak, emniyet kemerlerinin kullanılmamasından kaynaklanan karayolu ölüm ve yaralanmaları, tıbbi müdahale, üretim kaybı ve diğer ilgili masraflar açısından Amerikan toplumuna yılda hala 26 milyar Dolara mal olmaktadır (8). KUTU: 1.1 Hava yastığı, emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemi Hava yastıkları tamamlayıcı bir güvenlik sistemi olup saatte 13 km ve üzerindeki hızlarda ve ö- zellikle önden çarpışmalarda, emniyet kemerlerine ek koruma sağlaması için tasarlanmıştır. Hava yastıkları çok sayıda hayat kurtarmış olsa da hayati tehlike oluşturmayan kimi çarpışmalarda hava yastıklarının açılmasına bağlı ölümler de meydana gelmiştir. Bunun nedenini incelemek üzere Amerika Birleşik Devletlerinde hava yastıklarının rol oynadığı ölümler analiz edilmiş ve hava yastığının neden olduğu yaralanmalar sonucu hayatını kaybedenlerin neredeyse tümünün emniyet kemerini ya takmadığı ya da doğru bir şekilde takmadığı anlaşılmış (22), hayatını kaybedenlerin çoğunun çocuklar ya da daha kısa boylu yetişkinler olduğu görülmüştür. Hava yastıkları, bazı çarpışma türlerinde otomatik olarak devreye giren pasif koruma sistemleridir. Eğer taşıtta bulunan herhangi bir kişi emniyet kemeri takmıyorsa ya da taşıtta hava yastığı olduğu halde emniyet kemeri bulunmuyorsa, kişinin, tam olarak şişmeden önce hava yastığı ile temas etmesi muhtemeldir. Bu ihtimal, vücut ölçülerinden dolayı direksiyona yakın oturmak zorunda olanlar için de geçerlidir. Hava yastıkları yaklaşık olarak 300 km/s hızla açıl- maktadır. Dolayısıyla, hava yastığı olsun olmasın, sürücü ve yolcular mutlaka emniyet kemerini bağlamış olmalıdır. Üreticiler, taşıtlara, emniyet kemeri olmaksızın sadece hava yastığı koymanın potansiyel tehlikelerinden haberdar olmalı, anne-babalar çocuklarını ya da bebeklerini asla bir hava yastığına dönük konumdaki bebek ya da çocuk güvenlik koltuğuna oturtmamalıdır. Bazı taşıtlarda yolcular için maksimum korumayı sağlamak amacıyla sürücünün hava yastığını kontrol edebileceği hava yastığı açma-kapama düğmesi bulunmaktadır. Son zamanlarda, üreticilerce, çarpışma oluş şekilleri ve yolcu özelliklerine göre ne zaman ve hangi hızda açılacağını algılayan düzeneklere sahip "ikinci kuşak" ya da "akıllı" hava yastıkları tasarlanmaktadır. Hava yastığının, 12 yaşın altındaki çocuklara zarar vermesini önlemenin en iyi yolu, arka koltukta emniyet kemeri bağlı olarak yolculuk etmelerini sağlamaktır. Sürücüler direksiyondan en az 25 cm uzakta oturmalı ve hava yastığı ile teması minimuma indirmek için emniyet kemerini doğru şekilde bağlamalıdır. Hava yastığı her açılıştan sonra tekrar monte edilmelidir. 14

38 Modül 1: Emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemi neden gereklidir? Emniyet kemerleri ve çocuk koruma sistemleri: karayolu güvenliği el kitabı KUTU: 1.2 Emniyet kemeri takılmaması nedeniyle oluşan travmaların tedavi maliyeti Kuzey Karolayna Travma Kayıtlarından alınan veriler, motorlu taşıt çarpışmalarında emniyet kemeri kullanımının etkisini tespit etmek üzere analiz edilmiştir. Motorlu taşıt çarpışmalarına karışan 6237 kişiden 3396 sının emniyet kemeri kullanıp kullanmadığına ilişkin veri elde edilmiş, bunlardan 1480 inin çarpışma sırasında emniyet kemeri takarken 1916 sının ise emniyet kemeri takmamış olduğu belirlenmiştir. Emniyet kemeri takan ve takmayan kişilerin hastane masrafları ve sonuçları üzerinde yapılan karşılaştırma emniyet kemeri kullanılmış olsaydı en az 74 kişinin daha hayatının kurtulmuş ve 7,2 milyon Dolar tasarruf edilmiş olabileceğini göstermiştir. Emniyet kemeri takmayan kişiler arasında 135 ölüm vakası gerçekleşirken (%7,0) emniyet kemeri takanlar arasında 47 ölüm vakası tespit edilmiştir (%3,2). Emniyet kemeri takmayan sürücülerde baş yaralanmaları daha yaygın ve daha ağırdır. Bu çok önemli bir veridir zira baş yaralanması ölüm oranlarını arttıran kritik bir etmendir. Emniyet kemeri kullanımı sayesinde ölüm oranları, hastane masrafları, kalış süresi, yoğun bakım ünitesinde kalış süresi ve solunum desteği ihtiyacında önemli bir düşüş sağlanmaktadır (23) Çocuk koruma sistemlerinin yararları Yetişkin emniyet kemerleri gibi çocuk koruma sistemlerinin de amacı, çocuğu koltuğunda sağlamca güvende tutmak ve ani fren ya da çarpma anında çocuğun taşıtın içinde savrulmasını ya da taşıttan fırlamasını engellemektir. Bu emniyet sistemi, çarpışma sırasında çocuğun sarsılmasıyla ortaya çıkmış olan kinetik enerjiyi soğurmalı, kemerin kendisi bu esnada çocuğa herhangi bir zarar vermemeli ve kullanımı kolay olmalıdır. Çocuk koruma sistemlerinin yararının incelendiği bir çalışmada, çocukların maruz kalabileceği riskler farklı oturma konumlarına göre karşılaştırılmıştır (7). Herhangi bir çocuk koruma sistemi olmadan oturan çocuklardan, arka koltukta olanların zarar görme riski ön koltukta oturan çocuklara oranla %25 daha düşüktür. Her iki konumda da uygun emniyet kemeri sistemi kullanan çocuklar için risk, arka koltukta ön koltuğa göre %15 daha düşüktür (Tablo 1.3). Tablo 1.3 Çocuk koruma sistemlerinin, çocuk yolcuların maruz kaldığı kaldığı risk üzerindeki etkileri Kullanılan çocuk koruma sistemi 0-4 yaş aralığındaki çocukların öne bakan bir çocuk koruma sistemi ile yolculuk etmesi 0-4 yaş aralığındaki çocukların geriye bakan bir çocuk koruma sistemi ile yolculuk etmesi 0-4 yaş aralığındaki çocukların sadece emniyet kemeri bağlı olarak yolculuk etmesi 5-9 yaş aralığındaki çocukların emniyet kemeri olan uygun bir çocuk koruma sistemi ile yolculuk etmesi 5-9 yaş aralığındaki çocukların sadece emniyet kemeri bağlı olarak yolculuk etmesi Çocuğun maruz kaldığı zarar görme riskinin yüzdelik değişimi En iyi tahmin %95 güven aralığı -50 (-70; -30) -80 (-90; -70) -32 (-35; -29) -52 (-69; -27) -19 (-29; -7) Kaynak: 7 numaralı kaynakta yer alan Tablo den uyarlanmıştır. 15

39 Modül 1: Emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemi neden gereklidir? Çocuk koruma sistemlerinin etkisi, kullanılan türe bağlı olarak değişmektedir. Dört yaşına kadar olan çocukların yaralanma riski, öne doğru bakan bir çocuk koruma sistemi kullanılması halinde %50 daha düşük iken geriye dönük bir çocuk koruma sistemi kullanılması halinde ise yaralanma riski %80 daha düşük olmaktadır. Çocuğun bir yetişkin emniyet kemeri kullanması halinde ise bu risk sadece %32 oranında azalmaktadır (7). 5 9 yaş grubunda olan çocuklar söz konusu olduğunda, çocuk koruma sistemleri, yaralanmaları %52 oranında azaltırken tek başına emniyet kemeri kullanılması halinde bu risk sadece %19 oranında azalmaktadır yaş grubundaki çocuklarda ise emniyet kemeri kullanımı, yaralanmaları %46 oranında azaltmaktadır. Destekleyici koltuk kullanımının teşviki 4 8 yaş aralığındaki çocuklarda destekleyici koltuk kullanımını teşvik etmek için yapılan çalışmalar üzerinde sistematik bir inceleme, finansal teşvik ya da ücretsiz destekleyici koltuk dağıtımının eğitimle birleştirilmesi halinde bu koltuklardan edinme ve kullanma konusunda iyi sonuçlar alınabildiğini göstermiştir (24). Amerika da yapılan araştırmalar gözden geçirildiğinde, 0 4 yaş aralığındaki çocuklar için doğru bir şekilde monte edilen ve kullanılan çocuk güvenlik koltuklarının, hastanede tedavi ihtiyacını %69 oranında düşürebildiği görülmüştür (25). Bu sayede ölüm riski bir yaşından küçük çocuklarda %70 oranında azalırken 1 4 yaş arası çocuklarda %47 54 oranında azalmaktadır yılında, Amerika Birleşik Devletlerindeki bütün çocuklar çocuk güvenlik koltuklarında seyahat ediyor olsaydı 5 yaşın altındaki çocukların 485'inin şu anda yaşıyor olabileceği tahmin edilmiştir (26). İngiltere de yaşı 12 ya da üzerinde olup boyu 135 cm'den kısa olan çocukların yetişkin emniyet kemerleri yerine çocuk koruma sistemlerini kullanmasına yönelik yeni düzenlemelerin her yıl 2000 den fazla çocuğun yaralanmasını ya da hayatını kaybetmesini önleyeceği tahmin edilmektedir (27) Emniyet kemeri takma oranları Emniyet kemeri kullanım oranları, mevcut yasal düzenlemelerin hangi tür taşıt ve otomobillerde kimler tarafından kullanım zorunluluğu getirdiğine bağlı olarak, bir ülkeden diğerine büyük farklılık göstermektedir. Oranlar ayrıca bu yasalar doğrultusunda ne düzeyde denetim yapıldığına bağlıdır (bkz. Şekil 1.2). Birçok düşük gelirli ülkede taşıtlarda emniyet kemeri bulunması ya da kullanımıyla ilgili herhangi bir düzenleme bulunmamaktadır ve dolayısıyla kullanım oranları oldukça düşüktür. Ayrıca, özellikle daha genç sürücü ve yolcular arasında emniyet kemeri kullanım oranlarını olumsuz yönde etkileyen kültürel normlar da bulunabilmektedir. 16

40 Modül 1: Emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemi neden gereklidir? Emniyet kemerleri ve çocuk koruma sistemleri: karayolu güvenliği el kitabı Yaş ve emniyet kemeri kullanımı Hareket halideki bir taşıtta bulunan genç sürücü ve ön koltuk yolcularının daha yaşlı sürücü ve yolcularla kıyaslandığında emniyet kemeri kullanma olasılığı düşüktür (28). Şekil 1.2 Finlandiya da şehir içi ve şehir dışında sürücü ve ön koltuk yolcuları tarafından emniyet kemeri kullanımı, numaralı kaynaktan alınmıştır Tablo 1.4 te bazı ülkelerdeki kullanım oranları gösterilmektedir. Tabloda belirtilen bütün ülkelerde, kullanım zorunluluğu getiren yasal düzenleme olduğu halde, kullanım oranlarında büyük farklılıklar bulunmaktadır ve ön koltuklarda yolculuk edenlere kıyasla arka koltuklarda yolculuk edenlerin emniyet kemeri kullanım oranı daha da düşüktür. Bu ülkelerin birçoğu için kullanım oranlarının artma potansiyeli bulunmaktadır. 17

41 Modül 1: Emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemi neden gereklidir? Tablo 1.4 Bazı ülkelerde emniyet kemeri kullanma oranları Ülke Ön koltuk sürücüsü % Ön koltuk yolcusu % Arka koltuk yolcusu % Almanya Arnavutluk Bulgaristan Veri yok Çek Cumhuriyeti 61 Veri yok 13 Danimarka 84 Veri yok 58 Estonya Finlandiya Fransa Veri yok Güney Afrika Hırvatistan Hollanda İngiltere İspanya İsrail İsviçre 81 Veri yok 56 Kanada Kosta Rika Lüksemburg Malta Mısır Veri yok Mortius Veri yok Norveç Portekiz Slovenya Kaynak: UNECE anketi ve yayınlanmış diğer çeşitli makaleler (2004). Avrupa Birliğinde ölüm oranları ve emniyet kemeri kullanımı Avrupa Ulaşım Güvenliği Konseyi tahminlerine göre [ETSC European Transport Safety Council], Avrupa Birliği içerisindeki emniyet kemerleri halihazır ölüm oranlarını %40 azaltmaktadır. Avrupa ülkelerindeki kullanım oranları %70'lerden %95'lere kadar farklılık göstermektedir. Eğer bütün Avrupa Birliği ülkelerinde sürücüler için %99 kullanım oranı yakalanabilirse, her yıl hayat kurtarılabilir (29). 18

42 Modül 1: Emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemi neden gereklidir? Emniyet kemerleri ve çocuk koruma sistemleri: karayolu güvenliği el kitabı Çocuk koruma sistemlerinin kullanım oranları Birçok yüksek gelirli ülkede çocuk koruma sistemleri, %90'lara ulaşan kullanım oranlarıyla, oldukça yaygındır ancak diğer ülkelerde kullanımı hala çok enderdir. Uygun çocuk koruma sistemlerini seçmek ve kullanmak çok önemlidir. Bununla birlikte, İsveç, İngiltere ABD gibi çocuk koruma sistemlerinin yaygın olduğu ülkelerde bile bu sistemlerin yanlış kullanımına sık rastlanmaktadır. Örneğin, çocuk için yaşı ya da ağırlığına uygun olmayan bir sistem kullanılıyor olabileceği gibi kemerler ve şeritler uygun bağlanmamış hatta hiç takılmamış bırakılabilmekte ve bu durumda çocuğun ölüm ya da yaralanma riski artmaktadır (25). Uygun çocuk koruma sistemini kullanmak isteyenler için bunları sağlamak ya da maliyetini karşılamak zor olabilir ya da kimi hallerde kalabalık bir aile için kullanımı zor olabilir. Ayrıca hangi koltukların seçileceği, nereye, nasıl takılacağı ile ilgili bir çok kararın da anne babalar tarafından verilmesi gerekmektedir. Uygun ve doğru şekilde kullanılması gerektiğinin farkında olunmaması ise bu sistemlerden yarar sağlama olasılığını düşürebilir. Örneğin Yunanistan'da yapılan bir araştırma ebeveynlerin çoğunun (%88,4) çocuklarını arka koltukta kemersiz oturttuklarını, çocukları için koruma sistemi kullananların %76,1'inin ise bunu tutarlı bir şekilde yapmadıklarını ortaya koymuştur (30). 1.5 Emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemlerini yaygınlaştırma programlarının sürücü ve yolcuların bu sistemleri kullanma oranlarına etkisi Emniyet kemerlerinin ve çocuk koruma sistemlerinin teknik faydaları çok iyi araştırılmış ve kanıtlanmıştır. Doğru tasarlanmış ve doğru monte edilmiş sistemler hayat kurtarmaktadır. Taşıtlara emniyet kemeri konulmasından bir sonraki hedef, yolcuların bu kemerleri kullanmasını sağlamaktır. Bunun başarılması için birçok yöntem bulunmaktadır. Emniyet kemeri kullanma oranlarının düşük olduğu düşük ve orta gelirli ülkeler başta olmak üzere bütün ülkelerde kullanım oranlarını arttırmak için yasal zorunluluk getirilmesi en temel adımdır. Emniyet kemerinin yüksek oranda kullanımını temin etmek için ise kapsamlı bir programa ihtiyaç vardır (KUTU 1.3). Başarılı olmak için yasal düzenlemeler öncesinde emniyet kemeri kullanmanın yararları hakkında farkındalık yaratmak ve yasal zorunluluklar hakkında bilgi vermeyi amaçlayan halka yönelik bilgilendirme kampanyaları yapmak gerekmektedir. Özellikle ilgili kanununun yürürlüğe girmesini takip eden dönemde sıkı denetimlere ve hem yürürlüğe girmeden önce hem de denetimlerin başladığı aşamada, sürekli bilgilendirme ve denetim kampanyalarına ihtiyaç duyulmaktadır. Yasama temel bir gereklilik olsa da kapsamlı bir mevzuat, denetim, tanıtım, teşvik ve özendirme programının parçası olmadığı sürece, kullanım oranlarının artmasını sağlayamayacaktır 19

43 Modül 1: Emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemi neden gereklidir? KUTU: 1.3 Emniyet kemeri kullanımını yaygınlaştırma stratejileri Emniyet kemeri mevzuatı ve denetimi: Emniyet kemeri kullanım oranlarının yükseltilmesi ve yüksek kalması isteniyorsa kulanımını zorunlu kılan bir yasa çıkartılması ve yürürlüğe koyulması şarttır. Ancak bu, beraberinde kemerlerin kullanımının yanı sıra bütün yolcu taşıtlarında emniyet kemeri bulunmasını da zorunlu kılan yasal düzenlemeleri gerektirmektedir. Örneğin ABD'de genç sürücüler arasındaki emniyet kemeri kullanım oranını tahmin etmede en çok işe yarayan ön verilerden birisi ilgili eyaletin emniyet kemeri mevzuatıdır ve 2004 yılları arasında emniyet kemeri kullanım oranlarının, emniyet kemeri yasası çıkaran bütün eyaletlerde ve bütün yaş gruplarında, denetim yapan eyaletlerde yapmayan eyaletlere kıyasla daha yüksek olduğu ve ölüm oranlarının çok daha düşük olduğu görülmüştür (31). Taşıtlarda uygun özellikte emniyet kemeri donanımı bulunmasını sağlama: Bütün oto- mobillerde emniyet kemeri donanımı gerektiren yasal düzenlemeler çoğu ülkede mevcut olsa da düşük gelirli ülkelerde taşıtların yarısı ya da yarısından fazlasında düzgün çalışan emniyet kemeri bulunmadığına dair bulgular vardır (32). Emniyet kemeri hakkında halka yönelik farkındalık oluşturma kampanyaları: Emniyet kemeri kullanımını zorunlu hale getiren yasalar, halka yönelik eğitim kampanyaları ile desteklenmelidir. Bu tür kampanyalar gençlere odaklanabilir ve hem farkındalığı arttırmak hem de emniyet kemeri kullanımını sosyal bir norm haline getirmek için kullanılabilir. Halka yönelik projeler: Bu tür projelerde gençleri emniyet kemeri takmaya özendirmek için anne-babalar ve akranlardan yararlanılabilir. Emniyet kemeri kullanımıyla ilgili yasaların etkisini inceleyen çoğu araştırmanın, mevzuatın oluşturulduğu andan itibaren denetiminin de sağlandığı ve bu denetimin genellikle kapsamlı tanıtım kampanyaları ile desteklendiği yüksek gelirli ülkelerde yapıldığını unutmamak gerekir. Düşük ya da orta gelirli ülkelerde emniyet kemeri kullanımıyla ilgili yasal düzenleme yapılmasının sürücü ve yolcular için ölüm oranlarını azaltma olasılığı yüksek gözükse de bilinmeyen birçok başka etmen bulunmaktadır. Bu gibi ülkelerde uygun emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemlerini tedarik etme imkanları açısından farklar olabildiği gibi sağlanacak denetimin muhtemelen ne yoğunlukta olabileceği de göz önünde bulundurulması gereken etmenlerden biridir. Yasal düzenlemeler, emniyet kemerlerinin taşıtlarda standart olarak bulunduğu, denetimlerin yaygın olduğu ve emniyet kemeri kullanımı hakkında halka yönelik geniş bir eğitimin olduğu yerlerde en iyi sonuçları vermektedir. Polis kaynaklarının kısıtlı olduğu ve halkın emniyet kemeri ile ilgili yasal düzenlemeleri desteklemediği düşük ve orta gelirli ülkelerde, etkili denetim faaliyetleri kapsamlı bir hükümet desteğini gerektirmektedir. Arjantin de emniyet kemeri denetimleri 1992 yılında Arjantin'in başkenti Buenos Aires te sürücüler için kullanım oranlarını %6 dan %32 ye yükselten bir emniyet kemeri kanunu çıkartılmış ancak denetim eksikliği nedeniyle bu oranlar 1995 yılına kadar geçen sürede %13'lere gerilemiştir. Yeni kanun ve kampanyalar 2004 yılına kadar bu oranı %22'ye yükseltse de asıl kazanım, bu oranı Şubat 2005 tarihi itibarıyla %77'ye çıkartan bir denetim faaliyeti ile sağlanmıştır. Bu kullanım oranı Arjantin çapında sağlanabilir ve sürdürülebilirse her yıl 1000 kişinin yaşamı kurtarılabilecektir (33). 20

44 Modül 1: Emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemi neden gereklidir? Emniyet kemerleri ve çocuk koruma sistemleri: karayolu güvenliği el kitabı Üretim ve kullanımı düzenleyen yasalarla birlikte sürdürülebilir bir denetim faaliyeti yürütülen, bunun yanı sıra farkındalığı arttırmak ve yasaya uyulmasını sağlamak için tanıtım ve eğitimden yararlanılan programların, kullanım düzeyini yükseltme konusunda başarılı olduğu kanıtlanmıştır. Tablo 1.5, seçilen bazı ülkelerde sağlanan başarıya açıklık getirmektedir. Tablo 1.5 Bazı ülkelerde yasal düzenlemelerin ve kampanyaların ardından ön koltukta emniyet kemeri kullanma oranının artışı Yasal düzenleme ve kampanyalardan önceki kullanım oranları (%) Yasal düzenleme ve kampanyalardan sonraki kullanım oranları (%) Ülke Avustralya 25 95* Avusturya Çek Cumhuriyeti Danimarka 5 94 Finlandiya Güney Afrika 33 81* Hırvatistan Hindistan * Hollanda İngiltere İspanya İsveç Japonya Kosta Rika Norveç * Bir eyaletten diğerine farklılık göstermektedir. Taşıtlarda çocuk koruma sistemi kullanımını zorunlu kılan yasaların çıkarılması ve bu yasalar doğrultusunda denetim yapılmasının çocuk koruma sistemlerinin kullanımını arttırmada ve çocuklarda ölüm ve yaralanmaları azaltmada etkili olduğu kanıtlanmıştır (25). Emniyet kemeri programlarında olduğu gibi, çocuk koruma sistemi kullanımının başarılı bir şekilde yaygınlaştırılması da uygun yasal düzenleme ve denetimin yanı sıra toplum genelinde bilgilendirme kampanyaları yapılmasını gerektirmektedir. Çocuk koruma sistemlerinin emniyet kemerlerinden farklı olarak taşıtların standart donanımı arasında yer almaması ve ebeveynler tarafından satın alınıp takılmak zorunda olması özellikle düşük ve orta gelirli ülkelerde yüksek kullanım oranlarının sağlanmasını güçleştiren en büyük engellerden birisidir. Modül 3 te, çocuk koruma sistemleri kullanımını arttırmak için daha detaylı önlemlere yer verilmektedir. 21

45 Modül 1: Emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemi neden gereklidir? KUTU: 1.4 Emniyet kemeri kullanımı için uluslararası destek Uluslararası platformda yapılan tavsiyeler, zorunlu emniyet kemeri kullanımını yasalaştıran programlar uygulayan ülkeler için kuvvetli bir destek oluşturmaktadır. Bazı ülkeler, emniyet kemeri kullanımı için ulusal politikalar geliştirilmesinde gereken itici gücü sağlama aracı olarak uluslararası politik ortamı ve uluslararası yasaları kullanabilirler. Sivil toplum örgütleri de kendi ülkelerinde emniyet kemeri kullanımına yönelik yasal reformu savunmak amacıyla, uluslararası anlaşmaları kullanılabilirler. Dünya karayolu trafiği kayıplarını önleme raporu, gelir seviyeleri ne olursa olsun dünyadaki bütün ülkelerin bütün sürücü ve yolcular için emniyet kemerlerini ve çocuk koruma sistemlerini zorunlu kılan yasaların çıkartılması ve denetlenmesi dahil olmak üzere çok sayıda iyi uygulama örneğinden yararlanmalarını tavsiye etmektedir (1) yılında Dünya Sağlık Şurası [WHA- World Health Assembly] Üye Ülkelere özellikle gelişmekte olan ülkelerde hem emniyet kemerlerinin üreticiler tarafından tedarik edilmesi hem de sürücüler tarafından kullanımının zorunlu kılınmasını tavsiye eden WHA57.10 sayılı kararı benimsemiştir (34). Dünya Sağlık Şurası kararı, emniyet kemeri kullanımıyla ilgili politikaları etkilemek isteyen tarafların bu konuda alınacak önlemlere politik destek sağlamak için temel alabileceği, uluslararası bir anlaşmadır. Özellikle bu tür bir karar, Dünya Sağlık Şurası kararlarını benimseyerek bu kararlarda yer alan ilkeleri desteklemeyi taahhüt eden sağlık bakanlıklarını doğrudan ilgilendirmektedir. BM Genel Kurulunun A/60/5 (2005) sayılı kararında Üye Ülkelerin, beş ana risk etmeni, isimleri belirtilecek olursa emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemlerinin kullanılmaması, kask kullanılmaması, alkollüyken araç kullanılması, uygun olmayan hızda ve aşırı hızda araç kullanılması, uygun altyapı bulunmaması ile ilgili olanlar da dahil olmak üzere Dünya karayolu trafiği kayıplarını önleme raporunda yer alan tavsiyeleri uygulamaya davet eder denilmektedir (35). BM Genel Kurulunun A/62/L.43 (2008) sayılı kararıyla Dünya karayolu trafiği kayıplarını önleme raporunda yer alan tavsiyelerin uygulanmasına dair 2005 tarihli davet tekrarlanmıştır. Özet Emniyet kemeri sadece hayat kurtarmakla kalmayan aynı zamanda bir sürücü ya da yolcunun emniyet kemeri takmadığı durumlarda meydana gelebilecek yaralanmanın ciddiyetini de büyük oranda azaltabilen etkili bir güvenlik aracıdır. Ön koltukta yolculuk edenler arasında meydana gelen ölümlerin yaklaşık yarısı emniyet kemerlerinin doğru şekilde kullanılması sağlanarak önlenebilir. Otomobil kullanan sürücü ve yolcular yüksek gelirli ülkelerdeki toplam karayolu yaralanmaları ve ölümlerinin büyük bir kısmını oluştururken, düşük ve orta gelirli ülkelerde motorlu taşıt sahipliğindeki artış oranına paralel olarak bu oran da artmaktadır. Dolayısıyla, motorlu taşıt sürücüleri ve yolcuları arasında ölüm ve yaralanmaların hızlı artışını önlemek için bu ülkelerde emniyet kemeri kullanımın yaygınlaştırılması hayati önem taşımaktadır. 22

46 Modül 1: Emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemi neden gereklidir? Emniyet kemerleri ve çocuk koruma sistemleri: karayolu güvenliği el kitabı Çocuklar kendi boy ve kiloları için uygun emniyet kemerleri kullanmalıdır. Çocukların yaşı, boyu, ağırlığı ve fiziksel özelliklerine uygun bir koruma sistemi kullanıldığında ölüm oranı %50 75 arasında azalmaktadır. Emniyet kemeri kullanımını zorunlu kılan ve denetleyen programlar, halka yönelik eğitim kampanyaları ile birleştirildiğinde emniyet kemeri kullanma oranlarının arttırma, böylelikle de yaralanma ve ölümleri azaltmada oldukça etkili olmaktadır. Emniyet kemerinin denetimlerde birincil olarak ele alınması, ikincil olarak denetlenmesine kıyasla kullanma oranlarının arttırılmasında daha etkilidir. Emniyet kemeri kullanımını yaygınlaştırma programları için güçlü bir uluslararası destek bulunmaktadır. Kaynakça 1. Peden M ve diğ., ed. World report on road traffic injury prevention. Geneva, World Health Organization, International road traffic and accident database. Organization for Economic Co-operation and Development (http://cemt.org/irtad/, Erişim tarihi: 5 Kasım 2008). 3. Turning the tide: injuries and violence prevention in China. Beijing, China, World Health Organization, 2006 (http://www.wpro.who.int/nr/rdonlyres/05f CB-4A11 873A- A99CACBB45D3/0/injurychina.pdf, Erişim tarihi: 5 Kasım 2008). 4. Mackay M.. The use of seat-belts: some behavioral considerations. Proceedings of the risk-taking behavior and traffic safety symposium, October Washington, DC, National Highway Traffic Safety Administration, 1997: Hobbs CA, ed. Priorities for motor vehicle safety design. Brussels, European Transport Safety Council, Restraints for adults and children in the back seat of private cars: an estimation of the effect of alternative regulations. Report 37A. Nordisk Trafksikkerhedsrad, Elvik R, Vaa T, ed. The handbook of road safety measures. Elsevier, Seat-belts. Texas, United States, American College of Emergency Physicians (ACEP), 2002 (http://www.acep.org/patients.aspx?linkidentifier=id&id=26106&fid=1348&mo=no&aceptitle=seat% 20Belt%20Fact%20Sheet, Erişim tarihi: 5 Kasım 2008). 9. The critical need for active ongoing seat-belt use programs in rural areas. National Highway Trafc Safety Administration, 2006 (http://www.nhtsa.dot.gov/people/injury/airbags/ruralcrashes/ pages/criticalneed.htm, Erişim tarihi: 5 Kasım 2008). 10. Tingvall C. Children in cars: some aspects of the safety of children as car passengers in road traffic accidents. Acta Paediatrica Scandanavica, 1987, Suppl. 339: Agran PF, Dunkle DE, Winn DG. Motor vehicle childhood injuries caused by noncrash falls and ejections. Journal of the American Medical Association, 1985, 253: Child passenger safety program. United States Department of Transportation, National Highway Traffic Safety Administration (NHTSA) (http://www.nhtsa.gov/portal/site/nhtsa/menuitem.9f 8c7d6359e0e9bbbf a0c/, Erişim tarihi: 5 Kasım 2008). 13. Durbin DR, Elliott MR, Winston FK. Belt-positioning booster seats and reduction in risk of injury among children in vehicle crashes. Journal of the American Medical Association, 2003, 289(14): Kallan MJ, Durbin DR, Arbogast KB. Seating patterns and corresponding risk of injury among 0- to 3- year-old children in child safety seats. Pediatrics, 2008, 121(5):e1342 e Lund UJ. The effect of seating location on the injury of properly restrained children in child safety seats. Accident Analysis and Prevention, 2005, 37(3):

47 Modül 1: Emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemi neden gereklidir? 16. Hertz E. Revised estimates of child restraint effectiveness. Research Note. Washington DC, National Highway Traffic Safety Administration, Johnston C, Rivara FP, Soderberg R. Children in car crashes: analysis of data for injury and use of restraints. Pediatrics, 1994:6: ISOFIX and passenger safety systems in road vehicles. International Organization for Standardization (http://www.iso.org/iso/support/faqs/faqs_widely_used_standards/widely_ used_standards_other/isofx_and_passenger_safety_systems_in_road_vehicles.htm, Erişim tarihi: 5 Kasım 2008). 19. Evans L. Safety belt effectiveness: the influence of crash severity and selective recruitment. Accident Analysis and Prevention, 1996, 28: Broughton J. Te threat posed by unrestrained rear seat car passengers. TRL Report 563. Crowthorne, United Kingdom, TRL Ltd, Te national initiative for increasing safety belt use: Buckle Up America campaign. Eighth Report to Congress. National Highway Trafc Safety Administration, 2005 (http://www.nhtsa.dot.gov/people/injury/airbags/8thbuareport/index.htm, accessed 5 November 2008). 22. Air bags. Texas, United States, American College of Emergency Physicians (ACEP), 2002 (http://www.acep.org/patients.aspx?linkidentifier=id&id=26106&fid=1348&mo=no&aceptitle=air% 20Bag%20Safety, Erişim tarihi: 5 Kasım 2008). 23. Rutledge R ve diğ. The cost of not wearing seat-belts. Annals of Surgery, 1993, 217(2): Ehiri JE ve diğ. Interventions for promoting booster seat use in four to eight year olds traveling in motor vehicles. Cochrane Database of Systematic Reviews, Issue 4, Zaza S, Sleet DA, Tompson R. Review of evidence regarding interventions to increase the use of child safety seats. American Journal of Preventive Medicine, 2001, 21(Suppl. 4): Trafc safety facts 2002: occupant protection. DOT HS National Highway Traffic Safety Administration, 2003 (http://www-nrd.nhtsa.dot.gov/pdf/nrd-30/ncsa/ TSF2002/2002occfacts.pdf, Erişim tarihi: 5 Kasım 2008). 27. Amendment to the seat-belt wearing regulations. United Kingdom Department for Transport, 2006 (http://www.df.gov.uk/consultations/aboutria/ria/amendmenttotheseatbeltwearin5501?p age=2#a1024, accessed 5 November 2008). 28. Williams AF ve diğ. Seat belt use of high school drivers and their passengers. Journal of Traffic Medicine, 1997, 25: Road safety performance Index Flash 4: increasing seat-belt use. European Transport Safety Council, 2007 (http://www.etsc.be/documents/pin%20flash%204.pdf, Erişim tarihi: 5 Kasım 2008). 30. Tsoumakas K ve diğ. Parents knowledge and attitudes about preventing injuries in motor vehicle accidents in children in Greece. Traffic Injury Prevention, 2008, 9(2): Liu C ve diğ. States with primary enforcement laws have lower fatality rates. Traffic Safety Facts Research Note, DOT HS Washington, DC, National Highway Traffic Safety Administration, Forjuoh S. Trafc-related injury prevention interventions for low-income countries. Injury Control and Safety Promotion, 2003, 10: Silveira AJ. Seat-belt use in Buenos Aires, Argentina: a 14-year-old struggle. Luchemos por la Vida. Paper presented at the International Conference on Trafc Safety on Four Continents, Warsaw, October Road safety and health. Resolution WHA57.10 of the World Health Assembly, 57th session, 22 May 2004 (http://www.who.int/violence_injury_prevention/publications/road_trafc/en/ index.html, Erişim tarihi: 5 Kasım 2008). 35. Improving global road safety. Resolution A/60/5 of the United Nations General Assembly, 60th session, 1 December 2005 (http://www.who.int/violence_injury_prevention/publications/ road_trafc/en/index.html, Erişim tarihi: 5 Kasım 2008). 24

48 Emniyet kemerleri ve çocuk koruma sistemleri: karayolu güvenliği el kitabı 2 Belirli bir ülkedeki durumun değerlendirilmesi 25

49 Modül 2: Belirli bir ülkedeki durumun değerlendirilmesi Mevcut durumun değerlendirilmesi neden gereklidir? Temel düzeyi gösteren veri toplama yöntemiyle mevcut durumu anlama Toplanan verinin kalitesi Emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemi kullanmama sorununun yaygınlığını değerlendirme Sürücü-yolcular arasında ölüm ve yaralanma oranlarının belirlenmesi Çalışılan bölgede emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemlerini kullanma oranları nedir? İnsanlar neden emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemlerini kullanmazlar? 2.3 Mevcut durumun değerlendirilmesi Karayolu güvenliğinden kim sorumlu ve bunun için hangi kaynaklar ayrılmış? Paydaşlar kimlerdir? Yürürlükte herhangi bir emniyet kemeri yasası var mı? Emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemleri için herhangi bir standart var mı? Herhangi bir emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemi yaygınlaştırma programı yapılmış mı? Eylemlerin önceliğini belirlerken, durum değerlendirmesinden yararlanılması Özet 53 Kaynakça

50 Modül 2: Belirli bir ülkedeki durumun değerlendirilmesi Emniyet kemerleri ve çocuk koruma sistemleri: karayolu güvenliği el kitabı MODÜL 1 de, motorlu taşıt çarpışmaları sonucu meydana gelen ölüm ve yaralanmaları azaltmak için emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemlerinin neden gerekli olduğu konusu ele alınmıştır. Güçlü bir emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemi yaygınlaştırma programı tasarlamadan ve uygulamadan önce toplumdaki, bölgedeki ya da programın uygulanacağı ülkedeki durum ve ihtiyaçların değerlendirilmesi de çok önem taşımaktadır. Bu çalışma genellikle ihtiyaç tespiti olarak adlandırılmaktadır. Bu süreçte atılacak birçok adım, emniyet kemeri kullanımını yaygınlaştırma programı bir kez uygulamaya konduktan sonra programının izlenmesinde de gerekli olacaktır. Bu modüldeki bölümler aşağıdaki gibi düzenlenmiştir: 2.1 Mevcut durumun değerlendirilmesi neden gereklidir? Sorunun büyüklüğünü belirlemek üzere bir durum ya da ihtiyaç tespiti yapılması, etkili bir emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemi programı hazırlamak için temel bir gerekliliktir. İhtiyaç tespitinin yapılması, destek sağlamak ve programlar için kaynak bulmak için de hayati önem taşımaktadır (bu genellikle kaynak başvurularında da zorunludur). 2.2 Emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemi kullanmama sorununun yaygınlığını değerlendirme. Bu bölümde şu konular hakkında bilgi verilmektedir: Karayolunda meydana gelen çarpışmalarda, sürücü ve yolcuların ne düzeyde zarar gördüğünü değerlendirme, Emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemlerinin kullanım düzeyini ölçme, Emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemi kullanılmamasının nedenlerini belirleme. 2.3 Mevcut durumun değerlendirilmesi. Bu bölümde, emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemiyle ilgili olarak, söz konusu ülke ya da bölgenin halihazır durumu hakkında bilgi toplamak üzere sorulması gereken sorulara yer verilmektedir. Bunu yapmak için işe karayolu güvenliğinden kimin sorumlu olduğunu ve bir emniyet kemeri-çocuk koruma sistemi yaygınlaştırma programından yarar sağlayabilecek tarafların kimler olduğunu belirleyerek başlamak gerekmektedir. Bu modül, uygulanacak bir programı etkilemesi mümkün olan kurumsal ve hukuksal yapılar hakkında, ayrıca gelecekte uygulanacak programlar için potansiyel kaynakları belirlemek (finansal, personel ve kurumsal) ve edinilen deneyimlerden ders çıkarmak için mevcut ya da daha önce uygulanmış emniyet kemeri çocuk koruma sistemi yaygınlaştırma programları hakkında nasıl kapsamlı bilgi toplanacağı konusunda rehberlik etmektedir. 2.1 Mevcut durumun değerlendirilmesi neden gereklidir? Temel düzeyi gösteren veri toplama yöntemiyle mevcut durumu anlama Emniyet kemeri ya da çocuk koruma sistemi programı planlayan kişiler kendi ülkeleri ya da bölgelerinde emniyet kemeri kullanımı hakkında ve başka bazı konularda bilgi sahibi olabilir dolayısıyla da bir durum ya da ihtiyaç tespiti yapmalarına gerek olmadığını düşünebilirler. Ancak, yeni herhangi bir programa başlamadan önce titizlikle ve iyi planlanmış bir durum tespiti yapılması önemle tavsiye edilir. Bunun mutlak surette uzun ve karmaşık bir süreç olması gerekmemekte, daha çok bütün gerekli bilgileri arama ve derleme için zaman ayrılması anlamına 27

51 Modül 2: Belirli bir ülkedeki durumun değerlendirilmesi gelmektedir. Toplanması gereken en önemli bilgi, emniyet kemerlerinin ve çocuk koruma sistemlerinin mevcut kullanım düzeyi hakkındaki verilerdir. Buna ek olarak emniyet kemeri kullanımı ile ölüm ve yaralanmaların azaltılması arasındaki nedensel ilişki genel olarak iyi bilinse de, eğer mevcutsa, çarpışma anında emniyet kemeri takan ve takmayan kişilerin ölüm yaralanma oranını gösteren kanıtlar, zorunlu emniyet kemeri kullanımı için yasal değişiklik önerilerinin gerekçelendirilmesinde oldukça yararlı olacaktır. Bir durum ya da ihtiyaç tespiti yapmak, herhangi bir program için kaynak ve destek sağlanmasında oldukça önemlidir. Bu, ilgili bölge için sorunun vahametini ortaya çıkaracak ve program uygulandıktan sonra gerek programın etkisini kanıtlamak gerekse daha sonraki değerlendirmelerle kıyaslamak üzere (bkz. Modül 5) programın başlangıç aşamasındaki durumu göz önüne serecektir. Bir emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemi programına başlamadan önce durum tespiti yapmak için üç ana neden bulunmaktadır. Emniyet kemeri kullanmama sorununu teşhis etme ve sorunun ne büyüklükte olduğunu belirleme. İdeal olarak, toplanan bilgilerin kemer takan ve takmayan kişiler arasında ölüm yaralanma oranlarını; yaş, cinsiyet ve yere göre kemer takma oranlarındaki farklılıkları; kullanma oranlarını arttırma ihtiyacının nerede en yüksek olduğunu; emniyet kemeri kullanmamanın bedelini; sürücü ve yolcuların neden emniyet kemeri kullanmadıklarını göstermesi beklenir. Bu da planlanacak çalışmalarda önceliklerin belirlenmesine yardımcı olacaktır. Kemer kullanımının neden gerekli olduğu ve neden desteklenmesi gerektiği konusundaki savlar için kanıt sağlama. Bir emniyet kemeri programının başarılı olabilmesi için hem politika belirleyiciler hem de halk tarafından desteklenmesi gerekmektedir. Projenin uygulanacağı bölgede emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemi kullanım oranı ile emniyet kemeri takan ve takmayan kişiler arasındaki ölüm yaralanma oranı gibi konularda doğru veriler toplanması, programın uygulanması halinde ne gibi kazanımlar sağlanacağının gösterilmesine yardımcı olacak ve politika belirleyicilerini ve kamuoyunu kapsamlı bir program uygulanmasına ihtiyaç olduğu konusunda ikna edebilecek gerekçeler sağlayacaktır. Modül 1 de, emniyet kemerlerinin ölüm ve yaralanmaları azaltma konusunda etkili olduğunu gösteren ve yerel bir programın oluşturulmasında da destek olarak kullanılabilecek kanıt niteliğinde temel veriler sunulmuştur. Bir programı izleme ve değerlendirme için kullanılabilecek olan temel düzey verilerini toplama. Bunlar, emniyet kemeri takma oranı gibi nicel bilgilerin yanı sıra emniyet kemeri kullanımı ya da bu konudaki yasal düzenlemelere uyma hakkında halkın görüşü gibi nitel bilgileri de kapsayabilir. Bu veriler, paydaşların, emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemlerinin kullanım oranları, mevzuat, üretim standartları ve durumun ne kadar değiştirilebileceği konularında mevcut durumu açık bir şekilde görmelerini sağlayacaktır. Ayrıca başlangıç aşamasındaki temel düzeyi gösteren ve gelecekte yapılacak çalışmaların etkisinin değerlendirilmesinde de yararlanılabilecek bilgi de sağlamaktadırlar. Emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemlerinin kullanımını arttırmak için halihazırdaki mekanizmaların belirlenmesi, paydaşların yasada ya da uygulanan kampanyalarda eksik kalan yönleri tespit etmesini sağlayabilir. Örneğin, halihazırdaki yasaların uygulanmadığını ortaya koyabilir Toplanan verinin kalitesi Durum değerlendirmesinde iyi veri büyük önem taşır. Bu, uygun, doğru, tam ve güvenilir veri anlamına gelmektedir. Veri toplanırken veri sistemindeki sorunlar da belirlenebilir. Örneğin, bir 28

52 Modül 2: Belirli bir ülkedeki durumun değerlendirilmesi Emniyet kemerleri ve çocuk koruma sistemleri: karayolu güvenliği el kitabı bölgedeki emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemi hakkında veri toplanırken, emniyet kemeri kullanma oranlarını gösteren verilerin eksik olduğu ortaya çıkabilir. Veride bu tür eksiklikler olduğunun bilinmesi, uygulanacak programın bir parçası olarak gerçekçi hedefler belirlenmesine olanak sağlayabilir. Ancak raporlama sistemlerinin iyi kurulmadığı ya da koordineli olmadığı birçok ülkede gerekli verilerden bazıları elde edilemeyebilir. Ancak yetersiz veri bir ülkede çarpışmalardan dolayı meydana gelen kayıplar sorununun görmezden gelinmesi ya da eyleme geçmemek için bir bahane olmamalıdır. Ülke geneliyle ilgili bazı veriler her ne kadar ham ya da kısmi de olsa her zaman mevcuttur ve bu veri daha yaygın emniyet kemeri kullanımı için strateji geliştirmede bir başlangıç noktası olarak kullanılabilir. Veri toplama yöntemleri değişiklik gösterebileceği gibi elde edilen veri de kaynağa bağlı olacaktır. Örneğin, çarpışmalar ve ölüm yaralanmalar hakkında hastane verileri yanlı olabilir çünkü bunlar sadece hastaneye getirilen vakaları kapsamaktadır. Aynı şekilde polis verileri de sadece polis tarafından soruşturulan çarpışmalarla ilgili olacaktır. Yine de bu kaynakların her ikisi de iyi bir başlangıç noktası teşkil edebilir. İdeal olarak, veri toplama işlemi, sorunu sürdürücü etmenlerin analizi konusunda uzman bir kişi tarafından yönetilmelidir. Modül 3 emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemi kullanımını yaygınlaştırma programı geliştirmek için bir çalışma grubu oluşturulması konusunu ele almaktadır. Çalışma grubundaki halk sağlığı uzmanı bu işi üstlenmek için muhtemelen en uygun kişidir. 2.2 Emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemi kullanmama sorununun yaygınlığını değerlendirme Bundan sonraki iki bölüm kullanıcılara durum tespiti için gerekli bilgilerin nasıl toplanacağı konusunda rehberlik etmektedir. Bu konular hakkında detaylı veri toplamak, gerek programın kendisi için gerekse izleme ve değerlendirme yapmak için, her türlü emniyet kemeri kullanımını yaygınlaştırma çalışmasının temel bileşenlerinden birini oluşturacaktır Sürücü yolcular arasında ölüm ve yaralanma oranlarının belirlenmesi Bu değerlendirme, taşıtta bulunanların ne düzeyde zarar gördüğünü ölçmek üzere karayolunda meydana gelen çarpışmalarla ilgili verilerin incelenmesini ve motorlu taşıt kullanıcılarının ölüm ve yaralanması hakkında bilgi toplanmasını kapsamaktadır. Karayollarındaki çarpışmalar hakkında veri toplama Bir karayolu güvenliği sorununu ele alan uygun önlemler geliştirmek, karayolu çarpışmaları sorununun yaygınlığı ve özellikle de motorlu taşıt çarpışmaları ve sonucunda meydana gelen kayıplar hakkında doğru veri toplanmasını gerektirmektedir. Bu veriler, motorlu taşıtlardaki sürücü ve yolcularının karşı karşıya olduğu tehlikelere açıklık getirmek ve bir eylem programına duyulan ihtiyacı vurgulamak için kullanılmalıdır. Çarpışmaların sıklığı, ciddiyeti ve türü hakkında bilgi toplanması gerekecektir. Çarpışmaların nedenlerinin tamamen anlaşılması da oldukça önemlidir. Karayolu üzerinde sürücüler için yük- 29

53 Modül 2: Belirli bir ülkedeki durumun değerlendirilmesi yük riskli noktalar ya da yüksek riskli sürücü grupları hakkında bilgiler programın hedefinin belirlenmesinde çok değer taşır. Örneğin, yoğun şehir içi yollar ya da şehirler arası yolların en yüksek risk alanları olduğu; özellikle genç erkeklerin risk altında olduğu ya da işlerinin bir parçası olarak araç kullanan kişilerin yüksek riske maruz kaldığı vb. sonuçlar ortaya çıkabilir. Bu verilerin toplanması için aşağıdaki soruların sorulması gerekmektedir: Proje bölgesindeki karayollarında çarpışmalar sonucu ne kadar yaralanma ve ölüm meydana geliyor? Değerlendirilecek birimin çalışma grubu tarafından daha önce belirlenmiş olmasının çok önemli olduğu unutulmamalıdır (bkz. Modül 3). Değerlendirme birimi, bütün ülke ya da belirli bir bölge, eyalet, kasaba ya da belirli bir grup olabilir. Motorlu taşıtların sürücü ve yolcuları arasında, çarpışmalar sonucu meydana gelen ölüm ve yaralanmaların, kemer takan ve takmayan yolculara göre dağılımına bakıldığında sorun ne büyüklüktedir? Bu sorunu, büyüklüğü ve topluma getirdiği yük açısından bölgeye özgü diğer yerel halk sağlığı sorunlarıyla karşılaştırdığımızda ortaya nasıl bir sonuç çıkmaktadır? Çarpışmalarda emniyet kemeri takmamış olması en muhtemel gruplar hangileridir? Ön koltuklar ve arka koltuklar ayrı ayrı değerlendirilmek üzere, taşıtların ne kadarı emniyet kemeri donanımına sahiptir? Taşıtların ön ve arka koltuklarında emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemlerinin kullanım oranları nedir? Kullanılacak göstergeler de şu şekilde sıralanabilir: Ölüm oranlarının ve meydana gelen yaralanmaların ne ağırlıkta olduğunun emniyet kemeri takan ve takmayan sürücü ve yolculara göre dağılımı; Çarpışmalara karışan sürücü ve yolcuların yaş ve cinsiyete göre dağılımı; Cinsiyet, yaş ve taşıtta bulunduğu yere göre emniyet kemeri kullanım oranları; Çarpışmaların farklı karayolu türlerine göre dağılımı; Bu çarpışmalara karışan sürücü ve yolcuların yaş ve cinsiyete göre dağılımı; Emniyet kemeri donanımına sahip taşıtların, türlerine ve ön arka koltukta emniyet kemeri bulunma durumuna göre dağılımı. Emniyet kemeri kullanmama nedenlerini tespit etmek üzere halkın tutumu ve düşünceleri hakkında yapılan anket ve mülakatlardan elde edilen veriler, etkili müdahalelerin geliştirilebilmesi açısından oldukça faydalıdır. Gerekli bilgilerin kaynağını belirleme Bazı ülkelerde karayollarındaki ölüm, yaralanma ve sakatlıklar hakkındaki bilgiler, ulusal veri tabanında toplanmaktadır. Trafik polisi bu bilgilerin bazılarını toplayabilmekte ancak genellikle bu tür bilgilerin toplanması, polis, ulaşım ve sağlık kuruluşlarının işbirliği sonucunda gerçekleşmektedir. Trafikte meydana gelen çarpışmalarla ilgili veri sistemlerinde genellikle yaralanmaların akıbeti hakkında detaylı bilgiler bulunmamaktadır. Bu konuyu sorgulamak, bu bilgilerin nereden sağlanabileceğini belirlemek ya da en azından bu verilerin eksik olduğunun anlaşılması açısından faydalı olabilir. Eğer bu mümkün değilse aşağıda sıralanan diğer veri kaynaklarından yararlanılabilir. 30

54 Modül 2: Belirli bir ülkedeki durumun değerlendirilmesi Emniyet kemerleri ve çocuk koruma sistemleri: karayolu güvenliği el kitabı Polis yetkilileri: Çoğu ülkede çarpışmaların soruşturulması polisin sorumluluğundadır. Bir emniyet kemeri kampanyasından önce ölüm yaralanma oranları hakkında temel düzey verileri sağlamak amacıyla çarpışmanın ciddiyetine göre sınıflanmış veri toplanmalıdır. Yaralanma vakaları için raporlama oranlarının şüpheli olduğu durumlarda tek başına ölüm verisi de emniyet kemeri kampanyalarının yararları hakkında iyi kanıtlar sağlayabilir. Polis kayıtları çarpışma anında emniyet kemerlerinin kullanılıp kullanılmadığı hakkında bilgi sağlayabilse de bu tür veri her zaman bulunamayabilir. Bu tür veriler ülkenin trafik güvenliği ya da ulaştırma kurumları tarafından tutulmakta dolayısıyla bu kurumlardan alınan bilgiler de resmi kayıt olarak kabul edilmektedir. Veri eksik olabildiğinden, gerçekte bu etmenler hakkında nadiren tam olarak bilgi edinilebilmektedir. Polis kayıtlarında eksik raporlama sorunları, iyi bir karayolu güvenliği geçmişine sahip ülkelerde bile yaşanmaktadır. Hastane verileri: Bazı ülkelerde karayollarındaki çarpışmalarda meydana gelen yaralanmalar hakkında tek kapsamlı veri kaynağı, sağlık sistemidir. Hastane kayıtları genellikle en ağır yaralanmalı çarpışmalarla ilgili veri içermekte ise de yaralanma türlerine göre dağılım hakkında da iyi bir kaynak teşkil etmektedir. Çarpışmalarda yaralananlar acil servisler ya da travma birimlerine sevk edildikleri için, veri toplama işlemine, bu bölümlere ait kayıt ve tabloların incelenmesiyle başlanabilir. Tek bir hastaneden ya da bir bölgedeki hastaneler grubundan sağlanacak veri üzerinde periyodik araştırmalar yapılması yararlı olacaktır. Bu veriden alınacak bir örneklemle yola çıkılarak, sorunun ulusal ya da bölgesel ölçekte büyüklüğü hakkında bir tahminde bulunmak mümkündür. Bu araştırmalar, aşağıdaki konular hakkında bilgi vermelidir: Yaralanma türü, vücudun hangi bölümünde yaralanma olduğu; Motorlu taşıt çarpışmasının türü; Ölüme en çok neden olan yaralanma türleri; Çarpışmaya karışanlar hakkında, cinsiyet, yaş, meslek, vb. bilgiler. Defin ruhsatları: Başka bir veri kaynağı ise, sadece ölümlü vakaları kapsaması nedeniyle bilgi ve miktar açısından kısıtlı olsa da defin ruhsatları ve otopsi raporlarıdır. Genelde bir defin ruhsatı sadece ilgili hukukçu tarafından değil, herhangi bir doktor tarafından da imzalanabilmekte, ancak çoğu ülkede tümü tek bir dairede saklanmaktadır (sağlık bakanlığı gibi). Sağlık klinikleri: Bazı bölgelerin travma merkezleri ya da yakın çevresinde hastaneler olmayıp, bu gibi yerlerde sadece yerel sağlık klinikleri ya da ilk yardım tesisleri bulunmaktadır. Motorlu taşıt çarpışmaları, yaralanmalar ve emniyet kemeri kullanma durumu hakkında temel bilgilerin toplanması için bu tür yerler de uygun olabilir. İşverenler: Genellikle büyük işverenler, özellikle kendi istihdam ettikleri sürücülerin karıştığı çarpışmalar ile ölüm ve yaralanmalar hakkında veri toplayıp kayıt tutmaktadırlar. İşveren kayıtlarının incelenmesi, mesleki amaçlı sürücülüğün ne kadar riskli olabileceği ve bu sürücüler için zorunlu emniyet kemeri kullanımının ne kadar yarar sağlayabileceği konusuna (hem ekonomik hem de işçi açısından) açıklık getirebilir. Sigorta şirketleri: Hem sağlık hem de otomobil sigorta şirketleri iyi bir veri kaynağı olabilirler. Sigorta talep verilerinin incelenmesi, motorlu taşıt çarpışmalarıyla ilgili bakım masrafları ile emniyet kemeri kullanımının tıbbi bakım ihtiyacını düşürme yönünden yararı hakkında önemli bilgiler sağlayabilir. 31

55 Modül 2: Belirli bir ülkedeki durumun değerlendirilmesi Çarpışmalarda meydana gelen yaralanmaların derinlemesine incelenmesi: Polis ve hastane verileri ölüm yaralanma eğilimi hakkında bilgi sağlasa da, emniyet kemeri takan yolcularla emniyet kemeri takmayan yolcular arasında yaralanmanın türü ve şiddetine göre detaylı bir kıyaslama, sadece derinlemesine inceleme sayesinde yapılabilir. Bu konuda veri sağlayabilecek diğer kaynaklar, sivil toplum örgütleri, üniversiteler, araştırma kurumları ve sigorta şirketleri olabilir. Benzer ya da komşu ülkeler: Trafikte meydana gelen çarpışma vakaları yönünden iki ayrı ülkenin durumu ve koşulları hiçbir zaman tümüyle aynı değildir. Bununla birlikte, eğer veri bulunmadığı ya da yetersiz olduğu için yeterli bilgi edinilemiyorsa, benzer ya da komşu ülkelerde bu konuda ne gibi veriler olduğunu araştırmak yararlı olabilir. Bu iki ülkenin bazı etmenler açısından benzer olduğunu varsayımına dayalı olarak incelendiği açık bir şekilde belirtilmek kaydıyla, ilgili ülkedeki emniyet kemeri programını desteklemek üzere bu veriler de kullanılabilir. KA ÇALIŞMASI: Çarpışma sonuçlarını inceleyerek veri toplama, İngiltere İngiltere nin Çarpışma Hasarları Araştırma İşbirliği [CCIS - Co-operative Crash Injury Study] tarafından yürütülen çalışma, sürücü ve yolcuların ölüm ve yaralanması hakkında, Avrupa da yürütülen en büyük nedensellik araştırmalarından birisidir. Farklı disiplinlerden gelen üyelerin oluşturduğu ekipler, çarpışmaya karışan taşıtları incelemekte, taşıtta bulunanların ne şekilde yaralandıklarını belirleyebilmek için mağdurların gördüğü zarar ve bulgular arasındaki korelasyona bakmaktadır. Araştırma ekipleri, kendi coğrafi bölgelerindeki bütün çarpışmaların ayrıntılarını takip etmektedir. Ölümlü ve ağır yaralanmalı çarpışmaların tümü incelenirken, hafif yaralanmalı çarpışmalar ise seçkisiz olarak alınan bir örneklem üzerinden incelenmektedir. Her yıl incelenen toplam taşıt sayısı yaklaşık 1176 dır. Binlerce çarpışma hakkında veri tabanına girilen tüm bilgilerin analizini yapabilmek için taşıtta bulunanların ne şekilde zarar gördüğü, Kısaltılmış Yaralanma Ölçeği [AIS - Abbreviated Injury Scale] ile kodlanmaktadır. Taşıtta bulunanlara anketler gönderilmekte ve bunlar çok faydalı tamamlayıcı bilgiler sağlamaktadır. Yaralanmanın neden kaynaklandığını belirlemek üzere, mümkün olduğunca, taşıt bilgileri ile sürücü ve yolcuların gördüğü zarar hakkındaki ayrıntılar arasındaki korelasyon incelenmektedir. Bu bilgiler, başka araştırmacılar tarafından da kullanılabilmesi için, eksiksiz bir çarpışma kayıt sistemine işlenmektedir. ÇHAİ veri tabanı, emniyet kemerinin yararını ve hava yastıklarının sağladığı ek yararın ne kadar o- labileceğini tahmin etmek için kullanılmaktadır (1). Yaralanmalar hakkında veri toplama Çarpışma ne kadar şiddetliyse, emniyet kemeri de o kadar büyük ölçüde koruma sağlamış olmaktadır. Emniyet kemerinin yararı, en çok ölüm oranlarının azaltılmasında kendini gösterse de, bu durum, ciddi yaralanmalar için de geçerlidir. Emniyet kemeri, taşıttan fırlama sıklığını ve ön cama çarpmadan kaynaklanan yaralanmaları azaltmaktadır. ÇHAİ veri tabanı, takla atan taşıtlarda hayatını kaybetmiş emniyet kemersiz yolcuların %83 nün, emniyet kemeri takanların ise sadece %25 nin taşıttan fırladığını göstermektedir (2). 32

56 Modül 2: Belirli bir ülkedeki durumun değerlendirilmesi Emniyet kemerleri ve çocuk koruma sistemleri: karayolu güvenliği el kitabı Uygulanacak bir emniyet kemeri programının etkilerinin anlaşılması, yaralanmanın ciddiyeti ve eğer mümkünse yaralanma türü hakkında veri toplamayı da gerektirecektir. Yaralanma türü hakkındaki bilgiler, yaralanmaların ciddiyetine göre dağılımının nasıl değiştiğini ve sayısını anlamakta yararlı olacaktır. Ancak, emniyet kemeri kullanımının büyük ölçüde yarar sağlaması demek, meydana gelen kayıpların toplam sayısının, yaralanmalarla ilgili detaylı kayıtların bulunmadığı hallerde bile makul bir ölçüm olabilmesidir. Burada dikkat edilmesi gereken bir diğer nokta da trafik yoğunluğunun hızla artmakta olduğu durumlarda, buna bağlı olarak çarpışmalarda meydana gelecek herhangi bir artışın, emniyet kemeri kullanımının etkisi hakkında yapılacak tahminleri çarpıtma olasılığıdır. Bu verilerin toplanabilmesi için aşağıdaki soruların sorulması gerekmektedir: Motorlu taşıt çarpışmalarının ne kadarında ölümcül yaralanmalar meydana geliyor? Yaralanmalar, polis tarafından kayda alındığı şekliyle, vücudun hangi bölgesindedir, yaralanma derecesi ya da ciddiyetine göre dağılımı nedir? Bu konuda tıp profesyonelleri tarafından kullanılan ölçeklerden bazıları şunlardır: Kısaltılmış Yaralanma Ölçeği, Maksimum Kısaltılmış Yaralanma Ölçeği [MAIS Maximum Abbreviated Injury Scale], Yaralanmanın Ciddiyetine Göre Puanlama [ISS Injury Severity Score] ve Ölüm Olasılığı Puanlaması [PODS Probabilty of Death Score]. Bu çarpışma ve sonucunda meydana gelen kayıpların ülke kaynakları üzerindeki ekonomik ve sosyal etkileri nelerdir? Ölen yaralanan sürücü ve yolcuların bölgedeki coğrafi dağılımı nedir? Motorlu taşıt çarpışmalarından kaynaklanan yüksek yaralanma riskine özellikle daha fazla maruz kalan belirli gruplar var mı? (Örneğin erkekler, kadınlar, gençler, etnik azınlıklar ya da belirli bir meslek grubu). Motorlu taşıt çarpışmalarının bir sonucu olarak yaralananlar hakkında başka hangi bilgiler toplanıyor? Örneğin yaralananlar genelde sürücü mü yoksa yolcu mu ya da bu kişiler genellikle aracın sahibi olan kişiler midir? Motorlu taşıt çarpışmalarının mağdurları arasında emniyet kemeri ve çocuk koruma sisteminin kullanımı hakkında bilgi var mı? Eğer varsa, bu bilgi emniyet kemeri takan ve takmayan kişilerin kıyaslanmasına olanak sağlayacaktır. Tablo 2.1 yaralanmalar hakkında yaygın olarak kullanılan veri kaynaklarından bazılarını ve diğer potansiyel veri kaynaklarını göstermektedir Çalışılan bölgede, emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemlerini kullanma oranı nedir? Taşıtlarda emniyet kemeri donanımı ile (bütün oturma konumları için emniyet kemeri donanımına sahip araç sayısı) emniyet kemeri ve çocuk koruma sisteminin kullanımının mevcut durumda ne kadar yaygın olduğunun doğru bir şekilde değerlendirilmesi, bütün ülke ya da eyaletin durumunu yansıtan ve gelecekte uygulanacak programlarla daha da arttırmayı hedefleyecekleri, temel düzey verilerini sağlayacaktır. Dolayısıyla bunu takip eden bütün değerlendirmeler ne kadar başarı sağlandığının birer göstergesi haline gelmektedir. Emniyet kemeri kullanımını arttırmak amacıyla tasarlanan bir program için, kullanım oranlarını tespit etmek ve bu güvenlik donanımının kullanımını özendirecek mevcut mekanizmaları incelemek çok önemlidir. Emniyet kemeri takan motorlu taşıt kullanıcılarının oranının tespit edilmesi, bir emniyet kemeri programının gereğini anlatmaya çalışırken üzerinde durulması gereken önemli bir konudur. 33

57 Modül 2: Belirli bir ülkedeki durumun değerlendirilmesi Tablo 2.1 Yaralanmanın ciddiyetine göre sınıflamak üzere, kullanılabilecek veri kaynakları Hane halkı taramaları Sağlık kliniği kayıtları Aile hekimi kayıtları Acil servis kayıtları Servis kabul kayıtları Yoğun bakım ünitesi kayıtları Defin ruhsatları Ölümcül ve ciddi yaralanmalar hakkındaki diğer potansiyel veri kaynakları: Ölümcül yaralanmalar için: Otopsi/patoloji raporları Polis raporları Ciddi ancak ölümcül olmayanlar için: Yatarak tedavi gören hasta kayıtları Travma kayıtları Ambulans ya da acil sağlık teknisyeni kayıtları Yaralanma yok Hafif Orta Ciddi Ölümcül Belirli yaralanma türleri hakkındaki ek veri kaynakları: Motorlu taşıt yaralanmaları için: Otomobil sigorta şirketi kayıtları Polisin trafik kaza tutanakları Ulaştırma bakanlığı raporları Mesleki faaliyetlerde, iş ortamında meydana gelen yaralanmalar için: İş yeri kayıtları İş müfettişi ya da ulusal güvenlik kayıtları Ulusal sigorta programları / çalışanların tazminat bürosu Rehabilitasyon merkezleri. Kaynak: Bu bilgiler Yaralanma gözetim yönergelerinden özetlenmiştir (3). Bunun için, aşağıdaki soruların sorulması gerekmektedir: Ülke genelinde (ya da proje bölgesinde) sürücü ve yolcular arasında emniyet kemeri kullanım oranı nedir? Bu oran (emniyet kemeri takan yolcuların yüzdesi, oturma konumuna göre ayrılarak) programın etkisi değerlendirilirken temel düzey göstergesi olarak da kullanılmalıdır; Kimler emniyet kemeri takmıyor? Yaş, cinsiyet, kişinin sürücü mü yolcu mu olduğu ve seyahat amacı açısından bir analiz yapılıp yapılmayacağı; Çarpışmalara karışan motorlu taşıt kullanıcılarının, emniyet kemeri kullanmamaları nedeniyle gördüğü zararın maliyeti nedir? Bu veriler nereden elde edilebilir? Emniyet kemeri kullanımı hakkındaki veriler aşağıdaki kayıtlardan elde edilebilir: Polis kayıtları Ulusal ya da yerel sağlık kuruluşlarının kayıtları Ulusal ulaştırma kurumunun kayıtları Araştırmalar ve anketler. Emniyet kemeri kullanımının gözlem yoluyla araştırılması Emniyet kemeri kullanımının yaygınlığı hakkında doğru ve güncel veriler bulunmuyorsa gözlem yoluyla araştırmaların yapılması gerekli olacaktır. Bu araştırmalar ilgili bölge ya da yerlerde yapılabilir. Her kampanyanın temel hedefi, emniyet kemerlerinin kullanımının arttırılması olacağı için, emniyet kemeri kullanma yaygınlığını düzenli olarak ölçmek ve takip etmek amacıyla güvenilir 34

58 Modül 2: Belirli bir ülkedeki durumun değerlendirilmesi Emniyet kemerleri ve çocuk koruma sistemleri: karayolu güvenliği el kitabı bir sistem oluşturulması çok önemlidir. Bunun ülke çapında bir araştırma olmasına gerek yoktur ancak ideal olarak araştırmanın bir dizi yol tipi ve bölgesel konumu kapsaması gerekir. Bu tür araştırmalarda çalışılacak yerler, şehir içi-şehirler arası yollar, otobanlar-sınıflandırılmamış yollar, yerleşim alanları-yerleşim dışı alanlar ve benzeri diğer özellikler yönünden, aralarında kıyaslama yapılabilecek ya da korelasyonuna bakılabilecek şekilde ve tüm karayolu tiplerini temsil edecek şekilde seçilmelidir. Çalışılacak alanlar, araştırmacıların emniyet kemeri kullanımını gözleyebilme ve kaydedebilmelerine imkan sağlayan yerler olmalıdır. Örneğin; trafik ışıklarının olduğu yerler araştırmacıların taşıtta bulunanları rahatça görebilmelerini sağlayacaktır. Bu, araştırmada alınacak sonuçların, farklı taşıt türleri ve farklı yolculuk türlerine genellenebilmesine imkan verecektir. Emniyet kemeri kullanımı hakkında gözlem yoluyla bilgi toplama zorunluluğu, otoban gibi yüksek hızlı yollarda araştırma yapılmasını güçleştirici bir etmendir. Gözlem için seçilen sahalar bir noktaya kadar araştırma ekibine de bağlı olabilir. Çok miktarda veri elde etmeye çalışmaktansa, ülke genelini daha iyi temsil eden kaliteli veri elde edilmesini temin edebilmek için bazı ödünler verilebilir. Dolayısıyla, ülke ya da eyaleti geniş ölçüde kapsamaya çalışırken güvenilir olmayan sayım görevlileriyle yanlış veri toplamaya çalışmaktansa, verinin kalitesine güvenebilecek bir ya da iki daha küçük bölgede araştırma yapmak daha iyidir. Veri tutarlılığını sağlamak için, araştırmacılar, takip eden her gözlem için aynı alanları kullanmaya özen göstermelidir. Gana ve İngiltere'den alınan aşağıdaki vaka çalışmalarında, kullanılan araştırma prosedürlerinden örneklere yer verilmektedir. KA ÇALIŞMASI: Malezya da emniyet kemeri kullanımı Karayolu trafiğindeki yaralanmalar Malezya'da en büyük sağlık sorunlarından biridir ve ölümlerin ikinci en büyük nedenidir. Sürücü ve yolcular 2003 yılında karayolunda meydana gelen ölümlerin %18 ini oluşturmuştur. Ön koltuklarda emniyet kemeri kullanmayı zorunlu kılan yasalar 1978 de çıkartılmıştır. Hem ön hem de arka koltuklarda emniyet kemeri kullanımı, şehir içi ve şehirler arası alanlardan seçilen bölgelerde, 1995 ve 2006 yıllarında benzer yöntemler kullanılarak incelenmiştir. Yaş, cinsiyet, etnik grup ve karayolunun konumu, emniyet kemeri kullanımıyla ilgili etmenler arasındadır. Yapılan çalışmada, emniyet kemeri kullanımının, 69 yaşına kadar yaşla birlikte arttığı ancak ön koltuk yolcuları arasında 70 li yaşlardan sonra hafif bir düşüş olduğu gözlenmiştir. Gençler arasında emniyet kemeri kullanımı ise ergen sürücülerde %70, ön koltukta oturan ergen yolcularda %76,5 oranında bulunmuştur. Emniyet kemerinin kullanım oranının şehirler arası yollarda %84, şehir içinde ise %87 olduğu belirlenmiştir. Ayrıca bayan sürücülerin erkek sürücülere kıyasla daha yüksek bir emniyet kemeri kullanım oranına sahip oldukları anlaşılmıştır (%91 e %82). Araştırmadan çıkan ilginç sonuçlardan biri de sürücünün kemer takması durumunda ön koltuk yolcusunun emniyet kemeri takma olasılığının da daha yüksek olmasıdır. Çocuk koruma sistemlerinin kullanımı minimum seviyedeyken arka koltuk emniyet kemerlerinin kullanımı da oldukça düşüktür. Şehir içinde bu oran %10 iken şehirler arası yollarda %3'e kadar düşmektedir. 10 yıllık süre zarfında emniyet kemeri kullanımı şehir içi yollarda hafif bir yükseliş sergilerken şehirler arası yollarda daha yüksek bir artış kaydederek aradaki farkın az da olsa erimesini sağlamıştır. Yasa yaklaşık olarak 30 yıl önce çıkarılmasına rağmen denetlenmesi, çocuk koruma sistemlerinin kullanımının ise teşvik edilmesi gerekmektedir. Emniyet kemeri kullanımının arttırılmasıyla önemli sayıda ölüm ve gereksiz sakatlıklar önlenebilecektir (4, 5). 35

59 Modül 2: Belirli bir ülkedeki durumun değerlendirilmesi KA ÇALIŞMASI: Emniyet kemeri kullanma oranlarının değerlendirilmesi, Gana Gana da emniyet kemeri kullanma zorunluluğuna ne kadar uyulduğu hakkında ilk ulusal araştırma Yaşamak için Sür Programı kapsamında 2006 yılında yapılmıştır. Ülkede en yüksek çarpışma oranlarının olduğu bölgelerde, emniyet kemeri kullanımının incelendiği bir dizi araştırma yürütülmüştür. Bu araştırmada ayrıca motosiklet kaskı kullanımı, cep telefonu kullanımı ve gözlük kullanımı da gözlemlenmiştir (örneklem büyüklüğü ). Veriler, emniyet kemeri kullanımına ve araç kullanırken cep telefonlarını kapatmaya özendiren bir karayolu güvenliği kapmanyası öncesinde toplanmıştır. Ülke genelinde uygulanan bir emniyet kemeri kampanyası hakkında bilgilendirme yapmaya da imkan sağlamak üzere, kampanya sonrası veriler de toplanacaktır. Gözlem için benzin istasyonları seçilmiş, sayımlar saat 07:00-09:00 ve 16:00-18:00 arasında, hafta içi ve hafta sonunda yapılmıştır. Araştırmacılar, tarama çalışmalarında uzmanlaşmış bir şirketin düzenli olarak çalıştığı taşeronlardan seçilmiştir. Danışmanlar, benzin istasyonlarında çalışacak bölgesel sayım görevlilerini eğitmiş, aşağıdaki bilgileri kaydetmeleri için her benzin istasyonuna iki sayım görevlisi tayin edilmiştir (bu sahalardan yalnız ikisinde, dört sayım görevlisi çalışmıştır): Emniyet kemeri kullanımı (sürücü, yolcu) Beş taşıt sınıfına göre kullanım Motosiklet kaskı kullanımı Araç kullanırken cep telefonu kullanımı Gözlük kullanımı Bu gözlemler emniyet kemeri kullanımını zorunlu kılan yasalara %40 oranında uyulduğunu göstermiştir. Bu çalışmada, en yüksek kullanım oranının otomobil sürücülerinde (%50 ye kadar) en düşük kullanım oranının ise kamyon sürücülerinde (%20 den az) olduğu tespit edilmiştir (6). KA ÇALIŞMASI: Emniyet kemeri kullanımı, araştırma prosedürleri, İngiltere İngiltere de emniyet kemeri kullanımıyla ilgili alan araştırmaları, 1988 yılından beri, yolculukların yaz tatilleri ve kötü hava koşullarının olumsuz etkisinde kalma olasılığının daha düşük olduğu Nisan ve Ekim aylarında, her yıl yapılmaktadır. Öncelikle sadece iki bölgede, Crowthorne ve Nottingham da yapılmışsa da 1998 de kapsam genişletilmiş ve 2002 de 10 bölgede daha, yaz döneminde, alan araştırmaları yapılmaya başlanmıştır. Üç kişiden oluşan ekipler, sekiz buçuk saatlik seanslar halinde 08:30-17:30 arasında gözlem yapılmaktadır. Emniyet kemerinin takılıp takılmadığının rahatça görülebilmesi için tüm gözlemler gün ışığında yapılmaktadır. İki ekip üyesi, geçen taşıtlardaki sürücü ve yolcuları cinsiyet, yaş ve emniyet kemeri kulanımı yönünden gözlemlemektedir. Bu gözlemler, her taşıt için bir e- lektronik formun doldurulduğu taşınabilir bir bilgisayar yardımıyla kaydedilmektedir. Üçüncü ekip üyesi ise seans boyunca geçen taşıt sayısını tutmaktadır. Arka koltuktaki yolcuların emniyet kemerinin takılı olup olmadığını kaydetmek üzere taşıtların içini rahatça görebilmek için sadece sabit taşıtlar gözlemlenmektedir; dolayısıyla araştırmada mümkün olduğunca otomatik trafik ışıklarının olduğu yerler sayım noktası olarak seçilmektedir. Trafik kavşağa yaklaşırken durduğunda, gözlemciler bekleyen taşıt sırası boyunca ilerleyerek her sabit taşıtta bulunan sürücü ve yolcuları gözlemlemektedir. Taşıtlar ilerlemeye başladığında, kavşağa dönmekte, sayma işlemine tekrar başlamak için trafiğin durmasını beklemektedirler. Çok net bir örnekleme stratejisi gereklidir. Örneğin; bir trafik sinyali noktasında: 1. Sinyal kırmızıya döndüğünde duran ilk taşıtı gözlemleyin. 2. Zamanın izin verdiği ölçüde sırayı titizlikle takip ederek birincinin arkasındaki diğer sabit taşıtları, gözlemleyin. 3. Işık değiştiğinde bir sonraki ışığa kadar gözlemi askıya alın. Gözlem yapılacak yerler, tüm karayolu ve trafik türlerini temsil edecek şekilde seçilmektedir. Ancak, yalnızca sabit taşıtların gözlenebiliyor olması, otoyollarda gözlem yapmanın imkansız olduğu ve şehirler arası yollarda çok az uygun saha olduğu anlamına gelmektedir (7). 36

60 Modül 2: Belirli bir ülkedeki durumun değerlendirilmesi Emniyet kemerleri ve çocuk koruma sistemleri: karayolu güvenliği el kitabı KUTU 2.1 de gözlem yoluyla araştırmanın nasıl yapılacağı anlatılmaktadır. Emniyet kemeri kullanımı için örnek bir gözlem formu Ek 2 de verilmiştir. KUTU: 2.1 Emniyet kemeri kullanım oranlarının ölçümü: Gözleme dayalı bir araştırma Kapsamlı ve detaylı veriler olmasa da emniyet kemeri kullanımı hakkında iyi bir tahminde bulunabilmek için gözleme dayalı basit bir araştırma yapmak mümkündür. Belirli noktalarda ve günün farklı saatlerinde emniyet kemeri kullanan sürücü ve yolcuların sayılması, bunların ne kadarının emniyet kemeri kullandığı hakkında kabaca bir bilgi verecek ve alınması gereken önlemlerin geliştirilmesinde kullanılacaktır. Maliyetinden dolayı bu tür araştırmalar genellikle küçük ölçekli yapılmaktadır. Eğer bazı yollarda ya da bölgelerde çok sayıda çarpışma ya da ölüm-yaralanma olduğu biliniyorsa, araştırmanın bu yüksek riskli yerlerde yapılması önerilir. Emniyet kemeri kullanım oranlarının hesaplanmasında kullanılabilecek bu yöntem, değerlendirme amacıyla deneysel ya da yarı-deneysel araştırma deseni olarak planlanabileceği gibi, durum tespiti yapmak amacıyla da yapılabilir (bkz. Modül 5). Planlama evresi Gözlem yoluyla yapılacak araştırma öncesinde hedef kitlenin kim olduğu, nerede yaşadığı ve verilerin hangi zaman diliminde toplanacağı açık bir şekilde tanımlanmalıdır. Çalışılacak bölgeyle ilgili olarak, ayrıntılı karayolu haritaları ve trafik hacmi hakkındaki verilerle birlikte emniyet kemeri kullanımının yaygınlığı hakkında diğer kaynaklardan elde edilen tahmini oranlar bir araya getirilmelidir. Bir veri toplama protokolü geliştirin Bu, verileri toplamak için kullanılacak olan yaklaşımı tanımlayan detaylı yazılı bir dokümandır. Ne yapılacağı, nasıl yapılacağı, bunun kim tarafından ve ne zaman yapılacağı hakkında bilgi içermektedir. Veri toplama araçları geliştirin Bunlar arasında, bilgileri kaydetmek için kullanılan bir form ya da form takımları bulunmaktadır (örneğin; anket-mülakat formları, vb.) Yol kenarı gözlemlerini gerçekleştiren ekibin bu işi yapmak üzere yetiştirilmesi için de eğitim materyali oluşturulması gerekmektedir. Örneklem Hedef bölgedeki ilgili evreni temsil edebilecek bir örneklem üzerinde çalışılmalıdır. Bu ise seç- kisiz örneklem anlamına gelmektedir. Bazı durumlarda seçkisiz olmayan örneklemler üzerinde çalışmak da makul olabilmekte, örneğin benzin istasyonları ya da okul çevresinde gözlem yapılması halinde seçkisiz olmayan bir örneklem üzerinde çalışılmış olmaktadır. Ancak bu tür örneklemlerden alınan sonuçların evrene ne kadar genellenebilir ya da evreni ne kadar temsil edici olduğu göz önünde bulundurulmalıdır. Araştırmanın amacı, belirli bir coğrafi bölgede emniyet kemeri kullanımını belgelemek ise bu durumda araştırma deseni tüm karayolu tiplerini kapsamalıdır. Emniyet kemeri kullanımı farklı karayolu tiplerinde farklılık gösterebilir; örneğin sürücüler yerel tali yollara kıyasla otobanda daha sıklıkla emniyet kemeri takıyor olabilir. Dolayısıyla örneklem çerçevesinin, farklı karayolu tiplerindeki emniyet kemeri kullanımı hakkında tahmin yapılabilmesini sağlayacak yeterli sayıda gözlem ve bunun yanı sıra karayolu tipi, hacmi ve konumunun farklı bileşimlerini temin edecek şekilde tasarlanması gerekmektedir. Kuramsal olarak karayolunun tüm kesimleri örnekleme dahil edilebilmelidir. Hedef bölgenin büyüklüğüne göre örneklem çerçevesi birkaç evreye bölünebilir. Örneğin, bir şehirdeki emniyet kemeri kullanımı şu üç evrede ölçülebilir: Birincil örneklem birimlerinin seçkisiz olarak belirlenmesi (örneğin; mahalle, kasaba ya da benzeri). Kaç tane birincil örneklem birimi seçileceği, her bir örneklem birimi için kat edilen Taşıt-km tahminiyle orantılı olarak hesaplanmalıdır. Örneğin, eğer kat edilen Taşıt-km bir bölgede düşükse, daha yüksek bir Taşıt-km değerine sahip bir bölgeye kıyasla, o bölgeden aynı oranda düşük örneklem birimi seçilmelidir. Eğer bölgelere göre Taşıt-km değeri bilinmiyorsa bölgenin nüfusuna göre oranlanarak örneklem birimleri seçilebilir. Tüm yol tiplerinin temsil edilmesini sağlamak için birincil örneklem birimlerinde yolların seçkisiz olarak belirlenmesi gereklidir. Devamı bir sonraki sayfada 37

61 Modül 2: Belirli bir ülkedeki durumun değerlendirilmesi Bir önceki sayfadan devam etmektedir Çalışılacak yollar üzerinde gözlem noktalarının seçkisiz olarak belirlenmesi. Gözlem noktalarının sayısı Aslında gözlem noktalarının sayısı, büyük o- randa finansal kaynaklara ve diğer lojistik hususlara bağlı olacaktır. Eğer kaynaklar kısıtlıysa, daha az noktada daha fazla gözlem yapmak daha pratik olabilir. Ancak, kaç noktada gözlem yapılması gerektiği hakkında daha iyi bir istatistiksel tahminde bulunabilmek için bir istatistikçiye danışılması tavsiye edilir. Saha seçimi Gözlem noktalarının bütün olası yerler arasından ve seçkisiz olarak belirlenmesi temin edilmelidir. Bu seçkisiz belirleme işlemi, kare kare bölünüp numaralanarak oluşturulmuş bir katmanın harita üzerine yayılıp, numaralar arasından kura çekimi suretiyle yapılabilir. Gözlem noktaları, gözlemlere başlamadan önce planlanan protokole göre kesinleştirilmelidir. Gözlem noktaları mümkün olduğunca, taşıtların yavaşladığı, tercihen polislerin olmadığı kavşaklarda olmalıdır. Örneğin, taşıtların durduğu ve emniyet kemeri kullanımının daha kolay gözlenebildiği trafik ışıklı kavşaklar uygun olabilir. Akan trafiği gözlemlemek için dar yollar daha iyidir. Daha geniş yollarda ise gözlemler akan trafiğin tek şeridinde, yolun sadece tek bir tarafında yapılabilir. Gözlem-sayım protokolünün önceden belirlenmesi Önceden belirlenen protokol, gözlemler ya da saha seçimi için yöntemlerde değişime olanak vermelidir. Eğer trafik hacmi, bilgilerin doğru bir şekilde kaydedilemeyeceği kadar yoğunsa, bu durumda protokolde, gözlemcilerden birinin sadece ön koltuktaki yolcuları, diğerinin ise arka koltuktaki yolcuları gözlemleyeceği belirtilebilir. Gözlemciler tarafından kaydedilen doğrudan gözlemlerin yanı sıra, trafiğin yoğun ve yüksek hızda aktığı yerlerde trafik akışını kaydetmesi için bir video kamera da kullanılabilir. Seçme ölçütlerini karşılamayan her bir gözlem noktasının, aynı güzergah üzerinde başka bir alternatifi olmalıdır; örneğin seçilen saha ya da zaman kötü hava koşulları nedeniyle uygun değilse (örneğin şiddetli yağış), seçilen noktada görevli polisler varsa ya da gözlem noktası güvenli değilse (örneğin yol inşaat çalışmaları gibi) alternatif gözlem noktası kullanılmalıdır. Emniyet kemeri gözlemleri Proje liderleri gözlem işini planlarken güvenliği hesaba katmalı ve herhangi bir ölçme hatasını en aza indirmek için çaba sarf etmelidir. Muhtemel ölçme yanlılıklarını bertaraf etmek için gözlemciler iyi yetiştirilmelidir. Gözlemcilere verilecek eğitimin yeri, nasıl yapılacağı ve eğitimi kimin vereceği planlanmalıdır. Değerlendirmeye katılan gözlemci ve diğer kişiler için, gözlem / sayım protokollerini de kapsayan yazılı bir yönerge hazırlanmalıdır. Gözlemler, bu amaçla eğitim görmüş iki ya da daha fazla sayıda gözlemci tarafından yapılabilir. Daha sonra farklı gözlemciler tarafından tutulan kayıtlar birbiriyle uyum düzeyini değerlendirmek amacıyla kıyaslanabilir. Gözlem yapmak için güvenli ve uygun bir yer belirlenmelidir. Çevreden ve karayolundan kaynaklanabilecek, kasıtlı ya da kazara oluşabilecek güvenliği tehdit edici nitelikte tehlikelere karşı, gözlemcilerin çift olarak çalışması ve yansıtıcı yelekler giymesi gerekmektedir. Gözlemler önceden belirlenen zaman aralıkları boyunca ve gözlem noktaları arasında kıyaslama yapılmasına imkan tanıyacak şekilde ve her gözlem noktasında aynı zaman diliminde yapılmalıdır. Emniyet kemeri kullanımı gözlemlerinde yaş, cinsiyet, oturma konumu ve mevcut olan ancak takılmayan emniyet kemeri gibi kategorilerde de sayım yapılabilir. Açıkçası, gözlem noktalarındaki trafiğin hacmi ve hızına bağlı olarak, emniyet kemerinin takılı olup olmaması dışında diğer bilgilerin gözlemlenip kaydedilmesi mümkün olmayabilir (örneğin; video kayıtları incelenmeksizin, taşıtta bulunanların yaşlarının tahmini çok zor olabilir). Müdahaleden sonra, ölçümlerin tekrarlanması Gözlemler, programdan önce ölçümlerin yapıldığı aynı noktalarda, benzer özellik gösteren günlerin aynı zaman dilimlerinde, aynı gözlemsayım protokolü kullanılarak ve aynı gözlemciler tarafından tekrar edilmelidir. 38

62 Modül 2: Belirli bir ülkedeki durumun değerlendirilmesi Emniyet kemerleri ve çocuk koruma sistemleri: karayolu güvenliği el kitabı İnsanlar neden emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemlerini kullanmazlar? Emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemlerini zorunlu kılan bir yasa çıkarmak, insanlar yasaya uymuyorsa ya da böyle bir yasa olduğunun farkında değilse bir işe yaramayacaktır. Aynı şekilde, eğer taşıtlarda emniyet kemeri donanımı yoksa ya da çocuk koltuklarının edinilmesi zor ya da pahalı ise kullanım oranlarının düşük kalması muhtemeldir. Taşıtlarda emniyet kemeri donanımlarının bulunması sağlandıktan sonra, yasama ve kampanya sürecini desteklemek üzere, halka amaca yönelik bilgi verebilmek için emniyet kemeri kullanımına ilişkin tutumların değerlendirilmesi oldukça önemlidir. Ek maliyet oluşturdukları için, çocuk koruma sistemlerinin ücretsiz, kiralık ya da düşük maliyetlerde edinilebileceği kampanyalar yapılabilir. Halkın emniyet kemeri kullanımına yönelik tutumu İnsanların genel anlamda karayolu güvenliğine bakış açılarını ve özellikle de emniyet kemeri kullanımına karşı tutumlarını bilmek faydalıdır. Bu bilgiler, emniyet kemeri kullanımını yaygınlaştırmaya yönelik bir programın şekillendirilmesi ve emniyet kemerlerinin yararları konusunda halkın farkındalık düzeyinin yükseltilmesi için ne kadar yatırım yapmak gerektiğine karar vermekte yardımcı olabilir. Program hedefleri, hangi gruplar üzerinde araştırma yapılması gerektiği ve ne gibi sorular sorulması gerektiği konusunda belirleyici olacaktır. Bunlar arasında aşağıdaki sorular yer alabilir: İnsanların genel anlamda karayolu güvenliğine yönelik tutumu nasıldır? İnsanlar emniyet kemeri takmanın faydalarını anlamakta mıdır? Emniyet kemeri kullanımı ve ilgili yasalar hakkında halkın tutumunu belirlemeye yönelik ölçümler da temel düzey göstergeleri arasına alınabilir. Emniyet kemerlerinin faydaları hakkında halkın farkındalık düzeyi nedir? İnsanlar neden emniyet kemerlerini takmıyor? Örneğin, sürücülerin emniyet kemeri kullanmaya karşı olumsuz bir tutumlarının olduğu öğrenilirse, emniyet kemerinin yaralanmalara karşı etkisinden ya da bu konuyla ilgili yasal düzenlemeler olduğundan habersiz oldukları bulunursa, bu durumda programda bu konuların ele alınması gerekmektedir. Emniyet kemeri kullanmaya en çok direnç gösterenler kimlerdir? Halkın konuyla ilgili bilgi ve tutumlarını tartmanın yanı sıra, derlenen bu bilgiler, hangi grupların emniyet kemeri kullanmaya en fazla direnç gösterdiğinin belirlenmesine yardımcı olabilir ve böylelikle program özellikle bu grupların tutum ve davranışlarını değiştirme hedefine yöneltilebilir. Dolayısıyla yaş, cinsiyet, meslek ve etnik köken gibi değişkenler hakkında bilgi toplanması da gerekebilir. Çocuk koruma sistemlerini yaygınlaştırma programları için, zorlaştırıcı bir etmen olan maliyet bileşeni de eklenerek anne babaların ve çocuğun bakımını üstlenmiş kişilerin çocuk koruma sistemlerine yönelik tutumları hakkında da benzer sorular sorulmalıdır. Bu veriler nereden elde edilebilir? Bu tür veriler bir önceki emniyet kemeri programının bir parçası olabileceği gibi (bkz. Bölüm 2.3.5) aşağıdaki kurumlarca yapılmış çalışmalar da mevcut olabilir: Pazar araştırması yapan firmalar, Üniversiteler, sivil toplum örgütleri ya da karayolu güvenliği alanında çalışan diğer kurumlar. 39

63 Modül 2: Belirli bir ülkedeki durumun değerlendirilmesi Eğer bu tür veriler mevcut değilse bu bilgileri toplamak için bir kamuoyu araştırması yapmak faydalı olacaktır. Eğer program hala geliştirilme aşamasındaysa, zaman ve bütçe kısıtlamaları olması muhtemeldir. Dolayısıyla, bu evrede sadece ön araştırma yapılıp, detaylı çalışma daha sonraya da bırakılabilir. Bir ön araştırmada sadece en yüksek riske sahip coğrafi bölge ve gruplara odaklanmak en iyisi olacaktır. KUTU: 2.2 Risklerin farkında olunmaması Bazı araştırmalar, arka koltuktaki yolcuların, risklerin farkında olmamasının emniyet kemeri kullanma oranını azalttığını göstermiştir. Örneğin, 1148 İsrailli yetişkinle telefon aracılığıyla yapılan bir araştırma, ön koltukta emniyet kemeri takmak gerektiğine, arka koltuğa kıyasla daha fazla inanıldığını, arka koltukta yolculuk ederken kemer takmak gerektiğine inanan katılımcılar arasında kullanım oranlarının %35 daha yüksek olduğunu göstermiştir. (8) İngiltere de ailelerin çocuk koruma sistemleri hakkındaki bilgilerini ve kullanım oranlarını de- ğerlendirmek için 11 yaş altı çocukların aileleri üzerinde bir araştırma yapılmıştır. Bu ailelerden sadece %62 si çocuklarının her zaman ya da genellikle bir çocuk koruma sistemi kullanarak yolculuk ettiğini belirtmiştir. Çocuk koruma sistemi kullanım oranları 0-3 yaş arası çocuklar için en yüksek düzeydeyken yaş arası için en düşük düzeyde kalmıştır. Örneklemin yarısı 7-9 yaş arasında yetişkin emniyet kemeri kullanımına başlamanın güvenli olduğunu düşünmektedir ki bu, yasal zorunlulukların neler olduğunu ve çocuk koruma sistemlerinin neden kullanılması gerektiğini bilmediklerini göstermektedir (9). KA ÇALIŞMASI: Arka koltukta emniyet kemeri kullanımı araştırması, Umman Umman da ön koltukta emniyet kemeri takmak zorunluyken arka koltukta böyle bir zorunluluk bulunmamaktadır. Umman'da arka koltukta emniyet kemeri kullanım oranlarını tespit etmek için üniversite ve hastane kampüsüne giren 1066 taşıtta emniyet kemeri kullanımı gözlemlenmiştir. Ülkenin mevcut trafik kurallarına uygun emniyet kemeri donanımının, sürücülerin %90 ı tarafından ön koltuk yolcularının ise %81'i tarafından kullanıldığı, buna karşılık, arka koltuktaki yolcuların sa- dece %1,4'ünün emniyet kemeri kullandığı görülmüştür. Beş yaş altındaki çocukların sadece %4 ünün bir çocuk koltuğuyla yolculuk ettiği 5-12 yaş arası çocuklarınsa yalnız %17 sinin bu tür koruma sistemleri kullandığı tespit edilmiştir. Beş yaş altındaki çocukların üçte birinin ise (%34,6) ön koltukta oturduğu görülmüştür. Yolcular yasaya uymuş ancak davranışları özellikle çocukların emniyet kemeri takmamasının yarattığı tehlikenin farkında olmadıklarını ortaya koymuştur (10). 40

64 Modül 2: Belirli bir ülkedeki durumun değerlendirilmesi Emniyet kemerleri ve çocuk koruma sistemleri: karayolu güvenliği el kitabı Emniyet kemeri takmamak ya da çocuk koruma sistemleri kullanmamak için ileri sürülen bazı nedenler Aşağıda, emniyet kemeri takmamak ya da çocuk koruma sistemini kullanmamak konusunda sebep olarak gösterilen, farklı ülkelerde yapılan araştırmalarda derlenmiş çeşitli açıklamalar yer almaktadır: Emniyet kemerlerinin rahat ya da kullanışlı bulunmaması. Sürücülerin, emniyet kemerinin kendilerini yanan ya da suya yuvarlanan bir araçta sıkışmalarına yol açacağından endişe etmesi. Sürücülük becerilerinin yüksek olduğuna inanarak çarpışmalardan kaçabileceklerini düşünmeleri. Yolcuların emniyet kemeri takmasının, sürücüler tarafından sürücülüklerine bir eleştiri gibi algılanması. Sürücülerin bir çarpışmada taşıttan fırlamanın daha iyi olduğunu düşünmeleri. Hamile kadınların emniyet kemeri takmasının zorunlu olmadığının düşünülmesi. Şehir içinde düşük hızlarda seyir halindeyken emniyet kemeri takılmasına gerek olmadığının düşünülmesi. Emniyet kemeri ya da çocuk koruma sistemi olmasa da bir taşıtın arka koltuğunda yolculuk etmenin güvenli olduğunun düşünülmesi. Çocukların bağlanmaktan hoşlanmadığının düşünülmesi. Çocuğun, bir yolcunun kucağında oturmasının güvenli olduğunun düşünülmesi. Çocuk koruma sistemlerinin çok pahalı bulunması. 41

65 Modül 2: Belirli bir ülkedeki durumun değerlendirilmesi KUTU: 2.3 Emniyet kemerleri hakkında bazı yaygın söylenceler Söylence: Emniyet kemerleri rahatsız ya da kullanışsızdır. Gerçek: İnsanlar emniyet kemeri takmaya çok çabuk alışmaktadırlar. Emniyet kemeri takmak bir alışkanlık haline geldiğinde ise herhangi bir rahatsızlık vermemekte, zahmetli olmamaktadır. Emniyet kemeri takmanın algılanan rahatsızlığı ya da kullanışsızlığı, bir çarpışma sonucu meydana gelebilecek yaralanmanın yol açacağı gerçek rahatsızlık ve zorluklarla kıyaslanamayacak kadar önemsizdir. Yeni emniyet kemerleri, daha rahat hareket edilebilmesine imkan tanıyacak şekilde tasarlanmakta, ani duruş ya da çarpışmalarda ise sıkıca kilitlenmektedir. Söylence: Hava yastığı bulunan taşıtlarda sürücülerin emniyet kemeri takmasına gerek yoktur. Gerçek: Hava yastıkları, baş ve göğsün direksiyona ya da ön konsola çarpmasını engelleyerek önden gelen çarpma etkisine karşı destekleyici bir koruma sağlamaktadır. Ancak hava yastıkları yandan ya da arkadan gelen çarpma etkisine karşı ya da taşıtın takla atması durumunda koruma sağlamamaktadır. Hava yastığı ölüm riskini kendi başına %12 oranında azaltırken emniyet kemeri ise %45-60 oranında azaltmaktadır (11). Sürücülerin, her türlü çarpışma türüne karşı korunabilmeleri için emniyet kemeri takmaları gerekmektedir. Söylence: Emniyet kemeri, yanan ya da suya yuvarlanan bir taşıtta sıkışıp kalmaya neden olur. Gerçek: Trafikte meydana gelen 200 çarpışmanın 1'inden daha azında yangın ya da suya yuvarlanma riski bulunmaktadır. En büyük tehlike, yangın ya da suya yuvarlanmadan hemen önceki darbedir. Eğer taşıtta bulunan bir sürücü ya da yolcu, emniyet kemeri takmıyorsa, başını bir yere çarpıp bilincini kaybetmiş ya da ciddi şekilde yaralanmış olması kuvvetle muhtemeldir. Böyle durumlarda eğer emniyet kemeri takılı ise kaçabilme şansı 3 5 kat daha fazla olmaktadır (12). Söylence: Çarpışma sırasında taşıttan fırlamak daha iyidir. Gerçek: Çarpışma anında taşıttan fırlamanın ölümcül bir yaralanmaya neden olma olasılığı dört kat daha fazla iken, taşıttan fırlayan kişilerin dörtte üçü hayatını kaybetmektedir. Çarpışma anında oluşabilecek bir darbenin kuvveti insanı 50 metre ya da 15 otomobil uzunluğunda bir mesafeye fırlatabilir. Emniyet kemerleri ayrıca yolcunun başının ön cama çarpmasını engellemektedir ki bu omurga hasarına neden olabilecek bir çarpmadır. Bir çarpışma anındaki en iyi ihtimal, taşıtın içinde kalmak ve emniyet kemeri tarafından güvenli bir şekilde yerinde tutulmaktır (12). Söylence: Emniyet kemerleri çarpışma sırasında canınızı yakabilir. Gerçek: Düzgün bir şekilde takılan emniyet kemerleri çok nadiren yaralanmalara neden olmaktadır. Eğer olursa da bu yaralar genelde yüzeysel morluklardır ve genelde emniyet kemeri olmaması halinde meydana gelebilecek yaralanmalardan çok daha az önemlidir. Araştırmalar, eğer emniyet kemeri takılmamış olsaydı, ciddi çarpışmaların çoğunda, çok daha ağır yaralanmalar meydana gelmiş olabileceğini göstermektedir. Söylence: Emniyet kemerleri düşük hızlarda ve kısa seyahatlerde gerekli değildir. Gerçek: Emniyet kemeri takmayan mağdurların %70'i 50 km/saatten daha düşük bir hızda yolculuk ederken bu sonuca maruz kalmışlardır. Saatte 50 km ile seyrederken meydana gelecek bir çarpışma, bir binanın dördüncü katından düşmekle aynı etkiye sahiptir. Ayrıca, çarpışmaların üçte ikisi eve 15 km daha az mesafede iken gerçekleşmektedir (13). Söylence: Arka koltukta emniyet kemerine gerek yoktur. Gerçek: Bir çarpışma anında, emniyet kemeri bağlanmamış durumda arka koltukta bulunan bir yolcu, ön koltuğa doğru birkaç tonluk bir kuvvetle savrularak ön koltuktaki yolcuya çarpacaktır (13). 42

66 Modül 2: Belirli bir ülkedeki durumun değerlendirilmesi Emniyet kemerleri ve çocuk koruma sistemleri: karayolu güvenliği el kitabı Temin edilebilirlik ve maliyet hakkındaki veriler Emniyet kemeri kullanma potansiyelinin belirlenebilmesi için tüm taşıt filosunun ne kadarında emniyet kemeri donanımı bulunduğunun bilinmesi gerekmektedir. Ön ve arka koltuklar için ayrı ayrı olmak üzere emniyet kemeri donanımı bulunan taşıt oranının tespit edilmesi çok önemlidir. Emniyet kemeri donanımı bulundurma oranı hakkındaki veriler şu kaynaklardan edinilebilir: Tarihine göre sınıflanmış resmi taşıt tescil verileri, Taşıt üreticileri, perakendeciler ya da ithalatçılar, Araç muayene raporları, Eski model taşıtlara takılan emniyet kemerleri hakkında veri toplamak için perakendeciler ve tamir servis atölyeleri. Emniyet kemerinin eski taşıtlarda standart donanım olarak bulunması çok sık görülmese de yeni taşıtlarda emniyet kemeri donanımı bulunması muhtemeldir. Taşıtlarda emniyet kemeri donanımı bulundurulmasını zorunlu kılan yasal düzenleme yapılmışsa, bu değişikliğin yapıldığı tarihi başlangıç alarak tüm taşıt filosunda ne oranda emniyet kemeri bulunduğunu tespit etmek de mümkün olacaktır. Bu özellikle mevcut taşıt filosunun önemli bir bölümünün emniyet kemeri donanımını zorunlu kılan yasa öncesinde oluştuğu ülkelerde önemlidir. Bu durumda, eski taşıtlara emniyet kemeri donanımı takma imkanının ve maliyetinin tespit edilmesi de önemli olacaktır. Emniyet kemeri donanımının oranı hakkındaki tipik göstergeler şunlardır: Taşıt tescil tarihine göre, özellikle de emniyet kemeri donanımı bulundurulmasını zorunlu kılan yasadan sonra tescil edilen taşıtların oranı; Ön koltukta emniyet kemeri bulunan taşıtların oranı; Arka koltukta emniyet kemeri bulunan taşıtların oranı. Bu veriler taşıt üreticilerinden, ithalatçılarından ve distribütörlerinden ve ayrıca resmi taşıt tescil istatistiklerinden elde edilebilir. Bu kaynaklardan uygun veriler elde edilemiyorsa, program bütçesinin elverdiği ölçüde bir piyasa araştırma firmasıyla anlaşmak gerekli olabilir. Emniyet kemerleri genelde fabrika çıkışlı olsa da çocuk koruma sistemleri genellikle anne babalar tarafından satın alınmaktadır ve taşıtların orijinal donanımının bir parçası değildir. Farklı boy ve kilodaki çocuk ve bebekler için tasarlanan uygun çocuk koruma sistemlerinin gerek maliyeti gerekse temin etme imkanı, bunların ne ölçüde kullanılacağını da etkileyecektir. Aşağıdaki sorularla çocuk koruma sistemleri hakkında bilgi toplanabilir: Belirli bir zaman diliminde, bölgede kaç çocuk koruma sistemi üretilmekte ve satılmaktadır? Çocuk koruma sistemi satıcıları kimlerdir ve nerede bulunmaktadırlar? Arz, talebi karşılayabilmekte midir ve bütün yaş grubu, kilo ve boylar için uygun türlerde çocuk koruma sistemi mevcut mudur? Farklı türdeki çocuk koltuklarının ortalama maliyeti ne kadardır? Satın almak isteyenler için herhangi bir kredi programı mevcut mudur? Veriler, perakendeciler ve üreticilerden; karayolu güvenliği ve çocukların güvenliğiyle ilgili diğer kurumlardan; kredi programı yürüten yerel yönetimler, gönüllü kurumlar ile anne babalar üzerinde yapılan araştırmalarından elde edilebilecektir. 43

67 Modül 2: Belirli bir ülkedeki durumun değerlendirilmesi Emniyet kemeri kullanımının tüm yönleri hakkında toplanan bu tür veriler, programın etkisini değerlendirme evresinde, temel düzey göstergeleri olarak ya da kullanım oranlarını arttırmak amacıyla hazırlanacak programların tasarımı ve hedeflerinin belirlenmesinde kullanılacaktır. Eğer emniyet kemerlerini temin edilebilir kılmak programın amaçlarından biriyse, bu, denetleme evresine ne zaman geçileceğine karar verilmesinde önemli bir etmen olacaktır (bkz. Modül 3). 2.3 Mevcut durumun değerlendirilmesi Proje alanında emniyet kemeri kullanımı hakkında hangi yasa ve düzenlemelerin olduğu, nasıl uygulandığı ve denetlenip denetlenmediği değerlendirilmelidir. Örneğin; emniyet kemeri kullanımını zorunlu kılan bir yasaya rağmen ve ülke genelinde geçerli bir emniyet kemeri standardı bulunmasına rağmen emniyet kemeri takma oranları düşükse ve birçok taşıtta ilgili mevzuata uygun emniyet kemeri donanımı bulunmuyorsa, bu durum yasaların ve düzenlemelerin işe yaramadığının ya da bu yasa ve standartların denetiminin yetersiz olduğunun açık bir göstergesidir. Bir ülkedeki halihazır durumun mevcut ya da önceki emniyet kemeri programlarıyla ilgisi bakımından değerlendirilmesi, emniyet kemeri ya da çocuk koruma sistemleri programına müdahil olacak devlet, özel sektör ya da sivil toplum kurumları ile kişilerin belirlenmesine yardımcı olacaktır. Bunlar ayrıca potansiyel politik ve finansal desteğin ana kaynaklarına da işaret edecek, ayrıca daha önce de bahsedildiği üzere, bu değerlendirme farklı coğrafi düzeylerde yürütülebilecek (örneğin ülke, şehir ya da eyalet, ilçe ya da topluluk) ve başlamadan önce bunun üzerinde anlaşma sağlanabilecektir. Bu amaçla, aşağıda bölümler halinde tanımlanan konuların incelenmesi gerekmektedir Karayolu güvenliğinden kim sorumlu ve bunun için hangi kaynaklar ayrılmış? Ülkedeki genel durumun belirlenmesi, durumun tespitinde ve emniyet kemeri programı için yer olup olmadığına karar vermede ilk adımdır. Bu gibi bir programın nasıl uygulanacağı ise ülkenin politik sistemine bağlıdır. Mevcut yasaların emniyet kemeri kullanımını teşvik edip etmediğinin araştırılması ve ayrıca emniyet kemeri kullanımını yaygınlaştırma girişimleri de dahil olmak üzere karayolu güvenliği programları için kenara ayrılabilecek kaynakların olup olmadığının incelenmesi önemlidir. Aşağıdaki soru listesi genel durumun anlaşılmasına yardımcı olacaktır: Mevcut yönetim, merkezi, bölgesel ya da federal düzeyde mi oganize olmuştur? Ademimerkeziyet için anayasada ya da ulusal yasalarda herhangi bir hüküm var mıdır? Eğer varsa yerel makamlar karar verme aşamasında ve kaynakların ayrılmasında ne kadar etkilidir? Karayolu güvenliği konusundaki kararların verilmesinde görev alan bakanlıklar hangileridir örneğin ulaşım, sağlık, adalet, polis, vb. ve her bir bakanlık hangi rolü üstlenmektedir? 44

68 Modül 2: Belirli bir ülkedeki durumun değerlendirilmesi Emniyet kemerleri ve çocuk koruma sistemleri: karayolu güvenliği el kitabı Ülkedeki karayolu güvenliği için ayrılmış mevcut bütçe ne kadardır? Karayolu güvenliği alanında gelecekteki gelişmeler için bütçede herhangi bir öncelik var mıdır? Bir emniyet kemeri programı için kullanılabilecek fonlar var mıdır? Emniyet kemeri programına katkıda bulunabilecek sivil toplum kuruluşları ve özel kuruluşlar arasında aşağıdakiler bulunmaktadır: Dünya Sağlık Örgütü, Dünya Bankası, Kürsel Karayolu Güvenliği Ortaklığı ve FIA Vakfı gibi uluslararası örgütler ve finans kuruluşları ile karayolu güvenliği konusunda uzmanlık sağlayabilecek kurumlar ve kaynak sağlama kabiliyetine sahip diğer kurumlar; Özel danışmanlık firmaları; Karayolu güvenliği grupları ve otomobil kulüpleri dahil olmak üzere yerel sivil toplum örgütleri; Motorlu taşıt üreticileri ve dağıtıcıları; Çalışanları, gerek işe gidiş gelişte gerekse işleri gereği araç kullanan büyük işverenler. Birçok ülke, karayolunda daha fazla güvenlik sağlamak konusunda stratejik bir sonuca götüren ulusal bir karayolu güvenliği politikası ya da planına sahiptir. Ayrıca, belirli hedef ve amaçları olan çok sayıda bölgesel ölçekli proje de bulunmaktadır. Emniyet kemeri kullanımını yaygınlaştırma programlarının istenen en büyük etkiyi yaratabilmesi için birbiriyle uyumlu bir yaklaşım sergilenmelidir. Dolayısıyla, ulusal ölçekte oluşturularak uygulanmakta olan bir programı tamamlaması için yerel girişimlerin teşvik edilmesi gerekmektedir. Emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemi programlarının ulusal politikalarla ve eylem planlarıyla bağdaştırılmasının önemli olduğunu söylemek abartı olmayacaktır. Böylelikle, hem programa bağlılık teyit edilmiş olmakta hem de uygulanmasına destek verilmiş olmaktadır. Bu, nihai başarı için program hedeflerine açıklık getirmekte ve bu doğrultuda amaçlanan sonuçların alınabilmesi için yönlendirici olmaktadır. Ulusal kampanya organizatörlerinin, karayolu güvenliği mesajının etkisini yoğunlaştırmak için, yerel kampanya organizatörlerine yönelik, örneğin yapılacak girişimler hakkında mesajları duyuran bir takvim yayınlamak suretiyle, uyumlu çalışılmasını kolaylaştıracak adımlar atmaları gerekmektedir. Ulusal düzeyde başlatılan kampanyalar, emniyet kemeri kullanımını arttırmak için düzenli bir girişimde bulunulduğunun farkına varılmasına da yardımcı olabilir. Önemli sonuçlar sadece ulusal bir kampanya başlatılarak elde edilemez. Bu nedenle mesajın verilmesinde ve pekiştirilmesinde yerel uygulayıcıların da yardımı gerekmektedir. Kaynak sağlamak ve ülke geneline hitap eden yüksek maliyetli duyurular yapmak için devlet kurumlarından fon bulunması daha olasıdır. Yerel düzeydeki uygulayıcılar ise ülke geneline verilen mesajı pekiştirmek ve tabandaki hedef kitleye kaynakları dağıtmak için daha uygun bir konumdadır. Yerel girişimlerin ulusal düzeyde oluşturulan hedeflerce yönlendirilmesi de mümkündür. Bütün bunlar, karayolundaki ölüm ve yaralanmaların azaltılması hedeflendiğinde daha makul adımlardır. Bununla birlikte ilgili plan ve stratejilerde karayolundaki kayıp oranlarının nasıl azaltılacağı konusuna açıklık getirilmiş olmalıdır. Emniyet kemeri kullanım oranlarının arttırılması da bu kapsamda ele alınabilir. 45

69 Modül 2: Belirli bir ülkedeki durumun değerlendirilmesi Paydaşlar kimlerdir? Bir paydaş analizi, politikanın geliştirileceği ve uygulanacağı sosyal ortama ışık tutacaktır. Bunun temel işlevi, çalışılacak bölgede daha önceleri emniyet kemeri kullanımını yaygınlaştırma ya da zorunlu hale getirme girişimlerine karşı çıkanlar da dahil olmak üzere emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemlerinin ele alınmasında çıkarları olumlu-olumsuz etkilenebilecek bütün muhtemel ortakları tanımlamaktır. Potansiyel paydaşlar arasında bakanlıklar, yeni yasa ya da standartlardan olumlu ya da olumsuz yönde etkilenecek olan sivil toplum örgütleri ve kuruluşları, yerel halk, resmi ya da gayri resmi gruplar ve bireyler (örneğin; iş gücü temsilcileri, çarpışma mağdurları) bulunmaktadır. Paydaşlar ayrıca yeni bir yasa ya da düzenlemeden etkilenecek olan taşıt üreticilerini, düzenleyicileri, endüstri organlarını, birlikleri, ithalatçıları ve ihracatçıları da kapsamalıdır. Analizin ikinci önemli işlevi, bütün paydaşların görev alanını incelemek ve aralarındaki ilişkileri anlamaktır. Bütün büyük paydaşların etkisi, önemi ve çıkarları hakkında dikkatli bir analiz yapılmalıdır. Çünkü bu uygun bir yaklaşım belirlenmesini kolaylaştıracaktır. İlgili bütün tarafları memnun eden pazarlanabilir bir paket geliştirebilmek için takındıkları tavrın nedenlerini anlayabilmek amacıyla programı destekleyen ve karşı çıkan rakipleri tanımlamak özellikle önem taşır. Bu yorumları akılda tutmak kaydıyla, paydaş analizinin temel amaçları şöyle sıralanabilir: Önemli, temel paydaşları tanımlama, özelliklerini belirleme ve politikadan nasıl etkileneceklerinin araştırılması (örneğin; özel çıkarları, ne tür fayda, değişiklik ve aksilikler beklentisi içinde oldukları); Paydaşların, emniyet kemeri kullanımını yaygınlaştırma programının geliştirilmesi, onayı ve uygulanması üzerindeki potansiyel etkisinin değerlendirilmesi; Paydaşlar arasındaki ilişkilerin ve ortaya çıkabilecek çıkar çatışmalarının anlaşılması; Farklı paydaşların emniyet kemeri programının geliştirilmesine katkıda bulunma kapasitelerinin ve sürece katılma olasılıklarının değerlendirilmesi; Özellikle aşağıda belirtilen yönlerden, programın, muhtemel en iyi kalitede ve sürdürülebilir nitelikte gerçekleştirilebilmesi için paydaşların sürece nasıl katılacaklarına karar verilmesi; Katılım yapısı (örneğin; danışman, uzman ya da işbirliği yapan ortaklar) Katılım şekli (örneğin; çalışma grubunun bir üyesi, danışman ya da sponsor) Katılım tarzı (örneğin; bireysel katılımcı ya da bir grubun temsilcisi) Paydaş analizi yapma konusunda daha derinlemesine bir tartışma Yaralanmaları ve şiddeti önlemek için politika geliştirilmesi: Politika belirleyicileri ve planlayıcılar için yönergeler adlı kaynakta (11) bulunabilir. 46

70 Modül 2: Belirli bir ülkedeki durumun değerlendirilmesi Emniyet kemerleri ve çocuk koruma sistemleri: karayolu güvenliği el kitabı Emniyet kemeri programı uygulamaya koyulurken ne tür itirazlarla karşılaşılabilir? Emniyet kemeri kullanımını yaygınlaştırma programı uygulanmasına karşı çıkılabileceği ya da zorluklarla karşılaşılabileceği tahmin edilerek, bu sorunların ortaya çıkmadan önce giderilmesi yararlı olacaktır. Şu nedenlerden dolayı itirazlarla karşılaşılabilir: Politika belirleyicilerinin kendi öncelikleri için rekabet halinde olmaları, Finansal kaynak eksikliği, Emniyet kemeri kullanımının yaygınlaştırılmasına karşı olan grupların güçlü lobi faaliyetleri, Ticari çıkarlar gereği daha yüksek standartlara karşı itirazlar Yürürlükte herhangi bir emniyet kemeri yasası var mı? Daha önce de vurgulandığı gibi hangi konularda karayolu güvenliği kanunları olduğunu ve bunların yeterince uygulanıp uygulanmadığını bilmek oldukça önemlidir. Deneyimler, düzgün denetimler olmadığı sürece karayolu güvenliğiyle ilgili yasal düzenlemelerin istenilen etkiyi sağlamasının pek olası olmadığını göstermiştir. Kısmen de olsa bunun nedeni karayolu kullanıcılarının kendilerini bekleyen risklerden ve yasada yer alan koruyucu önlemlerin kendilerine faydasından haberdar olmamalarıdır. Bu nedenle kendi güvenliklerini arttırmak üzere tasarlanmış da olsa, yasaları her zaman desteklememektedirler. Bir emniyet kemeri programı, yeni bir yasanın çıkarılmasını ya da mevcut yasal düzenlemelerde değişiklik yapılmasını gerektirebilir. Öte yandan, mevcut yasa tatmin edici olsa da düzgün bir şekilde denetlenmiyor olabilir. Bugün çoğu ülke emniyet kemeri kullanımını düzenleyen bir takım yasalara sahiptir. Dolayısıyla aşağıdaki kontrol listesinde de gösterildiği üzere, işe mevcut yasalarının durumunu gözden geçirmekle başlamak faydalı olacaktır: Mevcut yasalardan hangileri genel anlamda karayolu güvenliğiyle ilgilidir? Emniyet kemeri kullanımını düzenleyen belirli bir yasa var mıdır? Eğer varsa, ülke genelinde mi bölgesel düzeyde mi geçerlidir? Güncel midir? Bu yasa kimleri kapsamaktadır (bütün sürücü ve yolcular, bütün yaş grupları)? Belirtilen muafiyetler var mıdır? Yasa bütün yol türlerini kapsamakta mıdır? Yasada, takılması gereken emniyet kemerinin ya da çocuk koruma sisteminin türü ya da standardı belirtilmiş midir? Yasaya uyulmaması halinde ne tür cezalar uygulanmaktadır? Yasa uygulanmakta mıdır? Her yerde ve bütün motorlu taşıt kullanıcılarına uygulanmakta mıdır? Hükümet tarafından yeni bir yasanın yürürlüğe koyulmasında izlenen resmi süreç nasıldır? Yasa çıkarma mekanizmaları nelerdir? 47

71 Modül 2: Belirli bir ülkedeki durumun değerlendirilmesi KUTU: 2.4 Emniyet kemeri kullanımı mevzuatı hakkında UNECE araştırması Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomik Konseyi [UNECE - The United Nations Economic Commission for Europe] Karayolu Güvenliği Çalışma Grubu (WP1), 2005 yılında, emniyet kemeri ve mevzuatı hakkında bütün üye ülkeleri ve birkaç Afrika ülkesini kapsayan bir a- raştırma yapmıştır. Bu araştırma hem yetişkin emniyet kemerlerini hem de çocuk koruma sistemlerini kapsamış ve aşağıdaki konular hakkında bilgi toplanmıştır: Emniyet kemeri kullanımının yaygınlığı Taşıtlarda emniyet kemeri donanımı bulundurulmasına ilişkin mevzuat Emniyet kemeri kullanımını düzenleyen mevzuat Zorunlu kullanımdan muaf olanlar Emniyet kemeri kullanımının denetlenmesi Eğitim ve kampanyalar Emniyet kemeri kullanımı hakkında değerlendirme ve araştırma Çocuk koruma sistemi türleri ve kullanımı için yasal zorunluluklar Araştırmada kullanılan ankete Ek 1 de yer verilmiştir. Araştırma sonuçlarına ise UNECE sayfalarından erişilebilir (14). KUTU: 2.5 Latin Amerika ülkelerindeki emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemi kullanma mevzuatı Pan Amerikan Sağlık Örgütü (PAHO) [OPS - The Organización Panamericana de la Salud ya da PAHO - Pan American Health Association] Latin Amerika ülkelerinin emniyet kemeri kulanımıyla ilgili yasal mevzuatını özetleyen bir rapor yayınlamıştır. Otomobil yolcuları Sürücü ve ön koltuk yolcuları için zorunlu emniyet kemeri kullanımı: Arjantin, Şili, Kolombiya, Küba, Dominik Cumhuriyeti, El Salvador, Meksika, Panama ve Uruguay. Bütün taşıt yolcuları için zorunlu emniyet kemeri kullanımı: Brezilya, Kosta Rika, Ekvator, Peru ve Venezüella. Çocuklar (a) Oturma konumu Aşağıdaki yaş gruplarındaki çocukların taşıtlarda arka koltukta seyahat etmesi zorunludur: 12 ya da daha küçük: Arjantin, Brezilya, El Salvador ve Uruguay 10 ya da daha küçük: Kolombiya ve Venezüella 8 ya da daha küçük: Dominik Cumhuriyeti 5 ya da daha küçük: Meksika Mevzuatın olmadığı yerler: Bolivya, Şili, Küba, Ekvator, Guatemala, Honduras, Panama, Paraguay ve Peru. (b) Çocuk koruma sistemi kuralları Kosta Rika: Çocuk koruma sistemleri 4 yaşına kadar zorunludur. El Salvador: Çocuk koruma sistemleri 2 yaşına kadar ve 15 kg ın altındaki çocuklar için zorunludur. Brezilya: On iki yaşına kadar olan ya da boyları 1,5 metreden kısa olan çocukların kilolarına uygun bir çocuk koruma sisteminde seyahat etmeleri şarttır. Eğer taşıtta herhangi bir çocuk koruma sistemi bulunmuyorsa 3 yaşından küçük çocukların emniyet kemeri takmaları gerekmektedir. Üç yaşından küçük çocuklar, ağırlık ve boylarına uygun bir emniyet sistemiyle seyahat etmelidir. Kolombiya: 2 yaşına kadar olan çocuklar taşıt koltuğuna takılabilen bir çocuk koruma sisteminde her zaman arka koltukta seyahat etmelidir. Bazı durumlarda düzenlemeler ülke genelinde değil bölgesel düzeydedir (örneğin Uruguay) ya da bazı ulaşım türleri için geçerlidir (örneğin Paraguay daki toplu taşıma araçları) (15). 48

72 Modül 2: Belirli bir ülkedeki durumun değerlendirilmesi Emniyet kemerleri ve çocuk koruma sistemleri: karayolu güvenliği el kitabı Emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemleri için herhangi bir standart var mı? Mevcut emniyet kemerlerinin ve çocuk koruma sistemlerinin onaylı standartlara uygun olup olmadığının bilinmesi de oldukça önemlidir. Bu gibi standartlar ulusal ya da uluslararası bir kurum tarafından getirilmiş olabilir (bkz. Modül 4). Taşıtlar, bu standartlara uygun emniyet kemeri donanımına sahip olduğunu gösteren kanıtlarla satılmalı ve emniyet kemerlerinin ilgili standartlara uygunluğunu kontrol etmek için aktif bir kontrol işlemi olmalıdır. Satışa sunulmuş çocuk koruma sistemlerinin ilgili standartlara uygunluğunu temin etmek için bir düzenleme olmalıdır. Bunun için, aşağıdaki soruların sorulması gerekmektedir: Emniyet kemerlerinin ve çocuk koruma sistemlerinin uyması gereken ulusal ya da uluslararası bir standart var mıdır? Mevcut emniyet kemerleri ve çocuk koruma sistemleri bu standarda uygun mudur? Taşıt üreticileri bu standarda uymakta mıdır? Sürücü ve yolcular bu standarttaki emniyet kemerlerini kullanmakta mıdır? Bu emniyet kemerleri bölgesel sıcaklık ve nem şartlarına uygun mudur? Tavsiye edilen standartlara uygun çocuk koruma sistemlerinin fiyatı nedir? Herhangi bir emniyet kemeri çocuk koruma sistemi yaygınlaştırma programı yapılmış mı? Motorlu taşıt kullanımının yüksek olduğu ya da artış gösterdiği çoğu yerde sürücü ve yolcuların emniyet kemeri kullanım düzeyini arttırmak için bazı önlemler alınmış durumdadır. Birçok ülkede emniyet kemeri kullanımını zorunlu kılan yasalar bulunmakta ve bunların kullanımını teşvik etmek amacıyla, halkta farkındalık oluşturmaya yönelik kampanyalar yapılmaktadır. Yeni bir programa başlamadan önce, bu tür program, yasa ve kampanyalardan haberdar olmak, etkili olup olmadıklarını ve geliştirilip geliştirilemeyeceklerini incelemek çok önemlidir. Bu gibi bir gözden geçirme, maliyetleri düşürebilir ve gelecekteki müdahalelerin daha iyi yapılabilmesini sağlayabilir. Aşağıdaki kontrol listesi şu ana kadar nelerin uygulandığını öğrenme konusunda faydalı olabilir: Ülkede ya da komşu bir ülkede uygulanmakta olan başka bir emniyet kemeri ya da çocuk koruma sistemi programı var mıdır? Bu programların paydaşları kimlerdir? Yakın geçmişte yürütülmüş olan emniyet kemeri ya da çocuk koruma sistemi programları var mıdır? Bu programların sonuçları nedir? Sonuçlara ulaşmak mümkün müdür? Bu programlara yönelik engeller ya da zorluklar nelerdir? Hangi dersler çıkarılabilir? Tablo 2.2 de emniyet kemeri ve çocuk koruma sisteminin kullanımıyla ilgili mevcut durumu değerlendirmek için atılabilecek adımlar özetlenmektedir. 49

73 Modül 2: Belirli bir ülkedeki durumun değerlendirilmesi Tablo 2.2 Emniyet kemeri ve çocuk koruma sisteminin kullanımıyla ilgili mevcut durum değerlendirilirken yapılabilecek işler İzleme amaçlı çalışmalar Ayrıntılar Yaralanma Ülkenin yok karşı karşıya Hafif kaldığı gerçek Orta sorunun Ciddi teşhis edilmesi. Ölümcül Hane halkı taramaları Karayolunda yaralanan ya da hayatını kaybedenler arasında Sağlık Ölü-yaralı kliniği verisinin kayıtları analizi emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemi kullanım oranının tespit edilmesi. Daha yaygın kullanım sayesinde insani ve ekono- Aile hekimi kayıtları Acil servis kayıtları mik yönlerden ne kadar tasarruf edilebileceğinin hesaplanması. Taşıtlardaki emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemi donanımının montaj ve bakımının kontrolü için hazırlanmış mevcut Servis Mevcut kabul üretim kayıtları Yoğun standartlarının bakım ünitesi ve kayıtları standartların ve mevzuatın yeterli olup olmadığının incelenmesi. Defin mevzuatın ruhsatları incelenmesi Standart ya da mevzuattaki boşlukların tespit edilmesi. Ölümcül Emniyet ve kemeri ciddi takma yaralanmalar ile Emniyet hakkındaki kemeri ve Belirli çocuk yaralanma koruma sistemi türleri kullanımını hakkındaki zorunlu ek veri diğer ilgili mevcut potansiyel yasal veri düzenlemelerin kaynakları: kılan mevzuatın yeterli kaynakları: olup olmadığının incelenmesi. Ölümcül yaralanmalar incelenmesi için: Motorlu taşıt yaralanmaları için: Mevzuattaki boşlukların tespit edilmesi. Otopsi/patoloji raporları Otomobil sigorta şirketi kayıtları Emniyet kemerlerinin durumunu Polis raporları düzenli olarak Emniyet kemeri kontrollerini Polisin trafik de kapsayan kaza tutanakları yıllık zorunlu taşıt Ciddi test ve ancak takip ölümcül etme imkanının Yatarak değerlendirilmesi tedavi gören hasta kayıtları Mesleki faaliyetlerde, iş ortamında meydana olmayanlar için: muayenesini sürdürme Ulaştırma imkanının bakanlığı değerlendirilmesi. raporları Travma kayıtları Bütün karayolu türlerine gelen yaralanmalar göre emniyet için: kemeri kullanım Gözlemlenen Ambulans ya kullanım da acil sağlık teknisyeni oranlarının değerlendirilmesi. İş yeri kayıtları kayıtları oranları İş müfettişi ya da ulusal güvenlik kayıtları Bu amaca yönelik bir değerlendirme: Ülke ya da bölge genelinde Ulusal sigorta programları / çalışanların Düzenli aralıklarla yapılmalı her 6 ayda bir yapılması önerilir ; emniyet kemeri ya da çocuk tazminat bürosu Her bir değerlendirme için ülkede/eyalette seçilen aynı gözlem koruma sistemi kullanan noktaları kullanılmalı; Rehabilitasyon merkezleri. sürücü ve yolcu oranlarının Hafta Kaynak: sonu ve Bu hafta bilgiler içi Yaralanma günler ayrı gözetim ayrı yönergelerinden değerlendirilmeli; özetlenmiştir (3). belirlenmesi. Yapılacak gözlemlerde, sürücü ya da yolcunun cinsiyeti, Araştırma için önek bir anket oturduğu yer, tahmini yaşı, taşıt türü, taşıtta emniyet kemerleri formu Ek 2 de bulunabilir. ve çocuk koruma sistemi bulunup bulunmadığı ve bunların kullanılıp kullanılmadığı belirtilmelidir. Paydaş analizi/piyasa araştırması yapılması Çocuk koruma sistemi satışlarının izlenmesi Çocuk koruma sistemi satışlarındaki herhangi bir artışın gösterilmesi Taşıt satışlarının izlenmesi Halen kullanımda olan ve emniyet kemeri donanımı bulunan taşıt oranının belirlenmesi Kesinleşmiş cezaların izlenmesi Yasama aşamasından sonra, etkili denetim yoğunluğunun bir göstergesi olarak kullanmak üzere izlenmesi. Emniyet kemeri ve çocuk koruma sisteminin ne olduğu, ne gibi faydaları olduğu konusunda sürücü ve yolcuların neyi ne kadar bildiğini, konuyla ilgili genel farkındalık düzeyini gösteren araştırmalar yapılması. Ölüm ve yaralanma istatistiklerinin değerlendirilmesi. Kullanmama nedenlerinin belirlenmesi. Satılan çocuk koruma sistemi sayısının türüne göre dağılımının belirlenmesi. Emniyet kemeri donanımı olan ve olmayan ithal taşıtların sayısının belirlenmesi. Emniyet kemeri donanımı bulunan yeni taşıtların satışı bu tür satışlar mevzuattaki düzenlemelerden etkilenebilir. Emniyet kemeri mevzuatına uymamaktan dolayı mahkemeye çıkan, ceza kesilen sürücü ve yolcularla ilgili ceza istatistiklerinin analiz edilmesi. 50

74 Modül 2: Belirli bir ülkedeki durumun değerlendirilmesi Emniyet kemerleri ve çocuk koruma sistemleri: karayolu güvenliği el kitabı Eylemlerin önceliğini belirlerken, durum değerlendirmesinden yararlanılması Durum değerlendirildikten sonra eylemleri öncelik sıralamasına koyma süreci başlar. Birçok ülkede ölüm ve yaralanmaların önlenmesi, karayolu güvenliğinin sağlanması politik destek gerektiren önemli birer sağlık ve kalkınma sorunu olarak görülmemektedir. Sonuç olarak da bu ülkelerde emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemlerinin kullanımını arttırmak için yeni programlar geliştirmek amacıyla karayolu güvenliği konusunda ortak çıkarları olan temel grupların oluşturulması gerekmektedir. Araştırmalar, karayolu güvenliğinin arttırılması konusunda çok sayıda grubun çalışması ve sorumlulukları başarılı bir şekilde paylaşmaları durumunda, etkilerinin çok daha fazla olduğunu göstermiştir (16, 17). Hangi eylemlerin ele alınacağı, ülkenin emniyet kemeri ile ilgili farkındalık düzeyi, kampanyaları ve mevcut yasal düzenlemeler açısından ne noktada olduğuna bağlıdır. Bu hususlar, gerek elde edilen bilgilerin gerekse Tablo 2.2 de verilen eylem özetinin kullanılması suretiyle belirlendikten sonra, paydaşlar da neyin gerekli olduğunu belirleyebilecek konuma geleceklerdir. Bu eylemlerin öncelik sıralamasına koyulmasında en önemli etmenlerden biri, üstlenilen eylemleri yürütmek ve desteklemek için kullanılabilir kaynaklar ve fonlar olacaktır. Örneğin, bazı ülkelerde ulusal televizyon ve radyo devlet kontrolünde olabildiğinden tanıtım faaliyetleri de pahalı olmayabilmektedir. Ancak, tanıtım, televizyon ve radyonun devlet kontrolünde olmadığı ülkelerde mevcut kaynaklar üzerinde büyük bir yük yaratabilir. Öte yandan toplumun eğitilmesi yeni bir teşvik, hizmet ya da üründen önce zorunludur ve emniyet kemerleriyle çocuk koruma sistemleri da buna dahildir. Sürücü ve yolcuların emniyet kemeri takmanın faydalarını kabul etmeleri için bilgilendirilmeye ve sonra yeniden eğitilmelerine, yeni gelen kuşaklar için ise eğitimin sürdürülmesine ihtiyaç vardır. Özet Bir emniyet kemeri ya da çocuk koruma sistemi programını tasarlamadan ve uygulamadan önce durum tespitinin yapılması şarttır. Bu modülde sıralanan soruların sorulması, ülkedeki emniyet kemeri kullanımıyla ilgili sorunların belirlenmesine, programı destekleyici güçlü argümanların üretilmesine ve programın başarısını değerlendirmek için kullanılabilecek olan göstergelerin elde edilmesine yardımcı olabilir. Emniyet kemeri kullanmama sorununun yaygınlığının da değerlendirilmesi gerekir. Bu gibi çalışmalar, karayolunda meydana gelen çarpışmalar, ölüm ve yaralanmalarla emniyet kemeri kullanma ve kullanmama konularında veri toplanmasını kapsamaktadır. Toplanacak bilgiler, programa başlarkenki düzeyi gösterecektir ve programın temel ihtiyaçlarının belirlenmesinde kullanılabileceği gibi bu bilgilerin bir kısmı projenin değerlendirilmesinde de kullanılabilecektir. Emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemlerinin kullanımıyla ilgili mevcut uygulamanın analizine de gerek vardır. Bu, ülkedeki ya da bölgedeki karayolu güvenliğinden kimin sorumlu olduğunun, emniyet kemeri kullanımı programları için mevcut finansal kaynakların, uygulanmakta olan hukuksal araçların, bir emniyet kemeri standardının belirlenip belirlenmediğinin ve halihazırda hangi programların yürütülmekte ya da yürütülmüş olduğunun incelenmesini kapsamaktadır. 51

75 Modül 2: Belirli bir ülkedeki durumun değerlendirilmesi Kaynakça 1. Improving car safety through accident research. Co-operative Crash Injury Study web site (http:// Erişim tarihi: 6 Kasım 2008). 2. Broughton J, Walter L. Trends in fatal car accidents: analyses of CCIS data. Transport Research Laboratory PPR172, Holder Y ve diğ., ed. Injury surveillance guidelines. Geneva, World Health Organization, 2001 (http://whqlibdoc.who.int/publications/2001/ pdf, Erişim tarihi: 6 Kasım 2008). 4. Malaysia burden of disease and injury study. Malaysia Institute for Public Health, Ministry of Health, Statistical report: road accidents of Malaysia. Royal Malaysian Police, Lewis J, Aguh N. An assessment of seat belt compliance: before study. GRSP Ghana Project Report, Broughton J. Seat belt wearing rates in cars in England Transport Research Laboratory Report TRL 580, Ressler WH. Why don t more Israelis wear seat belts in the back seat? Public Health Review, 1997, 25(2): Child car safety restraints research report. BMRB International Ltd, 2003 (http://www.df.gov. uk/pgr/scienceresearch/otherresearch/think/childcarsafetyrestraintsrese1921?page=1#a1000, Erişim tarihi: 6 Kasım 2008). 10. McIlvenny S ve diğ. Rear seat belt use as an indicator of safe road behaviour in a rapidly developing country. Journal of the Royal Society for the Promotion of Health, 2004, 124(6): Schopper D, Lormand JD, Waxweiler R, ed. Developing policies to prevent injuries and violence: guidelines for policy-makers and planners. Geneva, World Health Organization, National Highway Trafc Safety Administration Buckle Up Campaign. Washington, DC, United States Department of Transportation, La Prévention Routière International (http://www.lapri.org, Erişim tarihi: 5 Kasım 2008). 14. Synthesis of replies to the questionnaire on increasing the use of seat belts and Synthesis of replies to the questionnaire on child restraints. United Nations Economic Commission for Europe, WP1, Road Traffic Safety. 15. Castiglione C, Bolis M, Concha-Eastman A. Lesiones no intencionales: legislacion de America Latina sobre programas preventives y responsabilidades. Organización Panamericana de la Sud, Lonero L ve diğ. Road safety as a social construct. Transport Canada Report Ottawa, Northport Associates, Tingvall C. Te zero vision. In: Van Holst H, Nygren A, Tord R, ed. Proceedings of the first International Conference: transportation, traffic safety and health: the new mobility. Gothenburg, Sweden, Berlin, Springer-Verlag,

76 3 Bir emniyet kemeri programının planlanması ve yönetimi

77 3 3.1 Bir çalışma grubu oluşturma Çalışma grubuna kimler dahil edilmelidir? Çalışma grubu üyelerinin rolleri Bir eylem planı hazırlama ve geliştirme Programın amaçlarını belirleme Hedefleri belirleme Performans göstergelerini seçme Faaliyetlere karar verme Bir zaman çerçevesi oluşturma ve program aşamalarını belirleme Kaynak ihtiyacını tahmin etme Bir izleme mekanizması oluşturma Programın sürdürülebilirliğini sağlama 70 Özet 71 Kaynakça 72

78 Modül 3: Bir emniyet kemeri programının planlanması ve yönetimi Emniyet kemerleri ve çocuk koruma sistemleri: karayolu güvenliği el kitabı Modül 2 de, bir emniyet kemeri programının geliştirilmesinde ilk adım olan durum değerlendirmesinin nasıl yapılacağı konusunda detaylı bilgiler yer almaktadır. Modül 3 ise değerlendirme bilgilerinin, emniyet kemeri kullanımını yaygınlaştırmak için program planlama ve yönetme amacı doğrultusunda nasıl kullanılacağını açıklamaktadır. Modül 4, yapılacak müdahalelerin nasıl tasarlanıp uygulanacağı konusunda detaylı bilgiler içermektedir. Bu modüldeki iki bölüm şu konuları kapsamaktadır: 1.1 Bir çalışma grubu oluşturma. Bu, sürece dahil olan bütün gruplar ve bireylerden gelen bilgilerle, programın kendi içinde uyumunu sağlamak için atılacak temel bir adımdır. 1.2 Bir eylem planı hazırlama ve geliştirme. Bu bölümde, Modül 2 de yapılan değerlendirmeye dayanarak, hedeflerin nasıl belirleneceği, amaçların nasıl tanımlanacağı ve bu hedeflere ulaşmak için yapılması gereken faaliyetlere nasıl karar verileceği açıklanmaktadır. Bu bölümde ayrıca planlama yapmak için bütçenin nasıl tahmin edileceği, izleme ve değerlendirme için gerekli mekanizmanın nasıl oluşturulacağı ele alınmakta, son olarak da programın sürdürülebilirliğinin temin edilmesine ihtiyaç olduğu vurgulanmaktadır. 3.1 Bir çalışma grubu oluşturma Düşük oranda emniyet kemeri kullanımının ülke ya da bölge için önemli bir sorun olduğunu gösteren kanıtların toplanmasından sonra bu konunun ekip temsilcileri tarafından, destek ve taahhütlerini almak üzere politikacılara ve karar organlarına çok iyi bir şekilde anlatılması gereklidir. Yeterli destek alındıktan sonra, genellikle tercih edildiği üzere ya ülkenin karayolu güvenliği konusundaki lider kurumunun ya da hükümet ya da yerel yönetimlerin öncülüğünde, önemli, temel paydaşlardan oluşan bir çalışma grubu oluşturulmalıdır. Bu grubun amacı, emniyet kemeri kullanımını yaygınlaştırmak için çok sektörlü bir programın geliştirilmesini ve yürütülmesini düzenlemek olacaktır. Karayolu güvenliği için belirli bir lider kurum olmaması halinde ise emniyet kemeri programını yürütme konusunda ilgili bütün sektörlerin işlerini koordine etme kapasitesine sahip bir devlet kurumunun sorumluluğu alması yeterli olacaktır. Verimli bir çalışma grubunun oluşturulması, program geliştirme ve uygulama sürecinin 2. Evresidir (bkz. Şekil 3.1) ve bu bölüm hangi paydaşların sürece dahil olacağı ve grup tarafından hangi rollerin benimsenmesi gerektiği konusunda rehberlik etmektedir. Şekil EVRE: Bir çalışma grubu oluşturma Modül 3 Karayolu güvenliği için lider kurum tayin edilmesi Paydaş analizine dayalı olarak belirlenen önemli, temel paydaşların sürece dahil edilmesi Gerekli desteğin sağlanması, ulusal ya da yerel bir programın geliştirilip uygulanması için koordinasyon sağlanması, uygulama eylem planı yapılması. 55

79 Modül 3: Bir emniyet kemeri programının planlanması ve yönetimi Çalışma grubuna kimler dahil edilmelidir? Ülke geneli için durum tespiti (Modül 2), bir paydaş analizinin nasıl yapılacağı konusundaki aşamaları da kapsamaktadır. Atılacak adımlar arasında emniyet kemeri yol güvenliği programına katılmaları için devlet kurumları ve diğer kurumlarda temas kurulacak en uygun kişilerin kimler olduğunun gösterilmesi de yer almalıdır. Özellikle de katkıda bulunacak ana politik figürler, finansal destek ve toplum desteği almak için en iyi yöntemin ne olduğu ve son olarak da ilgili teknik uzmanlığa sahip kişilerin kimler olduğu tespit edilmelidir. Çalışma grubu birçok bireyin deneyim ve uzmanlığından yararlanmalıdır. Bunlar şöyle sıralanabilir: Lider kurumun üyeleri; İlgili devlet kurumlarının temsilcileri; ulaşım, sağlık, polis, eğitim ve adli kurumlar gibi. Halk sağlığı uzmanları, ölüm ve yaralanmaları önleme uzmanları; Sağlık profesyonelleri; Bağımsız araştırmacılar; Karayolunda meydana gelen çarpışmaların mağdurlarını temsil edenler de dahil olmak üzere sivil toplum örgütleri; Motorlu taşıt dernek ve örgütlerinin üyeleri; Emniyet kemeri, çocuk koruma sistemi ve taşıt üreticileri; Mühendisler ve diğer uzmanlar; Büyük taşıt filolarının işverenleri ve yöneticileri. Bu ortaklardan her biri, emniyet kemeri kullanımını yaygınlaştırma amacıyla uygulanacak programının sonuçları üzerinde çıkar sahibidir ve bir eylem planının geliştirilmesine, uygulanmasına ve değerlendirilmesine yardımcı olabilirler. Bu ortaklardan çoğu zaten karayolu güvenliği çalışmalarına katılmış kişiler olacaktır. Dolayısıyla da emniyet kemeri ve bunların kullanımıyla ilgili konuların hiç değilse bir kısmından haberdar olmaları muhtemeldir. Aslında çalışma grubunda emniyet kemeri programını eleştiren kişilerin de yer alması programın yararına olacaktır. Bu kişilerin konuyla ilgili tavırlarının çok iyi anlaşılması gerekmektedir, böylelikle olası itirazları giderebilen ve toplumun en geniş kısmı için kabul edilebilir olan bir program geliştirilebilecektir. Verimli bir şekilde çalışabilmek için, çok sektörlü bir çalışma grubu tarafından çalışma prosedürlerinin ve net bir çalışma planının iyi bir şekilde tanımlamış olması gerekmektedir. Grupta iyi bir iletişim sağlanması çok önemlidir. Bu amaçla, üyeler arasında bilgi alışverişinin temininden sorumlu birileri olmalıdır. Çok sayıda farklı teknik konuyu kapsamasından dolayı, Şekil 3.2 de gösterildiği gibi, bir yönetim komitesi ile birlikte yasalara, standartlara, denetim ve halka yönelik bilgilendirme konularına odaklanmış alt grupları olan bir organizasyon oluşturulması en iyi çözüm olacaktır Çalışma grubu üyelerinin rolleri Bütün iyi organize olmuş emniyet kemeri programlarının bazı ortak işlevleri vardır. Bunlar, programın başlatılması, kavramsal fikrin oluşturularak harekete geçilmesi, operasyonun yürütülmesi, koordinasyon ve aktif destek işlevini kapsamaktadır. Bu işlevler için özel olarak tayin edilecek kişiler, özel rollerinden dolayı burada ayrı ayrı tanımlanmıştır. Bazen tek bir kişi ya da kurum birden fazla işlevi yerine getirebilir. 56

80 Modül 3: Bir emniyet kemeri programının planlanması ve yönetimi Emniyet kemerleri ve çocuk koruma sistemleri: karayolu güvenliği el kitabı Şekil 3.2 Çalışma grubunun organizasyonu ve iş bölümü için bir yapılanma örneği Yönetim Komitesi Emniyet Kemeri Çalışma Grubu İzleme/değerlendirme süreci ve programın gelen itirazlar üzerindeki etkisi Sorunların tartışılması / çözümlenmesi Alt grup 1 Yasama, standartlar, cezalar Mevzuatın değerlendirilmesi ve değişiklikler önerilmesi Alt grup 2 Uyulması zorunlu önlemler Polisle iyi işbirliği sağlanması Alt grup 3 Gönüllü katılıma bağlı önlemler Halkın, konuyla ilgili bilgilerinin değerlendirilmesi Bütün çalışma grubu üyeleri ve alt gruplar arasında iyi iletişim sağlanması Mevzuata uyulma oranının ve bilgi düzeyinin değerlendirilmesi Polis uygulamalarının değerlendirilmesi ve güçlendirilmesi Halka yönelik kampanyalar geliştirilmesi / uygulanması Değerlendirme Profesyonel Halka yönelik ve standartlar için taslak geliştirilmesi İhtiyaçların tespiti, örn. meslek içi eğitim, araç gereç, donanım eğitim ve yetiştirme programlarının desteklenmesi Öncü kişi Faaliyetin başlatılmasında öncülük eden kişi ya da kurumun, programla bağının diğer paydaşlarla aynı şekilde kurulmasına gerek yoktur. Ancak, programın uyumlu bir şekilde ileriye doğru hareket etmesini sağlamak için, bu kişinin yapılan çalışmalara ayak uydurması gerekmektedir. Program yararına, bu kişinin heves ve heyecanından faydalanılmalıdır. Operatörler Operatörler, bir başka ifadeyle iş görenler, programın farklı yönlerini yürütmek için teknik sorumluluğa sahiptir. Bu kişiler genellikle ulaşım, adalet bakanlıkları ya da polis teşkilatı gibi program lideri konumunda olabilen kurumlar ya da bu kurumlara bağlı dairelerde çalışan görevlilerdir. Bu kişilerin projeye tam anlamıyla katılmaları ve resmi iş yüklerinin buna göre ayarlanması gerekmektedir. Bu kişilerin ayrıca yetiştirilmelerine ve diğer başka kaynaklara da ihtiyaç duyulabilir. Operatörler, programa dahil diğer kişilerden gelecek bilgilere açık olmalıdır. Koordinatör Koordinatör, programın yürütülmesinde genel sorumluluk taşımaktadır ve onun rolü programın başarısı için çok önemlidir. Kendisine ücret ödenecek olsun ya da olmasın bir koordinatörün sorumlulukları açık bir şekilde tanımlanmalıdır. Bunlar arasında çalışma gruplarının faaliyetlerinin izlenmesi, sürecin takip edilmesi, öncü ve operatörler dahil olmak 57

81 Modül 3: Bir emniyet kemeri programının planlanması ve yönetimi üzere bütün kişilerin iyi bir şekilde bilgilendirilmesi bulunmaktadır. Koordinatör, bu işleri görmek için tam yetkiye sahip olmalı ve bu görevleri yerine getirmek için gerekli olan kaynak ve desteği almalıdır. Bu nedenle, bu rolün, işi gereği zaten yukarıda sayılan sorumluluklardan bazılarını taşıyan bir kişi tarafından üstlenilmesi gerekmektedir. Bu konumdaki bir kişi ulaştırma bakanlığında teknik işlerden sorumlu bir yönetici, trafik polislerinden sorumlu bir müdür ya da sağlık bakanlığındaki yüksek kademeli müdürlerden biri olabilir. Aktif savunucu(lar) Aktif savunucu, emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemlerinin neden kullanılması gerektiğini duyurup kullanımını destekleyen kişidir. Bu iş genellikle iyi tanınıp saygı duyulan ve iyi iletişim becerilerine sahip bir ya da birkaç kişi tarafından yapılır. Aktif savunucu ve koordinatör, çok sayıda ortak nitelik ve göreve sahip olabilir ve bazı durumlarda da bu iki iş tek bir kişi tarafından üstlenilebilir. Emniyet kemeri kullanmamanın olumsuz sonuçlarına maruz kalmış kişiler ya da hayatta kalmalarını emniyet kemerine borçlu olan kişiler genellikle iyi aktif savunucular olurlar. 3.2 Bir eylem planı hazırlama ve geliştirme Kapsamlı bir emniyet kemeri programı uygulanmadan önce, program hedeflerine ulaşmak için hangi eylem ve kaynaklarını gerekli olduğunu gösteren bir plan hazırlanmalıdır. Bu plan Modül 2'de anlatıldığı üzere verilerle desteklenmelidir. Bu eylem planı ulusal, bölgesel ölçekte hatta küçük bir yerleşim ölçeğinde hazırlanabilir. Eylem planının oluşturulması program geliştirme sürecinin 3. Evresidir. Atılacak adımlar Şekil 3.3 de gösterilmiştir ve bölümün kalan kısımlarında açıklanmıştır. Ulusal bir politika için bir eylem planının oluşturulması hakkında daha detaylı bir tartışma Yaralanmaları ve şiddeti önlemek için politika geliştirilmesi: Politika belirleyicileri ve planlayıcılar için yönergeler adlı kaynakta bulunabilir (1). Şekil EVRE: Program ve eylem planı geliştirme Modül 3 Amaçların belirlenmesi Hedeflerin belirlenmesi Göstergelerin belirlenmesi Faaliyetlere karar verilmesi Kaynakların tahmin edilmesi Zaman çerçevesinin belirlenmesi İzleme / değerlendirme sürecinin belirlenmesi Değerlendirme sonuçlarının, artan emniyet kemeri takma oranlarının sürdürülmesini temin etmek amacıyla tasarlanacak bir sonraki programı geliştirirken kullanılması. 58

82 Modül 3: Bir emniyet kemeri programının planlanması ve yönetimi Emniyet kemerleri ve çocuk koruma sistemleri: karayolu güvenliği el kitabı Programın amaçlarını belirleme Her emniyet kemeri programı, belirlenmiş, ölçülebilir, başarılabilir ve gerçekçi amaçlar içermelidir. Amaçlar, durum tespitinde toplanan veriler incelenerek geliştirilir. Bu bilgiler programda ele alınacak sorunları tanımlamak için, çalışma grubu tarafından analiz edilmelidir. Çalışma grubu, özellikle odaklanacağı taşıt türünü belirlemeli ve hangi yolcu gruplarını hedefleyeceğine karar vermelidir (örneğin ön koltuk, arka koltuk, çocuklar, vb.). Çalışma grubu, sorunlara uygun çözümlerin bulunması için, sistem yaklaşımıyla hareket etmelidir. Bir başka ifadeyle, sistemi bütün olarak gören ve müdahale için potansiyelin nerede olduğunu tanımlayan bir yaklaşım (2) tercih etmelidir. Dolayısıyla, getirilecek çözümlerin, yasa ve düzenlemeler doğrultusunda denetim, tasarım, taşıtlara emniyet kemerleri monte edilmesi ve emniyet kemeri standartları gibi, hepsi zaman içerisinde birleşecek olan önlemlerin yanı sıra yol kullanıcılarına yönelik eğitim çalışmalarını da kapsaması muhtemeldir. Benimsenen amaçlar, genel anlamda aşağıdakilerden biri ya da birkaçı olacaktır: Yol güvenliği ve özellikle emniyet kemeri kullanımı hakkında bilgi ve farkındalığın arttırılması; Bütün yeni motorlu taşıtlarda emniyet kemeri donanımının standart olarak bulunmasının sağlanması; Emniyet kemeri kullanım oranının arttırılması; Taşıtlarda bulunan emniyet kemeri donanımın kalitesinin arttırılması; Özellikle sürücü ve yolcular arasında, çarpışmalar nedeniyle meydana gelen ölüm ve ciddi yaralanma oranlarının azaltılması. KA ÇALIŞMASI: Örnek bir emniyet kemeri programı hedefi, Malezya Malezya, Ulusal Karayolu Güvenliği Planında otomobil yolcuları için arka koltukta emniyet kemeri kullanımını yaygınlaştırma programına da yer vermiştir. Program arka koltukta emniyet kemeri takmanın önemi hakkında halka yönelik aktif savunma ve bilgilendirme faaliyetleriyle 2007 yılında başlamıştır. Bunu Haziran 2008 de başlayan, değişik medya kanallarının kullanıldığı ve 6 ay süren büyük bir tanıtım kampanyası izlemiş, denetimlerin 1 Ocak 2009 da başlaması planlanmıştır. Aşağıda, uygulamanın yaygınlığı ve ölüm oranlarındaki düşüşe ilişkin tahminler ile beklenen gelişme göstergeleri hakkında, Malezya Karayolu Güvenliği Enstitüsünce tespit edilmiş olan bilgilere yer verilmiştir. Bu göstergelerin 2010 yılının sonuna kadar izlenmesi kararlaştırılmıştır. Program Arka koltuk emniyet kemerleri Uygulanma oranı % Potansiyel düşüş % Ölü sayısı Çarpışmalara karışan / yıl Ölü sayısında beklenen düşüş

83 Modül 3: Bir emniyet kemeri programının planlanması ve yönetimi Hedefleri belirleme Bu gibi genel amaçlar bir kez tanımlandıktan sonra daha açık hale getirilerek programın daha sonuç odaklı olması sağlanmalıdır. Örneğin emniyet kemeri kullanım oranlarını arttırma amacı "belirli bir süre zarfında emniyet kemeri kullanım oranlarını belirli miktarda arttırma olarak belirtilebilir. Ölçülebilir ve belirli bir zaman dilimiyle sınırlanmış amaçların koyulması genelde daha çok tercih edilir; Malezya örneğinde de görüldüğü üzere (bkz. VAKA ÇALIŞMASI: Malezya) belirli bir tarihe kadar sağlanması gereken yüzdelik düşüş (ya da gelişme) gibi, bunlar bir hedef olarak ifade edilebilir. Hedeflerin belirlenmiş olması genelde daha gerçekçi karayolu güvenliği programlarının oluşturulmasını, kamu fonlarının ve diğer kaynakların daha iyi kullanılmasını ve programları yürütenlere karşı daha büyük bir güvenin oluşmasını sağlamaktadır (3, 4). Hedefleri tayin etmek, çarpışma, ölüm yaralanma ve konuyla ilgili diğer temel düzey verilerinin ölçülebilir amaçlar belirlemek üzere kullanılmasını gerektirmektedir. Örneğin, herhangi bir çalışmada emniyet kemeri kullanımında belirli bir süre zarfında %50 lik bir artış sağlanması hedeflenebilir. Karayolu güvenliği hakkındaki diğer girişimlerden elde edilen deneyimler, hedeflerin hem iddialı olması gerektiğini hem de uzun bir süre zarfında gerçekleştirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır (5). Daha uzun bir zaman dilimi, programların adım adım gerçekleştirilmesine imkan sağlamaktadır. Önceki eğilimler bilinmediğinden dolayı geleceği modelleyerek hedef tayin etmek ilk seferinde çok daha zor olacaktır. Ancak diğer ülkelerin deneyimlerinden ve değerlendirme çalışmalarından çok şey öğrenilebilir. Tablo 3.1 de bazı amaç ve olası hedef örnekleri sunulmaktadır. Değişim miktarı ve zamanlama kesin olarak belirtilmemiş ise de normal olarak bunların belirlenmesi gereklidir. Tablo 3.1 Program amacı Emniyet kemeri takma konusunda sürücü ve yolcuların bilgi ve farkındalık düzeyinde artış Taşıtlarda standart sürücü ve yolcu emniyet kemeri donanımında artış Emniyet kemeri kullanma oranlarında artış Hayatını kaybeden motorlu taşıt sürücü ve yolcularının sayısını azaltma Emniyet kemeri programlarında belirlenebilecek amaçlar ve olası hedefler için örnekler Örnek performans hedefleri Yasa ve cezalar hakkındaki bilgide artış, % Emniyet kemeri kullanmanın faydaları hakkındaki bilgide artış, % Artan polis denetimlerinin fark edilme oranında artış, % Emniyet kemerleri için ülke genelinde geçerli standartların ve düzenlemelerin onaylanması (otomobil, kamyon ve otobüsler için) Standart emniyet kemeri donanımına sahip taşıt sayısındaki artış, % (ön ve arka koltuk, kamyon ve otobüsler) Emniyet kemeri kullanımı ve cezalarla ilgili yasal düzenleme Emniyet kemeri kullanımında artış, % (ön ve arka koltuk, çocuk koltuğu, kamyon ve otobüsler) Kaydedilen emniyet kemeri ihlal vakalarındaki düşüş, % (denetimler önemli bir etki yaptıktan sonra) Sürücü ölümlerinde düşüş, % Ön koltuktaki yolcu ölümlerinde düşüş % Arka koltuktaki yolcu ölümlerinde düşüş, % Çocuk yolcuların ölümlerinde düşüş, % Kamyon şoförlerinin ölümlerinde düşüş % Emniyet kemeri takan sürücü ve yolcu ölümlerindeki düşüş,% 60

84 Modül 3: Bir emniyet kemeri programının planlanması ve yönetimi Emniyet kemerleri ve çocuk koruma sistemleri: karayolu güvenliği el kitabı Performans göstergelerini seçme Bir önceki bölümde ölçülebilir hedefler belirlenmesinin önemi vurgulanmıştır. Bu bölümde ise hem hedefler için bir temel teşkil edecek hem de programın kaydettiği ilerlemeyi ölçmek üzere kullanılabilecek bazı performans göstergelerine yer verilmektedir. Emniyet kemeri programları için tipik performans göstergeleri şu şekilde sıralanabilir: Emniyet kemeri donanımına sahip taşıt yüzdesi Emniyet kemerinin yararının ne ölçüde farkına varıldığı Emniyet kemeri kullanımının yaygınlığı Yaralanan ya da ölen sürücü yolcu sayısı Bunlar program özelliklerini karşılamak üzere daha ayrıntılı olabilir, örneğin; Emniyet kemeri kullanım oranlarının, sürücü ve yolculara göre, ön ve arka koltukta oturanlara göre dağılımı (örneğin; her bir kategori için, taşıtta bulunan kişi sayısına oranlanarak); Taşıtlarda emniyet kemeri bulundurmama ihlallerinde azalma (taşıt muayene raporlarından alınan verilere dayalı olarak). Performans göstergeleri ayrıca çok sayıda ara değeri de kapsayabilir; örneğin, polis tarafından kesilen cezaların sayısına bakılarak, polis denetiminin yaygınlığını belirlemek gibi. Performans göstergeleri ayrıca proje sonuçlarıyla da ilgili olabilir, örneğin: Halka yönelik farkındalık oluşturma kampanyalarının sıklığı Emniyet kemeri denetimi için meslek içi eğitim almış polis sayısı Çalışanları için emniyet kemeri kullanım kurallarını benimseyen kurumların sayısı Performans göstergeleri seçilirken, belirlenen amaçları en iyi ölçen göstergelerin seçimi oldukça önemlidir. Bu, genellikle verilerin toplamasında fazladan çaba gösterilmesi anlamına gelmektedir ve bu işin en baştan programın içerisine yerleştirilmesi gerekmektedir. Programdan kaynaklanan değişiklikleri ve gelişmeleri göstermek için bu verilerin temel düzey verilerle kıyaslanması ve programın amaçları üzerinde etkili olabilecek diğer etmenlerin hesaba katılması gerekmektedir. Yaralanma ve ölüm verileri için ölçümün hedef kitleye odaklanması ve kıyaslamaların genel eğilimleri kapsaması önemlidir. Her bir hedef için belirlenmiş, ölçülebilir bir gösterge olması gerekli ise de, bazı hallerde performans göstergesi, gerekli yasaların belirli bir tarihte çıkarılmış olması gibi, kritik önemi olan bir faaliyetin tamamlanması da olabilir (bkz Tablo 3.1) Faaliyetlere karar verme Amaçları, hedefleri ve göstergeleri belirledikten sonra çalışma grubu faaliyetlere karar vermeli ve bunları planlamalıdır. Tablo 3.2 emniyet kemeri programında yer alabilecek birkaç öğeyi özetlemektedir. Planlayıcıların, temel faaliyetleri önceliklendirebilmelerine yardımcı olmak için bu tabloda yer alan öğelerin birbirine göre etkisi, uygulama kolaylıkları, maliyeti ve müdahalelerin etkisi, belirtilen öğeyle ilgili araştırma olup olmadığı hakkında göstergelere yer verilmektedir. Ayrıca bu bileşenlerin nasıl tasarlanıp uygulanacağı konusunda, el kitabının hangi bölümlerinde detaylı bilgiler bulunduğu da belirtilmiştir (ağırlıklı olarak Modül 4) Bir zaman çerçevesi oluşturma ve program aşamalarını belirleme Emniyet kemeri kullanımını teşvik etmek için yapılacak olan bir eylem programı hem yasa, standartlar ve tasarımdan oluşan hazırlık adımlarını hem de özendirme ve denetimler sayesinde yasa ve düzenlemelere uyulmasının temin edildiği program gerçekleştirme adımlarını kapsayacaktır. 61

85 Yüksek Öncelikli Modül 3: Bir emniyet kemeri programının planlanması ve yönetimi Tablo 3.2 Emniyet kemeri programı uygulayan ülkeler için öncelik sırasına göre muhtemel program öğeleri Öğe Tanım Araştırma Etkisi Uygulama zorluğu Karayolu güvenliği / çarpışma verilerinin değerlendirilmes i Bir durum ya da ihtiyaç tespiti yapmak, programı planlanma, eyleme geçme ve kaynak temini için karar organlarının ikna edilmesinde çok büyük bir önem taşır. Uygulama maliyeti Bu el kitabındaki bölümü Evet Yüksek Düşük Düşük 2.1, 2.2, 2.3 Emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemi kullanımını düzenleyen yasalar Emniyet kemeri ile ilgili yasal düzenlemelerin nihai amacı emniyet kemeri kullanımını tüm dünyaya yaymaktır. Emniyet kemeri ile ilgili düzenleme getiren yasada şu konular ele alınmış olmalıdır: Taşıt türüne göre bulundurulması gereken emniyet kemeri türü ve denetimi; Taşıt türü, yolcunun konumu ve çocuklar için kullanılacak emniyet kemeri; Kullanılmaması halinde uygulanacak cezalar (kemer takmama davranışından caydıracak kadar ağır olmalıdır). Evet Yüksek Güçlü denetimlerle desteklendiğinde Düşük Politik destek olursa Düşük 4.2 Emniyet kemeri ve donanımı standartları Emniyet kemeri kullanımının sıkı bir şekilde denetlenmesi Düşük gelirli ülkelerde, taşıtların yarısı ya da daha fazlasının, düzgün çalışan emniyet kemerlerinden mahrum olduğuna dair kanıtların da gösterdiği üzere (6) emniyet kemerleri ve taşıtlara montajı için uygun standartların oluşturulması hayati önem taşımaktadır. En etkili denetim, istenilen etkiyi maksimuma çıkaran ve taşıt çevirmelerinde çalışan denetim görevlilerinin güvenliğini sağlayacak şekilde belirlenmiş yer ve zamanlarda, güçlü, görülür ve istihbarat odaklı [intelligence led], bir denetimdir. Yoğun denetim programları öncesinde tanıtım ve bilgilendirme kampanyaları düzenlenmeli, bir uyarı evresinden sonra ceza kesmeye başlanmalıdır. Cezalar ayrıcalık göstermeden kesin ve tutarlı olarak uygulanmalı, mümkünse bir ceza puanı sistemiyle yürütülmelidir. Evet Geliştirilmiş özellikler için Yüksek Yasaya uyulup uyulmadığı takip edilirse Evet Yüksek Düşük Düşük Düşük 4.3 Başlangıçta ciddi miktarda halk desteğine ihtiyaç vardır Orta 4.4 Halka yönelik tanıtımbilgilendirme kampanyaları Tanıtım ve bilgilendirme, özellikle emniyet kemeri kullanımıyla ilgili yeni yasal düzenlemeler için halkın denetim kampanyalarına hazırlanmasında çok önemli bir bileşendir. Tanıtım ve bilgilendirme kampanyaları tek başlarına sınırlı bir etkiye sahip olacaktır ve etkili bir denetim stratejisiyle desteklenmeleri gereklidir. Evet Yüksek Yasama ve denetim ile birlikte olursa Orta Yüksek 4.6 Devamı bir sonraki sayfada 62

86 Orta Öncelikli Yüksek Öncelikli Emniyet kemerleri ve çocuk koruma sistemleri: karayolu güvenliği el kitabı Bir önceki sayfadan devam etmektedir Öğe Tanım Araştırma Etkisi Uygulama zorluğu Eğitim ve yetiştirme Genellikle programlar öğrencilere, ebeveynlere ve sürücü adaylarına yöneliktir. Tanıtım kampanyalarında olduğu gibi bunların da önemli bir etki yaratmak için denetimle birleştirilmeleri gerekmektedir. Bu tür faaliyetler çocuk koruma sistemi promosyonlarıyla birleştirildiklerinde de başarılı olmaktadır. Evet Yüksek Yasama ve denetim ile birlikte olursa Uygulama maliyeti Orta Orta - Yüksek Bu el kitabındaki bölümü İzleme ve değerlendirme İzleme ve değerlendirme, programın işe yarayıp yaramadığını belirlemek, programı uygulama şeklini özüne uygun şekilde geliştirmek ve programa sürekli destek sağlamak açısından çok önem taşır. Evet Yüksek Orta Orta - Yüksek 5.1, 5.2, 5.3 Emniyet kemeri test ve sertifikalandırma programları Emniyet kemeri standartlarını düzenleyen yasaların denetimi için test ve sertifikalandırma süreci kullanılır. Uygulamada tekbiçimliliği sağlamak amacıyla üretici sertifikası yerine tür onayı yöntemi tavsiye edilir. Testler uygun şekilde yetiştirilmiş teknik elemanları bulunan bağımsız bir merkez tarafından yapılmalıdır. Hayır Orta Orta Orta Taşıt muayene sistemleri ve emniyet kemeri bakımı Sigorta programları İşveren programları Emniyet kemerlerinin durumunun düzenli olarak kontrol edilmesi ve iyi çalışır durumda olmalarının temin edilmesi, daha yaşlı bir taşıt filosu ve çok sayıda ikinci el taşıtın bulunduğu ülkeler başta olmak üzere, çok önemlidir. Bu gibi kontroller yalnızca halihazırda bir taşıt test sistemi varsa ya da planlanmışsa uygulanabilir ve etkili olabilir. Motorlu taşıt sigorta poliçeleri, emniyet kemerinin takılmaması durumunda alınacak kişisel tazminatı düşüren koşullar içermeleri durumunda, emniyet kemeri kullanımını özendirebilirler. Sigorta şirketleri ayrıca tanıtım kampanyalarını ve eğitim programlarını desteklemek suretiyle de emniyet kemeri kullanımını teşvik edebilirler. İşverenler, taşıt filolarında emniyet kemerleri bulunmasını, emniyet kemeri takmanın sürekli izlenen bir personel düzenlemesi olmasını temin ederek ve kendi personelini eğiterek gerek iş seyahatlerinde ve gerekse eve gidiş gelişlerinde daha fazla emniyet kemeri kullanmalarını sağlayabilirler. Bu yaklaşım, özellikle yasal düzenlemelerin ve denetimin geniş çapta uygulanmadığı ülkelerde daha önemlidir. İşveren konumundaki devlet kurumları, örnek teşkil etmek için teşvik edilmelidir. Hayır Özellikle emniyet kemeri konusunda değil Orta Taşıt filosu daha yaşlı olan ve halihazırda muayene sistemi olan ülkeler için Düşük Eğer muayene sistemleri mevcutsa uygulanabilir aksi takdirde uygulanamaz Hayır Orta Düşük Yüksek gelirli ülkelerde ortak sigorta koşulu Hayır Orta Düşük Yasalara ne düzeyde uyulduğunun ölçümü daha zor olabilir Düşük Eğer muayene sistemleri mevcutsa uygulanabilir aksi takdirde maliyet yüksek Düşük Düşük Eğer eski taşıtlara da montaj zorunlu kılınırsa maliyet orta düzeye yükselebilir

87 Modül 3: Bir emniyet kemeri programının planlanması ve yönetimi Eylemlerin hangi sırada gerçekleştirileceği önemlidir; KUTU 3.1 de bazı önemli tavsiyelere yer verilmiştir. KUTU: 3.1 Emniyet kemeri programındaki eylemler dizisi 1. Emniyet kemeri kullanımından önce, taşıtlarda emniyet kemeri donanımı bulundurulması ile ilgili yasayla işe başlayın. 2. Emniyet kemeri standartlarını uyarlama sürecine mümkün olduğunca erken başlayın ancak mevzuat sürecini geciktirmesine izin vermeyin. 3. Denetim uygulamasını değiştirmeden önce, her zaman, toplumu yeni yasalar ve değişen denetim uygulamaları hakkında bilgilendirin. 4. Tanıtım ve bilgilendirme faaliyetlerini denetimle birleştirmeye çalışın, zira bütünleştirilmiş yaklaşım, bu faaliyetlerin tek başına bir diğerinden yalıtılmış olarak yürütülmesinden çok daha etkilidir. 5. Uzun süreli bir programı farklı aşamalara ayıran bir yaklaşım tercih edin; örneğin otomobillerle başlayın, daha sonra otobüslere ve kamyonlara geçin. Evrelere ayırma, uzun vadeli programlarda da düşünülmelidir. Bu, özellikle, ülkelerin kendi yasama sürecini planlarken önce özel otomobillerin ön koltuğundaki sürücü ve yolcuları, ardından arka koltuktaki yolcular ve çocuk koruma sistemlerini sonra da otobüs ve kamyonla seyahat edenleri sırasıyla ele almayı tercih ettiği durumla ilgilidir. Yasama sürecinin aşamalara bölünmesi numaralı bölümde daha ayrıntılı olarak ele alınmıştır. Zamanlama, üzerinde anlaşma sağlanan faaliyetlere bağlı olacaktır. Örneğin, eğer yasa geliştirilecek ve yürürlüğe konacak ise yeni yasaya göre denetimlerin farklı konularda kademeli olarak uygulanmasını sağlayacak evreler belirlenebilir (bkz. Bölüm 4.4.2). Ancak, planlama sürecinin başlangıcında, genel bir zaman çizelgesi üzerinde anlaşma sağlanmalıdır zira bu, kaynakların kullanımı açısından önemli olabilir. 64

88 Emniyet kemerleri ve çocuk koruma sistemleri: karayolu güvenliği el kitabı KA ÇALIŞMASI: Emniyet Kemeri programı, zaman çizelgesi örneği, (denetim+tanıtım), Sakhalin Adası, Rusya İş paketi Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Kampanyanın resmi başlangıcı X 1. Planlama ve materyallerin üretimi Kampanya planlama Radyo spotu hazırlanması Farkındalığı arttıran yeni materyal tasarımı Onay süreci Farkındalık materyalinin hazırlanması Duyuru panolarının hazırlanması 2. Kitlesel medya iletişimleri programı TV yayını Radyo mesajları Basın duyuruları Otobüslerin üzerinde yer alan duyurular Duyuru panoları TV de başlangıç öncesi seminerlerin haberi Alışveriş merkezlerinde posterler 3. Halkla ilişkiler ve iletişim faaliyetleri Kampanya materyallerinin dağıtımı Üniversitelerde seminerler GIBDD* ofislerinde seminerler Okullarda seminerler Korsakov da etkinlikler Kholmsk ta etkinlikler Nogliki de etkinlikler GIBDD ve kitlesel medya brifingi 4. Denetim Aktif GIBDD denetimi 5. Ölçüm Görütü kaydıyla 3 etaplı izleme Kampanya sonrası araştırma *GIBDD: Devlet Karayolu Güvenliği Denetim Kurulu 65

89 Modül 3: Bir emniyet kemeri programının planlanması ve yönetimi Kaynak ihtiyacını tahmin etme Emniyet kemeri kullanım oranlarını yükseltebilmek için gereken koordineli bir yaklaşımı sağlayabilmek, başlangıç aşamasında ve program boyunca kaçınılmaz olarak yatırım gerektirecektır. Danışma süreci dahil olmak üzere yasal düzenlemenin tasarlanması sırasında da belirli maliyetler ortaya çıkacaktır. Program tasarımının bir parçası olarak aşağıdaki adımların atılması büyük önem taşımaktadır: İnsan kaynakları ihtiyacı (eğitim dahil olmak üzere) tahmin edilmelidir. Programı uygulama maliyeti, seçilen bileşene ve faaliyete göre parçalara ayrılmalıdır. Ulusal ve uluslararası fon kaynakları belirlenmelidir. En ideali, programı uygulayacak olan bakanlıkların yeni faaliyetleri de kapsayacak şekilde bütçelerini ayarlamalarıdır. Alternatif olarak çalışma grubu, bağışçılardan finansal kaynak temin etmeyi de deneyebilir. Planlama aşamasındayken uygulama için kaynak ihtiyaçlarının tamamen belirlenmemesi, programın gelecekteki başarısına gölge düşürebilir. Dolayısıyla çalışma grubunun, programın finansman ihtiyaçlarını temin etme olasılığını tahmin ederken, gerçekçi olması çok önemlidir. Program faaliyetlerini detaylı olarak planladıktan sonra çalışma grubu artık her bir faaliyetin maliyetini hesaplayabilir ve tedarikçilerden gelen fiyat tekliflerine ya da yakın geçmişteki benzer işlerin maliyetine dayanarak bir bütçe oluşturabilir. Bütçeleri formüle ederken aşağıdaki eylemlerin yapılması tavsiye edilir: Proje süresince kullanılabilir kaynak tahminlerinin yapılması; Gerekiyorsa öncelikli faaliyetlerin yeterli kaynak almasını sağlayacak şekilde, önceliklerin belirlenmesi; Diğer devlet kurumları, sivil toplum örgütleri ve özel sektör firmalarıyla daha önce yapılmış projeler ve bunların maliyetlerinin tartışılması; Programın uygulanması sırasındaki muhtemel idari ve operasyonel harcamaların hesaplanması; İzleme ve değerlendirme maliyetinin hesaplanması; Düzenli aralıklarla finansal rapor hazırlamak üzere planlama yapılması. Hükümetin programı sahiplenmesi ve finansman sağlaması birinci derecede önemlidir. Tablo 3.3 te bir emniyet kemeri kampanyası bütçesi örneği verilmektedir. Tablo 3.4 ve Fiji den alınan karayolu güvenliği vaka çalışması örneğinde de bir emniyet kemeri kampanyasının nasıl finanse edileceği konusunda bazı tavsiyelerde bulunulmaktadır. 66

90 Modül 3: Bir emniyet kemeri programının planlanması ve yönetimi Emniyet kemerleri ve çocuk koruma sistemleri: karayolu güvenliği el kitabı Tablo 3.3 Örnek emniyet kemeri kampanyası bütçesi (ABD Doları, KDV dahil) 2005 yılı küçük şehirler grubu için ( nüfuslu) emniyet kemeri tanıtım kampanyası bütçe dökümü No. Madde Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım 20 Aralık a Toplam 1 Kitlesel medya b 1.1 TV yayını Radyo Basılı medya, haber ajansları, internet Halkla ilişkiler ve eğitim kampanyası 2.1 Eğitim kampanyası Halkla ilişkiler faaliyeti Reklamlar ve basım 3.1 Reklam materyallerinin üretimi 3.2 Dış mekan reklamları Analitik, organizasyonel, yaratıcı işler 5 Blok başına toplam Ajans ücreti Teknik harcamalar c Küçük harcamalar, beklenmeyen ihtiyaçlar Toplam a. Başlangıç tarihi. b. Haberler ve mülakatlardaki yayın bilgilendirme mesajlarının maliyetsiz olduğu varsayılmıştır. c. Otel, ofis (dört farklı görev), ofis araç gereçleri, ulaşım, cep telefonları, günlük harcırah, uçak bileti gibi harcamaları kapsamaktadır. 67

91 Modül 3: Bir emniyet kemeri programının planlanması ve yönetimi Tablo 3.4 Finansal kaynak Yeniden yatırım Sponsorluk Bağışçı kurumlar Bir emniyet kemeri kullanma kampanyasına kaynak sağlama yolları Kaynak bulma yöntemi Kural ihlalleri nedeniyle kesilen para cezalarının bir kısmıyla kamu eğitimini desteklemek ve polislerin denetim faaliyetleri konusunda eğitilmesine destek olmak için merkezi bir fona para aktarılabilir. Aynı şekilde akaryakıt vergisi, araç tescil ve kayıt ücretlerinden elde edilen gelirler de emniyet kemeri programıyla ilgili amaçlar için ayrılabilir. Bir karayolu güvenliği harcı sigorta primlerine eklenebilir ve merkezi yapıdaki bir çarpışma önleme fonuna ayrılabilir. Kullanmak isteyenler için, Dünya Bankası, primlerin %8'ine karşılık gelen bir tarifeyi tavsiye etmektedir. Kurumsal gruplar, yatırım yapmaya değeceğini düşündükleri faaliyetlere sponsor olmaktadır. Bu gruplar bir emniyet kemeri programının ya da bu programın bir kısmının sponsoru olabilirler. Motorlu taşıt üretimindeki şirketler ya da sigorta pazarlayan şirketler, bir emniyet kemeri kampanyasının ana sponsorları olarak görülmekten fayda sağlayabilir. Paydaşlar, taşıt ya da emniyet kemeri üreticileriyle herhangi bir meşru bağ kurulup kurulamayacağını araştırmalıdır. Bu, ilgili kampanyalar için gelecekte de sponsorluk alınmasını sağlayabileceği gibi, taşıt sahiplerinin emniyet kemeri donanımı taktırmalarını kolaylaştıran indirim fırsatları sunulmasını da mümkün kılabilir. Kalkınmayı destekleyen kuruluşlar ve diğer hayır kurumları emniyet kemeri programının finansmanı için muhtemel kaynaklardan bazılarıdır. Aynı şekilde karayolu güvenliği kurumları ve eğitim organları da finansman sağlayabilir ya da teknik uzmanlıklarıyla katkıda bulunabilirler. KA ÇALIŞMASI: Karayolu güvenliği vergisi örnekleri Fiji de motor sigorta endüstrisi tarafından her üç ayda bir gönüllü finansal bağışlar yapılmaktadır. Bunlar üçüncü şahıs primlerinin %10 una denk gelmektedir ve yeni sigorta poliçesi sayısına bağlıdır. Bu da Ulusal Karayolu Güvenliği Konseyinin finansmanının %60'ını sağlamaktadır. Ulaşım Kaza Komisyonu [The Transport Accident Commission] (Victoria, Avustralya) hem zorunlu olarak tahsil edilen hem de gönüllü olarak verilebilen harç aracılığıyla karayolu güvenliği için finansman sağlamaktadır. Bağışlar %3'le başlamış ve %10'a kadar çıkmıştır. Karayollarındaki çarpışmaların azaltılması ve rehabilitasyon programları için sağlanan bu finansmanla, karayollarındaki ölümler dört seneden daha az bir sürede %50 oranında azaltılmıştır (7). Güney Afrika, üçüncü şahıs ölüm-yaralanma sigortalarının akaryakıt vergisi aracılığıyla toplandığı bir sistem kullanmaktadır. Dolayısıyla, ne zaman bir taşıt sahibi ya da sürücüsü akaryakıt alır ya da aracını kullanırsa, aynı zamanda da bir ü- çüncü şahıs ölüm-yaralanma sigortası satın almış olmaktadır. Sonuç olarak buna uyulmaması da söz konusu olmamaktadır (7). 68

92 Modül 3: Bir emniyet kemeri programının planlanması ve yönetimi Emniyet kemerleri ve çocuk koruma sistemleri: karayolu güvenliği el kitabı Parayı kim ödüyor? Emniyet kemeri programlarına yatırım Hükümetlerin ve politika belirleyicilerinin emniyet kemeri programlarının büyük çapta yatırım gerektirdiğini, ancak azalan tıbbi harcamalar sayesinde önemli ekonomik gelirlerin ve genel anlamda sosyal faydaların sağlanabileceğini fark etmeleri gerekmektedir. Bir emniyet kemeri programını finanse etmenin parasal getirisini gösteren maliyet fayda analizleri, emniyet kemeri girişimi için politik destek sağlama konusunda çok faydalı olabilir. Eğer bir ülkede bu gibi çalışmalar henüz yapılmamışsa benzer ülkelerin verilerine ya da örneklerine bakmak ya da planlanan emniyet kemeri programının değerlendirmesine bir de maliyet fayda analizi eklemek gerekebilir (bkz. Modül 4) Bir izleme mekanizması oluşturma Programın izlenmesi, programın belirlenen hedefler doğrultusunda gittiğinden emin olmak için bütün ölçüm göstergeleri üzerinde sürekli ve yakın kontrol gerektirmektedir. Değerlendirme yöntemleri Modül 5 te daha detaylı olarak ele alınmıştır. İzlemenin; Sürekli olması: Çalışma grubunun lider kurumunun, sorun yaşanmaması için programın bütününü izleyebildiği bir ortamda sürekli olması; ve Periyodik olması: Her bir uygulama evresinin sonunda periyodik ölçüm yapılabilecek şekilde planlanması gerekmektedir. Tablo 3.5 te tipik bir emniyet kemeri takma programı sırasında hangi göstergelerin izlenebileceğine, bu göstergelerin faaliyetlerin belirlenen hedefleri kaçırdığına işaret etmesi durumunda hangi adımların atılabileceğine dair örnekler sunulmaktadır. Bu bağlamda önemli konular şunlardır: Bu iş için kaynakların belirlenmesi: İzleme ve değerlendirmenin uygun bir zamanda yapılması ve sonuçların da mümkün olduğunca iyi duyurulması için sürecin başlangıcında parasal kaynaklar ve insan kaynakları tahsis edilmelidir; İzleme mekanizmasının belirlenmesi: İzleme sürecinden kimin sorumlu olacağı, ilerlemenin hangi aralıklarla ve kime rapor edilmesi gerektiği ve eğer gerekiyorsa uygulama üzerinde nasıl denetim yapılacağı, mümkün olduğunca erken dönemde belirlenmelidir; Programın doğruluğunu ve uygunluğunu geliştirmek için, programın düzenli bir şekilde gözden geçirilmesini mümkün kılacak bir geri bildirim mekanizması oluşturulmalıdır. 69

93 Modül 3: Bir emniyet kemeri programının planlanması ve yönetimi Tablo 3.5 Göstergelerin izlenmesi ve düzeltici eylemler Faaliyet Üretici ve bayilerin standartlara uyma düzeyini arttırma Polisin denetim kapasitesini arttırma Karayolu güvenliği ve emniyet kemeri kullanımı ile ilgili farkındalık yükseltme kampanyalarını uygulama İzleme göstergeleri Eğitilen denetçi sayısı Yapılan test sayısı Olumsuz rapor sayısı (ya da %) Emniyet kemeri kullanım oranları Denetim faaliyeti sayısı ve denetimin kapsamındaki bölgenin genişliği Kesilen ceza sayısı / tutarı Trafik güvenliği konusunda farkındalık düzeyi Emniyet kemeri kullanımının faydaları hakkındaki farkındalık düzeyi Emniyet kemeri yasaları ve bunların denetimi hakkındaki bilgi düzeyi Gözlem yoluyla (ya da beyana dayalı olarak) tespit edilen davranış değişiklikleri İzleme sonucu, faaliyetlerin belirlenen hedefin gerisinde olduğu belirlendiğinde atılacak olan adımlar Standartlar hakkındaki bilgileri geliştirin Eğitilmiş denetçi sayısını arttırın Trafiği denetleyen polis gücünü ve emniyet kemeri kontrollerine verilen önceliği arttırın Denetim alanlarını ve tekniklerini değiştirin Ceza kesme sistemini geliştirin Hedef kitleyi tekrar tanımlayın Mesajları tekrar tanımlayın Mesaj iletme yöntemlerini değerlendirin ve gerekirse değiştirin Programın sürdürülebilirliğini sağlama Bir emniyet kemeri programının sürdürülebilirliği, programdan sağlanan faydaların devam etmesini temin etmek bakımından birinci derecede önemlidir. Yasal düzenlemelere uyma düzeyi en yüksek oranlara ulaştığında bile, emniyet kemeri takmaya direnç gösteren kesimler olacaktır. Yeni gelen sürücü kuşağının, emniyet kemeri takmamanın ne gibi riskleri olduğundan haberdar olması gerekmektedir. Emniyet kemeri kullanım oranlarının düşmemesi için de belirli bir düzeyde sürdürülen denetim faaliyetlerinin yanı sıra hedefi belirlenmiş yeni kampanyalara ihtiyaç olacaktır. Bir programın başarılı bir şekilde sürdürülmesi, nelerin işe yarayıp nelerin yaramadığını tespit etmek için programın bileşenlerinin de değerlendirilmesini gerektirmektedir (bkz. Modül 5). Bu değerlendirmenin sonuçlarından, gelecek faaliyetlerin tasarımı ve uygulanmasında faydalanılmalıdır. Sürece katılan ekipleri kutlayarak ve onlara medyada yer alma olanağını sunarak başarılarının farkında olunduğunu göstermek özellikle önemlidir. 70

94 Modül 3: Bir emniyet kemeri programının planlanması ve yönetimi Emniyet kemerleri ve çocuk koruma sistemleri: karayolu güvenliği el kitabı Özet Emniyet kemeri programının hazırlanmasını izleyecek bir çalışma grubunun oluşturulması gereklidir. Konuyla ilgili alanlardan ve disiplinlerden gelen bireylerin oluşturduğu bu çalışma grubu, programın bütün konuları hakkında danışmanlık yapacak ve farklı faaliyetler arasında gerekli uyumlu işleyişin sürdürülmesini sağlayacaktır. Grup, programı yürütme yetkisine sahip olmalıdır. Bir çalışma grubu oluşturulduktan sonra durum tespiti analizinin sonuçları programı planlamak için kullanılabilir. Faaliyetler daha sonra yasama, denetim ve eğitim alanları için ayrı ayrı tanımlanabilir. Her bir faaliyetin yanı sıra program hedeflerinin ve amaçlarının da belirlenmesi gerekmektedir. Programın etkili bir şekilde uygulanabilmesi için finansman kaynaklarının garantiye alınması gerekmektedir. Programın bütün evrelerinde izlenmesi, eksikliklerin belirlenmesi ve giderilmeleri için gereklidir. Son olarak programın etkili olup olmadığını belirleyebilmek amacıyla bir sonuç değerlendirmesi yapılmalıdır. Buna dayanarak gelecekteki programlar yapılandırılabilir ve ilk programın etkisi sürdürülmüş olur. Tablo 3.6 da bir emniyet kemeri programının planlanması ve yönetimindeki temel adımlar özetlenmektedir. Tablo 3.6 Faaliyet Bir çalışma grubu oluşturulması Bir eylem planı hazırlanması Emniyet kemeri programının sürdürülebilirliğinin sağlanması Bir emniyet kemeri programının planlanlanması ve yönetiminde temel adımlar Emniyet kemeri programının planlanması ve yönetiminde temel adımlar Çıkarı olan bütün kesimlerin temsil edilmesinin sağlanması Üyelerin rollerinin belirlenmesi Büyük paydaşların katkıda bulunmalarının sağlanması Amaçların tanımlanması Hedeflerin belirlenmesi Amaçlara ulaşmak için gerekli faaliyetlerin seçilmesi Faaliyetler için performans göstergelerinin tanımlanması Gerekli kaynakların hesaplanması Programın nasıl izleneceğinin ve değerlendirileceğinin belirlenmesi Programın sürdürülebilirliğini sağlamak için en az beş yıllık bir zaman çerçevesi ve daha uzun vadeli finansman kaynağı sağlanması Katkıları arttırmak ve sonraki faaliyetlerin çerçevesini planlamak için izleme ve değerlendirme sonuçlarının kullanılması. 71

95 Kaynakça 1. Schopper D, Lormand JD, Waxweiler R, ed. Developing policies to prevent injuries and violence: guidelines for policy-makers and planners. Geneva, World Health Organization, Peden M ve diğ. World report on road traffic injury prevention. Geneva, World Health Organization, Targeted road safety programmes. Paris, Organisation for Economic Co-operation and Development, Elvik R. Quantifed road safety targets: a useful tool for policy making? Accident Analysis and Prevention, 1993, 25: Elvik R. Quantifed road safety targets: an assessment of evaluation methodology. Report 539. Oslo, Institute of Transport Economics, Primary enforcement saves lives: the case for upgrading secondary safety belt laws. National Highway Trafc Safety Administration, 2006 (http://www.nhtsa.dot.gov/people/injury/enforce/ PrimaryEnforcement/index.htm, Erişim tarihi: 16 Nisan 2008). 7. Aeron-Tomas A. Te role of the motor insurance industry in preventing and compensating road casualties. Crowthorne, United Kingdom, TRL Ltd,

96 4 Müdahalelerin geliştirilmesi ve uygulanması

97 Modül 4: Müdahalelerin geliştirilmesi ve uygulanması 4.1 Kullanımı arttırma: Birleşik yaklaşım Yasal düzenlemeler ve cezalar Taşıtlarda emniyet kemeri bulundurulması ve kullanımını düzenleyen yasalar hazırlama Yasal sorumlulukları tanımlama Muafiyetler Kural ihlallerinde uygulanacak cezalar Yasa için hazırlık ve yürürlüğe koyma süreci Uygulama evrelerini belirleme Bölüm özeti: emniyet kemeri mevzuatı üzerinde çalışılırken dikkat edilmesi gerekenler 4.3 Emniyet kemerleri için standartların belirlenmesi ve donanımlar Bir standardın ya da yasal düzenlemenin benimsenmesi Standart ya da düzenleme türleri ve bunların içeriği Testler ve sertifikalar Taşıt muayenesi ve emniyet kemeri bakımı Taşıtlara sonradan emniyet kemeri donanımı ekleme Taşıt içi hatırlatma sistemleri Bölüm özeti: emniyet kemeri standardı ya da düzenlemesi için kontrol listesi Kullanımı arttırma: denetim Ön şartlar Denetim stratejisi Denetim yöntemleri Polislerin meslek içi eğitimi Ceza işlemlerinin yürütülmesi Denetimin önündeki engellerin aşılması Bölüm özeti: Denetim faaliyetiyle emniyet kemeri kullanımının arttırılması 4.5 Kullanımı arttırma: Gönüllülüğe dayalı önlemler 4.6 Kullanımı arttırma: Halka yönelik kampanyalar Kampanyanın amaçları Kampanya mesajlarını yaratma Hedef kitleye ulaşma Yaratıcı kavramlar Kampanya için bir ajans belirleme Medyayla çalışma Emniyet kemeri mevzuatıyla ilgili kampanya evreleri Kampanyayı değerlendirme Kullanımı arttırma: Gönüllü katılıma dayalı diğer önlemler İşveren tarafından yapılabilecek düzenleme ve teşvikler Eğitim ve yetiştirme Sigorta ve kamu teşvik düzenlemeleri 4.8 Uygun bir acil müdahale sistemi oluşturulması Emniyet kemerleri ve yaralanmalar Emniyet kemerinin çıkarılması 125 Özet 127 Kaynakça 129

98 Modül 4: Müdahalelerin geliştirilmesi ve uygulanması Emniyet kemerleri ve çocuk koruma sistemleri: karayolu güvenliği el kitabı MODÜL 3 te 3.Evre hakkında, programın ve eylem planının nasıl geliştirileceğine dair bilgilere, öncelikli eylemlerin belirlenişi konusunda tavsiyelere, ayrıca birbirlerine göre etki düzeyinin de belirtildiği göstergeler, uygulama kolaylıkları ve maliyetlerine ilişkin bilgiler eşliğinde, uygulanabilecek yüksek ve orta öncelikli müdahale örneklerinin bir özetine yer verilmiştir (bkz. Tablo 3.2). Modül 4 ise 4.Evre ile devam etmekte (bkz. Şekil 4.1), emniyet kemeri kullanımını arttırmaya yönelik bir programın temel faaliyetlerinin her birinin nasıl geliştirileceği ve uygulanacağı ele alınmaktadır. Şekil EVRE: Her bir faaliyetin geliştirilmesi ve uygulanması 4. EVRE Yasama ve cezalar Standartlar ve donanım Denetim Halka yönelik kampanyalar Gönüllü yaklaşımlar Çarpışma sonrası acil yardım Bu modül, birlikte iyi sonuçlar veren önlemleri birleştiren, bütünleşmiş bir yaklaşım ihtiyacının altını çizmektedir. Ayrıca her bir faaliyet ve bu faaliyetin yapısı hakkında önemli bilgiler sunmaktadır (bkz. Tablo 4.1). Bu modülde emniyet kemeri kullanımıyla ilgili müdahaleler hakkında verilen tavsiyeler, çocuk koruma sistemlerinin kullanımını arttırmaya yönelik programlar için de geçerlidir. Çocuk koruma sistemlerine özel, farklı konuların olduğu yerlerde, bunlara da ayrıca yer verilmekte ancak genel olarak tekrardan kaçınmak amacıyla, sadece emniyet kemerlerine atıfta bulunulmaktadır. Tablo 4.1 Emniyet kemeri programında yer alacak olan temel faaliyet alanları ve müdahalelerin özeti Temel faaliyet alanları Bilgi verilen konular Bölüm Mevzuat ve cezalar Taşıtlarda gerekli donanım ve kullanım için yasa çıkarma Yasal sorumlulukları tanımlama Muafiyetler Kurallara uymama cezaları Mevzuatın çıkarılması ve uygulanması Uygulamayı aşamalandırma 4.2 Devamı bir sonraki sayfada 75

99 Modül 4: Müdahalelerin geliştirilmesi ve uygulanması Bir önceki sayfadan devam etmektedir Temel faaliyet alanları Bilgi verilen konular Bölüm Emniyet kemeri standartları ve donanımı Kullanımı arttırma: denetim Kullanımı arttırma: gönüllü yaklaşımlar Bir standart benimseme Standart türleri Test ve sertifikalandırma Taşıt muayenesi ve emniyet kemeri bakımı Taşıtlara sonradan emniyet kemeri donanımı ekleme Taşıt içi hatırlatma sistemleri Ön koşullar Denetim stratejisi Denetim yöntemleri Polislerin yetiştirilmesi Cezaların uygulanması Denetim karşısındaki engeller Aşağıdaki adımları kapsayan tanıtım kampanyaları: - Kampanyanın hedefleri - Kampanya mesajlarını yaratma - Hedef kitleye ulaşma - Yaratıcı kavramlar - Kampanya için bir ajans seçme - Medyayla çalışma - Emniyet kemeri mevzuatıyla ilgili kampanya evreleri - Kampanyayı yürütme ve değerlendirme Aşağıdaki adımları kapsayan diğer gönüllü yaklaşımlar: - İşverenlere yönelik düzenleme ve teşvik önlemleri - Eğitim ve yetiştirme - Sigorta ve kamu teşvik önlemleri İlk yardım Kurtarma ve ilk yardım için gerekenler , Kullanımı arttırma: Birleşik yaklaşım Taşıtlara emniyet kemeri takılması sağlandıktan sonra amaç, sürücü ve yolcuların bunları kullanmasını sağlamaktır. Emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemleri, kullanım oranlarının arttırılması, çok sayıda sektör ve farklı disiplinlerin dahil olduğu birleşik bir yaklaşım gerektirmektedir (bkz. Şekil 4.2). En güçlü müdahale denetimdir ancak denetimin etkili olması için halkı emniyet kemeri ve ilgili yasalar hakkında bilgilendirdikten sonra uygulanması gerekmektedir. Yasanın ve önerilen denetimin toplum ve politikacılar tarafından kabul edilebilmesi için eğitim ve halka yönelik bilgilendirmeden yararlanılmalıdır. Denetim yapılmadığı sürece eğitim 76

100 Modül 4: Müdahalelerin geliştirilmesi ve uygulanması Emniyet kemerleri ve çocuk koruma sistemleri: karayolu güvenliği el kitabı eğitim ve halka yönelik bilgilendirme kampanyalarının ancak sınırlı bir etki yaratacağının da bilinmesi gerekir. Örneğin, 1970 ile 1982 arasında İngiltere'de uygulanan halka yönelik bilgilendirme faaliyeti, emniyet kemeri kullanım oranını %40'a yükseltmişse de daha fazlası elde edilememiştir (1). En etkili karayolu güvenliği programları davranış değişikliği yaratabilenlerdir. Elbette farkındalığı arttırmak ve tutumları geliştirmek de önemlidir ancak yalnızca istenilen davranış biçimleri benimsendiğinde insanların hayatı kurtarılabilmektedir (2). Programın yarattığı etkiye katkıda bulunabilecek, gönüllü katılıma dayalı, örneğin işverenlere yönelik düzenlemeler ve teşvik önlemleri, sigorta ve kamu teşvik önlemleri vb. başka önlemler de bulunmaktadır. Bunlar doğrudan hükümetlerin kontrolünde olmasa da karayolu güvenliğine yönelik bir ortaklık yaklaşımı içinde özendirilmelidirler. Bütünleştirilmiş bir müdahale programının uyarlanması Başlangıç aşamasında gönüllü katılıma dayanan yöntemlere daha fazla vurgu yapmak ve bunu takiben denetime giderek daha fazla ağırlık vererek ilgili yasalara daha fazla uyulmasını sağlamak suretiyle, tam anlamıyla bütünleşmiş bir müdahale programı uyarlanmalıdır. Şekil 4.2 Emniyet kemeri kullanımının yaygınlaştırılmasında birleşik yaklaşım Birleşik yaklaşım Yasama, cezalar, standartlar Müdahaleler Zorunlu Gönüllü Taşıtta bulundurma ve kullanma zorunluluğu için yasalar Cezalar ve para cezaları Standartlar ve donanım Polis Denetimi Halka yönelik kampanyalar İşverene yönelik düzenleme ve teşvik Eğitim ve yetiştirme Sigorta ve teşvik düzenlemeleri 77

101 Modül 4: Müdahalelerin geliştirilmesi ve uygulanması 4.2 Yasal düzenlemeler ve cezalar Bir yasanın nihai amacı, emniyet kemeri kullanımını toplumun her kesimine yaymaktır. Bu iş, emniyet kemeri donanımının nasıl olması gerektiği ve nasıl kullanılması gerektiği konularını düzenleyen, tutarlı olarak denetlenen ve halk tarafından iyi anlaşılmış, hedefi belirli ve uygun bir yasal düzenleme ile başarılabilir. Bu üç bileşenlerin hepsi başarı için şarttır ancak yapılacak ilk işin uygun bir yasa geliştirilip uygulanması olduğu açıktır. Dolayısıyla, bir yasa geliştirmek, yasa uyarınca yapılacak denetimin önündeki uygulama sorunlarının çözümüne yardımcı olduğu gibi, diğer faaliyetlere de destek olacaktır. Ayrıca bu süreç, emniyet kemeri kullanımını düzenleyen bir yasaya ihtiyaç olduğu konusunda kamuoyundaki uzlaşıyı da güçlendirmelidir. KUTU: 4.1 Emniyet kemeri ile ilgili temel yasal düzenleme Konu emniyet kemerleri olduğunda yasal düzenlemenin aşağıdaki üç ana konuyu ele alması gerekmektedir: Taşıt türü ve muayenesine göre emniyet kemeri donanımı, Taşıt türü, yolcu konumuna göre ve çocuklar için emniyet kemeri kullanımı, İlgili yasanın ihlali halinde uygulanacak cezalar Taşıtlarda emniyet kemeri bulundurulması ve kullanımını düzenleyen yasalar hazırlama Çoğu durumda, taşıtlarda emniyet kemeri donanımının bulunması ve kullanımını düzenleyen yasalar, karayolu trafik kanunu ya da motorlu taşıt kanunu gibi mevcut bir yasaya yeni madde eklenerek çıkarılmaktadır. Ancak bazen de tamamen yeni bir yasa çıkarılması gerekmektedir. Halihazırdaki yasal düzenlemelerin değerlendirilmesi (Modül 2), sistemdeki boşlukları ve zayıflıkları ortaya koyacak, öncelikli düzenlemelere açıklık getirecektir. Bu gibi iyileştirme çalışmalarının aşağıdaki konuları kapsaması muhtemeldir: Yeni yasa taslağının hazırlanması ve yürürlüğe koyulması; Mevcut bir yasanın kapsamının, örneğin arka koltuk yolcuları gibi, farklı yolcu gruplarını da kapsayacak şekilde genişletilmesi; Mevcut yasa kapsamında, yapılması gerekenlerin ve bunlardan sorumlu olanların daha açık bir şekilde tanımlanması; Yasanın ihlali halinde uygulanacak cezaların arttırılması; Denetimin kuvvetlendirilmesi. Değerlendirme süreci ve yasanın hazırlanması konularında daha fazla bilgi vermek amacıyla KUTU 4.2 ve 4.3 te bazı ülkelerin emniyet kemeri donanımı, yetişkin emniyet kemeri kullanımı ve çocuk koruma sistemleri hakkındaki mevzuat örnekleri verilmiştir. Ek 3 te ise bir emniyet kemeri yasası örneği yer almaktadır. 78

102 Modül 4: Müdahalelerin geliştirilmesi ve uygulanması Emniyet kemerleri ve çocuk koruma sistemleri: karayolu güvenliği el kitabı KUTU: 4.2 Taşıtlarda bulundurulacak emniyet kemeri donanımı ile ilgili konuları düzenleyen bazı yasa örnekleri HİNDİSTAN Metin: 33a/125: Emniyet kemeri, derinlik ayarlı direksiyon kolonu, otomatik açılıp kapanan ve takviyeli paneller: (1) Merkezi Motorlu Taşıt Kanununun (Değişik), 1993, yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıl içerisinde 500 cc yi aşmayan motosiklet ve üç tekerlekli taşıt üreticileri hariç, taşıtların, motorlu taşıt üreticileri tarafından, ön koltuklarındaki sürücü ve yolcular için emniyet kemeri ile donatımı zorunludur. 34/1-A: M-1 kategorisindeki motorlu taşıt üreticileri tarafından, bütün motorlu taşıtlar, öne bakan arka koltuktaki yolcular için bir emniyet kemeri ile donatılacaktır: İlgili Hint Standartları Bürosu gerekli şartları belirtene kadar motorlu taşıtlardaki Emniyet KENYA Metin: Aşağıdaki şekilde emniyet kemeri ile donatılmadığı sürece hiçbir motorlu taşıt karayolunda kullanılamaz ya da sürülemez: (1) Bir motorlu taşıttaki her oturma yeri için bir emniyet kemeri olmalıdır; eğer taşıtta bulunan oturma yerleri "bank koltuk olarak bilinen, ikiden fazla yolcunun yan yana oturabileceği türde ise taşıt gövdesine bitişik konumdaki Kemeri Tertibatı ve Emniyet Kemeri Sabitleme Düzeneklerinin özellikleri sırasıyla AIS ve AIS standartlarına uygun olacak; Ayrıca motorlu taşıtlardaki Emniyet Kemeri Tertibatı ve Emniyet Kemeri Sabitleme Düzenekleri 1 Ekim 2002 ye kadar sırasıyla AIS ve AIS standartlarına uygun olacaktır. 37/125-A: inşaatlarda kullanılan taşıtlar için emniyet kemeri, vb.: Merkezi Motorlu Taşıt Kanununun (Değişik), 2000, yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıl içerisinde tarımsal traktörler hariç, inşaatlarda kullanılan taşıt üreticilerinin, bu taşıtları, ön koltukta oturan sürücü ve yolcular için emniyet kemeri ve dikiz aynası ile donatmaları zorunludur. Kaynak: Merkezi Motorlu Taşıt Kanunu, 1989, Merkezi Motorlu Taşıt Kanunu (Değişik), oturma yerleri için sadece kucak kemeri bulunmalıdır. (2) Yukarıdaki paragrafta belirtilen şekilde emniyet kemeriyle donatılmamış vaziyette kullanılan ya da sürülen bir taşıt sahibi yasayı ihlal etmiş sayılacak ve emniyet kemeri donanımı olmayan ya da olup da ilgili standartlara ve şartlara uygun olmayan her bir koltuk başına bin Şilin para cezasıyla cezalandırılacaktır. Kaynak: Kenya Kanunları: Trafik Kanunu, Bölüm 403, Kısım 119, Kanun Maddesi 22A(1) Emniyet kemeri. KUTU: 4.3 Emniyet kemeri kullanımını düzenleyen bazı yasa örnekleri KENYA Metin: (3) Bu kural gereğince hiç kimse emniyet kemeri bulunan ve karayolunda hareket halinde olan bir taşıta emniyet kemeri takmadan binmeyecektir. VİETNAM (5) Emniyet kemerini temiz, kuru ve genel olarak kullanılabilir bir şekilde tutmak bir kamu hizmet taşıtının kondüktörünün, kondüktörün olmadığı yerlerde ise sürücünün sorumluluğundadır. Kaynak: Kenya Yasaları: Trafik Yasası, Bölüm 403, Kısım 119, Kural 22A (1) Emniyet kemerleri. Metin: Emniyet kemeri donanımı bulunan motorlu taşıtlarda seyahat eden sürücülerin ve ön koltuktaki yolcuların emniyet kemerini takması zorunludur. Kaynak: Madde 9 Genel hükümler; Bölüm II karayolu trafiği kuralları; Karayolu trafiği Güvenliği Yasası No. 26/2001/QH10, 9. Oturumda Ulusal Meclis tarafından kabul edilmiştir, 10. Kongre, 22 Mayıs 29 Haziran Devamı bir sonraki sayfada 79

103 Modül 4: Müdahalelerin geliştirilmesi ve uygulanması Bir önceki sayfadan devam etmektedir AVUSTRALYA Metin: Kanun Maddesi 264: Sürücüler tarafından emniyet kemerlerinin takılması (1) Hareket eden ya da sabit olmasına rağmen park halinde olmayan bir motorlu taşıtın sürücüsü, oturduğu koltukta bir emniyet kemeri donanımı bulunuyorsa bu kurala uymak zorundadır. (2) Sürücü; (a) taşıtı geri viteste kullanmıyorsa, ya da (b) 267 numaralı kural kapsamında emniyet kemeri takmaktan muaf değil ise; emniyet kemerini vücuduna doğru şekilde bağlamış ve kilitlemiş olmalıdır. Kural 265: 16 yaşında ya da daha büyük olan yolcular tarafından emniyet kemerlerinin takılması (1) 16 yaşında ya da daha büyük olan yolcuların, hareket eden ya da sabit olmasına rağmen park halinde olmayan taşıtlarda emniyet kemeri takması zorunludur. (2) Eğer; (a) taşıtta, emniyet kemeri donanımı bulunan ve emniyet kemeri takmaktan muaf tutulmamış başka bir kişi tarafından kullanılmayan bir oturma yeri varsa; ve (b) yolcu kural 267 kapsamında emniyet kemeri takmaktan muaf değilse; Yolcu, emniyet kemeri bulunan bir koltukta oturmalıdır. (3) Eğer yolcu, emniyet kemeri donanımına sahip bir koltukta oturuyorsa, kural 267 kapsamında emniyet kemeri takmaktan muaf olmadığı sürece, emniyet kemerini vücuduna doğru şekilde bağlamış ve kilitlemiş olmalıdır. (4) Eğer motorlu taşıtta 2 ya da daha fazla koltuk sırası bulunuyorsa; (a) yolcu emniyet kemeri donanımlı bir koltukta oturmadığı; ya da (b) farklı koltuk sıralarında yolcu için kullanılabilir bir koltuk olmadığı; ya da (c) bu yasanın farklı bölümlerinde yolcunun ön koltuk sırasında oturmasına izin verilmediği sürece; Yolcu, ön koltuk sırasında oturmamalıdır. Kaynak: Avustralya Karayolları Kanunu 1999; Bölüm 16, Taşıt üzerinde ya da içinde seyahat eden yolcu kuralları Yasal sorumlulukları tanımlanma Yasada, kanun hükümlerinin uygulanmaması halinde kimlerin ne gibi yaptırımlara maruz kalacağı açık bir şekilde belirtmelidir: Emniyet kemerlerinin taşıtlara montajı, genellikle üreticinin bazen de taşıt sahibinin sorumluluğudur (bkz. KUTU 4.2). Çocukların taşıt içinde uygun bir şekilde bağlanmış emniyet kemeri ya da çocuk koltuğu ile seyahat etmesinin sağlanmasından yetişkin sürücünün sorumlu kılınması tavsiye edilir. Kamu hizmetindeki taşıtlarda, sorumlu olan taraf genelde yetişkin yolculardır. Kenya örneğinde olduğu gibi sürücü ya da kondüktör emniyet kemerinin kullanıma uygun tutulmasından da sorumlu olabilir Muafiyetler Paydaşlar yasadaki muafiyetleri dikkatli bir şekilde düşünmeli ve hangi taşıt yolcularının hangi koşullar altında emniyet kemeri takmaktan muaf olacakları açık bir şekilde belirtilmelidir. Mevzuatın bu kısmı oldukça karmaşıktır ve emniyet kemeri kullanma programının faydalarını azaltabileceğinden dolayı yasa kapsamında geniş muafiyetlerin verilmesi tavsiye edilmez. Ayrıca, yasanın geçerli olduğu yerlerde farklı uygulamaların olduğu durumlarda ya da yasadan muaf kişilerin olması durumunda denetim daha zaman alıcı ve zor olabilir. Bu hatırlatmayla birlikte aşağıdaki gibi bazı iyi tanımlanmış muafiyetlere (bkz. KUTU 4.4) izin verilmesinde herhangi bir sorun olmayabilir: 80

104 Modül 4: Müdahalelerin geliştirilmesi Modül 4: ve Müdahalelerin uygulanması geliştirilmesi ve uygulanması Emniyet kemerleri ve çocuk koruma sistemleri: karayolu güvenliği el kitabı Acil yardım servisleri. Acil duruma müdahale esnasında ya da diğer başka uzmanlık gerektiren gerekçelerle olabilir ancak bu, her tür yolculuğu kapsayan rutin bir muafiyet olmamalıdır. Taşıt türleri. Paydaşlar, doğru olacağına kanaat getirilirse, taksi gibi ticari yolcu taşıma araçlarının sürücüleri için muafiyet getirmeyi düşünebilirler. Sağlık nedenleri. Bir tıp doktoru tarafından imzalanan ve emniyet kemeri takmalarının tıbbi açıdan sakıncalı olduğunu belirten bir sertifikaya sahip kişiler örneğin önemli bir kalp ameliyatı geçirenler gibi muaf tutulabilir. Ancak, hamile kadınların emniyet kemeri yasasından muaf olmamaları gerektiği, sadece kucak kemeri değil üç noktalı kucaktan ve çapraz saran emniyet kemeri takmaları gerektiği unutulmamalı, emniyet kemerlerini güvenli bir şekilde takma konusunda bilgi verilmelidir (Şekil 4.3). Muafiyetler düşünülürken, bireyin hayatını daha da tehlikeye atan tıbbi durumlar istisna olmak kaydıyla, emniyet kemeri kullanımının hayat kurtardığı unutulmamalıdır. Ayrıca muafiyetler getirilirken, ilgili mevzuatta belirsizlikleri önleyecek açık tanımlara yer verilmelidir. KUTU: 4.4 Muafiyetler hakkında yasa örnekleri İNGİLTERE Metin: İçinde emniyet kemeri donanımı bulunan otomobil, kamyonet ve diğer nakliye taşıtlarında emniyet kemeri takılması zorunludur. Yetişkinler ve 14 yaşından büyük çocukların, emniyet kemeri bulunan minibüs, otobüs ve yolcu otobüslerinde, emniyet kemeri takmaları zorunludur. Muafiyetler, tıbbi nedenle istisna sertifikası bulunanlar ve nakliye taşıtlarıyla teslimat yapan kişilerin 50 metreden (yaklaşık 162 fit) daha kısa mesafeli yolculukları için geçerlidir. Kaynak: Yasalar RTA 1988 bölümleri 14 ve 15, MV(WSB)R, MV(WSBCFS)R & MV(WSB)(A)R & (MV)(WSBCFS)(A)R. Şekil 4.3 Hamile kadınlar için temel bir gereklilik olan üç noktalı kucaktan ve çapraz saran emniyet kemeri Anne ve doğmamış bebeği, doğru bağlanmış üç noktalı kucaktan ve çapraz saran bir emniyet kemeri ile daha güvendedir." Kraliyet Kazaları Önleme Topluluğu [RoSPA- Royal Society for the Prevention of Accidents] 81

105 Modül 4: Müdahalelerin geliştirilmesi ve uygulanması Kural ihlallerinde uygulanacak cezalar Kural ihlallerinde uygulanacak cezalar, yasaları çiğneme eğiliminde olanları caydıracak kadar ciddi algılanmalıdır. Cezalar, diğer kural ihlallerinde uygulanan cezalarla paralellik göstermeli, böylelikle önceden belirlenmiş bir toplam ceza puanını aşması halinde sürücü belgesinin iptali gibi daha ciddi bir ceza uygulanmasına imkan tanıyan ceza puanı sistemine bağlanabilmelidir. Benzer şekilde yasa, kural ihlallerinin tekrarı halinde daha ciddi bir ceza uygulaması da getirmelidir. Genel anlamda denetim ve idare prosedürlerinin rahat işlemesi için emniyet kemeri bulundurma ve kullanma ile ilgili kural ihlalleri için sabit bir para cezası belirlenmesi daha uygundur. KA ÇALIŞMASI: Emniyet kemeri denetimleri, Fransa Fransa da yoğunlaştırılan denetimler, emniyet kemerlerinin kullanılmaması nedeniyle kesilen cezaların sayısında, 2002 ile 2003 arasında, %15 lik bir artış sağlamış ve Temmuz 2003 te başlanan uygulamayla emniyet kemeri takmamaktan dolayı sürücü belgesine bir üç arası ceza puanı eklenmeye başlanmıştır. Bu ön- lemler sonucu, ön koltukta oturan yolcular arasında emniyet kemeri kullanma oranı şehir içinde %90 a, şehir dışında ise %97 ye yükselmiştir. Emniyet kemeri kullanım oranları yükselmeye devam etmiş ve 2006 yılına gelindiğinde şehir içi oranı %94 şehir dışı oranı ise %98'e yükselmiştir (3). Yasa hazırlanırken ve cezalar belirlenirken paydaşlara danışılması çok önemlidir. Yeni ya da revize edilmiş bir yasayı uygularken ve denetimlerine başlarken, yasal düzenlemeler, bir geçiş dönemine imkan tanımalı ve bu dönemde para cezası kesmektense ihtarname verilmelidir. Bunlar, sürücüleri, yasada bir değişiklik olduğu ve gelecekte ceza uygulanacağı konusunda uyaracaktır. Akredite sürücü eğitim kurslarına katılım gibi, başka alternatif yaptırımlar da getirilebilir. KUTU 4.5 te emniyet kemeri ile ilgili olan ve kurallara uyulmaması durumunda sürücülere uygulanabilecek cezaları belirleyen yasal düzenlemelerden bazı örneklere yer verilmektedir. KUTU: 4.5 Yasal düzenlemelerde yer alan cezalardan örnekler KENYA Metin: (2) Fıkra (1) de belirtilen koşullara uymadan kulanılan ya da sürülen bütün motorlu taşıtların sahipleri yasayı ihlal etmiş sayılacak ve emniyet kemeri donanımı bulunmayan ya da bulunduğu halde ilgili standartlara ya da talimatlara uymayan her koltuk VİETNAM için bin Şilin ceza ödeyecektir. (4) Fıkra (3) te zorunlu olduğu belirtilen emniyet kemeri donanımını kullanmayanlar, yasa ihlalinden dolayı suçlu olacak ve beş yüz Şilin ceza ödeyecektir. Kaynak: Kenya Yasaları: Trafik Yasası, Bölüm 403, Kısım 119, Kural 22A(1) - Emniyet kemerleri. Metin: Emniyet kemeri donanımı olmasına rağmen taşıt çalışır durumdayken emniyet kemerini takmayan sürücü ve ön koltuk yolcularına uyarı ya da VND [Vietnam Dongu] ila VND arasında değişen para cezası uygulanacaktır. Kaynak: Madde 9 Karayolu kurallarını ihlal eden otomobillerin ve aynı yapıdaki diğer araçların sürücülerine uygulanacak cezalar; Bölüm II Karayolu trafiği kurallarının ihlallerine uygulanacak idari para cezaları; Karar No.15/2003/ND-CP, Karayolu trafiği kurallarının ihlallerine uygulanacak idari para cezalarını öngören Hükümet tarafından yayınlanmıştır. 82

106 Modül 4: Müdahalelerin geliştirilmesi ve uygulanması Emniyet kemerleri ve çocuk koruma sistemleri: karayolu güvenliği el kitabı Yasa için hazırlık ve yürürlüğe koyma süreci Yasanın yürürlüğe girmesi ve etkili bir şekilde uygulanması için gerekli şartlar şöyle sıralanabilir: Emniyet kemerlerinin ve trafik güvenliğinin önemli ulusal meseleler olduğu konusunda topluma net bir mesaj vererek hükümetin en yüksek organlarından güçlü destek almak; Yasanın uygulanmasının çoğunluk tarafından kabul edilmesini sağlamak için halktan yeterli destek almak; Tam katılımlarını sağlamak için denetleyici kurumlar ve iletişim kurumlarından yeterli bir kararlılık taahhüdü almak. Emniyet kemeri programının zaman çerçevesinin belirlenmesi ve aşamalara ayrılması, bu koşulların yerine getirilmesinin ne kadar kolay ya da zor olduğuna bağlı olacaktır (bkz. bir sonraki bölüm). Bu koşullar yerine getirilmeye ve alınacak önlemler belirlenmeye çalışılırken, aşağıdaki soruların göz önünde bulundurulması gerekmektedir: Yasanın uygulanmasında en etkili ve en yararlı kurumlar hangileridir? Yasada kurumların yeterliliği uygun bir şekilde göz önüne alınmış mıdır? Önerilen yasal düzenleme, destek kazanabilmek için düzgün bir şekilde anlatılmış mıdır? Yasalara uymayan sürücüler için getirilen cezalar nelerdir? Bu cezalar uygun mudur ve etkili olmaları muhtemel midir? Paydaşlara, politikacılara ve topluma yeterince danışılmış mıdır? Çalışma grubunun aktif savunma faaliyetleri, yasanın tanıtımı ve onayı için temel bir gereklilik olacaktır. Resmi görevliler, politika belirleyicileri ya da ölüm ve yaralanmaları önleme uzmanları, bir yasa ihtiyacı hakkında diğer tarafları ikna etmede en büyük etkiye sahip grup üyeleri olacaktır. Yasanın amacına ulaşması için halkta yeterli düzeyde bir farkındalık oluşturulmalı ve yasa hazırlanırken danışma ve bilgilendirme programlarıyla bütünleştirilmelidir. Kosta Rika vaka çalışmasında, yasa çıkmadan ve yürürlüğe girmeden önce emniyet kemeri kullanımının nasıl özendirilebileceğine ilişkin örnekler yer almaktadır. KA ÇALIŞMASI: Taraflara danışılmasının önemi, Bahamalar Bir emniyet kemeri yasasının, cezaların miktarı ve muafiyetlere yer verilmemiş olması nedeniyle doğan ihtilaflardan dolayı çıkarıldıktan sonra dört yıl boyunca askıya alındığı Bahamalar, yasa hazırlanırken taraflara danışılmasının önemini gösteren bir durumdur. Bu ihtilafları çözümlemek ve çocuklarla ilgili uluslararası tavsiyelere uygun düzenlemelerl de ekleyerek yasayı geliştirmek üzere değişikliğe gidilmiştir (5). 83

107 Modül 4: Müdahalelerin geliştirilmesi ve uygulanması KA ÇALIŞMASI: Emniyet kemeri mevzuatı, farkındalığı arttırma ve denetim, Kosta Rika yılları arasında Kosta Rika hükümeti emniyet kemeri yasasını tekrar çıkarmak için başarılı bir program yürütmüştür. Ülkenin daha önceki emniyet kemeri yasası, anayasal özgürlüklerle çeliştiği için çıkarıldıktan birkaç sene sonra yürürlükten kaldırılmış ve hükümet tarafından emniyet kemeri kullanımındaki hızlı düşüşün karayollarındaki ölümlerde artışa neden olduğu ileri sürülmüştür. Yeni bir emniyet kemeri yasası için halkın desteğini alabilmek amacıyla hükümet Karayolu güvenliği Konseyini, trafik polislerini, Ulusal Sigorta Enstitüsünü ve Kosta Rika Otomobil Kulübünü de kapsayan bir koalisyonu bir araya getirerek emniyet kemeri kullanımının bireysel ve toplumsal faydaları hakkında bir farkındalık kampanyası yürütmüştür. Bu kampanyanın hem yeni yasa için destek sağlaması hem de halkı gelecekteki polis denetimleri için hazırlaması amaçlanmıştır. Kampanya Por Amor Use el Cinturon (Sevgi için emniyet kemerinizi kullanın) olarak adlandırılmıştır. Televizyon ve radyo reklamları, büyük duyuru panoları ve gazete ilanları dahil olmak üzere tanıtım materyalleri emniyet kemeri kullanımını teşvik eden bir basınla ilişkiler kampanyası ile desteklenmiştir. Trafik polisleri, tavsiye ilanları dağıtarak hem sürücüleri hem de yolcuları emniyet kemeri takmak konusunda teşvik etmiştir. Yasa Nisan 2005 tarihinde çıkarılmış ve Mayıs a- yına kadar, yeni yasa hakkında sürücüler arasındaki farkındalığın daha fazla yayılması için iki haftalık bir geçiş süreci tanınmış, bunun ardından yasaya uymayanlara ceza kesilmeye başlanmıştır. Yasama süreci ve tanıtım kampanyasından önce ve yeni yasanın çıkarılmasından sonra yapılan araştırmalar, emniyet kemerinin, sürücüler tarafından kullanılma oranının %24 ten %82 ye yükseldiğini göstermiştir (4). Kosta Rika Otomobil Kulübü (her iki resim) Uygulama evrelerini belirleme Uygulamada birçok ülke emniyet kemeri donanımı bulundurma ve kullanma ile ilgili yasaları aşamalı olarak ele almıştır. Çoğunlukla bunun nedeni, karayolunda meydana gelen çarpışmalar sonucu hayatını kaybedenlerin büyük bölümünü teşkil etmelerinden dolayı, otomobil sürücüsü ve ön koltuktaki yolcuların öncelikle korunması gereken grup olarak dikkate alınmasıdır. Daha sonra otobüsleri ve kamyonları da kapsayacak şekilde yasa kapsamı genişletilmiştir. Emniyet kemeri kullanımının aşamalandırılmasında ise taşıtta bulunan kişiler farklı gruplar olarak ele alınmış, ilk aşamada ön koltukta emniyet kemeri kullanımı zorunlu hale getirilirken, arka koltukta oturanlar ve çocuk koruma sistemleri ileri dönemlere bırakılmıştır. 84

108 Modül 4: Müdahalelerin geliştirilmesi ve uygulanması Emniyet kemerleri ve çocuk koruma sistemleri: karayolu güvenliği el kitabı Kampanya planlayıcıları en iyi yaklaşımın tek bir aşamada tüm taşıt yolcularını kapsayan bir yasa çıkartmak olduğunu düşünmektedir. Bu, yolcuların nerede oturduğuna bakılmaksızın, emniyet kemerlerinin insanların yaşamlarını kurtardığına dair tutarlı bir mesaj vermekte ve arkada emniyet kemeri kullanmanın önde kullanmak kadar gerekli olmadığını ima eder şekilde aşamalı olarak yürlüğe giren yasal düzenlemeden kaynaklanabilecek olası yanlış algıların da önüne geçilmesini sağlamaktadır. Ancak, hükümetler bunun hepsini birden halktan tek seferde istemenin çok büyük bir talep olacağını düşündüklerinden aşamalı bir yaklaşım kullanılagelmiştir. Aşamalı yasama sürecinin tipik bir örneği Avustralya örneğinde gösterilmiştir. Yasanın yürürlüğe girmesi için uygun bir zaman planı yapılması çok önemlidir. Yasanın çıkarılmasından itibaren, tam denetim ve kural ihlal edenlere ceza uygulanmasına kadar geçen süre, birkaç aydan birkaç yıla kadar olabilir. Bu, ülkedeki duruma bağlı olacaktır ve genel eylem planında bunun seyrinden bahsedilmelidir. KA ÇALIŞMASI: Emniyet kemeri mevzuatının geçmişi, Avusturalya 1959 da Avustralya daki Parlamento Senatosu, birincil amacı ülkedeki karayolu güvenliğini arttırmak için en etkili yolların neler olduğunu araştırmak olan bir Seçilmiş Komite oluşturmuştur. Komite (1960) motor endüstrisi üreticilerinin bütün motorlu araçlara onaylanmış bir standarda uygun nitelikte emniyet kemerleri takmalarını ve karayolu güvenliği makamlarının emniyet kemeri kullanmanın avantajlarını tanıtması gerektiği yönünde tavsiyede bulunmuştur de Avustralya E35 Standardı (Emniyet Kemeleri) çıkarılmıştır. Bu standart, İngiltere de kullanılan standarda (BS 3254) çok benzerdir. Sabitleme düzenekleri için gereken şartları düzenleyen bir standart (D11) 1967 yılında yürürlüğe girmiştir. Emniyet kemerlerinin bu standarda uygun olması için Avustralya Standartları Birliği tarafından onaylanan ve müşterilerin, emniyet kemerlerinin ulusal standarda uygun olarak ü- retildiğini anlamalarını sağlayan bir işaretleme belirlenmiştir de başlamak suretiyle Avustralya Karayolu Güvenliği Konseyi, emniyet kemerleri hakkında ve emniyet kemerlerinin faydaları hakkında farkındalık yaratmayı amaçlayan ve bunu başarmak için girişilen işleri bildiren aylık bir dergi çıkarmıştır. Report adlı bu dergi 10 yıldan uzun bir süre boyunca yayınlanmıştır. Karayolu Güvenliği için Viktorya Ortak Komitesi tarafından yapılan tavsiye üzerine (1969) sürücü ve yolcuların emniyet kemeri takmasını zorunlu hale getiren yasa yürürlüğe girmiştir (1970). Hemen ardından Yeni Güney Galler de benzer düzenlemeler yapılmış (1971), 1972 ye gelindiğinde emniyet kemeri takmaya ilişkin yasa tüm ülkede uygulanmaya başlanmıştır Bölüm özeti: emniyet kemeri mevzuatı üzerinde çalışılırken dikkat edilmesi gerekenler Emniyet kemeri ile ilgili yasal düzenlemeler için yararlanılabilecek bir kontrol listesi şu şekilde olabilir: Emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemi yasaları hazırlanırken emniyet kemeri kullanımını bütün kesimlere yayma amacı güdülmelidir. Emniyet kemerleri ve çocuk koruma sistemleri karayolunda meydana gelen çarpışmalardaki ölümleri azaltmakta, yaralanmaların ciddiyetini azaltmaktadır. Üç ana konuyu ele alan bir yasanın hazırlanıp yürürlüğe konması amaçlanmalıdır: Taşıt türü ve özelliklerine göre emniyet kemeri donanımı bulundurulması; taşıt türüne, yolcuların taşıt içindeki konumuna ve çocuklara göre emniyet kemeri kullanımının sağlanması; kurallara uyulmaması halinde uygulanacak cezaların belirlenmesi. Yapılacak yasal düzenlemelere, çocukların onaylanmış çocuk koltuğu olmaksızın ve hava yastığı kapatılmadan ön koltukta seyahat etmesinin yasaklanması da eklenmelidir. 85

109 Modül 4: Müdahalelerin geliştirilmesi ve uygulanması Bir emniyet kemeri programını ve eylem planını hazırlarken durum tespitinde fark edilen boşluklar ve zafiyetler göz önünde bulundurulmalıdır. Yasaları hazırlarken ve cezaları belirlerken paydaşlara danışılmalıdır. Emniyet kemeri bulundurma ve kullanma ile ilgili yasal düzenlemelerin, arka koltuklar ve çocuk koltuklarından önce ön koltukta oturanlar için zorunlu kılacak şekilde aşamalara ayırılması denenmelidir. Ancak, tutarlı bir mesaj vermesi ve olası yanlış algılamaları ortadan kaldırması nedeniyle, emniyet kemeri ile ilgili yasanın, taşıtta bulunan herkes için kullanım zorunluluğu getirecek şekilde ve tek seferde çıkarılmasının en doğru yaklaşım olduğu kabul edilmektedir. Gerekli yasaların çıkarılıp yürürlüğe girmesi ve denetiminin temin edilmesi için güçlü bir politik ve kamu desteği alınması, trafik polislerinin yeterli düzeyde kararlılık göstermesi ve konunun iletişim kurumları aracılığıyla aktif şekilde savunuculması gereklidir. Kural ihlallerinde uygulanacak cezaların şiddeti üzerinde düşünülmelidir. Cezaların, olası kural ihlalcilerini caydıracak kadar ciddi ve yürürlükteki diğer trafik cezaları ile tutarlı olması gerekmektedir. Emniyet kemeri kullanım zorunluluğundan muafiyetler, dikkatle gözden geçirilmelidir. Emniyet kemeri programının faydalarını azaltacağından dolayı geniş kapsamlı muafiyetler tavsiye edilmemektedir. 4.3 Emniyet kemerleri için standartların belirlenmesi ve donanımlar Bu bölüm, emniyet kemeri programının tasarımı ve yürütülmesinden sorumlu uygulayıcılar ve kampanyacılar içindir. Dolayısıyla bu bölüm emniyet kemeri ile ilgili standartlar konusunu ana hatlarıyla ele almaktadır. Emniyet kemeri standartlarının daha detaylı ve teknik analizi teknik uzmanlar tarafından yapılmalıdır. El kitabının bu bölümünde verilen bilgiler emniyet kemerlerinin üretimi ve taşıtlara montajıyla ilgilidir. Yasal düzenleme getirmek ve standart koymak suretiyle taşıt yolcularının güvenliğini arttırmak konusunda rehberlik etmek ve tavsiyelerde bulunmak amaçlanmaktadır. Başarıyı elde etmenin anahtarı, taşıt üreticileri ile görüşmek ve işbirliği yapmaktır. Eğer ülkeler, kendi sınırları dahilinde satılan taşıtlarda standart olarak emniyet kemeri donanımı bulunmasını ve yasada belirtilen düzenlemelere göre üretilmelerini sağlayabilirlerse o zaman paydaşlar da emniyet kemeri kullanma oranlarını arttırmaya yönelik girişimlerde bulunabilirler. Paydaşlar, kullanım kolaylığının ve rahatlığın kullanım yaygınlığını kaçınılmaz olarak etkileyeceğini unutmamalıdır. Dolayısıyla, tavsiyelerde bir çarpışma sırasında yeterli koruma sağladığı kanıtlanmış olan ve takma ve kullanma esnasında sürücü ve yolculara en az rahatsızlık veren türlere yer verilmiştir. Bu bölüm aşağıdaki konularda bilgi vermektedir: Bir standardın ya da yasal düzenlemenin benimsenmesi (4.3.1) Standart ya da düzenleme türleri ve bunların içeriği (4.3.2) Testler ve sertifikalar (4.3.3) Taşıt muayenesi ve emniyet kemeri bakımı (4.3.4) Taşıtlara sonradan emniyet kemeri donanımı ekleme (4.3.5) Taşıt içi hatırlatma sistemleri (4.3.6) 86

110 Modül 4: Müdahalelerin geliştirilmesi ve uygulanması Emniyet kemerleri ve çocuk koruma sistemleri: karayolu güvenliği el kitabı Bir standardın ya da yasal düzenlemenin benimsenmesi Bir emniyet kemeri programının amaçlarından biri kullanılan emniyet kemerlerinin kalitesini yükseltmek olabilir. Bu, bütün emniyet kemerlerinin, iyi tanınan bir güvenlik standardını karşıladığından emin olunarak başarılabilir ki bunun ölüm ve yaralanmaları azaltmada etkili olduğu kanıtlanmıştır. Standartlarda genellikle farklı emniyet kemeri türleri ile bunların bileşenlerinin yapımı ve kurulumuyla ilgili teknik şartlara ve test yöntemlerine yer verilmektedir. Bir emniyet kemeri standardı hazırlanırken, uyarlanırken ve revize edilirken sorulması gereken sorular şunlardır: Halihazırda ulusal bir standart var mı? Ulusal standart, uluslararası standartlara uygun mu? Taşıt standartlarına uyulup uyulmadığı denetleniyor mu ve bunlara taşıt üreticileri ve distribütörlerince uyuluyor mu? Tüketiciler standarttan haberdar mı? Durum tespiti sonucunda (Modül 2) emniyet kemerleri ve diğer bileşenlerinin takılmasında eksiklikler olduğu anlaşılırsa, çalışma grubunun bir parçası olarak bir uzmanlar komitesi oluşturulmalı, standartları uyarlamak, gözden geçirmek ve düzenlemelere uyulması için kontrol mekanizmalarını güçlendirmek üzere çalışmalıdır (Modül 3 ve Şekil 3.1). Bu komite, ilgili devlet kurumlarından teknik uzmanlar, standart geliştirme uzmanları ile taşıt ve parça üreticilerinin temsilcilerinden oluşmalıdır. Getirilecek standartların, üretimi ve kullanımı kısıtlayacak kadar zorlayıcı olmaması için taşıt üreticileri ve dağıtıcılarına danışmak şarttır. Paydaşların, dünyadaki uygulamalarla tutarlı tek bir standardı benimsemeleri en iyisidir. Ülkelerin standartlarını Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomik Konseyi (UNECE) düzenlemelerine dayandırmaları tavsiye edilir. Yeni motorlu taşıtlarla ve motorlu taşıt ekipmanlarıyla ilgili tek tip yönergeleri belirleyecek olan ilgili UNECE organı Dünya Taşıt Düzenlemelerinin Uyumlulaştırılması Forumudur (WP29) [World Forum for Harmonisaion of vehicle Regulations]. Bu düzenlemeler hakkında daha detaylı bilgi numaralı bölümde bulunabilir. UNECE düzenlemeleri 1958 Anlaşması (6) kapsamındaki UNECE düzenlemeleri aşağıdakileri kapsamaktadır: (a) Tekerlekli taşıtlar, ekipmanlar ve ilgili parçalar; (b) Gerektiğinde alternatifleri de bulunan teknik zorunluluklar; (c) Her türlü performans için gerekli koşulların sağlanıp sağlanmadığını anlamaya yönelik test yöntemleri; (d) Tür onayı ve düzenlemelerin ilgili taraflarca karşılıklı kabulü ve bu kapsamda uyumlu üretim yapılabilmesi için onaylama işaretleri ve gerekli yönergeler; (e) Düzenlemenin yürürlüğe gireceği tarih(ler) Anlaşmasına taraf olan her bir ülke (bkz. NOT: UNECE düzenlemeleri ) herhangi bir UNECE düzenlemesini uygulamak isteyip istemediğine karar verebilir (dolayısıyla uygulanması tercihe bağlıdır). Kendi bölgesinde bir düzenlemeyi zorunlu kılmaya karar veren bir Taraf, bunu düzenlemeyi kendi ulusal ya da bölgesel kanunlarına uyarlayarak yapmalıdır. 87

111 Modül 4: Müdahalelerin geliştirilmesi ve uygulanması Yerel koşullara uyum sağlamak için gerekli olabileceğinden, ülkeler bu standartlara ekleme yapabilir (bkz. NOT: Standandartlar ve çevresel koşullar). Buna ek olarak, ülkeler, standartlarını ve düzenlemelerini aşamalar halinde uyumlulaştırmayı düşünebilir. Örneğin Hindistan üç aşamalı bir süreç benimsemiştir (bkz. VAKA ÇALIŞMASI: Hindistan). Standartlar ve çevresel koşullar Standartlar belirlenirken çevresel koşulların emniyet kemerinin parçaları üzerindeki etkilerini değerlendirmeleri gerekmektedir. Örneğin, uzun süre kızılötesi (UV) güneş ışınlarına maruz kalması bir emniyet kemerinin ömrünü kısaltabilir. Güneş ısısı aynı zamanda bazı materyallerde bozulmalara yol açabilir. Avustralya UNECE düzenlemelerini benimsemiştir ancak kendi çevrelerinde sürdürülebilirliği sağlamak için bazı maddeler de eklemiştir. Tablo , 16 ve 44 numaralı UNECE Düzenlemelerinin içeriği Düzenlemelerin içeriği Onay başvurusu: Ortak özelliklerde üretimi kontrol etmeye yönelik önlemlere de açıklık getiren, üretici tarafından yapılan bir başvuruda yerine getirilecek teknik detaylar Onay: Belirli bir makam tarafından onaylandığını Düzenleme 14 Sabitleme Düzenekleri Düzenleme 16 Kurulum Düzenleme 44 Çocuk koruma sistemleri gösteren etiketler İşaretlemeler: Üreticinin ürün hakkında detay verme yükümlülüğü Şartlar: Ürün için belirlenmiş koşullar Test etme: Standartlara uygunluğun minimum ve maksimum değerlerini göstererek her bir parça ve ürün için yapılması gereken test türleri Testten sonraki muayene: Test sonuçlarının değerlendirilmesi ve raporlanması Modifikasyonlar: Üreticilerin onay makamını bilgilendirme ve onaylanmış olan bir ürün üzerinde yapılan modifikasyonları belgelendirme yükümlülüğü Kurulum: Koltuk türüne bağlı olarak kurulum-montaj şartları Üretim uygunluğu: Üreticinin uygunluğu sağlamak için kontrol prosedürüne uyma yükümlülüğü Kurallara uymama halinde cezalar: Kurallara uymama halinde uygulanacak cezalar Kullanma talimatları: Ürün kullanıcısına üretici tarafından verilecek olan standart yönergeler Ürünün üretimden kalkması: Üreticinin, herhangi bir ürünün artık üretilmeyeceğine dair onay makamını bilgilendirme yükümlülüğü Geçici hükümler: Düzenlemelerde yapılan değişikliklere uymaları için üreticilere verilen ihbar süreleri 88

112 Modül 4: Müdahalelerin geliştirilmesi ve uygulanması Emniyet kemerleri ve çocuk koruma sistemleri: karayolu güvenliği el kitabı KA ÇALIŞMASI: Standartların UNECE düzenlemeleriyle Uyumlulaştırılması, Hindistan Hindistan dört tekerli (ya da ağırlığı 1 tonu geçen üç tekerli) yolcu taşıma araçları için bir uyumlulaştırma süreci geçirmiştir. AIS 016 (emniyet kemerleri) ve AIS 015 (sabitleme düzenekleri) Düzenlemeleri UNECE düzenlemeleriyle uyumlulaştırmak üzere tasarlanmıştır. Böylelikle Hindistan, 2003, 2005 ve 2010 da tamamlanacak şekilde üç aşamalı bir yaklaşım benimseyerek ülke içerisinde satılan taşıtların bu standartlara uygunluğunu sağlamaya yönelik bir yasa çıkarmıştır Standart ya da düzenleme türleri ve bunların içeriği UNECE, 1958 Anlaşması 14, 16 ve 44 (bkz. Tablo 4.2) kapsamında, Üye Ülkeler için emniyet kemerlerinin tasarımı ve kurulumu, sabitleme düzenekleri ve çocuk koruma sistemleri hakkında üç temel düzenleme hazırlamıştır ve bunları düzenli olarak güncellemektedir (7 9). Malezya, Kore Cumhuriyeti, Tayland ve Tunus gibi Asya ve Afrika ülkeleri de dahil olmak üzere 1958 Anlaşmasına taraf olan, dünyanın çeşitli bölgelerinden toplam 58 ülke bulunmaktadır. Düzenlemeler hakkında daha kapsamlı bilgi için UNECE web sitesi ziyaret edilebilir: Emniyet kemeri parçaları için bazı standart örnekler Tablo 4.3 te gösterilmiştir. Tablo 4.3 Emniyet kemeri parçaları ve örnek kalite standartları Parça Tokalar UNECE, Düzenleme 16, Bölüm Ayarlama sistemi ve öngergi düzenekleri UNECE, Düzenleme 16, Bölüm Sabitleme düzenekleri UNECE, Düzenleme 14, Ek 3 Örnek UNECE standartları Kolay takılıp çıkartılabilir ve kullanıcıya gelebilecek zararı en aza indiren tasarım. Ön koltuktaki yolcular için tek elle kullanma imkanı Kırmızı renkte açma düğmesi (yerlerinin kolayca bulunabilmesi için). Açma butonları için uygulanan maksimum ve minimum kuvvet. Emniyet kemerinin işlev görmesi için, takıldığında gevşek olmaması. Kullanıcılar için çok daha rahat olan otomatik kilitlenme sistemi ve bantların kendiliğinden toplanması. Kullanıcının en az seviyede kuvvet uygulaması için bant sarımının kontrollü açılmasına imkan veren yük sınırlayıcılar. Bu standart, sabitleme düzeneklerinin uygun yapısal konumlarını ve sıkılama için kullanılan kilit türlerini tanımlamaktadır. Kucak kemerlerinin, kullanıcıların kemerin altından kaymalarını önleyecek şekilde konumlandırılması ve çarpma anında omurganın sıkışmaması için omuz sabitleme düzeneği omuz yüksekliğinin üzerinde olmalıdır. 89

113 Modül 4: Müdahalelerin geliştirilmesi ve uygulanması Testler ve sertifikalar Test ve sertifika süreci emniyet kemeri düzenlemelerine uyulmasını sağlamak amacıyla kullanılır. Ülkelerin emniyet kemerlerinin testi ve sertifikalandırılması için bir tip onay sistemi geliştirmeleri ve bu testleri yapmak üzere iyi eğitilmiş kontrolörlerin çalıştığı bağımsız bir merkez kurmaları tavsiye edilir. Bu yaklaşım, üreticilerin bağımsız test ve onay için yetkilendirilmiş bir kuruma bir ürün numunesi vermelerini gerektirmektedir. Emniyet kemeri belgelendirmesi için gerekli tipik testler KUTU 4.6 da gösterilmiştir. KUTU: 4.6 Emniyet kemerleri için performans testleri Dinamik test Bu test, deney mankenin en az miktarda yerinden oynaması halinde yolcuyu saran kemer bantlarının uzantısı olan hiç bir parçanın kırılmadığının, açılmadığının ya da kilidinden çıkmadığının gösterilmesidir (UNECE, Düzenleme 16 nın numaralı bendi). Dinamik güç testi Dinamik güç testinde, test kapsamında emniyet kemeri ile standart sabitleme düzeneklerine ya da kullanım için tanımlanan düzeneklere bağlanan bir kızak üzerine yerleştirilmiş test mankeni kullanılmaktadır (UNECE, Düzenleme 16 nın 7.7 numaralı bendi). Dinamik test, birden fazla mekanizmanın dayanıklılığının (örneğin tokalar, ayarlayıcılar, geri çekiciler) aynı anda kontrolü için de uygulanabilir (UNECE, Düzenleme 16'nın 7.5 numaralı bendi). Aşınma testi Emniyet kemeri bantları bir aşınma testine ve eğer gerek görülürse güneş ışığına dayanıklılk testine tabi tutulmalıdır (UNECE, Düzenleme 16'nın numaralı bendi). Dayanıklılık testleri Emniyet kemerinin diğer mekanik parçaları, kullanılabilecekleri farklı koşullar için tasarlanmış dayanıklılık testlerine tabi tutulmalıdır. Bu, emniyet kemeri performansını etkilediği bilinen, yüksekdüşük sıcaklıklar, tozlu bir ortam ya da nem oranının yüksek olduğu bir ortam gibi farklı çevresel koşulları kapsayabilir (UNECE, Düzenleme 16 nın 7 numaralı bölümü). Eğer testlerde standartlara uygun olmayan herhangi bir durum tespit edilirse, test edilen ürüne tip onayı verilmemeli; testler, ürünün uygunluğunu teyit etmek için yapılıyorsa, ürün, düzenlemelerde belirtilen şartlara uygunluğu sağlanana kadar, belirli bir süre üretim ve satıştan çekilmelidir. Eğer bu ürünün satışı yapılmışsa ürünlerin toplatılması yoluna gidilmelidir (bkz. UNECE, Düzenlemeler 14 ve 16'nın 10. Bölümü; UNECE, Düzenleme 44 ün 12. Bölümü). Düzenlemeler kapsamında onaylanan emniyet kemerlerine, üretim tarihi, emniyet kemeri türünün onay numarası ve üretici ile üreticinin seri numarasını gösteren uluslararası onay işaretinin yer aldığı bir etiket konmalıdır. Örnek onay etiketi Emniyet kemeri türü onayını ve üreticiyi gösteren numara Üretici tarafından koyulan seri numarası Kaynak: Securon Ltd. 90

114 Modül 4: Müdahalelerin geliştirilmesi ve uygulanması Emniyet kemerleri ve çocuk koruma sistemleri: karayolu güvenliği el kitabı Taşıt muayenesi ve emniyet kemeri bakımı Emniyet kemerlerinin düzenli olarak kontrol edilmesi ve çalışır durumda tutulmaları çok önemlidir. Kullanımdaki taşıtlar için zorunlu muayene sistemlerine sahip ülkeler, bu muayenelere, emniyet kemerlerinin toplayıcı ve sabitleyici mekanizmalarında aşınma, hasar, aşırı derecede yıpranma ya da kopma-sökülme olup olmadığının kontrolünü de dahil etmelidir. Etkili bir kontrolü mümkün kılmak için, taşıt muayene yönergelerinin emniyet kemerleri için test prosedürlerini de içermesi, kontrolörlerin bu prosedürleri yerine getirmek üzere yetiştirilmiş olması gerekir. İngiltere de alınan bir örnek muayene prosedürü Ek 4 te verilmiştir. Ayrıca, emniyet kemerlerinin kontrol edilmesi ve bakımının yapılması gerektiğinden taşıt sahipleri de haberdar edilmelidir. Ciddi çarpışmalarda, devreye giren ya da zarar gören emniyet kemerleri değiştirilmelidir. Emniyet kemeri mekanizmasına ya da parçalarına gelebilecek en küçük hasar bile etkili işlev görme potansiyelini büyük oranda düşürebilir. Örneğin, kemer bantlarında sadece 2 3 milimetrelik bir kesik, bir statik testte emniyet kemerinin işlev görme potansiyelini %40 oranında azaltabilmektedir (Şekil 4.4). Şekil 4.4 Emniyet kemerinde oluşabilecek hasarlar Hasarlı Bantlar Hasarlı Kilit Zayıf Bağlantı Zayıf Sarma ve Kilitleme 91

115 Modül 4: Müdahalelerin geliştirilmesi ve uygulanması Taşıtlara sonradan emniyet kemeri donanımı ekleme Üretim tarihlerinin eski olmasından dolayı taşıt filosunun büyük bir kısmında emniyet kemeri donanımı bulunmayan ya da sadece ön koltuklarında emniyet kemeri bulunan ülkelerde, emniyet kemeri donanımı eklenmesinin zorunlu hale getirilmesi düşünülebilir (taşıtlara üretim ve satış tarihinden sonra emniyet kemeri donanımı monte edilmesi). Böyle bir uygulamaya gidildiğinde, emniyet kemerlerinin etkili olması için uygun bir standarda göre takılmaları gereklidir (bkz. KUTU 4.7). Dolayısıyla, emniyet kemeri türü seçilirken pratikliği, montaj maliyeti ve koruma özelliği açısından değerlendirilmelidir. KUTU: 4.7 Taşıtlara, sonradan emniyet kemeri takılmasıyla ilgili standartlar Taşıtlara, etkili ve kontrollü bir şekilde sonradan emniyet kemeri donanımının eklenebilme imkanının olduğu yerler için, Avustralya ve Yeni Zelanda standartlarının yer aldığı AS/NZS 2596 (10) yönergelerinde şu tavsiyelere yer verilmektedir: Kemer, metal gövdenin ya da taşıt iskeletinin geniş bir bölümüne sabitlenmelidir. İmkan olduğu ölçüde, kucak kemerleri ve diğer parçaların kucak kısımlarının sabitleme düzenekleri arasında, en az 380 mm mesafe olmalıdır. Kucak ve çapraz kemerlerin omuz sabitleme noktası, kullanıcının boyu her ne olursa olsun, gövde kemeri göğüs hizasından bir kuşak gibi geçecek ya da omuzdan sabitleme noktasına gidecek şekilde omuz yüksekliğinde olmalıdır. Bu noktanın omuz yüksekliğine oranla yüksekliği, kısmen de olsa, omuzla sabitleme noktası arasındaki mesafeye bağlıdır. Uzun boylu kullanıcılar için gövde kemeri omuzdan sabitleme noktasına doğru eğimli olabilir; yatay kısma yaptığı maksimum açının15 derece olması tavsiye edilir. Gövdeyi tam saran kemerlerin bantları da omuz yüksekliğinde olmalıdır. Taşıttaki her bir sabitleme noktası en az 12,5 kilonewton'luk (kn) bir kuvvete dayanabilecek güçte olmalıdır. Taşıtta yerleşik sabitleme noktaları yoksa sabitleme düzeneklerinin, taşıtın gövdesinden ya da çerçevesinden fırlamalarını önlemek için güçlendirici plakalar ya da diğer cihazlar kullanılmalıdır. Düzenekle birlikte kullanılmak üzere tasarlanmış olan parçalar kullanılmalıdır. İki bitişik emniyet kemeri donanımının sabitleme düzeneklerinin taşıtta aynı noktaya bağlanacağı durumlarda, bağlantı noktası bu iki sistem tarafından uygulanabilecek 25 kn kuvvete dayanabilecek güçte olmalıdır. Taşıt koltuklarının iskeleti, genellikle emniyet kemeriyle uygulanabilecek yükü taşımak için yetersizdir ve bu tür bir düzenek üretim safhasında koltukla bütün halinde imal edilmediği sürece sabitleme noktası olarak kullanılmamalıdır. KA ÇALIŞMASI: Taşıtların arka koltuklarına sonradan emniyet kemeri takılması, Malezya Arka koltukta emniyet kemeri kullanımı, Malezya da, 1 Ocak 2009 tarihinden itibaren bütün yolcular için zorunlu hale getirilecektir. Ancak 1 Ocak 1995 ten önce üretilen taşıtlar bu kapsamın dışındadır çünkü bu taşıtların çoğunda arka emniyet kemeri ya da sabitleme için uygun yerler bulunmamaktadır. Bu tarihten sonra üretilen ve sabitleme için uygun noktaları olmayan taşıtlar da bu kapsamın dışındadır. Daha yaşlı bu özel otomobillerin (1995 ten sonra üretilenler) yaklaşık %10 una Karayolu Güvenliği Dairesi ile otomobil üreticilerinin oluşturduğu küçük bir ortaklık aracılığıyla, ücretsiz olarak emniyet kemeri takılmaktadır. Taşıt sahiplerine emniyet kemeri taktırmaları için üç yıllık bir süre tanınmıştır. 92

116 Modül 4: Müdahalelerin geliştirilmesi ve uygulanması Emniyet kemerleri ve çocuk koruma sistemleri: karayolu güvenliği el kitabı Otobüslerde kullanılacak emniyet kemerleri için minimum yasal zorunluluk, iki noktalı bir kucak kemeri olmalıdır. Üç noktalı kucak ve çapraz emniyet kemerleri mükemmel koruma sağlamakta ise de daha eski otobüslerde bu emniyet kemerlerinin takılması pek makul olmayabilir. İki noktalı bir kucak kemeri yolcuların koltuklarında emniyet altına alınmalarını sağlayacak ve ölüm ya da yaralanma ihtimalini anlamlı derecede azaltacaktır. KA ÇALIŞMASI: Otobüslere sonradan emniyet kemeri takılması, maliyet-fayda yönünden değerlendirme, İngiltere Emniyet kemeri kullanımıyla ilgili düzenlemelere uyulmasının faydalarını göstermek için 1994 yılında İngiltere nin Ulaştırma Bakanlığı, eski taşıtlara zorunlu olarak emniyet kemeri takılması ve otobüslerde kullanım oranının %90 olması halinde ne kadar tasarruf edileceğini analiz etmiş, bu analize ölüm ve yaralan- maların maliyeti de dahil edilmiştir. Buna göre, sadece otobüs çarpışmalarında ABD Doları, taşıtlara emniyet kemeri takılmasından doğan maliyet düşünüldüğünde ise net ABD Doları tutarında bir tasarruf sağlanmaktadır (11) Taşıt içi hatırlatma sistemleri Sürücü ve yolcuları emniyet kemeri takmaları konusunda uyarmak için son yıllarda birçok cihaz geliştirilmiştir. Bu araçlar tipik olarak ön panel üzerinde yanıp sönen bir ışıktan ve hız arttıkça daha yüksek tonda çalan bir uyarı sesinden oluşmaktadır. Bu sistemler ilk başlarda sadece sürücü koltuğu için kullanılırken yeni sistemler bütün koltuklara uygulanabilmektedir da Avrupa da satılan sıfır taşıtların yarısından fazlası, sürücülere emniyet kemerlerini takmadıklarını hatırlatan bu tür uyarı sistemi ile donatılmıştır. Trafik güvenliği uzmanları, emniyet kemeri takmayı unutan sürücü ve yolcularda bu sistemlerin işe yarayacağı ancak ısrarla emniyet kemeri takmamakta direnen kişilerde işe yaramayacağı görüşünde birleşmektedir. Japonya, 2005 yılında sürücü koltukları için hatırlatma sistemlerini zorunlu hale getirmiştir. Bütün ülkeler benzer yasaları çıkarmayı düşünmeli ancak bu cihazlar ya da emniyet kemerleri lüks tüketim malları kategorisine katılarak ekstra vergilere tabi tutulmamalıdır. KA ÇALIŞMASI: Taşıt içi hatırlatma sistemleri emniyet kemeri takma oranlarını arttırmaktadır, İsveç İsveç te olay yerinde çalışan ambulans görevlilerinin raporlarına göre yapılan bir araştırma, sesli ve görsel sinyaller veren hatırlatma sistemlerinin, kullanım oranlarını %77'den %88'e çıkardığını göstermiştir. Sadece görsel sinyal veren sistemlerle ise kullanım oranlarının neredeyse hiç değişmediği belirlenmiştir (12). 93

117 Modül 4: Müdahalelerin geliştirilmesi ve uygulanması Bölüm özeti: Emniyet kemeri standardı ya da düzenlemesi için kontrol listesi Bir emniyet kemeri standardı ya da düzenlemesi için gerekli kontrol listesi şu şekilde olabilir: Mevcut emniyet kemeri üretim ve donatım standartlarının, kılavuzlarının incelenmesi. Mevcut bir standardın revizyonuna gerek olup olmadığına ya da yeni bir standardın hazırlanmasının gerekli olup olmadığına karar verilmesi. Emniyet kemeri donanımına sahip taşıt oranlarının tespit edilmesi. Sadece sabitleme noktalarına sahip taşıt oranının tespit edilmesi. Sadece sabitleme noktalarına sahip taşıtlara emniyet kemeri düzeneği eklenmesi için maliyet hesabı yapılması ve tüketiciye gerçek maliyetinin ne kadar olacağının belirlenmesi. Hükümette lobi yapılarak, emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemlerinin üretimi ve donatımı için teknik standartların hazırlanmasına duyulan ihtiyacı ele alacak bir çalışma grubu için destek aranması. Ülke ya da idari bölge genelinde düzenli taşıt muayenesi yapma imkanını araştıracak ve yapılması gereken düzenlemeleri ana hatlarıyla belirleyecek, üreticileri ve tüketici gruplarını kapsayan bir çalışma grubu oluşturulması. Hedefi belirlenmiş ve gerçekçi zaman planı olan bir eylem programı hazırlanması. UNECE 14., 16. ve 44. Düzenlemelerine dayanan standartlar ve yönergeler hazırlanması. Uygun değişiklikleri içeren ve standardın ulusal kanunda yer almasını temin edecek bir yasal düzenleme için lobi yapılması. Emniyet kemerlerinin, düzenleyici bir kurum tarafından test edilip belgelendirilmesi ve yeni standardın ya da düzenlemenin denetimi için bir prosedür oluşturulması. Yeni standartlara uyum sağlanması için üreticiler ve perakendecilerle bir zaman planlaması üzerinde anlaşma sağlanması. Yeni standartlar hakkında bilgi toplanarak bu bilginin üreticiler ve perakendecilere verilmesi, halka duyurulması. Taşıt muayenesinin zorunlu olduğu hallerde, bu işlem sırasında emniyet kemerlerinin de muayene edilmesini sağlamaya yönelik bir prosedür hazırlanması, denetçilerin yetiştirilip yönlendirilmesinin sağlanması. Taşıt sahipleri için emniyet kemeri muayene kılavuzu hazırlanması. Uluslararası standartlara uygun emniyet kemerlerinin kullanımının teşvikinde ve kontrolünde aktif rol oynamaları için özel ve kamu kuruluşları ile işbirliği yapılması. Standartlar ve düzenlemeler programının etkisinin izlenip değerlendirilmesi. 4.4 Kullanımı arttırma: Denetim Denetim, özellikle hedefi belirlenmiş tanıtım ve eğitim kampanyaları başta olmak üzere, gönüllü önlemlerle desteklendiğinde, kurallara daha fazla uyulmasını sağlamanın en etkili yöntemidir. Bu bölümde denetim konusu ele alınmaktadır Ön şartlar Denetim kampanyasına başlamak için önce üç temel koşul yerine getirilmelidir: Örnek olunması. Başta özellikle ulaştırma ve sağlık bakanlıkları ile polis olmak üzere, hükümet ve diğer yetkili organlar liderliği üstlenerek emniyet kemeri kullanımını kendi çalışanları için zorunlu hale getirmeli, bu kuruma mensup personelin emniyet kemerlerini sürekli taktığı vatandaşlarca görülmelidir. 94

118 Modül 4: Müdahalelerin geliştirilmesi ve uygulanması Emniyet kemerleri ve çocuk koruma sistemleri: karayolu güvenliği el kitabı Halkın yoğunlaştırılan denetim faaliyeti hakkında bilgilendirilmesi. Sürücüler, uygun medya kanalları aracılığıyla, yeni yasalar, denetim faaliyetindeki değişiklikler ve kural ihlalleri için getirilen cezalar hakkında sürekli olarak bilgilendirilmelidir. Denetim kampanyasının kabul edilebilmesi için kamusal ve politik farkındalıkla konuya verilen desteğin yeterince yükseltilmesi gereklidir. Emniyet kemeri kullanımının yaygınlaştırılmasında birleşik yaklaşım Birleşik yaklaşım Yasama, cezalar, standartlar Müdahaleler Zorunlu Gönüllü Taşıtta bulundurma ve kullanma zorunluluğu için yasalar Polis Denetimi Halka yönelik kampanyalar Cezalar ve para cezaları Standartlar ve donanım İşverene yönelik düzenleme ve teşvik Eğitim ve yetiştirme Sigorta ve teşvik düzenlemeleri Denetim stratejisi İyi bir şekilde uygulanmak kaydıyla, stratejik trafik denetimleri, fark yaratabilme potansiyeline sahiptir ve gerçekten fark yaratırlar. Emniyet kemeri konusunda denetimlerin etkili bir şekilde uygulanması için: Denetimler emniyet kemeri kullanmayan motorlu taşıt kullanıcılarına yönelik anlamlı ve caydırıcı bir tehdit oluşturmalıdır; Algılanan yakalanma ve cezai işlem riski yüksek olmalıdır. Yasa gereğince yürütülen emniyet kemeri denetimlerinin nihai amacı, emniyet kemerlerinin bütün yollarda ve her zaman bütün sürücü ve yolcular tarafından takılmasını sağlamaktır. Beklenen sonuç ise emniyet kemeri kullanma oranlarının yaralanma, travma ve ölümlerde azalma sağlayacak kadar artmasını sağlamaktır. Kural ihlal edenlerin yakalanması temel amaç değil müdahalenin yan ürünüdür. Müdahalenin başarılı olduğu kanıtlandıkça yakalamaların azalması ve polise stratejik önceliklerini değiştirme imkanı vermesi beklenir. 95

119 Modül 4: Müdahalelerin geliştirilmesi ve uygulanması Denetim istihbarat odaklı [intelligence led] olmalıdır ki bu da şunları gerektirmektedir: Veri toplama ve analiz yardımıyla hangi yolcuların en fazla risk altında olduğunun ve emniyet kemeri kullanmayan grupların hangileri olduğunun anlaşılması. Polisçe tutulan çarpışma raporları, çarpışma sırasında emniyet kemeri kullanımı hakkında bilgi içermelidir. Emniyet kemeri takmak konusunda halkın algısının ve siyasi kararlılığın anlaşılması. Politikacılar üzerindeki toplum baskısı emniyet kemeri yasaları uyarınca yoğun denetim için daha büyük destek sağlayabilir. Siyasi irade, tutarlı ve katı bir denetim sürecinin temini için büyük önem taşımaktadır. Yeni bir yasanın çıkarılmasından sonra denetim aşamasına geçiş, yasa konusunda siyasetçilerin ve halkın tavrına bağlı olarak çok uzun bir zaman alabilir. Toplumun yasaya uyma süreci yeterli siyasi desteği ve halk desteğini almak üzere planlanmış evreler halinde oluşturulmalıdır. Emniyet kemeri için denetim faaliyeti polis üzerinde ekstra bir yük oluşturmaktadır. Önceden polis gücünün kapasitesini değerlendirmek, emniyet kemeri denetiminin mevcut polis faaliyetlerine nasıl entegre edileceğine karar vermek ve olası ek alımlar için kaynakların yeterli olup olmadığını araştırmak faydalı olacaktır. Her koşulda, yeni yasanın kapsamı ve bu yasanın en iyi nasıl uygulanacağı konusunda trafik polislerinin meslek içi eğitimle yetiştirilmesi gerekecektir. Polisin bu konuda yapabileceklerinin bilinmesi, yasanın genel bir denetimle mi yoksa aşamalı bir yaklaşımla mı uygulanacağına karar verilmesinde yardımcı olacaktır. Aşamalı denetimde, emniyet kemeri kullanım oranlarının düşük olduğu bilinen, sürücü ve yolcuların ölüm ve yaralanma oranlarının yüksek olduğu alanlar öncelikle hedeflemelidir. Kuralları ihlal edenlerin yakalanmasından sonraki polis eylemleri de aşamalı olmalıdır. Tipik olarak denetim başladığında, polis uyarılarda bulunup yeni yasayı açıklamak suretiyle işe başlar ve yine yasayla tayin edilmiş belli bir süreden sonra, uygunluğu gözetilerek belirlenmiş para cezalarını kesmeye başlar. Para cezalarının arttırılması da emniyet kemeri kullanım oranlarının arttırılmasına yardımcı olabilir ancak bu genellikle ayrı bir yasama süreci sonunda gerçekleştirilebilir (bkz. bölüm 4.2.4). Ancak, yasama sürecinin aşamalara bölünmesi ve bazı muafiyetlerin belirlenmesi, denetimle ilgili olarak üzerinde durulması gereken bir dizi konuyu beraberinde getiren adımlardır. Yasanın uygulanma şeklinde farklılıkların olması ya da yasadan muaf kişilerin olması durumunda, denetim daha da zaman alıcı ve zor olabilir. Üst düzey polis yetkilileri müdahale stratejilerinin ilk planlama aşamasında ve uygulanmasında öncü olmalıdır. Polis kurumu içinde bir destekleyici lider, denetimlerin uygulayıcısı olan teşkilat içerisinde bu denetim faaliyetine sahip çıkılmasını temin edecek ve emniyet kemeri kullanımının ulusal ya da böl- 96

120 Modül 4: Müdahalelerin geliştirilmesi ve uygulanması Emniyet kemerleri ve çocuk koruma sistemleri: karayolu güvenliği el kitabı gesel yönetimler düzeyinde sürdürülebilirliğini destekleyecektir. Polis amirleri, denetimin maliyetinin acil yardım operasyonları, tıbbi müdahaleler ve yaralananların rehabilitasyon maliyetleriyle kıyaslandığında, ne kadar düşük olduğunun farkında olmalıdırlar. Emniyet kemeri kullanımını zorunlu kılan yasalar doğrultusunda yapılacak denetim faaliyetlerinin polis memurlarınca kararlılıkla üstlenilmesi ve sürdürülmesini sağlamak açısından, etkili denetim stratejileri konusunda melek içi eğitim verilmesi de yarar sağlayabilir. KA ÇALIŞMASI: Emniyet kemeri kampanyası stratejisi, Amerika Birleşik Devletleri Amerika Birleşik Devletlerindeki ilk resmi denetim kampanyası (birinci yasa) 1980 lerde Elmira, New York ta başlatılmıştır. Bu ülkede kullanılan yaklaşım ülke çapında diğer kampanyalar için de bir model olarak kullanılmıştır. Williams ve diğerleri (2000) (13) bu kampanyanın başarısının vurgulayarak ön koltuk kullanım oranlarının %49 dan %80 e çıktığını ifade etmiştir. Ancak denetim kampanyası sürdürülmemiş ve kullanım oranları %69 düzeyine gerilemiştir. Ulusal Karayolu Trafiği Güvenliği İdaresi (NHTSA) [National Highway Traffic Safety Administration] 1997 yılında emniyet kemeri kullanımının ulusal çapta arttırılması için tasarlanan kamu sağlığı ve güvenliği kampanyası olan Emniyet Kemerini Tak Amerika [Buckle up America] kampanyasını başlatmıştır. Artık Ya Tak ya Ceza Öde [Click It or Ticket] olarak adlandırılan bu kampanya, hala NHTSA kampanyalarının temeli olan dört vurgulu bir strateji etrafında örülmüş (14), 1996 da %61 olan emniyet kemeri kullanım oranı 2005 yılına gelindiğinde %82 ye yükselmiştir. 1. Vurgu: Güçlü bir yasa çıkarılması Emniyet kemeri kullanımının denetimine öncelik verilmesi ve taşıtlarda çocuk koltuğu kullanma zorunluluğuyla ilgili yasalar açısından eyaletler arasındaki farkın giderilmesi zorunludur. Sürücü başka bir trafik ihlali işlemiş olsun ya da olmasın polis memurları emniyet kemeri ihlali durumunda mutlaka ceza kesmelidir. Çocuk yolcuların güvenliği için yasalar 16 yaşa kadar olan bütün çocukların bütün oturma konumlarını kapsamalıdır. 2. Vurgu: Yerel, bölgesel ve federal düzeyde kamu ve özel sektör ortaklıkları kurulması Emniyet kemeri kullanımını arttırma amacı bir grup ya da kurumun tek başına üstlenip sonuca götüremeyeceği kadar büyük bir hedeftir. Ancak bütün bir ulus el ele vererek daha güçlü yasalar, görülür denetim, halka yönelik eğitim ve bilgilendirme faaliyetleri ile kullanımı daha fazla yaygınlaştırabilir. Ortaklıklar ya da koalisyonlar, bir toplumsal atmosfer oluşturabilir ve medya emniyet kemerlerinin ve çocuk koruma sistemlerinin doğru bir şekilde kullanımının, ailelerin ve toplumdaki diğer bireylerin sağlığını ve refahını koruma açısından zorunlu olduğu mesajının yayılmasına yardımcı olabilir. 3. Vurgu: Aktif ve yüksek görünürlüklü denetimler yürütülmesi Deneyimler, emniyet kemeri kullanımını düzenleyen yasalar çıkartıldıktan sonra emniyet kemeri kullanımının hızlı bir şekilde arttığını göstermiştir. Ancak aktif ve süreklilik arz eden yüksek görünürlüklü denetimler olmadığında bu oranlar tekrar düşmektedir. Emniyet kemeri yasaları, diğer trafik kuralları (kırmızı ışıkta geçme, hız limitini aşma, vb.) nasıl denetleniyorsa o şekilde, görünür olarak uygulanmalıdır. Emniyet kemeri kullanımını arttırmak ve çarpışmalarda meydana gelen ölüm ve yaralanmaları azaltmanın yanı sıra, yüksek görünürlüklü denetimler, diğer suçlarda da ölçülebilir bir düşüş sağlamaktadır (tutuklamaların üçte biri trafik kontrolleri sırasında olmaktadır). 4. Vurgu: Halka yönelik etkili eğitim faaliyetlerinin genişletilmesi Halkı emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemlerinin kullanımı hakkında eğitmek çok önemlidir. Halk eğitimi, denetim kampanyaları, tanıtım etkinlikleri ve sivil toplum inisiyatifleri gibi çok sayıda faaliyeti içerebilir. Bu faaliyetler iyi bir şekilde planlanıp koordine edildiklerinde ve farklı şekillerde birçok kez tekrar edilen basit bir mesaj kullandığında en büyük etkiyi yaratmaktadırlar. 97

121 Modül 4: Müdahalelerin geliştirilmesi ve uygulanması Denetim yöntemleri Stratejik denetimler, çok yönlü bir müdahaleyle dört temel polislik ilkesini birleştirmektedir (Tablo 4.4). Tablo 4.4 Denetimin dört temel ilkesi İlke Denetimlerin görünürlüğünün yükseltilmesi Denetim kampanyalarının tekrarı Sıkı ve tutarlı denetim İyi duyurulmuş denetim İlke hakkında Bu, yüksek oranda görülebilir, halkın doğrudan gözleyebileceği ve stratejik olarak seçilmiş kontrol ve çevirme noktalarını kapsamaktadır. Bunlar yer, yoğunluk ve günün saati açısından değişiklik göstermelidir. Her çalışma ekibinde çok sayıda polis memuru olmalıdır. Görünürlük, denetim faaliyeti olduğunu gösteren işaretlemeler, polis için güvenlik yelekleri ve gece saatlerinde yeterli ışıklandırma ile sağlanmalıdır. Denetim kampanyalarının tekrar edilmesi, sürücülere, yakalanma riskinin her zaman ve her yerde çok yüksek olduğunu gösterir. Başlangıçta halka yönelik bir uyarı sürecinin ardından polis denetimleri, karayollarında ve polis denetiminin beklenebileceği her yerde, sadece kısa bir süre için değil her zaman, sıkı, ayrımcılık gütmeksizin adil ve tutarlı olarak uygulanmalıdır. Denetim olmadığı takdirde yasaya sınırlı düzeyde uyulacak hatta hiç uyulmayacaktır. Maksimum etkiyi sağlamak için, yasaya uyulmasını sağlamaya odaklanmış denetim faaliyetleri, bu faaliyetle uyumlu eğitim ve tanıtım kampanyalarıyla birleştirilmeli, hükümet, yerel yönetimler, kitlesel medya ve diğer kuruluşlardan destek alınmalıdır. Tanıtım kampanyaları güçlü trafik güvenliği mesajları eşliğinde, polis faaliyetlerinden önce, faaliyetler boyunca ve sonrasında yürütülmelidir. Emniyet kemerinin doğru kullanımı hakkındaki güvenlik broşürleri ceza kesmeye bir alternatif olarak bir uyarı notuyla dağıtılabilir. Eğitim ve talimatlara, emniyet kemeri kullanımının faydaları hakkında hatırlatmalar ve güvenlik mesajlarının kesintisiz sürdürülmesi dahil edilebilir. Bu ilkelerin benimsenmesinin yanı sıra, denetim kurumları ve bu kurumlarla işbirliği yapan ortaklar, programın başlangıç aşamasında yapılmış olan ve emniyet kemeri kullanma oranlarını gösteren araştırmalara dayanarak, denetim faaliyetleri sonucu yasalara uyma düzeyinde ulaşılması amaçlanan minimum yıllık hedefler üzerinde anlaşmalıdır. Denetim stratejisi, sonuç odaklı olmalı, kaynak aktarımı ise hedefler tutturuldukça sağlanacak ilerlemeye bağlanmalıdır. Denetim çabalarının başarı göstergesi, ihlallerin ya da verilen uyarıların sayısı ile değil yol kullanıcılarının, gözlenebilir yasaya uyma düzeyi ile belirlenmektedir. Yasaya uyma düzeyi, emniyet kemeri kullanım oranlarındaki yüzdelik artışla ölçülmektedir. Diğer performans ölçümleri ise kontrol noktası operasyonları, belirli hedeflere yönelik operasyonlar, eğitici dersler, münferit ya da medyada yer alan denetim uyarısı sayılarıdır. Polis, ayrıca, toplumda emniyet kemeri kullanımı için güçlü bir uzlaşmayı teşvik etmek amacıyla uyguladığı programın yararlarını anlatmalıdır. 98

122 Modül 4: Müdahalelerin geliştirilmesi ve uygulanması Emniyet kemerleri ve çocuk koruma sistemleri: karayolu güvenliği el kitabı Emniyet kemeri kullanımıyla ilgili kuralları ihlal edenlerin yakalanması, büyük oranda kontrol ve çevirme noktaları aracılığıyla, mobil karayolu ekipleri ya da servis istasyonları, gişeler ve trafik ışıkları gibi, araçların durduğu yerlerde konuşlanan polisler tarafından gerçekleştirilecektir. Denetim operasyonları iyi planlanmalı, bütün trafik polisleri iyi bir şekilde eğitilmeli ve bilgilendirilmelidir. Can güvenliği en önemli husus olmalı, kontrol noktasındaki polis memurlarının ve halkın can güvenliği için önlem alınırken, araç gereçlerin kullanımında ve kontrol noktalarının seçiminde bu konuya büyük dikkat gösterilmelidir Polislerin meslek içi eğitimi Maksimum başarıyı sağlamak için polis memurları etkili strateji ve taktikler konusunda yetiştirilmelidir. Bu eğitimler şu konu başlıklarını kapsamalıdır: Yasa hakkında bilgi; Emniyet kemerinin ölüm ve yaralanma riskini nasıl azalttığının anlaşılması (düşük hızlı çarpışmalarda bile); Gerek görev esnasında gerekse görev harici zamanlarda tüm polis memurlarının yasaya uyarak örnek teşkil etmesi; Karayollarında yol kullanıcılarının maksimum düzeyde denetime maruz kalmaları için, etkili ve güvenli kontrol ve çevirme noktalarının nasıl kurulacağının anlaşılması. Bu, bütün sürücülere hangi konuda denetim yapılmakta olduğunu gösteren işaretleme ya da büyük duyuru pankartlarından oluşmalıdır; örneğin Emniyet kemeri kontrol noktası ya da emniyet kemeri hayat kurtarır gibi; Yüksek düzeyde kural ihlali görülen bölgeler için nasıl hedef belirleneceği; Motorlu taşıt kullanıcılarına nasıl etkili ve eğitici tavsiyelerde bulunulacağı; Çarpışmaların mali ve insan kaynakları üzerindeki etkisini idrak ederek, yasa doğrultusunda etkili bir denetim programı uygulandığında, toplum, polis ve acil kurtarma hizmetleri için kullanılan kaynaklarda sağlanan tasarrufun anlaşılması Ceza işlemlerinin yürütülmesi Cezaların seçimi bölüm 4.2 deki yasama sürecinin parçası olarak ele alınmıştır. Çok ciddi cezaların aşamalı olarak uygulanması konusunu göz önünde bulundurmanın yanı sıra, cezaların, yasaları kimin çiğnediğine bakılmaksızın hızlı ve eşit bir şekilde işlenmesi de çok önemlidir. Para cezaları herhangi bir mahkeme sürecine gerek kalmadan trafik cezası şeklinde ya da anında para cezası olarak hızlı ve etkili bir şekilde tahsil edilebilir. Örneğin; Yazılı trafik cezaları sürücünün belirli bir departmana ya da bankaya belirtilen süre dahilinde cezayı ödemesini şart koşabilir ya da cezayı sürücü eğitim kursuna katılma zorunluluğu gibi bir başka cezaya dönüştürebilir. Bu yönteme göre etkili bir şekilde işlem yürütmek için bütün ihlallerin bilgisayar ortamında kaydedilebilceği bir veri tabanı oluşturulmalıdır. Para cezaları ve ceza puanlarının birleşiminden oluşan sabit cezalar oluşturulabilir. Anında para cezaları, bazı ülkelerde, emniyet kemeri takmadan araç kullananların, doğrudan polis memuruna para cezası ödemesi şeklinde uygulanmaktadır. Para daha sonra yetkili ulaştırma kuruluşuna transfer edilmektedir. Bir önceki yöntem, kötüye kullanım ihtimalini bir ölçüde azaltabileceği ve emniyet kemeri kural ihlallerini bir ceza puanı sistemine dahil edebileceği için daha çok tercih edilmektedir. Ayrıca bu yöntem yeniden zorunlu sürücü eğitimi gibi alternatif cezaların kesilmesini de mümkün kılmaktadır. 99

123 Modül 4: Müdahalelerin geliştirilmesi ve uygulanması Denetimin önündeki engellerin aşılması Denetimden sorumlu makamlar genellikle sınırlı kaynaklara sahiptir ve emniyet kemeri kontrolü, polislerin diğer görev öncelikleriyle rekabet halindedir. Dolayısıyla gerekli desteğin sağlanması ve kaynak tahsisi için, emniyet kemeri kullanımını yaygınlaştırma oranı hakkında ulusal ve yerel düzeyde bir hedef üzerinde anlaşma sağlanması önemlidir. Yakalanan başarı düzeyinin sürdürülebilmesi için de politik destek şarttır. Denetim faaliyetlerinin değerini maksimuma çıkarmak için zaten az olan polis kaynakları dikkatli ve etkili bir şekilde kullanılmalıdır. Tablo 4.5 te, bir emniyet kemeri yasasını uygulamaya çalışırken ortaya çıkabilecek bazı engeller, bunların çözümüne yönelik eylemlerle birlikte ele alınmaktadır. Tablo 4.5 Yasanın etkili bir şekilde uygulanması için engellerin üstesinden gelme Engeller Çözüm eylemleri Kısıtlı polis kaynakları Yoğun, yüksek profilli, yüksek görünürlüklü denetim faaliyetine kaynak aktarımı ve koordinasyon sağlamak için stratejik planlama Eğitim ve denetimin birleştirilmesi Güçlü medya kampanyaları Toplumsal destek kampanyaları Trafik görevlilerine personel takviyesi Polisin diğer öncelikleri Hükümet ve yüksek rütbeli polis makamlarınca, nispeten düşük denetim maliyetleri karşısında, karayollarında meydana gelen travmaların gerçek ekonomik ve insani bedellerinin ne kadar büyük olduğunun kavranması Stratejik trafik denetimiyle sağlanacak tasarrufun anlaşılması Denetimin önemine kayıtsızlık Polis memuru, amir ve yöneticilere yönelik olarak yoğun meslek içi eğitimler verilmesi ve bu eğitimlerde sürücüler, yolcular ve toplumun maruz kaldığı risklere vurgu yapılması Polis memurlarının, sürücüleri bazı yakınmalar konusunda haklı bulması: Emniyet kemerlerinin rahatsız, kullanışsız ya da gereksiz olduğunun söylenmesi Cezaların ağırlığı Polis faaliyetlerinin ya da uygulanan stratejilerin yetersiz ya da etkisiz bulunması, bu kadar yaygın kural ihlalleri karşısında denetimin çok zor olacağı algısı Yozlaşma: Polis memurlarının kesilen cezaları ilgili devlet kurumuna aktarmaması Bir suçu görmemezlikten gelmek için yasa dışı ve etik ilkelere aykırı olarak para alınması (rüşvet) Polis memurlarının, emniyet kemeri takılmamasına bağlı riskler hakkında eğitimi Halk eğitimi Birleştirilmiş bir denetim stratejisi geliştirilmesi Küçük başarıların tespit edilmesi ve duyurulması Başarılı iyi uygulama örneklerinden model oluşturulması Hedefi belirlenmiş emniyet kemeri denetimi yapılması Rüşveti engelleyici önlemler Rüşvetin, karayolu güvenliği için uygulanacak her türlü müdahalenin etkisini azalttığının idrak edilmesi Memurların daha yoğun programlarla yetiştirilmesi ve daha yoğun meslek içi eğitim Uygun yetişirme programları uygulandıktan sonra trafik görevlilerinin ücretlerinin gözden geçirilmesi Etik ilkelerin ve davranış ilkelerinin yaygınlaştırılması 100

124 Modül 4: Müdahalelerin geliştirilmesi ve uygulanması Emniyet kemerleri ve çocuk koruma sistemleri: karayolu güvenliği el kitabı Bölüm özeti: Denetim faaliyetiyle emniyet kemeri kullanımının arttırılması Sürücü ve yolcular arasında kullanım oranının yaygınlaştırılması için trafik polislerince tutarlı bir şekilde emniyet kemeri denetimi yapılması en etkili yöntemlerden birisidir. Denetimin ana amacı emniyet kemerlerinin bütün karayollarında ve her zaman bütün sürücü ve yolcular tarafından takılmasını sağlamak iken denetim faaliyetlerinin en önemli sonucu ise karayollarındaki kazalarda meydana gelen yaralanmaların sayısında büyük bir düşüş sağlayan emniyet kemeri kullanımını yaygınlaştırmaktır. Denetim faaliyetleri için kullanılabilecek bir kontrol listesi aşağıda verilmiştir: Bir denetim kampanyasına başlamadan önce devlet kurumları ve diğer kurumlar liderliğe soyunmalı ve emniyet kemeri kullanımını kendi çalışanları için zorunlu hale getirmeli; halka emniyet kemeri denetimlerinin yoğunlaştırılacağı duyurulmalı; yasadaki her türlü değişiklik hakkında ve ayrıca kural ihlali halinde uygulanacak cezalar hakkında bilgi verilmelidir. Denetimin daha fazla görünür olması, denetim kampanyalarının tekrarlanması, sıkı ve tutarlı uygulanması ve halka yönelik iyi bir bilgilendirme yapılması da dahil olmak üzere stratejik ve istihbarat odaklı bir yaklaşım geliştirilmelidir. Denetim faaliyetlerini arttırmak için, polis gücünün mevcut kapasitesi incelenmeli ve emniyet kemeri denetiminin diğer denetim faaliyetleriyle nasıl bütünleştirileceği araştırılmalıdır. Ceza kesmeye başlamadan önce, polis faaliyetinin, uyarı devresi ve yeni yasa hakkında açıklama yapma devresi gibi aşamalara bölünmesi denenmelidir. Denetim görevlilerinden oluşan topluluğa sahiplenmek ve emniyet kemeri denetim faaliyetlerinin sürdürülmesini desteklemek üzere polis camiasından bir "destekleyici lider" belirleme konusu üzerinde düşünülmelidir. Cezaların, yasayı çiğneyen kişinin kim olduğuna bakılmaksızın hızlı ve eşit şekilde uygulanması temin edilmelidir. Programın başlangıç aşamasında yapılmış olan ve emniyet kemeri kullanıma oranlarını gösteren araştırmalara dayanarak, denetim faaliyetleri sonucu yasalara uyma düzeyinde ulaşılması amaçlanan minimum yıllık hedefler üzerinde anlaşma sağlanmalıdır. Gerekli desteği ve kaynak tahsisini sağlamak için, emniyet kemeri kullanımını yaygınlaştırma oranı hakkında ulusal ve yerel düzeyde bir hedef üzerinde anlaşma sağlanmalıdır. 101

125 Modül 4: Müdahalelerin geliştirilmesi ve uygulanması 4.5 Kullanımı arttırma: Gönüllülüğe dayalı önlemler Emniyet kemeri kullanımının yaygınlaştırılmasında birleşik yaklaşım Birleşik yaklaşım Yasama, cezalar, standartlar Müdahaleler Zorunlu Gönüllü Taşıtta bulundurma ve kullanma zorunluluğu için yasalar Cezalar ve para cezaları Standartlar ve donanım Polis Denetimi Halka yönelik kampanyalar İşverene yönelik düzenleme ve teşvik Eğitim ve yetiştirme Sigorta ve teşvik düzenlemeleri Yasama ve denetim faaliyetlerinin yanı sıra emniyet kemeri kullanmanın faydalarının anlaşılması, bu konuda farkındalık düzeyinin yükseltilmesi, gönüllü kullanımın özendirilmesi ve en nihayetinde emniyet kemeri kullanım oranlarında uzun vadeli sürdürülebilir bir artış sağlanması için halka yönelik tanıtım kampanyaları, eğitim ve yetiştirme, işverenlere yönelik düzenleme ve özendirme programları ile sigorta ve teşvik düzenlemelerini kapsayan gönüllü önlemler son derece önemlidir. 102

126 Modül 4: Müdahalelerin geliştirilmesi ve uygulanması Emniyet kemerleri ve çocuk koruma sistemleri: karayolu güvenliği el kitabı 4.6 Kullanımı arttırma: Halka yönelik kampanyalar Tanıtım kampanyası emniyet kemeri kullanım oranlarını arttırma girişiminin en görülür parçasıdır ve genellikle girişimin tamamının bundan ibaret olduğu zannedilir. Oysa tipik bir tanıtım kampanyası Tablo 4.6 da belirtilen bileşenleri içermelidir. Tablo 4.6 Tanıtım kampanyasının bileşenleri Kampanya bileşeni Televizyon duyuruları Radyo duyuruları Basın duyuruları Dış mekan duyuruları; örneğin karayolu boyunca ilan panolarında, taksi, polis aracı, otobüs gibi taşıtlar üzerinde duyurular Proje başlatılırken bir etkinlik Bir dizi halkla ilişkiler faaliyeti Medyada yer alacak mülakatlar, sunumlar ve makaleler Bölgesel ya da yerel düzeyde yapılmak üzere belirlenmiş bir dizi faaliyet Yerel gruplar için tasarlanan ve desteklenen faaliyetler Spor ve kültürel etkinliklere sponsorluk Yapılan denetim faaliyetlerinin tanıtımı Önemli şahsiyetlerle görüşme: polis, ünlüler ve dini liderler Halk arasında ya da okullarda tanıtım etkinlikleri Neden kullanılmalı? Geniş hedef kitleye erişim. Kısa temel mesajların iletilmesi. Görsel ve işitsel iletişim. Detaylı mesajlar için iyi bir iletişim kanalı değildir. Geniş hedef kitleye erişim. Kısa mesaj. Sürüş sırasında taşıt radyosundan mesaj iletimi. İşitsel iletişim. Geniş hedef kitleye erişim. Kısa mesaj. Medya halk ilişkileri için erişim kanalı. Kitlelerin okur yazarlık düzeyiyle sınırlı. Mesajların ağızdan ağza yayılmasını sağlayabilir. Karayolunu kullanan kitleyi hedef alan kısa mesajlar. Farklı karayolu kullanıcılarına ulaşabilir. Televizyon ve basında yer alan imajı kuvvetlendirebilir. Halkta geniş ölçüde farkındalık, devlet kurumlarının katılımı, özgür basın katılımı. Medya brifingi sırasında karşılıklı iletişim olanağı. Mesajların ağızdan ağza yayılmasını sağlayabilir. Girişim hakkında daha detaylı açıklamalar yapılması. Derinlemesine analiz. Halkta güven uyandırma. Kampanyaya katılan önemli şahsiyetlerin tanıtımı. Toplantılar ve toplumsal etkinliklerle bağlantı kurulabilir. Yerel düzeyde katılım için ve kampanya mesajlarının "yerelleştirilmesi" için fırsat sunar. Girişim hakkında detaylı açıklamalar yapılması. Halkta güven uyandırma. Kampanyaya katılan önemli şahsiyetlerin tanıtımı. Karşılıklı iletişim olanağı. Bölgesel katkılar için destek, bölgesel medya ve halkla ilişkiler faaliyetleri için destek. Konuların yerelleştirilmesi imkanı. Yerel düzeyde önemli şahsiyetler belirleme potansiyeli. Yerel medyada devam eden tanıtımları desteklemek için bilgi sağlama. Yerel düzeyde sorunlara sahip çıkılmasını ve desteklenmesini sağlayabilir. Kampanyanın yerleşmesi ve markalaşması için yararlıdır. Üst düzey ve oldukça inandırıcı kişilere ulaşılabilir. Bazı karayolu güvenliği konularıyla bağlantısı iyi kurulamazsa zayıf kalabilir. Kısa vadede davranış değişikliği doğuran caydırıcı etkiyi arttırır. Denetim yoğunluğunun, halk tarafından fark edilmesini sağlayacak düzeyde olması kaydıyla, halihazırdaki davranış üzerinde güçlü etki sağlar. Kampanyaya katılan önemli şahsiyetlerin tanıtımı. Kampanyanın inandırıcılığı. Karşılıklı iletişim olanağı. Halkın/hedef kitlenin ilgisini arttırma. Olumlu davranışlara özendirme fırsatı. Çocuklar için karayolu güvenliği ile okul müfredatı arasında bağ kurma olanağı. Çocukları aracılığıyla etkilenebilecek anne-babaların yol kullanma davranışlarını etkileme olanağı. Toplumsal kültür, çocukların anne-baba davranışlarına etkide bulunmasına izin vermiyorsa zayıf sonuç verebilir. 103

127 Modül 4: Müdahalelerin geliştirilmesi ve uygulanması Automobile Club of Costa Rica Karayolu güvenliği tanıtım kampanyası, belirli bir davranışı benimsemesi için hedef kitleyi bilgilendirmek, tavsiyede bulunmak, özendirmek ve ikna etmek üzere tasarlanmış olan bütün faaliyetleri ifade etmektedir. Kampanya tek başına sınırlı bir etkiye sahiptir ancak yasal düzenlemenin desteklenmesi için yürütülen koordineli bir programın temel parçalarındandır. Sadece bir kez yürütülen bir kampanya kararlı bir denetim faaliyetini kapsamış olsa da emniyet kemeri kullanımının yaygınlaştırılmasında uzun vadeli sürdürülebilir bir etki sağlayamayacak ve temel mesajların tekrar edildiği düzenli bir denetim faaliyetini gerektirecektir. Tanıtım kampanyaları önemlidir ve emniyet kemeri kullanımını zorunlu kılan yasanın henüz çıkmadığı dönemde bile emniyet kemeri kullanımının insani ve ekonomik faydalarını vurgulayarak etkili olabilir. Gönüllü olarak kullanımın yaygınlaştırılması, bu tür kampanyalar aracılığıyla olmaktadır. On beş ülkedeki kullanım oranlarının gözden geçirilmesi, yasanın çıkarılmasından önceki gönüllü kullanım düzeyinin %25 olduğunu göstermektedir. Emniyet kemeri kullanımını düzenleyen yasaların başarısı için, yararının anlaşılmış olması hayati önem taşımaktadır. Paydaşlar, farkındalığı arttırmak suretiyle, daha sonra yasanın çıkarılmasına karşı oluşabilecek potansiyel direnci azaltabilmektedir. Bir tanıtım kampanyasının yürütülmesi, pazarlama ya da reklam alanında uzmanlığı, belirli kampanya hedeflerinin geliştirilmesini, kampanya mesajlarının oluşturulmasını, hedef kitlenin belirlenmesini, uygulama için bir zaman dilimi tayin edilmesini, yapılan çalışmaların değerlendirilmesi için yöntem seçilmesini gerektirmektedir. 104

128 Modül 4: Müdahalelerin geliştirilmesi ve uygulanması Emniyet kemerleri ve çocuk koruma sistemleri: karayolu güvenliği el kitabı Kampanyanın amaçları Bir emniyet kemeri kampanyasının amacı, sürücü ve yolcuları emniyet kemeri takma konusunda ikna etmek, kanıtlanmış sosyo-ekonomik ve insani faydaların kabulünü sağlamak suretiyle davranış değişimi sağlamaktır. Kampanyaların en önemli yanı, kampanyanın neyi başarmayı amaçladığı hakkında net bir fikre sahip olmaktır. Amaçlar ölçülebilir kavramlarla belirtilebilir. Örneğin, halka Yasa gereğince Aralık 2008 den itibaren bütün sürücü ve yolcuların emniyet kemeri takmasının zorunlu hale geleceği bildirilebilir. Bir kampanyanın başarılı olması için sosyal pazarlama araçlarının kullanılması önemlidir. Sosyal pazarlama, halkı belirli düşünce, tutum, uygulama ve davranışları kabul etmeye ikna etmek için toplumsal kültürü etkileme çabasıdır (15). Bir kampanyanın sosyal pazarlama ilkelerine uygun olması için: Tek bir önermeye odaklanması; Uygulamanın fark edilir olması; Hedef kitlesinin net bir şekilde tanımlanması gerekmektedir. Mevcut yasalar ve emniyet kemeri kullanımının yaygınlığına bağlı olarak çeşitli amaçlar belirlenmesi mümkündür. Bunlar arasında aşağıdakiler sayılabilir: Halkta, emniyet kemerlerinin ağır yaralanmaları ve ölümleri engelleyebileceğine ilişkin bilinç düzeyinin yükseltilmesi; Bütün sürücü ve yolcuların emniyet kemeri ile daha güvende olduğu konusunda bilinç düzeyinin yükseltilmesi. İnsanları emniyet kemeri donanımı bulunan taşıtları satın almaya ve kullanmaya özendirme; Emniyet kemeri kullanımının artık zorunlu olduğu mesajını yayma; Emniyet kemeri kullanımının artık denetlendiği konusunda bilgilendirme ve cezaları açıklama; Polisin emniyet kemeri denetimini destekleme. Bu amaçların her biri ölçülebilir olmalıdır. Dolayısıyla öncelikle aşağıdakileri kesinleştirmek gerekmektedir: Emniyet kemerlerinin trafik güvenliği açısından ne değer ifade ettiği, kullanılabilirliği, maliyeti ve emniyet kemeri kullanımıyla ilgili yasal zorunluluklar hakkında halihazır farkındalık düzeyi (bkz. bölüm pazar araştırması); Oturma konumuna göre sürücü ve yolcular tarafından şehir içi ve şehir dışında mevcut emniyet kemeri kullanım düzeyi; Mevcut denetim düzeyi (bkz. VAKA ÇALIŞMASI: Arjantin) Kampanya mesajlarını yaratma Bir emniyet kemeri kullanımı kampanyası için iletişim mesajlarını hazırlamadan önce emniyet kemeri kullanımını kısıtlayan etmenlerin, piyasa araştırması ve pazar araştırmasıyla tespit edilmesi, bunun yanı sıra temel hedef kitlenin de belirlenmesi gerekmektedir: Örneğin ön kol- 105

129 Modül 4: Müdahalelerin geliştirilmesi ve uygulanması tuk ya da arka koltuk yolcuları ya da çocuk emniyet sistemlerini kullananlar (bkz. bölüm Çalışılan bölgede, emniyet kemeri ve çocuk koruma sistemlerini kullanma oranı nedir?). KA ÇALIŞMASI: Yaşam için mücadele edelim emniyet kemeri kampanyası, Arjantin Luchemos por la Vida (Yaşam için mücadele edelim) kampanyasına, Arjantin deki emniyet kemeri kullanımını arttırmak amacıyla 1990 yılında başlanmıştır. Bu kampanyaya başlamadan önce Buenos Aires teki sürücü ve yolcular arasındaki emniyet kemeri kullanımı sistematik olarak gözlemlenmiş ve o yıldan itibaren düzenli aralıklarla araştırmalara devam edilmiştir. Şehirde farklı noktalarda, gündüz ve gece saatlerinde, tatil ve iş günlerinde, farklı taşıt türlerine göre gözlem yapılmıştır. Her seferinde en az 4000 taşıt gözlenmiş, Kasım 1990 da taşıtta bulunanların sadece %0,2 sinin emniyet kemeri taktığı görülmüştür. Mart 1992 de, radyo ve televizyonlardaki çok basit bir kampanyadan sonra, kullanım oranları sürücüler için %3,1 e, ön koltuk yolcuları içinse %2,2'ye yükselmiştir. Temmuz 1992 de emniyet kemeri kullanımı hem ön hem de arka koltuklar için zorunlu hale gelmiş ve kullanım oranları denetim olmadan %32 ye yükselmiştir. Denetim olmadığı için yasanın etkisi çok kısa sürmüştür. Temmuz 1995 e gelindiğinde sürücülerin sadece %13'ünün, ön koltuk yolcularının ise %11'inin emniyet kemeri taktığı görülmüştür. Yeni bir yasa ve kampanya Nisan 1996'da kullanım oranlarını sürücüler için %32 ye, ön koltuk yolcuları içinse %30 a yükseltmiştir ancak denetim olmadığı için bu oranlar yeniden %20 lerin altına düşmüştür. Luchemos por la Vida Mayıs 1999 da Emniyet kemeri kullanarak 1100 yaşamı kurtaralım adında bir kampanya daha başlatmıştır. Bu kampanya süresince, televizyon ve radyo kanalıyla, emniyet kemerlerinin kullanımıyla ilgili olarak toplumun büyük kesiminde görülen itirazlar, söylenceler ve yanlış inançlara karşı bir girişim başlatılarak emniyet kemeri takmamanın bir çarpışma sırasında ne gibi sonuçları olacağı hakkında bilgilendirme yapılmıştır. Ayrıca, emniyet kemeri kullanımının kontrol edilmemesinden dolayı her yıl 1100 ölümden sorumlu olduklarını hatırlatmaları için halkın başkana, milletvekillerine ve belediye başkanlarına mektup yazmasını teşvik eden bir kampanya da başlatılmıştır. Yol kenarlarında ve otoyol gişelerinde duyurular kullanılmış, eski bir devlet başkanının, neredeyse hayatını kaybetmesine neden olacak şekilde bulunduğu taşıttan fırlamasına yol açan önemli bir vaka da bu kampanyaya katkıda bulunmuştur. Kullanım oranları Kasım 1999 da %27 ye yükselse de Haziran 2004 e gelindiğinde bu oran yine %22 ye gerilemiştir. Kampanyaların ve yetkili makamların lobi faaliyetleri sonucunda Ekim 2004 te Buenos Aires te duyurular ve güçlü polis faaliyeti eşliğinde denetim başlatılmıştır. Bu girişimin etkileri Luchemos por la Vida tarafından ölçülmüş ve birinci haftanın sonunda emniyet kemeri kullanım oranlarının, sürücüler için %86, ön koltuk yolcuları içinse %83 olduğu tespit edilmiştir. Sürücüler arasında yapılan bir anket, %98 nin emniyet kemerlerinin çarpışma anında faydalı olduğunu düşündüklerini, %81 inin emniyet kemeri için yasal zorunluluğu onayladığını göstermiştir. Denetim faaliyeti devam etmemiş olduğu halde, Mart 2005 teki kullanım oranlarının hala %75 in üzerinde olduğu tespit edilmiştir. Luchemos por la Vida bunu, denetim kampanyasının uzun zaman sürdürülmesi kaydıyla başlayan, kalıcı ve alışkanlığa dönüşen değişime zemin hazırlayan farkındalık yaratma kampanyalarına atfetmiştir (16). 106

130 Modül 4: Müdahalelerin geliştirilmesi ve uygulanması Emniyet kemerleri ve çocuk koruma sistemleri: karayolu güvenliği el kitabı Pazar araştırmaları, çarpışma vakalarına karıştıkları bilinen yüksek risk gruplarının kanaat, inanç, korku ve motivasyonları ile hedef kitlenin mevcut yasalar hakkındaki bilgisini belirlemek için de kullanılmaktadır. Bu süreçteki ilk adım, ilgili hedef kitlenin belirlenmesi ve sonrasında kampanyada işe yarayacak konularda bilgi alınmasıdır. Tanı testi Kampanya mesajlarının oluşturulmasındaki ilk adım ana hedef kitleyi temsil eden küçük bir grubu bir araya getirmektir. Tartışmaların amacı: Bu bireylerin neden emniyet kemeri kullanmadıklarını belirlemek ve anlamak; Hedef kitlenin davranış ve tutumlarını değiştirmek için kullanılabilecek özendirici unsurları anlamaktır. Kampanya mesajlarını ve materyallerini hazırlama Hedef kitleyi temsil eden grupla yapılan tanı testinden alınan bilgiler ışığında, emniyet kemeri kullanımıyla ilgili düşünce ve davranışlarda değişiklik yapmaya teşvik etmek için bir dizi mesaj ve kampanya materyali hazırlanır. Bu tür ürünlerin hazırlığı, genellikle karayolu güvenliği yetkililerinin anlaşmalı olduğu reklam ajansları tarafından gerçekleştirilmektedir. Taslak halindeki kampanya mesajları ve materyalleri daha sonra bu amaç için anlaşma sağlanan bağımsız bir pazar araştırması şirketi tarafından hedef kitleyi temsil eden küçük bir grup üzerinde test edilmelidir. Materyalleri hazırlayan ajansın kendi çalışmalarına eleştirel yaklaşması pek olası olmadığından, hazırladıkları materyal üzerinde pazar araştırmasını kendilerinin yapmasına izin verilmemelidir. Hazırlanan materyalin test edilmesinin amacı, hedef kitleyle iletişim için en etkili mesajı ve yöntemi bulmak ve emniyet kemeri kullanımıyla ilgili algı ve davranışları değiştirmektir. Kampanya mesajı: Basit, tutarlı ve akılda kalıcı olmalı; Sosyal ve kültürel standartlar dahil olmak üzere bir ülkenin koşullarına uygun olmalı; Herhangi bir grubu rahatsız etmemeli; Toplumun her kesimine hitap etmesi şart olmamakla birlikte, seçilen hedef kitleye uygun olmalıdır. Mesajı kampanya için marka haline getirmek faydalı olacaktır. Satılan ürün kampanyadan sorumlu olan devlet kurumu değil, Emniyet kemerinizi takın mesajıdır. Karayolu güvenliğinde genelde iyi tasarlanmış ve hedefi iyi belirlenmiş mesajlar işe yaramaktadır (2). Sevgi için emniyet kemerinizi kullanın" kampanyası için belirlenen insani ve duygusal özellik gösteren temel mesaj, sevgi ve sorumluluk kavramı üzerine kurulmuş, kalbin emniyet kemeri ile güvenliğinin sağlandığını gösteren kampanya ikonu ise bir trafik işaretine benzetilerek hazırlanmıştır. Kosta Rika Otomobil Kulübü 107

131 Modül 4: Müdahalelerin geliştirilmesi ve uygulanması Hedef kitleye ulaşma Hedef kitle kampanya mesajlarını kendisiyle ilgili bulmalıdır. Kampanyanın bütçesi, amacı ve hedef kitlesine bağlı olarak bu mesajları yaymak üzere çeşitli iletişim kanalları kullanılacak, bazı iletişim kanalları belirli bir hedef kitle için diğerlerinden daha uygun olacaktır; örneğin, gazeteler orta yaşlı insanlar, sinema filmleri gençler, radyolar ise kırsal alanlarda yaşanlar için daha iyi olabilir. Yetkin bir reklam ajansı, farklı hedef kitlelere ulaşmanın en iyi yöntemi hakkında tavsiyelerde bulunabilecektir. Kampanya, bir yandan temel mesajın tutarlılığını korurken diğer yandan da temel yaklaşımını değişen kitlelere uyarlamalıdır. Örneğin kampanya ilk olarak şehirde ya da gençlere yönelik yürütülebilir. Aynı mesajın kırsal ya da daha yaşlı kitleler arasında yayılması için farklı yaklaşımlara ihtiyaç duyulabilir. KA ÇALIŞMASI: Arka koltuk yolcusu gençlere yönelik emniyet kemeri kampanyası, Polonya Polonya daki ilk ulusal emniyet kemeri kampanyası 2005 te Eylül ortalarında başlamıştır. Arka koltukta oturan gençler arasında emniyet kemeri kullanım oranlarının en düşük düzeyde olduğunu gösteren araştırma sonuçları ışığında, gençler hedef kitle olarak belirlenmiş (18-24 yaş aralığı) ve mesaj özellikle arka koltukta oturanlara yöneltilmiştir. Araştırma, insanların emniyet kemeri takmamalarının asıl nedenlerinin; Trafik durumunu kontrol edebileceklerini ve riskin kontrolünü ellerinde bulundurduklarını düşünmelerinden; Emniyet kemeri kullanma alışkanlıklarının olmamasından kaynaklandığı göstermiştir. Kampanyanın amaçları, emniyet kemeri kullanımını arttırmak ve emniyet kemeri kullanımını aşağıdaki müdahaleler aracılığıyla sosyal bir norm haline getirmektir: Çarpışmaların gerçek ve önceden kestirilemez bir tehlike olduğu ve emniyet kemerlerinin kullanılmamasının ölüm ve ciddi yaralanmalara neden olabileceği bilincini yaratma; Emniyet kemerleriyle ilgili yanlış inanış ve söylenceleri çürütme; Arka koltukta emniyet kemeri takma alışkanlığını yaratma. Değerlendirme sonuçları, hedef kitle olan yaş arası gençlerin, %93 üne ulaşıldığını göstermiştir. Arka koltuklarda emniyet kemerlerinin beyan edilen kullanım oranları %34 ten %66 ya çıkmış, gözleme dayalı araştırmalar ise arka koltukta %38 den %50 ye doğru, ön koltukta ise %74 ten %84 e doğru genel bir artış olduğunu göstermiştir. Kampanya döneminde ölüm oranlarında %10 luk bir azalma kaydedilmiştir ki bu dönem, ülkede çarpışmalara bağlı en yüksek ölüm oranlarının görüldüğü zaman dilimidir (17). 108

DİKMEN BÖLGESİ STRETEJİK GELİŞİM PLANI 2012-2014

DİKMEN BÖLGESİ STRETEJİK GELİŞİM PLANI 2012-2014 DİKMEN BÖLGESİ STRETEJİK GELİŞİM PLANI 2012-2014 Eyül 2011 Bu yayın Avrupa Birliği nin yardımlarıyla üretilmiştir. Bu yayının içeriğinin sorumluluğu tamamen The Management Centre ve Dikmen Belediyesi ne

Detaylı

ULUSLARARASI KURULUġLARIN TRAFĠK GÜVENLĠĞĠNE ETKĠSĠ VE 10 YILLIK EYLEM PAKETĠ

ULUSLARARASI KURULUġLARIN TRAFĠK GÜVENLĠĞĠNE ETKĠSĠ VE 10 YILLIK EYLEM PAKETĠ ULUSLARARASI KURULUġLARIN TRAFĠK GÜVENLĠĞĠNE ETKĠSĠ VE 10 YILLIK EYLEM PAKETĠ Dr. Fatih VURSAVAŞ Trafik Araştırma Merkezi Müdür V. Emniyet Genel Müdürlüğü Hacettepe Üniversitesi Trafik Ve Yol Güvenliği

Detaylı

YOL GÜVENLİĞİ SAVUNUCULUK PROJESİ. Mine AKDOĞAN Türk Kızılayı Yol Güvenliği Proje Koordinatörü

YOL GÜVENLİĞİ SAVUNUCULUK PROJESİ. Mine AKDOĞAN Türk Kızılayı Yol Güvenliği Proje Koordinatörü YOL GÜVENLİĞİ SAVUNUCULUK PROJESİ Mine AKDOĞAN Türk Kızılayı Yol Güvenliği Proje Koordinatörü İÇERİK Dünyada ve ülkemizde yol güvenliği sorunu Karayolu güvenliği ve Kızılay Kızılhaç Dernekleri Türk Kızılayı

Detaylı

KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ (KRY) EĞİTİMİ KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ: KAVRAMSAL VE TEORİK ÇERÇEVE

KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ (KRY) EĞİTİMİ KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ: KAVRAMSAL VE TEORİK ÇERÇEVE KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ (KRY) EĞİTİMİ KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ: KAVRAMSAL VE TEORİK ÇERÇEVE SUNUM PLANI 1. RİSK VE RİSK YÖNETİMİ: TANIMLAR 2. KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ 3. KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ DÖNÜŞÜM SÜRECİ

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Hediye Tüydeş Yaman. GRSP-YTMK Güvenli Kentsel Hız Yönetimi Projesi

Yrd. Doç. Dr. Hediye Tüydeş Yaman. GRSP-YTMK Güvenli Kentsel Hız Yönetimi Projesi Yrd. Doç. Dr. Hediye Tüydeş Yaman GRSP-YTMK Güvenli Kentsel Hız Yönetimi Projesi Güvenli Kentsel Hız Yönetimi İÇERİK Türkiye de Trafik Güvenliği ve RS 10 Projesi Küresel Yol Güvenliği İşbirliği GRSP-YTMK

Detaylı

Trafik Kazaları ve Emniyet Kemeri

Trafik Kazaları ve Emniyet Kemeri Trafik Kazaları ve Emniyet Kemeri Doç.Dr. IŞILDAR, Süleyman Emniyet Genel Müdürlüğü İnterpol Daire Başkanı Karayolu trafik kazalarının azaltılması etkin tedbirlerin alınmasıyla mümkündür. Etkin tedbirler

Detaylı

trafikte bilinçli bir nesil için

trafikte bilinçli bir nesil için bilinçli bir nesil e t k i için f tra Giriş Önemli bir halk sağlığı sorunu olan trafik kazalarının önlenmesi, pek çok kurum, kuruluş, sivil toplum örgütleri ve bireylerin ortak çalışması ile mümkün olabilecektir.

Detaylı

MEHMET ŞİRİN DENETİM STANDARTLARI DAİRESİ BAŞKANI

MEHMET ŞİRİN DENETİM STANDARTLARI DAİRESİ BAŞKANI MEHMET ŞİRİN DENETİM STANDARTLARI DAİRESİ BAŞKANI Bağımsız Denetim Standartları 1. Kilit Terimlerin Belirlenmesi 2. Metnin Çevrilmesi 3. İlk Uzman Kontrolü 4. Çapraz Kontrol İkinci Uzman Kontrolü 5. Metnin

Detaylı

T. C. KAMU İHALE KURUMU

T. C. KAMU İHALE KURUMU T. C. KAMU İHALE KURUMU Elektronik İhale Dairesi KALİTE YÖNETİM SİSTEMİ BT Strateji Yönetimi BT Hizmet Yönetim Politikası Sürüm No: 6.0 Yayın Tarihi: 26.02.2015 444 0 545 2012 Kamu İhale Kurumu Tüm hakları

Detaylı

İŞTE YOL GÜVENLİĞİ. Hepimizin sorumluluğu

İŞTE YOL GÜVENLİĞİ. Hepimizin sorumluluğu İŞTE YOL GÜVENLİĞİ Hepimizin sorumluluğu BİZ KİMİZ? FUNDACIÓN MAPFRE(MAPFRE VAKFI) 1975 yılında MAPFRE tarafından kurulmuş olup, İspanya ve diğer ülkelerde toplum ve bireylerin refahına aşağıdaki amaçlar

Detaylı

9.Örnek Olay Çalışması Emniyet Kemeri Kullanımı: Doktor bey yaralandı!

9.Örnek Olay Çalışması Emniyet Kemeri Kullanımı: Doktor bey yaralandı! 9.Örnek Olay Çalışması Emniyet Kemeri Kullanımı: Doktor bey yaralandı! Doktor Haklan bey, sabah muayenesine yetişmek üzere hızla hastaneye doğru yürüyordu. Cep telefonu çaldı, arayan hemşire Ayten hanımdı.

Detaylı

KKTC MERKEZ BANKASI. BİLGİ GÜVENLİĞİ POLİTİKASI GENELGESİ (Genelge No: 2015/02) Mart-2015 BANKACILIK DÜZENLEME VE GÖZETİM MÜDÜRLÜĞÜ

KKTC MERKEZ BANKASI. BİLGİ GÜVENLİĞİ POLİTİKASI GENELGESİ (Genelge No: 2015/02) Mart-2015 BANKACILIK DÜZENLEME VE GÖZETİM MÜDÜRLÜĞÜ KKTC MERKEZ BANKASI BİLGİ GÜVENLİĞİ POLİTİKASI GENELGESİ (Genelge No: 2015/02) Mart-2015 BANKACILIK DÜZENLEME VE GÖZETİM MÜDÜRLÜĞÜ İçindekiler Giriş... 1 1 Amaç... 1 2 Bilgi Güvenliği Politikaları... 1

Detaylı

A. Giriş. B. Olumlu Unsurlar

A. Giriş. B. Olumlu Unsurlar ÇOCUK HAKLARI KOMİTESİNİN TÜRKİYE NİN BM ÇOCUK HAKLARI SÖZLEŞMESİNE EK ÇOCUK SATIŞI, ÇOCUK FAHİŞELİĞİ VE ÇOCUK PORNOGRAFİSİ EK PROTOKOLÜNE İLİŞKİN İLK DÖNEMSEL RAPORUNA YÖNELİK NİHAİ GÖZLEMLERİ 1. Komite,

Detaylı

187 SAYILI İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİNİ GELİŞTİRME ÇERÇEVE SÖZLEŞMESİ, 2006

187 SAYILI İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİNİ GELİŞTİRME ÇERÇEVE SÖZLEŞMESİ, 2006 187 SAYILI İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİNİ GELİŞTİRME ÇERÇEVE SÖZLEŞMESİ, 2006 ILO Kabul Tarihi: 15 Haziran 2006 Yürürlüğe Giriş Tarihi: 20 Şubat 2009 Uluslararası Çalışma Örgütü Genel Konferansı, Uluslararası

Detaylı

Street Smart Marketing

Street Smart Marketing Tek bir hedef için tasarlanmış kamu hizmeti şirket programları. Başarı. Street Smart Marketing Müşterilerinizi cezbeden pazarlama kampanyaları 30 yıllık deneyim Tasarlarız. Yakalarız. İlerleriz. 1.4 milyon

Detaylı

UZMAN ÇOCUK GÜVENLİĞİ TAVSİYE VE DESTEK

UZMAN ÇOCUK GÜVENLİĞİ TAVSİYE VE DESTEK UZMAN ÇOCUK GÜVENLİĞİ TAVSİYE VE DESTEK KCS Danışmanlık Uluslararası okulları ve organizasyonları çocuklarınız için daha güvenli hale getirir Uluslararası lider uzamanlardan ve kuruluşlardan direk bilgiye

Detaylı

Karar organları ve. başarılı uygulamalar. Kasklar

Karar organları ve. başarılı uygulamalar. Kasklar Karar organları ve u y g u l ay ı c ı l a r İ ç İ n k a r ay o l u g ü v e n l İ ğ İ e l k İ ta b ı başarılı uygulamalar Kasklar Kasklar Karar organları ve uygulayıcılar için karayolu güvenliği el kitabı

Detaylı

T.C. ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK BAKANLIĞI İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ. Burhanettin KURT, İSG Uzmanı

T.C. ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK BAKANLIĞI İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ. Burhanettin KURT, İSG Uzmanı T.C. ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK BAKANLIĞI İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Burhanettin KURT, İSG Uzmanı Mayıs, 2013 Büyük zarar veya yok olmaya yol açabilecek durum; gerçekleşme ihtimali bulunan

Detaylı

YÖNETİCİLİĞİ GELİŞTİRME PROGRAMLARI

YÖNETİCİLİĞİ GELİŞTİRME PROGRAMLARI YÖNETİCİLİĞİ GELİŞTİRME PROGRAMLARI İçindekiler Koçluk Mini MBA... Motivasyon Toplantı Yönetimi Zaman Yönetimi ve Stratejik Önceliklendirme... Aile Şirketlerinde Kurumsallaşma Koçluk K im le r k a t ı

Detaylı

TÜSİAD Kayıtdışı Ekonomiyle Mücadele Çalışma Grubu Sunumu

TÜSİAD Kayıtdışı Ekonomiyle Mücadele Çalışma Grubu Sunumu TÜSİAD Kayıtdışı Ekonomiyle Mücadele Çalışma Grubu Sunumu Ekonomi Koordinasyon Kurulu Toplantısı, İstanbul 12 Eylül 2008 Çalışma Grubu Amacı Kayıtdışı Ekonomiyle Mücadele M Çalışma Grubu nun amacı; Türkiye

Detaylı

STRATEJĠ GELĠġTĠRME MÜDÜRLÜĞÜ PROSEDÜRÜ

STRATEJĠ GELĠġTĠRME MÜDÜRLÜĞÜ PROSEDÜRÜ Hazırlayan Strateji Geliştirme Müdürü Kontrol Başkanlık Hukuk Danışmanı Onay Belediye Başkanı Yürürlük Tarihi 01.02.2010 Sayfa 1 / 9 1. AMAÇ Bu prosedürün amacı; Kartal Belediyesi Strateji Geliştirme Müdürlüğü

Detaylı

Kadın Dostu Kentler Projesi. Proje Hedefleri. Genel Hedef: Amaçlar:

Kadın Dostu Kentler Projesi. Proje Hedefleri. Genel Hedef: Amaçlar: Kadın Dostu Kentler Projesi İçişleri Bakanlığı Mahalli İdareler Genel Müdürlüğünün ulusal ortağı ve temel paydaşı olduğu Kadın Dostu Kentler Projesi, Birleşmiş Milletler Nüfus Fonu-UNFPA ve Birleşmiş Milletler

Detaylı

ISSAI UYGULAMA GİRİŞİMİ 3i Programı

ISSAI UYGULAMA GİRİŞİMİ 3i Programı ISSAI UYGULAMA GİRİŞİMİ 3i Programı 3i Programme Taahhütname ARKA PLAN BİLGİSİ Temel denetim alanları olan mali denetim, uygunluk denetimi ve performans denetimini kapsayan kapsamlı bir standart seti (Uluslararası

Detaylı

TRAFİK UYGULAMA VE DENETLEME DAİRESİ BAŞKANLIĞI

TRAFİK UYGULAMA VE DENETLEME DAİRESİ BAŞKANLIĞI TRAFİK UYGULAMA VE DENETLEME DAİRESİ BAŞKANLIĞI 1 Dünya Sağlık Örgütü (WHO) raporlarına göre dünyada; Dünyada, her yıl yaklaşık 1 milyon 300 bin kişi trafik kazalarında hayatını kaybetmekte, 50 milyon

Detaylı

Baykuş Ödülleri 2013 -Ödül Alan Projeler

Baykuş Ödülleri 2013 -Ödül Alan Projeler Baykuş Ödülleri 2013 -Ödül Alan Projeler Proje Adı: TÜRKİYE TRAFİK RİSK HARİTASI Araştırma Şirketi: BAHÇEŞEHİR ÜNVERSİTESİ/AGPLATFORM Araştırma Veren: LİBERTY SİGORTA A.Ş Ödül Alınan Kategori: Sosyal Baykuş

Detaylı

TBMM İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu

TBMM İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu v TBMM İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu ÖNSÖZ Yirmi birinci yüzyılı bilgi teknolojisi çağı olarak adlandırmak ne kadar yerindeyse insan hakları çağı olarak adlandırmak da o kadar doğru olacaktır. İnsan

Detaylı

Şeffaflık, Sürdürülebilirlik ve Hesap Verilebilirlikte Yeni Yaklaşımlar: Finansal Raporlama ve Denetim Penceresinden Yeni TTK

Şeffaflık, Sürdürülebilirlik ve Hesap Verilebilirlikte Yeni Yaklaşımlar: Finansal Raporlama ve Denetim Penceresinden Yeni TTK Şeffaflık, Sürdürülebilirlik ve Hesap Verilebilirlikte Yeni Yaklaşımlar: Finansal Raporlama ve Denetim Penceresinden Yeni TTK Prof. Dr. Serdar ÖZKAN İzmir Ekonomi Üniversitesi İzmir Ticaret Odası Meclis

Detaylı

TEKSTĐL SEKTÖRÜ NÜN BÖLGESEL ANALĐZĐ: ÇEVRE YÖNETĐMĐ VE TEMĐZ ÜRETĐM. Tekstil Sektöründe Temiz Üretim Sempozyumu

TEKSTĐL SEKTÖRÜ NÜN BÖLGESEL ANALĐZĐ: ÇEVRE YÖNETĐMĐ VE TEMĐZ ÜRETĐM. Tekstil Sektöründe Temiz Üretim Sempozyumu Türkiye nin Tekstil Sektöründe KOBİ ler İçin Sürdürülebilir Ağlar ve İlişkiler Zinciri Oluşturulması Birleşmiş Milletler Ortak Programı TEKSTĐL SEKTÖRÜ NÜN BÖLGESEL ANALĐZĐ: ÇEVRE YÖNETĐMĐ VE TEMĐZ ÜRETĐM

Detaylı

Kapsam MADDE 2- (1) Bu yönerge, Sağlık Araştırmaları Genel Müdürlüğünün teşkilatı ile bu teşkilatta görevli personeli kapsar.

Kapsam MADDE 2- (1) Bu yönerge, Sağlık Araştırmaları Genel Müdürlüğünün teşkilatı ile bu teşkilatta görevli personeli kapsar. SAĞLIK ARAŞTIRMALARI GENEL MÜDÜRLÜĞÜ DAİRE BAŞKANLIKLARI YÖNERGESİ Amaç MADDE 1- (1) Bu yönerge, Sağlık Bakanlığı Sağlık Araştırmaları Genel Müdürlüğünün teşkilat yapısını, görevlerini, yetkilerini ve

Detaylı

Proje Faaliyetleri ve Beklenen Çıktılar

Proje Faaliyetleri ve Beklenen Çıktılar UNIDO EKO-VERİMLİLİK (TEMİZ ÜRETİM) PROGRAMI BİLGİLENDİRME TOPLANTISI Proje Faaliyetleri ve Beklenen Çıktılar Ferda Ulutaş, Emrah Alkaya Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı Ankara, 20 Mayıs 2009 KAPSAM

Detaylı

TRAFİK GÜVENLİĞİ SORUNU

TRAFİK GÜVENLİĞİ SORUNU TRAFİK GÜVENLİĞİ SORUNU Dünya genelinde 2013 yılında trafik çarpışmalarında hayatını kaybedenler yaklaşık: 1.3 milyon kişi 2013 yılında trafik çarpışmalarında yaralananlar: 50 milyon kişiden fazla Trafik

Detaylı

T.C. ANKARA ÜNİVERSİTESİ BELGE YÖNETİMİ VE ARŞİV SİSTEMİ STRATEJİSİ

T.C. ANKARA ÜNİVERSİTESİ BELGE YÖNETİMİ VE ARŞİV SİSTEMİ STRATEJİSİ T.C. ANKARA ÜNİVERSİTESİ BELGE YÖNETİMİ VE ARŞİV SİSTEMİ STRATEJİSİ (Doküman No: BEYAS-DK-02) Ankara Üniversitesi için aşağıda verilen temel bir Belge Yönetimi ve Arşiv Sistemi Stratejisi metni hazırlanmıştır.

Detaylı

Özet Tanıtım Dokümanı

Özet Tanıtım Dokümanı Özet Tanıtım Dokümanı Istanbul, 2012 UME GLOBAL, kurumsal finansman / özel girişim sermayesi alanlarında danışmanlık hizmeti veren güvenilir bir ortaktır Geçmiş Deneyimler Toplamda 70 yılı aşkın endüstri,

Detaylı

ANKARA KALKINMA AJANSI. www.ankaraka.org.tr

ANKARA KALKINMA AJANSI. www.ankaraka.org.tr ANKARA KALKINMA AJANSI www.ankaraka.org.tr TÜRKİYE'NİN En Genç Kalkınma Ajansı Ankara Kalkınma Ajansı bölge içi gelişmişlik farklarını azaltmak, bölgenin rekabet gücünü artırmak ve gelişimini hızlandırmak

Detaylı

6- REKABET POLİTİKASI

6- REKABET POLİTİKASI 6- REKABET POLİTİKASI 8 Mart 2001 tarihli Katılım Ortaklığı Belgesinin yayımlanmasından bugüne kadar yapılmış olan idari düzenlemeler Ek 6.1 de gösterilmiştir. I- ÖNCELİKLER LİSTESİ ÖNCELİK 6.1 Rekabet

Detaylı

İSTANBUL ATIK MUTABAKATI

İSTANBUL ATIK MUTABAKATI İSTANBUL ATIK MUTABAKATI 2013 ün Mayıs ayında İstanbul da bir araya gelen dünyanın farklı bölgelerinden belediye başkanları ve seçilmiş yerel/bölgesel temsilciler olarak, küresel değişiklikler karşısında

Detaylı

UE.18 Rev.Tar/No:09.05.2011/03 SAYFA 1 / 5

UE.18 Rev.Tar/No:09.05.2011/03 SAYFA 1 / 5 UE.18 Rev.Tar/No:09.05.2011/03 SAYFA 1 / 5 1. AMAÇ Türksat İnternet ve İnteraktif Hizmetler Direktörlüğü nün bilgi güvenliğini yönetmekteki amacı; bilginin gizlilik, bütünlük ve erişilebilirlik kapsamında

Detaylı

Sermaye Piyasası Kurulu Başkanı. Dr. Vahdettin Ertaş. Finansal Erişim Konferansı. Açılış Konuşması. 3 Haziran 2014

Sermaye Piyasası Kurulu Başkanı. Dr. Vahdettin Ertaş. Finansal Erişim Konferansı. Açılış Konuşması. 3 Haziran 2014 Sermaye Piyasası Kurulu Başkanı Dr. Vahdettin Ertaş Finansal Erişim Konferansı Açılış Konuşması 3 Haziran 2014 Sn. Hazine Müsteşarım, Sn. BDDK Başkanım, Dünya Bankasının ülke direktörü Sn. Raiser, yurtiçinden

Detaylı

HALKLA İLİŞKİLER: TEORİK ÇERÇEVE...

HALKLA İLİŞKİLER: TEORİK ÇERÇEVE... İÇİNDEKİLER 1. Bölüm: HALKLA İLİŞKİLER: TEORİK ÇERÇEVE... 1 1.1. HALKLA İLİŞKİLERİN TANIMI... 1 1.1.1. Halkla İlişkilerin Farklı Tanımları... 2 1.1.2. Farklı Tanımlarda Halkla İlişkilerin Ortak Özellikleri

Detaylı

MerSis. Bilgi Teknolojileri Yönetimi Danışmanlık Hizmetleri

MerSis. Bilgi Teknolojileri Yönetimi Danışmanlık Hizmetleri MerSis Bilgi Teknolojileri Yönetimi Danışmanlık Hizmetleri Bilgi Teknolojileri risklerinize karşı aldığınız önlemler yeterli mi? Bilgi Teknolojileri Yönetimi danışmanlık hizmetlerimiz, Kuruluşunuzun Bilgi

Detaylı

Bir Bakışta Proje Döngüsü

Bir Bakışta Proje Döngüsü 1 Bir Bakışta Proje Döngüsü Carla Pittalis, Operasyonlar Sorumlusu Dünya Bankası UYGULAMA DESTEK ÇALIġTAYI Ankara, 6-10 Şubat 2012 2 Amaçlar Proje hazırlık ve yönetim çalışmalarının önemini vurgulamak

Detaylı

Örnek Yol Haritası (Example roadmap)

Örnek Yol Haritası (Example roadmap) Örnek Yol Haritası (Example roadmap) Bu belge, katılım yol haritası için önerilen bir şablon sunmaktadır. Planın kurumun stratejik hedefleriyle ilgili olmasını ve bunların yol haritasında yansıtılmasını

Detaylı

KALİTE YÖNETİM SİSTEMİ İş Sürekliliği

KALİTE YÖNETİM SİSTEMİ İş Sürekliliği T. C. KAMU İHALE KURUMU Elektronik İhale Dairesi KALİTE YÖNETİM SİSTEMİ İş Sürekliliği İş Sürekliliği Yönetim Sistemi Politikası Sürüm No: 5.0 Yayın Tarihi: 11.05.2014 444 0 545 2012 Kamu İhale Kurumu

Detaylı

2015 FİLO BAROMETRE. Türkiye

2015 FİLO BAROMETRE. Türkiye 1 2015 FİLO BAROMETRE Türkiye Araştırmanın sınırları Avrupa & BRT 1 1 Brezilya, Rusya, Türkiye 2002: Fransa da oluşturuldu 2005: İtalya, Portekiz, İsviçre 2006: Polonya 2007: Belçika, Çek Cumhuriyeti 2008:

Detaylı

SİVİL TOPLUM ÖRGÜTLERİ VE STRATEJİK İLETİŞİM PLANLAMASI

SİVİL TOPLUM ÖRGÜTLERİ VE STRATEJİK İLETİŞİM PLANLAMASI SİVİL TOPLUM ÖRGÜTLERİ VE STRATEJİK İLETİŞİM PLANLAMASI Stratejik İletişim Planlaması -1 İletişim temelinde, plan ve strateji vardır. Strateji bilgi üretimine dayanır. Strateji, içinde bulunduğumuz noktadan

Detaylı

AİLE EĞİTİMİ KURS PROGRAMI (0-18 YAŞ) UYGULAMALARI İLE İLGİLİ SIKÇA SORULAN SORULAR VE CEVAPLARI

AİLE EĞİTİMİ KURS PROGRAMI (0-18 YAŞ) UYGULAMALARI İLE İLGİLİ SIKÇA SORULAN SORULAR VE CEVAPLARI AİLE EĞİTİMİ KURS PROGRAMI (0-18 YAŞ) UYGULAMALARI İLE İLGİLİ SIKÇA SORULAN SORULAR VE CEVAPLARI 1.Neden aile eğitimi Cevap: Ailelerin bilgi beceri yoksunluğunun, çocukların gelişmelerinin önünde büyük

Detaylı

Mevzuat ve İzleme Mekanizması Uygulaması

Mevzuat ve İzleme Mekanizması Uygulaması Konferans Öngörülen birleşik Kıbrısta işyerinde işçi sağlığı ve güvenliği 18 Eylül 2015, Lefkoşa Mevzuat ve İzleme Mekanizması Uygulaması Leandros Nicolaides İçerik 1. Mevzuat 2. Uygulama 3. Politika 4.

Detaylı

İÇ DENETİM NEDİR? Ali Kamil UZUN, CPA, CFE

İÇ DENETİM NEDİR? Ali Kamil UZUN, CPA, CFE İÇ DENETİM NEDİR? Ali Kamil UZUN, CPA, CFE İçinde bulunduğumuz mayıs ayı Uluslararası İç Denetçiler Enstitüsü (IIA) tarafından tüm dünyada Uluslararası İç Denetim Farkındalık Ayı olarak ilan edilmiştir.

Detaylı

KARAYOLU TRAFİK GÜVENLİĞİ KISA (SPOT) METRAJLI FİLM YARIŞMASI ŞARTNAMESİ

KARAYOLU TRAFİK GÜVENLİĞİ KISA (SPOT) METRAJLI FİLM YARIŞMASI ŞARTNAMESİ 1. KONU: KARAYOLU TRAFİK GÜVENLİĞİ KISA (SPOT) METRAJLI FİLM YARIŞMASI ŞARTNAMESİ Yol kullanıcılarında trafik bilincinin geliştirilmesine yönelik kısa film hazırlanmasıdır. Hazırlanacak filmlerde işlenebilecek

Detaylı

Etki Değerlendirme Hülya ÖZTOPRAK YILMAZ Daire Başkanı

Etki Değerlendirme Hülya ÖZTOPRAK YILMAZ Daire Başkanı Etki Değerlendirme Hülya ÖZTOPRAK YILMAZ Daire Başkanı 1 / 30 İçerik Amaç / Hedef Önem Kamu Destekleri Temel Kavramlar Değerlendirme ne işe yarar? Yöntem 2 / 30 Amaç / Hedef Amaç Etki değerlendirme konusunda,

Detaylı

PERYÖN & Towers Watson. İş Güvenliği ve İşçi Sağlığı Araştırması 2012

PERYÖN & Towers Watson. İş Güvenliği ve İşçi Sağlığı Araştırması 2012 PERYÖN & Towers Watson İş Güvenliği ve İşçi Sağlığı Araştırması 2012 İş Güvenliği nin Etkisi Her yıl tüm dünyada milyonlarca çalışan iş yerindeki kazalar sonucu yaralanmakta, binlercesi ise hayatını kaybetmekte.

Detaylı

İklim Değişikliği CEO Algı Araştırması. Türk İş Dünyası Liderlerinin İklim Değişikliğine Yanıtı

İklim Değişikliği CEO Algı Araştırması. Türk İş Dünyası Liderlerinin İklim Değişikliğine Yanıtı İklim Değişikliği CEO Algı Araştırması Türk İş Dünyası Liderlerinin İklim Değişikliğine Yanıtı Çalışmanın Amacı Türk iş dünyasının İklim Değişikliği konusunda farkındalık, etkilenme, mücadele ve uyum seviyelerinin

Detaylı

ULUSAL İNSAN HAKLARI KURUMLARI ULUSLARARASI STANDARTLARA UYGUNLUĞUN YORUM İLKELERİ

ULUSAL İNSAN HAKLARI KURUMLARI ULUSLARARASI STANDARTLARA UYGUNLUĞUN YORUM İLKELERİ Doç. Dr. Abdurrahman EREN İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Anayasa Hukuku Anabilim Dalı Öğretim Üyesi ULUSAL İNSAN HAKLARI KURUMLARI ULUSLARARASI STANDARTLARA UYGUNLUĞUN YORUM İLKELERİ İÇİNDEKİLER

Detaylı

Avrupa Yeşil Çevre Eğitimi Ağı: GREEEN

Avrupa Yeşil Çevre Eğitimi Ağı: GREEEN Avrupa Yeşil Çevre Eğitimi Ağı: GREEEN İklim değişikliği eğitimi, öğrencilerin küresel ısınmanın günümüzdeki etkileri üzerine düşünmelerine yardımcı olur ve gelecekte daha sürdürülebilir bir dünyaya sahip

Detaylı

İŞYERİNDE SAĞLIĞI GELİŞTİRME ve PROGRAM PLANLAMA. Prof.Dr.Ayşe Beşer Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi ayse.beser@deu.edu.

İŞYERİNDE SAĞLIĞI GELİŞTİRME ve PROGRAM PLANLAMA. Prof.Dr.Ayşe Beşer Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi ayse.beser@deu.edu. İŞYERİNDE SAĞLIĞI GELİŞTİRME ve PROGRAM PLANLAMA Prof.Dr.Ayşe Beşer Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi ayse.beser@deu.edu.tr 1 HEDEFLER.Sağlığı, koruma ve geliştirme kavramlarını bilme İşyerlerinde

Detaylı

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü Sayı : 94166756-730-E.11165353 03.11.2015 Konu: UNESCO Kardeş Okullar Ağı Programı (ASPnet) DAĞITIM YERLERİNE İlgi: UNESCO Türkiye

Detaylı

BİSİKLET YOLLARINDA YOL GÜVENLİĞİ YAŞANABİLİR ŞEHİRLER SEMPOZYUMU 20 KASIM 2014. Celal Tolga İMAMOĞLU ULAŞTIRMA YÜKSEK MÜHENDİSİ

BİSİKLET YOLLARINDA YOL GÜVENLİĞİ YAŞANABİLİR ŞEHİRLER SEMPOZYUMU 20 KASIM 2014. Celal Tolga İMAMOĞLU ULAŞTIRMA YÜKSEK MÜHENDİSİ BİSİKLET YOLLARINDA YOL GÜVENLİĞİ YAŞANABİLİR ŞEHİRLER SEMPOZYUMU 20 KASIM 2014 Celal Tolga İMAMOĞLU ULAŞTIRMA YÜKSEK MÜHENDİSİ YOL GÜVENLİĞİ Küresel çapta etkiler (Kaynak: Dünya Sağlık Örgütü) Dünyada

Detaylı

Doğal Gaz Dağıtım Sektöründe Kurumsal Risk Yönetimi. Mehmet Akif DEMİRTAŞ Stratejik Planlama ve Yönetim Sistemleri Müdürü İGDAŞ 29.05.

Doğal Gaz Dağıtım Sektöründe Kurumsal Risk Yönetimi. Mehmet Akif DEMİRTAŞ Stratejik Planlama ve Yönetim Sistemleri Müdürü İGDAŞ 29.05. Doğal Gaz Dağıtım Sektöründe Kurumsal Risk Yönetimi Mehmet Akif DEMİRTAŞ Stratejik Planlama ve Yönetim Sistemleri Müdürü İGDAŞ 29.05.2013 İÇERİK Risk, Risk Yönetimi Kavramları Kurumsal Risk Yönetimi (KRY)

Detaylı

Yapı ve Kredi Bankası A. Ş. İş Sağlığı ve Güvenliği Politikası

Yapı ve Kredi Bankası A. Ş. İş Sağlığı ve Güvenliği Politikası Yapı ve Kredi Bankası A. Ş. İş Sağlığı ve Güvenliği Bu politika, Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. nin ( Banka ) İş sağlığı ve güvenliği uygulamalarını anlatan bir kılavuz niteliğindedir. Eylül, 2014 Yapı ve

Detaylı

SİNOP ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

SİNOP ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar SİNOP ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 - (1) Bu Yönetmeliğin amacı; Sinop Üniversitesi Rektörlüğüne bağlı

Detaylı

SAĞLIĞI GELİŞTİRME KAVRAMI

SAĞLIĞI GELİŞTİRME KAVRAMI İŞYERLERİNDE İŞ SAĞLIĞI ve GÜVENLİĞİNİN GELİŞTİRİLMESİNDE İŞYERİ HEMŞİRELİĞİNİN ÖNEMİ ROLÜ KURSU 4 MAYIS 2014 İSTANBUL VII. ULUSLARARASI İŞ SAĞLIĞI ve GÜVENLİĞİ KONFERANSI SAĞLIĞI GELİŞTİRME KAVRAMI Uzm.

Detaylı

Acil Durum Yönetim Sistemi ICS 785 - NFPA 1600

Acil Durum Yönetim Sistemi ICS 785 - NFPA 1600 Acil Durum Yönetim Sistemi ICS 785 - NFPA 1600 Başlarken Acil Durum Yönetim Sistemi Kendilerini acil durumlarda da çalışmaya hedeflemiş organizasyon ve kurumların komuta, kontrol ve koordinasyonunu sağlama

Detaylı

Fark Ettikçe, Birlikte Güçleniyoruz...

Fark Ettikçe, Birlikte Güçleniyoruz... Kadın Örgütlerinin Engelli Kadınlarla İlgili Farkındalıklarının Arttırılması Projesi Fark Ettikçe, Birlikte Güçleniyoruz... Sabancı Vakfı Toplumsal Gelişme Hibe Programı kapsamında desteklenen Kadın Örgütlerinin

Detaylı

Entegre Kirlilik Önlenmesi ve Kontrolü. İdari Özet Ekonomi ve Çapraz Medya Etkilerine İlişkin Referans Dokümanı Haziran 2005

Entegre Kirlilik Önlenmesi ve Kontrolü. İdari Özet Ekonomi ve Çapraz Medya Etkilerine İlişkin Referans Dokümanı Haziran 2005 AVRUPA KOMİSYONU GENEL MÜDÜRLÜK - JRC ORTAK ARAŞTIRMA MERKEZİ (JRC) Geleceğe Yönelik Teknolojileri Araştırma Enstitüsü Endüstri, Enerji ve Ulaşımda Sürdürülebilirlik Avrupa IPPC Bürosu Entegre Kirlilik

Detaylı

Stratejik Planlama ve Politika Geliştirmede Katılımcılık

Stratejik Planlama ve Politika Geliştirmede Katılımcılık Stratejik Planlama ve Politika Geliştirmede Katılımcılık Kutluhan TAŞKIN Kurumsal ve Stratejik Yönetim Dairesi Başkanı Kamuda Katılım: İngiltere Örneği Paneli 4 Nisan 2012 1 Stratejik Yönetim Araştırması

Detaylı

Enerji Yönetimi 11 Aralık 2015. Ömer KEDİCİ

Enerji Yönetimi 11 Aralık 2015. Ömer KEDİCİ Enerji Yönetimi 11 Aralık 2015 Ömer KEDİCİ Tanım Enerji yönetimi ; Planlama, Koordinasyon ve Kontrol gibi birbirinden bağımsız olduklarında etkisiz kalabilecek işlevlerin bir araya gelerek oluşturdukları

Detaylı

DSÖ SAĞLIKLI ŞEHİRLER PROJESİ 5. FAZ HAZIRLIK ÇALIŞMALARI JÜLİDE ALAN SAĞLIKLI KENTLER BİRLİĞİ BAŞKANLIĞI YAZI İŞLERİ MÜDÜRÜ NİSAN 2008

DSÖ SAĞLIKLI ŞEHİRLER PROJESİ 5. FAZ HAZIRLIK ÇALIŞMALARI JÜLİDE ALAN SAĞLIKLI KENTLER BİRLİĞİ BAŞKANLIĞI YAZI İŞLERİ MÜDÜRÜ NİSAN 2008 DSÖ SAĞLIKLI ŞEHİRLER PROJESİ 5. FAZ HAZIRLIK ÇALIŞMALARI JÜLİDE ALAN SAĞLIKLI KENTLER BİRLİĞİ BAŞKANLIĞI YAZI İŞLERİ MÜDÜRÜ NİSAN 2008 DSÖ SAĞLIKLI ŞEHİRLER AĞI 5. Faz Ana Konuları 5. FAZ Dünya Sağlık

Detaylı

İŞYERİ HEKİMİ VE DİĞER SAĞLIK PERSONELİNİN GÖREV, YETKİ,SORUMLULUK VE EĞİTİMLERİ HAKKINDA YÖNETMELİK

İŞYERİ HEKİMİ VE DİĞER SAĞLIK PERSONELİNİN GÖREV, YETKİ,SORUMLULUK VE EĞİTİMLERİ HAKKINDA YÖNETMELİK F İ Y A T T E K L İ F İ ALTINIŞIK OSGB. Ltd. Şti. DİŞ HEKİMLERİ ODASI Tel-Fax : 0256-2591155 TEKLİF NO / TARİH 08.11.2013 / 301 GSM : 0532-4104875 (A. Hakan TÜRE) YETKİLİ Ayşegül hanım e-mail : a.hakanture@altinisikosgb.com.tr

Detaylı

Arabada güvenlik - çocuklar ve yetişkinler

Arabada güvenlik - çocuklar ve yetişkinler TYRKISK Arabada güvenlik - çocuklar ve yetişkinler 135 cm altındaki çocukların arabada kendi güvenlik donanımları olmalıdır. 135 cm Norveç te yetişkinlerin emniyet kemeri kullanması ve arabada bulunan

Detaylı

ERZİNCAN ÜNİVERSİTESİ. BİLGİ YÖNETİM SİSTEMİ Mevcut Durum Analiz ve Kapasite Geliştirme Projesi

ERZİNCAN ÜNİVERSİTESİ. BİLGİ YÖNETİM SİSTEMİ Mevcut Durum Analiz ve Kapasite Geliştirme Projesi ERZİNCAN ÜNİVERSİTESİ ÜST DÜZEY YÖNETİCİ SUNUMU BİLGİ YÖNETİM SİSTEMİ Mevcut Durum Analiz ve Kapasite Geliştirme Projesi Strateji Geliştirme Daire Başkanlığı OCAK 2009 1 Gündem Bilgi Yönetimi Yol Haritası

Detaylı

Atıkların Karayolunda Taşınması. Mobil Atık Takip Sistemi (MoTAT) BİYOTEST SAĞLIK VE ATIK YÖNETİMİ / SAĞLIK HİZMETLERİ

Atıkların Karayolunda Taşınması. Mobil Atık Takip Sistemi (MoTAT) BİYOTEST SAĞLIK VE ATIK YÖNETİMİ / SAĞLIK HİZMETLERİ Atıkların Karayolunda Taşınması Mobil Atık Takip Sistemi (MoTAT) BİYOTEST SAĞLIK VE ATIK YÖNETİMİ / SAĞLIK HİZMETLERİ İÇERİK Atık yönetiminde genel prensip Atıkların taşınmasına ilişkin mevzuat Ulusal

Detaylı

Çokkültürlü bir Avustralya için Erişim ve Eşitlik. İdari Özet Türkçe

Çokkültürlü bir Avustralya için Erişim ve Eşitlik. İdari Özet Türkçe Çokkültürlü bir Avustralya için Erişim ve Eşitlik İdari Özet Türkçe Avustralya Hükümet hizmetlerinin Avustralya nın kültür ve dil bakımından çeşitlilikler gösteren nüfusuna duyarlılığı üzerine bir araştırma

Detaylı

Etkinlik Listesi BÖLÜM II İLİŞKİLENDİRME AŞAMASI 67

Etkinlik Listesi BÖLÜM II İLİŞKİLENDİRME AŞAMASI 67 İçindekiler Etkinlik Listesi Önsöz XII XIV BÖLÜM I GİRİŞ 1 1. Danışmanlık ve yardım nedir? 3 Bölüm sonuçları 3 Danışmanlık, psikoterapi ve yardım 4 Danışmanlık nedir? 9 Yaşam becerileri danışmanlığı yaklaşımı

Detaylı

Türk Bankacılık ve Banka Dışı Finans Sektörlerinde Yeni Yönelimler ve Yaklaşımlar İslami Bankacılık

Türk Bankacılık ve Banka Dışı Finans Sektörlerinde Yeni Yönelimler ve Yaklaşımlar İslami Bankacılık İÇİNDEKİLER FİNANS, BANKACILIK VE KALKINMA 2023 ANA TEMA SÜRDÜRÜLEBİLİR KALKINMA: FİNANS VE BANKACILIK ALT TEMALAR Türkiye Ekonomisinde Kalkınma ve Finans Sektörü İlişkisi AB Uyum Sürecinde Finans ve Bankacılık

Detaylı

YÖNETMELİK. Gaziosmanpaşa Üniversitesinden: GAZİOSMANPAŞA ÜNİVERSİTESİ PALYATİF BAKIM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM

YÖNETMELİK. Gaziosmanpaşa Üniversitesinden: GAZİOSMANPAŞA ÜNİVERSİTESİ PALYATİF BAKIM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM 13 Ekim 2014 PAZARTESİ Resmî Gazete Sayı : 29144 Gaziosmanpaşa Üniversitesinden: YÖNETMELİK GAZİOSMANPAŞA ÜNİVERSİTESİ PALYATİF BAKIM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam,

Detaylı

YÖNETİM SİSTEMLERİ. TS EN ISO 9001-2000 Kalite Yönetim Sistemi TS EN ISO 14001 Çevre Yönetim Sistemi TS (OHSAS) 18001 İSG Yönetim Sistemi

YÖNETİM SİSTEMLERİ. TS EN ISO 9001-2000 Kalite Yönetim Sistemi TS EN ISO 14001 Çevre Yönetim Sistemi TS (OHSAS) 18001 İSG Yönetim Sistemi YÖNETİM SİSTEMLERİ Ülkemiz kuruluşları da Kalite, Çevre ve İş sağlığı ve güvenliği konularına verdikleri önemi göstermek, etkinlik ve verimliliği artırmak amacıyla Yönetim Sistemlerine geçiş için uğraş

Detaylı

İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ DÖNER SERMAYE İŞLETME MÜDÜRLÜĞÜ HİZMET İÇİ EĞİTİM SUNUMU 02 MAYIS 2014

İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ DÖNER SERMAYE İŞLETME MÜDÜRLÜĞÜ HİZMET İÇİ EĞİTİM SUNUMU 02 MAYIS 2014 İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ DÖNER SERMAYE İŞLETME MÜDÜRLÜĞÜ HİZMET İÇİ EĞİTİM SUNUMU 02 MAYIS 2014 İÇ KONTROL SİSTEMİ VE KAMU İÇ KONTROL STANDARTLARI DERLEYEN CUMALİ ÇANAKÇI Şube Müdürü SUNUM PLANI İç Kontrol

Detaylı

KPMG TÜRKİYE TRANSFER FİYATLANDIRMASI SERVİSLERİ DENETİM/VERGİ/DANIŞMANLIK

KPMG TÜRKİYE TRANSFER FİYATLANDIRMASI SERVİSLERİ DENETİM/VERGİ/DANIŞMANLIK KPMG TÜRKİYE TRANSFER FİYATLANDIRMASI SERVİSLERİ DENETİM/VERGİ/DANIŞMANLIK Transfer Fiyatlandırması Servisleri Bütün dünyada, vergi gelirlerini korumak için Transfer Fiyatlandırması kuralları her geçen

Detaylı

10 SORUDA İÇ KONTROL

10 SORUDA İÇ KONTROL T.C. İÇİŞLERİ BAKANLIĞI Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Dairesi Başkanlığı 10 SORUDA İÇ KONTROL 1 Neden İç Kontrol? Dünyadaki yeni gelişmeler ışığında yönetim anlayışı da değişmekte ve kamu yönetimi kendini

Detaylı

T.C. DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞI Strateji Geliştirme Başkanlığı

T.C. DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞI Strateji Geliştirme Başkanlığı T.C. DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞI Strateji Geliştirme Başkanlığı SORU VE CEVAPLARLA İÇ KONTROL Ankara-2012 İÇİNDEKİLER 1 Neden İç Kontrol? 2 İç Kontrol Nedir? 3 İç Kontrolün Amacı Nedir? 4 İç Kontrolün Yasal

Detaylı

GİRİŞ. A. İç Kontrolün Tanımı, Özellikleri ve Genel Esasları:

GİRİŞ. A. İç Kontrolün Tanımı, Özellikleri ve Genel Esasları: GİRİŞ 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile kamu da mali yönetim ve kontrol sisteminin bütünüyle değiştirilerek, uluslararası standartlara ve Avrupa Birliği Normlarına uygun hale getirilmesi

Detaylı

Sentez Araştırma Verileri

Sentez Araştırma Verileri Eğitim, Görsel-İşitsel & Kültür Yürütme Ajansı Eğitim ve Kültür Genel Müdürlüğü Yaşam Boyu Öğrenim Programı İnternet Üzerinden Kişisel İşgücünü Geliştirin Leonardo da Vinci LLP (Yaşamboyu Öğrenim Programı)

Detaylı

STÖ Ağları/Platformlar için Açık Çağrı: Stratejik İletişim Kapasite Geliştirme Eğitim Programı. Arka Plan. Program Hakkında

STÖ Ağları/Platformlar için Açık Çağrı: Stratejik İletişim Kapasite Geliştirme Eğitim Programı. Arka Plan. Program Hakkında TACSO Sivil Toplum Kuruluşları için Teknik Destek - 2 (TACSO 2) AB IPA Ülkeleri; EuropeAid/133642/C/SER/Multi STÖ Ağları/Platformlar için Açık Çağrı: Stratejik İletişim Kapasite Geliştirme Eğitim Programı

Detaylı

Gönülden Ödüller 2015

Gönülden Ödüller 2015 Gönülden Ödüller 2015 Özel Sektörde Gönüllülük Ödülleri Gönülden Ödüller 2015 Yönetmeliği Bu yönetmelik, Özel Sektör Gönüllüleri Derneği nin (ÖSGD) Özel Sektörde Gönüllülük Ödülleri; GÖNÜLDEN ÖDÜLLER 2015

Detaylı

SU ŞEBEKE VE ARITMA TESİSLERİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI GÖREV YETKİ VE SORUMLULUK YÖNERGESİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve Teşkilat

SU ŞEBEKE VE ARITMA TESİSLERİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI GÖREV YETKİ VE SORUMLULUK YÖNERGESİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve Teşkilat SU ŞEBEKE VE ARITMA TESİSLERİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI GÖREV YETKİ VE SORUMLULUK YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve Teşkilat Amaç MADDE 1 - (1) Bu Yönergenin amacı; Su Şebeke ve Arıtma

Detaylı

Çocuğa Yönelik Şiddetin Önlenmesi Teknik Destek Projesi

Çocuğa Yönelik Şiddetin Önlenmesi Teknik Destek Projesi Bu proje Avrupa Birliği ve Türkiye Cumhuriyeti tarafından finanse edilmektedir. Çocuğa Yönelik Şiddetin Önlenmesi Teknik Destek Projesi EĞİTİM ORTAMLARINDA ŞİDDETİN ÖNLENMESİ AMACINA YÖNELİK BAKANLIKLAR

Detaylı

HENGE PROJESİ ONAYLANDI

HENGE PROJESİ ONAYLANDI HENGE PROJESİ ONAYLANDI Mart 2012 Ispanya Ululsal Ajansı tarafından Hayatboyu Öğrenme Programı kapsamında onaylanan Yeşil Girişimcilik için Kültürel Miras ve Doğal kaynaklar (HENGE) projesi Lawton Okulu

Detaylı

6331 SAYILI İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ KANUNU BİLGİLENDİRME TOPLANTISI 8 OCAK 2013 ÖNDER KAHVECİ

6331 SAYILI İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ KANUNU BİLGİLENDİRME TOPLANTISI 8 OCAK 2013 ÖNDER KAHVECİ 6331 SAYILI İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ KANUNU BİLGİLENDİRME TOPLANTISI 8 OCAK 2013 ÖNDER KAHVECİ T Ü R K İ Y E K A M U - S E N G E N E L S E K R E T E R İ T Ü R K S A Ğ L I K - S E N G E N E L B A Ş K A N

Detaylı

T.C. RECEP TAYYİP ERDOĞAN ÜNİVERSİTESİ KARADENİZ STRATEJİK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

T.C. RECEP TAYYİP ERDOĞAN ÜNİVERSİTESİ KARADENİZ STRATEJİK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar T.C. RECEP TAYYİP ERDOĞAN ÜNİVERSİTESİ KARADENİZ STRATEJİK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ Amaç BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar MADDE 1 (1) Bu Yönetmeliğin amacı; Recep Tayyip

Detaylı

Kurumlarda Terminoloji Politikası ve Terminoloji Planlaması

Kurumlarda Terminoloji Politikası ve Terminoloji Planlaması Kurumlarda Terminoloji Politikası ve Terminoloji Planlaması Doç. Dr. Ender Ateşman Hacettepe Üniversitesi Mütercim-Tercümanlık Bölümü Gündem Dil Politikası Terminoloji Politikası Dil Planlaması Terminoloji

Detaylı

Dünya Bankası Finansal Yönetim Uygulamalarında Stratejik Yönelimler ve Son Gelişmeler

Dünya Bankası Finansal Yönetim Uygulamalarında Stratejik Yönelimler ve Son Gelişmeler Dünya Bankası Finansal Yönetim Uygulamalarında Stratejik Yönelimler ve Son Gelişmeler ECA Bölge Perspektifi Marius Koen TÜRKİYE: Uygulama Destek Çalıştayı 6-10 Şubat 2012 Ankara, Türkiye 2 Kapsam ve Amaçlar

Detaylı

KARAYOLU VE TRAFİK GÜVENLİĞİ MUSTAFA IŞIK KARAYOLLARI GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TRAFİK GÜVENLİĞİ EĞİTİMİ VE PROJE ŞUBESİ MÜDÜRÜ

KARAYOLU VE TRAFİK GÜVENLİĞİ MUSTAFA IŞIK KARAYOLLARI GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TRAFİK GÜVENLİĞİ EĞİTİMİ VE PROJE ŞUBESİ MÜDÜRÜ KARAYOLU VE TRAFİK GÜVENLİĞİ MUSTAFA IŞIK KARAYOLLARI GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TRAFİK GÜVENLİĞİ EĞİTİMİ VE PROJE ŞUBESİ MÜDÜRÜ ŞİŞLİ 10 CAN KAYBI SOMA 301 CAN KAYBI VAN 604 CAN KAYBI JAPONYA 15.828 CAN KAYBI ÖLÜ

Detaylı

Sami EROL Gıda Mühendisi Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü Gıda Kontrol ve Laboratuvarlar Dairesi

Sami EROL Gıda Mühendisi Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü Gıda Kontrol ve Laboratuvarlar Dairesi Sami EROL Gıda Mühendisi Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü Gıda Kontrol ve Laboratuvarlar Dairesi 1 24 Aralık 2012-22 Mart 2013 Maryland Üniversitesi Amerika Birleşik Devletleri 2 3 Maryland Üniversitesi

Detaylı

1- Neden İç Kontrol? 2- İç Kontrol Nedir?

1- Neden İç Kontrol? 2- İç Kontrol Nedir? T.C. İÇİŞLERİ BAKANLIĞI KİHBİ Dairesi Başkanlığı 10 SORUDA İÇ KONTROL MAYIS 2014 ANKARA 1- Neden İç Kontrol? Dünyadaki yeni gelişmeler ışığında yönetim anlayışı da değişmekte ve kamu yönetimi kendini sürekli

Detaylı

2014 Yılı SGK İş Kazası İstatistiklerinin Analizi

2014 Yılı SGK İş Kazası İstatistiklerinin Analizi Sayfa 1 / 6 2014 Yılı SGK İş Kazası İstatistiklerinin Analizi 1. Giriş Ülkemizde iş kazaları ve meslek hastalıklarına ait istatistiklerin toplanıp yayınlanması Sosyal Güvenlik Kurumu nun (SGK) sorumluluğundadır.

Detaylı

KAMU İÇ KONTROL STANDARTLARI UYUM EYLEM PLANI REHBERİ. Ramazan ŞENER Mali Hizmetler Uzmanı. 1.Giriş

KAMU İÇ KONTROL STANDARTLARI UYUM EYLEM PLANI REHBERİ. Ramazan ŞENER Mali Hizmetler Uzmanı. 1.Giriş KAMU İÇ KONTROL STANDARTLARI UYUM EYLEM PLANI REHBERİ 1.Giriş Ramazan ŞENER Mali Hizmetler Uzmanı Kamu idarelerinin mali yönetimini düzenleyen 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu 10.12.2003

Detaylı

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YER SEVİYESİ OZON KİRLİLİĞİ BİLGİ NOTU

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YER SEVİYESİ OZON KİRLİLİĞİ BİLGİ NOTU T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YER SEVİYESİ OZON KİRLİLİĞİ BİLGİ NOTU Temmuz 2014 OZON NEDİR Ozon (O 3 ) üç tane oksijen atomunun birleşmesi ile oluşmaktadır. Ozon, atmosferde

Detaylı

ULUSAL SİBER GÜVENLİK STRATEJİ TASLAK BELGESİ

ULUSAL SİBER GÜVENLİK STRATEJİ TASLAK BELGESİ ULUSAL SİBER GÜVENLİK STRATEJİ TASLAK BELGESİ Prof. Dr. Şeref SAĞIROĞLU Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Bilgi Güvenliği Derneği II. Başkan 1 Neden İhtiyaç Duyuldu Diğer Ülke Örnekleri

Detaylı

Pedagojik Psikolojik Hizmetler

Pedagojik Psikolojik Hizmetler Pedagojik Psikolojik Hizmetler Pedagojik Psikolojik Hizmetler (PP Hizmetleri) okul çağı altında çocuklar, ve ilk-ve ortaokul ve lise öğrencileri için, gelişim, öğrenim ve refahı ile ilgili danışmanlık

Detaylı

AKILLI, SÜRDÜRÜLEBİLİR VE KAPSAYICI ÇÖZÜMLER

AKILLI, SÜRDÜRÜLEBİLİR VE KAPSAYICI ÇÖZÜMLER İŞLETME 2023 AKILLI, SÜRDÜRÜLEBİLİR VE KAPSAYICI ÇÖZÜMLER KURUMSAL SOSYAL SORUMLULUK PAZARYERİ 10 ARALIK 2O14 KADİR HAS ÜNİVERSİTESİ İSTANBUL KSS Pazaryeri Akıllı, Sürdürülebilir ve Kapsayıcı Çözümlerin

Detaylı