İMMATÜR SIĞIR OOSİTLERİNİN VİTRİFİKASYON TEKNİĞİ ile ETİLEN GLİKOL ve DMSO KULLANARAK PAYETLERDE DONDURULMASI

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "İMMATÜR SIĞIR OOSİTLERİNİN VİTRİFİKASYON TEKNİĞİ ile ETİLEN GLİKOL ve DMSO KULLANARAK PAYETLERDE DONDURULMASI"

Transkript

1 ANKARA ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ İMMATÜR SIĞIR OOSİTLERİNİN VİTRİFİKASYON TEKNİĞİ ile ETİLEN GLİKOL ve DMSO KULLANARAK PAYETLERDE DONDURULMASI Yunus ÇETİN DOĞUM VE JİNEKOLOJİ ANABİLİM DALI DOKTORA TEZİ DANIŞMAN Prof. Dr. Ayhan BAŞTAN 2004-ANKARA

2 iii ÖNSÖZ Giderek gelişen ve yeni boyutlar kazanan, yardımcı üreme tekniklerine paralel olarak, memeli oositlerini in vitro ortamda uzun süreli saklama ihtiyacı ortaya çıkmıştır. Bu ihtiyaca cevap vermek amacıyla, değişik tekniklerle oositler dondurularak saklanmaya çalışılmıştır. Bu çalışmada, özellikle oosit dondurmada ümit verici sonuçlar veren ve halen geliştirilmekte olan vitrifikasyon tekniği kullanılmıştır. Sunulan çalışmayla, gelecek vaat eden ancak zorluklarla karşılaşılan, oosit dondurma konusuna küçük de olsa bir katkı yapıldığı inancındayız. Doktoramın ve tez çalışmamın her aşamasında yardımlarını esirgemeyen danışman hocam Prof. Dr. Ayhan BAŞTAN a, Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi Doğum ve Jinekoloji Anabilim Dalı nın öğretim üyesi ve yardımcılarına, malzeme teminindeki yardımlarından dolayı Prof. Dr. Selim ASLAN a, oositlerin boyanması konusundaki katkılarından ötürü Prof. Dr. Hikmet ALTUNAY a, ovaryumların toplanması ve laboratuvar çalışmasındaki işbirliği nedeniyle çalışma arkadaşım Araş. Gör. H. Ceyhun MACUN a, medyumların hazırlanmasındaki desteğinden dolayı meslektaşım Dr. Musa ALKAN a, beni yetiştirerek bugünlere gelmemi sağlayan aileme ve bana her koşulda destek olan eşime teşekkürü bir borç bilirim.

3 iv İÇİNDEKİLER Kabul ve Onay...ii Önsöz...iii İçindekiler...iv Simgeler ve Kısaltmalar...vi Şekiller...viii Çizelgeler...viii 1. GİRİŞ Tarihçe Oosit Dondurmanın Önemi Dondurmada Kullanılan Malzemeler Oosit Dondurmada Kullanılan Taşıyıcı Kaplar Dondurmada Kullanılan Medyum Katkı Maddeleri Oosit Dondurmada Kullanılan Kryoprotektan Özellikteki Maddeler İn Vitro Oosit Toplama Teknikleri Aspirasyon Tekniği Follikül Diseksiyonu Ovaryum Dilimleme Tekniği İn Vitro Oosit Maturasyonu Oositlerde Maturasyon Kriterleri İmmatür ve Matür Oositlerin Kryobiyolojik Özellikleri Oositlerde Soğuğa Karşı Duyarlılık Oositlerde Dondurma-Çözdürme Sonucu Oluşan Hasarlar Oosit Dondurma Teknikleri Klasik Yavaş Dondurma Ultra Hızlı Dondurma ve Vitrifikasyon Oosit Boyama Teknikleri GEREÇ ve YÖNTEM Ovaryumların Toplanması ve Taşınması Follikül Aspirasyonu ve Oositlerin Seleksiyonu Deney Düzeneği...32

4 v Medyumların Hazırlanması Vitrifikasyon Medyumları Çözdürme Medyumları Maturasyon Medyumu Fiksasyon Solüsyonları Oositlerin Vitrifikasyonu Payetlerin Çözdürülmesi İn Vitro Maturasyon Maturasyon Kriterlerinin Değerlendirilmesi Kumulus Ekspansiyonunun Değerlendirilmesi Kutup Hücresinin Belirlenmesi Oositlerin Fiksasyonu ve Boyanması İstatistiksel Analiz BULGULAR Vitrifikasyon ve Çözdürme Sonrası Elde Edilen Bulgular Maturasyon Sonrası Bulgular Çekirdek Maturasyonu Bulguları TARTIŞMA SONUÇ...56 ÖZET...58 SUMMARY...60 KAYNAKLAR...62

5 vi SİMGELER VE KISALTMALAR % ± C µg µm < > ark. ATP BCB BSA cfda cm CO 2 dk DMSO DNA DPBS EG EGTA FCS FDA Fiks1 Fiks2 G GL gr GV GVBD Yüzde Standart sapma Santigrat derece Mikrogram Mikrometre Küçüktür Büyüktür Arkadaşları Adenozin trifosfat Brilliant Cresyl Blue Bovine Serum Albumin (sığır serum albumini) Carboxylfluorescein diacetate Santimetre Karbondioksit Dakika Dimetil sülfoksid Deoksiribonükleik asit Dulbecco nun PBS Etilen glikol Etilen glikol tetraasetik asit Fetal calf serum (fötal buzağı serumu) Fluorescein diacetate Fiksasyon 1 Fiksasyon 2 Gauge Gliserol Gram Germinal vezikül Germinal vezikül break down (germinal vezikülün yıkımlanması)

6 vii HEPES Hidroksietil piperazine-n-2-ethanesulfonik asit ICSI İntrasitoplazmik sperm enjeksiyonu IU İnternational ünite IVF İn vitro fertilization kg Kilogram KH Kutup hücresi KH- Kutup hücresi negatif KH+ Kutup hücresi pozitif KOK Kumulus oosit kompleks M Molar M I Metafaz 1 M II Metafaz 2 MDS Mikro damlacık ml Mililitre mm Milimetre mosm Miliosmolar Na Sodyum NaCl Sodyum Klorür -OH Hidroksil OPS Open Pulled Straw (Modifiye payet) PBS Fosfat tamponlu tuz solüsyonu ph Asidite değeri PROH Propilen glikol PVA Polivinil alkol s Saniye SSV Solid sürface vitrification (Katı yüzey vitrfikasyonu) TCM Tissue Culture Medium (Dokul kültür medyumu) Vit1 Vitrifikasyon 1 Vit2 Vitrfikasyon 2 ZP Zona pellusida

7 viii ŞEKİLLER Şekil 2.1. Sıvı azota atılamaya hazır bir payetin görünümü Şekil 3.1. Kumulus ekspansiyonu gösteren KOK lar (X40) ve 1. kutup hücresini atmış, matür oositler (X50) Şekil 3.2. Gruplarda maturasyon sonrası, kumulus ekspansiyonu dağılım grafiği Şekil 3.3. A) Zona kırılması sonucunda sitoplazmasını kaybetmiş bir oosit (X400), B (X200) ve C) zonası kırılan oositler (oklar) (X400) Şekil 3.4. A) Dejenere iki oosit (X50). B) Zonası hasar görmesine karşın kutup hücresini atmış oosit (X100). C) Sağlıklı matür oositler (X50) Şekil 3.5. Gruplarda maturasyon sonrası, kutup hücresi ve dejenerasyon oranları Şekil 3.6. Boyama sonrası oositlerin görünümü. A) GV aşamasında oosit (X200). B) GVBD-MI döneminde oosit kromozom yoğunlaşması (büyük ok) ve oositin etrafında kumulus hücreleri (küçük oklar) (X400). C) M II dönemindeki bir oositte maternal (ok başı) ve kutup hücresi kromozomları (büyük ok) (X400). D) Kesin olarak genetik materyali tanımlanamayan oosit (X400) ÇİZELGELER Çizelge 1.1.Soğutma veya dondurmaya ilişkin sistemlerde meydana gelen hasarlar (Shaw ve ark., 2000) Çizelge 1.2. Dondurma sırasında ortaya çıkması muhtemel hasarların karşılaştırılması (Vajta, 1999) Çizelge 3.1. Gruplarda kullanılan ovaryum ve oosit sayıları Çizelge 3.2. Gruplarda maturasyon sonrası, kumulus ekspansiyonu ve kutup hücresine ilişkin bulgular. Farklı harflere sahip satırlar istatistiki açıdan önemli derecede (p<0,001) faklıdır Çizelge 3.3. Gruplarda boyama sonrası oositlerin çekirdek maturasyonu bulguları. Farklı harflere sahip satırlar istatistiki olarak önemli derecede (p<0,001) farklıdır... 46

8 1 1. GİRİŞ İn vitro maturasyon, fertilizasyon ve kültür gibi teknolojilerin hızlı bir şekilde gelişmesi sonucu, memeli oositlerine duyulan ihtiyaç artmıştır. İstenilen zamanda oosit bulabilmenin en kolay yolu, oositlerin çok düşük sıcaklıklarda saklanmasıdır. Oositlerin dondurulması, insan hekimliğinde de büyük ilgi görmüştür ve bu konuda birçok bilim adamı çalışmalar yapmış ve de yapmaktadır. Bu ilginin en büyük sebebi, bu teknik ile oosit bankalarının kurulabilecek olmasıdır. Böylece değişik nedenlerden ötürü infertilite riski taşıyan hastaların, oositleri burada saklanabilecektir. Avusturya, Almanya, İsviçre, Danimarka ve İsveç gibi birçok Avrupa ülkesinde embriyo dondurma yasaklanmış ya da sınırlandırılmıştır (Cha ve ark., 2000; Bahadur, 2002). Oysa oosit dondurma tekniğinde, bu gibi yasal ve etik sorunlar söz konusu değildir. Dondurulmuş sığır oositlerinin sürekli elde mevcut olması, in vitro fertilizasyon ve bununla ilgili teknolojilerde büyük bir esneklik sağlamaktadır (Saunders ve Parks, 1999). Bu avantajlarına karşın dondurma sonrasında gelişim potansiyelinde meydana gelen azalmalar, memeli oositlerinin dondurulmasını güçleştirmektedir Tarihçe Chris Polge tarafından 1948 yılında kryoprotektan olarak gliserolün (GL) tesadüfi keşfinden sonra, gametlerin dondurularak saklanması konusunda büyük ilerlemeler sağlanmıştır (Pegg, 2002). Oositlerin dondurulması üzerine ilk çalışmalar, fare ve hamster oositlerinin dondurulmasıyla başlamıştır (Martino ve ark., 1996). Rall (1992) ın bildirdiğine göre, 1977 yılında Whittingham ve ark. geleneksel dondurma yöntemleri ile dondurdukları fare oositlerinin %6 14 ünden gebelik elde etmişlerdir. Vitrifikasyon tekniği ise ilk olarak Rall ve Fahy (1985) tarafından fare embriyolarının dondurulmasında kullanılmıştır. Nakagata (1989), Miyake ve ark., (1993) fare oositlerini

9 2 vitrifikasyon tekniği ile dondurmayı başarmışlardır. Bu çalışmalara paralel olarak oositlerde dondurmaya ilişkin ortaya çıkan hasarları inceleyen çalışmalar da yapılmıştır (Subramaniam ve ark., 1990). Dondurulan insan oositleri kullanılarak in vitro fertilizasyon (IVF) sonrası ilk bebek, Chen (1986) tarafından elde edilmiştir. İlk olarak 1991 de Lim metafaz II dönemindeki sığır oositlerini dondurup çözdürmüş ve blastosist aşamasına kadar kültüre etmeyi başarmıştır (Lim ve ark. 1999). Dondurulan oositlerden, ilk canlı buzağılar ise Fuku ve ark. (1992) tarafından elde edilmiştir Oosit Dondurmanın Önemi Günümüzde sığır embriyoları, klasik dondurma teknikleri ile başarılı şekilde dondurulabilmektedir. Ancak dondurulan embriyolar, gen kaynaklarının saf olarak korunmasına imkan vermemektedir. Bunun yerine gen kaynaklarını korumak, genetik değerliliğe sahip hayvanları, daha verimli değerlendirmek, bunlar üzerinde yapılacak olan çalışmalara geniş bir açı kazandırmak için oositlerin dondurulması daha uygun olabilmektedir. İn vitro çalışmalar için memeli oositlerinin temel kaynağı mezbahalar olmaktadır. Ancak bu mezbaha materyalinden elde edilen oositlerin yaşam sürelerinin sınırlı olması araştırmaları güçleştirmektedir. Memeli oositleri, kısa bir ömre sahiptirler ve fertilize olmadıkları sürece dejenere olurlar (Paytner, 2000). Oositlerin düşük sıcaklıklarda saklanması, ticari kullanımı yanında araştırmalar için de oosit teminini kolaylaştıracaktır. Beklenmeyen nedenlerden dolayı ölen hayvanların ovaryumlarından elde edilen oositler de oosit bankalarında saklanabilmektedir. Sayıları çok azalmış olan türlerde ölen dişilerin oositlerinin dondurulması, kalan popülasyonun genetik farklılığının korunmasında çok faydalı bulunmaktadır (Ballou, 1992). Deneysel araştırmalar için (örneğin sibling test) aynı bireyin oositlerinin kullanılması çalışmanın güvenirliliği açısından daha yararlı olabilmektedir. Ayrıca dondurulan oositlerin çekirdek transferi gibi teknolojilere de kolaylık sağladığı bildirilmektedir (Ito ve ark., 1999). Ancak dondurulan oositlerden düşük oranlarda embriyo elde edilebilmesi nedeniyle, bu yöntem şimdiye kadar

10 3 pratik olarak kullanım alanı bulamamıştır. Tekniğin pratiğe aktarılabilmesi, üzerinde yapılacak olan araştırmalarla başarı oranlarının artırılmasına bağlı görülmektedir. Bugün beşeri hekimlikte de bazı ahlaksal ve etik nedenlerden dolayı embriyo dondurma yerine oositlerin dondurulması tercih edilmektedir. Kadınlarda Turner sendromu gibi genetik hastalıklar, kemoterapi veya radyoterapi, kist veya endometriozis gibi tekrarlayan hastalıklar, endometriozisin tedavisi için ovaryumların alınması, ovaryum ağrısı veya genital organ kanserleri gibi erken yaşta infertiliteye neden olan hastalıklarda fertilitenin devamı için oosit dondurulması, yeni ufuklar açmıştır (Wood ve ark., 1997; Porcu ve ark., 2000) Dondurmada Kullanılan Malzemeler Oosit Dondurmada Kullanılan Taşıyıcı Kaplar Oositlerin dondurulmasında 0,25 ml lik payetler kullanılabilmektedir. Payetlerde olabilecek muhtemel toksik maddeler, dondurma işleminden önce, payet içlerinin medyumlarla yıkanması ile giderilebilmektedir. Plastik payetler kolay maniple edilebilmeleri, ucuz olmaları ve kolay bulunabilmeleri nedeniyle, çok sayıda araştırmada tercih edilmektedir. Vitrifikasyon tekniğinde sıcaklığın ani düşürülmesi çok önemlidir. Bunun başlıca iki sebebi bulunmaktadır. Birincisi soğuma hızı yüksek olursa, vitrifikasyon için gereken kryoprotektan miktarı azalmakta, böylece toksik hasar riski düşmektedir. İkincisi ise sıcaklık düşüşü ani olduğunda, soğuğa duyarlı olan biyolojik yapıların zarar gördüğü, sıcaklık dereceleri (-5 C ila +15 C arası) hızla geçilebilmektedir. Bu amaçla dondurma tüpleri ve klasik payetler yetersiz kalabilmektedir. Bunlar sadece 40 C/s lik bir soğuma oranı sağlamaktadırlar. Elektron mikroskobu ızgaraları (Martino ve ark., 1996; Park

11 4 ve ark., 1999), naylon taşıyıcılar (Matsumo ve ark., 2001; Mavrides ve Morroll, 2002) gibi farklı kaplar yaklaşık 250 C/s lik soğuma oranı sağlayabilmektedirler. Klasik 0,25 ml lik payetlerin ısıtılıp, çekilerek uzatılması suretiyle elde edilen modifiye payetlerde, payetin hem hacmi küçülmekte hem de çeperi incelmektedir. Bu şekilde elde edilen payetlere OPS (Open Pulled Straw) denmektedir. Modifiye payetler (OPS gibi) yaklaşık 300 C/s lik soğuma oranı sağlayabilmektedir. Ancak, bu teknikte payetin iki ucu açık olduğundan dondurulan materyalin kontaminasyon riski bulunmaktadır (Vajta ve ark., 1998; Vajta, 1999). Hurtt ve ark. (2000), immatür ve matür at, sığır oositlerinin vitrifikasyonunda OPS payetlerin başarıyla kullanılabileceğini bildirmektedirler Dondurmada Kullanılan Medyum Katkı Maddeleri Dondurma medyumlarında, serum ve sığır serum albümini, yüzey gerilimini düşürme ve koruyucu özelliklerinden ötürü yaygın olarak kullanılmaktadır. Fötal buzağı serumu (FCS) ve sığır serum albümininin (BSA) zona pellusidayı koruduğu bildirilmektedir (Paytner, 2000). Dondurma medyumunda proteinler (serumlar, BSA, makromoleküller) sürfaktan etkilerinden dolayı da kullanılmaktadır. Serumların düşürdüğü yüzey gerilimi, oositlerin birbirine, payetin duvarına ya da solüsyonun yüzeyine yapışmasına engel olmaktadır. Proteinler hücre membranlarını da stabilize ederek, dondurma sırasında zarar görmelerine engel olmaktadır. Fötal buzağı serumu ve BSA gibi biyolojik proteinler dondurma medyumlarında vazgeçilmez katkı maddeleri olarak kullanılmaktadırlar (Palasz ve ark., 1993). Cooper ve ark., (1996) dondurma medyumunda kullanılan protein kaynağının, fare oositlerinin canlılığına etkisini araştırmak amacıyla yaptıkları çalışmada, BSA nın FCS ye göre daha iyi sonuçlar verdiğini, ancak ortaya çıkan farkın istatistiki olarak önemli olmadığını belirtmişlerdir.

12 5 Serum toplama ve işleme metotlarındaki ilerlemelere rağmen, bazı virüsler serumlarda canlılığını muhafaza edebilmektedir. Embriyo transferi yapılan alıcılarda ortaya çıkan, sığır viral diare vakalarının büyük kısmı dondurma ve taşıma medyumlarında kullanılan serumdan kaynaklanmaktadır. Bu kontaminasyon risklerini ortadan kaldırmak amacıyla serumların yerine polivinilalkol (PVA), polivinilpirrolidon ve sodyum hyaluronat gibi maddeler denenmiştir (Palazs ve Mapletoft, 1996). Yüksek molekül ağırlıklı, büyük moleküllü bir mukopolisakkarit olan sodyum hyaluronat embriyo dondurma çalışmalarında serum katkısı yerine kullanılmıştır (Palazs ve ark.,1993). Araştırıcılar olumlu özelliklerinden dolayı, serumların yerine bu maddelerin kullanılabileceğini, ancak sürfaktan özelliği olmadığından dolayı manipülasyon güçlükleri olduğunu bildirmişlerdir. Vitrifikasyonda kullanılan medyumların vitrifikasyon özelliklerini geliştirmek amacıyla ficoll, PVA, BSA gibi maddeler denenmiştir (Checura ve Seidel, 2002). Wowk ve ark. (2000), küçük konsantrasyonlardaki polivinilalkolün soğutma ve çözdürme sırasında vitrifikasyon solüsyonlarında, buz oluşumunu engellediğini bildirmiştir. Asada ve ark. (2002) da %0,1 oranında kullanılan PVA nın, etilen glikol (EG) bazlı vitrifikasyon solüsyonlarında kullanılabileceğini ifade etmektedirler. Düşük molekül ağırlıklı ve vinil asetat kapsayan PVA, daha etkin olmasına ilaveten solüsyonun viskozitesinin de azaltmaktadır. Ancak araştırıcılar bu etkinin ortaya çıkabilmesi için düşük molekül ağırlıklı PVA nın %0,001 gibi çok düşük konsantrasyonlarda kullanılması gerektiğini bildirmişlerdir (Wowk ve ark., 2000) Oosit Dondurmada Kullanılan Kryoprotektan Özellikteki Maddeler Kryoprotektanların koruyucu etkileri, suyla hidrojen bağları oluşturarak, buz kristallerinin boyutlarını küçültmeleriyle ortaya çıkmaktadır. Gliserol ve propanediol, bu işi hidroksil grupları ile (-OH) yaparken dimetil sülfoksit (DMSO) oksijen atomu sayesinde yapmaktadır. Kryoprotektanlar medyumun

13 6 donmadan kalan kısmındaki elektrolit konsantrasyonunu da azaltarak koruyucu etki göstermektedirler (Porcu, 2001). Kryoprotektanlar, genelde intraselüler ve ekstraselüler olmak üzere iki grupta incelenmektedirler. İntraselüler kryoprotektanlardan en yaygın kullanılanları DMSO, GL, EG ve propilen glikoldür (PROH). Bu kryoprotektanların molekül ağırlıkları sırasıyla 78,13, 92,10, 62,07, 76,10 gramdır (Palasz ve Mapletoft, 1996). Ekstraselüler kryoprotektanlar büyük moleküllerdir. Vitrifikasyonu kolaylaştırmak ve toksik hasarı azaltmak amacıyla mono ve disakkaridler (glukoz, galaktoz, sükroz, trehaloz gibi), BSA, polivinilpirrolidon, dekstran ve fikol gibi oositin içine giremeyen bileşikler de kullanılmaktadır. Genel olarak dondurma medyumunda tek bir kryoprotektan yerine kombine kryoprotektanların kullanımının daha başarılı olacağı ileri sürülmektedir (Vajta, 1999). Disakkaridler gibi, hücre dışı kryoprotektanlar dondurma sırasında hücre içindeki suyu hücre dışına çekerek, öldürücü olan hücre içi buz oluşumunu azaltmaktadırlar. Çözdürme sonrasında da kryoprotektanın uzaklaştırılması basamaklarında dehidre hücreye suyun aniden girmesi sonucunda oluşabilecek ozmotik stresi önlemektedirler. Bunlara ilave olarak karbonhidratların membran stabilize edici etkisi olduğu da bildirilmektedir (Arav ve ark., 1993). Klasik kryoprotektanlar dışında antifreeze proteinler, betahidroksi bütilen, etilen glikol tetra asetik asit (EGTA) veya cytochalasin B gibi kimyasal bileşiklerin de soğuktan koruyucu özellikleri araştırılmıştır. İmmatür ve matür oositlerin dondurma öncesi EGTA veya cytochalasin B ile muamele edilmesinin hücre membranını ve sitoskeletal elementleri stabilize ederek, yarar sağladığı bildirilmektedir (Younis ve ark., 1997; Zeron ve ark., 1999). Arav ve ark. (1993) antifreeze proteinler olarak bilinen, bazı bileşiklerin etkilerini domuz oositleri üzerinde inceleyerek, bu proteinlerin farklı tiplerinin

14 7 benzer etkilere sahip olduğunu ve yararlı olabileceklerini bildirmişlerdir. Antifreeze proteinlerin araştırmalarda kullanılmasının üç ana nedeni bulunmaktadır. Bu proteinler 0 ºC altındaki sıcaklıklarda buz oluşumunu engelleyebilirler, çözdürme sırasında kristalizasyonu durdurabilirler ve düşük ısılarda plazma membranını koruyucu özellikleri de vardır. Ancak etkilerinin tartışmalı olduğu da bildirilmektedir (Wang, 2000). O Neil ve ark. (1998), antifreeze proteinlerin, matür fare oositlerinin vitrifikasyonuna etkilerini araştırmıştır. Ancak araştırmacılar bu proteinlerin çok başarılı sonuçlar vermediğini ifade etmişlerdir. Kryoprotektanlar, dondurma sırasında vazgeçilmez bileşikler olmalarına rağmen, oositler üzerine zararlı etkileri de bulunabilmektedir. Fare oositleri üzerinde yapılan bir araştırmada (Trounson ve Kirby, 1989) DMSO nun 4-37 C lik sıcaklıklarda kullanıldığında iğ ipliklerinin dağılmasına ve pericentrioler materyalin yer değiştirmesine neden olduğu bildirilmektedir. Ayrıca DMSO kullanarak fare oositleri vitrifiye edildiğinde çözdürme sonrası aneuploidi olgularının arttığı bildirilmiştir. Dimetil sülfoksit kullanarak yapılan dondurmalardan sonra meydana gelen fertilizasyon oranlarındaki düşmelerin DMSO nun, kromozom yoğunlaşması ve fertilizasyon için gerekli olan mikrotubüller üzerindeki olumsuz etkilerinden kaynaklanabileceği bildirilmiştir (Trounson ve Kirby, 1989). Ullah ve ark. (1997) kryoprotektanın oosit gelişimi üzerine etkilerini araştırdıkları bir çalışmada %10 oranında kullanılan EG ye 10 veya 20 dk maruz bırakmanın, daha sonraki gelişim basamaklarını önemli derecede etkilemediğini belirtmektedirler. Ancak konsantrasyon %20 ye çıktığında uygulama süresine bakılmaksızın fertilizasyon sonrası blastosist dönemine ulaşan oosit sayısı azalmaktadır. Etilen glikol yüksek permeabilitesi ve düşük sitotoksisitesi nedeniyle immatür insan, sığır ve at oositlerinin vitrifikasyonu için uygun bulunmaktadır (Cha ve ark.,2000; Hurtt ve ark, 2000). Araştırıcılar kullanılan kryoprotektanın M II döneminde dondurulan sığır oositlerinde gelişimsel kapasiteyi etkileyen

15 8 faktörlerden birisi olduğunu belirtmektedirler. Bu amaçla PROH un, GL ve DMSO ya göre daha etkili olduğu ileri sürülmektedir (Lim ve ark., 1999) İn Vitro Oosit Toplama Teknikleri Sığır oositlerinin ovaryumlardan toplanması amacıyla aspirasyon, follikül diseksiyonu ve ovaryum dilimleme olmak üzere başlıca 3 ana teknik kullanılmaktadır (Duran, 2000) Aspirasyon Tekniği Sığır oositlerinin toplanmasında, veziküler folliküllerin aspirasyonu yaygın olarak kullanılan bir tekniktir. Bu amaçla özel olarak yapılmış aspiratörler kullanılabileceği gibi, 5-10 ml lik enjektörlerin ucuna takılmış 18 G lik iğneler de kullanılabilmektedir. Bu teknik uygulaması pratik olmakla birlikte, folliküllerin sadece %30 60 ından oosit elde etmek mümkün olmaktadır. Oysa daha zaman alıcı olan follikül diseksiyon tekniğinde, bu oran %100 e kadar ulaşmaktadır. Ayrıca aspirasyon yöntemi ile toplanan oositlerin yaklaşık olarak %43 ü morfolojik olarak normal olmaktadır. Bu teknikte ovaryum başına elde edilen kullanılabilir kalitedeki oosit sayısı, 5-8 adet olduğu bildirilmektedir. Dezavantajlarına rağmen, pratik olması ve çok sayıda ovaryumun işlenebilmesine olanak vermesi nedeniyle, aspirasyon yöntemi tercih edilmektedir. Araştırmacılar, çok sayıda ovaryumun işlenmesinin önemli olduğu ticari embriyo üretimi yapılan laboratuarlarda, aspirasyon tekniğini oosit kalitesinin önemli olduğu durumlarda ise diseksiyon yöntemini önermektedirler (Gordon, 1994) Follikül Diseksiyonu Veziküler folliküllerin (2-8 mm) diseksiyonunu takiben, parçalayarak oosit toplanması, öncelikle koyunlarda kullanılmış bir tekniktir. Bu teknikte

16 9 öncelikle oositi çevreleyen kumulus hücrelerine zarar vermeden oosit elde edilmesi amaçlanmaktadır. En büyük avantajı atretik ve atretik olmayan folliküllerin belirlenebilmesidir. Follikülün homojen olarak saydam ve açık renkte olması, damarlaşmanın iyi, stratum granulozum tabakasının düzenli oluşu, follikülün atretik olmadığını göstermektedir. Diğer taraftan, atretik folliküllerin damarlaşması zayıftır ve donuk gri renktedirler. Diseksiyon tekniğinde aspirasyonda olduğu gibi, oositi çevreleyen kumulus hücrelerine zarar verilmediği için, fazla sayıda kaliteli oosit elde etmek mümkün olmaktadır. Ayrıca, kaliteli oositlere ait kumulus oophorus follikül duvarına sıkıca bağlandığı için, bunlar aspirasyonla her zaman alınamamaktadır (Gordon, 1994) Ovaryum Dilimleme Tekniği Ovaryum dilimleme tekniği direkt olarak uygulanabildiği gibi, aspirasyon sonrası da yapılabilmektedir. Ovaryum başına arasında oosit elde etmek mümkün olmaktadır. Özellikle koyun - keçi gibi küçük ovaryumlu hayvanlarda, ovaryum yüzeyinin dilimlenmesi iyi sonuçlar vermektedir. Bu teknikte, çok sayıda oosit elde edilmekle birlikte, mayotik olarak yetersiz oositler de toplanabilmektedir. Çok sayıda ovaryumun işlenmesi için uygun olmamakla birlikte, az sayıdaki ovaryum için önerilmektedir (Duran, 2000) İn Vitro Oosit Maturasyonu Maturasyon sırasında oosit çekirdeği, diploid kromozom sayısını azaltarak haploid yapmak amacıyla bir dizi bölünmeye girmektedir. Bu çekirdek maturasyonu, genetik materyali çevreleyen bir zar olan, germinal vezikülün gözden kaybolması (GVBD) ve kromozomların yoğunlaşması ile başlamaktadır. Sığır, koyun ve domuz oositlerinde mayozun yeniden başlaması ve kromatin yoğunlaşması için aktif olarak protein sentezi gerekmekte iken, rodent ve tavşanlarda, böyle bir zorunluluk

17 10 bulunmamaktadır. Tam olarak gelişmiş rodent ve tavşan oositleri GVBD, kromatinin yoğunlaşması için gereken bütün proteinlere sahiptirler. Germinal vezikülün yıkımlanması ile birlikte kromozomlar yoğunlaşarak sıkı bir yapı oluştururlar. Primer oositler birbirini takip eden iki mayotik bölünmeye girerler. Diploid kromozom çiftleri sitoplazmada serbest bulunurken, ekvatoral düzlem üzerinde dizilerek metafaz I safhasına geçerler. İlk bölünmeyi takiben iki hücre oluşur. Bunlardan bir tanesi, tam bir sitoplazmaya sahip iken, ikinci hücrede neredeyse hiç sitoplazma yoktur. Bu küçük hücreye, kutup hücresi ismi verilmektedir. Kutup hücresinde kromozomlara ilaveten, çeşitli sitoplazmik organeller de bulunmaktadır. İlk bölünmeyi tamamlayan oosit sekonder oosit adını alır ve diploid kromozom sayısına sahiptir. Birinci bölünmeden sonra, ikinci bölünme başlar ve metafaz II safhasına kadar ilerler. Bu safhada duran bölünme, oosite spermin penetrasyonu ile yeniden başlamaktadır. İkinci mayotik bölünmenin tamamlanması ile perivitellin boşluğa ikinci kutup hücresi atılır ve kromozom sayısı haploid sayıya (n=30) düşer (Greve ve ark., 1993; Gordon, 1994). Sığır oositlerinin gelişim kapasitesini etkileyen birçok faktör bulunmaktadır. Oositlerin toplandığı hayvanın yaşı (Paz ve ark., 2001), ırkı, beslenmesi (Kendrick, 1997; Sinclair ve ark., 2000), follikül çapı (Duran, 2000), seksüel siklus dönemi (Wit ve ark., 2000), mevsim (Katanani ve ark., 2002), kumulus oosit kompleksinin morfolojik özellikleri (Sylvie ve Panich, 2002) gibi faktörler örnek olarak verilebilir. Gelişme yeteneğine sahip oositleri belirlemenin en basit yollarından birisi, kumulus yapısının değerlendirilmesidir. Kumulus hücreleri farklı fonksiyonlara sahip granuloza hücrelerinin bir alt kümesidir. Oositin gelişmesi sırasında besin desteği, zona pellusidanın oluşturulmasına katılma, çeşitli proteinlerin sentezlenmesi gibi görevleri bulunmaktadır. Kumulus hücrelerinin zona pellusida ile temas halindeki bölümü corona radiata olarak adlandırılır ve oosit ile yakın sitoplazmik bağlantılar içindedirler. Yapılan çalışmalar sıkı ve kalın bir kumulus katı ile çevrili oositlerin daha yüksek gelişim potansiyeline sahip olduklarını göstermiştir (Gordon, 1994; Sirard ve Blondin, 1996). Pujol ve ark.

18 11 (2004), geleneksel değerlendirme teknikleri yanında glukoz-6-fosfat dehidrojenaz aktivitesini belirleyen brilliant cresyl blue (BCB) boyası kullanarak da gelişim yeteneğine sahip oositlerin seçilebileceğini bildirmişlerdir. Kumulus hücrelerinin, sun i olarak uzaklaştırılması oositlerin maturasyon oranlarını düşürmektedir (Sirard ve Blondin, 1996). Ayrıca kumulus hücrelerinin sitoplazmik maturasyona katkı yaptıkları bildirilmektedir (Hassan, 2001). Fertilizasyon öncesi kumulus hücrelerinden tamamen arındırılan oositlerde fertilizasyon sonrası erken bölünme oranları düşmektedir (Fatehi ve ark., 2002). Araştırmacılar oosit çapı ile kumulus oosit kompleks (KOK) kalitesi arasında yakın bir ilişki bulunduğunu bildirmektedirler. Kumulus oosit kompleksinde atrezi arttıkça oositin çapı da büyümektedir. Ancak atrezi belli bir noktaya ulaştığında oosit büzüşmekte ve çapı daralmaktadır (Wit ve Kruip, 2001). Bu araştırmacılar (Wit ve Kruip, 2001) KOK un atrezi belirtileri göstermesinin, uzun bir süreçte kazanılan maturasyon, fertilizasyon ve embriyo olabilme yeteneklerinin bir sonucu olduğunu düşünmektedirler. Goesseels ve Panich (2002), erken atrezi belirtileri gösteren oositlerin daha yüksek embriyo oluşturma yeteneğine sahip olduğunu belirtmektedirler. Yapılan çalışmalar 3-4 mm çaptaki folliküllerin gelişim yeteneklerini kazandıkları ve follikül çapı büyüdükçe oositin ileriki gelişim basamaklarına geçme yeteneğinin arttığını göstermektedir. Ayrıca follikül sağlığının da içindeki oositi yakından etkilediği bilinmektedir. Follikülün atrezi olması, oositin de dejenerasyonuna neden olmaktadır (Lonergan ve ark., 1994; Sirard ve Blondin, 1996). Ancak atrezinin başlarındaki folliküllerden elde edilen oositlerde, yüksek gelişim potansiyellerine sahip olabilmektedirler (Mayes ve Sirard, 2001; Wit ve Kruip, 2001). Gordon (1994), in vivo maturasyon sonrası, sığır oositlerinin tam olarak genişlemiş ve dejenerasyon göstermeyen bir kumulus katına sahip olmaları gerektiğini bildirmişlerdir. Aynı zamanda homojen olarak

19 12 granülasyon gösteren bir sitoplazma ve küçük perivitellin boşluk olması gerekmektedir. Bu özellikleri gösteren oositlerin fertilizasyon kapasitelerinin yüksek olduğu bildirilmiştir. İn vitro maturasyonda kullanılan medyum sadece M II dönemine gelen oosit sayısını değil, fertilizasyon ve ileriki gelişim basamaklarına geçen oosit sayısını da etkilemektedir. Sığır oositlerinin in vitro maturasyonunda en yaygın olarak kullanılan medyum TCM 199 medyumudur. Bu medyum Earl ün tuzlarını içerir ve sodyum bikarbonat ile tamponlanmıştır (Gordon, 1994). Memeli oositlerinin kendi ortamlarında alındıktan sonra maturasyonlarını tamamlamaları için farklı serumların ya da BSA gibi protein kaynağının kültür medyumuna katılmış olması gerekmektedir (Mingoti ve ark., 1995; Chanson ve ark., 2001). Kültür ortamına katılan serum (Ocana ve ark., 1999a) ve hormonların (Ocana ve ark., 1999b) maturasyon oranlarını artırdıkları ve embriyonik gelişimi destekledikleri saptanmıştır. Ayrıca kültür ortamına bakteriyel kontaminasyonlardan korunmak amacıyla penisilin, streptomisin, gentamisin gibi antibiyotikler de ilave edilebilmektedir (Shirazi, 2003) Oositlerde Maturasyon Kriterleri Oositlerde maturasyon nükleer maturasyon ve sitoplazmik maturasyon olmak üzere iki basamakta incelenmektedir. Sitoplazmik maturasyon oositin germinal vezikül (GV) aşamasından M II aşamasına kadar geçen süreçteki değişiklikleri ve oositin gelişimsel kapasiteyi kazanmasını ifade etmektedir. Çekirdek maturasyonu ise GV aşamasındaki oositin metafaz II dönemine ulaşması anlamına gelmektedir. İn vitro maturasyon sırasında sığır oositlerinde kumulus hücreleri genişlemekte, perivitellin boşluk meydana gelmekte ve ilk kutup hücresinin bu boşluğa atılımı gerçekleşmektedir (Gordon, 1994). Mayes (2002) sitoplazmik maturasyonun indirekt morfolojik kriteri olarak, anılan özelliklerin kullanılabileceğini bildirmiştir. İnsanlarda yapılan IVF çalışmalarında genellikle kumulus ekspansiyonu oosit

20 13 maturasyonunun bir göstergesi olarak kabul edilmektedir. Ancak kumulus ekspansiyonu maturasyondan bağımsız olarak da meydana gelebilmektedir. Boyama ile yapılan değerlendirmelerde kromozomal durumu M II yi gösteren oositlerin yalnızca %50 sinde kutup hücresinin belirlenebildiği bildirilmektedir. Dolayısıyla kutup hücresinin atılmaması nükleer maturasyonun meydana gelmediğini göstermemektedir. Ancak çekirdek maturasyonunu daha doğru bir biçimde saptamak amacıyla boyama tekniklerinden yararlanılabilmektedir (Gordon, 1994). Xu ve ark. (1986), maturasyonun tek gerçek güvenilir kriterinin, canlı bir yavrunun doğumu olduğunu bildirmektedirler İmmatür ve Matür Oositlerin Kryobiyolojik Özellikleri Genel bir kural olarak, tek bir hücrenin dondurulması, hücre kitlelerinin dondurulmasına göre daha başarılı olmaktaysa da memeli oositleri için bu durum geçerli değildir (Özkavukçu ve Erdemli, 2002). Memeli oositleri, dondurulmaya karşı zigot ve embriyo dönemine göre duyarlı bulunmaktadır (Vajta,1999). Oosit veya embriyoların büyüklüğü, şekli, geçirgenliği, kalitesi, ait olduğu tür ve gelişim dönemi başarılı bir dondurma için önemli özelliklerdir. Matür bir oosit en büyük (yaklaşık 130 µm çapında) memeli hücrelerinden birisidir (Paytner, 2000). Evcil memelilerde erkek gametlerinin boyutları dişilerinkine göre daha küçük olduğundan, başarıyla dondurulabilmektedir. Benzer şekilde fare oositlerinin insan ve tavşan oositlerine göre küçük olması dondurma çözdürme sonrasında yüksek canlılık oranları elde edilmesine olanak tanımaktadır (Porcu, 2001). Oosit, tek bir hücre olduğundan çevre değişikliklerine, çok hücreli implantasyon öncesi embriyolara göre daha hassastır (Im ve ark., 1997). Bu hassasiyetin diğer sebepleri şu şekilde sıralanabilmektedir; Yüksek hacim/yüzey oranı nedeniyle hücrenin bir kısmında yüksek kryoprotektan konsantrasyonu, toksik hasara neden olurken, diğer tarafta

BİYOTEKNOLOJİ NEDİR? Canlılar aracılığı ile ürün ve hizmet üretmektir

BİYOTEKNOLOJİ NEDİR? Canlılar aracılığı ile ürün ve hizmet üretmektir BİYOTEKNOLOJİ NEDİR? Canlılar aracılığı ile ürün ve hizmet üretmektir Reprodüktif Biyoteknolojinin Amacı Canlılarda in vivo ve in vitro koşullarda gen kaynaklarının uzun süreli korunması ve daha fazla

Detaylı

Embriyo Kriyoprezervasyonu

Embriyo Kriyoprezervasyonu ÜREME TIBBI VE CERRAHİSİ DERNEĞİ İnfertilite Tedavisinde Güncel Yaklaşımlar Toplantısı Ankara, 21.12.2014 Embriyo Kriyoprezervasyonu Dr. Sinan Özkavukcu Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi ÜYTE Merkezi Laboratuvar

Detaylı

Laboratuvar Başarısında Kriyoprezervasyonun Rolü

Laboratuvar Başarısında Kriyoprezervasyonun Rolü Laboratuvar Başarısında Kriyoprezervasyonun Rolü Ayşen Durmaz, PhD Ege Üniversitesi Aile Planlaması İnfertilite Araştırma ve Uygulama Merkezi Tanım Kriyoprezervasyon; hücrelerin ve dokuların sıfır derecenin

Detaylı

FERTİLİZASYON-Döllenme

FERTİLİZASYON-Döllenme FERTİLİZASYON-Döllenme Tanım Spermatozoon ile Oosit II nin birleşerek yeni bir canlı olan ZİGOT u şekillendirmesi Ovulasyonla yumurta yoluna atılan Oosit korona radiata hücreleri ile sarılıdır. - Oosit

Detaylı

HAYVANSAL HÜCRELER VE İŞLEVLERİ. YRD. DOÇ. DR. ASLI SADE MEMİŞOĞLU RESİM İŞ ZEMİN KAT ODA: 111

HAYVANSAL HÜCRELER VE İŞLEVLERİ. YRD. DOÇ. DR. ASLI SADE MEMİŞOĞLU RESİM İŞ ZEMİN KAT ODA: 111 HAYVANSAL HÜCRELER VE İŞLEVLERİ YRD. DOÇ. DR. ASLI SADE MEMİŞOĞLU RESİM İŞ ZEMİN KAT ODA: 111 asli.memisoglu@deu.edu.tr KONULAR HAYVAN HÜCRESİ HAYVAN, BİTKİ, MANTAR, BAKTERİ HÜCRE FARKLARI HÜCRE ORGANELLERİ

Detaylı

DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ

DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ 3/0/016 00:00:00 Döner Sermaye İşletmesi Teklif No 016130 İLAN HASTANEMİZİN İHTİYACI OLAN AŞAĞIDA YAZILI MALZEME(LER) TEKLİF ALMA SURETİYLE SATIN ALINACAKTIR. İLGİLENEN FİRMALARIN 6/0/016 TARİHİ, SAAT

Detaylı

DEHİDRE KÖPEKLERDE BİKARBONATLI SODYUM KLORÜR SOLÜSYONUNUN HEMATOLOJİK VE BİYOKİMYASAL PARAMETRELERE ETKİSİ

DEHİDRE KÖPEKLERDE BİKARBONATLI SODYUM KLORÜR SOLÜSYONUNUN HEMATOLOJİK VE BİYOKİMYASAL PARAMETRELERE ETKİSİ T.C. ADNAN MENDERES ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ İÇ HASTALIKLARI ANABİLİM DALI VİH-YL 2007 0002 DEHİDRE KÖPEKLERDE BİKARBONATLI SODYUM KLORÜR SOLÜSYONUNUN HEMATOLOJİK VE BİYOKİMYASAL PARAMETRELERE

Detaylı

Şekil 1. Mitoz bölünmenin profaz evresi.

Şekil 1. Mitoz bölünmenin profaz evresi. KONU 9. HÜCRE BÖLÜNMESİ MİTOZ BÖLÜNME Mitoz bölünme tek hücreli canlılardan, çok hücreli canlılara ve insana kadar birçok canlı grubu tarafından gerçekleştirilebilir. Mitoz bölünme sonunda bölünen hücrelerden

Detaylı

DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ

DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ 3//03 00:00:00 Döner Sermaye İşletmesi Teklif No 039378 İLAN HASTANEMİZİN İHTİYACI OLAN AŞAĞIDA YAZILI MALZEME(LER) SATIN ALINACAKTIR. İLGİLENEN FİRMALARIN 5//03 TARİHİ, SAAT :00 'E/A KADAR TEKLİFLERİNİ

Detaylı

Hücre Biyoloji Laboratuarı Güz dönemi Alıştırma Soruları (Dr.Selcen Çelik)

Hücre Biyoloji Laboratuarı Güz dönemi Alıştırma Soruları (Dr.Selcen Çelik) Hücre Biyoloji Laboratuarı 2014-2015 Güz dönemi Alıştırma Soruları (Dr.Selcen Çelik Konular: ph ve tamponlar, hücre kültür tekniği, mikrometrik ölçüm ph ve Tamponlar 1. ph sı 8.2 olan 500 ml. 20mM Tris/HCl

Detaylı

DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ

DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ 03/0/016 00:00:00 Döner Sermaye İşletmesi Teklif No 016835 İLAN HASTANEMİZİN İHTİYACI OLAN AŞAĞIDA YAZILI MALZEME(LER) TEKLİF ALMA SURETİYLE SATIN ALINACAKTIR. İLGİLENEN FİRMALARIN 08/0/016 TARİHİ, SAAT

Detaylı

EMBRĐYO TRANSFERĐ. Dr. Numan Akyol Lalahan. lalahanakyol 1

EMBRĐYO TRANSFERĐ. Dr. Numan Akyol Lalahan. lalahanakyol 1 EMBRĐYO TRANSFERĐ Dr. Numan Akyol Lalahan Hayvancılık k Merkez Araştırma rma Enstitüsü lalahanakyol 1 lalahanakyol 2 EMBRĐYO TRANSFERĐNĐN AVANTAJLARI Normalden 20 kat daha fazla sayıda yavru Genetiğin

Detaylı

ıo. Urünün raf ömrü üretim tarihinden itibaren i yıl olmalıdır.

ıo. Urünün raf ömrü üretim tarihinden itibaren i yıl olmalıdır. 12)VİTRİFİKASYON KİT TEKNİK ŞART AMESİ I. Oosit, Embryo ve Blastosistlerin Vitrifikasyon yöntemi ile dondurulması amacı ile kullaru lmalıd ır. 2. Ürün Equilihrnıion Solution - ES (white cap) i x 1 ml.

Detaylı

DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ

DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ //205 00:00:00 Döner Sermaye İşletmesi Teklif No 205695 İLAN HASTANEMİZİN İHTİYACI OLAN AŞAĞIDA YAZILI MALZEME(LER) TEKLİF ALMA SURETİYLE SATIN ALINACAKTIR. İLGİLENEN FİRMALARIN //205 TARİHİ, SAAT 0:00

Detaylı

III-Hayatın Oluşturan Kimyasal Birimler

III-Hayatın Oluşturan Kimyasal Birimler III-Hayatın Oluşturan Kimyasal Birimler MBG 111 BİYOLOJİ I 3.1.Karbon:Biyolojik Moleküllerin İskeleti *Karbon bütün biyolojik moleküllerin omurgasıdır, çünkü dört kovalent bağ yapabilir ve uzun zincirler

Detaylı

9. SINIF KONU ANLATIMI 5 CANLININ TEMEL BİLEŞENLERİ -İNORGANİK MADDELER 1- SU

9. SINIF KONU ANLATIMI 5 CANLININ TEMEL BİLEŞENLERİ -İNORGANİK MADDELER 1- SU 9. SINIF KONU ANLATIMI 5 CANLININ TEMEL BİLEŞENLERİ -İNORGANİK MADDELER 1- SU Canlıların yapısına katılan maddeler çeşitli özellikler nedeni ile temel olarak iki grupta incelenir. Canlının Temel Bileşenleri

Detaylı

YUMURTA TİPLERİ BÖLÜNME ŞEKİLLERİ İNVİTRO FERTİLİZASYON VE EMBRİYO NAKLİ. Doç. Dr. Alev Gürol BAYRAKTAROĞLU

YUMURTA TİPLERİ BÖLÜNME ŞEKİLLERİ İNVİTRO FERTİLİZASYON VE EMBRİYO NAKLİ. Doç. Dr. Alev Gürol BAYRAKTAROĞLU YUMURTA TİPLERİ BÖLÜNME ŞEKİLLERİ İNVİTRO FERTİLİZASYON VE EMBRİYO NAKLİ Doç. Dr. Alev Gürol BAYRAKTAROĞLU Yumurta tipleri : Çeşitli hayvan yumurtaları, taşıdıkları lecithus (vitellus) maddesinin azlığına

Detaylı

Canlılarda mitoz, amitoz ve mayoz olmak üzere üç çeşit bölünme görülür.

Canlılarda mitoz, amitoz ve mayoz olmak üzere üç çeşit bölünme görülür. HÜCRE BÖLÜNMELERİ Canlılarda mitoz, amitoz ve mayoz olmak üzere üç çeşit bölünme görülür. I. MİTOZ BÖLÜNME Mitoz bölünme tek hücreli canlılardan, çok hücreli canlılara ve insana kadar bir çok canlı grubu

Detaylı

ADIM ADIM YGS-LYS 5. ADIM CANLININ TEMEL BİLEŞENLERİ -İNORGANİK MADDELER 1- SU

ADIM ADIM YGS-LYS 5. ADIM CANLININ TEMEL BİLEŞENLERİ -İNORGANİK MADDELER 1- SU ADIM ADIM YGS-LYS 5. ADIM CANLININ TEMEL BİLEŞENLERİ -İNORGANİK MADDELER 1- SU Canlıların yapısına katılan maddeler çeşitli özellikler nedeni ile temel olarak iki grupta incelenir. Canlının Temel Bileşenleri

Detaylı

2006 ÖSS BİYOLOJİ SORULARI VE CEVAPLARI

2006 ÖSS BİYOLOJİ SORULARI VE CEVAPLARI 2006 ÖSS BİYOLOJİ SORULARI VE CEVAPLARI 1. BÖLÜM 1. I. Adaptasyon II. Mutasyon III. Kalıtsal varyasyon Bir populasyondaki bireyler, yukarıdakilerden hangilerini "doğal seçilim ile kazanır? D) I veii E)

Detaylı

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #13

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #13 YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #13 1) Canlılarda özelliklerin genlerle kontrol edildiği ve her genin en az bir özellikten sorumlu olduğu bilindiğine göre, I. Diploid canlılarda her özellik için iki gen bulunması

Detaylı

HÜCRE. Yrd.Doç.Dr. Mehtap ÖZÇELİK Fırat Üniversitesi

HÜCRE. Yrd.Doç.Dr. Mehtap ÖZÇELİK Fırat Üniversitesi HÜCRE Yrd.Doç.Dr. Mehtap ÖZÇELİK Fırat Üniversitesi Hücre Canlıların en küçük yapı taşıdır Bütün canlılar hücrelerden oluşur Canlılar tek hücreli ya da çok hücreli olabilir Bitki ve hayvan hücresi = çok

Detaylı

YAZILIYA HAZIRLIK SORULARI. 10. Sınıf 1 MİTOZ BÖLÜNME EŞEYSİZ ÜREME

YAZILIYA HAZIRLIK SORULARI. 10. Sınıf 1 MİTOZ BÖLÜNME EŞEYSİZ ÜREME YAZILIYA HAZIRLIK SORULARI 10. Sınıf 1 MİTOZ BÖLÜNME EŞEYSİZ ÜREME Hücre döngüsü uzun bir interfaz ve kısa bir bölünme evresinden oluşur. Hücre bölünmesi tüm canlılarda büyüme, gelişme ve onarım sağlar.

Detaylı

Sığrlarda Embryo Transferi. Prof.Dr.Serhat Pabuccuoğlu

Sığrlarda Embryo Transferi. Prof.Dr.Serhat Pabuccuoğlu Sığrlarda Embryo Transferi Prof.Dr.Serhat Pabuccuoğlu BİYOTEKNOLOJİ NEDİR? Canlılar aracılığı ile ürün ve hizmet üretmektir Reprodüktif Biyoteknolojinin Amacı Canlılarda in vivo ve in vitro koşullarda

Detaylı

BİO.ERKİN KENT GÜRGAN CLINIC KADIN SAĞLIĞI, İNFERTİLİTE VE TÜP BEBEK MERKEZİ ANKARA,

BİO.ERKİN KENT GÜRGAN CLINIC KADIN SAĞLIĞI, İNFERTİLİTE VE TÜP BEBEK MERKEZİ ANKARA, SPERM KRİYOPREZERVASYONU (Sperm hücresinin dondurularak saklanması) BİO.ERKİN KENT GÜRGAN CLINIC KADIN SAĞLIĞI, İNFERTİLİTE VE TÜP BEBEK MERKEZİ ANKARA, 2014 İÇERİK DONDURMANIN TANIMI ENDİKASYONLARI TARİHÇESİ

Detaylı

HÜCRE BÖLÜNMESİ VE ÜREME. Mitoz Bölünme ve Eşeysiz Üreme 1

HÜCRE BÖLÜNMESİ VE ÜREME. Mitoz Bölünme ve Eşeysiz Üreme 1 HÜCRE BÖLÜNMESİ VE ÜREME Mitoz Bölünme ve Eşeysiz Üreme 1 Hücrenin bölünmeye başlamasından itibaren onu takip eden diğer hücre bölünmesine kadar geçen zaman aralığına hücre döngüsü denir. Hücreler belli

Detaylı

Protein Ekstraksiyonu

Protein Ekstraksiyonu Protein Ekstraksiyonu Dr.Gaye Güler Tezel Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Patoloji Anabilim Dalı Proteinler tüm canlı organizmalar için en önemli makromoleküllerden biridir. Bazıları yapısal komponentleri

Detaylı

LİZOZOMLAR Doç. Dr. Mehmet Güven

LİZOZOMLAR Doç. Dr. Mehmet Güven LİZOZOMLAR Doç.. Dr. Mehmet GüvenG Lizozomlar tek bir membran ile çevrili evrili veziküler yapılı organellerdir. Lizozomlar eritrosit dışıd ışındaki tüm t m hayvan hücrelerinde h bulunur. Ortalama olarak

Detaylı

HISTOLOJIDE BOYAMA YÖNTEMLERI. Dr. Yasemin Sezgin. yasemin sezgin

HISTOLOJIDE BOYAMA YÖNTEMLERI. Dr. Yasemin Sezgin. yasemin sezgin HISTOLOJIDE BOYAMA YÖNTEMLERI Dr. Yasemin Sezgin yasemin sezgin HÜRESEL BOYAMANIN TEMEL PRENSİPLERİ Hem fiziksel hem kimyasal faktörler hücresel boyamayı etkilemektedir BOYAMA MEKANIZMASı Temelde boyanın

Detaylı

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #12

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #12 YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #12 1) İnsanda döllenme sırasında, I. Spermdeki çekirdek, sentrozomun yumurtaya geçmesi II. Spermdeki akrozomun patlayarak zona pellusidayı eritmesi III. Yumurtadaki salgı maddelerinin

Detaylı

BOĞA SPERMASININ SULANDIRILMASI VE DONDURULMASI AŞAMALARI. Dr Decuadro-Hansen IMV Technologies Fransa

BOĞA SPERMASININ SULANDIRILMASI VE DONDURULMASI AŞAMALARI. Dr Decuadro-Hansen IMV Technologies Fransa BOĞA SPERMASININ SULANDIRILMASI VE DONDURULMASI AŞAMALARI Dr Decuadro-Hansen IMV Technologies Fransa Giriş Spermanın ilk dondurulup saklanması 1945 de bildirildikten sonra, birçok memeli türünden sperma

Detaylı

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #22

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #22 YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #22 1) Zigottan başlayıp yeni bir bireyin meydana gelmesiyle sonlanan olayların hepsine birden gelişme denir. Embriyonun gelişimi sırasında, I. Morula II. Gastrula III. Blastula

Detaylı

Rahim ağzı kanseri hücreleri doku kültürü mikroskopik görüntüsü.

Rahim ağzı kanseri hücreleri doku kültürü mikroskopik görüntüsü. Doç.Dr.Engin DEVECİ HÜCRE KÜLTÜRÜ Hücre Kültürü Araştırma Laboratuvarı, çeşitli hücrelerin invitro kültürlerini yaparak araştırmacılara kanser, kök hücre, hücre mekaniği çalışmaları gibi konularda hücre

Detaylı

DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ

DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ 08/06/06 00:00:00 Döner Sermaye İşletmesi Teklif No 064084 İLAN HASTANEMİZİN İHTİYACI OLAN AŞAĞIDA YAZILI MALZEME(LER) TEKLİF ALMA SURETİYLE SATIN ALINACAKTIR. İLGİLENEN FİRMALARIN 0/06/06 TARİHİ, SAAT

Detaylı

YAZILIYA HAZIRLIK TEST SORULARI. 10. Sınıf

YAZILIYA HAZIRLIK TEST SORULARI. 10. Sınıf YAZILIYA HAZIRLIK TEST SORULARI 10. Sınıf 1) Hücre döngüsünün interfaz evresini yeni tamamlamış bir hücre ile bu hücrenin döngü sonunda oluşturduğu yeni hücrelerde; I. DNA miktarı II. Gen Sayısı III. Gen

Detaylı

YGS ANAHTAR SORULAR #2

YGS ANAHTAR SORULAR #2 YGS ANAHTAR SORULAR #2 1) Bir hayvan hücresinde laktoz yapımı ile ilgili olarak, sitoplazmadaki madde miktarının değişimlerini gösteren grafik aşağıdakilerden hangisi olamaz? A) Glikoz B) Su miktarı 2)

Detaylı

GELİŞİMİN 1. VE 2. HAFTASI

GELİŞİMİN 1. VE 2. HAFTASI GELİŞİMİN 1. VE 2. HAFTASI (Fertilizasyon, Segmentasyon, İmplantasyon ve Bilaminar disk) PROF. DR. İSMAİL SEÇKİN FERTİLİZASYON A ) Germ hücrelerinin fertilizasyon bölgesine taşınması Oositin ampullaya

Detaylı

ENDOMETRİAL KO-KÜLTÜRÜN BAŞARILI OLARAK ETKİLEDİĞİ HASTA TOPLULUĞU KİMLERDİR?

ENDOMETRİAL KO-KÜLTÜRÜN BAŞARILI OLARAK ETKİLEDİĞİ HASTA TOPLULUĞU KİMLERDİR? ENDOMETRİAL KO-KÜLTÜRÜN BAŞARILI OLARAK ETKİLEDİĞİ HASTA TOPLULUĞU KİMLERDİR? Bio. Semra Sertyel ALMAN HASTANESİ IVF LABORATUARLARI YÜT de başarıyı etkileyen faktörler Kadın yaşı Erkek Faktörü Uygun olmayan

Detaylı

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #5

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #5 YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #5 Miktar 1) I.Hemoglobinin yapısındaki karbon atomu sayısını tespit etmek II. Solunumda kullanılacak gazların hangi molekülle taşınacağını tespit etmek III. Kanın ph ını tespit

Detaylı

Stres Koşulları ve Bitkilerin Tepkisi

Stres Koşulları ve Bitkilerin Tepkisi Stres Koşulları ve Bitkilerin Tepkisi Stres nedir? Olumsuz koşullara karşı canlıların vermiş oldukları tepkiye stres denir. Olumsuz çevre koşulları bitkilerde strese neden olur. «Biyolojik Stres»: Yetişme

Detaylı

ÇOK HÜCRELİ ORGANİZMALARIN GELİŞİMİ

ÇOK HÜCRELİ ORGANİZMALARIN GELİŞİMİ ÇOK HÜCRELİ ORGANİZMALARIN GELİŞİMİ Seçici gen ifadesi embriyonun gelişmesini sağlayan 4 temel işlevi denetler: 1. Hücre çoğalması 2. Hücre farklılaşması 3. Hücre etkileşimleri 4. Hücre hareketi HÜCRE

Detaylı

Sığır yetiştiriciliğinde Sıcaklık Stresi ve Alınabilecek Önlemler. Prof. Dr. Serap GÖNCÜ. Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi

Sığır yetiştiriciliğinde Sıcaklık Stresi ve Alınabilecek Önlemler. Prof. Dr. Serap GÖNCÜ. Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi Sığır yetiştiriciliğinde Sıcaklık Stresi ve Alınabilecek Önlemler Prof. Dr. Serap GÖNCÜ Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi Zootekni Bölümü 01330 Adana Bir ineğin kendisinden beklenen en yüksek verimi

Detaylı

TEST 1. Hücre Solunumu. 4. Aşağıda verilen moleküllerden hangisi oksijenli solunumda substrat olarak kullanılamaz? A) Glikoz B) Mineral C) Yağ asidi

TEST 1. Hücre Solunumu. 4. Aşağıda verilen moleküllerden hangisi oksijenli solunumda substrat olarak kullanılamaz? A) Glikoz B) Mineral C) Yağ asidi 1. Termometre Çimlenen bezelye tohumlar Termos Çimlenen bezelye tohumları oksijenli solunum yaptığına göre yukarıdaki düzenekle ilgili, I. Termostaki oksijen miktarı azalır. II. Termometredeki sıcaklık

Detaylı

BMM307-H02. Yrd.Doç.Dr. Ziynet PAMUK

BMM307-H02. Yrd.Doç.Dr. Ziynet PAMUK BMM307-H02 Yrd.Doç.Dr. Ziynet PAMUK ziynetpamuk@gmail.com 1 BİYOELEKTRİK NEDİR? Biyoelektrik, canlıların üretmiş olduğu elektriktir. Ancak bu derste anlatılacak olan insan vücudundan elektrotlar vasıtasıyla

Detaylı

Giriş Fertilizasyon Pre-Embriyogenez

Giriş Fertilizasyon Pre-Embriyogenez Giriş Fertilizasyon Pre-Embriyogenez Prof.Dr. Alp Can Histoloji-Embriyoloji Anabilim Dalı Embriyoloji (Gelişim Bilimi) [embriyo=cenin, logos=bilim] İnsanın gelişimindeki yapı-işlev ilişkisi Tanımsal (deskriptif

Detaylı

FİZYOLOJİ LABORATUVAR BİLGİSİ VEYSEL TAHİROĞLU

FİZYOLOJİ LABORATUVAR BİLGİSİ VEYSEL TAHİROĞLU FİZYOLOJİ LABORATUVAR BİLGİSİ VEYSEL TAHİROĞLU Fizyolojiye Giriş Temel Kavramlar Fizyolojiye Giriş Canlıda meydana gelen fiziksel ve kimyasal değişikliklerin tümüne birden yaşam denir. İşte canlı organizmadaki

Detaylı

Meyve ve Sebze Depolanması ve İhracatında Kullanılan Modifiye Atmosfer Ambalajlarındaki Gelişmeler Doç. Dr. Fatih ŞEN

Meyve ve Sebze Depolanması ve İhracatında Kullanılan Modifiye Atmosfer Ambalajlarındaki Gelişmeler Doç. Dr. Fatih ŞEN Meyve ve Sebze Depolanması ve İhracatında Kullanılan Modifiye Atmosfer Ambalajlarındaki Gelişmeler Doç. Dr. Fatih ŞEN Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü fatih.sen@ege.edu.tr Modifiye

Detaylı

KALITSAL MOLEKÜLÜN BİÇİMİ ve ORGANİZASYONU PROF. DR. SERKAN YILMAZ

KALITSAL MOLEKÜLÜN BİÇİMİ ve ORGANİZASYONU PROF. DR. SERKAN YILMAZ KALITSAL MOLEKÜLÜN BİÇİMİ ve ORGANİZASYONU PROF. DR. SERKAN YILMAZ Değişik canlı gruplarında kalıtsal molekülün çeşidi, sayısı, biçimi ve organizasyonu bakımından farklılıklar bulunur. Ortak özellik: nükleik

Detaylı

Sperm DNA Yapısı Değerlendirilmesi. Prof. Dr. Esat Orhon

Sperm DNA Yapısı Değerlendirilmesi. Prof. Dr. Esat Orhon Sperm DNA Yapısı Değerlendirilmesi Prof. Dr. Esat Orhon DNA kırıklarının nedeni nedir? Unpaired Electrons Serbest radikal nedir? Çift oluşturamamış, tek kalmış elektron veya elektronlar içeren atomlar

Detaylı

İLAÇLARIN VÜCUTTAKİ ETKİ MEKANİZMALARI. Öğr. Gör. Nurhan BİNGÖL

İLAÇLARIN VÜCUTTAKİ ETKİ MEKANİZMALARI. Öğr. Gör. Nurhan BİNGÖL İLAÇLARIN VÜCUTTAKİ ETKİ MEKANİZMALARI Öğr. Gör. Nurhan BİNGÖL Vücudun İlaçlara Etkisi (Farmakokinetik Etkiler) Farmakokinetik vücudun ilaca ne yaptığını inceler. İlaçlar etkilerini lokal veya sistematik

Detaylı

Biochemistry Chapter 4: Biomolecules. Hikmet Geçkil, Professor Department of Molecular Biology and Genetics Inonu University

Biochemistry Chapter 4: Biomolecules. Hikmet Geçkil, Professor Department of Molecular Biology and Genetics Inonu University Biochemistry Chapter 4: Biomolecules, Professor Department of Molecular Biology and Genetics Inonu University Biochemistry/Hikmet Geckil Chapter 4: Biomolecules 2 BİYOMOLEKÜLLER Bilim adamları hücreyi

Detaylı

HÜCRE. Dicle Aras. Hücre bölünmesi, madde alışverişi ve metabolizması

HÜCRE. Dicle Aras. Hücre bölünmesi, madde alışverişi ve metabolizması HÜCRE Dicle Aras Hücre bölünmesi, madde alışverişi ve metabolizması Hücre Bölünmesi Hücre bölünme ve çoğalması iki şekilde gerçekleşir. Vücut soma hücrelerinin bölünme ve çoğalma biçimi Mitoz (mitosis),

Detaylı

YAZILI SINAV CEVAP ANAHTARI BİYOLOJİ

YAZILI SINAV CEVAP ANAHTARI BİYOLOJİ YAZILI SINAV CEVAP ANAHTARI BİYOLOJİ CEVAP 1: (TOPLAM 9 PUAN) 1.1: Eğer terleme ve su emilimi arasındaki ilişkide ortam sıcaklığının etkisini öğrenmek istiyorsa; deneyi aynı sayıda yaprağa sahip aynı tür

Detaylı

*Canlıların canlılık özelliği gösteren en küçük yapı birimine hücre denir.

*Canlıların canlılık özelliği gösteren en küçük yapı birimine hücre denir. Fen ve Teknoloji 1. Ünite Özeti Hücre Canlılarda Üreme, Büyüme ve Gelişme. *Canlıların canlılık özelliği gösteren en küçük yapı birimine hücre denir. *Hücrenin temel kısımları: hücre zarı, sitoplâzma ve

Detaylı

B unl a r ı B i l i yor mus unuz? MİTOZ. Canlının en küçük yapı biriminin hücre olduğunu 6. sınıfta öğrenmiştik. Hücreler; hücre zarı,

B unl a r ı B i l i yor mus unuz? MİTOZ. Canlının en küçük yapı biriminin hücre olduğunu 6. sınıfta öğrenmiştik. Hücreler; hücre zarı, MİTOZ Canlının en küçük yapı biriminin hücre olduğunu 6. sınıfta öğrenmiştik. Hücreler; hücre zarı, sitoplazma ve çekirdekten meydana gelmiştir. Hücreler büyüme ve gelişme sonucunda belli bir olgunluğa

Detaylı

ayxmaz/biyoloji 2. DNA aşağıdaki sonuçlardan hangisi ile üretilir Kalıp DNA yukarıdaki ana DNAdan yeni DNA molekülleri hangi sonulca üretilir A B C D

ayxmaz/biyoloji 2. DNA aşağıdaki sonuçlardan hangisi ile üretilir Kalıp DNA yukarıdaki ana DNAdan yeni DNA molekülleri hangi sonulca üretilir A B C D 1. DNA replikasyonu.. için gereklidir A) sadece mitoz B) sadece mayoz C) mitoz ve mayoz D) sadece gamet oluşumu E) sadece protein sentezi 2. DNA aşağıdaki sonuçlardan hangisi ile üretilir Kalıp DNA yukarıdaki

Detaylı

TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANKARA ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ İNTRASTOPLAZMİK SPERM ENJEKSİYONU (İCSİ) YAPILAN SIĞIR OOSİTLERİNDE KALSİYUM İYONOF

TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANKARA ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ İNTRASTOPLAZMİK SPERM ENJEKSİYONU (İCSİ) YAPILAN SIĞIR OOSİTLERİNDE KALSİYUM İYONOF TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANKARA ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ İNTRASTOPLAZMİK SPERM ENJEKSİYONU (İCSİ) YAPILAN SIĞIR OOSİTLERİNDE KALSİYUM İYONOFOR, 6-DİMETİLAMİNOPURİN ve ETANOLÜN EMBRYO GELİŞİMİNE

Detaylı

İN-VİTRO FERTİLİZASYON (IVF) VE EMBRİYO TRANSFERİ (ET)

İN-VİTRO FERTİLİZASYON (IVF) VE EMBRİYO TRANSFERİ (ET) İN-VİTRO FERTİLİZASYON (IVF) VE EMBRİYO TRANSFERİ (ET) Yardımcı üreme tekniklerinin (YÜT) (Assisted Reproduction Techniques, ART) temel amacı, infertil çiftin sağlıklı bir bebek sahibi olmasıdır. IVF-ET

Detaylı

Organik Bileşikler. Karbonhidratlar. Organik Bileşikler YGS Biyoloji 1

Organik Bileşikler. Karbonhidratlar. Organik Bileşikler YGS Biyoloji 1 Organik Bileşikler YGS Biyoloji 1 Hazırladığımız bu yazıda; organik bileşikler ve organik bileşiklerin yapısını, canlılarda bulunan organik bileşikleri ve bunların görevlerini, kullanım alanlarını, canlılar

Detaylı

Can boğazdan gelir.. Deveyi yardan uçuran bir tutam ottur..

Can boğazdan gelir.. Deveyi yardan uçuran bir tutam ottur.. Can boğazdan gelir.. Deveyi yardan uçuran bir tutam ottur.. 1 BESLENME BİLİMİ 2 Yaşamımız süresince yaklaşık 60 ton besin tüketiyoruz. Besinler sağlığımız ve canlılığımızın devamını sağlar. Sağlıklı bir

Detaylı

TOPRAK TOPRAK TEKSTÜRÜ (BÜNYESİ)

TOPRAK TOPRAK TEKSTÜRÜ (BÜNYESİ) TOPRAK Toprak esas itibarı ile uzun yılların ürünü olan, kayaların ve organik maddelerin türlü çaptaki ayrışma ürünlerinden meydana gelen, içinde geniş bir canlılar âlemini barındırarak bitkilere durak

Detaylı

ıı. Üretici, ithalatçı veya bavi olarak TITUBB da kayıtlı olunmalı ve kayıtlı olunduğuna

ıı. Üretici, ithalatçı veya bavi olarak TITUBB da kayıtlı olunmalı ve kayıtlı olunduğuna 145 MiKRON(!-lm) DENUDP.SYON pipeti TEKNiK Ş.~RTNAMESi 1. ICSI'den önce oositten kümülüs kümesini soymak, fertilizasyon kontrolü, oositin manipulasyonu. ernbr ivolar, blastokistler ve blastomerler için

Detaylı

KLONLAMA. Prof. Dr. Fatma Savran Oğuz

KLONLAMA. Prof. Dr. Fatma Savran Oğuz KLONLAMA Prof. Dr. Fatma Savran Oğuz Tek yumurta ikizleri doğal klonlardır. Araştırıcılar ilk önceleri bu doğal olayı taklit ederek klonlama çalışmalarına başlamışlardır. Tek yumurta ikizlerinde embriyo

Detaylı

Sığır oositlerinin in vitro maturasyonuna follikül uyarıcı hormon ve insan menopozal gonadotropininin etkisi*

Sığır oositlerinin in vitro maturasyonuna follikül uyarıcı hormon ve insan menopozal gonadotropininin etkisi* Ankara Üniv Vet Fak Derg, 53, 25-29, 2006 Sığır oositlerinin in vitro maturasyonuna follikül uyarıcı hormon ve insan menopozal gonadotropininin etkisi* Hasan Ceyhun MACUN 1, Mustafa KAYMAZ 2 1 Kırıkkale

Detaylı

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #15

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #15 YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #15 1) Bir hücrede meydana gelen bölünme evrelerinden birine ait şekil yukarıdaki gibi ise; I. Diploit kromozomludur. II. Glikozu nişasta şeklinde depolar. III. Sitoplazması boğumlanma

Detaylı

DİŞİ EŞEY HÜCRELERİNİN GELİŞMESİ OLGUNLAŞMASI. Doç. Dr. A. Gürol BAYRAKTAROĞLU

DİŞİ EŞEY HÜCRELERİNİN GELİŞMESİ OLGUNLAŞMASI. Doç. Dr. A. Gürol BAYRAKTAROĞLU DİŞİ EŞEY HÜCRELERİNİN GELİŞMESİ OLGUNLAŞMASI Doç. Dr. A. Gürol BAYRAKTAROĞLU OVOGENEZİS Dişi eşey hücresinin gelişip olgunlaşmasına ovogenezis denir. Spermatogenezisteki gibi çoğalma, büyüme ve olgunlaşma

Detaylı

KALİTELİ SÜT NASIL ELDE EDİLİR?

KALİTELİ SÜT NASIL ELDE EDİLİR? KALİTELİ SÜT NASIL ELDE EDİLİR? Prof. Dr. METİN ATAMER Dr. EBRU ŞENEL ANKARA ÜNİVERSİTESİ ZİRAAT FAKÜLTESİ SÜT TEKNOLOJİSİ BÖLÜMÜ Kaliteli süt üretimi için sağlanması gereken koşullar; Sağlıklı inek Özenli

Detaylı

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #18

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #18 YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #18 1) Bakterilerin gerçekleştirdiği, I. Kimyasal enerji sayesinde besin sentezleme II. Işık enerjisini kimyasal bağ enerjisine dönüştürme III. Kimyasal bağ enerjisini ATP enerjisine

Detaylı

ADIM ADIM YGS-LYS 37. ADIM HÜCRE 14- ÇEKİRDEK

ADIM ADIM YGS-LYS 37. ADIM HÜCRE 14- ÇEKİRDEK ADIM ADIM YGS-LYS 37. ADIM HÜCRE 14- ÇEKİRDEK 3) Çekirdek Ökaryot yapılı hücrelerde genetik maddeyi taşıyan hücre kısmıdır. Prokaryot hücreli canlılarda bulunmaz. GÖREVLERİ: 1) Genetik maddeyi taşıdığından

Detaylı

Tüm yaşayan organizmalar suya ihtiyaç duyarlar Çoğu hücre suyla çevrilidir ve hücrelerin yaklaşık %70 95 kadarı sudan oluşur. Yerküre içerdiği su ile

Tüm yaşayan organizmalar suya ihtiyaç duyarlar Çoğu hücre suyla çevrilidir ve hücrelerin yaklaşık %70 95 kadarı sudan oluşur. Yerküre içerdiği su ile Su Kimyası Tüm yaşayan organizmalar suya ihtiyaç duyarlar Çoğu hücre suyla çevrilidir ve hücrelerin yaklaşık %70 95 kadarı sudan oluşur. Yerküre içerdiği su ile canlılık için gerekli ortamı sunar. Canlıların

Detaylı

13 HÜCRESEL SOLUNUM LAKTİK ASİT FERMANTASYONU

13 HÜCRESEL SOLUNUM LAKTİK ASİT FERMANTASYONU 13 HÜCRESEL SOLUNUM LAKTİK ASİT FERMANTASYONU Laktik Asit Fermantasyonu Glikozdan oksijen yokluğunda laktik asit üretilmesine LAKTİK ASİT FERMANTASYONU denir. Bütün canlılarda sitoplazmada gerçekleşir.

Detaylı

Laboratuvar Tekniği. Adnan Menderes Üniversitesi Tarımsal Biyoteknoloji Bölümü TBY 118 Muavviz Ayvaz (Yrd. Doç. Dr.) 6. Hafta (20.03.

Laboratuvar Tekniği. Adnan Menderes Üniversitesi Tarımsal Biyoteknoloji Bölümü TBY 118 Muavviz Ayvaz (Yrd. Doç. Dr.) 6. Hafta (20.03. Laboratuvar Tekniği Adnan Menderes Üniversitesi Tarımsal Biyoteknoloji TBY 118 Muavviz Ayvaz (Yrd. Doç. Dr.) 6. Hafta (20.03.2014) 1 6. Haftanın Ders İçeriği DNA izolasyonu DNA hakkında 2 DNA İzolasyonu

Detaylı

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #19

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #19 YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #19 1) X Ağız Mide İnce bağırsak Şekildeki grafikte insanın sindirim kanalındaki X maddesinin değişimi gösterilmiştir. Buna göre X maddesi aşağıdakilerden hangisidir? A) Glikojen

Detaylı

Prof Dr Bülent GÜLEKLİ Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Kadın Hastalıkları ve Doğum ABD Reprodüktif Endokrinoloji Bilim Dalı Öğretim Üyesi

Prof Dr Bülent GÜLEKLİ Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Kadın Hastalıkları ve Doğum ABD Reprodüktif Endokrinoloji Bilim Dalı Öğretim Üyesi Üreme Tıbbı Derneği ve TJOD Ankara Şubesi Ortak Eğitim Toplantısı HER YÖNÜYLE PCOS 24 Şubat 2013 Prof Dr Bülent GÜLEKLİ Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Kadın Hastalıkları ve Doğum ABD Reprodüktif

Detaylı

1) HOLDING PIPET TEKNIK SARTNAMESI

1) HOLDING PIPET TEKNIK SARTNAMESI 1) HOLDING PIPET TEKNIK SARTNAMESI 1. Pipet insan oosit mikromanipulasyonlarında, oositi zarar vermeden tutma işleminde kullanılmaya uygun 2. Mikropipet borosilika camından imal edilmiş olmalıdır ve gamma

Detaylı

Sıvılar ve Katılar. Maddenin Halleri. Sıvıların Özellikleri. MÜHENDİSLİK KİMYASI DERS NOTLARI Yrd. Doç. Dr. Atilla EVCİN

Sıvılar ve Katılar. Maddenin Halleri. Sıvıların Özellikleri. MÜHENDİSLİK KİMYASI DERS NOTLARI Yrd. Doç. Dr. Atilla EVCİN Sıvılar ve Katılar MÜHENDİSLİK KİMYASI DERS NOTLARI Yrd. Doç. Dr. Atilla EVCİN Sıcaklık düşürülürse gaz moleküllerinin kinetik enerjileri azalır. Bu nedenle, bir gaz yeteri kadar soğutulursa moleküllerarası

Detaylı

MİTOZ ÇALIŞMA KÂĞIDI A. Aşağıdaki resimli bulmacayı çözünüz.

MİTOZ ÇALIŞMA KÂĞIDI A. Aşağıdaki resimli bulmacayı çözünüz. MİTOZ ÇALIŞMA KÂĞIDI A. Aşağıdaki resimli bulmacayı çözünüz. B. Numaralandırılmış evrelerle ilgili aşağıdaki cümlelerde ifadeyi doğru tamamlayan koyu renkli ifadeyi yuvarlak içine alınız. 2. / 5. resimde

Detaylı

Hücre canlının en küçük yapı birimidir.

Hücre canlının en küçük yapı birimidir. Hücre canlının en küçük yapı birimidir. Bitkilerde bulunan hücredir.bu hücrelerde hücre duvarı bulunduğundan hayvan hücresinden ayrılır. Hücre duvarı vardır. Kofulu büyük ve az sayıdadır. Şekli dikdörtgen

Detaylı

ÇÖZELTİLERİN KOLİGATİF ÖZELLİKLERİ

ÇÖZELTİLERİN KOLİGATİF ÖZELLİKLERİ ÇÖZELTİLERİN KOLİGATİF ÖZELLİKLERİ Çözeltilerin sadece derişimine bağlı olarak değişen özelliklerine koligatif özellikler denir. Buhar basıncı düşmesi, Kaynama noktası yükselmesi, Donma noktası azalması

Detaylı

KÖK HÜCRELERİN DONDURULMASI VE SAKLANMASI (KRYOPREZERVASYON) Bio. Serdar Çelik Acıbadem Labcell GMP Laboratuvarı Üretim Elemanı

KÖK HÜCRELERİN DONDURULMASI VE SAKLANMASI (KRYOPREZERVASYON) Bio. Serdar Çelik Acıbadem Labcell GMP Laboratuvarı Üretim Elemanı KÖK HÜCRELERİN DONDURULMASI VE SAKLANMASI (KRYOPREZERVASYON) Bio. Serdar Çelik Acıbadem Labcell GMP Laboratuvarı Üretim Elemanı Tarihçe 1736 Reaumur ve 1787 Spallanzani tarafından böcekler, hayvan sperm

Detaylı

1. ÜNİTE : HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM

1. ÜNİTE : HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM 1. ÜNİTE : HÜCRE BÖLÜNMESİ VE KALITIM 1 DNA (Deosiribo Nükleik Asit) Kalıtım maddesi hücre çekirdeğinde bulunur. Kalıtım maddesi iğ ipliği (Yumak) şeklinde bir görünümdedir. İğ ipliğindeki kalıtım maddesi

Detaylı

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #8

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #8 YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #8 1) Arkebakteriler sıra dışı koşullarda bile yapısı bozulmadan kalabilen enzimlere sahiptir. Arkelere ait bu enzimler, I. Kalitesi düşük metal cevherlerinin işlenmesi, II. Zehirli

Detaylı

DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ

DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ 20/01/2016 00:00:00 Döner Sermaye İşletmesi Teklif No 2016430 İLAN HASTANEMİZİN İHTİYACI OLAN AŞAĞIDA YAZILI MALZEME(LER) İHALE İLE SATIN ALINACAKTIR. İLGİLENEN FİRMALARIN 26/01/2016 TARİHİ, SAAT 10:00

Detaylı

YGS ANAHTAR SORULAR #1

YGS ANAHTAR SORULAR #1 YGS ANAHTAR SORULAR #1 1) Yıkımları sırasında Tüketilen O2 miktarı 2) H2O2 H2O2 H2O2 Grafikte bazı organik bileşiklerin yıkımları sırasında tüketilen oksijen miktarı verilmiştir. Buna göre organik bileşiklerin

Detaylı

ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ORGANİK KİMYA LABORATUVARI DENEY 8 : YÜZEY GERİLİMİNİN BELİRLENMESİ

ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ORGANİK KİMYA LABORATUVARI DENEY 8 : YÜZEY GERİLİMİNİN BELİRLENMESİ ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ORGANİK KİMYA LABORATUVARI DENEY 8 : YÜZEY GERİLİMİNİN BELİRLENMESİ DENEYİN AMACI Gazlarda söz konusu olmayan yüzey gerilimi sıvı

Detaylı

10. SINIF KONU ANLATIMI. 16 ÜREME BÜYÜME GELİŞME Döllenme ve Aile Planlaması Soru Çözümü

10. SINIF KONU ANLATIMI. 16 ÜREME BÜYÜME GELİŞME Döllenme ve Aile Planlaması Soru Çözümü 10. SINIF KONU ANLATIMI 16 ÜREME BÜYÜME GELİŞME Döllenme ve Aile Planlaması Soru Çözümü DÖLLENME Dişi üreme sistemine giren sperm hücreleri yumurta hücresinin salgıladığı FERTİLİZİN sayesinde yumurta hücresini

Detaylı

ayxmaz/biyoloji Adı: 1.Aşağıda verilen atomların bağ yapma sayılarını (H) ekleyerek gösterin. C N O H

ayxmaz/biyoloji Adı: 1.Aşağıda verilen atomların bağ yapma sayılarını (H) ekleyerek gösterin. C N O H Adı: 1.Aşağıda verilen atomların bağ yapma sayılarını (H) ekleyerek gösterin. C N O H 2.Radyoaktif izotoplar biyologları için önemlidir? Aşağıda radyoakif maddelerin kullanıldığı alanlar sıralanmıştır.bunlarla

Detaylı

HİDROJEN PEROKSİT, SAÇ BOYALARI ve KANSER

HİDROJEN PEROKSİT, SAÇ BOYALARI ve KANSER HİDROJEN PEROKSİT, SAÇ BOYALARI ve KANSER A)HİDROJEN PEROKSİT Hidrojen peroksit; ısı, kontaminasyon ve sürtünme ile yanıcı özellik gösteren, renksiz ve hafif keskin kokuya sahip olan bir kimyasaldır ve

Detaylı

CANLILARDA ÜREME. Üreme canlıların ortak özelliğidir. Her canlının kendine benzer canlı meydana getirebilmesi üreme ile gerçekleşir

CANLILARDA ÜREME. Üreme canlıların ortak özelliğidir. Her canlının kendine benzer canlı meydana getirebilmesi üreme ile gerçekleşir CANLILARDA ÜREME EYLÜL 3.HAFTA MİTOZ VE EŞEYSİZ ÜREME Her canlının kendine benzer canlı meydana getirebilmesi üreme ile gerçekleşir Üreme canlıların ortak özelliğidir 3 4 Canlılar hücrelerden meydana gelir

Detaylı

Hücre Yapısı: Somatik ve Germ Hücrelerinin Bölünme ve Farklanmaları. Yrd.Doç.Dr.Sevda Söker

Hücre Yapısı: Somatik ve Germ Hücrelerinin Bölünme ve Farklanmaları. Yrd.Doç.Dr.Sevda Söker Hücre Yapısı: Somatik ve Germ Hücrelerinin Bölünme ve Farklanmaları Yrd.Doç.Dr.Sevda Söker Embriyonal yaşamın başlangıcından itibaren hücre bölünmesi başlar ve gelişmeyle ilgili her aşama hücre bölünmesiyle

Detaylı

HÜCRE #6 HÜCRE İSKELET ELEMANLARI ÇEKİRDEK SELİN HOCA

HÜCRE #6 HÜCRE İSKELET ELEMANLARI ÇEKİRDEK SELİN HOCA HÜCRE #6 HÜCRE İSKELET ELEMANLARI ÇEKİRDEK SELİN HOCA HÜCRE İSKELET ELEMANLARI Sitoplazmanın içinde bulunan özel proteinlerdir. 3 çeşit hücre iskelet elemanı bulunur. Her iskelet elemanının görev ve yapısı

Detaylı

BAKTERİLERDE EKSTRAKROMOZAL GENETİK ELEMENTLER

BAKTERİLERDE EKSTRAKROMOZAL GENETİK ELEMENTLER BAKTERİLERDE EKSTRAKROMOZAL GENETİK ELEMENTLER Plazmid ve Epizomlar Bakterilerin kendi kromozomlarının yanı sıra, kromozom dışı bazı genetik parçacıklar bulunmaktadır Bakteri kromozomundan daha küçük yapıda

Detaylı

Zeyfiye TEZEL Mehmet KARACADAĞ

Zeyfiye TEZEL Mehmet KARACADAĞ PROJENİN ADI: POLİMER KATKILI ASFALT ÜRETİMİNİN ARAŞTIRILMASI Zeyfiye TEZEL Mehmet KARACADAĞ ( Kimya Bilim Danışmanlığı Çalıştayı Çalışması 29 Ağustos-9 Eylül 2007) Danışman: Doç.Dr. İsmet KAYA 1 PROJENİN

Detaylı

Doç. Dr. Fatih ÇALIŞKAN Sakarya Üniversitesi, Teknoloji Fak. Metalurji ve Malzeme Mühendisliği EABD

Doç. Dr. Fatih ÇALIŞKAN Sakarya Üniversitesi, Teknoloji Fak. Metalurji ve Malzeme Mühendisliği EABD BİYOUYUMLULUK (BIO-COMPATIBILITY) 10993-1 Bir materyalin biyo-uyumluluğunun test edilmesi için gerekli testlerin tümünü içerir. (Toksisite, Hemoliz, sitotoksisite, sistemik toksisite,...vs.) Hammaddelerin

Detaylı

METABOLİK DEĞİŞİKLİKLER VE FİZİKSEL PERFORMANS

METABOLİK DEĞİŞİKLİKLER VE FİZİKSEL PERFORMANS METABOLİK DEĞİŞİKLİKLER VE FİZİKSEL PERFORMANS Aerobik Antrenmanlar Sonucu Kasta Oluşan Adaptasyonlar Miyoglobin Miktarında oluşan Değişiklikler Hayvan deneylerinden elde edilen sonuçlar dayanıklılık antrenmanları

Detaylı

Hücre çekirdeği (nucleus)

Hücre çekirdeği (nucleus) Hücre çekirdeği (nucleus) Toplam hücre hacmının 1/20-1/10'unu kapsar. Değişik hücrelerde mekanik etkilerle, yer ve şekil değiştirebilir, bu nedenle hücrelerde farklı şekillerde görülebilir. Çekirdek, hücre

Detaylı

BELKİDE BİYOLOJİNİN EN TEMEL KONUSU EN ZEVKLİ KONUSUNA BAŞLAYALIM ARKADAŞLAR!!!

BELKİDE BİYOLOJİNİN EN TEMEL KONUSU EN ZEVKLİ KONUSUNA BAŞLAYALIM ARKADAŞLAR!!! DERS : BİYOLOJİ KONU: HÜCRE BELKİDE BİYOLOJİNİN EN TEMEL KONUSU EN ZEVKLİ KONUSUNA BAŞLAYALIM ARKADAŞLAR!!! Canlıların canlılık özelliği gösteren en küçük yapı birimidir.( Virüsler hariç) Şekil: Bir hayvan

Detaylı

Hedefe Spesifik Beslenme Katkıları

Hedefe Spesifik Beslenme Katkıları Hedefe Spesifik Beslenme Katkıları Hayvan Beslemede Vitamin ve Minerallerin Önemi Vitaminler, çiftlik hayvanlarının, büyümesi, gelişmesi, üremesi, kısaca yaşaması ve verim vermesi için gerekli metabolik

Detaylı

Mikrobiyal Gelişim. Jenerasyon süresi. Bakterilerde üreme eğrisi. Örneğin; (optimum koşullar altında) 10/5/2015

Mikrobiyal Gelişim. Jenerasyon süresi. Bakterilerde üreme eğrisi. Örneğin; (optimum koşullar altında) 10/5/2015 Mikrobiyal Gelişim Tek hücreli organizmalarda sayı artışı Bakterilerde en çok görülen üreme şekli ikiye bölünmedir (mikroorganizma sayısı) Çok hücreli organizmalarda kütle artışı Genelde funguslarda görülen

Detaylı

MOTOR PROTEİNLER. Doç. Dr. Çiğdem KEKİK ÇINAR

MOTOR PROTEİNLER. Doç. Dr. Çiğdem KEKİK ÇINAR MOTOR PROTEİNLER Doç. Dr. Çiğdem KEKİK ÇINAR Hücre iskeleti, Hücre şeklini ve sitoplazmanın organizasyonunu belirleyen bir yapı iskelesi görevi yapar. Hücre hareketlerinin gerçekleşmesinden sorumludur.

Detaylı