OLAGANÜSTÜ HALLERDE ÇIKARILABtLECEK KANUN HÜKMÜNDE KARARNAMELER

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "OLAGANÜSTÜ HALLERDE ÇIKARILABtLECEK KANUN HÜKMÜNDE KARARNAMELER"

Transkript

1 OLAGANÜSTÜ HALLERDE ÇIKARILABtLECEK KANUN HÜKMÜNDE KARARNAMELER Mehmet TURHAN 1982 Anayasası ile ilk kez anayasa hukukumuza ginniş bulunan olaganüstü hallerde ve sıkıyönetirnde çıkanlabilecek kanun hükmünde kararnameler kanımca üzerinde durulup tartışılması gereken önemli bir konudur Anayasası'nın 121. maddesinin son fıkrası aynen "Olaganüstü hal süresince, Cumhurbaşkanının başkanlıgında toplanan Bakanlar Kurulu, olaganüstü halin gerekli kıldıgı konularda, kanun hükmünde kararnameler çıkarabilir. Bu kararnameler, Resmı Gazetede yayımlanır ve aynı gün Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin onayına sunulur; bunlann Meclisce onaylanmasına ilişkin süre ve usul, lçtüzükte belirlenir." demektedir. Anayasanın 122. maddesi de paralel bir hükümle sıkıyönetirnde çıkanlabilecek kanun hükmünde kararnameleri düzenlemektedir. Anayasanın 148. maddesinde yer alan ve olaganüstü hallerde, sıkıyönetim ve savaş hallerinde, çıkanlan kanun hükmünde kararnamelerin şekil ve esas bakımından Anayasaya aykınlıgı nedeniyle Anayasa Mahkemesinde dava aç ılamaz diyen hükme göre, Türkiye E üyük Millet Meclisi'nin onayından geçmeyen olaganüstü hal kanun hükmünde karamanıe1erinin Anayasaya uygunluk denetimini yapmaya olanak bulunmamaktadır. Demokratik bir hukuk devletinde olaganüstü hal veya sıkıyönetim uygulaması her ne kadar otoriter bir niteli ge sahipse de, hiç bir zaman keyfi bir dikta rejimi demek degildir. Yürütme organına verilen önemli yetkiler ona her türlü denetimden uzak, istedigini yapabilme olanagı vennemelidir. Çünkü hukuka bagıı bir devlette olaganüstü hal ve sıkıyönetim rejimi de sonunda bir hukuk rejimidir. Bu nedenle Anayasamızın 91. maddesinin 9. fıkrasında, olagan kanun hükmünde kararnamelerin tftürkiye Büyük Millet Meclisi Komisyonları ve Genel Kurulunda öncelik ve ivedilikle görüşülecegi tt öngörüldügü halde, bu... Doç. Dr. Anayasa Mahkemesi Raportörii. A",me Idaresi Dergisi, Cil125, Sayı 3, Eyliil 1992

2 14 AMME İDARESİ DERGİS! madde olaganüstü hal kanun hükmünde kararnamelerinin ttmeclisee onaylanmasına ilişkin süre ve usul lçlüzükte belirlenir" demiştir. Bundan amaç bu tür kanun hükmünde kararnamelerin bir an önce Mec1isce onaylanmasıdır. Bu kararnamelerin niteliklerinden dogan ivedilik durumları son derece açıktır. Zaten Anayasanın 121. maddesi, olaganüstü hal kararnamelerinin, bekle HImeden öncelik ve ivedilikle ele alınmasının zorunlulugunu. beklemeye müsait olmadıklarını kendi İçinde taşımaktadır. Ancak Anayasa TBMM'nin onaylama süresiyle ilgili herhangi bir kural koymamıştır ve 121. maddede sözü edilen lçlüzük yapılmamış ve bu nedenle de, olağanüstü hal kararnamelerine siyasal ve yargısal denetim yolu açılamamıştır. Temennimiz bir an önce TBMM'nin bu İçtüzüğü yapmasıdır. OLAGANÜSTÜ HAL REJİMLERİ VE OLAGANÜSTÜ HAL KANUN HÜKMÜNDE KARARNAMELERİNİN HUKUKSAL REJİMİ OLAGANÜSTÜ HAL KAVRAMı VE çeşıtleri Özgürlükler anayasal düzenin düşmanları ve bu düzeni yıkmak isteyenler tarafından talep edilip kullanıldıklarında karmaşık ve zor sorunları da beraberinde getirirler. Bu zor sorunları her zaman hukuksal metinlerle aşabilmeye olanak yoktur. Her şeyi hukukun çözebilecegini sanmak son derece yanıltıcı olabilir. Ancak bu konuda hukukun da yapabilecegi şeyler vardır. Demokratik bir hukuk devletinde özgürlükler önemlidir; ancak özgürlükler kendi dayanakları olan temelleri ve düzeni yok etmek amacıyla da kullanılabilirler. Örnegin. din ve vicdan özgürlügü ifsatı va'zetmek için. düşünce ve ifade özgürlügü devrimci bazı doktıinlerin savunulması ve bu yolla siyasal sistemi degiştirmek amacıyla veya basın özgürlügü anayasanın dayandıgı inanç sistemini yok edici materyalleri yaymak için kullanılabilirler. Bu durumlarda anayasanın varlıgının korunması bakımından, az veya çok,özgürlüklerin korunmasıyla çelişkiler gösteren bazı durumlar doğabilir. Söz konusu du~mlarda, eğer anayasal düzenin korunması gerekiyor ve isteniyorsa, anayasal çerçevenin olaganüstü hali ve alınması gereken önlemlerin neler oldugunu belirtmesi ve hükümete de olaganüstü hallerle başedebilmesi için bazı olaganüstü araçlar saglanması gerekir. Olaganüstü Yönetim Usullerinde temel sorun, anayasal hükümetin normlarını sürekli bir biçimde zedelemeden anayasanın iktidara getirdigi sınırlamalara geçici ve olaganüstü halin ortaya çıktıgı yerle kayıtlı bir gevşeme getirmek olmaktadır. Bu büyük ölçüde anayasal düzenin korunmasının dayandıgı "olağanüstü hal yetkilerinin" çözümünü gerektiren bir sorundur. ı Cari 1. Friedrich, limited Government, Englewood Cliffs, N. J.: Prentice Hall, Ine., 1974, s. 85.

3 OLAÖANÜSTÜ HALLERDE ÇiKARILABILECEK KANUN HÜKMÜNDE KARARNAMELER 15 Ola~anüstü yönetim usullerine savaş hali, savaş tehlikesinin başgöstermesi. iç kanşıklık, ayaklanma ve bunlara benzer devletin ve toplumun güvenli~ini büyük ölçüde sarsan durumlar veya do~al afetlerle karşılaşıldı~ında başvuniıur. Sivil ve demokratik yönetim usullerinin karşılaşılan bu tehlikelerin atlatılmasında yetersiz kalması nedeniyle bütün hukuk sistemlerinde ola ~anüstü yönetim usulleri adı verilen yönetim biçimleri ortaya çıkmıştır. 2 Ola~anüstü hal rejiminin konusu veya içeri~i, ülkelere ve olaganüstü hal rejiminin çeşidine göre de~işmekle beraber, bütün olaganüstü hal rejimierinde, bu rejimierin niteligi gere~i olarak görülen temel özellik; yönetimin yetkilerinin, özellikle takdir yetkilerinin genişlemesi ve hak ve özgürlüklere nonnal zamanlara oranla daha ileri ölçülerde müdahaleler yapılabihnesidir. Ancak demokratik rejimierde olaganüstü yönetim, hukuk dışı veya keyfi bir yönetim anlamına gelmez. Bu tür rejimler kaynagını anayasada bulan, anayasal kurallara göre yürürlüge konan, yasama ve yargı organlannın denetiminde varlıklannı sürdüren rejimlerdir. Aynca ola~anüstü hal rejimierinin amacı meşru olmalıdır; yani iktidann bir elde veya bir yerde toplanması, anayasal düzeni korumak ve savunmak için olmalı, anayasacılıgın kendisine ve özüne dokunmanıalıdır. 3 Bu nedenle olaganüstü yönetim usulleri yürütme organına önemli yetkiler veren ve hak ve özgürlükleri de önemli ölçüde sınırlandıran bir rejim olmasına ragmen, anayasal demokrasilerde sonuçta bu rejim de bir "hukuk rejimi"dir Anayasası iki çeşit olaganüstü hal rejimi öngömıüştü. Bunlardan ilki bu Anayasanın 123. maddesinde düzenlenmiş olan olaganüstü halde "vatandaşlar için konulacak para, mal ve çalışma yükümleri ile bu hallerin ilanı, yürütülmesi ve kaldınlması ile ilgili usullerilin kanunla düzenlenmesini gerektinnekteydi. Bu madde metninde ne gibi durumlarda bu yola başvurulaca ~ı açıkça anlaşılmamalda beraber; madde gerekçesinde bu tür olaganüstü halin "ancak (iktisadı buhran)a veya (genel afetin dogurdu~ olaganüstü hal)e hasredilmiş" oldu~ belirtilmekteydi. Aynca, maddede vatandaşlar için birtakım para, mal ve çalışma yükümlülükleri konacagı ve bu rejimin bununla sınırlı olacagı belirtildiginden bu halin ancak ekonomik bunalım veya tabiı afet gibi nedenlerle ilan edilecegi söylenebilirdi. Ancak maddenin öngördügü kanun çıkanlmadıgından, 1961 Anayasası döneminde sıkıyönetim dışında Ola~anüstü hallerle ilgili daha geniş bilgi için bakınız: Cad J. Friedrich, Constltutlonal Govemment and DelOocracy, Boston, Ginn and Company, 1950, s Bülent Tanör, "SlkıyönetilO", Cumhurıyet Dönemı Türkıye Ansiklopedisi, Cilt. 4, Istanbul, llelişim Yayınlan. tarihsiz, s Friedrich, Constltutlonal Government, s Bu konuda daha geniş bilgi için Türkçe bir kaynak olarak bakınız: Bülent Daver, ıcra Organıom ıstlsnai Yetkileri Bakımından Fevkalade Hal Rejimieri. Ankara, AÜSBF Yayını Aynca bakınız: Erol AJpar. "Ola~anüstü Haller",Amme ıdaresi Dergisi, Cilt22. Sayı 4. Aralık 1989, s

4 16 AMME IDARESI DERGISI olaganüstü yönetim usullerinin neler oldugu konusunda pozitif hukuk alanında sistemli bir açıklık bulunmamaktaydı Anayasası'na göre olaganüstü hallerin ikinci türü sıkıyönetimdi Anayasası'nın 1488 sayılı Kanunla degişik 124. maddesine göre, "Savaş hali, savaşı gerektirecek bir durumun başgöstermesi, ayaklanma olması veya vatan ve Cumhuriyete karşı kuvvetli ve eylemli bir kalkışmanın veya ülkenin ve milletin bölünmezligini içten veya dıştan tehlikeye düşüren veya Anayasanın tanıdıgı hür demokratik düzeni veya temel hak ve hürriyetleri ortadan kaldırmaya yönelen yaygın şiddet hareketleri hakkında kesin belirtilerin ortaya çıkması sebebiylebakanlar Kurulu. süresi altı ayı aşmamak üzere, yurdun bir veya birden fazla bölgesinde veya her yerinde sıkıyönetim ilan edebilir ve bunu hemen, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin onanıasına sunar"dı Anayasası olaganüstü halleri daha :tyrıntılı bir biçimde yeniden düzenlemiş ve 1961 Anayasası döneminde kapalı kalan hususlan açıklıga kavuştunnak istemiştir Anayasası'na göre "Olaganüstü Yönetim Usulleri" üç türlüdür ve üç ayn maddede düzenlenmiştir: "Tabii afet ve agır ekonomik bunalım sebebiyle olaganüstü hal ila.nı" (md. 119); "Şiddet olaylannın yaygınlaşmaşı ve kamu düzeninin ciddi' şekilde bozuiillası sebepleriyle olaganüstü hal ila.nı" (md. 120); ve son olarak da Sıkıyönetim, seferberlik ve savaş hali" (md. 122). Olaganüstü hal rejimierinin bu üçü de birer olaganüstü yönetim olmaları nedeniyle ortak özelliklere sahiptir. ilk ortak nokta, butün bu rejimierde yürütme organının karar alma ve uygulama yetkilerinin genişlemesi ve bunun yanında fertlerin hak ve özgürlüklerinin daralması olmaktadır. Yine yetki. usul ve biçim unsurlan bakımından da bu rejimler arasında önemli farklılıklar bulunmamaktadır. Her üç çeşit olaganüstü hal; Cumhurbaşkanının başkanlıgır.da toplanan Bakanlar Kurulu'nca. yurdun bir veya birden fazla bölgesinde veya bütününde altı ayı aşmamak üzere ilan edilir. Her üç durumda da bu karar Resmi Gazete'de yayımlanır ve hemen Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin onayına sunulur. Sıkıyönetime ilişkin 122. madde "hemen" deyimi yerine "aynı gün" deyimini kullanmaktadır. Aynca, Türkiye Büyük Millet Meclisi tatilde ise derhal toplantıya çagırılır. Meclis olaganüstü hal veya sıkıyönetimin süresini degiştirebilir veya kaldırabilir; ayrıca Bakanlar Kurulu'nun istemi üzerine her defasında dört ayı geçmemek üzere. bu süreyi uzatabilir..usul ve biçim açısından gözlenen bir degişiklik. şiddet olaylarının yaygınlaşması nedeniyle ilan edilen olaganüstü halde ve sıkıyönetimde. Bakanlar Kurulu'nun karar almadan önce Milli Güvenlik Kurulu'nun görüşüne başvumıak zorunda olması; tabii afet ve ekonomik bunalım nedeniyle ilan edilen olaganüstü halde ise buna gerek bulunmanıasıdır. Anayasanın yazı1ış biçiminden Milli Güvenlik Kurulu'nun görüşünün Bakanlar Kurulu'nu bagla

5 OLAGANÜSTe HALLERDE ÇIKARILABILECEK KANUN HÜK\1ÜNDE KARARf'AMELER l7 mayacağı ve sadece danışma. niteliğinde olduğu anlaşılmaktadır. Yine bunların her birinde. Bakanlar Kurulu'nun olağanüstü yönetimin gerekli kıldığı konularda kanun hükmünde karamanıeler çıkamıa yetkisi bulunmaktadır. Olağanüstü yönetim usulleri arasındaki temel fark ilan nedenlerinde yatmaktadır. Anayasanın i 19. maddesindeki olağanüstü hale "tabiı afet, tehlikeli salgın hastalıklar veya ağır ekonomik bunalım hallerinde"; Anayasanın ı 20. maddesindeki olağanüstü hale ise. ii Anayasa ile kurulan hür demokrasi düzeninin veya temel hak ve hürriyetleri ortadan kaldlffiıaya yönelik yaygın şiddet harekeııerine ait ciddı belirtilerin ortaya çıkması veya şiddet olayları sebebiyle kamu düzeninin ciddı şekilde bozulması hallerinde" başvurulabilif. Sıkıyönetim ilanı ise "olağanüstü hal ilanını gerektiren hallerden daha vahim şiddet hareketlerinin yaygınlaşması veya savaş hali. savaşı gerektirecek bir durumun başgöstemıesi, ayaklanma olması veya vatan veya Cumhuriyete karşı kuvvetli ve eylemli bir kalkışmanın veya ülkenin ve milletin bölünmezliğini içten veya dıştan tehlikeye düşüren şiddet hareketlerinin yaygınlaşması sebepleriyle" olabilir. Demek ki. sıkıyönetim ülkenin iç ve dış güvenliğinin çok daha ciddi tehlikelerle karşılaşması durumunda başvurulabilecek bir yönetim biçimi olmaktadır. Bunun doğal sonucu da, sıkıyönetimde yürütmenin sahip olacağı yetkilerin ve vatandaşların hak ve özgürlüklerine konacak kısıtlanıaların diğer olağanüstü yönetim rejimlerindekinden daha fazla olacağı olmaktadır. Olağanüstü yönetim rejimieri arasında bir diğer fark bu yönetimlerde yetkili ve görevli organlar bakımındandır. Sıkıyönetim ilanı ile birlikte kolluk görev ve yetkileri askeri makamlara geçmesine rağmen, olağanüstü hallerde sivil makam ve mercilerin yetkileri artmakta fakat askeri otoritenin yönetimi ele alması söz konusu olmamaktadır. Olağanüstü hallerde sadece bazı zorunluluklar nedeniyle, sivil makamların askerlerden yardım istemesi olanağı doğmaktadır. Bunun nedeni Anayasası'nın hazırlanmasında büyük rolü olmuş olan Anayasa Komisyonu Başkanı Prof. Dr. Orhan Aldıkaçtı tarafından şöyle açıklanmaktadır: "Devlet. 136 ncı maddede tanımlanan sıkıyönetim halini ilan ettiği zaman, Silahlı Kuvvetler işin içine gimıiyor, prosesine gimıiyor, sadece hükümet yahut bakanlar kurulu yahut devlet kolluk kuvvetleriyle sorunları çözmeye çalışıyor. Bu suretle, her şiddet olaylarının ortaya çıkmasında, belki fert hak ve hürriyetlerinin bir süre askıya alınması, kısılması konusu ortaya çıktığında Silahlı Kuvvetlerin müdahalesi, işin içine karıştırılması önlenmek istenmiştir ve bu suretle Silahlı Kuvvetlerin siyası hayata karışması, siyası hayat içerisinde yoğrulması asgari dereceye indirilmek istenmiştir".5 5 Anayasa Komisyonu Başkanı Orhan Aldıkaçtı'nın Konuşması. Danışma Meclisi Tutanak Dergisi. CiIt 9. Ankara. TBMM Basımevi, s. 506.

6 18 AMME IDARESt DERGtSt Yetkili organlar bakımından olaganüstü hallerle sıkıyönetim arasında birdiger fark da yargı yetkisinin kullanılışı açısındandır. "Olaganüstü haller"dekinden farklı olarak, sıkıyönetim durumunda bazı suçlar askeri mahkemeler tarafından yargılanır. Olaganüstü Hal Kanununa göre ise, "olaganüstü hal ilan edilen yerlerde, devlet güvenlik m~emeleri ile askeıi mahkemelerin görevlenne giren suçlar dışında davalara adlf yargıda bakılır" (md. 24). Başka bir deyişle, olaganüstü halde yargı görevi normal adli ye mahkemelerinindir Anayasası'na göre, -olaganüstü yönetim usullerinin hepsinde Cumhurhaşkanının başkanlıgında toplanan Bakanlar Kurulu, olaganüstü halin veya sıkıyönetimin gerekli kıldıgı konularda kanun hükmünde kararnameler çıkarabilecektir. Ve Anayasanın 91., 121. ve 122. maddelerine uygun olarak olaganüstü halin veya sıkıyönetimin gerekli kıldıgı konularda çıkanlan kanun hükmünde k3:ramameler Anayasanın 148/1 ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesi'nin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanunun 19. maddelerine göre, Anayasa Mahkemesi'nin uygunluk denetiminin dışındadırlar. Anayasamıza göre, sıkıyönetim ve olaganüstü hal KHK'leıi üzerinde tek denetim, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin denetimidir. Anayasanın 121. ve 122. maddelerine göre bu kararnameler Resmı Gazete'de yayımlanır ve aynı gün Türkiye Büyük Millet Meclisi'ninonayına sunulur. Yine Ariayasamıza göre, bunlann MeCıisce onaylanmasına ilişkin süre ve usul lçtüzükte belirlenir. Buna karşılık Anayasanın 91. maddesine göre çıkartılacak KHK'ler için sadece TBMM'ne sunulmak söz konusudur. Böylece, anayasa koyucu olaganüstü hal KHK'lerinin daha seri birusulle onaylanmasını amaçlamaktadır. Meclis bu kararnameleri hemen görüşecek, sakıncalan varsa düzeltecek ve bu kararnameler onaylanmış biçimleriyle diger KHK'ler gibi kanuna dönüşecektir. Bu kanunlann ise Anayasa Mahkemesİ'nce denetlenebilmesigerekir. Anayasa (ienetim yasagını onaydan önceki safha için koymuştur.? Olagan KHK'lerle olaganüstü hal KHK'leri arasında önemli bir farklılık; olagan KHK'lerde yetki Bakanlar KuruluInun iken, olaganüstü hal KHK'lerinin Cumhurbaşkanının başkanlıgında toplanan Bakanlar Kurulu tarafından çıkanlabilecek olm~dır. Aynca, olaganüstü hal KHK'lerinde yetki kanununa da ihtiyaç bulunmamaktadır. 8 Anayasanın 91. maddesinin 5. fıkrası "sıkıyönetim ve olaganüstü hallerde, Cumhurbaşkanının Başkanııgında toplanan Bakanlar ~uru1u'nun kanun hükmünde kararname çıkarmasına ilişkin hü 6 'Ergun Özbudun, Türk Anayasa Hukuku, Ankara, Yetkin Yayınlan, 1986, s Özbudun, a. g. e., s Aksi görüş için bakınız: Çetin Özek. "'Yumuşatma' de~i1 'Aldatmaca"', Cumhu~yet, ; Yahya K. Zabunogıu, "Anayasa ve Kararname", Cumhurfyet,

7 OLAGANÜSTÜ HALLERDE ÇıKARıLABILECEK KANUN HÜKMÜNDE KARARNAMELER 19 kümler"in saklı bulundugunu belirtmektedir. Bu fıkra olagan KHK'lerin nasıl çıkanlmasına ilişkin fıkralardan ve özellikle aynı maddenin 2. fıkrasında yetki kanunu ile ilgili düzenlemeden sonra konduguna göre buradaki "saklılıgın" gerekçede de belirtildigi üzere olaganüstü hallerde KHK çıkanlmasına ilişkin, Anayasanın getirdigi yeni düzenlemelerle ilgili hükümlerin saklı tu. tulmasını amaçladıgı söylenebilir. Ögretide de baskın olan görüş olağanüstü hal KHKIlerinin bir yetki kanununa dayanmaksızın çıkanlabileceği yolundadır. 9 Bu açıdan olağanüstü hal KHK'lerinin 1982 Anayasası'nın, 1961 Anayasası'ndan farklı olarak, yürütmeyi sadece bir görev degil, aynı zamanda bir yetki yapmasının bir sonucu oldugu ve bu hususun yürütmenin Anayasaya göre sahip oldugu özerk ve asli düzenleme yetkisinin en önemli bir ömegini oluşturdugu belirtilebilir. Yine, Anayasanın 91. maddesine göre, olagan KHK'lerle, "Anayasanın ikinci kısmının birinci ve ikinci bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi haklan ve ödevleri ile dördüncü bölümünde yer alan siyasi haklar ve ödevler" düzenlenemeı iken, sıkiyönetim ve olaganüstü hallerde çıkanlacak KHK'lerle bu konular düzenlenebilecek; yani temel hak ve özgürlükler sınırlandınlabilecek hatta durdurulabilecektir. Başka bir deyişle, temel haklar, kişi hakları ve ödevleri ile siyasi haklar ve ödevler bu tür KHK'lerle sınırlandınlabilirler. lo Ancak, böyle bir sınırlandırmayı KHK'lerle yapabilmek için olaganüstü halin veya sıkıyönetim halinin "gerektirdigi konularda" (md. 121/3, 122/2) bunlann çıkanlması gerekir. Anayasa Mahkemesi de, kanımca bunun böyle olması gerektigini düşünmektedir. Mahkeme, Tapu ve Köy Kanunu karannda şöyle demekteydi: "Yürütmeye bir yetki olma gücü veren esaslar Anayasanın muhtelif maddelerine serpiştirilmiş durumdadır. Bunlardan düzenleme ile ilgili olarak yeni Anayasanın getirdikleri, "olaganüstü haller ve sıkıyönetim süresince sözü edilen hallerin gerekli kıldıgı konulara hasren Kanun hükmünde kararname çıkartma"... gibi hususlardır. 11 OLAGANÜSTÜ HAL REJİMLERİNDE TEMEL HAK VE ÖZGÜRLÜKLERİN SINIRLANDIRILMASI SİSTEMİ 1982 Anayasası, olaganüstü hal rejimierinde özgürlüklerin sınırlandınl 9 Bakınız: Özbudun, a. g. e., s. 207; Turgut Tan, "1982 Anayasası Yönünden YÜJÜtme Görevi ve Yetkisinin Niteli~i", Anayasa Yargısı, Ankara, Anayasa Mahkemesi Yayınlan, ı986, s. 51; Metin Günday'ın Yorumu, Anayasa Yargısı, Ankara, Anayasa Mahkemesi Yayınları, 1986, s. 25; Erdo-. ğan Teziç, Anayasa Hukuku, ıstanbul, Beta, 1986, s ; Mümtaz Soysal, Anayasanın Anlamı, İstanbul, Gerçek Yayınevi, 1987, s. 343; Fazu Sa'lanı, "Kanun Hükmünde Kararname Çıkaıma Yetkisinin Sınırlan: Uygulamanın Yaygınlaşmasından Doğabilecek Sorunlar", Anayasa Yargısı, Ankara, Anayasa Mahkemesi Yayınlan, 1986, s Aksi göjüş içinbakınız: Çetin Özek, a. g. ~!. 10 Karşı görüş için bakınız: Zabunoğlu, a. g. m. 11 E. ı 986/18, K. 1986/24, K. T , AMKD, Sayı: 22, s. f64, Altı tarafımdan çizilmiştir.

8 20 AMME IDARESI DERGISI ması açısından, olagan dönemlerde öngörülen sıilırlandınna sisteminden farklı bir sınırlandınna sistemi öngörmüştür. Bu konuda Fazıl Saglam aynen şöyle demektedir: "I 982 Anayasasıının yaklaşıinı içinde olaganüstü yönetim usulleri. özellikle temel hak ve özgürlükler bakımından ayn bir rejim oluşturmaktadır. 15. maddeye göre. olaganüstü yönetim ~sullerinde 'temel hak ve özgürlüklerin kullanılması kısmen veya tamamen durdurulabilmekte. bunlar için Anayasada öngörülen güvencelere aykırı tedbirler'alınabilmektedir. Bunun tek kıstası ölçülülük ilkesi ve tek sının 15/2. maddede sayılan hak alanlannın dokunulmazlıgıdır. Bu anlamda denilebilir ki 1982 Anayasası adeta içiçe iki anayasa içermektedir. Bunlardan biri nonnal durumları düzenlemekte. ikincisi olaganüstü yönetim usullerini birinciden bagımsız ayn bir rejime tabi kılmaktadır." Anayasası döneminde de Anayasa Mahkemesi olaganüstü hal rejimleri açısından böyle düşünmekteydi: "Demek ki, ilan edilme nedenleri 124 üncü maddenin birinci fıkrasında belirlenen ve bu nedenlere göre de devlet, ülke ve millet yönünden hayati önemi ortada bulunan "sıkıyönetim" gibi bir konuda anayasa koyucu hürriyetlerin kısıtlanması bakımından özel maddelerinde ve Ilinci maddedeki hükümlerin sagladıgı olanaklan sıkıyönetim isterlerinin aşması ve o olanaklann bu alanda yetersiz kalması olasılıgını düşünmüş ve sıkıyönetimi başlı başına ve özel bir sınırlama nedeni olarak ele almayı ve hürriyetleri sıkıyönetim gerekleri yönünden kanunla kayıtlama veya durdurma yetkisine öteki sınırlama kurallarından ayrı olarak sıkıyönetimi düzenleyen Anayasa maddesi içinde yer venneyi öngönnüştür".13 Anayasa Mahkemesi'nin hareket noktası şudur: 124. maddede sayılan sıkıyönetim ilanını gerektiren nedenlerin tümü, IL. maddede sayılan sınırlama nedenleri kapsamına girdigi için ı 24/3. maddedeki hükmün özel bir anıacı ve anlamı olması gerekir. Anayasa koyucunun yersiz ve gereksiz tekrarlara yer vermesi düşünülemez. Ve Mahkemeye göre ll. maddedeki hükümlerin sagladıgı olanakların sıkıyönetim açısından yetersiz kalacagı düşünülmüş ve bu nedenle de sıkıyönetim başlı başına bir sınırlama nedeni olarak ele alınmıştır. ı 982 Anayasası, ı 96 ı Anayasası bakımından çok açık olmayan bu ikili öz?1jrlük sınırlandırma sistemini daha açık bir duruma getinniştir. Başka bir deyişle Anayasası olaganüstü hal rejimierinde, olagan dönemlerde öngörülen özgürlüklerin sınırlandırılması sisteminin (md. 13) dışında ve ötesin 12 Sağlam, a.g.m., s Bu konuda ayrıca bakınız: Kemal Gözler, "Olağanüstü Hal Rejimierinde Özgürlüklerin Sınırlandınlması Sistemi ve Olağanüstü Hal Kanun Hükmünde Kararnamelerinin Hukuki Rejimi". Ankara Barosu Dergisi,I 990/4. s l3 E. 1971/31. K. 1972/5. K.T.ı5 ve AMKD. Sayı: ıo, s Bu karann eleştirisi için bakınız: Fazıl Sağlam. Temel Hakların Sınırlanması ve Özü. Ankara. AÜSBF Yayını. 1982, s.]82 183; Ergun Özbudun. "Anayasa Hukuku Bakımından Özel Haberleşmenin Gizliliği", Ankara Üni. versitesi Hukuk Fakültesi Ellinci Yıı ArmağaOl'ndan Ayn Bası s. 292.

9 OLAGANüSTD HALLERDE ÇiKARILABILECEK KANUN HÜKMÜNDE KARARNAMELER 2 ı de ayn bir sınırlandırma sistemi (md. i S) öngörmektedir. 14 IS. madde dışında ve 122. maddeler olaganüstü hallerle ilgili olmalan nedeniyle başta olmak üzere. 91. maddenin 1. ve S. fıkraları ile i 2S.maddenin 6. fıkrası olaganüstü rejimierde özgürlüklerin sınırlandınlmasıyla ilgilidir Anayasası'nın IS. maddesi "Savaş, seferberlik. sıkıyönetim veya olaganüstü hallerde. milletlerarası hukuktan dogan yükümlülükler ihhil edilmemek kaydıyla, durumun gerektirdigi ölçüde temel hak ve hürriyetierin ku;:.ınılması kısmen veya tamamen durdurulabilir veya bunlar için Anayasada öngörülen güvencelere aykın tedbirler alınabilir" demektedir. Olaganüstü hal rejimierinde Anayasanın bu IS. maddesi uygulanacak; Anayasanın ı 3. maddesinde belirtilen güvenceler geçerli olmayacaktır. IS. maddenin 2. fıkrası aynca "Birinci fıkrada belirtilen durumlarda da. savaş hukukuna uygun fiiller sonucu meydana gelen ölümler ile, ölüm cezalannın infazı dışında. kişinin yaşama hakkına.maddi ve manevi varlığının bütünlüğüne dokunulamaz~ kimse. din. vicdan, düşünce ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamaz ve bunlardan dolayı suçlanamaz; suç ve cezalar geçmişe yürütülemez; suçlulugu mahkeme kararı ile saptanıncaya kadar kimse suçlu sayılamaz" diyerek kuramda "çekirdek alana dokunma" yasagı denen yasagı getirmektedir. O halde. IS. maddede özgürlüklerin sınırlandırılmasının sının olarak üç ilke veya ölçüt getirilmektedir. Bunlar milletlerarası hukuktan doğan yükümlülüklerin ihlal edilmemesi kaydı, ölçülülük ilkesi ve 2. fıkrada sayılan hak ve özgürlüklerden oluşan çekirdek alana dokunma yasagıdır. Kanımca bu üç güvence, Anayasa Mahkemesi'ne, olaganüstü durumlarda da hayli etkin bir anayasaya uygunluk denetimi olanagı vemıekte ve bu açıdan 1982 Anayasası ı 961 Anayasası'ndan daha üstün görünmektedir. Ancak olağanüstü rejim Ierde çıkanlan KHK'lerin Anayasaya aykırılığı nedeniyle dava açılmaması bu güveneclerin pratik degerini hemen hemen sıfıra indirgemektedir. 16 IS. maddenin özgürlüklerin sınırlandınlmasında sının oluşturan ölçütlerini kısaca inceleyecek olursak herşeyden önce bu maddede "ölçülülük" ilkesinin benimsendigini gömıekteyiz. Yani sınırlandımıada başvurulan aracın sınırlama amacını gerçekleştirmeye elverişli olması. bu aracın sınırlama amacı açısından gerekli olması ve araçla amacın ölçüsüz bir oran içinde bulunmaması gerekmektedirp Bu konuda bu maddenin gerekçesi "hak ve hür 14 Aksi göıüş için bakınız: Özbudun, Türk Anayasa Hukuku, s GözJer, a.g.m., s Bir açıdan bu maddeler olağanüstü yönetim usullerinin anayasasını oluştur maktadır denebilir. Zafer Üskül. "Olağanüstü durumlan düzenleyen Anayasa. hukuk devleti anlayışını inkar ediyor ve anayasa sorunu yaratıyor." diyor. Bakınız: Zafer ÜskÜL. "Türkiye'nin Anayasa Sorunu", IstanbuL. AFA, s Özbudun, a.g.e.. s Sağlam, a.g.e., 5.114: Gözler, a.g.m.. s

10 22. AMME IDARESI DERGISI riyetlerin durdurulması yahut bunlar için öngörülen güvencelere aykın tedbirler getirilmesinde 'durumun gerektirdi~;i ölçü İçinde kalınacak'. yani 'istisna'da orantı korunacaktır" demektedir. Anayasanın 15. maddesinin 2. fıkrasına göre mutlak olarak korunması gereken dokunulmaz hak ve özgürlükler şunlardır: a) Savaş hukukuna uygun fiiller sonucu meydana gelen ölümler ile ölüm cezalannın infazı dışında hiç bir şekilde kişinin yaşama hakkına dokunulamaması; onlara işkence edilememesi; b) din düşünce ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamaması ve bunlardan dolayı kınanamaması; c) suç ve cezalann geçmişe yürütülememesi; d) suçlulugu mahkeme karanyla saptanana kadar kimsenin suçlu sayılarnaması. Milletlerarası hukuktan dogan yükümlülüklerin ihlal edilmemesi koşuluyla da, Türkiye'nin taraf oldugu çeşitli insan haklan alanındaki milletlerarası sözleşmeler kastedilmektedir. Elbette. milletlerarası hukukun genel prensipleri de bu yükümlülükler arasındadır. IS Ülkemiz açısından insan haklan alanındaki en önemli sözleşme Avrupa tnsan Hakları Sözleşmesi (İnsan Haklannın ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına İlişkin Sözleşme) olmaktadır. Bu Sözleşme 4 Kasım 1)50 taritjndc Roma'da imza edilmiş ve 3 Eylül 1953 tarihinde yürürlüge girmiştir. Türkiye de 10 Mart 1954'te kabul edilen bir Kanunla, Sözleşmeyi onaylamış bulunmaktadır 19 Avrupa İnsan Haklan Sözleşmesi'nin olaganüstü hallerde özgürlüklerin nasıl sınırlandınlacagıyla ilgili 15. maddesi şöyledir: "Savaş veya ulusun varlıgını tehdit eden başka bir genel tehlike halinde her yüksek Sözleşen Taraf. ancak durumun gerektirdigi ölçüde. ve uluslararası hukuktan dogan başka yükümlülüklere ters düşmernek şartıyla bu Sözleşmede öngörülen yükümlülüklere aykın tedbirler alabilir. Yukandaki hüküm, meşru savaş fiilleri sonucunda meydana gelen ölüm ~laylan dışında, ikinci madde ile üçüncü ve dördüncü maddeler (fıkra 1) ve 18 Anayasa Mahkemesi, hukukun temel ilkelerininde yasamanın takdir yetkisinin değerlendirilmesinde referans nonn olarak ele alınması gerektiğini belirtmektedir. Mahkemeye göre "Hukukun ana pren~ siplerine dayanmayan ve sadece belli anda hasıl olan geçici çoğunluğun sağladığı kuvvete dayanı1a~ rak çıkarılan kanunlar toplum vicdanında olumsuz tepkiler yaratır" demektedir. Bakınız: E. 1963/124, K. 1963/243, K. T. lı.ıo.ı963. AMKD, Sayı:I. s Yine başka bir karannda da "ka nunlarımızm, Anayasamızm açık hükümlerinden önce hukukun bilinen ve bütün uygar memleketlerde kabul edilen prensiplerine uygun olması şarttır" demektedir. Bakınız: E. 1963/166, K. 1964n6, K.T , AMKD, Sayı 2, s Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi gün ve 8662 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanmıştır. Bizim kullandığımız çeviri Münci Kapani'nin bu belgenin İngilizce ve Fransızca asıllarını karşılaştırarak günümüz Türkçesiyle yapmış olduğu çeviridir. Münci Kapani, tnsan Haklarmm Uluslarara Si Boyutlar.Ankara, Bilgi Yayınevi. 1987, s Ayrıca başka bir çeviri için bakınız: Muzaffer Sencer, tnsan Hakları Ana Kuruluşlar ve Belgeler, Ankara, TODA1E Yayını, 1986, s. 178 ı 95. Sözleşmenin resmi çevirisi için bakınız: Yekta Güngör Özden ve ısmet Ya~cı, T.C. Anayasası, Ankara, Anayasa Mahkemesi Yayını, 1987, s

11 OLAGANDSTÜ HALLERDE ÇIKARILABILECEK KANUN HÜKMÜNDE KARARNAMELER 23 yedinci maddeyi hiçbir suretle ihlme mezun kılamaz". Sözleşmenin 2, 3, 4, 7. maddeleri de şöyledir: "Madde 2- Herkesin yaşama hakkı kanunla korunur. Kanunun ölüm cezası ilecezalandırdıgı bir suçtan dolayı hakkında mahkemece hükmedilen bu cezanın yerine getirilmesi dışında hiç kimse kasten öldürülemez." "Madde 3- Hiç kimse işkenceye, insanlık dışı ya da onur kıncı ceza ve. işlemlere tabi tutulamaz. it "Madde 4- (1. fıkra) Hiç kimse köle ve kul.halinde tutulamaz." "Madde 7- Hiç kimse işlendigi zaman ulusal ve uluslararası hukuka göre suç sayilmayan bir fiil veya ihmalden dolayı mahkum edilemez. Yine hiç kimseye, suçun işlendigi sırada uygulanabilecek cezadan daha agır bir ceza verilemez. tt Hemen anlaşılabilecegi gibi 1982 Anayasası'nın 15. maddesi ile Avrupa ınsan Hakları Sözleşmesi'nin 15. inaddes.i arasında, madde numaraları dahil olmak üzere, çok büyük bir benzerlik bulunmaktadır. 20 Gözler'in belirttlgi gibi, Anayasamızın 15. maddesi, Avrupa ınsan Haklan Sözleşmesi'nin 15. maddesinin hemen hemen bir tekran oldugundan olaganüstü hal düzenlemelerinin. Anayasanın 15. maddesine uygunlugu araştınldıktan sonra bunu bir kez de Avrupa ınsan H akl an Sözleşmesi açısından yapmak gereksizdir. 21 Böylece Avrupa ınsan Haklan Sözleşmesi h.ükümleri Anayasayla birlikte düşünülmüş ve Anayasa bu Sözleşme ile birlikte yorumlanmış olacaktır. 22 Ancak bu son derece çagdaş yorumu yapmak ve uluslararası sözleşmeleri bizi denetlemesine yolaçan belgeler olmaktan çıkarmak olaganüstü hal KHK'leri açısından mümkün degildir. Çünkü olaganüstü hal KHK'leri için Anayasa yargısal denetim yolunu kapatmıştır. Ancak olaganüstü hal KHK'lerinin Avrupa İnsan Haklan Komisyonu'nca incelenebilme olasılıgı vardır. O da şudur: Avrupa İnsan Haklan Komisyo- nu'na iki türlü başvuru yolu öngörülmüştür. Bunlardan ilki devletler arası başvuru, ikincisi de kişisel başvurudur. Kişisel başvuruda bir kişi ya da kişiler toplulugu haklannın çignendigi gerekçesiyle bir devlet aleyhine Komisyon'a başvuruda bulunabilmektedir. Ancak bu hak Sözleşmede kişisel başvu-. ru konusunu: düzenleyen 25. maddeyi resmen kabul etmiş bulunan devletlere karşı kullanılabilir. Türkiye, Avrupa ınsan Haklan Komisyonu'na kişisel 20 Mümtaz Soysal, "Insan Haklan Açısından Temel Hak ve Özgürlüklerin Niteligi," Anayasa Yargısı, Ankara, Anayasa Mahkemesi Yayını, 1987, s Göıler, a.g.m., s Mümtaz Soysal, "Anayasaya Uygunluk Denetimi ve Uluslararası Sözleşmeler", Anayasa Yargısı, Ankara, Anayasa Mahkemesi Yayını, 19~, s.17.

12 24 AMME IDARESt DERGtSt başvuru hakkını 28 Ocak 1987'de tanıdıktan sonra, Sözleşmenin uygıı1anmasında en yüksek yargısalorgan olan Avrupa ln~an Haklan Divanı'nın da yargı yetkisini tanıyarak, insan haklan alanında yargısal koruma mekanizmasının en son halkasını tamamlamıştır. 23 Türkiye gerek Komisyonun gerek Divan'ın yargı yetkilerini tanırken bazı kısıtlamalar veya çekinceler getirmiştir. 24 Türk Hükümetinin Avrupa İnsan Hakları Komisyonu'nun yetkisini tanırken getirdigi çekincelerden biri "Türkiye'nin Sözleşme'nin 15. maddesi muvacehesinde özel hallerde Sözleşme'den kaynaklanan yükümlülüklerden sapma gerektirecek durum ve koşullar, Türk Anayasası'nın 19 ila 122. maddeleri ışıgında yorumlanmahdır." biçimindedir. Kısaca, Avrupa İnsan Hakları Komisyonu'na Türkiye, "olaganüstü hallerde çıkarılan KHK'leri denetlemeyin" demektedir. Ancak Avrupa İnsan Hakları Komisyonu bu çekinceler konusuyla ilk günlerden itibaren ilgilenmiştir. Temeltasch ve Belilos davalarında Komisyon, çekincelerio Sözleşmenin 64. maddesine uygun olup 01 madıgını inceleme yetkisinin kendisinde oldugunu belirtmiş ve Belilos davasında da, beyanın genel nitelikte oldugunu ifade ettikten sonra, davalının hukuksal korunmasını bütünüyle müphem bırakması n~deniyle İsviçre'de uygulanacak kuralın açıkça belirtilmedi~l söylenmiştir. Komisyonun Belilos davasındaki içtihadı son derece önemlidir. 2s Bu durumda, eger Komisyon Türkiye Hükümetinin bu konudaki çekincesini geçersiz sayarsa, kişisel başvuru hakkı kayıtsız kullandabilecek ve Türkiye'de denetlenemeyen Olaganüstü Hal KHK'leri Avrupa İnsan Haklan Komisyonu veya Divanı tarafından denetlenebilecektir. 26 Ve bu denetim Avrupa İnsan Haklan Sözleşmesi'nin 15. maddesine uygunluk açısından yapılacagından uluslararası uygunluk, ölçülü 23 Türkiye Divanın yargı yetkisini tanırkt!n iki Bakanlar Kurulu Karan almıştır. Bakınız: gün.ve sayılı Bakanlar Kurulu Kararı, Resmi Gazete, , Sayı: ve gün ve 89/14866 sayılı Bakanlar Kurulu Karan. Resmi Gazete Sayı: 20384, Türkiye HÜKümeti Avrupa İnsan Hakları Komisyonu'na kişisel başvuruya kabul eden yeni beyanı için bakınız: "Tebliğ: İnsan Hakları ve Ana Hürriyetleri Koruma Sözleşmesınin 25 inci Maddesi' Uyannca Türk Hükümeti'nin Beyanı", Resmi Gazete, 19 Ocak 1991, Sayı: Bu çekincelerin Sözleşme ile ne derece bağdaştığını uygulama gösterecektir. Başka bir deyişle. Divanın yetkisine getirilen slllirlamalann geçerli olup olmadığını saptama ~örcvi bizzat Divanındır. A.Şercf Gözübüyük. "Avrupa İnsan Haklan Divanı", Amme idaresi I>ergisi, Cilt 22. Sayı 4, Aralık 19R9, s Jochen Abr. Frowein, "Reservations to the European Convention on Human Rights," Protectin~ Human Rights: The European I>iınension, dcr. Franz Matscher ve Hebert Petzold. Koln: Carl Heymanns Vorlag KG s Türkçe bir kaynak için bakınız: Edip Çelik. "Avrupa İnsan Haklan Komisyonuna b~vulu Hakkı ve Türkiye", Bahri Savcı')'a Arma~an. Ankara, Mülkiyeliler Birliği Vakfı Yayını, s Avrupa Knmeyi çevreleri olağanüstü hal KIIK'lerİ bazı maddeleri nedeniyle mağdur olmuş kimselerin başvurnıası üzerine "iç hukuk yollarının tüketilmi~ olması şartl"llın ararunayucağını ve Komisyonun başvuruyu "kabul edilebilir" iliin edebileceğini belirterek olağanüstü hal kararnamelerinin Türkiye'deki olumlu demokratik gelişmelere kötü etkisi olacağını dile getimıişlerdir. Bakınız: "Karanıameye Avrupa'dan Tepki", Hürriyet,

13 OLAÖANÜSTÜ HALLERDE ÇIKARILABILECEK KANUN HÜKMÜNDE KARARNAMELER25 lük ve çekirdek alana dokunma yasagı ölçütleri denetimde kullanılacaktır. Anayasa MahkemesiInin KHKller için yapamadıgı denetim böylece Avrupa İnsan Haklan komisyonu veya Divanınca yapılmış olacaktır. 27 Özet olarak, 15. maddenin savaş, seferberlik, sıkıyönetim ve olaganüstü hallerde özgürlüklerin nasıl sınırlandırılacagına ilişkin oldugu söylenebilir. Bu maddeye göre, bu hallerde temel hak ve özgürlükler kısmen veya tamamen durdurulabilecek vpya bunlar için Anayasada öngörülen güvencelere aykırı tedbirler alınabilecektir. Bunun sınırı olarak da madde üç güvence getimıektedir. Bu üç güvence ilc olaganüstü hallerde özgürlüklerin sınırlandırılmasına etkin ve güvenceli bir sistem getimıekle birlikte bütün bunlara uyulup uyulmadıgını yargısal yönden denetleme olanagı, olaganüstü hal KHK'leri Meclisin onayından geçmedigi sürece mümkün degildir. Bu durumda o!ağanüstü hal KHK'leri üzerinde yapılabilecek tek denetim siyasal denetimdir. Elbette Özbudun'un belirttigi gibi. "siyasal denetimin yargısal denetimin yerini tutabileceği ve yargısal denetim yoklugunun hukuk devleti ilkesi açısından yarattıgı sakıncayı ortadan kaldırabilecegi iddia edilemez". 28 Özellikle, parlanıenter sistemlerde yürütme yasanıanın güvenine sahip olması gerektiginden, nomıal olarak Meclisteki çogunlukla Bakanlar Kurulu aynı siyasal partiye mensuptur. Bu siyasal özdeşlik de siyasal denetimi anlanısızlaştımıaktadır. 29 Olaganüstü yönetim usullerinde temel hak ve özgürlüklerin nomıal zamanlara göre daha fazla sınırlanabilmesi hatta kullanımlarının durdurulabilmespo işin doğasından gelmektedir. Ancak Fazıl Saglam'ın belirttiği gibi. "hak ve özgürlüklerin en fazla korunnıa ihtiyacının olaganüstü rejimierde ortaya çıktlgı da bir gerçektir".31 Yapılan bu eleştiriler ne denli haklı olursa olsun pozitif hukuk açısından ortada tartışılmaz olan gerçek, Anayasanın 12 I. ve 122. maddelerinde çıkan 27 Law!ess davasında Mahkeme 15. maddeyi yorumlamış ve ölçülülük ilkesi konusunda eğer yasalann uygulanmasında bir yetersizlik veya çözülme olduğu ispat edilir ve yetkilerin kötüye kullanılmasına karşın bazı biçimlerde güvence/er getirilirse 5. ve 6. maddelerdeki yükümlülüklere aykın önlemlerin 15. maddeye uygun olduğunu beliı1miştir. Bu konuda bakınız: J.E.S. Fawcett. The Applicatiol1 of the European Convention on Human Rights. Oxford. Clarendon Press, s Aynca Bakınız: Mehmet Semih Gemalmaz. "Olağanüstü Rejimin Ulusalüstü Ölçütleri Bağlamında De Faclo De Jure Aynmı". Cahil Talas'a Armağan'dan Ayrı Bası. Ankara. Mülkiyelikr Birliği Vakfı Yayını. 21' Özbudun. a.g.e., s Gözler. a.g.m., s. 5R5. 30 Hukuksal bir rejim olarak durdunna haklara ilişkin anayasal güvencelerin askıya alınması olarak anlaşılmaktadır. Durdunna olağanüstü yönetim usullerinin bir parçası olmaktadır. Tekin Akıllıoğlu "Olağanüstü yönetim usuııeı; temel haklar dışındaki kuralların da, gerekiyorsa askıya alınmasını, buna karşılık durduıma temel hak güvence/erinin askıya alınmasını ifade eder." dernektedir. Tekin Akıllıoğlu, "Temel Hakların Durdurulması", Bahri Savcı'ya Armağan. Ankara: Mülkiycliler Birliği Yayını. ı 988. s Fazıl Sağlam. "19R2 Anayasası'nın Temel Hak ve Özgürlükler Bakımından Getirdiği Sorunlar", Bahri SavcI"'a Armağan, Ankara, Mülkiyeliler Birliği Yayını s. 437.

14 26 AMME İDARESI DERGISI labilecegini söyledigi olaganüstü hal KHK'lerinin Anayasanın 148. maddesinin birinci fıkrasında biçim ve öz yönünden Anayasaya aykınlıgı savıyla Anayasa Mahkemesi'nde dava açılamayacagıdır. Ancak bu söz konusu KHK'ler üzerinde herhangi bir yargısal denetim yapılamaz demek degildir. İlk İnceleme Raporunda da belirtildigi gibi Anayasa Mahkemesi'nin ilk ve en önemli görevlerinden biri hukuksal işlemlerin nitelendinnesini yapmaktır. Anayasa Mahkememizin yerleşik içtihadı da bu yöndedir. 32 Yüce Mahkeme İlk mcelemede 430 sayılı KHK'nin Anayasanın 121. maddesinin üçüncü fıkrasında çıkanlabilecegi ve 148. maddenin birinci fıkrasında da ve öz yönünden denetim yapılamayacagını belirttlgi kararname olup olmadıgının saptanabilmesi açısından işin esasına ginniştir. Burada sorun 430 sayılı KHK'nin hangi hükümlerinin bu nitelikte olmadıklannın saptanmasıdır. Bunu yapabilmek için de elimizde bazı ölçütlerin olması gerekir.. OLAGANÜSTÜ HAL KHK'LERİNİN YARGıSAL DENETİMİ SORUNU Olaganüstü yönetim usulleri ilanlanndan kalkmalanna kadar tamamıyla bir hukuk ve kanun rejimidir. Bu nedenle de rejim bizim pozitif hukukumuzda kaynagını ve esasınm, unsurlannı ve koşullannı Anayasanın 119 ila maddelerinden aldıgı gibi uygulanma biçiminin de yine Anayasamıza göre kanunla saptanması gerekmektedir. Olaganüstü hal KHK'si çıkarabilmek için herşeyden önce Anayasanın 119 veya 120. maddeleri anlamında bir oiaganüstü hal olmalıdır. Olaganüstü hal KHK1erinin olaganüstü halin amacını ve sınırlannı aşmaması gerekir. Olaganüstü halin amacını ve sınırlannı aşan KHK'ler olaganüstü hal KHK'leti olamazlar Anayasa Mahkemesi bu konuda aynen şöyle demektedir: "Anayasaca yasama meclislerine verilen görevler belli olduğuna göre, Anayasa koyucunun Anayasa Mahkemesfnin denetimine ilişkin kurallan saptarken, Anayasa'da gösterilen yasama işlemlerini de gözönünde bulundurduğwıda kuşku yoktur. Bu nedenle Yasama Meclislerince Anayasa'da belirtilen adlan (Anayasa değişikliği, Kanun Hükmünde Kararname. lçtüzük gibi) ve yöntemlere uyulacak yapılan işlemlerin Anayasa Mahkemesi'nin denetimine bağlı olup olmadığının saptanmasınd;ı Anayasa'run açık kurallanna başvqnılmasını olağan görmek gerekir. Ancak, Yasama Meclislerince Anayasa'da öngörülenler dışındaki adlar altında ve başka yöntemlere uygulanarak oluşturulan işlemlerin Anayasa Mahkemesi'nin denetimine bağlı olup olmadığının saptanmasında aynı yola başvurulmasına olanak bulunmadığı da açık bir gerçektir. Böyle olunca, bu nitelikteki bir işlemin Anayasa Mahkemesi'nin denetimine bağlı olup olmadığının saptanmasında aynı yola başvurulmasına olanak bulwımadığı da açık bir gerçektir. Böyle olunca, bu nitelikteki bir işlemin Anay~sa Mahkemesi'nin görevalanına girip girmediği belirlenirken, meydana getirilen meti~ veya belgenin oluşturulmasında uygulanan yöntem kadar içeriğinin niteliği üzerinde durulması, değer ve etkisinin ortaya konulması ve bu metin veya belge, Anayasa'ca denetime bağlı tutulan işlemlerle eşdeğer ve etkinlikte ise,denetime bağlı olduğwıun kabul edilmesi zorunludur." E. 1979/22, K. 1979/45, K.T , AMKD, Sayı:17, s Aynı nitelikte bakınız: E.1977/6, K.1977/14. K.T '(, AMKD, Sayı:15, s.186; E.1967/6, K.1968/9, K.T , AMKD, Sayı:6, s Kazım Yenice, "Meclis Başkanı'na ve Milletvekillerine Düşen Görev", Cumhurıyet,

15 OLMJANDsTÜ HALLERDE ÇıKARıLABILECEK KANUN HÜKMÜNDE KARARNAMELER 27 Konu Unsuru Bakımından Olaganüstü Hal KHK'leri Bir hukuksal işlemin konusu, onun içerdi~;i veya meydana getirdigi hukuksal durum ve sonuçtur. Ve Anayasamızın 121. maddesinin üçüncü fıkrasına göre, Cumhuıbaşkanının başkanlıgında toplanan Bakanlar Kurulu "olaganüstü halin gerekli kıldıgı konularda" KHK'leri çıkarabilir. Anayasa Mahkemesi'nin bir karannda da belirttigi gibi yürütmeye bir yetki olma gücünü veren esaslardan olan olaganüstü hal KHK'lerinin "olag~üstü haller ve sıkıyönetim süresince sözü edilen hallerin gerekli kıldıgı konulara hasren"34 Çıkartılması gerekir. Kısaca olaganüstü halin gerekli kıldıgı konuların dışındaki konuları kararnamelerle düzenleme olanagı yoktur. Olaganüstü halin gerekli kıldıgı konular da olaganüstü halin neden ve amaç unsurlanyla baglantılıdır. Olaganüstü halin nedeni Anayasamıza göre şiddet olaylanmn yaygınlaşması ve kamu düzeninin bozulmasıdır. Olaganüstü halin amacı neden unsuruyla kaynaşmış bir haldedir. Yani olaganüstü halin. varlıgmı gerektiren haller saptandıgında amaç unsuru da var demektir. 35 Olaganüstü hal KHK'lerinin olaganüstü halin gerekli kıldıgı konularda, olaganüstü halin nedenleri ve amacıyla sınırlı çıkanimalan gerekir. Elbette sıkıyönetim ve olaganüstü hal KHK'leri, olagan KHK'ler bakı:' mından Anayasada yer alan konu sınırlandırmalanna tabi degildir. Temel haklar, kişi haklan ve ödevleri ile siyasi haklar ve ödevler bu tür KHK'lerle düzenlenebilirler. Ancak 121. maddeni,n ikinci fıkrasına göre, "119 uncu madde uyannca ilan edilen olaganüstü hallerde vatandaşlar için getirilecek para, mal ve çalışma yükümlülüiqeri ile olaganüstü hallerin her «irü için ayn ayn geçerli plmak üzere, Anayasanın 15 inci maddesindeki ilkeler dogrultusunda temel hak ve hürriyetlerin nasıl sımrlandınlacagı veya nasıl durdurulacagı, halin gerektirdigi tedbirl~rin nasıl ve ne suretle alınacagı, kamu hizmeti görevlilerine ne gibi yetkiler verilecegi, görevlilerin durumlannda ne gibi degişiklikler yapılacagı ve olaganüstü yönetim usulleri, Olaganüstü Hal Kanunu'nda düzenlenir". Demek ki, Anayasamızın istegi kanunla saptanmış sistem çerçevesinde "olaganüstü halin gerekli kıldıgı konularda" uygulamaya yönelik KHK'lerin çıkanlmasıdır. Bunun aksini düşünmek, Anayasa ve Olaganüstü Hal Kanunu dışında yeni bir olaganüstü hal rejimi' yaratmaya izin vermek demektir. Oysa, Anayasamız olagan anayasal düzen dışında ne gibi olagandışı rejimierin kurulabilecegini saptamış ve bunlann statülerinin de kanunla düzenlenmesini emretmiştir. Olaganüstü yönetim usulleri iki çeşit olaganüstü hal ve sıkıyönetim, sefrrberlik ve savaş halinden ibarettir. Anayasa bu rejimierin hangi esaslara g.öre düzenlenecegini açıkça göstermiştir. 34 E. 1986/18, K. 1986/24, K.T , AMKD, Sayı: 22, s.264. (abç) 35 Sıddik Sami Onar, İdare Hukukunun Umumi Esasları. Cilt: III, ıstanbul, ısmail Akgün Matbaası, 1966, s. i 502.

16 28 AMME IDARESI DERGISI o halde bunlardan ayrı, farklı bir rejimi. degil Bakanlar Kurulu kanun koyucu dahi yapamaz. Aksi takdirde, bu olaganüstü yönetim usullerinin Anayasada öngörülüp, esaslannın saptanmasına gerek bulunmazdı. 36 Aynca. Anayasanın ı 21. maddesinin ikinci ve üçüncü fıkralannın birlikte incelenmesi bize olaganüstü hal durumunda kişilerin hak ve özgürlükleri sınırlandınlırken bunun bu maddeye uygun olarak yapılması gerektigini gösternıektedir. Olaganüstü hal KHK'leri Anayasaya göre olağanüstü halin gerekli kıldığı konularda çıkanlmalan gerektiğinden, bu tür KHK'lerle Anayasanın çıkanlmasını emrettiği ve çıkanimış olan Olağanüstü Hal Kanunu'nda değişiklik yapılmaması gerekir. Olağanüstü Hal Kanunu Türkiye'nin bütünü için yürürlükte olan genel nitelikte bir kanundur. Oysa, olaganüstü hal KHK'leri ile olaganüstü halin gerçekli kıldığı konularda somut ve özgül tedbir ve kararların alınması gerekir. Olaganüstü hal KHK'leri olaganüstü hal bölgesinde düzenleme yapabilir. Olağanüstü hal bölgesinin dışına taşan düzenlemelerin ise kararname ile değil, Olağanüstü Hal Kanunuyla yapılması gerekir. 37 O halde olağanüstü hal KHK'leri adını alan kararnamelerin olağanüstü hal bölgesinin dışına taşan hükümlerinin iptal edilmesi gerekir. Aynca aksi bir düzenleme Anayasanın 6. maddesinde yer alan "Hiçbir kimse veya organ kaynağını Anayasadan almayan bir Devlet yetkisi kullanamaz" diyen hükmü ve 7. maddedeki yasama yetkisinin devredilmezliği ilkesine aykın 0lacaktır}8 Çünkü bu durumda Anayasamıza göre yasama organının yapması gereken bir hukuksal işlem yürütme organı tarafından yapılmış olmaktadır. Yine böyle bir düzenleme Başlangıçta belirtilen "Kuvvetler aynmının, Devlet organları arasında üstünlük sıralaması anlamına gelmeyip, belli Devlet yetkilerinin kullanı]llasından ibaret ve bununla sınırlı medenı bir işbölümü ve işbirliği olduğu ve üstünlüğü ancak Anayasa ve kanunlarda bulunduğu" temel ilkesine ve i ı. maddesindeki Anayasanın bağlayıcılığı ve üstünlüğü ilkesine de ters düşeceği son derece açıktır. Son olarak tartışılması gereken husus karamamelerin acaba "olağanüstü halin gerekli kıldığı konularda" çıkanlıp çıkanlmadığının denetlenip denetlenemiyeceği olmaktadır. Başka bir d~yişle. karamanıelerde alınan önlemler acaba olağanüstü halin gerekli kıldığı konularda mı çıkanımıştır? Ve acaba Anayasa Mahkemesi böyle bir denetim yapabilir mi? Ve eğer böyle bir dene 36 Lütfi Duran. Türkiye Yünetiminde Karma~a. IstanbuL. Çağdaş Yayınlan Gözler. a.g.m.. s Anayasal hükümetin temel ilkelerinden biri hiç şüphesiz yasama yetkisinin devredilmezliği ilkesidir. Bu ilke eski hir özdeyişte şöyle ifade ediln1i~tir: Uelegate potestas delegari (devredilmiş yetki devredilemez). John Locke yasamanın yasama yetkisini ha~ka organlara veremeyeceğini çünkü hu yetkinin kendisine halktan devredildiğini. halkın verdiği hir yetkiyi ise bir başkasına veremiyeceğini belirtmekteydi. Bakınız: John Locke. Second Treatise on Civil Government. s. 141.

17 OLAGANDSTÜ HALLERDE ÇIKARILABILECEK KANUN HüKMÜNDE KARARNAMELER29 tim yapılabilirse hangi kıstaslarla bu denetim yapılmalıdır? Anayasa Mahkemesi 1961 Anayasası döneminde sıkıyönetim ilanı karann maddı bakımdan kanun addetmeye veya bu nitelikte bir işlem saymaya veya içtüzük hükmü gibi anlamaya imkan yoktur diyerek denetimden kaçınmıştı. 39 Sıkıyönetim ilanı veya bunun onanması karan kişi hak ve özgürlüklerini doğrudan etkileyen bir hukuksal işlem olmaması nedeniyle, beu: ölçüde savunulabilecek bu karar kanımca olağanüstü hal KHK'leri bakımından savunulamaz. çünkü olağanüstü hal KHK'leri kişi hak ve özgürlüklerini düzenleyebilir ve bundan önceki gerek 424 gerek 425 sayılı KHK'ler ve şimdi de 430 sayılı KHK, kişi hak ve özgürlüklerini sınırlandıncı veya durdurucu hükümler getimıektedir. O h"alde bu konuda bir denetim yapılması düşünülebilir. Ve bu konuda A.B.D. Yüksek Mahkemesinin düşünceyi açıklama özgürlüğünün sınırlandırılması konusunda geliştirdiği testlerden biri olan "açık ve yakın tehlike testi" kullanılabilir. Açık ve yakın tehlike testi ilk olarak Yargıç Holmes tarafından Schenk v. United States davasında Yüksek Mahkemenin görüşü olarak ifade edilmiştir. 40 Ancak bu görüşü esas geliştiren Whitney karannda Yargıç Brandeis olmuştur. Brandeis ve Holmes'a göre düşüncenin açıklanmasının cezalandınlabilmesi için dört koşul gereklidir. ilk olarak düşüncenin açıklandığı koşullaruı potansiyelolarak gerçekten tehlikeli olması gerek~r. ikinci olarak korkulan zarann "aşırı derecede ciddi" olması zorunludur. Üçüncü olarak düşünceyi açıklama özgür!üğünün kullanılması sonucunda ciddi bir zararın ortaya çıkacağı korkusunun makul bir tabanı olmalıdır. Dördüncü olarak da tehlikenin yakınlık derecesi oldukça yüksek 0lmalıdır. 41 Bu durumda "olağanüstü halin gerekli kıldığı konularda" KHK'ler özgürlükleri ve özellikle düşül1ce özgürlüğünü sınırlandırırken bu özgürlüklerin potansiyelolarak gerçekten tehlikeli olduğu, korkulan zararın aşırı derecede ciddi olduğu, özgürlüğün kullanılması sonucunda ciddi bir zarann ortaya Çıkacağı ~orkusunun makul bir tabanı olması ve doğacak tehlikenin de yakınlık derecesinin oldukça yüksek olması gerektiği söylenebilir. Bu koşullar ortaya çıkmadan olağanüstü hal KHK'leri ile özgürlükleri sınırlandırmanın Anayasamızın sözünü ettiği "olağanüstü halin gerekli kıldığı konular" koşulunu karşılamayacağı ve bu nedenle düzenlemenin olağanüstü hal KHK'si olamıyacağı belirtilebilir. Hemen belirtmek gerekir ki, olağanüstü hal ilan edilmeyen bölgelerde bu 39 E. ı 970/44. K.1970/42, K.T. i 7. i ı. i 970. AMKD, Sayl:8, s.44r Schenk v. United States. 249 U,SA7. (1919). Aynca Bakınız: Terminiello \'. Chicago, 377 U.S. 357 (1927). 4 i Whitney v. California: 274 U.S.357 (1927).

18 30. AMME İDARESI DERGISı koşullar kesinlikle gerçekleşmemiştir. Ancak ülkenin bir bölgesinde veya tümünde olaganüstü hal ilan edildiginde özgürlüklerin kullanılmasıyla ortaya çıkacak tehlikenin açık ve yakın bir tehlike oluşturdugu varsayılabilir. KHK'lerle özgürlüklerle yeni kısıtlamalann getirilebilmesi için ise, Olaganütü Hal Kanunundaki önlemlerin yeterli olmadıgı yeni önlemlerin gerekli oldugu ve tehlikenin de açık ve yakın bir tehlike oldugu gösterilmelidir. Kanımca kararnamedeki hükümlerin bu açıdan da incelenmesi düşünülebilir. Yer Unsuru Bakımından Olaganüstü Hal KHK'leri 1982 Anayasası'nda düzenlenmiş olan olaganüstü yönetim usullerinin hepsi hem süre hem de yer bakımından sınırlıdır. 42 Anayasamızın ı 20. maddesine göre, şiddet olaylannın yaygınlaşması ve kamu düzeninin ciddi şekilde bozulması nedenleriyle olaganüstü hal ancak Cumhurbaşkanının başkanlıgında toplanan Bakanlar Kurulu tarafından Milli Güvenlik Kurulu'nun görüşü alındıktan sonra süresi altı ayı geçmemek üzere yurdun bir veya birden fazla bölgesinde veya bütününde ilan edilebilir. O halde olaganüstü hal ülkenin sadece bir bölgesine hasredilmişse KHK'lerle yapılan düzenlemelerin bu bölge dışına taşınlmaması gerekir. Bu koşulolmadan, Cumhurbaşkanlıgı başkanlıgında toplanan Bakanlar Kurulu'nun çıkaracagı KHK'ler "olaganüstü hal KHK'leri" 01anıazlar. 43 Olaganüstü hal için kabul edilen kurallar'olaganüstü hal bölgeleri dışında da uygulanmak isteniyorsa bunun kanunla yapılması gerekir. çünkü bu husus Anayasanın ı 21. maddesinin ikinci fıkrasında, ancak kanunla yapılması gereken konular arasında yer almaktadır. Ancak bu durumda da bu kanun Anayasaya 'iykın olacaktır; çlınkü Anayasamıza göre olaganüstü hal kurallannın olagan~stü hal bölgesi dışında uygulanması mümkün degildir. Fakat bu halde, bu kanun Anayasa Mahkemesi tarafından denetlenebilir. Bu durumun aksini düşünmek siyasal iktidann, Anayasanın 148. maddesine göre olaganüstü hal ile ilgili KHK'lerin Anayasaya aykınlıgı Anayasa Mahkemesi'nce incelenemiyece~i, olaganüstü hal kanunu ise Anayasa Mahkemesi'nin uygunluk denetimine tabi oldugu için kanunla yapılması gereken hususlan KHK'lerle düzenleyerek Anayasaya uygunluk denetiminden sıynlmasını kabul etmek demek olur. 44 Bu ise Anayasamızın temelini oluşturan sınırlı iktidar, anayasacılık ve hukuk devleti ilkelerine ters düşmektedir Sıddık Sami Onar, slklyölletimin hukuksal çözümlemesini yaparken "B~dan maada öıfi idare mekanla da mukayettir: Ülkenin bütününe mi. muayyen bir mıntıkasına mi şamil oldugunun kararda belirtilmesi icap eder" demektedir. Onar, a.g.e. s Gözler. a.g.m., s Özek. a.g.m. 45 Hukuk Devleti Anayasa Mahkemesi'nin bir karannda belirttigi gibi. "tnsan haklanna saygılı ve bu

19 OLAGANÜSTÜ HALLERDE ÇıKARıLABILECEK KANUN HÜKMÜNDE KARARNAMELER3! Anayasamız "Olag~üstü halin gerekli kıldıgı konularda" KHK'ler çıkarabilecegini öngörerek, bu kararnamelerin olaganüstü hal bölgesi ile sınırlı olması gerektigini belirtmektedir sayılı Olaganüstü Hal Kanunu'nun Danı ma Meclisi'ndeki görü meleri incelendiginde, olaganüstü hal sırasında çıkanlacak KHK'lerin niteligi konusunda üyelerin aynı dü üncede olduklan dikkati çekmektedir. Buna göre olaganüstü halde Cumhuıba kanı ba kanlıgında toplanan Bakanlar Kurulu KHK çıkaracaktır; ancak bu KHK'ler sadece o olaya münhasır olarak çıkanlacaktır ve olaganüstü halin ilanını gerektiren nedenler dikkate alınacak ve o nedenlerin ortadan kaldınlması için bir takım önlemler getirilecektir. 46 Hiç ku kusuz olaganüstü hale münhasır olarak çıkanlacak KHK'lerin olaganüstü hal bölgesi ile sınırlı olması gerekir. Olaganüstü hale ili kin KHK'lerin uygulandıgı yer, olaganüstü hal ilan edilen bölge veya bölgelerdir. Ülkenin bir bölgesinde ilan edilen olaganüstü hal nedeniyle olaganüstü hal ilan edilmeyen yerlerde böyle bir olaganüstü hal rejimi uygulamak ülkenin bütününü olaganüstü hal rejimi ile yönetmek olanagı saglar. Bu durum ancak bir usul saptırması ile mümkün olabilir.usuıün saptırılması kamu hukukunda karan Man organın, çe itli nedenlerle, o durum için öngörülmü usul yerine yine yasalolarak yapabilecegi bir başka usule başvurması demektir. Bakanlar Kurulu olaganüstü hal ilan etmek İçin bir kararname çıkaracagına bir KHK çıkanrsa burada bir usul saptırması var demektir. 47 Yine bu durum Anayasanın "Hiçbir kimse veya organ, kaynagını Anayasadan almayan bir Devlet yetkisi kullanamaz," diyen 6. maddesinin ikinci fıkrasına da aykındır. Bu nedenle olaganüstü hal KHK'leri ile olaganüstü hal ilan edilmeyen bölgelerde ki i hak ve özgürlüklerinin kısıtlanabilmesine olanak yoktur. Temel hak ve özgürlükler Anayasanın 13. maddesinin birinci fıkrasına göre, ancak kanunla sınırlanabil,ir. Anayasa Mahkemesi bir karannda bu konuda aynen unlan belirtmi tir: " "Kanunla düzenlenir" deyiminin ilk bakı ta, lafzi bir yorumla, Anayasa'nın kanunla düzenlenmesini istedigi konularda mutlaka bir yasa yapılması anlamı çıkabilir. Ancak, Anayasatnın 91. maddesinin birinci fıkrasında, Türkiye Büyük' Millet Meclisi'nin Bakanlar Kurulu'na Kanun Hükmünde Kararname çıkarma yetkisi verebilecegi kuralı getirildikten sonra; "Ancak, sıkıyönetim ve olaganüstü haller saklı kalmak üzere. Anayasa'nın ikinci kısmının birinci ve ikinci bölümlerinde yer alan temel hakları koruyucu adil bir hukuk düzeni kuran ve bunu devam ettinnekle kendini yükümlü sayan bütün işlem ve eylemleri yargı denetimine bağlı bir devlet" olmak zorundadır. Bakınız, E.1976/1, K. 1976fl8, K.T AMKD, Sayı: 14, s F. Uyguner'in Konuşması. Danışma Meclisi Tutanak Dergisi, Cilt:2L b , Ayrıca bakınız: Turgut Tan, "Kanun Hükmünde Kararname Uygulaması", Amme ıdaresi Dergisi, Cilt: 17, SayıA, Aralık 1984, s ' 47 Zafer Üsküı, "Terör Kararnamesi'nin Yoklukla Malül Hükümleri",Ekonomi ve Politikada Görüş Mayıs 1990, s. 42. Aynca bakınız: Üskül, a.g.e., s

20 32 AMME IDARESl DEROİsı haklar, kişi haklan ve ödevleri ile dördüncü bölümde yer alan siyasi haklar vc ödevlcr kanun hükmünde kararnamelerle düzenlenemez." denilerek, KHK çıkanlamayacak alanın belirlc:1mesi ve Anayasa Koyucunun, 9 I. maddede Anayasa'nın yasayla düzenleneceğini öngördüğü konuların da kanun hükmünde kararnamelerle düzenlenemeyeceğini söylemesi karşısında bu konularda kanun hükmünde kararname çıkarılabileceği sonucuna vanlmahdır",48 Sosyal ve ekonomik haklar ve ödevler dışmdaki hak ve özgürlüklerin ancak kanunla düzenlenmesi gereği karşısında, bu konuların KHK'ler ile düzenlenemeyeceği ancak olağanüstü hal KHK'leri ile olağanüstü hal ilan edilmiş yerlerde olağanüstü halin gerekli kıldığı konularda düzenlemeler yapılabileceği belirtilebilir. Aksini düşünmek Anayasamızm kabul ettiği özgürlüklerin sınırlandırılması sistemini alt üst etmek demektir. Olağanüstü Hal KHK'leri ile Ülkenin Bütünü İçin Geçel 1i Kanunlarda Değişiklik Yapılamaması Anayasamızm 12 i ve 122.maddelerine uygun olarak çıkartılacak KHK'lerIe bütün Türkiye için geçerli kanunlarda değişiklik yapılamaz. Çünkü Anayasanııza göre olağanüstü hal KHK'leri "olağanüstü halin gerekli kıldığı konularda" çıkarılabilir. Olağanüstü haller süreyle de smırlıdırlar. Belirli bir süre için çıkarılırlar. Bu nedenle sadece olağanüstü halin gerekli kıldığı konularda değil, bütün Türkiye için geçerli kanunlarda değişiklik yapıldığı zanıan, sadece olağanüstü hal ilan edilmiş illerde değil, bu tür yönetimin olmadığı yerlerde de olağanüstü bir rejim uygulanmış olur. Bu açıdan Olağanüstü Hal Kanunu'nda da değişiklik yapılamaz. Olağanüstü Hal Kanunu ülkenin bütünü için yürürlükte olan genel nitelikte bir kanundur. Bu kanunda öngörülen önlemler herhangi bir zamanda ve herhangi bir yerde veya ülkenin bütününde olağanüstü hal ilan edildiğinde kendiliğinden uygulanıaya konulacaktır. Bu nedenle olağanüstü hal KHK'leri ile Olağanüstü Hal Kanunu 'nda da değişiklik yapılamaz. Aksi takdirde olağanüstü hal ilan edilen bölgenin dışına taşma olacaktır. O halde bir kararnamenin olağanüstü hal KHK'si olabilmesi için "olağanüstü hal süresince", "olağanüstü halin gerekli kıldığı konularda" ve "olağanüstü hal ilan edilen yerlerde- uygulannıak üzere" çıkanlmalan gerekir. Başka bir deyişle kararnamenin olağanüstü hal KHK'si niteliğini taşıyabilmesi için yukarıda sözünü ettiğim nitelikleri taşımalıdır. Hiç şüphesiz eğer bir kararname olağanüstü haller rejimierinde çıkarılmasına izin verilen KHK'lerin yapabileceği düzenlemeleri aşarak sadece kurucu gücün gerçekleştirebileceği şu anki Anayasada yeri olmayan yepyeni 48 E. 1988/64. K K.T , Resmi Gazete , Sayı: 20499, s.20.

LAW 104: TÜRK ANAYASA HUKUKU 14 HAFTALIK AYRINTILI DERS PLANI Doç. Dr. Kemal Gözler Koç Üniversitesi Hukuk Fakültesi

LAW 104: TÜRK ANAYASA HUKUKU 14 HAFTALIK AYRINTILI DERS PLANI Doç. Dr. Kemal Gözler Koç Üniversitesi Hukuk Fakültesi LAW 104: TÜRK ANAYASA HUKUKU 14 HAFTALIK AYRINTILI DERS PLANI Doç. Dr. Kemal Gözler Koç Üniversitesi Hukuk Fakültesi 1. HAFTA: OSMANLI ANAYASAL GELİŞMELERİ [Türk Anayasa Hukukukun Bilgi Kaynaklarının Tanıtımı:

Detaylı

KTO KARATAY ÜNİVERSİTESİ ANAYASA HUKUKU DERSİ ÖĞRETİM YILI II. DÖNEM DERS PROGRAMI İÇERİĞİ DERS TARİHİ 1. DERS SAATİ 2.

KTO KARATAY ÜNİVERSİTESİ ANAYASA HUKUKU DERSİ ÖĞRETİM YILI II. DÖNEM DERS PROGRAMI İÇERİĞİ DERS TARİHİ 1. DERS SAATİ 2. KTO KARATAY ÜNİVERSİTESİ ANAYASA HUKUKU DERSİ 2015-2016 ÖĞRETİM YILI II. DÖNEM DERS PROGRAMI İÇERİĞİ DERS TARİHİ 1. DERS SAATİ 2. DERS SAATİ 15.02.2016 Türk Hukukunun Bilgi Kaynakları - Mevzuat, Yargı

Detaylı

İkinci Kısım OLAĞANÜSTÜ HÂL VE SIKIYÖNETİM KANUN HÜKMÜNDE KARARNAMELERİ

İkinci Kısım OLAĞANÜSTÜ HÂL VE SIKIYÖNETİM KANUN HÜKMÜNDE KARARNAMELERİ Kemal Gözler, Kanun Hükmünde Kararnamelerin Hukuki Rejimi, Bursa, Ekin Kitabevi Yayınları, 2000, XVI+300 s. (www.anayasa.gen.tr/khk.pdf). İkinci Kısım OLAĞANÜSTÜ HÂL VE SIKIYÖNETİM KANUN HÜKMÜNDE KARARNAMELERİ

Detaylı

KARAR 1 (672 sayılı KHK ile kamu görevinden çıkarılmaya dair) Davalı : Başbakanlık /ANKARA

KARAR 1 (672 sayılı KHK ile kamu görevinden çıkarılmaya dair) Davalı : Başbakanlık /ANKARA KARAR 1 (672 sayılı KHK ile kamu görevinden çıkarılmaya dair) Davalı : Başbakanlık /ANKARA Davanın Konusu : Uyuşmazlık, davacının 672 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Kamu Personeline İlişkin Alınan Tedbirlere

Detaylı

ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARININ TÜRLERİ VE NİTELİKLERİ

ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARININ TÜRLERİ VE NİTELİKLERİ Ayrıntılı Bilgi ve On-line Satış İçin www.hukukmarket.com İSMAİL KÖKÜSARI Erzincan Üniversitesi Hukuk Fakültesi ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARININ TÜRLERİ VE NİTELİKLERİ İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... vii İÇİNDEKİLER...ix

Detaylı

Sosyal Düzen Kuralları. Toplumsal Düzen Kuralları. Hukuk Kuralları Din Kuralları Ahlak Kuralları Görgü Kuralları Örf ve Adet Kuralları

Sosyal Düzen Kuralları. Toplumsal Düzen Kuralları. Hukuk Kuralları Din Kuralları Ahlak Kuralları Görgü Kuralları Örf ve Adet Kuralları TEMEL HUKUK Sosyal Düzen Kuralları Toplum halinde yaşayan insanların yerine getirmek zorunda oldukları ödevleri ve kullanacakları yetkileri belirten kurallara, sosyal düzen kuralları veya sadece sosyal

Detaylı

2-) Türkiye de tek dereceli seçim ilk kez hangi seçimlerde uygulanmıştır? A) 1942 B) 1946 C) 1950 D) 1962 E) 1966

2-) Türkiye de tek dereceli seçim ilk kez hangi seçimlerde uygulanmıştır? A) 1942 B) 1946 C) 1950 D) 1962 E) 1966 1-) 1921 Anayasası ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır? A) Milli egemenlik ilkesi benimsenmiştir B) İl ve nahiyelerde yerinden yönetim ilkesi kabul edilmiştir. C) Yasama ve yürütme kuvvetleri

Detaylı

TEMEL HUKUK DERS NOTLARI SON HAFTA. Öğr. Gör. Erkan ÇAKIR

TEMEL HUKUK DERS NOTLARI SON HAFTA. Öğr. Gör. Erkan ÇAKIR TEMEL HUKUK DERS NOTLARI SON HAFTA Öğr. Gör. Erkan ÇAKIR ANAYASANıN TEMEL ILKELERI 2 1. madde Türkiye devleti bir cumhuriyettir. 2. Madde Cumhuriyetin nitelikleri Cumhuriyetçilik Başlangıç ilkeleri Atatürk

Detaylı

TEMEL HUKUK ARŞ. GÖR. DR. PELİN TAŞKIN

TEMEL HUKUK ARŞ. GÖR. DR. PELİN TAŞKIN ARŞ. GÖR. DR. PELİN TAŞKIN BU DERSTE NELER ÖĞRENECEĞİZ? Hukukun kaynakları (devam) Hukukun Kaynakları Hukukta kaynak kavramı, hukukun varlık kazanabilmek ve yürürlüğe geçebilmek için hangi yolları içermesi

Detaylı

TİCARÎ SIR, BANKA SIRRI VE MÜŞTERİ SIRRI HAKKINDA KANUN TASARISI

TİCARÎ SIR, BANKA SIRRI VE MÜŞTERİ SIRRI HAKKINDA KANUN TASARISI TİCARÎ SIR, BANKA SIRRI VE MÜŞTERİ SIRRI HAKKINDA KANUN TASARISI Amaç ve kapsam MADDE 1- (1) Bu Kanunun amacı; kamu kurum ve kuruluşları ile iktisadî, ticarî ve malî sektörlerde üretim, tüketim ve hizmet

Detaylı

TEMEL HUKUK ARŞ. GÖR. DR. PELİN TAŞKIN

TEMEL HUKUK ARŞ. GÖR. DR. PELİN TAŞKIN ARŞ. GÖR. DR. PELİN TAŞKIN BU DERSTE NELER ÖĞRENECEĞİZ? Hukukun kaynakları Normlar hiyerarşisi Hukukun Kaynakları Hukukta kaynak kavramı, hukukun varlık kazanabilmek ve yürürlüğe geçebilmek için hangi

Detaylı

OLAĞANÜSTÜ HAL KAPSAMINDA GÖREVDEN ÇIKARILAN, İHRAÇ EDİLEN, UZAKLAŞTIRILAN KAMU PERSONELİNİN HUKUKİ HAKLARI

OLAĞANÜSTÜ HAL KAPSAMINDA GÖREVDEN ÇIKARILAN, İHRAÇ EDİLEN, UZAKLAŞTIRILAN KAMU PERSONELİNİN HUKUKİ HAKLARI OLAĞANÜSTÜ HAL KAPSAMINDA GÖREVDEN ÇIKARILAN, İHRAÇ EDİLEN, UZAKLAŞTIRILAN KAMU PERSONELİNİN HUKUKİ HAKLARI Türk Psikologlar Derneği Vekili Av. Mehmet Ferit aka Bu metinde sırasıyla 21.7.2016 tarihinde

Detaylı

Olağanüstü Hal ve Temel Hak ve Hürriyetler

Olağanüstü Hal ve Temel Hak ve Hürriyetler Olağanüstü Hal ve Temel Hak ve Hürriyetler Cemil Çelik OLAĞANÜSTÜ HAL VE TEMEL HAK VE HÜRRİYETLER Olağanüstü Hal Olağanüstü Hal İlanı şartları İdarenin Olağanüstü Hal yetkileri Olağanüstü Hal kanun Hükmünde

Detaylı

DERSİMİZİN TEMEL KONUSU

DERSİMİZİN TEMEL KONUSU DERSİMİZİN TEMEL KONUSU 1 1. TÜRK HUKUKUNUN TEMEL KAVRAMLARINI TANIMAK 2. TÜRKIYE DE NELER YAPABİLİRİZ SORUSUNUN CEVABINI BULABİLMEK DERSİN KAYNAKLARI 2 SİZE GÖNDERİLEN MATERYAL: 1. 1982 Anayasası: https://www.tbmm.gov.tr/anayasa/anayasa_2011.pdf

Detaylı

İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesine İlişkin 30.11.2007 Tarihli Yönetmeliğin 11 ve 19. Maddeleri Anayasaya Aykırıdır

İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesine İlişkin 30.11.2007 Tarihli Yönetmeliğin 11 ve 19. Maddeleri Anayasaya Aykırıdır İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesine İlişkin 30.11.2007 Tarihli Yönetmeliğin 11 ve 19. Maddeleri Anayasaya Aykırıdır Doç. Dr. Tuğrul KATOĞLU* * Bilkent Üniversitesi Hukuk Fakültesi, Ceza

Detaylı

ŞİKAYET NO : 02.2013/317 KARAR TARİHİ : 21/01/2014 RET KARARI ŞİKAYETÇİ :

ŞİKAYET NO : 02.2013/317 KARAR TARİHİ : 21/01/2014 RET KARARI ŞİKAYETÇİ : ŞİKAYET NO : 02.2013/317 KARAR TARİHİ : 21/01/2014 RET KARARI ŞİKAYETÇİ : ŞİKAYET EDİLEN İDARE : Kültür ve Turizm Bakanlığı Güzel Sanatlar Genel Müdürlüğü ŞİKAYETİN KONUSU : Özel büro ve turizm tesisleri

Detaylı

İÇİNDEKİLER TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI. Madde Sayfa BAŞLANGIÇ...17 BİRİNCİ KISIM. Genel Esaslar. I. Devletin şekli... 1...19

İÇİNDEKİLER TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI. Madde Sayfa BAŞLANGIÇ...17 BİRİNCİ KISIM. Genel Esaslar. I. Devletin şekli... 1...19 İÇİNDEKİLER TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI Madde Sayfa BAŞLANGIÇ...17 BİRİNCİ KISIM Genel Esaslar I. Devletin şekli... 1...19 II. Cumhuriyetin nitelikleri... 2...19 III. Devletin bütünlüğü, resmî dili,

Detaylı

ANAYASA MAHKEMESİ NE BİREYSEL BAŞVURU YOLU AÇILDI

ANAYASA MAHKEMESİ NE BİREYSEL BAŞVURU YOLU AÇILDI ANAYASA MAHKEMESİ NE BİREYSEL BAŞVURU YOLU AÇILDI GENEL OLARAK Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 148. maddesinde yapılan değişiklik ile Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yolu açılmıştır. 23 Eylül 2012

Detaylı

BİRİNCİ KİTAP DENETİM MEKANİZMASI (KURUMSAL HÜKÜMLER) BirinciBölüm GİRİŞ

BİRİNCİ KİTAP DENETİM MEKANİZMASI (KURUMSAL HÜKÜMLER) BirinciBölüm GİRİŞ BİRİNCİ KİTAP DENETİM MEKANİZMASI (KURUMSAL HÜKÜMLER) BirinciBölüm GİRİŞ I. İNSAN HAKLARI KAVRAMI 3 II. İNSAN HAKLARININ ULUSLARARASI DÜZEYDE KORUNMASI 4 1. Birleşmiş Milletler Örgütü 4 2. İkinci Dünya

Detaylı

KPSS 2007 GK (50) DENEME 3 / 52. SORU 50. Aşağıdakilerden hangisi hukuk devleti ilkesinin gereklerinden biri değildir? A) Yasal idare B) Devlet faaliyetlerinin belirliliği C) İdarenin mali sorumluluğu

Detaylı

Sayı: Ankara, 24 /03/2014 ANKARA İDARE MAHKEMESİ BAŞKANLIĞI NA

Sayı: Ankara, 24 /03/2014 ANKARA İDARE MAHKEMESİ BAŞKANLIĞI NA YÜRÜTMENİN DURDURULMASI TALEPLİDİR. DURUŞMA TALEPLİDİR. ANKARA İDARE MAHKEMESİ BAŞKANLIĞI NA DAVACI VEKİLİ DAVALILAR : Türkiye Barolar Birliği Başkanlığı : Oğuzlar Mah. Barış Manço Cad. Av. Özdemir Özok

Detaylı

İDARİ YARGI DERSİ (VİZE SINAVI)

İDARİ YARGI DERSİ (VİZE SINAVI) SORULAR İDARİ YARGI DERSİ (VİZE SINAVI) 1- İdarenin denetim yollarından biri olarak, idari yargının gerekliliğini tartışınız (10 p). 2- Dünyadaki idari yargı sistemlerini karşılaştırarak, Türkiye nin mensup

Detaylı

I sayılı İdarî Yargılama Usûlü Kanunun başvuru konusu kuralının Anayasaya aykırılığı sorunu:

I sayılı İdarî Yargılama Usûlü Kanunun başvuru konusu kuralının Anayasaya aykırılığı sorunu: Davacı şirket tarafından defter ve belgeler ile aylık ücret bordrolarının kanuna uygun düzenlenmediğinden bahisle 5510 sayılı Kanunun 102/l-e-4ve 5. maddelerine istinaden şirket adına kesilen toplam 3.064,50

Detaylı

T Ü R M O B TÜRKİYE SERBEST MUHASEBECİ MALİ MÜŞAVİRLER VE YEMİNLİ MALİ MÜŞAVİRLER ODALARI BİRLİĞİ SİRKÜLER RAPOR MEVZUAT

T Ü R M O B TÜRKİYE SERBEST MUHASEBECİ MALİ MÜŞAVİRLER VE YEMİNLİ MALİ MÜŞAVİRLER ODALARI BİRLİĞİ SİRKÜLER RAPOR MEVZUAT Sirküler Rapor 07.10.2011/ 114-1 MİRASÇILIK BELGESİ VERİLMESİ VE TERK EDEN EŞİN ORTAK KONUTA DAVET EDİLMESİ İŞLEMLERİNİN NOTERLER TARAFINDAN YAPILMASINA İLİŞKİN USUL VE ESASLAR HAKKINDA YÖNETMELİK YAYIMLANDI

Detaylı

T.C. SANAYİ VE TİCARET BAKANLIĞI Tüketicinin ve Rekabetin Korunması Genel Müdürlüğü GENELGE NO: 2007/02....VALİLİĞİNE (Sanayi ve Ticaret İl Müdürlüğü)

T.C. SANAYİ VE TİCARET BAKANLIĞI Tüketicinin ve Rekabetin Korunması Genel Müdürlüğü GENELGE NO: 2007/02....VALİLİĞİNE (Sanayi ve Ticaret İl Müdürlüğü) IV- KREDİ KARTI ÜYELİK ÜCRETİ İLE İLGİLİ GENELGELER 1. GENELGE NO: 2007/02 Tüketicinin ve Rekabetin Korunması lüğü GENELGE NO: 2007/02...VALİLİĞİNE Tüketiciler tarafından Bakanlığımıza ve Tüketici Sorunları

Detaylı

1-Hâkim ve Savcılar idari görevleri dolayısıyla aşağıdaki kurumlardan hangisine bağlıdır?

1-Hâkim ve Savcılar idari görevleri dolayısıyla aşağıdaki kurumlardan hangisine bağlıdır? 1-Hâkim ve Savcılar idari görevleri dolayısıyla aşağıdaki kurumlardan hangisine bağlıdır? A) Cumhurbaşkanlığı B) Başbakanlık C) Adalet Bakanlığı D) Halk E) HSYK 3-Aşağıdakilerden hangisi adli yargının

Detaylı

ÜYE ROBERT CAROLAN TARAFINDAN BİLDİRİLEN KARŞIOY VE MUTABIK GÖRÜŞ YAZISI

ÜYE ROBERT CAROLAN TARAFINDAN BİLDİRİLEN KARŞIOY VE MUTABIK GÖRÜŞ YAZISI Priştine, 31 Ekim 2012 Nr. Ref.: MMP 304/12 ÜYE ROBERT CAROLAN TARAFINDAN BİLDİRİLEN KARŞIOY VE MUTABIK GÖRÜŞ YAZISI Başvuru No: KO 61/12 Kosova Cumhuriyeti Meclis Başkanı tarafından 22 Haziran 2012 tarihinde

Detaylı

TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI SORULARI

TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI SORULARI 1. Kuvvetler ayrılığı ilkesi ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır? a) 1921 Anayasası yla kuvvetler birliği ilkesi benimsenmiştir. b) 1924 Anayasası yla fonksiyonlar ayrılığı ile biraz yumuşatılmışsa

Detaylı

Prof. Dr. Zehra ODYAKMAZ Ümit KAYMAK İsmail ERCAN THEMIS İDARİ YARGI

Prof. Dr. Zehra ODYAKMAZ Ümit KAYMAK İsmail ERCAN THEMIS İDARİ YARGI Prof. Dr. Zehra ODYAKMAZ Ümit KAYMAK İsmail ERCAN THEMIS İDARİ YARGI İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM İdarenin Denetlenmesi I. GENEL OLARAK...1 II. YARGI DIŞI DENETİM...2 A. İdari Denetim...2 1. Genel İdari Denetim...2

Detaylı

II- UYGULANACAK YASA KURALI DEĞERLENDİRMESİ:

II- UYGULANACAK YASA KURALI DEĞERLENDİRMESİ: Davacı... vekili... tarafından, Manisa Yunusemre İlçe Emniyet Müdürlüğünde polis memuru olarak görev yapan davacının, ek göstergesinin jandarma personeli esas alınarak 3600 olarak düzeltilmesi talebinin

Detaylı

2 Ders Kodu: KMY Ders Türü: Seçmeli 4 Ders Seviyesi Doktora

2 Ders Kodu: KMY Ders Türü: Seçmeli 4 Ders Seviyesi Doktora KARŞILAŞTIRMALI ANAYASA YARGISI 1 Ders Adi: KARŞILAŞTIRMALI ANAYASA YARGISI 2 Ders Kodu: KMY6117 3 Ders Türü: Seçmeli 4 Ders Seviyesi Doktora 5 Dersin Verildiği Yıl: 1 6 Dersin Verildiği Yarıyıl 1 7 Dersin

Detaylı

"Tüketici Aleyhine Başlatılacak İcra Takibinde Parasal Sınır" "Tüketici Aleynine Ba~latllacak icra Takibinde Parasal ~ınırn

Tüketici Aleyhine Başlatılacak İcra Takibinde Parasal Sınır Tüketici Aleynine Ba~latllacak icra Takibinde Parasal ~ınırn "Tüketici Aleyhine Başlatılacak İcra Takibinde Parasal Sınır" "Tüketici Aleynine Ba~latllacak icra Takibinde Parasal ~ınırn T.C. YARGıTAY 13. HUKUK DAIRESI Esas No: 2015/1 0571 Karar No: 2015/8738 Karar

Detaylı

SEFERBERLİK VE SAVAŞ HALİ KANUNU

SEFERBERLİK VE SAVAŞ HALİ KANUNU 6197 SEFERBERLİK VE SAVAŞ HALİ KANUNU Kanun Numarası : 2941 Kabul Tarihi : 4/11/1983 Yayımlandığı R.Gazete : Tarih : 8/11/1983 Sayı : 18215 Yayımlandığı Düstur : Tertip : 5 Cilt : 22 Sayfa : 838 * * *

Detaylı

İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ 5 KISALTMALAR 21

İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ 5 KISALTMALAR 21 İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ 5 İÇİNDEKİLER II KISALTMALAR 21 GİRİŞ 25 A. ANAYASACIL1K VE ÖZGÜRLÜK 25 1. Giriş 25 2. Önceki Türk Anayasalarının Özgürlük Açısından İrdelenmesi 32 a. 1876 Kanuni Esasisi 32 b. 1921 Teşkilatı

Detaylı

1982 Anayasası nın Cumhuriyetin Nitelikleri başlıklı 2. maddesinde, Türkiye Cumhuriyeti nin bir hukuk devleti olduğu kurala bağlanmıştır.

1982 Anayasası nın Cumhuriyetin Nitelikleri başlıklı 2. maddesinde, Türkiye Cumhuriyeti nin bir hukuk devleti olduğu kurala bağlanmıştır. Esas Sayısı : 2015/109 Karar Sayısı : 2016/28 1982 Anayasası nın Cumhuriyetin Nitelikleri başlıklı 2. maddesinde, Türkiye Cumhuriyeti nin bir hukuk devleti olduğu kurala bağlanmıştır. Anayasa nın 2. maddesinde

Detaylı

T.C. D A N I Ş T A Y Yedinci Daire

T.C. D A N I Ş T A Y Yedinci Daire T.C. D A N I Ş T A Y Yedinci Daire Esas No : 2012/4237 Karar No : 2012/7610 Anahtar Kelimeler: Serbest Dolaşıma Giriş Beyannamesi, Yatırım Teşvik Belgesi, Muafiyet Özeti: Yatırım teşvik mevzuatı koşullarına

Detaylı

2918 SAYILI KARAYOLLARI TRAFİK KANUNU'NUN 3493 SAYILI YASA İLE DEĞİŞTİRİLEN 115. MADDESİNİN SON FIKRASI İLE İLGİLİ İPTAL KARARI

2918 SAYILI KARAYOLLARI TRAFİK KANUNU'NUN 3493 SAYILI YASA İLE DEĞİŞTİRİLEN 115. MADDESİNİN SON FIKRASI İLE İLGİLİ İPTAL KARARI 2918 SAYILI KARAYOLLARI TRAFİK KANUNU'NUN 3493 SAYILI YASA İLE DEĞİŞTİRİLEN 115. MADDESİNİN SON FIKRASI İLE İLGİLİ İPTAL KARARI [ANAYASA MAHKEMESİ] E. 2003/105 K. 2007/98 R.G.:

Detaylı

YABANCILARIN ÇALIŞMA İZİNLERİ HAKKINDA KANUN İLE BAZI KANUNLARDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA İLİŞKİN KANUN

YABANCILARIN ÇALIŞMA İZİNLERİ HAKKINDA KANUN İLE BAZI KANUNLARDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA İLİŞKİN KANUN 864 YABANCILARIN ÇALIŞMA İZİNLERİ HAKKINDA KANUN İLE BAZI KANUNLARDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA İLİŞKİN KANUN Not: Bu Kanun, Cumhurbaşkanlığının 7.6.2007 tarihli 437 sayılı tezkeresi ile Anayasanın 89 uncu

Detaylı

ELAZIĞ VALİLİĞİNE (Defterdarlık) tarihli ve /12154 sayılı yazınız

ELAZIĞ VALİLİĞİNE (Defterdarlık) tarihli ve /12154 sayılı yazınız T.C. MALİYE BAKANLIĞI Bütçe ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğü Sayı : 80755325-105.05.07-1116 09/02/2016 Konu : Geçici Personele Ek Ödeme Yapılması ELAZIĞ VALİLİĞİNE (Defterdarlık) İlgi : 09.10.2015 tarihli

Detaylı

İYİ İDARE YASASI İÇDÜZENİ. BİRİNCİ KISIM Genel Kurallar. İKİNCİ KISIM İyi İdarenin İlkeleri

İYİ İDARE YASASI İÇDÜZENİ. BİRİNCİ KISIM Genel Kurallar. İKİNCİ KISIM İyi İdarenin İlkeleri Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhuriyet Meclisi nin 11 Kasım 2013 tarihli Onbirinci Birleşiminde Oybirliğiyle Kabul olunan İyi İdare Yasası Anayasanın 94 üncü maddesinin (1) inci fıkrası gereğince Kuzey

Detaylı

AİLE MAHKEMELERİNİN KURULUŞ, GÖREV VE YARGILAMA USULLERİNE DAİR KANUN

AİLE MAHKEMELERİNİN KURULUŞ, GÖREV VE YARGILAMA USULLERİNE DAİR KANUN AİLE MAHKEMELERİNİN KURULUŞ, GÖREV VE YARGILAMA USULLERİNE DAİR KANUN Kanun No: 4787 Kabul Tarihi : 09/01/2003 Resmi Gazete Tarihi: 18/01/2003 Resmi Gazete Sayısı: 24997 AMAÇ VE KAPSAM Madde 1 - Bu Kanunun

Detaylı

MALİYE BAKANLIĞI BAŞHUKUK MÜŞAVİRLİĞİ VE MUHAKEMAT GENEL MÜDÜRLÜĞÜ İÇ GENELGELER

MALİYE BAKANLIĞI BAŞHUKUK MÜŞAVİRLİĞİ VE MUHAKEMAT GENEL MÜDÜRLÜĞÜ İÇ GENELGELER MALİYE BAKANLIĞI BAŞHUKUK MÜŞAVİRLİĞİ VE MUHAKEMAT GENEL MÜDÜRLÜĞÜ İÇ GENELGELER 1 31 Sayılı BAHUM İç KONU; 659 sayılı KHK nın Adli uyuşmazlıkların sulh yoluyla halli, uzlaşma ve vazgeçme yetkileri başlıklı

Detaylı

KTO KARATAY ÜNİVERSİTESİ ANAYASA HUKUKU DERSİ ÖĞRETİM YILI I. DÖNEM DERS PROGRAMI İÇERİĞİ

KTO KARATAY ÜNİVERSİTESİ ANAYASA HUKUKU DERSİ ÖĞRETİM YILI I. DÖNEM DERS PROGRAMI İÇERİĞİ KTO KARATAY ÜNİVERSİTESİ ANAYASA HUKUKU DERSİ 2014 2015 ÖĞRETİM YILI I. DÖNEM DERS PROGRAMI İÇERİĞİ DERS TARİHİ 1. DERS SAATİ 2. DERS SAATİ 15.09.2014 TANIŞMA DERSİ TANIŞMA DERSİ 17.09.2014 22.09.2014

Detaylı

6645 SAYILI SON TORBA KANUN İLE İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ ALANINDA YAPILAN DEĞİŞİKLİKLER

6645 SAYILI SON TORBA KANUN İLE İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ ALANINDA YAPILAN DEĞİŞİKLİKLER 6645 SAYILI SON TORBA KANUN İLE İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ ALANINDA YAPILAN DEĞİŞİKLİKLER Bekir AKTÜRK* 52 1. GİRİŞ Türkiye Büyük Millet Meclisinin 7 Haziran 2015 Pazar günü yapılacak olan 25 inci dönem milletvekili

Detaylı

Sayı: 27/2013 İYİ İDARE YASASI. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhuriyet Meclisi aşağıdaki Yasayı yapar:

Sayı: 27/2013 İYİ İDARE YASASI. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhuriyet Meclisi aşağıdaki Yasayı yapar: Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhuriyet Meclisi nin 11 Kasım 2013 tarihli Onbirinci Birleşiminde Oybirliğiyle kabul olunan İyi İdare Yasası Anayasanın 94 üncü maddesinin (1) inci fıkrası gereğince Kuzey

Detaylı

KTO KARATAY ÜNİVERSİTESİ ANAYASA HUKUKU DERSİ ÖĞRETİM YILI I. DÖNEM DERS PROGRAMI İÇERİĞİ DERS TARİHİ 1. DERS SAATİ 2.

KTO KARATAY ÜNİVERSİTESİ ANAYASA HUKUKU DERSİ ÖĞRETİM YILI I. DÖNEM DERS PROGRAMI İÇERİĞİ DERS TARİHİ 1. DERS SAATİ 2. KTO KARATAY ÜNİVERSİTESİ ANAYASA HUKUKU DERSİ 2015 2016 ÖĞRETİM YILI I. DÖNEM DERS PROGRAMI İÇERİĞİ DERS TARİHİ 1. DERS SAATİ 2. DERS SAATİ 28.09.2015 30.09.2015 05.10.2015 07.10.2015 12.10.2015 TANIŞMA

Detaylı

Yasamanın koyduğu kanunlar çerçevesinde ve kendine özgü düzenleyici işlemler ( KHK, Tüzük ve Yönetmelik) vasıtasıyla devletin genel işleyişini

Yasamanın koyduğu kanunlar çerçevesinde ve kendine özgü düzenleyici işlemler ( KHK, Tüzük ve Yönetmelik) vasıtasıyla devletin genel işleyişini YÜRÜTME Yasamanın koyduğu kanunlar çerçevesinde ve kendine özgü düzenleyici işlemler ( KHK, Tüzük ve Yönetmelik) vasıtasıyla devletin genel işleyişini belirleyen ve parlamenter sistemde yürütme, bir kişi

Detaylı

J401 MESLEK HUKUKU TEMEL KAVRAMLAR

J401 MESLEK HUKUKU TEMEL KAVRAMLAR J401 MESLEK HUKUKU TEMEL KAVRAMLAR MESLEK HUKUKU Hukuk deyimi, h a k l a r anlamındadır; Devletçe yaptırıma bağlanmış kurallar bütünüdür. Meslek hukuku ; bu çerçevede, ilgili tarafların hak, görev ve yükümlülüklerinin

Detaylı

TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASA MAHKEMESİ

TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASA MAHKEMESİ TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASA MAHKEMESİ İKİNCİ BÖLÜM TEDBİRE İLİŞKİN ARA KARAR M.A. BAŞVURUSU (Başvuru Numarası: 2016/220) Karar Tarihi: 20/1/2016 İKİNCİ BÖLÜM ARA KARAR GİZLİLİK TALEBİ KABUL Başkan ler

Detaylı

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞINA

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞINA TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞINA 25.5.2005 tarihli ve 5352 Sayılı Adli Sicil Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun Teklifim gerekçesi ile birlikte ektedir. Gereğini arz ederim. 29 Ocak

Detaylı

M. Gözde ATASAYAN. Kamu Hizmetlerinin Süreklilik ve Düzenlilik İlkesi

M. Gözde ATASAYAN. Kamu Hizmetlerinin Süreklilik ve Düzenlilik İlkesi M. Gözde ATASAYAN Kamu Hizmetlerinin Süreklilik ve Düzenlilik İlkesi İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...VII İÇİNDEKİLER... XI KISALTMALAR...XXI GİRİŞ...1 A. «KAMU HİZMETİ» KAVRAMI...1 1. Kamu Hizmetinin Klasik Tanımı...1

Detaylı

İnsanların birbirleriyle ve devletle olan ilişkilerini düzenleyen kurallara hukuk denir. Hukuk kurallarını koyan, uygulanıp uygulanmadığını

İnsanların birbirleriyle ve devletle olan ilişkilerini düzenleyen kurallara hukuk denir. Hukuk kurallarını koyan, uygulanıp uygulanmadığını İnsanların birbirleriyle ve devletle olan ilişkilerini düzenleyen kurallara hukuk denir. Hukuk kurallarını koyan, uygulanıp uygulanmadığını denetleyen en yüksek organ ise devlettir. Hukuk alanında birlik

Detaylı

Anahtar Kelimeler : Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Alanı, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi, Ek 1 Nolu Protokol

Anahtar Kelimeler : Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Alanı, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi, Ek 1 Nolu Protokol T.C. D A N I Ş T A Y Esas No : 2011/8665 Karar No : 2013/9005 Anahtar Kelimeler : Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Alanı, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi, Ek 1 Nolu Protokol Özeti : İmar planında küçük sanayi

Detaylı

İDARİ YARGI ( ADL104U )

İDARİ YARGI ( ADL104U ) İDARİ YARGI ( ADL104U ) KISA ÖZET kolayaof.com İDARİ YARGI - ADL104U İÇİNDEKİLER Ünite Ünite Adı Sayfa Ünite 1 : İdarenin Denetlenmesi 1 Ünite 2 : İdari Yargı Yetkisi Ve Yargı Düzenleri 4 Ünite 3 : İdari

Detaylı

TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI BAŞLANGIÇ

TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI BAŞLANGIÇ TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI BAŞLANGIÇ Türk Vatanı ve Milletinin ebedi varlığını ve Yüce Türk Devletinin bölünmez bütünlüğünü belirleyen bu Anayasa, Türkiye Cumhuriyetinin kurucusu, ölümsüz önder ve eşsiz

Detaylı

TARİHSEL VE TOPLUMSAL GELENEK

TARİHSEL VE TOPLUMSAL GELENEK İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ 5 KISALTMALAR 17 BİRİNCİ BÖLÜM: TARİHSEL VE TOPLUMSAL GELENEK I. İSLAMİYET ÖNCESİNDE KURULAN DEVLETLER VE ANAYASAL YAPI 20 A. HUN DEVLETİ (MÖ. IV. yy.-ms 4. yy) 20 B. GÖKTÜRK DEVLETİ

Detaylı

(Resmî Gazete ile yayımı: 11.12.1992 Sayı : 21432 Mükerrer)

(Resmî Gazete ile yayımı: 11.12.1992 Sayı : 21432 Mükerrer) 25 Kamu Hizmetinde Örgütlenme Hakkının Korunmasına ve İstihdam Koşullarının Belirlenmesi Yöntemlerine İlişkin 151 Sayılı Sözleşmenin Onaylanmasının Uygun Bulunduğuna Dair Kanun (Resmî Gazete ile yayımı:

Detaylı

5. Hafta: Hukukun Esas Kaynakları: Tüzükler, Kaide kararnameler, Yönetmelikler, Genelgeler, Yönergeler

5. Hafta: Hukukun Esas Kaynakları: Tüzükler, Kaide kararnameler, Yönetmelikler, Genelgeler, Yönergeler 5. Hafta: Hukukun Esas Kaynakları: Tüzükler, Kaide kararnameler, Yönetmelikler, Genelgeler, Yönergeler Türk hukukunun yazılı kaynaklarından beşincisi eski adı nizamname olan tüzüklerdir. Kanunun tanımının

Detaylı

Sirküler Rapor /70-1 ANAYASA MAHKEMESİNİN ÖZEL USULSUZLUK CEZASIYLA İLGİLİ BAŞVURUYA İLİŞKİN KARARI

Sirküler Rapor /70-1 ANAYASA MAHKEMESİNİN ÖZEL USULSUZLUK CEZASIYLA İLGİLİ BAŞVURUYA İLİŞKİN KARARI Sirküler Rapor 18.02.2014/70-1 ANAYASA MAHKEMESİNİN ÖZEL USULSUZLUK CEZASIYLA İLGİLİ BAŞVURUYA İLİŞKİN KARARI ÖZET : Anayasa Mahkemesi 14/1/2014 tarihli ve 2013/5028 Başvuru Numaralı kararında, 2010 yılının

Detaylı

ANAYASA MAHKEMESİNDEN KATMA DEĞER KANUNUYLA İLGİLİ BİREYSEL BAŞVURUYA İLİŞKİN YETKİSİZLİK KARARI

ANAYASA MAHKEMESİNDEN KATMA DEĞER KANUNUYLA İLGİLİ BİREYSEL BAŞVURUYA İLİŞKİN YETKİSİZLİK KARARI Sirküler Rapor 28.03.2013/83-1 ANAYASA MAHKEMESİNDEN KATMA DEĞER KANUNUYLA İLGİLİ BİREYSEL BAŞVURUYA İLİŞKİN YETKİSİZLİK KARARI ÖZET : Anayasa Mahkemesi, 5.3.2013 tarihli ve 2012/73 sayılı Başvuru Kararında,

Detaylı

KAMU İHALE YASASI. (20/2016 Sayılı Yasa) Madde 86 Altında Yapılan Tüzük

KAMU İHALE YASASI. (20/2016 Sayılı Yasa) Madde 86 Altında Yapılan Tüzük KAMU İHALE YASASI (20/2016 Sayılı Yasa) Madde 86 Altında Yapılan Tüzük Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Bakanlar Kurulu, Kamu İhale Yasasının 86 ıncı maddesinin (3) üncü fıkrasının kendisine verdiği yetkiye

Detaylı

Doğal Gaz Piyasasında Yapılacak Denetimler ile Ön Araştırma ve Soruşturmalarda Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik

Doğal Gaz Piyasasında Yapılacak Denetimler ile Ön Araştırma ve Soruşturmalarda Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik Doğal Gaz Piyasasında Yapılacak Denetimler ile Ön Araştırma ve Soruşturmalarda Takip Edilecek Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Hukuki Dayanak ve Tanımlar Amaç Madde 1 Bu

Detaylı

KABUL EDİLMEZLİK KARARI

KABUL EDİLMEZLİK KARARI Priştine, 14 Aralık 2012 Nr. Ref.: RK 330/12 KABUL EDİLMEZLİK KARARI Başvuru No: KI 84/12 Başvurucular Kosova Emekliler ve İş Malulleri Bağımsız Sendikası adına Vıçıtırın Şube Başkanı Rifat Halili Emeklilerin

Detaylı

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI. Resmi Gazete tarih/sayı: /25526 Esas Sayısı : 2004/52 Karar Sayısı : 2004/94 Karar Günü :13.7.

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI. Resmi Gazete tarih/sayı: /25526 Esas Sayısı : 2004/52 Karar Sayısı : 2004/94 Karar Günü :13.7. ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Resmi Gazete tarih/sayı: 18.07.2004/25526 Esas Sayısı : 2004/52 Karar Sayısı : 2004/94 Karar Günü :13.7.2004 İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Danıştay Onuncu Dairesi İTİRAZIN KONUSU: 6.10.1983

Detaylı

T.B.M.M. CUMHURİYET HALK PARTİSİ Grup Başkanlığı Tarih :.../..«. 8

T.B.M.M. CUMHURİYET HALK PARTİSİ Grup Başkanlığı Tarih :.../..«. 8 T.B.M.M. CUMHURİYET HALK PARTİSİ Grup Başkanlığı Tarih :.../..«. 8 Z ;... Sayı TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞINA Banka Kartları ve Kredi Kartları Kanunu ile Bankacılık Kanunu'nda Değ Yapılması

Detaylı

ANAYASA DERSĐ (41302150) (2010-2011 GÜZ DÖNEMĐ YILSONU SINAVI) CEVAP ANAHTARI

ANAYASA DERSĐ (41302150) (2010-2011 GÜZ DÖNEMĐ YILSONU SINAVI) CEVAP ANAHTARI ANAYASA DERSĐ (41302150) (2010-2011 GÜZ DÖNEMĐ YILSONU SINAVI) CEVAP ANAHTARI ANLATIM SORULARI 1- Bir siyasal düzende anayasanın işlevleri neler olabilir? Kısaca yazınız. (10 p) -------------------------------------------

Detaylı

Ba ve Bs FORMLARININ VERİLMEMESİ NEDENİYLE ADİ ORTAKLIK ADINA KESİLEN CEZAYLA İLGİLİ KANUN YARARINA BOZMA KARARI YAYIMLANDI

Ba ve Bs FORMLARININ VERİLMEMESİ NEDENİYLE ADİ ORTAKLIK ADINA KESİLEN CEZAYLA İLGİLİ KANUN YARARINA BOZMA KARARI YAYIMLANDI Sirküler Rapor 04.02.2013/50-1 Ba ve Bs FORMLARININ VERİLMEMESİ NEDENİYLE ADİ ORTAKLIK ADINA KESİLEN CEZAYLA İLGİLİ KANUN YARARINA BOZMA KARARI YAYIMLANDI ÖZET : Danıştay Üçüncü Daire Başkanlığının 17.10.2012

Detaylı

İDARENİN TAKDİR YETKİSİ VE YARGISAL DENETİMİ

İDARENİN TAKDİR YETKİSİ VE YARGISAL DENETİMİ Doç. Dr. Cemil KAYA İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi İdare Hukuku Anabilim Dalı Öğretim Üyesi İDARENİN TAKDİR YETKİSİ VE YARGISAL DENETİMİ İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... vii İÇİNDEKİLER...ix KISALTMALAR...

Detaylı

Özet : Hakim ve savcıların havaalanlarında VIP uygulamasından yararlanamayacağı

Özet : Hakim ve savcıların havaalanlarında VIP uygulamasından yararlanamayacağı T.C. D A N I Ş T A Y ONUNCU DAİRE Esas No : 2010/2495 Karar No : 2014/7763 Anahtar Kelimeler : Hakim, savcı, havaalanı, VİP hakkında. Özet : Hakim ve savcıların havaalanlarında VIP uygulamasından yararlanamayacağı

Detaylı

3346 SAYILI KAMU İKTİSADİ TEŞEBBÜSLERİ İLE FONLARIN TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİNCE DENETLENMESİNİN DÜZENLENMESİ HAKKINDA KANUN

3346 SAYILI KAMU İKTİSADİ TEŞEBBÜSLERİ İLE FONLARIN TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİNCE DENETLENMESİNİN DÜZENLENMESİ HAKKINDA KANUN 3346 SAYILI KAMU İKTİSADİ TEŞEBBÜSLERİ İLE FONLARIN TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİNCE DENETLENMESİNİN DÜZENLENMESİ HAKKINDA KANUN KAMU İKTİSADİ TEŞEBBÜSLERİ İLE FONLARIN TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİNCE DENETLENMESİNİN

Detaylı

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞINA

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞINA TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞINA 15/06/1930 tarihli ve 1632 sayılı Askeri Ceza Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun Teklifi, genel gerekçe ve madde gerekçeleri ekte sunulmuştur. Gereğini

Detaylı

ÖZEN ÜLGEN ANAYASA YARGISINDA İPTAL KARARLARININ ETKİLERİ

ÖZEN ÜLGEN ANAYASA YARGISINDA İPTAL KARARLARININ ETKİLERİ ÖZEN ÜLGEN ANAYASA YARGISINDA İPTAL KARARLARININ ETKİLERİ İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...VII İÇİNDEKİLER... IX KISALTMALAR... XVII GİRİŞ...1 Birinci Bölüm ANAYASA MAHKEMESİ İPTAL KARARLARININ ZAMAN BAKIMINDAN ETKİSİ

Detaylı

ANAYASA HUKUKU (İKTİSAT VE MALİYE BÖLÜMLERİ) 2014 2015 GÜZ DÖNEMİ ARASINAV 17 KASIM 2014 SAAT 09:00

ANAYASA HUKUKU (İKTİSAT VE MALİYE BÖLÜMLERİ) 2014 2015 GÜZ DÖNEMİ ARASINAV 17 KASIM 2014 SAAT 09:00 ANAYASA HUKUKU (İKTİSAT VE MALİYE BÖLÜMLERİ) 2014 2015 GÜZ DÖNEMİ ARASINAV 17 KASIM 2014 SAAT 09:00 A. ANLATIM SORUSU (10 puan) Temsilde adalet yönetimde istikrar kavramlarını kısaca açıklayınız. Bu konuda

Detaylı

Hukukun Dalları Hukukun Kaynakları. Pozitif Hukuk: İdeal Pozitif Hukuk. Hukukun Dalları. Maddi Hukuk- Biçimsel Hukuk

Hukukun Dalları Hukukun Kaynakları. Pozitif Hukuk: İdeal Pozitif Hukuk. Hukukun Dalları. Maddi Hukuk- Biçimsel Hukuk Hukukun Dalları Hukukun Kaynakları Yrd. Doç. Dr. Çetin ERDOĞAN İdeal Pozitif Hukuk İdeal Hukuk: Doğal (tabii) veya olması gereken hukuktur. İnsanların zihinlerinde ve vicdanlarında yaşayan hukuka denir.

Detaylı

LİMİTED ŞİRKETLERDE İMTİYAZLI PAYLAR

LİMİTED ŞİRKETLERDE İMTİYAZLI PAYLAR LİMİTED ŞİRKETLERDE İMTİYAZLI PAYLAR İmtiyazlı paylar şirketlerin ekonomik ihtiyaçları doğrultusunda kardan daha çok pay alma, şirkete finansman yaratma ya da şirkete yeni yatırımcıların katılmasını sağlama

Detaylı

İÇİNDEKİLER GİRİŞ ANAYASA HUKUKU HAKKINDA GENEL BİLGİLER BİRİNCİ BÖLÜM DEVLET

İÇİNDEKİLER GİRİŞ ANAYASA HUKUKU HAKKINDA GENEL BİLGİLER BİRİNCİ BÖLÜM DEVLET İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...III GİRİŞ ANAYASA HUKUKU HAKKINDA GENEL BİLGİLER I-ANA YASA HUKUKUNUN KONUŞU VE ÖNEMİ...1 II-ANAYASA HUKUKU VE SİYASİ KURUMLAR...2 III-ANAYASA HUKUKUNUN METODU VE KAYNAKLARI...4 1-

Detaylı

YÜRÜTMENİN DURDURULMASINI İSTEYEN (DAVACI):

YÜRÜTMENİN DURDURULMASINI İSTEYEN (DAVACI): YÜRÜTMENİN DURDURULMASINI İSTEYEN (DAVACI):. ADINA BİRİNCİ BASAMAK SAĞLIK ÇALIŞANLARI BİRLİK VE DAYANIŞMA SENDİKASI VEKİLİ: AV. BASRİ VURAL Esentepe Mah. Emekli Subay Evleri Cemil Cahit Toydemir Sk. 53.

Detaylı

TÜRK VATANDAŞLARI HAKKINDA YABANCI ÜLKE MAHKEMELERİNDEN VE YABANCILAR HAKKINDA TÜRK MAHKEMELERİNDEN VERİLEN CEZA MAHKUMİYETLERiNİN İNFAZINA DAİR KANUN

TÜRK VATANDAŞLARI HAKKINDA YABANCI ÜLKE MAHKEMELERİNDEN VE YABANCILAR HAKKINDA TÜRK MAHKEMELERİNDEN VERİLEN CEZA MAHKUMİYETLERiNİN İNFAZINA DAİR KANUN 6405 TÜRK VATANDAŞLARI HAKKINDA YABANCI ÜLKE MAHKEMELERİNDEN VE YABANCILAR HAKKINDA TÜRK MAHKEMELERİNDEN VERİLEN CEZA MAHKUMİYETLERiNİN İNFAZINA DAİR KANUN Kanun Numarası : 3002 Kabul Tarihi : 8/5/1984

Detaylı

Başbakanlık Mevzuatı Geliştirme ve Yayın Genel Müdürlüğü30 Mayıs 2009 CUMARTESİResmî GazeteSayı : 27243 ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Başbakanlık Mevzuatı Geliştirme ve Yayın Genel Müdürlüğü30 Mayıs 2009 CUMARTESİResmî GazeteSayı : 27243 ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Başbakanlık Mevzuatı Geliştirme ve Yayın Genel Müdürlüğü30 Mayıs 2009 CUMARTESİResmî GazeteSayı : 27243 ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2009/16 Karar Sayısı : 2009/46 Karar Günü : 12.3.2009 İTİRAZ

Detaylı

DANIŞTAYIN SÜRESİNDE AÇILMAYAN DAVAYLA İLGİLİ KANUN YARARINA BOZMA KARARI

DANIŞTAYIN SÜRESİNDE AÇILMAYAN DAVAYLA İLGİLİ KANUN YARARINA BOZMA KARARI Sirküler Rapor 26.07.2012/139-1 DANIŞTAYIN SÜRESİNDE AÇILMAYAN DAVAYLA İLGİLİ KANUN YARARINA BOZMA KARARI ÖZET : Danıştay Üçüncü Daire Başkanlığının E: 2010/6979 K: 2012/667 sayılı Kanun Yararına Bozma

Detaylı

Sirküler Rapor 18.02.2014/65-1 TİCARET UNVANLARI HAKKINDA TEBLİĞ YAYIMLANDI

Sirküler Rapor 18.02.2014/65-1 TİCARET UNVANLARI HAKKINDA TEBLİĞ YAYIMLANDI Sirküler Rapor 18.02.2014/65-1 TİCARET UNVANLARI HAKKINDA TEBLİĞ YAYIMLANDI ÖZET : TİCARET UNVANLARI HAKKINDA TEBLİĞ ile ticaret şirketleri ile ticari işletme işleten diğer tacirlerin ticaret unvanlarına

Detaylı

24 Aralık 2007 PAZARTESİ. Sayı : MAHKEMESİ KARARI. Anayasa Mahkemesi Başkanlığından: İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : İTİRAZIN KONUSU :

24 Aralık 2007 PAZARTESİ. Sayı : MAHKEMESİ KARARI. Anayasa Mahkemesi Başkanlığından: İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : İTİRAZIN KONUSU : 24 Aralık 2007 PAZARTESİ Resmî Gazete Sayı : 26736 ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Anayasa Mahkemesi Başkanlığından: Esas Sayısı Karar Sayısı Karar Günü İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : İTİRAZIN KONUSU : 1 / 13 I - OLAY

Detaylı

Anayasa Mahkemesi nin Đki Kararı Üzerine: Haluk Ulusoy ve Cargill Kararı

Anayasa Mahkemesi nin Đki Kararı Üzerine: Haluk Ulusoy ve Cargill Kararı Anayasa Mahkemesi nin Đki Kararı Üzerine: Haluk Ulusoy ve Cargill Kararı Nihat Kayar Mersin Üniversitesi, Đ.Đ.B.F. Kamu Yönetimi Bölümü Giriş Anayasa Mahkemesi ilk defa 1961 Anayasası ile kurulmuş ve ilk

Detaylı

Aşağıdakilerden hangisi parlamenter sistem ile ilgili doğru bir bilgi değildir? A) Yasama organı, güvensizlik oyu ile Bakanlar Kurulunu düşürebilir.

Aşağıdakilerden hangisi parlamenter sistem ile ilgili doğru bir bilgi değildir? A) Yasama organı, güvensizlik oyu ile Bakanlar Kurulunu düşürebilir. SORU 1 Aşağıdakilerden hangisi parlamenter sistem ile ilgili doğru bir bilgi değildir? A) Yasama organı, güvensizlik oyu ile Bakanlar Kurulunu düşürebilir. B) Yürütmenin yasama ile yasamanın yürütme ile

Detaylı

(28/01/ 2003 tarihli ve 25007 sayılı Resmi Gazete de yayımlanmıştır.) Enerji Piyasası Düzenleme Kurumundan :

(28/01/ 2003 tarihli ve 25007 sayılı Resmi Gazete de yayımlanmıştır.) Enerji Piyasası Düzenleme Kurumundan : (28/01/ 2003 tarihli ve 25007 sayılı Resmi Gazete de yayımlanmıştır.) Enerji Piyasası Düzenleme Kurumundan : Elektrik Piyasasında Yapılacak Denetimler ile Ön Araştırma ve Soruşturmalarda Takip Edilecek

Detaylı

Danıştayın yürütmesini durduğu konular: 1. Mesai dışı çalışma,

Danıştayın yürütmesini durduğu konular: 1. Mesai dışı çalışma, Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumuna Bağlı Sağlık Tesislerinde Görevli Personele Ek Ödeme Yapılmasına Dair Yönetmelik Hakkında Danıştay 11.Daire nin Esas No 2013/1812 Sayılı Kararı ve Yürütmeyi Durdurma Kararına

Detaylı

BİRİNCİ KISIM İDARE HUKUKUNUN TEMEL KAVRAMLARI

BİRİNCİ KISIM İDARE HUKUKUNUN TEMEL KAVRAMLARI İÇİNDEKİLER BİRİNCİ KISIM İDARE HUKUKUNUN TEMEL KAVRAMLARI Birinci Bölüm: İdare Hukukunun Tanımı I. İdare... 3 II. İdari Fonksiyon... 4 A. Toplumun Genel ve Sürekli İhtiyaçlarının Karşılanmasına Yönelik

Detaylı

AKOFiS. Halkla İlişkiler Başkanlığı

AKOFiS. Halkla İlişkiler Başkanlığı Yargılama Sürelerinin Uzunluğu ile Mahkeme Kararlarının Geç veya Kısmen İcra Edilmesi ya da İcra Edilmemesi Nedeniyle Tazminat Ödenmesine Dair Kanun Halkla İlişkiler Başkanlığı TA K D İ M Değerli; Ana

Detaylı

A. Yasa Hükmünün Anlamı

A. Yasa Hükmünün Anlamı A. Yasa Hükmünün Anlamı 209 sayılı Sağlık Bakanlığına Bağlı Sağlık Kurumları ile Esenlendirme (Rehabilitasyon) Tesislerine Verilecek Döner Sermaye Hakkında Kanun un 11.10.2011 günlü, 663 sayılı Kanun Hükmünde

Detaylı

TURİZM HUKUKUNUN KAYNAKLARI:

TURİZM HUKUKUNUN KAYNAKLARI: TURİZM HUKUKUNUN KAYNAKLARI: TÜRKİYE TURİZM MEVZUATI DOÇ.DR. SABAH BALTA YAŞAR ÜNİVERSİTESİ İZMİR HUKUK NEDİR? Hukuk toplum düzenini sağlamak amacıyla devlet tarafından ortaya konulmuş uyma zorunluluğu

Detaylı

İlgili Kanun / Madde 818.S.BK/161

İlgili Kanun / Madde 818.S.BK/161 T.C YARGITAY 9. HUKUK DAİRESİ Esas No. 2009/17402 Karar No. 2011/19618 Tarihi: 30.06.2011 İlgili Kanun / Madde 818.S.BK/161 CEZAİ ŞART KARŞILIKLIK İLKESİ BAKİYE ÜCRETİN YANINDA CEZAİ ŞARTINDA İSTENEBİLECEĞİ

Detaylı

TÜRKİYE DENETİM STANDARTLARI RİSKİN ERKEN SAPTANMASI SİSTEMİ VE KOMİTESİ HAKKINDA DENETÇİ RAPORUNA İLİŞKİN ESASLARA YÖNELİK İLKE KARARI

TÜRKİYE DENETİM STANDARTLARI RİSKİN ERKEN SAPTANMASI SİSTEMİ VE KOMİTESİ HAKKINDA DENETÇİ RAPORUNA İLİŞKİN ESASLARA YÖNELİK İLKE KARARI TÜRKİYE DENETİM STANDARTLARI RİSKİN ERKEN SAPTANMASI SİSTEMİ VE KOMİTESİ HAKKINDA DENETÇİ RAPORUNA İLİŞKİN ESASLARA YÖNELİK İLKE KARARI 18 Mart 2014 SALI Resmî Gazete Sayı : 28945 KURUL KARARI Kamu Gözetimi,

Detaylı

Başkentteki Yardımcı Kuruluşlar. Türkiye nin Yönetim Yapısı Doç. Dr. Aslı Yağmurlu

Başkentteki Yardımcı Kuruluşlar. Türkiye nin Yönetim Yapısı Doç. Dr. Aslı Yağmurlu Başkentteki Yardımcı Kuruluşlar Türkiye nin Yönetim Yapısı Doç. Dr. Aslı Yağmurlu Yardımcı Kuruluşlar Hükümete veya bakanlıklara görevlerinde yardımcı olmak, belirli konularda görüş bildirmek, bir idari

Detaylı

TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASA MAHKEMESİ

TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASA MAHKEMESİ TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASA MAHKEMESİ BİRİNCİ BÖLÜM TEDBİRE İLİŞKİN ARA KARAR AYCAN İRMEZ BAŞVURUSU (Başvuru Numarası: 2016/9400) Karar Tarihi: 23/5/2016 BİRİNCİ BÖLÜM ARA KARAR Başkan ler : Burhan ÜSTÜN

Detaylı

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI SONRASINDA SGK İDARİ PARA CEZALARINDA PEŞİN ÖDEME İNDİRİMİNİN UYGULANMASI

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI SONRASINDA SGK İDARİ PARA CEZALARINDA PEŞİN ÖDEME İNDİRİMİNİN UYGULANMASI ANAYASA MAHKEMESİ KARARI SONRASINDA SGK İDARİ PARA CEZALARINDA PEŞİN ÖDEME İNDİRİMİNİN UYGULANMASI Bünyamin ESEN 27* * I- GİRİŞ Ülkemiz sosyal güvenlik sisteminde sosyal güvenlik ile ilgili her türlü hak

Detaylı

İlgili Kanun / Madde 5521 S. İşMK. /1

İlgili Kanun / Madde 5521 S. İşMK. /1 T.C YARGITAY 22. HUKUK DAİRESİ Esas No. 2013/1856 Karar No. 2014/215 Tarihi: 16.01.2014 İlgili Kanun / Madde 5521 S. İşMK. /1 REKABET YASAĞI SÖZLEŞMELERİNDE GÖREVLİ MAHKEMENİN TİCARET MAHKE- MESİ OLDUĞU

Detaylı

MEHMET UTKU ÖZTÜRK 1961 KURUCU MECLİSİ

MEHMET UTKU ÖZTÜRK 1961 KURUCU MECLİSİ MEHMET UTKU ÖZTÜRK 1961 KURUCU MECLİSİ İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...VII İÇİNDEKİLER... IX KISALTMALAR... XIX GİRİŞ...1 1. DEMOKR AT PARTI İKTIDARININ SONUNA DOĞRU...9 1.1. DP nin Muhalefete Karşı Tutumu...9 1.1.1.

Detaylı

Durdurulmasını İsteyenler : 1- Ankara Gümrük Müşavirleri Derneği

Durdurulmasını İsteyenler : 1- Ankara Gümrük Müşavirleri Derneği Davacı ve Yürütmenin Durdurulmasını İsteyenler : 1- Ankara Gümrük Müşavirleri Derneği 2- Mersin Gümrük Müşavirleri Derneği 3- Bursa Gümrük Müşavirleri Derneği 4- İstanbul Gümrük Müşavirleri Derneği 5-

Detaylı

BALIKESİR TABİP ODASI EYLÜL 2016 ETKİNLİK RAPORU

BALIKESİR TABİP ODASI EYLÜL 2016 ETKİNLİK RAPORU BALIKESİR TABİP ODASI EYLÜL 2016 ETKİNLİK RAPORU Balıkesir Hekim dergisi 21.Sayısı yayınlanarak üyelerimize dağıtılmıştır. Odamızın da destek verdiği Süslü Kadınlar Bisiklet turu yapılmıştır. Bato

Detaylı

T.C. DANIŞTAY Yedinci Daire. Anahtar Kelimeler : Katma Değer Vergisi, Müteselsil Sorumluluk, Ek Tahakkuk, İdari İşlemin İcrailiği

T.C. DANIŞTAY Yedinci Daire. Anahtar Kelimeler : Katma Değer Vergisi, Müteselsil Sorumluluk, Ek Tahakkuk, İdari İşlemin İcrailiği T.C. DANIŞTAY Yedinci Daire Esas No : 2009/1602 Karar No :2013/6426 Anahtar Kelimeler : Katma Değer Vergisi, Müteselsil Sorumluluk, Ek Tahakkuk, İdari İşlemin İcrailiği Özeti : Müteselsil sorumlulardan

Detaylı