S cakl k Fark ndan Kaynaklanan Hava Olaylar

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "S cakl k Fark ndan Kaynaklanan Hava Olaylar"

Transkript

1 Anahtar Kavramlar iklim bilimci meteoroloji meteorolog Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü nden alınan hava tahmin raporlarına göre; yurdun geneli az bulutlu geçecek. Sabah saatlerinde Marmara ile yurdun iç ve doğu kesimlerinde sis görülecek. Hava sıcaklığında, yurt genelinde önemli bir değişiklik olmayacak. Rüzgâr; yurdun iç ve batı kesimlerinde güney ve doğu yönlerinden hafif, ara sıra orta kuvvette esecek. Bazı illerin beklenen hava durumuyla günün en yüksek sıcaklıkları ise şu şekilde tahmin ediliyor: Ankara: Az bulutlu 15 o C, İstanbul: Az bulutlu (Sabah saatlerinde il genelinde sis görülecek) 18 o C... Sabah uyandığınızda, hava durumunun nasıl olacağını hiç düşündünüz mü? Hava sıcak mı, soğuk mu, rüzgârlı mı, yağışlı mı olacak? Televizyonda, radyoda ve gazetelerde yapılan hava tahminleri, önümüzdeki birkaç gün için havanın nasıl olabilece ini öğrenmemizi sağlar. Meslekleri gereği pilotlar, denizciler, çiftçiler, sürücüler gibi hava durumunu bilmek zorunda olan birçok insan vardır. Çünkü onlar yapacakları işleri hava koşullarına göre ayarlamaktadır. Hava koflullar, Dünya n n Günefl fl nlar n alma durumuna ve hava küreyi oluflturan maddelere ba l d r. Peki, hava küredeki bu maddelerin neler oldu unu biliyor muyuz? Gelin afla daki grafi i inceleyerek bu maddelerin neler oldu unu ö renelim. Grafi e bakt m zda havan n büyük ço unlu unu azot ve oksijen gazlar n n, geriye kalan çok az bir k sm n ise karbon dioksit, su buhar ve di er gazlar ile tozlar n oluflturdu unu görürüz. Karbon dioksit ve su buhar bu bileflenler içinde çok az bir yüzdelik dilime sahip olsa da yaflam için gerekli olan gazlard r. Su buhar ayn zamanda hava olaylar n n gerçekleflmesini sa layan çok önemli bir maddedir. %20,9 %0,9 %0,2 %78 Azot (N 2 ) Oksijen (O 2 ) Argon (Ar) Karbon dioksit (CO 2 ), su buhar, di er gazlar ve tozlar 255

2 Bilim insanları, günlük hava tahminini yapmak için çeşitli gözlemler yaparlar. Biz de rüzgâr süratlerini karşılaştırmak, günlük yağış miktarını ölçmek ve gün boyunca sıcaklığın nasıl değiştiğini görmek için birer hava gözlemcisi olalım ve yapacağımız etkinlikle hava durumunu gözlemleyelim. 6. Etkinlik Hava Gözlem stasyonu Gözlemleyelim, nceleyelim Bunlar Yapal m Sınıfımızda altı grup oluşturalım ve afla da verilen düzenekleri kullanarak okulumuzda bir hava gözlem istasyonu kuralım. Befl gün boyunca her sabah ve öğleden sonra hava durumunu gözlemleyelim. 1. Grup (Gökyüzü Gözlemcileri) Gözlemlerimizi kaydetmek amac yla karton üzerinde afla dakine benzer bir çizelge oluşturalım. Befl gün boyunca di er gruplar n yapaca günlük gözlem sonuçlar n çizelgemize kaydedelim. Di er yandan biz de günlük olarak gökyüzünün durumunu gözlemleyelim ve gözlemimizi afla daki sembollerden uygun olan ile çizelgemize kaydedelim. Burada birden fazla sembol kullanabilece imizi unutmayal m. Befl günlük hava durumunu yans tan bir rapor haz rlayal m. Aç k Az Bulutlu Çok Bulutlu Gök Gürültülü Sa anak Ya fll Kar Karla Kar fl k Ya mur Parçal Bulutlu Kuvvetli Rüzgâr Sisli Sa anak Ya fll Ya murlu HAVA GÖZLEM Ç ZELGES Günler Rüzgâr S cakl k Nem Bas nç Yağ ş Gökyüzü Pazartesi Salı Çarşamba Perşembe Cuma Günlük Hava Durumu 2. Grup (Rüzgâr Gözlemcileri) Araç ve Gereçler: plastik şişe, makas, boş kalem kılıfı, bant, şiş, cetvel, renkli bant, saat Rüzgâr süratlerini karfl laflt rmak amac yla bir rüzgâr gülü yapal m. Bunun için öncelikle bir plastik şişenin orta k smından yandaki flekilde görüldü ü gibi 7,5 cm boyunda bir parça keselim. Bu parçayı üçe bölelim ve hepsini aynı boyutlarda olacak biçimde kesip düzeltelim. Bunlar kanatlar olsun. Kanatları yandaki flekildeki gibi bofl kalem kılıfına bant ile yap flt ral m. Kanatların dönüşünü gözleyebilmek için kanatlardan birinin üst köşesine bir parça renkli bant yap flt ral m. Şişin baş tarafını toprağa batıralım. Kalem kılıfını, baş kısmı şişin sivri ucunda duracak biçimde resimdeki gibi şişin üzerine yerleştirelim. Her gün ayn saatlerde rüzgârın belirli bir sürede (örneğin, 30 saniye) rüzgâr gülümüzün kanatlarını kaç kez döndürdüğünü sayal m ve bulgularımızın hava gözlem çizelgesine kaydedilmesini sağlayalım. kanat 3. Grup (Sıcaklık Gözlemcileri) Araç ve Gereçler: termometre Günlük s cakl k de erlerini ölçmek amac yla termometreyi kullanal m. Termometremizi istasyonumuzdaki gölge bir yere yerleştirelim ve günün belirli saatlerinde termometredeki de erleri okuyal m. Bu de erlerin hava gözlem çizelgesine kaydedilmesini sağlayalım. 256

3 Do al Süreçler 4. Grup (Nem Gözlemcileri) Araç ve Gereçler: iki adet termometre, bir miktar pamuk, iki adet paket lastiği, plastik leğen, su, ince tel Havadaki günlük nem oran n belirlemek amac yla termometrelerimizin ucuna eşit miktarda pamuk saralım. Daha sonra sardığımız pamukları paket lastikleriyle tutturalım ve pamukların alt kısmını biraz çekerek uç oluşturalım. Termometrelerin öteki uçlarına ise ince teller bağlayalım ve temometrelerimizi yandaki gibi birinin ucu boflta di erinin ucu su dolu bir le enin içinde olacak flekilde istasyonumuzdaki gölge bir yere asalım. Yarım saat geçtikten sonra, termometreleri okuyarak aralarındaki sıcaklık farkını belirleyelim. Daha sonra aşağıdaki çizelgeden yararlanarak havadaki nem oranını bulal m ve elde etti imiz de erlerin hava gözlem çizelgesine kaydedilmesini sa layal m. Kuru Termometredeki Islak ve Kuru Termometreler Arasındaki Sıcaklık Farkı Sıcaklık Değeri 1 o C 2 o C 3 o C 4 o C 5 o C 6 o C 7 o C 8 o C 9 o C 10 o C o C o C o C Nem Oranı (%) 5. Grup (Basınç Gözlemcileri) Araç ve Gereçler: ince karton, iki adet paket lastiği, plastik leğen, su, cetvel, uzun plastik bir flifle, makas, fleffaf jelatin Günlük hava bas nc n ölçmek amac yla bir barometre yapal m. Bunun için önce ince kartondan 2,5 cm eninde bir şerit keserek beherglas n üzerindeki gibi bir ölçek hazırlayalım. Ölçe imizi, y pranmamas için fleffaf jelatinle kaplayal m ve paket lastikleriyle şişeye tutturalım. (Ölçeğimizin başlangıç noktasının şişemizin tam taban düzeyinde olmasına özen gösterelim.) Şişenin 3/4 lük kısmını, leğenimizin ise tamamına yakınını suyla dolduralım. Elimizle şişenin ağzını kapatal m ve şişeyi baş aşağı çevirerek su dolu leğenimizin içine yerleştirelim. Daha sonra şişenin altından dikkatlice elimizi çekelim ve şişemizin leğenimizde baş aşağı dik şekilde durmasını sağlayalım. Ölçe imizden fliflemizdeki su miktar n belirleyelim çünkü flişenin içindeki su seviyesi, leğenin içindeki suya uygulanan hava basıncının artması ya da azalmasıyla değişecektir. Günlük gözlemlerimiz sonucunda belirlediğimiz hava basıncındaki artma ve azalma miktarlar n n hava gözlem çizelgesine kaydedilmesini sağlayalım. 6. Grup (Ya fl Gözlemcileri) Araç ve Gereçler: 250 ml lik beherglas, beherglasla aynı genişlikte bir plastik şişe, makas Günlük ya fl miktar n belirlemek amac yla 250 ml lik beherglas ölçek olarak kullanalım. Plastik şişenin üst kısmını huni fleklinde kullanmak için keselim ve bu huniyi beherglas n üst kısmına yerleştirelim. Huninin üst kısmıyla beherglas n taban alanlarının eşit olmasına dikkat edelim. Her gün hazırladığımız düzenek yardımıyla beherglas taban n n kapladığı alana düşen yağmur miktarını ölçelim. Günlük ya fl miktarını belirleyerek bulgularımızın hava gözlem çizelgesine kaydedilmesini sağlayalım s. Sonuca Varalım Her bir grup gözlem s ras nda kulland düzene i s n fta tan tarak gözlemi nas l gerçeklefltirdi ini k saca anlats n. Çizelgemizden faydalanarak ortalama sıcaklık, rüzgâr ve yağış de erlerini bulal m ve befl günlük hava durumunu gösteren grafikler oluşturalım. Günlük hava durumları arasında fark gözlemledik mi? Ölçüm yapt m z zaman diliminde havan n durumunda de ifliklik oldu mu? Bu ölçümleri bir ay önce yapsayd k ayn verileri elde eder miydik? Bunun sebebini arkadafllar m zla tart flal m. 257

4 Dünya n n her yerinde bilim insanlar çeflitli gözlem araçlar yla etkinli imizdeki gibi günlük hava durumunu gözlemlerler. Gözlemleri sonucunda elde ettikleri verileri bilimsel aç dan yorumlayarak ya mur, kar, rüzgâr ve f rt na gibi hava olaylar ile ilgili tahminlerde bulunurlar. Bu tahminleri hava durumu bültenleri ile bize aktar rlar. Günden güne ve bölgeden bölgeye de iflen bir özelli e sahip olan hava olaylar n s cakl k, ya fl, rüzgâr, nem ve hava bas nc gibi de iflik etkenler belirler. Özellikle rüzgârlar, atmosferdeki havanın Dünya çevresindeki hareketini kolaylaştırdığından hava olaylar n belirlerken oldukça önemlidir. Bunun nasıl olduğunu anlamak için rüzgârları yakından tanımaya ne dersiniz? Rüzgârlar Rüzgârı göremeyiz ama çevremizdeki etkilerini hissederiz. Rüzgârın cisimleri sürüklemesi onun varlığını ispatlar. Peki, rüzgâr nedir? Havayı hareket ettirip de rüzgâra neden olan güç ne olabilir? Yapacağımız bir etkinlikle bu soruların cevabını araştıralım. 7. Etkinlik Rüzgâr Olufltural m Hipotezi Test Edelim Hipotez: Havadaki s cakl k de iflimi rüzgâr oluflumuna sebep olur. Bunlar Yapal m Yukar da verilen hipotezi düflünelim. Bu hipotezi test etmek için verilen araç ve gereçleri kullanarak bir deney tasarlayal m. Tasarlad m z deneyi yapal m. Sonuca Varal m Tasarlad m z deney hipotezimizi destekledi mi? Rüzgâr oluflumunu etkileyen de iflkenler nelerdir? Araç-Gereçler Araç ve Gereçler masa lambası (60 W) kâğıt rüzgâr gülü Yatay yönde meydana gelen hava hareketine rüzgâr denir. Geldikleri yerlerin sıcaklık koşullarını gittikleri yerlere de taşıyan rüzgârların oluşumunun temel sebebi basınç farkıdır. Rüzgâr oluşumu Dünya mızın günlük dönüş hareketiyle sürekli devam eder. Rüzgârlar zaman zaman h z değiştirerek bazen sakin esen meltemler bazense insanı ürküten fırtınalar, kasırgalar hâline gelir. Ancak rüzgâr olmadan fırtına ya da kasırga olmaz. H zlar farklı olan rüzgârların çevrelerine olan etkileri de farklıdır. Aşağıda rüzgârların çevrelerine olan etkilerini tanımlayan Beaufort (Bifort) Ölçeği verilmiştir. Bu ölçeği inceleyerek farklı şiddetteki rüzgârları ve etkilerini öğrenelim. Rüzgâr Kuvveti H z (km/h) Etkisi Sakin 0... Duman dikey olarak yükselir. Esinti (Yel) km/h Hafif Meltem km/h Rüzgâr dumanı sürükler. Meltem km/h Yapraklar ve ince dallar sürekli hareket eder. Bayraklar dalgalanmaya başlar. Orta Şiddetli Meltem km/h Toz ve kâğıt parçaları uçuşur. Küçük dallar oynar. Sertçe Meltem km/h Küçük ağaçlar sallanır. Göllerde küçük dalgalar oluşur. Kuvvetli Meltem km/h Ağaçların büyük dalları hareket eder. Şemsiye kullanmak zorlaşır. Fırtınamsı Rüzgâr km/h Ağaçlar bütün olarak sallanır. Rüzgâra karşı yürümek zorlaşır. Fırtına km/h Ağaç dalları kırılır. Yürümek çok zordur. Kuvvetli Fırtına km/h Bacalara zarar verir. Çatılardaki kiremitler uçar. Tam Fırtına km/h Kıyılar dışında nadir görülür. Ağaçlar köklerinden sökülür. Binalar zarar görür. Çok Şiddetli Fırtına km/h Çok seyrek görülür. Geniş ölçekli zarar verir. Kasırga (Tayfun) km/h Toplu yıkım olur. meltem kuvvetli meltem Beaufort ölçe ini incelediğimizde, rüzgârın h z n n artmasıyla kuvvetinin ve etkisinin de arttığını, buna göre de rüzgârlar n farklı isimler aldığını görürüz. Peki, nasıl oluyor da bir rüzgâr, yüzümüzü hafif hafif okşayan bir esinti iken geçtiği yerleri darmadağın eden hortumlara ya da kasırgalara dönüşebiliyor? 258

5 Do al Süreçler s. Hortumlar ve Kasırgalar Bazı rüzgârlar belli bir yönde kuvvetli şekilde eserken bazıları ise kendi ekseni etrafında döner. Sıcak hava alanlarında hızlı bir şekilde kendi ekseni etrafında dönen rüzgârların en küçüğüne şeytan kulesi, ortancasına hortum, en büyüğü ve en kuvvetlisine ise kasırga denir. Aşağısında sıcak ve nemli hava, yukarısında ise soğuk ve kuru hava bulunan yüzeyler üzerinde meydana gelen hortumlar, soğuk hava ile sıcak havanın dar bir alanda aniden yer değiştirmesi ile oluşur. Hortum, ucunun yere değmesiyle birlikte rastladığı her şeyi içine çekmeye çalışır. Böylece şiddetli şekilde dönen, su, toz ve diğer yabancı maddelerden oluşan, siyaha yakın koyu renkli bir sütun hâlini alır. Türkiye de hortumlar nadiren görülür. Çoğu hortum yarım saatten fazla sürmez, hatta bazıları yalnızca birkaç dakika sürer. Kasırgalar ise sadece suyun sıcak ve havanın nemli olduğu tropikal okyanuslarda oluşur. Aşağıdaki resimde kasırgadan bir kesit görülmektedir. Bir kasırganın ANKARA ÇUBUK TA HORTUM CAN ALDI Ankara nın Çubuk ilçesinde meydana gelen hortumda dört kişi hayatını kaybederken 14 kişi de yaralandı. Yaklaşık 25 dakika kadar süren hortum sonrasında ağaçların devrildiği ve bazı evlerin çatılarının uçtuğu bildirildi. Bilim insanları Çubuk ilçesinde hortum yaşanmasını, bölgenin düzlük olmasına ve sıcak hava ile soğuk havanın ani bir şekilde yer değiştirmesine bağlıyorlar. oluşabilmesi için öncelikle okyanus suyunun sıcaklığının en az 27 o C a ulaşması gerekir. Su sıcaklığı bu seviyeye geldiğinde, okyanus yüzeyindeki ılık ve nemli hava konveksiyon yoluyla yükselmeye başlar. Bu havanın çevresinde girdap gibi dönen güçlü bir rüzgâr oluşur. Ardından yağmur bulutları toplanır ve fırtına patlar. Fırtınanın kasırga sayılması için rüzgârın en az 118 km/h lik bir sürate ulaşması gerekir. Kasırga durgun bir merkezin çevresinde dev bir girdap gibi döner. Kasırgalar, hortumlara göre çok daha geniş alanlara yayılır; daha uzun ömürlü ve daha bölgesel olup yavaş hareket ederler. Buraya kadar edindiğimiz bilgilere göre yukarıdaki gazete haberinde bahsedilen hortumun oluşumu hakkında ne söyleyebiliriz? Peki, Çubuk ta kasırga oluşabilir miydi? Nedenini arkadaşlarımızla tartışalım. Araflt ral m, Haz rlanal m Hortumlar n güçlerine göre verdi i zararlar araflt rarak örnekler verelim. Edindi imiz bilgiler do rultusunda bölgemizde meydana gelebilecek hortumlar için alabilece imiz önlemleri belirleyelim ve çevremizdekileri bilgilendirmek amac yla bir el ilan haz rlayal m. 3. Gözün içinde hava afla do ru çöker. Bulut tabakalar Göz 2. Merkezdeki l k ve nemli hava sarmal flekilde dönerek h zla yükselir. Kas rgan n Gözü: Kas rgan n merkezindeki, geniflli i km yi bulan hava sütunudur. Burada hava bas nc düflüktür ve rüzgâr n h z azd r. Kas rgan n hareket yönü S cak deniz Durgun hava Kuvvetli rüzgârlar 1. Ya mur bulutlar : Nemli hava yükselip yo uflarak ya mura dönüflür. 259

6 Havadaki Nemi Tanıyor muyuz? Konunun başında, hava durumunu belirleyen etkenlerden birinin de nem olduğunu öğrenmiştik ve kurduğumuz gözlem istasyonunda havanın günlük nem oranını da ölçmüştük. Peki, ölçtüğümüz nemin havadaki su buharı miktar olduğunu biliyor muydunuz? Önceki bilgilerimizden de hatırlayacağımız gibi okyanuslarda, göllerde, nehirlerde ve topraklarda bulunan su buharlaşarak; bitkiler ve hayvanlardaki su ise solunum ve terleme ile d flar at larak havaya karışır. Havaya karışan bu su, havanın içerdiği nem miktarını belirler. Havadaki nem miktarı, havan n bulundu u yere ve s cakl na göre de iflir. Havanın sıcaklığı arttıkça havadaki nem miktarı da artar. Bunu anlamak için düdüklü tencerenin içine koyduğumuz bir miktar suyu kaynattığımızı düşünelim. Tenceredeki su, buhar ya da su kaçağı olmadığı takdirde, buharlaşarak tükenir mi? Soğuk havada nem yo uflaca için sıcak havaya oranla so uk hava daha az nem içerir. Nemli hava yükselirken sıcaklığın n düşmesiyle soğur ve bu durumda havadaki nem de yo uflarak su damlacıkları hâline gelir. Bu su damlacıklar da yo ufltu u yere ve havan n s cakl na ba l olarak yeryüzünde farkl flekillerde görülür. Nasıl mı? Bu sorunun cevabını verebilmek için gelin aşağıdaki şemayı inceleyelim. Nemli hava gökyüzüne yak n yerlerde yo ufluyorsa Bulutlardaki damlac klar bir araya gelir. Hava l manlafl r ve s cakl k artar. Ya mur tanecikleri yeryüzüne iner. So uk hava etkisiyle su buhar buz kristalleri hâline gelir. Buz kristalleri birleflerek kar tanelerini oluflturur. Kar taneleri yeryüzüne iner. Bulutlardaki damlac klar bir araya gelir. Bir araya gelen damlac klar so uk hava etkisiyle donar. Donan bu damlac klar da bir araya gelerek buz toplar na dönüflür. Yeterince a rlaflan buz toplar dolu fleklinde h zla yeryüzüne iner. Ya mur Kar Dolu Hava s cakl ğ gittikçe düşer. Geceleyin hava serinler. Havadaki su buhar yo uflarak topra n, a aç dallar n n ve yapraklar n üzerinde çiy ad verilen su damlac klar hâlinde toplan r. Çiy K ra Geceleyin hava çok so ur. Havadaki su buhar çiye dönüflmeden do rudan donarak k ra olur. Nemli hava yeryüzüne yak n yerlerde yo ufluyorsa s. Yukarıdaki şemada görüldüğü gibi havadaki su, sıcaklığa bağlı olarak su buharı, su damlacıkları ve buz kristalleri şeklinde bulunabilir. Bunlar dışında bir de çok küçük su damlacıklarının yoğuşmasıyla oluşan sis olarak adlandırdığımız yüzey bulutları vardır. Ancak yükseklerdeki bulutlar havan n so umas yla oluflurken sis so uk olan yeryüzünün hemen üzerindeki havada bulunan su buhar n n yo uflmas yla meydana gelir. Buraya kadar edindiğimiz bilgiler doğrultusunda havanın sıcaklığı ile nemi arasında nasıl bir ilişki olduğunu söyleyebiliriz? Yer yüzeyi havadan daha so uktur. Havadaki su buhar yo uflur, yüzeyin hemen üzerinde sis oluflur.

7 Do al Süreçler Hava Olaylarının Sebebi Nedir? Havayı göremeyiz ve yaptığı basıncı hissedemeyiz ama gerçekte hava yeryüzüne bir basınç uygular. Kuvvet ve Hareket ünitesinde atmosferi oluflturan gazlar n hareketinden ve a rl ndan dolay oluflan bas nca hava basıncı dedi imizi hatırladınız mı? Televizyonda hava durumu programı seyrederken hepimiz hava tahmin raporlarında Yurdumuz yarından itibaren Balkanlardan gelen alçak hava basıncın n etkisi altında kalacaktır gibi ifadelerin sıkça kullanıldığını duymuşuzdur. Sözü geçen ifadelerde yer alan alçak basıncın ne anlama geldiğini hiç düşündünüz mü? Peki, yüksek basınç ne demektir? Bu ifadelerin hava durumunda ne gibi değişikliklere yol açacağını biliyor musunuz? Bir bisiklet lastiğine çok fazla hava bastığımızı varsayal m. Burada lastiğin içindeki havanın, lastiğin iç yüzeyine yaptığı basınç yüksek basınçtır. Benzer flekilde belli bir alanın üstündeki havanın normalden daha fazla sıkışması ile oluşturduğu basınç, yüksek hava basıncıdır. Bunun tersi olarak havanın normalden daha seyrek olması hâlinde yaptığı basınç ise alçak hava basınc d r. Atmosferdeki alçak ve yüksek basınç alanları s cakl k farklılıklarından ortaya çıkar. Isınan hava yükselir ve havayı oluşturan tanecikler daha soğuk alanlara doğru giderek oralarda birikir. Bir bölgede yüksek basınç varsa buradaki hava çevresindeki alçak basınç alanlarına doğru hareket eder. Bu şekilde, havanın yer değiştirmesiyle oluşan hareketi yani rüzgârı hissederiz. Aşağıdaki resimleri inceleyerek bu olayı daha iyi anlamaya çalışalım. Alçak Bas nç Alan 2. Is nan hava yükseldikçe so uyarak bulutlar oluflturur. 3. Bulutlar yağmurun yağmasına sebep olur. Hava s cakl yüksektir. Ancak yüksek bas nç alanlar ndan alçak bas nç alanlar na do ru hava hareketi (rüzgâr) gerçekleflece inden bir süre sonra hava koflullar de iflecektir. Bas nç ne kadar düflerse hava koflullar nda da o kadar de iflme olacakt r. A 1. Isınan hava A noktası etrafında yükselir. Dolayısıyla A noktasında hava basıncı düşer. 2. Dolayısıyla soğuk hava yana doğru itilir. B 4. B noktasındaki hava basıncı yüksektir. Dolayısıyla hava B den A ya akar. Böylece rüzgâr oluşur. 3. Bu soğuk hava, uzaktaki D noktasına doğru gider ve oradaki hava basıncının artmasına neden olur. Yüksek Bas nç Alan Alçak bas nç alanlar na göre hava s cakl daha düflüktür. Bu durumda havadaki nem miktar az oldu undan havan n s cak ya da so uk oluflu daha belirgin hissedilir. Yüksek bas nç alanlar nda bulut oluflmaz. C 1. Sıcak hava C noktasında yükselir ve yükseldikçe de so ur. 4. Şu anda D noktasında yüksek basınç durumu söz konusudur. Dolay s yla hava D den C ye akar. Böylece rüzgâr oluflur. D 261

8 Günlük ve Mevsimsel Sıcaklık Değişimleri Gece ile gündüz arasındaki sıcaklık farkının neden kaynaklandığını Rio de Janiero, Brezilya biliyor musunuz? Afla daki şekli inceleyerek bunun temel sebebinin Dünya mızın kendi ekseni etrafında dönmesi olduğunu söyleyebilir miyiz? Ankara, Türkiye Yandaki flekli inceledi imizde Günefl fl nlar n n ulaflt Rio da gündüz yaflan rken günefl fl nlar n n ulaflmad Ankara da ise gece yaflan r. Dünya m z kendi ekseni etraf nda dönerek bir yandan gece ve gündüzü oluflturmakta, bir yandan da günlük s cakl k farkl l klar na sebep olmaktad r. Di er yandan Dünya nın dönme ekseninin eğik olmas, her iki yarı kürede de bir yıl boyunca farkl mevsimleri meydana getirir. Aşağıdaki etkinliği yaparak bunu daha iyi anlamaya çalışalım. 8. Etkinlik Hangi Ülke Daha S cak? Gözlemleyelim, nceleyelim 262 (Uyarı: Sıcak ampule dokunmayın!) Bunlar Yapal m Defterimize aşağıdaki gibi bir çizelge çizelim. S cakl k Küredeki Noktalar Ekvator Türkiye Kuzey Kutbu Lamba Işık Vermeden Önce Tahminim Lamba Işık Verdikten Sonra 5. Dakika 20. Dakika 5. Dakika 10. Dakika 15. Dakika 20. Dakika Araç-Gereçler Araç ve Gereçler masa lambası (60 W) 3 adet termometre yapıştırıcı bant Dünya modeli saat Foto raftaki gibi bir dünya küresinin ayn meridyeni üzerinde; termometrelerimizden birini Ekvator daki, ikincisini Türkiye deki, üçüncüsünü ise Kuzey Kutbu ndaki bir nokta üzerine yap flt ral m. Küre üzerine yerleştirdiğimiz termometrelerin sıcaklıklarını ölçerek bulduğumuz değerleri çizelgemize kaydedelim. Masa lambasını küremizin yaklaşık olarak 50 cm uzağına yerleştirelim. Bu esnada aç k lambanın ışığın n Ekvator a dik gelmesini sağlayalım. 5. ve 20. dakikada termometrelerde okunacak değerleri tahmin edelim ve tahminlerimizi çizelgeye kaydedelim. 20 dakika boyunca her beş dakikada bir, termometredeki değerleri okuyarak çizelgemize kaydedelim. Tahminlerimizle gözlem sonuçlarımızı karşılaştıralım. Sonuca Varal m Gözlem sonuçlarımıza göre sıcaklığın en yüksek ve en düşük olduğu noktalar hangileridir? Bunun nedenini açıklayalım. Güney Kutbu na da bir termometre yerleştirmiş olsaydık, Kuzey Kutbu nda ölçtüğümüz sıcaklık değerleri ile arasında bir fark olur muydu? Nedenini açıklayalım. Güney Yarı Küre de kış mevsiminin oluflumunu Dünya n n Günefl etraf ndaki hareketiyle aç klayal m.

9 Do al Süreçler s. Güneş ışınları yandaki flekilde görüldü ü gibi Dünya n n baz bölgelerine dik düfler. Dünya n n Günefl etraf ndaki hareketine göre dik gelen fl nlar alan bölgeler sürekli de iflir. Etkinliğimizde Kuzey Kutbu na doğru gidildikçe termometrelerdeki sıcaklık değerinin daha az olması da, buralarda hava sıcaklığının düştüğünü gösterir. Dünya, yanda yer alan flemadaki I. konumundayken Güney Yarı Küre yaz mevsimini, Kuzey Yarı Küre ise kış mevsimini yaşamaktadır. Ekvator bölgesi ise Güneş ışınlarını yıl boyunca dik olarak aldığından her zaman daha sıcaktır. Kuzey Yarı Küre ve Güney Yarı Küre de mevsimlerin nasıl oluştuğunu biliyor musunuz? Yandaki şemada Dünya nın Güneş in çevresinde dönüşünü görmekteyiz. Dünya nın eğik konumu hep aynı yana olduğundan bir y l içerisinde Güneş ışınları bir Güney Yarı Küre ye bir Kuzey Yarı Küre ye dik olarak düşmektedir. Dolayısıyla bir yarı küre kış mevsimini yaşarken ayn anda diğer yar küre yaz mevsimini yaşamaktadır. yaz k fl sonbahar III ilkbahar IV II sonbahar yüzeye e ik gelen fl nlar yüzeye dik gelen fl nlar yüzeye e ik gelen fl nlar ilkbahar k fl I yaz Hava Olaylarının Yeryüzü Şekillerinin Oluşumuna ve Değişimine Etkisi s. Yeryüzü flekillerinin oluflumunda ve de ifliminde sadece levha hareketleri etkili de ildir. S cakl k fark, ya fllar ve rüzgârlar gibi hava olaylar da yeryüzü flekillerini etkiler. Örneğin, rüzgârlar bir yandan kil, kum ve toz gibi parçacıkları havada taşırken bir yandan da daha büyük tafl parçalarını birkaç santimetre hareket ettirerek yeryüzü şekillerini değiştirmektedir. Çöllerde ve deniz kıyılarında rüzgâr tarafından taşınan kum; kayaların ve çalılıkların etrafında birikip gelişmeye devam ederek zamanla yandaki flekilde görüldü ü gibi kumulları oluşturmaktad r. Az e im Rüzgâr n yönü Kum taneciklerinin hareket yönü Doruk Çok e im Bir kumul, rüzgâr tarafından taşınan kum taneciklerinin, tepenin eğimi daha az olan kısmından yukarı doğru hareket edip tepenin doruğunda birikmesi ile oluşur. Daha sonra bu madde tepenin keskin eğimli tarafından hareket eder ve katmanlar serisini oluşturur. Aynı sürecin zaman içinde tekrarı ile bir kum tepesi oluştuğu yerden uzaklaşır. Hava olaylar n n yeryüzü flekilleri üzerindeki etkisinin bir di er örne i de kayalard r. Gündüzleri sıcaklığın etkisiyle genleşen kayalar, geceleri havanın soğumasıyla büzülür. Bu durumun sürekli tekrarlanması ile kayalarda parçalanmalar ve çatlamalar meydana gelir. Yarı nemli bölgelerde bu çatlaklara dolan yağmur suları donarak parçalanmayı hızland rır. Rüzgârla gelen parçacıklar geniş kayalara çarpınca zımpara etkisi yaratarak kayaların yüzeyini bazen yanda görülen foto raftaki gibi törpüleyip parlat rken bazen de parçalanmasına sebep olur. Rüzgârlar, sürati azaldığında taşıdığı parçac klar ve kumu bir yerlerde bırakır. Araflt ral m, Haz rlanal m Sınıfımızda gruplara ayrılarak aşağıdaki konulardan birini seçip araştıralım ve edindiğimiz bilgileri sınıfta yapacağımız bir sunumla arkadaşlarımızla paylaşalım: Buzulların oluşumunda hava olaylarının etkisi Hava olaylarının yeryüzü şekilleri üzerindeki olumsuz etkileri 263

10 İklim ve Hava Olayları Arasındaki Farklar nsanlar, Dünya nın farklı yerlerinde farklı hava koşulları altında yaşamlarını sürdürmektedirler. Giyeceklerden evlere, yetiştirilen ürünlerden geçim kaynaklarına kadar yaşamın her alanında hava koşullarının etkisini görmek mümkündür. Örneğin Kuzey Kutbu ndaki insanlar soğuktan korunmak için sürekli kalın giysiler giyerken Ekvatora yakın bölgelerde yaşayan insanlar kışlık giysiye hiç ihtiyaç duymazlar. Bir bölgede uzun yıllar boyunca gözlemlenen hava olaylarının ortalama durumu iklim olarak adlandırılmaktadır. Sosyal Bilgiler dersinde edindiğimiz bilgilerden de hatırlayacağımız gibi Dünya da birbirinden farklı birçok iklim bulunmaktadır. Dünya nın oluşumundan bu yana iklimler aynı kalmamış zamanla değişimlere uğramıştır. Milyonlarca yıl önce belki de birçok bölge levha hareketleri nedeniyle farklı yerlerdeydi ve farklı iklim özelliklerine sahipti. Günümüzde de Dünya daki ortalama sıcaklık giderek artmaktadır. Küresel ısınma olarak adlandırılan bu değişimin sera gazı miktarının artışından kaynaklandığını düşünen bilim insanları, sıcaklık artışının devam etmesi hâlinde, bu durumun kal c iklim değişikliklerine neden olacağını söylemektedirler. Araflt ral m, Haz rlanal m Bulunduğumuz bölgenin ikliminin, geçmişteki duruma göre zamanla değişip değişmediğini anlamak amacıyla çevremizdeki yaşlılarla görüşme yapalım. Görüşme sonuçlarımızı rapor hâline getirerek sınıfta arkadaşlarımızla paylaşalım. Görüşmeler sonucunda bölgemizde bir iklim değişikliği olduğunu belirlersek bunun sebeplerini arkadaşlarımızla tartışalım. Peki, yaşamımızın her alanında etkilerini gördüğümüz iklimin nasıl belirlendiğini biliyor muyuz? Bir bölgenin günlük hava olaylar n bilmek, o bölgenin iklimini bilmek için de yeterli midir? Acaba iklim ile hava olaylar arasında nasıl bir ilişki vardır? Bakalım aşağıdaki çizelgeyi incelediğimizde bu sorularımızın cevabını bulabilecek miyiz? klim ile Hava Olaylar Aras ndaki Farklar s s. klim Geniş bölgelerde ve çok uzun zaman içinde aynı kalan ortalama hava şartlarıdır. Örneğin, Ankara da yazlar genel olarak açık, az bulutlu, sıcak ve hafif rüzgârlı geçer. Buna göre Ankara nın yaz mevsimi için iklim özelliği Ankara yazın sıcak ve kuraktır şeklinde tanımlanır. klimi meydana getiren meteorolojik etkenlerin analizi ile uğraşan bilim dalına klimatoloji (iklim bilim) denir. Bu bilim dal meteorolojinin yaptığı gözlemleri canlı yaşamı açısından inceleyerek açıklamaya çalışır. Yeryüzünde görülen başlıca iklim tiplerini, oluşum nedenlerini, özelliklerini ve insan yaşamı üzerine etkilerini inceler. Klimatoloji ile uğraşan bilim insanlarına iklim bilimci denir. En az yıllık hava durumuna ait ortalama veriler ile belirlenir. Hava Olaylar Belirli bir yerde ve kısa bir süre içinde (günlük, haftalık vs.) etkili olan hava şartlarıdır. Örneğin, Ankara da bir yaz gününde sabah hava açık ve sakin iken öğle saatlerinde hava birden bulutlanabilir ve öğleden sonra bir yağış görülebilir. Fakat bu durum Ankara da yaz boyunca görülen bir olay de ildir. Günlük bir hava durumudur. Atmosfer içinde oluşan sıcaklık değişmelerini ve buna bağlı olarak oluşan hava olaylarını inceleyerek hava tahminleri yapan bilim dalına meteoroloji denir. Meteoroloji, atmosferde meydana gelen hava olaylarının oluşumunu, gelişimini ve değişimini nedenleri ile inceler. Bu olayların canlılar ve dünya açısından doğuracağı sonuçları araştırır. Meteoroloji bilimi ile uğraşan uzmanlara meteorolog denir. Günün 07.00, ve olmak üzere farklı saatlerinde yapılan günlük gözlemlerle belirlenir. 264

11 Do al Süreçler s s. Çizelgeden edindiğimiz bilgiler doğrultusunda iklimle hava olaylar n n aynı olmadığını ancak birbirinden ayrı da düşünülemeyeceğini söyleyebiliriz. Kara-deniz, deniz-buz, deniz-hava etkileşimleri; volkanik gazlar, insan faaliyetleri, arazi kullanımı, Günefl ten gelen ve yansıyan ışınlar gibi etkenler iklimin temel elemanlarıdır. Bu elemanların atmosfer üzerinde; uzun süreler sonunda oluşan etkileri Dünya daki iklim tiplerini meydana getirirken kısa süreler (günlük, haftalık vs.) sonunda oluşan etkileri de hava olaylarını meydana getirir. Günümüze kadar insanlar yaşamlarını etkileyen hava olaylarının nedenlerini bulundukları koşullara göre çeşitli gözlem ve incelemeler yaparak araştırmışlar ve hava olaylarını önceden tahmin edebilme yollarını bulmaya çalışmışlardır. Böylece hava olaylarının olumlu etkilerinden faydalanma, olumsuz etkilerinden de kurtulma ve korunma yollarını aramışlardır. Eski zamanlarda cırcır böceklerinin hava olaylarına çok duyarlı olduğunu fark eden insanlar bu gürültücü böceklerin aniden sessizleşmesini yaklaşmakta olan bir fırtınanın habercisi saymışlardır. Günümüzde ise uzmanlar geliştirilen teknolojik ürünler yardımıyla dünyadaki meteoroloji istasyonlarından ve uydulardan gelen bilgileri toplayarak meteoroloji haritalarını hazırlarlar ve bu haritalara göre de hava tahminlerinde bulunurlar. Bizler de hava durumu programlarından, meteoroloji mühendisleri aracılığıyla önümüzdeki birkaç gün için havanın durumu ile ilgili tahminleri öğrenerek günlük planlarımızı ona göre yaparız. Meteoroloji mühendisleri hava olaylarını tahmin etmekle kalmaz aynı zamanda atmosferdeki tüm olayları da incelerler. Bu olayların Dünya üzerindeki yaşamı nasıl etkilediğini açıklamak ve gerekli önlemlerin alınıp uygulamaya konulmasını sağlamak amacıyla en son teknolojiyi kullanarak çalışırlar. Havanın nasıl olacağını bilmek özellikle pilotlar, kaptanlar, balıkçılar ve çiftçiler için oldukça önemlidir. Uzun yola çıkacak sürücüler de yolların durumunu öğrenmek için hava durumunu takip ederek meteorologların görüş ve önerilerini dikkate alırlar. Bu nedenle doğru hava tahminleri, insanları kötü hava şartlarına karşı uyarır. Böylece can ve mal kaybı önlenebilir. Meteorologlar teknolojik araçlarla hava durumuyla ilgili günlük ölçümler yaparlar. Uçakların kalkışları, inişleri, uçuş yolları hava şartlarına göre ayarland ndan pilotlar uçuş sırasında havanın nasıl olacağını bilmek zorundadırlar. Denizciler ve balıkçılar, denize açılacakları zaman havanın güzel mi olacağını yoksa bir fırtına mı kopacağını önceden bilmek isterler. Çiftçilerin ekinlerini ekmek ve biçmek, ilaçlama yapmak, kötü hava flartlar ndan ekinlerini korumak için hava olaylar n yak ndan takip etmeleri gerekir. Kendimizi De erlendirelim Afla daki sorular defterimize cevaplayal m. 1. Yağış flekilleri ile havanın nemi ve sıcaklığı arasında nasıl bir ilişki kurabiliriz? Açıklayalım. 2. Mevsimler arasındaki sıcaklık değişimlerinin sebebini, Dünya mızın dönme ekseninin eğikliği ile nasıl açıklayabiliriz? 3. Yerel bir radyo için hava durumu raporu hazırlaması gereken bir hava gözlemcisi olduğumuzu düşünelim. Hava durumunu belirleyen etkenleri de göz önüne alarak bulunduğumuz yerdeki bir günlük hava durumunu belirten bir rapor hazırlayalım ve arkadafllar m za sunal m. 4. Hortum ve kas rgan n oluflmas için gereken flartlar ve aralar ndaki fark nedir? 265

B A S I N Ç ve RÜZGARLAR

B A S I N Ç ve RÜZGARLAR B A S I N Ç ve RÜZGARLAR B A S I N Ç ve RÜZGARLAR Havadaki su buharı ve gazların, cisimler üzerine uyguladığı ağırlığa basınç denir. Basıncı ölçen alet barometredir. Normal hava basıncı 1013 milibardır.

Detaylı

İKLİM ELEMANLARI SICAKLIK

İKLİM ELEMANLARI SICAKLIK İKLİM ELEMANLARI Bir yerin iklimini oluşturan sıcaklık, basınç, rüzgâr, nem ve yağış gibi olayların tümüne iklim elemanları denir. Bu elemanların yeryüzüne dağılışını etkileyen enlem, yer şekilleri, yükselti,

Detaylı

JAA ATPL Eğitimi (METEOROLOGY)

JAA ATPL Eğitimi (METEOROLOGY) JAA ATPL Eğitimi (METEOROLOGY) Hazırlayan: Ibrahim CAMALAN Meteoroloji Mühendisi 2012 TROPİKAL OLAYLAR Ekvatoral Trof (ITCZ) Her iki yarım kürede subtropikal yüksek basınçtan nispeten alçak basınca doğru

Detaylı

DÜNYA NIN ŞEKLİ ve BOYUTLARI

DÜNYA NIN ŞEKLİ ve BOYUTLARI 0 DÜNYA NIN ŞEKLİ ve BOYUTLARI Dünya güneşten koptuktan sonra, kendi ekseni etrafında dönerken, meydana gelen kuvvetle; ekvator kısmı şişkince, kutuplardan basık kendine özgü şeklini almıştır. Bu şekle

Detaylı

1. fiekil 2. fiekil. Ak fl Yönümü Kaybettim

1. fiekil 2. fiekil. Ak fl Yönümü Kaybettim Is ve S cakl k Anahtar Kavramlar sı sıcaklık hareket enerjisi Termometre Termometre Yandaki iki flekil arasındaki benzerlik ve farklılıkları bulalım. Termometredeki sıvıyı oluşturan tanecikleri insan figürlerine

Detaylı

DENİZLERDE BÖLGESEL SU ÇEKİLMESİNİN METEOROLOJİK ANALİZİ

DENİZLERDE BÖLGESEL SU ÇEKİLMESİNİN METEOROLOJİK ANALİZİ Mahmut KAYHAN Meteoroloji Mühendisi mkayhan@meteoroloji.gov.tr DENİZLERDE BÖLGESEL SU ÇEKİLMESİNİN METEOROLOJİK ANALİZİ Türkiye'de özellikle ilkbahar ve sonbaharda Marmara bölgesinde deniz sularının çekilmesi

Detaylı

SU, HALDEN HALE GİRER

SU, HALDEN HALE GİRER Atmosferde yükselen buhar soğuk hava tabakasıyla karşılaştığında yoğuşur. Gaz halindeki bir madde dışarıya ısı verdiğinde sıvı hale geçiriyorsa bu olaya yoğuşma denir. Sıcak Hava Yükselir ve Soğuyup Yağış

Detaylı

JAA ATPL Eğitimi (METEOROLOJİ)

JAA ATPL Eğitimi (METEOROLOJİ) JAA ATPL Eğitimi (METEOROLOJİ) Hazırlayan: Ibrahim CAMALAN Meteoroloji Mühendisi 2012 YEREL RÜZGARLAR MELTEMLER Bu rüzgarlar güneşli bir günde veya açık bir gecede, Isınma farklılıklarından kaynaklanan

Detaylı

C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER

C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER 1. Patates ve sütün miktar nas l ölçülür? 2. Pinpon topu ile golf topu hemen hemen ayn büyüklüktedir. Her iki topu tartt n zda bulaca n z sonucun ayn olmas n bekler misiniz?

Detaylı

Muson Yağmurlarını Atlatmak Kelsey, Dylan, and Trevor Bölüm 1 Fen Bilimleri

Muson Yağmurlarını Atlatmak Kelsey, Dylan, and Trevor Bölüm 1 Fen Bilimleri Muson Yağmurlarını Atlatmak Kelsey, Dylan, and Trevor Bölüm 1 Fen Bilimleri Hedefimiz Arizona, Phoenix te yaşayan sizleri büyük Phoneix bölgesindeki musonların olası riskleri hakkında bilgilendirmek. Bir

Detaylı

4. SINIF FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ II. DÖNEM GEZEGENİMİZ DÜNYA ÜNİTESİ SORU CEVAP ÇALIŞMASI

4. SINIF FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ II. DÖNEM GEZEGENİMİZ DÜNYA ÜNİTESİ SORU CEVAP ÇALIŞMASI 4. SINIF FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ II. DÖNEM GEZEGENİMİZ DÜNYA ÜNİTESİ SORU CEVAP ÇALIŞMASI 1. Dünya mızın şekli neye benzer? Dünyamızın şekli küreye benzer. 2. Dünya mızın şekli ile ilgili örnekler veriniz.

Detaylı

6 MADDE VE ÖZELL KLER

6 MADDE VE ÖZELL KLER 6 MADDE VE ÖZELL KLER TERMOD NAM K MODEL SORU 1 DEK SORULARIN ÇÖZÜMLER MODEL SORU 2 DEK SORULARIN ÇÖZÜMLER 1. Birbirine temasdaki iki cisimden s cakl büyük olan s verir, küçük olan s al r. ki cisim bir

Detaylı

HORTUM. Gelişmiş bir oraj bulutu, kümülonimbus

HORTUM. Gelişmiş bir oraj bulutu, kümülonimbus HORTUM Dar bir alandaki ani basınç değişikliğiyle meydana gelen hortumlar, girdap şeklindeki çok şiddetli rüzgarlardır. Atmosferde ani basınç değişikliğine sebep olan, sıcak havanın çok büyük bir hızla

Detaylı

E-DERGİ ÖABT SOSYAL BİLGİLER VE SINIF ÖĞRETMENLİĞİ İÇİN COĞRAFYA SAYI 2. www.kpsscografyarehberi.com ULUTAŞ

E-DERGİ ÖABT SOSYAL BİLGİLER VE SINIF ÖĞRETMENLİĞİ İÇİN COĞRAFYA SAYI 2. www.kpsscografyarehberi.com ULUTAŞ E-DERGİ ÖABT SOSYAL BİLGİLER VE SINIF ÖĞRETMENLİĞİ İÇİN COĞRAFYA SAYI 2 ULUTAŞ DÜNYA'NIN HAREKETLERİ ve SONUÇLARI Dünya'nın iki çeşit hareketi vardır. Dünya bu hareketlerin ikisini de aynı zamanda gerçekleştirir.

Detaylı

Rüzgarlar kum çakıl gibi gevşek maddeleri havalandırarak taşımak, zemine çarparak aşındırmak ve biriktirmek suretiyle yeryüzünü şekillendirirler.

Rüzgarlar kum çakıl gibi gevşek maddeleri havalandırarak taşımak, zemine çarparak aşındırmak ve biriktirmek suretiyle yeryüzünü şekillendirirler. Rüzgarlar kum çakıl gibi gevşek maddeleri havalandırarak taşımak, zemine çarparak aşındırmak ve biriktirmek suretiyle yeryüzünü şekillendirirler. Rüzgarların şekillendirici etkilerinin görüldüğü yerlerin

Detaylı

5. SINIF SOSYAL BİLGİLER BÖLGEMİZİ TANIYALIM TESTİ. 1- VADİ: Akarsuların yataklarını derinleştirerek oluşturdukları uzun yarıklardır.

5. SINIF SOSYAL BİLGİLER BÖLGEMİZİ TANIYALIM TESTİ. 1- VADİ: Akarsuların yataklarını derinleştirerek oluşturdukları uzun yarıklardır. 1- VADİ: Akarsuların yataklarını derinleştirerek oluşturdukları uzun yarıklardır. PLATO: Çevresine göre yüksekte kalmış, akarsular tarafından derince yarılmış geniş düzlüklerdir. ADA: Dört tarafı karayla

Detaylı

OPTİK Işık Nedir? Işık Kaynakları Işık Nasıl Yayılır? Tam Gölge - Yarı Gölge güneş tutulması

OPTİK Işık Nedir? Işık Kaynakları Işık Nasıl Yayılır? Tam Gölge - Yarı Gölge güneş tutulması OPTİK Işık Nedir? Işığı yaptığı davranışlarla tanırız. Işık saydam ortamlarda yayılır. Işık foton denilen taneciklerden oluşur. Fotonların belirli bir dalga boyu vardır. Bazı fiziksel olaylarda tanecik,

Detaylı

CO RAFYA. TÜRK YE DE YERfiEK LLER VE ETK LER

CO RAFYA. TÜRK YE DE YERfiEK LLER VE ETK LER CO RAFYA TÜRK YE DE YERfiEK LLER VE ETK LER ÖRNEK 1 : 1990 nüfus say m na göre nüfus yo unluklar Türkiye ortalamas n n alt nda olan afla daki illerin hangisinde, nüfus yo unlu unun azl yüzey flekillerinin

Detaylı

KUTUPLARDAKİ OZON İNCELMESİ

KUTUPLARDAKİ OZON İNCELMESİ KUTUPLARDAKİ OZON İNCELMESİ Bilim adamlarınca, geçtiğimiz yıllarda insan faaliyetlerindeki artışa paralel olarak, küresel ölçekte çevre değişiminde ve problemlerde artış olduğu ifade edilmiştir. En belirgin

Detaylı

YANLIŞ METEOROLOJİ (2): Bulutların Oluşum Nedeni: Soğuk havanın sıcak hava kadar su buharı tutamaması değildir* Nemli hava soğuyunca bulut oluşabilir. Evet, bu doğru. Değişik soğuma işlemleri, aşağıda

Detaylı

Hafta Ünite Adı Konular Kazanımlar Etkinlik Kodu

Hafta Ünite Adı Konular Kazanımlar Etkinlik Kodu Hafta Ünite Adı Konular Kazanımlar Etkinlik Kodu 16. Hafta Madde ve Türkiye de Kimya Endüstrisi a) Ağırlıklı olarak ithal ve ihraç edilen kimyasal ürünleri karşılaştırarak Türkiye kimya endüstrisinin işleyişini

Detaylı

ÖĞRENME ALANI: Kuvvet ve Hareket 2.ÜNİTE: Kaldırma Kuvveti ve Basınç. Kaldırma Kuvveti

ÖĞRENME ALANI: Kuvvet ve Hareket 2.ÜNİTE: Kaldırma Kuvveti ve Basınç. Kaldırma Kuvveti ÖĞRENME ALANI: Kuvvet ve Hareket 2.ÜNİTE: Kaldırma Kuvveti ve Basınç Kaldırma Kuvveti - Dünya, üzerinde bulunan bütün cisimlere kendi merkezine doğru çekim kuvveti uygular. Bu kuvvete yer çekimi kuvveti

Detaylı

ÜNİTE 4 DÜNYAMIZI SARAN ÖRTÜ TOPRAK

ÜNİTE 4 DÜNYAMIZI SARAN ÖRTÜ TOPRAK ÜNİTE 4 DÜNYAMIZI SARAN ÖRTÜ TOPRAK ÜNİTENİN KONULARI Toprağın Oluşumu Fiziksel Parçalanma Kimyasal Ayrışma Biyolojik Ayrışma Toprağın Doğal Yapısı Katı Kısım Sıvı Kısım ve Gaz Kısım Toprağın Katmanları

Detaylı

Bulguları kaydetme, karşılaştırma, gözlem yapma. Anlatım, tartışma, beyin fırtınası

Bulguları kaydetme, karşılaştırma, gözlem yapma. Anlatım, tartışma, beyin fırtınası İklim Değişikliği Dünyamız Isınıyor! Ana Tema Önerilen Süre Kazanımlar Öğrenciye Kazandırılacak Beceriler Yöntem ve Teknikler Araç ve Gereçler İnsan etkinlikleri sonucunda atmosfere salınan kimyasal maddeler,

Detaylı

Uzay Keflfediyoruz. Günefl Sistemi Nerede? Her Yer Gökada Dolu! n yaln zca biri! evrendeki sonsuz Dünya bizim evimiz ve

Uzay Keflfediyoruz. Günefl Sistemi Nerede? Her Yer Gökada Dolu! n yaln zca biri! evrendeki sonsuz Dünya bizim evimiz ve uzayi kesfet 13/2/6 19:35 Page 34 Uzay Keflfediyoruz n yaln zca biri! de in is kc gö da y sa evrendeki sonsuz Dünya bizi eviiz ve ister isiniz? ak n ta z r la flu renek, ko Evrendeki adresiizi ö Her Yer

Detaylı

Dünya üzerindeki herhangi bir yerde Güneş in tam tepe noktasında olduğu an saat 12.00 kabul edilir. Buna göre ayarlanan saate yerel saat denir.

Dünya üzerindeki herhangi bir yerde Güneş in tam tepe noktasında olduğu an saat 12.00 kabul edilir. Buna göre ayarlanan saate yerel saat denir. Mart 30, 2013 Yerel Saat Dünya üzerindeki herhangi bir yerde Güneş in tam tepe noktasında olduğu an saat 12.00 kabul edilir. Buna göre ayarlanan saate yerel saat denir. Yerel saat doğuda ileri, badda geridir.

Detaylı

ĠNSANLAR ĠġLEYEREK MADDEYĠ DEĞĠġTĠREBĠLĠR

ĠNSANLAR ĠġLEYEREK MADDEYĠ DEĞĠġTĠREBĠLĠR MADDENĠN DEĞĠġĠMĠ Maddenin değişimi biçim ya da yapı yönünden gerçekleşebilir. * Basınç,ısı gibi etkenler maddenin değişimine etkili olabilir. * Birbiri içine katılan maddelerle farklı özellikte yeni maddeler

Detaylı

KASIM AYI VELİ BÜLTENİ

KASIM AYI VELİ BÜLTENİ 2010-2011 KASIM AYI VELİ BÜLTENİ Kasım Ayı ndan herkese Merhaba Sonbahar Mevsimi nin kendisini iyice hissettirmeye başladığı dopdolu bir Ekim Ayı nı geride bıraktık. Kasım Ayı nda yepyeni öğrenmelerin,

Detaylı

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar Kazand ran Güç Mercedes-Benz orijinal ya lar arac n z üreten uzmanlar taraf ndan, gelifltirilmifltir. Mercedes-Benz in dilinden en iyi Mercedes-Benz

Detaylı

Havacılık Meteorolojisi Ders Notları. 11. Buzlanma

Havacılık Meteorolojisi Ders Notları. 11. Buzlanma Havacılık Meteorolojisi Ders Notları 11. Buzlanma Yard.Doç.Dr. İbrahim Sönmez Ondokuz Mayıs Üniversitesi Ballıca Kampüsü Havacılık ve Uzay Bilimleri Fakültesi Meteoroloji Mühendisliği Bölümü isonmez@omu.edu.tr

Detaylı

METEOROLOJĐYE GĐRĐŞ DENİZ METEOROLOJİSİ

METEOROLOJĐYE GĐRĐŞ DENİZ METEOROLOJİSİ METEOROLOJĐYE GĐRĐŞ DENİZ METEOROLOJİSİ Yelkencilik rüzgara dayalı gerçekleştirilen bir spor olduğundan, ayrıca rüzgarın ve diğer doğa olaylarının stabilitesini koruyamamasından dolayı bir yelkenci, yaptığı

Detaylı

Yol (km) a) 50 cm 2 m b) 140 km 1040 m c) 8000 m 8 km

Yol (km) a) 50 cm 2 m b) 140 km 1040 m c) 8000 m 8 km .2 Uzunluklar Ölçme Kilometre 1. Grafik: Servis Arac n n Ald Yollar 1. Yandaki grafik, okul servis arac n n bir hafta boyunca ald yolu (km) göstermektedir. Grafi e göre afla daki sorular cevaplay n z.

Detaylı

Küresel. İklim değişikliği

Küresel. İklim değişikliği Küresel İklim değişikliği ÇEVRE KORUMA ve KONTROL DAİRESİ BAŞKANLIĞI 1 nedir? Küresel iklim değişikliği Çeşitli gaz ve çevre kirliliği gibi olaylar sonucu atmosfer incelmeye başlamıştır. Böylece güneş

Detaylı

Sera Etkisi. Gelen güneş ışınlarının bir kısmı bulutlar tarafında bloke edilmekte. Cam tarafından tutulan ısı

Sera Etkisi. Gelen güneş ışınlarının bir kısmı bulutlar tarafında bloke edilmekte. Cam tarafından tutulan ısı Sera Etkisi Bir miktarda ısı arz dan kaçmakta Gelen güneş ışınlarının bir kısmı bulutlar tarafında bloke edilmekte CO2 tarafından tutulan Isının bir kısmı tekrar atmosfere kaçabilir. Cam tarafından tutulan

Detaylı

BÖLÜM 14 RÜZGARLAR VE ÇÖLLER (WINDS AND DESERTS)

BÖLÜM 14 RÜZGARLAR VE ÇÖLLER (WINDS AND DESERTS) BÖLÜM 14 RÜZGARLAR VE ÇÖLLER (WINDS AND DESERTS) GİRİŞ Rüzgarlarda, yeryüzünün şekillenmesinde gerek aşındırma gerekse de taşıma işlevlerinde suya benzer bir şekilde önemli rol oynarlar. Bu bölümde bu

Detaylı

Solunum Sistemi. Anahtar Kavramlar alveol diyafram bronş bronşçuk. Soluk al p verme olay s ras nda hava vücudumuzda nas l bir yol izler?

Solunum Sistemi. Anahtar Kavramlar alveol diyafram bronş bronşçuk. Soluk al p verme olay s ras nda hava vücudumuzda nas l bir yol izler? Solunum Sistemi Anahtar Kavramlar alveol diyafram bronş bronşçuk Soluk al p verme olay s ras nda hava vücudumuzda nas l bir yol izler? Mert, televizyonda deniz altı dünyasını tanıtan bir belgesel izliyordu.

Detaylı

YAPILARDA HASAR. V.Bölüm BETONARME YAPILARDA. Prefabrik Yapılar-I Ögr. Grv. Mustafa KAVAL AKÜ.Afyon MYO.Đnşaat Prog.

YAPILARDA HASAR. V.Bölüm BETONARME YAPILARDA. Prefabrik Yapılar-I Ögr. Grv. Mustafa KAVAL AKÜ.Afyon MYO.Đnşaat Prog. YAPILARDA HASAR TESPĐTĐ-II V.Bölüm BETONARME YAPILARDA Konular 51.ÇATLAKLARIN GENEL ÖZELLĐKLERĐ 5.2. DEPREM ve HASARI 5.1.BETONARME YAPILARDA ÇATLAKLARIN GENEL ÖZELLĐKLERĐ o Hasarlar, betonarme yapı elemanlarında

Detaylı

8. Sınıf Üniteler. : Dünya ve Evren : Doğal Süreçler : 12 ders saati. Öğrenme Alanı 8.Ünite Önerilen Süre. A. Genel Bakış

8. Sınıf Üniteler. : Dünya ve Evren : Doğal Süreçler : 12 ders saati. Öğrenme Alanı 8.Ünite Önerilen Süre. A. Genel Bakış Öğrenme Alanı 8.Ünite Önerilen Süre : Dünya ve Evren : Doğal Süreçler : 12 ders saati A. Genel Bakış Dördüncü sınıfta başlayan ve altıncı sınıfta da devam eden yer kabuğunun bazı özelliklerinin ele alındığı

Detaylı

Iğdır Aralık Rüzgâr Erozyonu Önleme Projesi

Iğdır Aralık Rüzgâr Erozyonu Önleme Projesi Iğdır Aralık Rüzgâr Erozyonu Önleme Projesi Proje Alanının Genel Özellikleri: Iğdır ili Türkiye nin en kurak ili olup yıllık yağış miktarı 250 mm civarındadır (Meteoroloji kayıtları). Yağan yağış ya da

Detaylı

SU HALDEN HALE GĠRER

SU HALDEN HALE GĠRER SU HALDEN HALE GĠRER SU DÖNGÜSÜ Yeryüzündeki suyun buharlaģıp havaya karıģması, bulutları oluģturması ve yağıģ olarak yeryüzüne dönmesi sürecinde izlediği yola su döngüsü denir. Su buharı soğuduğunda ise

Detaylı

Fotovoltaik Teknoloji

Fotovoltaik Teknoloji Fotovoltaik Teknoloji Bölüm 3: Güneş Enerjisi Güneşin Yapısı Güneş Işınımı Güneş Spektrumu Toplam Güneş Işınımı Güneş Işınımının Ölçülmesi Dr. Osman Turan Makine ve İmalat Mühendisliği Bilecik Şeyh Edebali

Detaylı

Açık hava basıncını ilk defa 1643 yılında, İtalyan bilim adamı Evangelista Torricelli keşfetmiştir. Yaptığı deneylerde Torriçelli Deneyi denmiştir.

Açık hava basıncını ilk defa 1643 yılında, İtalyan bilim adamı Evangelista Torricelli keşfetmiştir. Yaptığı deneylerde Torriçelli Deneyi denmiştir. GAZ BASINCI 1)AÇIK HAVA BASINCI: Dünyanın çevresindeki hava tabakası çeşitli gazlardan meydana gelir. Bu gaz tabakasına atmosfer denir. Atmosferdeki gazlar da, katı ve sıvılarda ki gibi ağırlığından dolayı

Detaylı

GÜNEŞ ENERJİSİ II. BÖLÜM

GÜNEŞ ENERJİSİ II. BÖLÜM GÜNEŞ ENERJİSİ II. BÖLÜM Prof. Dr. Olcay KINCAY GÜNEŞ AÇILARI GİRİŞ Güneş ışınları ile dünya üzerindeki yüzeyler arasında belirli açılar vardır. Bu açılar hakkında bilgi edinilerek güneş enerjisinden en

Detaylı

5 kilolitre=..lt. 100 desilitre=.dekalitre. 150 gram=..dag. 1. 250 g= mg. 0,2 ton =..gram. 20 dam =.m. 2 km =.cm. 3,5 h = dakika. 20 m 3 =.

5 kilolitre=..lt. 100 desilitre=.dekalitre. 150 gram=..dag. 1. 250 g= mg. 0,2 ton =..gram. 20 dam =.m. 2 km =.cm. 3,5 h = dakika. 20 m 3 =. 2014 2015 Ödevin Veriliş Tarihi: 12.06.2015 Ödevin Teslim Tarihi: 21.09.2015 MEV KOLEJİ ÖZEL ANKARA OKULLARI 1. Aşağıda verilen boşluklarara ifadeler doğru ise (D), yanlış ise (Y) yazınız. A. Fiziğin ışıkla

Detaylı

DENEY 3. MADDENİN ÜÇ HALİ: NİTEL VE NİCEL GÖZLEMLER Sıcaklık ilişkileri

DENEY 3. MADDENİN ÜÇ HALİ: NİTEL VE NİCEL GÖZLEMLER Sıcaklık ilişkileri DENEY 3 MADDENİN ÜÇ HALİ: NİTEL VE NİCEL GÖZLEMLER Sıcaklık ilişkileri AMAÇ: Maddelerin üç halinin nitel ve nicel gözlemlerle incelenerek maddenin sıcaklık ile davranımını incelemek. TEORİ Hal değişimi,

Detaylı

ARAŞTIRMA DAİRESİ BAŞKANLIĞI Atmosfer Modelleri Şube Müdürlüğü. 31 Ocak 1 Şubat 2015 tarihlerinde yaşanan TOZ TAŞINIMI. olayının değerlendirmesi

ARAŞTIRMA DAİRESİ BAŞKANLIĞI Atmosfer Modelleri Şube Müdürlüğü. 31 Ocak 1 Şubat 2015 tarihlerinde yaşanan TOZ TAŞINIMI. olayının değerlendirmesi 31 Ocak 1 Şubat 2015 tarihlerinde yaşanan TOZ TAŞINIMI olayının değerlendirmesi Kahraman OĞUZ, Meteoroloji Mühendisi Cihan DÜNDAR, Çevre Yük. Mühendisi Şubat 2015, Ankara 31 Ocak 1 Şubat 2015 tarihlerinde

Detaylı

1. İklim Değişikliği Nedir?

1. İklim Değişikliği Nedir? 1. İklim Değişikliği Nedir? İklim, en basit ifadeyle, yeryüzünün herhangi bir yerinde uzun yıllar boyunca yaşanan ya da gözlenen tüm hava koşullarının ortalama durumu olarak tanımlanabilir. Yerküre mizin

Detaylı

MADDENİN ISI ETKİSİYLE DEĞİŞİMİ A. Isınma ve soğuma

MADDENİN ISI ETKİSİYLE DEĞİŞİMİ A. Isınma ve soğuma MADDENİN ISI ETKİSİYLE DEĞİŞİMİ A. Isınma ve soğuma B. Hal değişimi A. Bozunma A. ISINMA VE SOĞUMA Maddeler bulundukları ortamlara bağlı olarak sıcak yada soğuk olabilirler. Isının en önemli özelliklerinden

Detaylı

Küresel İklim Değişikliği ve Ülkemize Etkileri

Küresel İklim Değişikliği ve Ülkemize Etkileri Küresel İklim Değişikliği ve Ülkemize Etkileri Küresel İklim Değişikliği Nedir? Çeşitli gaz ve çevre kirliliği gibi olaylar sonucu atmosfer incelmeye başlamıştır.böylece güneş ışınları dünyaya daha fazla

Detaylı

ÖĞRENME ALANI: Canlılar ve Hayat 6.ÜNİTE: Canlılar ve Enerji ilişkileri

ÖĞRENME ALANI: Canlılar ve Hayat 6.ÜNİTE: Canlılar ve Enerji ilişkileri ÖĞRENME ALANI: Canlılar ve Hayat 6.ÜNİTE: Canlılar ve Enerji ilişkileri Ayrıca bitkilerin yapraklarına yeşil rengi de klorofil adı verilen bu yapılar verir. Besin Zinciri: - Aynı ekosistemde yaşayan canlıların

Detaylı

K.K.T.C Bayındırlık Ve Ulaştırma Bakanlığı Meteoroloji Dairesi. www.kktcmeteor.org

K.K.T.C Bayındırlık Ve Ulaştırma Bakanlığı Meteoroloji Dairesi. www.kktcmeteor.org K.K.T.C Bayındırlık Ve Ulaştırma Bakanlığı Meteoroloji Dairesi Dairenin Kuruluşu : Ekim 1974 kurulan Meteoroloji Dairesi 1974 1986 Ekim ayına kadar Tarım Doğal Kaynaklar ve Enerji Bakanlığı. Ekim 1986

Detaylı

YGS COĞRAFYA HIZLI ÖĞRETİM İÇİNDEKİLER EDİTÖR ISBN / TARİH. Sertifika No: KAPAK TASARIMI SAYFA TASARIMI BASKI VE CİLT İLETİŞİM. Doğa ve İnsan...

YGS COĞRAFYA HIZLI ÖĞRETİM İÇİNDEKİLER EDİTÖR ISBN / TARİH. Sertifika No: KAPAK TASARIMI SAYFA TASARIMI BASKI VE CİLT İLETİŞİM. Doğa ve İnsan... YGS COĞRAFYA HIZLI ÖĞRETİM EDİTÖR Turgut MEŞE Bütün hakları Editör Yayınevine aittir. Yayıncının izni olmaksızın kitabın tümünün veya bir kısmının elektronik, mekanik ya da fotokopi yoluyla basımı, çoğaltılması

Detaylı

KİTABIN REHBERLİK PLANLAMASI. Bölümler. Bölümlere Ait Konu Kavrama Testleri KONU KAVRAMA TESTİ DOĞA VE İNSAN 1 TEST - 1

KİTABIN REHBERLİK PLANLAMASI. Bölümler. Bölümlere Ait Konu Kavrama Testleri KONU KAVRAMA TESTİ DOĞA VE İNSAN 1 TEST - 1 Sunum ve Sistematik SUNUM Sayın Eğitimciler, Sevgili Öğrenciler, ilindiği gibi gerek YGS, gerekse LYS de programlar, sistem ve soru formatları sürekli değişmektedir. Öğrenciler her yıl sürpriz olabilecek

Detaylı

Ö. Ç. BİLFEN ANAOKULU 6 YAŞ GRUBU GÜNLÜK EĞİTİM PROGRAMI

Ö. Ç. BİLFEN ANAOKULU 6 YAŞ GRUBU GÜNLÜK EĞİTİM PROGRAMI 03.11.2014 PAZARTESİ Ö. Ç. BİLFEN ANAOKULU 6 YAŞ GRUBU GÜNLÜK EĞİTİM PROGRAMI SERBEST ZAMAN ETKİNLİĞİ: Çocuklarla selamlaşıldı. Müzik eşliğinde öğretmenin yönergelerine uygun ısınma hareketleri yapıldı.

Detaylı

EYVAH DENEY TÜPÜMDE GAZ BĐRĐKTĐ

EYVAH DENEY TÜPÜMDE GAZ BĐRĐKTĐ EYVAH DENEY TÜPÜMDE GAZ BĐRĐKTĐ KĐMYA EĞĐTĐMĐNDE PROJE DESTEKLĐ DENEY UYGULAMALRI DERS SORUMLUSU: PROF.DR ĐNCĐ MORGĐL HAZIRLAYAN: ERKAM UYGUR PROJE HEDEF SORUSU: Kalsiyum karbonat ve hidroklorik asit kullanarak

Detaylı

CİSİMLERİN ELEKTRİKLENMESİ VE ELEKTRİKLENME ÇEŞİTLERİ

CİSİMLERİN ELEKTRİKLENMESİ VE ELEKTRİKLENME ÇEŞİTLERİ CİSİMLERİN ELEKTRİKLENMESİ VE ELEKTRİKLENME ÇEŞİTLERİ Çoğu kez yünlü kazağımızı ya da naylon iplikten yapılmış tişörtümüzü çıkartırken çıtırtılar duyarız. Eğer karanlık bir odada kazağımızı çıkartırsak,

Detaylı

ZİRAİ MÜCADELE TEKNİK TALİMATLARI CİLT IV. BAĞ MİLDİYÖSÜ Plasmopara viticola (Berk. Et Curt) Berl et de Toni

ZİRAİ MÜCADELE TEKNİK TALİMATLARI CİLT IV. BAĞ MİLDİYÖSÜ Plasmopara viticola (Berk. Et Curt) Berl et de Toni ZİRAİ MÜCADELE TEKNİK TALİMATLARI CİLT IV BAĞ MİLDİYÖSÜ Plasmopara viticola (Berk. Et Curt) Berl et de Toni 1. TANIMI VE YAŞAYIŞI Hastalığa neden olan etmen obligat bir parazittir. Hücrelerarası gelişir,

Detaylı

İklim ve İklim değişikliğinin belirtileri, IPCC Senaryoları ve değerlendirmeler. Bölgesel İklim Modeli ve Projeksiyonlar

İklim ve İklim değişikliğinin belirtileri, IPCC Senaryoları ve değerlendirmeler. Bölgesel İklim Modeli ve Projeksiyonlar 1/36 İklim ve İklim değişikliğinin belirtileri, Dünya da ve Türkiye de gözlemler IPCC Senaryoları ve değerlendirmeler Bölgesel İklim Modeli ve Projeksiyonlar Uluslararası Kuruluşlar, Aktiviteler için Sektörler

Detaylı

Orman Koruma Dersi. ORMAN YANGIN DAVRANIŞI Prof. Dr. Ertuğrul BİLGİLİ Ekim 2014

Orman Koruma Dersi. ORMAN YANGIN DAVRANIŞI Prof. Dr. Ertuğrul BİLGİLİ Ekim 2014 Orman Koruma Dersi ORMAN YANGIN DAVRANIŞI Prof. Dr. Ertuğrul BİLGİLİ Ekim 2014 ORMAN YANGINI DAVRANIŞI? ORMAN YANGINI DAVRANIŞI Yangın davranışını tahmin etmek için aşağıdakilerin bilinmesi ve anlaşılması

Detaylı

İKLİM VİDEO 3 Sera etkisi ne demek? Sera gazları hangileri? Sera gazı nedir? karbondioksit metan diazot monoksit

İKLİM VİDEO 3 Sera etkisi ne demek? Sera gazları hangileri? Sera gazı nedir? karbondioksit metan diazot monoksit İKLİM VİDEO 3 Sera etkisi ne demek? Güneşten dünyaya belli bir miktar enerji geliyor. Bu enerji dünyanın atmosferi olmayacak olsa dışarı kaçacak ve dünya şimdi olduğundan çok daha serin olacaktı. Fakat

Detaylı

Ozan Mert Göktürk İTÜ Avrasya Yer Bilimleri Enstitüsü (Bu yazı Şubat 2005 te Cumhuriyet Bilim Teknik dergisinde yayınlanmıştır.)

Ozan Mert Göktürk İTÜ Avrasya Yer Bilimleri Enstitüsü (Bu yazı Şubat 2005 te Cumhuriyet Bilim Teknik dergisinde yayınlanmıştır.) GÖL VE DENİZ ETKİSİYLE OLUŞAN KAR YAĞIŞLARI Ozan Mert Göktürk İTÜ Avrasya Yer Bilimleri Enstitüsü (Bu yazı Şubat 2005 te Cumhuriyet Bilim Teknik dergisinde yayınlanmıştır.) Başta İstanbul olmak üzere Marmara

Detaylı

KÜRESEL ISINMA NEDİR?

KÜRESEL ISINMA NEDİR? HAVA Hava, dışarıda kısa sürede meydana gelen olaylar bütünüdür. Soğur, yağmur yağar, ısınır. Basınç artar veya düşer, ısı yükselir veya düşer. Rüzgar oluşur. Meydana gelenler o güne ve kısa zamana aittir.

Detaylı

Prof. Dr. Osman SİVRİKAYA Zemin Mekaniği I Ders Notu

Prof. Dr. Osman SİVRİKAYA Zemin Mekaniği I Ders Notu HAFTALIK DERS PLANI Hafta Konular Kaynaklar 1 Zeminle İlgili Problemler ve Zeminlerin Oluşumu [1], s. 1-13 2 Zeminlerin Fiziksel Özellikleri [1], s. 14-79; [23]; [24]; [25] 3 Zeminlerin Sınıflandırılması

Detaylı

JAA ATPL Eğitimi (METEOROLOJİ) World Climatology

JAA ATPL Eğitimi (METEOROLOJİ) World Climatology JAA ATPL Eğitimi (METEOROLOJİ) World Climatology Ibrahim CAMALAN Meteoroloji Mühendisi 2012 Climate - İklim Geniş sahalarda uzun yıllar hava şartlarının ortalamalarıdır. Hava durumu, anlık hava şartlarını

Detaylı

ORMANCILIK İŞ BİLGİSİ. Hazırlayan Doç. Dr. Habip EROĞLU Karadeniz Teknik Üniversitesi, Orman Fakültesi

ORMANCILIK İŞ BİLGİSİ. Hazırlayan Doç. Dr. Habip EROĞLU Karadeniz Teknik Üniversitesi, Orman Fakültesi ORMANCILIK İŞ BİLGİSİ Hazırlayan Doç. Dr. Habip EROĞLU Karadeniz Teknik Üniversitesi, Orman Fakültesi 1 Çevre Koşullarının İnsan Üzerindeki Etkileri Çevre: Bir elemanın dışında çeşitli olayların geçtiği

Detaylı

ÖZEL EGE LİSESİ İKLİM

ÖZEL EGE LİSESİ İKLİM ÖZEL EGE LİSESİ İKLİM Rehber Öğretmen : Şule Yıldız Hazırlayanlar : Bartu Çetin Burak Demiral Nilüfer İduğ Esra Tuncer Ege Uludağ Meriç Tekin 2000-2001 İZMİR TEŞEKKÜR Bize bu projede yardımda bulunan başta

Detaylı

Isı ve sıcaklık arasındaki fark : Isı ve sıcaklık birbiriyle bağlantılı fakat aynı olmayan iki kavramdır.

Isı ve sıcaklık arasındaki fark : Isı ve sıcaklık birbiriyle bağlantılı fakat aynı olmayan iki kavramdır. MADDE VE ISI Madde : Belli bir kütlesi, hacmi ve tanecikli yapısı olan her şeye madde denir. Maddeler ısıtıldıkları zaman tanecikleri arasındaki mesafe, hacmi ve hareket enerjisi artar, soğutulduklarında

Detaylı

BÖLÜM 3 BUHARLAŞMA. Bu kayıpların belirlenmesi özellikle kurak mevsimlerde hidrolojik bakımdan büyük önem taşır.

BÖLÜM 3 BUHARLAŞMA. Bu kayıpların belirlenmesi özellikle kurak mevsimlerde hidrolojik bakımdan büyük önem taşır. BÖLÜM 3 BUHARLAŞMA 3.1. Giriş Atmosferden yeryüzüne düşen yağışın önemli bir kısmı tutma, buharlaşma ve terleme yoluyla, akış haline geçmeden atmosfere geri döner. Bu kayıpların belirlenmesi özellikle

Detaylı

Yönler ve Yön Bulma. Yönler ikiye ayrılır.

Yönler ve Yön Bulma. Yönler ikiye ayrılır. Yönler ve Yön Bulma Nerede olduğumuzu anlatmak, bir yeri bulmak veya bulunduğu yeri tarif edebilmek için yönleri kullanırız. Yön, belli bir noktaya göre, bir yerin bulunduğu taraftır. Evimizin, okulumuzun,

Detaylı

2006-07 Öğretim Yılı Merkezi Ölçme-Değerlendirme I.Dönem Sonu 6.Sınıf Fen ve Teknoloji Ders Sınavı Sınav Başlama Saati:08:30 Tarih:22 Ocak 2007

2006-07 Öğretim Yılı Merkezi Ölçme-Değerlendirme I.Dönem Sonu 6.Sınıf Fen ve Teknoloji Ders Sınavı Sınav Başlama Saati:08:30 Tarih:22 Ocak 2007 2006-07 Öğretim Yılı Merkezi Ölçme-Değerlendirme I.Dönem Sonu 6.Sınıf Fen ve Teknoloji Ders Sınavı Sınav Başlama Saati:08:30 Tarih:22 Ocak 2007 İsim/ Soy isim: Sınıf:.. SORULAR 1. Yukarıdaki şekilde de

Detaylı

İÇİNDEKİLER. Bu karın hikayesidir. Kar bir parçacık ile başlar. Parçacık kar kristalinin merkezi olur. Düştüğü gibi kar kristali oluşturur.

İÇİNDEKİLER. Bu karın hikayesidir. Kar bir parçacık ile başlar. Parçacık kar kristalinin merkezi olur. Düştüğü gibi kar kristali oluşturur. www.mgm.gov.tr Mark Cassino bir sanat ve doğa fotoğrafçısıdır. Kendisi kar kristallerini fotoğraflamaya ilk kez arabasının ön camındaki kar kristallerini izledikten sonra başlar. Karı fotoğraflayabilmek

Detaylı

Ekosistemi oluşturan varlıklar ve özellikleri

Ekosistemi oluşturan varlıklar ve özellikleri On5yirmi5.com Ekosistemi oluşturan varlıklar ve özellikleri Bir bölgedeki canlı varlıklarla cansız varlıkların oluşturduğu bütünlüğe ekosistem denir. Ekosistemdeki canlı ve cansız varlıklar birbiriyle

Detaylı

BİREYSELLEŞTİRİLMİŞ FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ EĞİTİM PLANI

BİREYSELLEŞTİRİLMİŞ FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ EĞİTİM PLANI BİREYSELLEŞTİRİLMİŞ FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ EĞİTİM PLANI DİSİPLİN/ GELİŞİM ALANI: UZUN DÖNEMLİ AMAÇ: - Vücudumuz bilmecesini çözelim - Maddeyi tanıyalım - Kuvvet ve hareket - Işık ve ses - Canlılar dünyasını

Detaylı

Çay ın Verimine Saturasyon Açığının Etkisi Üzerine Çalışmalar Md.Jasim Uddin 1, Md.Rafiqul Hoque 2, Mainuddin Ahmed 3, J.K. Saha 4

Çay ın Verimine Saturasyon Açığının Etkisi Üzerine Çalışmalar Md.Jasim Uddin 1, Md.Rafiqul Hoque 2, Mainuddin Ahmed 3, J.K. Saha 4 Çay ın Verimine Saturasyon Açığının Etkisi Üzerine Çalışmalar Md.Jasim Uddin 1, Md.Rafiqul Hoque 2, Mainuddin Ahmed 3, J.K. Saha 4 Pakistan Meteoroloji Bülteni. Sayı:2, Yayın:4, Kasım, 2005 Özet 2003 yılı

Detaylı

GÜNEŞ SİSTEMİ. SİBEL ÇALIK SEMRA SENEM Erciyes Üniversitesi İstanbul Üniversitesi

GÜNEŞ SİSTEMİ. SİBEL ÇALIK SEMRA SENEM Erciyes Üniversitesi İstanbul Üniversitesi GÜNEŞ SİSTEMİ SİBEL ÇALIK SEMRA SENEM Erciyes Üniversitesi İstanbul Üniversitesi GÜNEŞ SİSTEMİ GÜNEŞ GEZEGENLER ASTEROİTLER METEORLAR KUYRUKLU YILDIZLAR GÜNEŞ SİSTEMİ Merkezinde Güneş, çevresinde elips

Detaylı

Selin A.: Yağmur yağdığında neden gökkuşağı çıkar? Gülsu Naz Ş.: Neden sonbaharda yapraklar çok dökülür? Emre T.: Yapraklar neden sararır?

Selin A.: Yağmur yağdığında neden gökkuşağı çıkar? Gülsu Naz Ş.: Neden sonbaharda yapraklar çok dökülür? Emre T.: Yapraklar neden sararır? İSTEK ÖZEL KEMAL ATATÜRK ANAOKULU MARTILAR SINIFI Mevsimler Geçtikçe Doğadaki Canlıların Yaşam Biçimleri de Değişir Konusu İle İlgili Neler Biliyoruz? Ece S. : Yaz mevsimi olunca hayvanlar daha da heyecanlanır.

Detaylı

YILDIZLAR NASIL OLUŞUR?

YILDIZLAR NASIL OLUŞUR? Zeki Aslan YILDIZLAR NASIL OLUŞUR? Yıldız nedir sorusunu insanlık yüz binlerce belki de milyonlarca yıldır soruyordu? Fakat yıldızların fiziksel doğası ve yaşam çevrimleri ancak 1900 lü yıllardan sonra

Detaylı

Mevsimler & Giyisilerimiz. Elif Naz Fidancı

Mevsimler & Giyisilerimiz. Elif Naz Fidancı Mevsimler & Giyisilerimiz Dünyamızın Güneş çevresinde dönmesiyle mevsimler oluşur ur. Türkiye de bir yılda 4 mevsim yaşarız. Mevsimler Đlkbahar Yaz Sonbahar Kış Đlkbahar Yılın ilk mevsimidir. Ayları; Mart,

Detaylı

Yunancada, gökyüzünde meydana gelen olaylarla ilgili türetilen meteoron kelimesinden adını alan meteoroloji, kısaca atmosfer bilimidir.

Yunancada, gökyüzünde meydana gelen olaylarla ilgili türetilen meteoron kelimesinden adını alan meteoroloji, kısaca atmosfer bilimidir. Yunancada, gökyüzünde meydana gelen olaylarla ilgili türetilen meteoron kelimesinden adını alan meteoroloji, kısaca atmosfer bilimidir. Hava durumundaki değişimleri gözlem yoluyla izleyen meteorologlar

Detaylı

Büyük İklim Tipleri. Ata Yavuzer 9- A Coğrafya Performans Ödevi. Bu çalışma Bilgi ve İletişim Teknolojileri dersinde hazırlanmıştır.

Büyük İklim Tipleri. Ata Yavuzer 9- A Coğrafya Performans Ödevi. Bu çalışma Bilgi ve İletişim Teknolojileri dersinde hazırlanmıştır. Büyük İklim Tipleri Ata Yavuzer 9- A Coğrafya Performans Ödevi Hisar Okulları İçindekiler Büyük İklim Tipleri... 3 Ekvatoral İklim... 3 Görüldüğü Bölgeler... 3 Endonezya:... 4 Kongo:... 4 Tropikal İklim:...

Detaylı

Hazırlayanlar: Suzan Baran, Hilal Günay, Fatma Mutlu TOST MAKİNELERİNİN İÇİ NİÇİN SİYAHTIR?

Hazırlayanlar: Suzan Baran, Hilal Günay, Fatma Mutlu TOST MAKİNELERİNİN İÇİ NİÇİN SİYAHTIR? Hazırlayanlar: Suzan Baran, Hilal Günay, Fatma Mutlu TOST MAKİNELERİNİN İÇİ NİÇİN SİYAHTIR? ÖĞRENME ALANI: Madde ve Değişim SINIF: 6. Sınıf ÜNİTE: Madde ve Isı KONU: Isının Yayılma Yolları Kazanımlar:

Detaylı

SIFIR KARBONDİOKSİT SALINIMI

SIFIR KARBONDİOKSİT SALINIMI SIFIR KARBONDİOKSİT SALINIMI HAZIRLAYAN ÖĞRENCİLER SARP BARIŞ ORHON (7-E) ARDA KÖROĞLU (7-E) DANIŞMAN ÖĞRETMEN Meral BEŞİRACI İZMİR 2014 İÇİNDEKİLER 1. Proje özeti...2 2. Projenin amacı...2 3. Giriş...2-3

Detaylı

GENEL JEOLOJİ. y e r i n d ı ş o l a y l a r ı

GENEL JEOLOJİ. y e r i n d ı ş o l a y l a r ı GENEL JEOLOJİ y e r i n d ı ş o l a y l a r ı D I Ş D İ N A M İ K y e r i n d ı ş o l a y l a r ı - Dış olayların genel değerlendirmesi - İklim - Ayrışma - Deniz ve okyanusların genel özellikleri - Dış

Detaylı

Koninin Düzlemlerle Kesiflimi Selçuk Demir* / sdemir@bilgi.edu.tr

Koninin Düzlemlerle Kesiflimi Selçuk Demir* / sdemir@bilgi.edu.tr apak onusu: oncelet Teoremleri oni. Uzayda birbirini 0 < < 90 derecede kesen iki de iflik a ve do rusu alal m. Do rulardan birini di erinin etraf nda, diyelim a y nin etraf nda oluflturduklar aç s n bozmadan

Detaylı

Eski çağlara dönüp baktığımızda geçmişteki gç ş insan topluluklarının yazılı, yazısız kültür miraslarında Güneş ve Ay tutulmalarının nedeni hep doğaüstü güçlerle açıklanmaya çalışılmıştır. Yapılan tasvirlerde

Detaylı

K MYA 8 ÜN TE III KARBON H DRATLAR 3. 1. GENEL YAPILARI VE ADLANDIRILMALARI 3. 2. MONOSAKKAR TLER 3. 3. D SAKKAR TLER

K MYA 8 ÜN TE III KARBON H DRATLAR 3. 1. GENEL YAPILARI VE ADLANDIRILMALARI 3. 2. MONOSAKKAR TLER 3. 3. D SAKKAR TLER ÜN TE III KARBON H DRATLAR 3. 1. GENEL YAPILARI VE ADLANDIRILMALARI 3. 2. MONOSAKKAR TLER 3. 3. D SAKKAR TLER 31 BU ÜN TEN N AMAÇLARI Bu üniteyi çal flt n zda; Karbon hidratlar n genel yap lar n, adland

Detaylı

22 (Anten ba -1) 23. (Anten ba -2) (Teleskop kapa ) (Anten-1) (Anten-2) (Günefl paneli tafl y c s ) (Anten tafl y c ) (Günefl paneli-1)

22 (Anten ba -1) 23. (Anten ba -2) (Teleskop kapa ) (Anten-1) (Anten-2) (Günefl paneli tafl y c s ) (Anten tafl y c ) (Günefl paneli-1) maketyazison 3/7/08 2:53 PM Page 2 22 (Anten ba -1) 23 (Anten ba -2) 19 (Teleskop kapa ) 13 (Anten-1) 20 (Anten-2) 16 21 (Günefl paneli tafl y c s ) (Anten tafl y c ) (Günefl paneli-1) 14 A (Günefl paneli-2)

Detaylı

SERA TASARIMI ve İKLİMLENDİRME. Cengiz TÜRKAY Ziraat Yüksek Mühendisi. Alata Bahçe Kültürleri Araştırma İstasyonu Erdemli-Mersin 12 Ekim 2012

SERA TASARIMI ve İKLİMLENDİRME. Cengiz TÜRKAY Ziraat Yüksek Mühendisi. Alata Bahçe Kültürleri Araştırma İstasyonu Erdemli-Mersin 12 Ekim 2012 SERA TASARIMI ve İKLİMLENDİRME Cengiz TÜRKAY Ziraat Yüksek Mühendisi Alata Bahçe Kültürleri Araştırma İstasyonu Erdemli-Mersin 12 Ekim 2012 Sera nedir? Bitki büyüme ve gelişmesi için gerekli iklim etmenlerinin

Detaylı

2- Bileşim 3- Güneş İç Yapısı a) Çekirdek

2- Bileşim 3- Güneş İç Yapısı a) Çekirdek GÜNEŞ 1- Büyüklük Güneş, güneş sisteminin en uzak ve en büyük yıldızıdır. Dünya ya uzaklığı yaklaşık 150 milyon kilometre, çapı ise 1.392.000 kilometredir. Bu çap, Yeryüzünün 109 katı, Jüpiter in de 10

Detaylı

OZON VE OZON TABAKASI

OZON VE OZON TABAKASI OZON VE OZON TABAKASI Yer yüzeyi yakınlarında zehirli bir kirletici olan ozon (O 3 ), üç tane oksijen atomunun birleşmesinden oluşur ve stratosfer tabakasında yaşamsal önem taşır. Atmosferi oluşturan azot

Detaylı

GÖKYÜZÜ GÖZLEM TEKNİKLERİ EMRAH KALEMCİ

GÖKYÜZÜ GÖZLEM TEKNİKLERİ EMRAH KALEMCİ GÖKYÜZÜ GÖZLEM TEKNİKLERİ EMRAH KALEMCİ SABANCI ÜNİVERSİTESİ Giriş Uzaydaki cisimleri nasıl algılarız Elektromanyetik tayf ve atmosfer Yer gözlemleri Gözle görünür (optik) bölge Radyo bölgesi Uzay gözlemleri

Detaylı

Bir tan mla bafllayal m. E er n bir do al say ysa, n! diye yaz -

Bir tan mla bafllayal m. E er n bir do al say ysa, n! diye yaz - Saymadan Saymak Bir tan mla bafllayal m. E er n bir do al say ysa, n! diye yaz - lan say 1 2... n say s na eflittir. Yani, tan m gere i, n! = 1 2... (n-1) n dir. n!, n fortoriyel diye okunur. Örne in,

Detaylı

UYDU KAR ÜRÜNÜ VERİLERİYLE TÜRKİYE İÇİN BÖLGESEL VE MEVSİMSEL KARLA KAPLI ALAN TREND ANALİZİ

UYDU KAR ÜRÜNÜ VERİLERİYLE TÜRKİYE İÇİN BÖLGESEL VE MEVSİMSEL KARLA KAPLI ALAN TREND ANALİZİ UYDU KAR ÜRÜNÜ VERİLERİYLE TÜRKİYE İÇİN BÖLGESEL VE MEVSİMSEL KARLA KAPLI ALAN TREND ANALİZİ İbrahim SÖNMEZ 1, Ahmet Emre TEKELİ 2, Erdem ERDİ 3 1 Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Meteoroloji Mühendisliği Bölümü,

Detaylı

HİDROLOJİ Doç.Dr.Emrah DOĞAN

HİDROLOJİ Doç.Dr.Emrah DOĞAN HİDROLOJİ Doç.Dr.Emrah DOĞAN 1-1 YARDIMCI DERS KİTAPLARI VE KAYNAKLAR Kitap Adı Yazarı Yayınevi ve Yılı 1 Hidroloji Mehmetçik Bayazıt İTÜ Matbaası, 1995 2 Hidroloji Uygulamaları Mehmetçik Bayazıt Zekai

Detaylı

Temel Kaynak 4. Ülkeler

Temel Kaynak 4. Ülkeler SOSYAL B LG LER Temel Kaynak 4 Uzaktaki Arkadafl m Ülkeler Dünya n n 1/4 i karalarla kapl d r. Karalar, büyük parçalar hâlinde de bulunmaktad r. Buna k ta denir. Dünya da 6 k ta vard r. Bunlar, Asya Amerika

Detaylı

Ekosistem Ekolojisi Yapısı

Ekosistem Ekolojisi Yapısı Ekosistem Ekolojisi, Ekosistemin Yapısı Ekosistem Ekolojisi Yapısı A. Ekoloji Bilimi ve Önemi Ekoloji canlıların birbirleriyle ve çevreleriyle olan etkileşimlerini inceleyen bilim dalıdır. Günümüzde teknolojinin

Detaylı

JAA ATPL Eğitimi (METEOROLOJİ)

JAA ATPL Eğitimi (METEOROLOJİ) JAA ATPL Eğitimi (METEOROLOJİ) Ibrahim CAMALAN Meteoroloji Mühendisi 2012 EUROPE Avrupa ikliminin olusmasında ana faktör hava olaylarına sebebiyet veren Atlantik kaynaklı ve bütün Avrupayı gezen alcak

Detaylı

Ö:1/5000 25/02/2015. Küçüksu Mah.Tekçam Cad.Söğütlü İş Mrk.No:4/7 ALTINOLUK TEL:0 533 641 14 59 MAİL:altinoluk_planlama@hotmail.

Ö:1/5000 25/02/2015. Küçüksu Mah.Tekçam Cad.Söğütlü İş Mrk.No:4/7 ALTINOLUK TEL:0 533 641 14 59 MAİL:altinoluk_planlama@hotmail. ÇANAKKALE İli, AYVACIK İLÇESİ, KÜÇÜKKUYU BELDESİ,TEPE MAHALLESİ MEVKİİ I17-D-23-A PAFTA, 210 ADA-16 PARSELE AİT REVİZYON+İLAVE NAZIM İMAR PLANI DEĞİŞİKLİĞİ AÇIKLAMA RAPORU Ö:1/5000 25/02/2015 Küçüksu Mah.Tekçam

Detaylı