Su Yönetimi Konusunda Yeni Bir Düşünce Yapısı

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Su Yönetimi Konusunda Yeni Bir Düşünce Yapısı"

Transkript

1 Su Verimliliğini Artırmak Sandra Postel ve Amy Vickers Bu sabah içtiğiniz kahvede ve akşam yudumlayacağınız çayınızda, Yerkürenin atmosferinde binlerce, hatta on binerce tur atmış su molekülleri bulunuyor. Sıvı haldeki su en az üç milyar yıldır deniz, hava ve kara arasında dolaşıp duruyor. Güneşten güç alan bu döngü birçok yanılsama yaratıyor: tatlı su her yıl gökyüzünden yere düştüğü için, sınırsız miktarda olduğu sanılıyor. Fakat son yirmi yıl içinde insanların Yerküre deki tatlı su ekosistemleri, yani döngü sırasında su depolayan, taşıyan ve arıtan nehirler, göller, sulak alanlar ve yeraltı aküferleri üzerindeki etkilerinin boyutları bu yanılsamayı yerle bir etti. Çin, Hindistan, İran, Meksika, Ortadoğu, Kuzey Afrika, Suudi Arabistan ve Amerika Birleşik Devletleri nin büyük bölümünde yeraltı sularının aşırı pompalanması nedeniyle yeraltı su seviyesi düşüyor. Amu Derya, Kolorado, Ganj, İndus, Rio Grande ve Sarı Irmak gibi büyük nehirler de dahil olmak üzere birçok dere ve nehir yılın bazı dönemlerinde kuruyor. Başta Orta Asya daki Aral Gölü ve Kuzey Afrika daki Çad Gölü olmak üzere, büyük iç göllerin eski büyüklüklerinden eser yok. Suyun arıtılmasında çok büyük rol oynayan tatlı su alanları yaklaşık yarı yarıya küçüldü. Yerküremizdeki tür tatlı su balığının en az yüzde 20 si nesillerinin tükenmesi tehlikesiyle karşı karşıya ya da nesilleri çoktan tükendi. İnsanoğlunun tatlı su sistemleri üzerindeki etkilerinin boyutları ve yayılması, nüfus ve tüketim artışıyla birlikte son elli yıl içinde çok hızlı artış gösterdi. Dünya genelindeki su talebi yaklaşık üç kat arttı. Büyük barajların (en az 15 metre yükseklikte olanların) sayısı 1950 de iken günümüzde e ulaştı. Yani elli yıl içinde her gün iki büyük baraj yapıldı. Bir süre hepimiz bu mühendislik projelerinin yalnızca yararlarıyla ilgilendik ve toplumsal ya da ekolojik bedelleri üzerinde durmadık. Fazladan sulanan arazileri, üretilen enerjinin kilovatsaatini ve bundan yararlanan insanların sayısını hesapladık ama yok olan balık tarlalarına, tehdit edilen su canlılarına, evlerinden ayrılmak zorunda kalan insanlara ya da büyük ölçekli su gelişiminin yarattığı su tüketim modellerinin sürdürülebilirliğine hiç bakmadık. 1

2 Sürdürülebilir ve güvenli toplum, su gereksinimini bağımlı olduğu ekosistemlere ya da gelecek nesillerin olanaklarına zarar vermeden karşılayan toplumdur. Üstelik bu hedefe ulaşmak da mümkündür. Günümüzde dünya genelindeki su tüketiminin yaklaşık yüzde 70 i tarımda, yüzde 22 si sanayide, yüzde 8 i de il ve ilçelerde kullanılmaktadır. Tarlalarda, fabrikalarda, kentlerde ve evlerde kullanılan suyun verimliliğini artırma olanakları hemen hemen hiç araştırılmadı ama yalnızca verim artışı da yeterli değildir. Nüfus ve refah artışı da göz önüne alınarak, beslenme biçimlerinden aldıkları malzemelere kadar her türlü tüketim modeli konusunda doğru seçimler yapmak açısından bireylere çok büyük görev düşüyor. Su Yönetimi Konusunda Yeni Bir Düşünce Yapısı Bakır, petrol ve diğer birçok ticari ürününü aksine, tatlı su yalnızca doğadan alınıp insanların tüketimine sunulduğu zaman değer kazanan bir kaynak değildir. Her şeyden önce tatlı su yaşam kaynağıdır. İnsanların gereksinimlerini karşılamak için su çektiğimizde ya da suyun yatağını değiştirdiğimizde, hayatta kalmak için ona muhtaç olan birçok türün barındığı ve insan ekonomilerine çok değerli hizmetlerde bulunan canlı bir sisteme müdahale etmiş oluyoruz. Yalnızca sulak alanların kazandırdığı yararlar bile yılda hektar başına ABD dolarına denk geliyor. Ekonomik bilançolarda bu hizmetlerin yer almıyor olması, gerçek su tüketim bedellerinin tahminlerimizden çok daha yüksek olduğu anlamına geliyor. Tarım, sanayi ve kentler için daha fazla su kullanıldıkça, doğanın kendi sistemini yürütmesi için geriye o kadar az su kalıyor. Bu sürecin sonunda da ekosistemlerin işleyişi duruyor. Nehir yataklarının çok fazla değiştirilmesi sonucunda hacminin yüzde 80 inden fazlasını kaybeden Aral Gölü nün çevresindeki trajik sağlık ve ekonomi koşulları, uygulanan bu yöntemin kaçınılmaz sonu hakkında çok açık bir uyarı. Bilim adamları, sağlıklı ekosistemler için yalnızca minimum miktarda ve kalitede suyun yeterli olmayıp, doğal su akış sistemin andıran bir akış sisteminin de gerekli olduğunu artık biliyorlar. Çünkü canlı türleri milyonlarca yıl boyunca doğadaki suyun akış çeşitliliğine (doğal gel-git döngülerine, sellere ve kuraklıklara) uyum sağladı ve artık yaşamları bu çeşitliliğin korunmasına bağlı. Doğadan işaret aldıkları zaman göç ediyor, yumurtluyor, yuva yapıyor ve besleniyorlar. İnsanlar barajlar, bentler ve nehir yatağını değiştirme projeleriyle 2

3 doğal akış düzenini bozarak, aynı dünyayı paylaştığımız dostlarımızın ve onların bizlere sağladığı hizmetlerin ihtiyaç duyduğu birçok doğal yaşam ortamını ve yaşamsal önem taşıyan koşulları farkında olmadan yok ettiler. Bu durumun, tatlı su tüketimi ve yönetimi açısından anlamı nedir? Anlamı, sürekli artan talebi karşılamak için çok uzun yıllardır harcanan çabaların zararlı bir girişim olduğudur. İnsanların ihtiyaçlarını karşılamak ve değerli ekosistem işlevlerini korumak arasında en iyi dengeyi sağlamak için, yıl boyunca bu işlevlerin sürmesi için yeterli miktarda suyun doğaya bırakılması gerekir. Ekosistemler bu suya kavuştuktan sonra çözülmesi gereken sorun da, geriye kalan suyun insanların ihtiyaçlarını etkili, eşit ve verimli biçimde karşılayabilecek biçimde kullanılmasıdır. Bu değişimi anlatması kolay, yapması ise zor ama bazı ülkelerde yavaş yavaş yeni sistemler ortaya çıkmaya başlıyor. Avustralya da Murray-Darling nehir havzasından (ülkenin en büyük ve ekonomik açıdan en önemli havzası) su çekilmesi, nehrin ekolojik sağlığının büyük ölçüde bozulmasını önlemek için sınırlandırıldı. Ama bu çabalar için geç kalınmıştı: Murray in suyu 2003 yılında o kadar azaldı ki nehir ağzında kum birikti yılında Güney Afrika da yürürlüğe giren su yasası, suyun çok gerekli olmayan alanlarda kullanılmasından önce hem insanların hem de ekosistemlerin temel su gereksinimlerinin karşılanmasını şart koşuyor. En büyük öncelik bu tatlı su rezervi ne ait ve yasa gerektiği şekilde uygulanırsa, bilim adamlarının ve ilgili toplulukların belirlediği ekolojik sınırlar dahilinde su çekilecek. Amerika Birleşik Devletleri nde, Oahu adasındaki su dağıtımı ile ilgili bir dava sonucunda Hawaii Anayasa Mahkemesi Ağustos 2000 yılında şu karara vardı: nehir yataklarından özel kullanım amacıyla her su çekildiğinde doğanın bahşettiği bu alanda kamu yararı çok büyük ölçüde etkileniyor ve ekosistemlerin korunmasını da içeren kamu yararı, özel ticari kullanım amacıyla su alınmasından daha önce geliyor. Sürdürülebilir ekonomik kalkınmanın anahtarı, nehirlerin ve diğer tatlı su ekosistemlerinin kullanılmasına sınırlama getirilmesidir çünkü bu uygulama ekonomiyi destekleyen ekosistemleri korur ve doğal ortamdan alınan her su biriminin sağladığı net kazanç anlamındaki su verimliliğinde gelişme sağlar. Tıpkı iş verimliliğindeki (yani işçi başına düşen üretimdeki) artışın ekonomiye katkı sağlaması gibi, su verimliliğindeki (yani her metreküp su başına düşen üretimdeki) artış da ekonomik açıdan kazanç getirir. (Bir metreküp su, 1000 litreye eşittir.) 3

4 Kullanılan her metreküp su başına düşen ekonomik mal ve hizmetlerin değeri olarak hesaplayabileceğimiz su verimliliği, üç nedenden dolayı, ulusal gelire paralel olarak artış gösterir. Öncelikle, tarımsal ürünlerin yetiştirilmesi suya bağlı olması ve tarım ürünlerinin fiyatlarının diğer ürünlere göre çok düşük kalması nedeniyle, daha fazla sanayileşmiş bir ekonomiye geçiş her metreküp suya düşen ekonomik üretimi de artırır. İkinci olarak, Japonya, ABD ve birçok Avrupa ülkesinde uygulanan kirlilik kontrol yasaları sayesinde, fabrikaların kullandıkları suları çevreye boşaltmaktansa geri dönüştürüp tekrar kullanması daha ekonomik olmaktadır. Üçüncü olarak da, ekonomiler üretimden hizmet sektörüne doğru kaydıkça, suyun verimliliği de artar. Örneğin Almanya ekonomisi her metreküp su başına 40 dolarlık üretim yapmakta ve böylece Hindistan daki üretimi 10 kat aşmaktadır. Tarımsal sulamaya ayrılan su miktarının Almanya ya oranla çok daha yüksek olduğu ABD deki su verimi metreküp başına yaklaşık 18 dolar. Günümüzde ABD ekonomisi nehirlerden, göllerden ve aküferlerden çekilen her metreküp su başına 1960 yılına göre 2,6 kat daha fazla ekonomik değer üretiyor. Ama bu gelişmeye karşın ABD de, yeraltı suyunun tükenmesi, sulak alan kaybı, küçülen balık tarlaları ve kurumuş nehirler de dahil olmak üzere, sürdürülemez su tüketiminin bütün açık işaretleri görülüyor. Neden? Siyasetçiler insanların su tüketimini ekolojik açıdan sürdürülebilir düzeye, yani çok daha fazla su verimliliği sağlayacak düzeye çekmeli. Su Zengini, Su Yoksulu Yerküremizin su döngüsü, suyu gezegene son derece adaletsiz dağıtıyor. Sadece altı ülke, yani Brezilya, Rusya, Kanada, Endonezya, Çin ve Kolombiya, dünyanın kilometreküplük toplam yenilenebilir tatlı su kaynaklarının yarısını (yalnızca nehir ve yeraltı suları dahil, buharlaşma ve bitkilerin gözeneklerindeki su hariç) barındırıyor. Bir bölgenin su açısından zengin olup olmadığı kısmen, nüfusuna oranla ne kadar küresel kaynak sahibi olduğuna bağlıdır. Örneğin Kanada, kişi başına metreküpten fazla su ile su zenginliği açısından ilk sıralarda yer alıyor. İbrenin su-yoksulu diğer ucunda ise kişi başına 138 metreküp suyla Ürdün, 124 metreküple İsrail ve neredeyse sıfır ile Kuveyt bulunuyor. 4

5 Fakat ulusal veriler de dünyadaki su sıkıntısını gizliyor çünkü su ülkeler içinde de eşit dağılmıyor. Sözgelimi, dünya nüfusunun yüzde 21 i Çin de yaşıyor ama ülke dünyadaki yenilenebilir tatlı su kaynaklarının yalnızca yüzde 7 sini barındırıyor; üstelik bu kaynakların büyük bölümü de ülkenin güney bölgesinde bulunuyor. Sarı Irmak ı da içeren Kuzey Çin Ovası, dünya genelinde su sıkıntısının en çok çekildiği bölgelerden biri. 450 milyon insanın yaşadığı bölgede kişi başına yılda 500 metreküpten de az yenilenebilir su kaynağı düşüyor (hemen hemen Cezayir kadar). Kuzey Çin Ovası ndaki su tüketimi sürdürülebilir kullanımı çoktan aştı. Sarı Irmak ın aşağı bölümü çoğunlukla denize ulaşamadan kuruyor. Çin in tahıl ihtiyacının dörtte birini üreten ovanın büyük kısmında da yeraltı su seviyesi yılda 1-1,5 metre düşüyor. Su iktisatçısı Jeremy Berkoff un gözlemlerine göre, Kuzey Çin Ovası ndaki su sıkıntısı, daha uzak yerlerde tahıl yetiştiren küçük çiftçiler, yani su kullanmaya maddi gücü yetmeyenler için daha da artacak. Su-yoksulu bölgelerin nehirlere ve aküferlere yönelik talebi, su-zengini ülkelere oranla daha fazladır (bkz. Tablo 3-1) çünkü kurak iklimlerde, ürün yetiştirmek gibi su gerektiren bir işlem için sulama yapılması şarttır. Mısır da kişi başına düşen su tüketimi Rusya dakinin hemen hemen iki katıdır ama bunun nedeni Mısırlıların su açısından açgözlü olmaları değil (Nil in suyundan kendi paylarına düşenden fazlasını kullanmalarına karşın), Rusya daki ekili alanların yalnızca yüzde 4 ünde sulama gerekirken, Mısır dakilerin tamamında gerekli olmasıdır. Oysa ABD su açısından çok açgözlü: ülkedeki ekili alanların yalnızca yüzde 11 inin sulama gerektirmesine karşın, kişi başına düşen su tüketiminde bu ülke dünyanın ilk sıralarında yer alıyor. Dolayısıyla, zenginlik ve yoksulluğu hesaba katmayınca tablo tamamlanmış olmuyor. Yapmamız gereken tek şey bir uçağa binip ABD nin güneybatısında, doğanın kendisine verdiği su miktarına karşı çıkan vaha kenti Phoenix-Arizona ya gitmek. Phoenix, yılda yalnızca 19 santimetre yağış almasına karşın, yeşil çimenler, golf sahaları ve arka bahçelerdeki yüzme havuzlarıyla dolu bir yer. Fakat bu lüksün yüksek bir bedeli var: aküferlerin boşaltılması ve ABD deki vergi mükelleflerinin ödediği parayla, hayli uzaktaki Kolorado Nehri nden su getirilmesi. Öte yandan, Doğu Afrika ya, 2003 yılında 12 milyondan fazla kişinin açlık yaşadığı Etiyopya ya gittiğimizde ise, Nil suyunun yüzde 84 ünün kendi topraklarından çıkmasına karşın suya muhtaç bir ülke görüyoruz. Güç, siyaset ve paranın etkisi nedeniyle, doğal su sıkıntıları sudan yoksunluk anlamına gelmiyor ama doğal bolluk da bu suların kullanılabilmesi demek olmuyor. 5

6 Tablo 3-1. Bazı Ülkelerdeki Tahmini Yıllık Su Çekme Oranı, 2000 Ülke Kişi Başına Düşen Su Çekme Oranı (yılda kişi başına düşen metreküp) Etiyopya 42 Nijerya 70 Brezilya 348 Güney Afrika 354 Endonezya 390 Çin 491 Rusya Federasyonu 527 Almanya 574 Bangladeş 578 Hindistan 640 Fransa 675 Peru 784 Meksika 791 İspanya 893 Mısır 1011 Avustralya 1250 ABD 1932 Hem aşırı hem de yetersiz tüketimi azaltmak, küresel su sıkıntısının en zor yanıdır. Yapılacak en acil iş, herkesin en azından sağlık açısından gerekli olan asgari temiz su ve sağlık koşullarına kavuşturulmasıdır. Günümüzde, gelişmekte olan dünyadaki her beş insandan biri (toplamda 1,1 milyar kişi), Birleşmiş Milletler in kullanıcının evine en fazla 1 kilometre mesafedeki bir kaynaktan kişi başına günde en az 20 litre su olarak tanımladığı güvenli içme suyuna makul sınırlar çerçevesinde ulaşamadıkları için hastalanma ve ölüm tehlikesiyle karşı karşıyadır. Su kullanım oranlarındaki büyük farklılıkların, su azlığıyla hemen hemen hiç ilgisi yoktur: örneğin Endonezya da kişi başına metreküpten fazla su düşüyor ama halkın dörtte biri temiz içme suyundan yoksun yılında dünyanın her yerinde kişi başına günde 50 litre su düşmesi için, mevcut küresel su tüketiminin yüzde 1 inden bile azı yeterli. Dünyada gereğinden daha fazla su var ama yoksulların bu suya kavuşması için şimdiye dek yeterli siyasi irade ve maddi kararlılık gösterilemedi yılında Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, temiz suya ulaşamayan insanların sayısını 2015 yılına dek yarı yarıya azaltmayı Milenyum Kalkınma Hedefleri nden biri olarak kabul etti. Bundan iki yıl sonra da Johannesburg da toplanan Dünya Sürdürülebilir Kalkınma 6

7 Zirvesi nde katılımcı ülkeler, yeterli sağlık koşullarına sahip olmayan insan sayısını 2015 e dek yarıya indirmeyi kararlaştırdılar. Sağlık hizmetlerinin yaygınlığı, evlere su götürülmesi çabalarının oldukça gerisinde kaldı: dünya genelinde 2,4 milyar insan temel sağlık koşullarından yoksun. (Bkz. Tablo 3-2.) Alınan bu yeni kararların yerine getirilebilmesi için yılları arasında her yıl fazladan 100 milyon kişiye su, 125 milyon kişiye de yeterli sağlık koşullarının ulaştırılması gerekiyor. Tablo 3-2. Temiz İçme Suyu ve Yeterli Sağlık Koşulları Bulunmayan Topluluklar, 2000 Yoksun Durumdaki Nüfusun Oranı Bölge Temiz İçme Suyu Yeterli Sağlık Koşulları (yüzde) Afrika Asya Latin Amerika ve Karayipler Çok büyük olmalarına karşın erişilebilir olan bu hedefler, evrensel su ve sağlık hizmetleri sağlama yönünde çok gerekli adımlardır. AB istatistiklerine göre beş ülke (Bangladeş, Comoros, Guatemala, İran ve Sri Lanka) yılları arasında temiz suyu olmayan insan sayısını yarı yarıya azaltmayı başarmıştır. (Fakat bu istatistikler, Bangladeş in büyük bölümündeki yeraltı kuyularında zehirli olacak düzeyde arsenik bulunmasını hesaba katmıyor.) Güney Afrika su hizmetlerinin sağlanması açısından da gelişme kaydetti. Afrika Ulusal Kongresi 1994 te iktidara geldiğinde, 14 milyon Güney Afrikalının temiz içme suyu yoktu yılında yürürlüğe giren ayrımcılık-sonrası anayasa, temiz suyu evrensel bir hak olarak kabul etti ve bütün insanlar ve ekosistemlerin temel su ihtiyaçlarını karşılamak üzere iki bölümden oluşan bir su rezervi yaratmaya yönelik 1998 tarihli su yasası, su kaynaklarının genişletilmesini en büyük önceliklerden biri olarak benimsedi ile Nisan 2003 arasında ülkedeki Toplumsal Su Kaynağı ve Sağlık Programı, kişi başına ortalama 80 dolarlık harcama karşılığında 8 milyon kişiye su ve sağlık olanakları götürdü. Yetkililer, geriye kalan 6 milyon kişiye de 2008 yılına kadar su ve sağlık hizmetleri götürüleceğini tahmin ediyor. 7

8 Hükümet, bir yandan Güney Afrika nın en yoksul kesimine hizmet verirken diğer yandan da masrafları çıkarabilmek için günlük kullanılan ilk 25 litre su için düşük bir fiyat belirledi; 25 litrenin üzerindeki suyun fiyatı ise çok daha yüksek. En düşük fiyatların bile yoksul aileler için bir yük olması üzerine, yetkililer ilk 25 litrelik kullanımı ücretsiz sağlamaya başladı. Fakat görüldüğü kadarıyla, hükümetin su yönetimini özel şirketlere devrettiği birkaç bölgede maliyeti kurtarma çabası, anayasayla belirlenen su kullanma hakkına üstün geldi ve halk arasında protestolara yol açtı. Örneğin su sistemi için Fransız Suez şirketiyle bir anlaşmanın yapıldığı Johannesburg da evlere, önceden ödenen para kadar su kullanımına izin veren önödemeli su sayaçları takıldı. Her şeyden önce hissedarlarının kazançlarını artırmaya önem veren özel şirketler, kamu yetkililerinden bir talep gelmedikçe, yoksulların temel gereksinimlerini karşılamaya istekli değil. Su, Ekinler ve Beslenme Biçimleri Yerküremizdeki nehirlerden, göllerden ve yeraltı aküferlerinden çıkarılan toplam suyun yaklaşık yüzde 70 i, gelişmekte olan ülkelerde ise yüzde 90 ı tarımda kullanılıyor. Kısa süre önce yapılan tahminlere göre, 2025 yılında sayısız nehir havzasında ve ülkede, su sıkıntısı nedeniyle sulama talebinin yüzde 30 u ya da daha fazlası karşılanamayacak. Bu durum Hindistan daki havzaların çoğunda, Çin deki Hai ve Sarı Irmak havzalarında, Pakistan daki İndüs havzası ve Orta Asya, Orta ve Güney Afrika, Kuzey Afrika, Bangladeş ve Meksika daki birçok nehir havzasında yaşanacak. Su sıkıntısı arttıkça ve yayıldıkça, tarımsal su kullanımının verimini artırmak da insanların gıda gereksinimlerini karşılamak açısından çok önemi hale geliyor. Bu sorun üç büyük kısımdan oluşuyor: suyu ekinlere daha verimli biçimde götürmek ve vermek; hem suni yoldan sulanan hem de yağmur suyuyla beslenen ekinlerin tükettiği her litre su başına düşen verimi artırmak; besin gereksinimlerini daha az su kullanarak karşılamak üzere beslenme biçimlerini değiştirmek. Barajların ardında depolanan ve kanallar yoluyla sulama alanlarına aktarılan suların büyük bölümü ekinlere ulaşmıyor yılında yapılan bir araştırmaya göre yüzeyden sulama verimliliği Hindistan, Meksika, Pakistan, Filipinler ve Tayland da yüzde 25-40; Malezya ve Fas ta yüzde 40-45; İsrail, Japonya ve Tayvan da yüzde Ekinlerin köklerine ulaşmayan suların tamamının kaybolduğunu ya da boşa gittiğini söyleyemeyiz: örneğin bu sular bir arazide ya da kanalda toprak altına sızıp yeraltı sularına karışarak başka bir çiftçinin toprağına 8

9 kaynak sağlayabilir. Ama yine de bir kısmı da toprak ya da kanal yüzeylerinden buharlaşarak kayboluyor. Her iki durumda da bu verimsiz uygulamaların bedeli yüksek oluyor: su, ihtiyaç duyulduğu zaman ihtiyaç duyulduğu yerde olmuyor; sulardaki doğal yaşam ortamları gereksiz yere yok ediliyor; daha geniş alanlarda tuzlanma görülüyor; tuzlar ve böcek zehirleri giderek daha fazla temiz suyu kirletiyor. Birçok bölge sulama verimini artırma konusunda ancak küçük ilerlemeler kaydedebildi. Sulama amaçlı su çoğunlukla gerçek fiyatının en az beşte biri fiyatla satıldığı ve yeraltı sularının çekilmesi konusunda yasal düzenlemeler olmadığı için çiftçiler ve sulama şirketleri uygulamalarını geliştirme ihtiyacı duymuyorlar. Su alımının zamanlaması ve güvenilirliğinde sağlanacak gelişmeler, çiftçilerin kendi başlarına alabilecekleri verimlilik önlemlerinden çoğu için bir önkoşuldur. Örneğin Kaliforniya nın bazı bölgelerindeki çiftçiler daha verimli sulama yöntemleri kullanmak istiyorlar ama bunun için, suyun geliş sıklığı, akış hızı ve süresi konusunda daha kesin verilere ihtiyaçları var. Sulamada verimi artırmak için, teknik, işletimsel, kurumsal ve bilimsel tarım önlemleri de dahil olmak üzere birçok seçenek vardır. Örneğin dünya genelinde giderek daha çok sayıda çiftçi, toprağın üzerine ya da altına yerleştirilmiş delikli hortumlarla doğrudan bitkilerin köklerine azar azar su veren damlama yönteminin hem su tasarrufu sağlayıp hem de hasadı artırdığını görüyor. Damlama yöntemi, geleneksel hortum ya da kanal sulamasına oranla, kullanılan su miktarını yüzde azaltırken, ürün verimini de yüzde artırıyor. Su miktarındaki azalma ve verimdeki artış bir araya geldiğinde, suyun verimliliğinde sağlanan artış iki ya da üç kata ulaşabiliyor. Dünya genelinde mikro-sulama yöntemleri (damlama ve yağmur sistemi) 3,2 milyon hektarda, yani sulanan arazilerin yüzde birinden biraz daha fazlasında uygulanıyor. Ama su sıkıntısı çeken ülkeler artık bu yöntemi sıklıkla kullanıyor. (Bkz. Tablo 3-3.) Ayrıca, damlama ve diğer mikro-sulama tekniklerinin kullanıldığı araziler son on yıl içinde bazı ülkelerde büyük artış gösterdi: Meksika ve Güney Afrika da iki kat, İspanya da 3,5 kat, Brezilya da da yaklaşık dokuz kat artış gözlendi. Çin ve Hindistan da giderek artan su sıkıntısıyla başa çıkabilmek için, küçük alanlarla başlamakla birlikte, damlama yöntemini yaygınlaştırıyor. 9

10 Tablo 3-3. Bazı Ülkelerde Damlama ve Mikro-Sulama Kullanımı, 1991 ve Circa 2000¹ Damlama ve diğer mikro-sulama Damlama ve mikro-sulamanın yöntemlerinin kullanıldığı alan kullanıldığı toplam sulama alanının payı Ülke 1991 Circa 2000 Circa 2000 (bin hektar) (yüzde) Kıbrıs 25,0 35,6 90 İsrail 104,3 125,0 66 Ürdün 12,0 38,3 55 Güney Afrika 102,3 220,0 17 İspanya 160,0 562,8 17 Brezilya 20,2 176,1 6 ABD 606,0 850,3 4 Şili 8,8 62,1 3 Mısır 68,5 104,0 3 Meksika 60,6 143,1 2 Çin 19,0 367,0 <1 Hindistan 17,0 260,0 <1 Ürün seçimleri ve yetiştirme yöntemlerindeki değişimler de kullanılan her damla su başına daha fazla ürün elde etmek için yeni olanaklar sunuyor. Bu durum özellikle insanların yaklaşık yarısının en çok tükettiği ürün olan pirinç üretiminde göze çarpıyor. Dünyadaki pirincin yüzde 90 ından fazlası, birçok nehir ve aküferin çoktan tüketildiği ve suyun tarlalardan kentlere aktarılmasına yönelik baskının giderek arttığı Asya da yetiştiriliyor. Son yirmi beş yılda yüksek verimli ve hızlı büyüyen pirinç türlerinin yaygın olarak kullanılmaya başlamasıyla, tüketilen her birim su başına alınan pirinç miktarı 2,5-3,5 kat arttı; bu çok etkileyici bir gelişme. Bundan daha fazla verim sağlamak ise daha zor olacak. Fakat birçok araştırma, pirinç tarlalarında ürünün gelişme döneminde taşkın yöntemiyle sulama yapmanın yüksek verim için şart olmadığını gösteriyor. Daha alçak bir su tabakası oluşturmak, hatta iki sulama arasında pirinç tarlalarını kurumaya bırakmak bir yandan bazı durumlarda su tüketimini yüzde azaltır öte yandan da verim üzerinde büyük düşüşler yaratmaz. Araştırmacılar ayrıca, ekinlerin en önemli dönemleri olan gelişme döneminde yeterli su almaları koşuluyla, normalde kullanılandan yüzde 25 daha az sulamayla bile ürün veriminin korunabileceğini ortaya çıkardı. Eksik sulama adı verilen bu yöntem, su sıkıntısı çeken bölgeler için bir zorunluluk haline gelmeye başlıyor. Örneğin Kuzey Çin Ovası nda çiftçiler artık buğdaylarını bir mevsimde beş yerine üç kez suluyorlar. 10

11 Birçok yoksul çiftçi için asıl sorun nasıl daha verimli sulama yapılabileceği değil, sulamanın yapılıp yapılmayacağıdır. Aç kalan ya da yetersiz beslenen ortalama 800 milyon kişinin çoğu, Orta ve Güney Afrika daki ve Güney Asya daki çiftçi ailelerin üyeleridir. Geleneksel sulama araçları bu insanların satın alamayacağı kadar pahalı; oysa ki daha düzenli ve verimli hasatlar, daha fazla gıda güvenliği ve daha yüksek gelir için de sulama yapabilmeleri gerekiyor. Küçük arazilerde kullanılabilecek uygun fiyatlı teknolojilerin yaygınlaştırılması yoluyla yoksul çiftçileri sulama yapma olanağına kavuşturmak hem su verimliliğini büyük ölçüde artıracak hem de tüketilen her litre su başına daha fazla sağlık ve toplumsal yarar sağlayacaktır. Bangladeş te uygulanan bir sistem büyük başarı kazandı: yoksul çiftçiler, sığ yeraltı sularına ulaşmalarını ve böylece kurak mevsimde ekinlerini sulamalarını sağlayan pedallı pompa adlı, insan gücüyle çalışan aletlerden en az 1,2 milyon adet satın aldılar ve uygulamanın ilk yılında, her 35 dolarlık pompa karşılığında gelirlerini ortalama 100 dolar artırdılar. Merkezi Kolorado da bulunan Uluslararası Kalkınma Girişimleri kuruluşu, Bangladeş te ve diğer birçok ülkede edindiği deneyimi, Küçük Toprak Sahipleri İçin Sulama Piyasası Girişimi adlı küresel bir yardım girişiminde kullanıyor. Girişimin amacı, yoksul çiftçilere uygun fiyatlı sulama yöntemleri (düşük maliyetli damlama yöntemi ve pedallı pompalar da dahil olmak üzere) sağlayarak, 2015 yılına dek kırsal kesimde yaşayan 30 milyon çiftçi ailesini yoksulluktan kurtarmak. Hindistan ın büyük bölümünde topluluklar kurak mevsimde ekinlerini sulamak ve yeraltı sularını yenilemek amacıyla yağmur suyu toplamak ve biriktirmek için geleneksel depolar (gölcükler), su bentleri ve benzer yapıları yeniden kullanmaya başladı. Racastan daki Alwar bölgesinde, 500 köyde toplam 2500 gölcük (yerel adıyla johad) yapıldı ve böylece ekin ve süt üretimi büyük ölçüde artırıldı. Ayrıca johad lar yeraltı sularını da yenileyerek, yüzeyin 60 metre altında kalan su seviyesini 6 metreye kadar çıkardı. Bu örnekler, çiftçilerin ve su işletmecilerinin sulamadaki verimliliği artırmada, doğal yağıştan daha iyi yararlanmada ve tüketilen her litre su başına ürün verimini artırmada kullanabilecekleri pek çok yöntemin yalnızca birkaçını gösteriyor. Bireysel anlamda tüketiciler, beslenme konusundaki seçimleriyle de, tarımsal su verimini iki kat artırabilecek kadar önemli rol oynar. 11

12 Yediğimiz yiyeceklerin üretimi sırasında birbirinden çok farklı miktarlarda su kullanılır. Ayrıca bu yiyecekler içerdikleri besin miktarı açısından da büyük farklılıklar gösterir (enerji, protein, kalsiyum, yağ, vitamin ve demir). Bu iki özellik bir araya geldiğinde, besinler açısından su verimliliğini gösteren bir ölçü ortaya çıkıyor: tüketilen her birim sudan ne kadar besin değeri elde ediliyor? Daniel Renault ve Wes Wallender isimli araştırmacılar, Kaliforniya da ekinler için gereken su miktarı ve verim bilgilerine dayanarak, temel ekinler ve besinler için tahmini besinsel-su-verimliliği rakamlarına ulaştılar. Sonuçlar çok açıktı: sığır etinden elde edilen 10 gram protein için, pirinçteki 10 gram proteine oranla beş kat daha fazla su kullanılıyor, yine sığır etinden elde edilen 500 kalori için pirince oranla yaklaşık 20 kat fazla su gerekiyordu. (Bkz. Tablo 3-4.) Yüksek miktarda et içeren ortalama Amerikan beslenme biçimi için kişi başına günde 54 metreküp su tüketilir ve bu rakam aynı derecede (ya da daha fazla) besleyici bir vejetaryen beslenme biçiminde tüketilen sudan iki kat fazladır. Hayvansal ürünlerin tüketimini kısmen azaltmak bile çok büyük bir fark yaratacaktır. Sözgelimi, hayvansal ürün tüketimini yarıya indirmek ve bunun yerine son derece besleyici sebzeler yemek, Amerikan beslenme biçiminde tüketilen suyu yüzde 37 oranında azaltacaktır. Amerikan nüfusunun 350 milyonu aşacağının tahmin edildiği 2025 yılına kadar bu değişim sağlanırsa, ülkede besin ürünlerine harcanan su miktarı yılda 256 milyar metreküp düşecektir (Kolorado Nehri büyüklüğünde 14 nehrin yıllık su miktarına eşit bir tasarruf). Bu uygulamanın birçok yararı daha olacaktır: kalp hastalıklarında azalma, hayvanlara daha az eziyet edilmesi, endüstriyel hayvan yemi tesislerinin dere ve körfezleri daha az kirletmesi gibi... 12

13 Tablo 3-4. Bazı Yiyeceklerdeki Protein ve Kaloriler İçin Tüketilen Su 10 gram protein elde etmek 500 kalori elde etmek Yiyecek için tüketilen su miktarı için tüketilen su miktarı (litre) Patates Yer fıstığı Soğan Darı (mısır) Baklagiller (fasulye) Buğday Pirinç Yumurta Süt Kümes hayvanları Domuz eti Sığır eti Giderek artan su sıkıntısı karşısında, dünyadaki herkes için sağlıklı beslenme biçimleri sunmak, beslenme çizgisinin hem başlangıç hem de son noktalarında düzenleme yapılmasını gerektirir. Yetersiz beslenen yaklaşık bir milyar kişi, daha sağlıklı yaşayabilmek için daha fazla yemek yemelidir. Asgari düzeyde sulama olanaklarını yaygınlaştırmak, bu amaca ulaşılmasında etkili rol oynayacaktır. Yiyeceklerdeki suyu, ticaret ve yardım aracılığıyla daha eşit biçimde paylaşmak da önemli bir noktadır. Bunların yanı sıra, Amerikan halkı için yukarıda belirtilen beslenme değişimleri de, yaklaşık 400 milyon kişi, yani 2025 yılında gelişmekte olan ülkelerde yaşanması beklenen nüfus artışının dörtte biri için sağlıklı beslenme olanağı yaratacak kadar suyun bu insanlara aktarılması anlamına gelecektir. Kentler ve Evler Dünyadaki birçok kentin su talebi -ve aynı zamanda da su sıkıntısı- hızla artıyor. Dünya nüfusunun yaklaşık yarısı kentlerde yaşarken ve bu rakamın 2030 yılında yüzde 60 a ulaşması beklenirken, zenginlerin artan su isteğini ve yoksulların su ihtiyacını karşılayabilmek artık iyice zorlaştı. (Bkz. Metin Kutusu 3-1.) Kentler dünya genelinde kaynaklardan alınan suyun yüzde 10 undan azını kullanıyor ama yoğun su tüketimleri nedeniyle sınırlı yüzey ve yeraltı su kaynaklarını tüketen karmaşık ve sermaye-yoğun altyapılar gerekiyor. 13

14 METİN KUTUSU 3-1. DENİZ SUYUNU TUZDAN ARINDIRMAK ÇÖZÜM MÜ BELİRTİ Mİ? Giderek daha çok sayıda kent, gelecekteki su sıkıntısından korunmak için deniz suyunu ya da tuzlu suyu tuzundan arındırarak kullanmaya yöneliyor. Dünya genelinde bulunan yaklaşık 9500 tuzdan arındırma tesisinin tahmini kapasitesi yılda 11.8 milyar metreküp, yani mevcut küresel su tüketiminin yüzde 0,3 ü. Enerji-yoğun bir işlem olan tuzdan arındırma özellikle, toplam kapasitenin hemen hemen yarısını üreten petrol zengini Basra Körfezi ve Ortadoğu da uygulanıyor. Gelişmiş teknolojiler sayesinde bu tesislerdeki enerji ihtiyacı ve maliyetler düşüyor ve dünya genelindeki tuzdan arındırma kapasitesi yılda yüzde 11 lik artış gösteriyor. İsrail in 2008 yılına kadar kentsel su ihtiyacının yarısını tuzdan arındırılmış deniz suyu ile karşılamak planları, diğer su kaynaklarının Filistinliler ile eşit paylaşılmasını sağlayabilir. Fakat dünyanın büyük bölümü açısından deniz suyunu tuzdan arındırıp kullanmak mantıklı bir seçenek mi, yoksa arza yönelik yeni ve pahalı bir çözüm mü? Birim açısından bakıldığında,birçok koruma ve verimlilik sağlama yöntemleri, ortaya çıkan yeni su taleplerini, tuzdan arındırma işleminin yüzde i kadar bir maliyetle karşılayabilir. Atıkları azaltmak ve verimliliği artırmak yoluyla daha maliyet-verimli ve daha az ekolojik zararlı su üretimi mümkün iken, deniz suyunu tuzdan arındırmak ve bu işlem sırasında atmosfere daha da fazla sera gazı yaymak mantıklı görünmüyor. Aşırı su talebinin bir bedeli var. Dünyadaki 16 mega-kentin (nüfusu 10 milyon ve üzeri olan kentlerin) çoğunda az ya da çok su sıkıntısı yaşanıyor ve çekilen su miktarı, mevcut kaynakların kapasitesini aşıyor. Kentsel su talebi arttıkça, tarımsal ve kırsal alanların kendi su haklarını satmasına ya da bu haklardan feragat etmesine yönelik baskılar da artacak. Kentsel su tüketimi ve yönetiminin öyküsü tek bir sözcükle özetlenebilir: atık. BM Genel Sekreteri Kofi Annan şöyle diyor: Başta, su kayıplarının toplam suyun yüzde 40 ını bile aştığı birçok kent olmak üzere, kentlerdeki su sızıntısını önlemeliyiz. Sızıntılar ve diğer su kayıpları genellikle gözden kaçar ve bazen de gizli atık kaynakları olarak rol oynar: birçok su sistemi işletmecisi, ellerindeki suyun yüzde ının nereye gittiğini bilmemektedir. Afrika gibi gelişmekte olan bölgelerde ise çıkarılan toplam suyun yüzde inin sızıntılar, yasak kullanım ve yetersiz hesaplamalar nedeniyle kaybolması yaygın görülen bir durumdur. Tipik bir Umman Körfezi sahil kentindeki suyun hemen hemen üçte biri, sızdıran tali ve ana borular nedeniyle yok oluyor. Tayvan da borulardaki sızıntı nedeniyle günde yaklaşık 2 milyon metreküp, yani 325 milyon tuvalette sifonun çekilmesiyle harcanan miktar kadar su kaybediyor. Bütün bu kayıpların yıllık maliyetinin 200 milyon dolar olduğu tahmin ediliyor. Bir tesisin verimliliği ve yönetiminin en önemli göstergesi su sorumluluğu dur ama su tesisleri genellikle bu en temel bakım görevinde bile başarısız oluyorlar. (Bkz. Tablo 3-5). En 14

15 fazla atık su, insanların yeterli su bulamadığı yoksul ülkelerde görülüyor ama sanayileşmiş ülkelerdeki özelleştirilmiş su şirketlerinin kayıtları da hiç parlak durumda değil. (Bkz. Metin Kutusu 3-2.) Çoğunlukla hesaplanamayan su (UFW) ya da gelir getirmeyen su olarak tanımlanan sızıntılar ve diğer kayıplar, kaynaklardan çekilen fakat nihai kullanıcıya hiçbir zaman ulaşmayan ya da ulaştığı bildirilmeyen su miktarıdır. Su sanayiinin UFW yi tanımlamak, ölçmek ve bildirmek konusunda uzun süredir belli bir standart oluşturamamasına karşın, UFW çoğunlukla üretilen su (suyun çıkarıldığı ya da işlemden geçtiği tesisteki bir sayaçla ölçülür) ile satılan su (tüketicilerdeki sayaçlarla ölçülür) arasındaki fark olarak hesaplanır. UFW nin büyük bölümü bakımsız ana ve tali borulardaki kaçaklardan kaynaklanır ama özellikle yoksul ülkelerde ve eski sistemlerde hırsızlık ve sayaç hataları da etkili olur. Dolayısıyla, UFW nin önemli bir kısmı aslında başka kullanıcılara yararlı olabilecek suyu gösterirken, bir kısmı da suyun kullanıldığı halde parasının ödenmemesi nedeniyle gelir kaybı anlamına gelir. Sayaçları yanlış okumaktan ya da hırsızlıktan kaynaklanan su kaybının ekonomik değeri, sızıntılardan kaynaklanan marjinal işletme maliyetinin 10 katıdır. Dünyanın en modern su teknolojilerine ve altyapısına sahip oldukları düşünülen bazı Amerikan kentlerindeki UFW ler yüzde 10-30, hatta bazen daha da yüksektir. Su kayıplarını tanımlayan ve ölçen ulusal yasalar olmadığı için, bazı eyaletler kendi standartlarını getirdi. Bu standartlar yüzde 7,5-20 arasında değişiyor ama yeterli düzeyde uygulanmıyor. Yalnızca birkaç eyalet su kayıplarıyla ilgili rakamları halka açıklıyor. Örneğin, batı kısmı, giderek alçalan Ogallala aküferinin üzerinde bulunan Kansas taki UFW standardı yüzde 15 fakat eyalet genelindeki su kayıplarının açıklandığı en son belgeye göre 52 su tedarikçisinin UFW verileri yüzde 30 a ve daha fazlasına ulaşıyor. Ama neyse ki Kansas Su Planı, UFW nin azaltılmasını öncelikli hedeflerden biri olarak kabul ediyor. 15

16 Tablo 3-5. Bazı Ülkelerde Su Sistemindeki Sızıntı ve Kayıplar Toplam sudaki tahmini Ülke Hizmet alanı ortalama kayıplar (yüzde) Arnavutluk ülke geneli 75 e kadar Kanada Kingston, Ontario 38 Çek Cumhuriyeti ülke geneli Danimarka Kopenhag 3 Fransa Paris 30 ülke geneli 50 ye kadar Japonya Fukuoka 5 Ürdün ülke geneli 48 Kenya Nairobi 40 Singapur ülke geneli 5 Güney Afrika Johannesburg 42 Tshwane (Pretoria) 24 İspanya ülke geneli Tayvan ülke geneli 25 Taipei 42 ABD ülke geneli Bethlehem, Pennsylvania 27 Sızıntı, yanlış ölçüm ya da hesaplarda yolsuzluk nedeniyle kaybolan suyun telafisi, kentlerin ve su sıkıntısı çeken bölgelerin su gereksinimlerini tam olarak karşılamalarına yardım edebilecek kadar büyük bir dokunulmamış su kaynağı gerektirir. Sızan suyun aküferleri doldurduğu ya da başka yerlerdeki kullanıcılara ulaştığı için önemli bir kayıp olmadığı iddiası, kaynaklardan su çıkarılmasının bir bedelinin olduğu gerçeğini göz ardı ediyor. Doğadaki asıl hizmet alanı ndan çıkarılıp sızdıran boruların hizmetinde harcanan sular, nehirlerin kurumasına, doğal ortamların bozulmasına ve doğal yaşamın yok olmasına yol açıyor. Diş çürükleri gibi, bozulan borular da bir süreliğine göz ardı edilebilir ama sonsuza kadar ihmal edilemez. Bu sorun ne kadar uzun süre ihmal edilirse, tamiri o kadar masraflı olur. Mevcut altyapı sistemleri suyu korumadığı sürece, su ihtiyacını karşılamaya yönelik büyük projeler aldatıcı olacaktır. 16

17 METİN KUTUSU 3-2. ÖZELEŞTİRME VE SIZINTI: SORUMLULUK EKSİK Su sistemlerinin özelleştirilmesiyle daha fazla verimlilik ve akılı işletme sistemlerinin ortaya çıkacağının vaat edilmesine karşın, yatırımcılara ait su şirketlerinin çoğu, sistemlerindeki sızıntıyla ve diğer ölçülemeyen ya da açıklanamayan kullanımlar sonucunda kaybolan büyük miktardaki suyun hesabını veremiyorlar. İngiltere nin özelleştirilmiş su sistemi konusunda sürekli vurgulanan su kaybını azaltma hedeflerine henüz ulaşılamadı ve Avam Kamarası nın raporuna göre, bazı şirketler hâlâ ekonomik sızıntı düzeyine erişemedi. İngiltere de sızıntıyı doğru ölçmek daha da zor çünkü evlerin yalnızca yüzde 20 sinde sayaç var ve aynı rapora göre bu durum, şirketlerin sızıntı tahminlerini suiistimale açık hale getiriyor yılında su sistemlerinin özelleştirilmesinin ardından, ülkenin su sanayiindeki sızıntı düzeyi 1995 te ortalama yüzde 35 e yükseldi. İngiltere ve Galler bölgesindeki su ve kanalizasyon sektörünü düzenleyen Su Hizmetleri Bürosu duruma müdahale etti ve sızıntıyı önlemeye yönelik zorunlu hedefler koydu. Özellikle Thames Water Utilities LTD olmak üzere, yüksek düzeyde kayıplar yaşayan bazı şirketler, arz sıkıntısı yaşayan bölgelerde hizmet veriyor yılında Thames Water ın su sızıntısı ve kayıpları İngiltere ve Galler deki toplam kaybın yüzde 25 ine ulaştı ama şirket bölge halkının yalnızca yüzde 15 ine su hizmeti sağlıyor. UFW oranının yalnızca yüzde 3 olduğu (yılda kişi başına 1.6 metreküp ya da günde yaklaşık 4,5 litre) Kopenhag-Danimarka, su sektörünün kayıt tutmaktaki başarısızlığında çok önemli bir istisnayı oluşturuyor. Kopenhag su departmanı, koruma hedefleri belirledikten ve bir dizi eğitim kampanyası ve su fiyatlarında zam uygulaması başlattıktan sonra, yarım milyon kişinin yaşadığı evlerde kişi başına düşen günlük su tüketiminde de azalma kaydetti. Danimarka da su sistemlerinde sızıntının önlenmesini sağlayan belki de en önemli uygulama, tesislerdeki sızıntının yüzde 10 u aşması halinde her metreküp başına 0,7 Euro (yaklaşık 85 sent) vergi getirilmesiydi yılında, ülkedeki 40 büyük su tedarikçisinin yalnızca sekizi yüzde 10 un üzerinde kayıp bildirdi. (Diğer kentsel verim programları için bkz. Metin Kutusu 3-3.) Suyun pompayla çekilmesi, işlemden geçirilmesi ve dağıtılması aşamalarının her birinde enerji kullanıldığı için, sızıntıyı azaltmak ve suyu daha verimli kullanmak enerji tasarrufu da sağlayacaktır. Kaliforniya daki su sistemi eyaletin en büyük enerji tüketicilerinden biridir çünkü su çok uzun mesafeler boyunca ve yüksek alanlardan taşınır metreküp suyun Kolorado Nehri Kemeri nden güney Kaliforniya ya ulaştırılması sırasında ortalama 2000 kilovat-saat (kws) enerji harcanırken, aynı miktarda suyun Eyalet Su Projesi çerçevesinde aynı hedefe taşınması için 3000 kws su gereklidir. Tipik bir güney Kaliforniya evinde, içilebilir su elde etmek için gereken enerjinin miktarı, klima ve buzdolabının çalışmasında kullanılan enerjinin ardından üçüncü sırada gelir. Suyu daha verimli kullanmak enerji 17

18 tüketimini de azalttığı için, dünyanın her yerindeki nehirlerin akışını ve su döngülerini bozan, iklimi değiştiren sera gazlarının üretimini de azaltır. METİN KUTUSU 3-3. SU VE PARA TASARRUFU SAĞLAYAN KENTSEL SU KORUMA PROGRAMLARI Son yıllarda birçok kentte ve su sistemlerinde su verimliliği programları uygulanmaya başladı ve bunlardan bazıları çok etkileyici su ve maliyet tasarrufu sağladı: Singapur hesaplanamayan su (UFW) miktarını arasında yüzde 10,6 dan yüzde 6,2.2ye düşürdü ve sızıntıları tespit ve tamir ederek, boruları yenileyerek ve yüzde 100 ölçümleme (itfaiyeler de dahil olmak üzere) yaparak tesislerin büyütülmesi sırasında gözden kaçan kayıplarda 26 milyon dolardan fazla tasarruf sağladı yılında UFW yüzde 5 e kadar düştü. Doğru faturalamayı sağlamak ve ölçülemeyen su kayıplarını en az indirmek için sanayi ve ticaret tesislerindeki sayaçlar her dört yılda bir, evlerdeki sayaçlar ise yedi yılda bir değiştiriliyor. Singapur daki su işletmecileri ayrıca halk eğitimini, okul programlarını, su denetimlerini ve içilemez durumdaki suların sanayi tesislerinde yeniden kullanımını teşvik ediyor. Su borularına yasadışı bağlantılar yapmak dolar para cezası ya da üç yıl hapis ile cezalandırılıyor yılında Singapur da yaşayan üç milyon kişi günde ortalama 1,2 milyon metreküp su kullanıyordu; 2003 yılında ise nüfusun yüzde 40 artışla 4,2 milyona ulaşmasına karşın, toplam su talebi yalnızca yüzde 8 arttı. Su Koruma Bilincine Sahip Kent olarak tanınan Fukuoka, Japonya daki en düşük sızıntı düzeyine sahip sistemlerden birini kullanıyor (yaklaşık yüzde 5) ve kentte kişi başına düşen su tüketimi, aynı büyüklükteki diğer kentlerden hemen hemen yüzde 20 daha az. Fukuoka bu su tasarrufunu etkin bir sızıntı tespit ve tamir sistemi, gelişmiş ölçme teknikleri, yağmur suyunun toplanması, tuvaletlerde daha önce kullanılmış suların kullanılması, evlerin yüzde 90 ından fazlasında verimli muslukların bulunması ve su sorunlarıyla ilgili olarak halkın bilinçlendirilmesi sayesinde elde etti. Boston bölgesinde 40 tan fazla kent ve kasabaya toptan su sağlayan Massachusetts Su Kaynakları Yönetimi (MWRA) sızıntıların tamir edilmesi ve su açısından verimli tesisat malzeme ve cihazlarının kullanılması da dahil olmak üzere geniş kapsamlı bir talep azaltma programını uygulayarak, 1980 lerin sonarından bu yana tüm sistem genelindeki su talebini yaklaşık yüzde 25 azalttı. Böylece, siyasi açıdan tartışmalı bir öneri olan Connecticut Nehri ne baraj yapma planı iptal edildi ve MWRA nın 2,1 milyon müşterisini yalnızca sabit varlıkların satın alınması için bile yarım milyar dolardan fazla para ödemekten kurtardı. Su tasarrufu elbette ki enerji tasarrufu da sağlıyor ama enerji tasarrufu da su tasarrufu olanağı tanıyor. Termoelektrik enerji santrallerinde (kömür, petrol, doğal gaz, nükleer ya da jeotermal) fazla ısı kondansatörler aracılığıyla atıldığı için, buharlaşma yoluyla su tüketimi gerçekleşiyor. Bu santralleri çalıştıran yakıtların çıkarılması sırasında da su tüketiliyor. Hidroelektrik santrallerinde, depolama rezervuarlarındaki sular buharlaşıyor. Bütün bunlar bir araya geldiğinde, enerji talebini karşılamaya yönelik hizmetler için gerekli olan su miktarı çok fazla oluyor: sözgelimi ABD de dağıtılan her kwh elektrik için tahminen 8,3 litre su kullanılıyor. Dolayısıyla, yılda kwh elektrik tüketen ortalama bir Amerikan ailesi fazladan 83 metreküp su kullanmış oluyor. Bu rakam, verimli çalışan bir tuvalette kez sifon çekildiğinde tüketilen suya hemen hemen eşittir. 18

19 Evsel su tüketimi dünya genelinde büyük farklılıklar gösterir ve hem zenginlik hem de kültür seviyesi hakkında bizlere çok şey anlatır. Sözgelimi İngilizler, suyu en idareli kullanan Amerikalıların bile yüzde 70 i kadar su tüketiyor. ABD deki evsel tüketim, tahminlere göre günde kişi başına (gkb) ortalama 262 litredir. Su-verimli armatür (tuvalette, duş başlıklarında ve musluklarda) ve cihazlar (çamaşır ve bulaşık makineleri) kullanan ve sızıntıyı azaltmayı başaran evlerde ise ortalama gkb tüketim litredir yılından bu yana ABD de kullanılan bütün tuvalet, klozet, musluk ve duş başlıklarının, 1992 tarihli ABD Enerji Politikası Yasası nın (EPAct) getirdiği verimlilik standartlarına uygun olması zorunluluğu var yılında bu standartların günde milyon metreküp, yani New York büyüklüğünde dört-altı kente yetecek kadar su tasarrufu sağlaması bekleniyor. ABD deki 16 bölgede yapılan araştırmalar, su tüketiminde EPAct standartlarıyla elde edilen azalmanın, yeni ya da genişletilmiş su arıtım veya depolama tesislerine yapılacak yatırımları ertelemesi ya da gereksiz kılması sayesinde, su tesislerinin gelecek 15 yılda milyon dolar tasarruf etmesini sağlayacağını gösteriyor. Su ve atık su arıtma tesislerinde kullanılan enerji de yılda 6 milyar kwh azalacak. Fakat bu su, enerji ve maliyet tasarruflarının bir kısmı tehlikede: bazı büyük armatür üreticileri, bazıları dakikada 300 litreden fazla (yani dünyadaki birçok insanın bir günde tükettiğinden daha fazla) su akıtabilen, çok başlı, kule gibi uzun duş armatürlerinin satışlarını artırmak için aktif olarak çalışıyor. Zenginlerin ve yoksulların su tüketimi ve ödedikleri bedeller söz konusu olduğunda, ters orantı ortaya çıkar: en fazla su kullananlar litre başına en düşük fiyatı, en az su kullananlar da en yüksek fiyatı öderler. Su şebekesine bağlı olmayan düşük gelirli ve yoksul kentliler çoğunlukla, şebeke suyu kullananların ödediğinden kat be kat fazla para talep eden özel su satıcıları gibi pahalı alternatif su kaynaklarına yönelmek zorunda kalır. Örneğin Delhi deki yoksul kesim, gayrı resmi su satıcılarına her metreküp su başına 4,50 dolar, yani şebekeye bağlı olup her metreküpe 1 sent ödeyenlerin yaklaşık 500 katı para veriyor. Manila da da su satıcıları yoksullardan, şebekeye bağlı olanlara oranla 42 kat daha fazla para talep ediyor. Zenginlerin evsel su talebi, bahçe sulama nedeniyle çok büyük bir artış gösteriyor. Hacim açısından, ABD deki en büyük sıvı tüketimi sorunu alkol değil, bahçe sulama. Amerika daki çimen ve bahçelerin sulanması için günde tahminen 30 milyar litre su kullanılıyor; bu, 14 milyar adet altılı bira paketine eşit bir hacim. Ortalama bir bahçe bir yaz boyunca hemen hemen litre su tüketiyor. Daha da kötüsü, su sıkıntısı çeken Orange County-Florida 19

20 sakinlerinden biri, bir yılda 15,9 milyon litre su tüketmiş ve bu suyun büyük bölümünü de 2,4 hektarlık arazisini sulamakta kullanmıştı. Bu miktarda su, kabataslak 900 Kenyalının yıllık su tüketimine eşit. ABD genelindeki bakımlı yeşil araziler ve çimenle kaplı şirket bahçeleri, yönetim merkezleri ve yol kenarları milyon hektarlık bir alanı kaplıyor; bu alan Louisiana eyaletinin yüzölçümünden ve tek bir tarım ürünü çeşidinin ekili olduğu alanlardan çok daha geniş. Ayrıca dünyadaki golf sahalarının yaklaşık yüzde 60 ı da ABD de bulunuyor; toplam hektarı kaplayan bu sahalar günde 15 milyar litre su ile sulanıyor. Çimenlik alanlar ve golf sahaları yalnızca çok büyük miktarda su tüketmekle kalmıyor, bu tüketimi, birçok nehir ve derenin sularının en düşük seviyede olduğu yaz sıcağında yapıyor. ABD deki çimen ve bahçe meraklıları böcekleri, yabani otları ve mantarları öldürmek için yılda 45 milyon kilogramdan fazla suni gübre ve kimyasal madde tüketiyor. Ev sahipleri bahçelerinde, çiftçilerin ekinlerine kullandıklarından yaklaşık 10 kat daha fazla böcek zehri kullanıyor. Çimlerin ve bitkilerin doğrudan ememediği suni gübre ve kimyasal maddeler derelere karışıyor ya da aküferlere sızıyor ve böylece içme suyunu, sağlıklı göl ve gölcükleri zehirleyebiliyor. (Bkz. Metin Kutusu 3-4.) METİN KUTUSU 3-4. KOMŞUNUN ÇİMLERİNİ VE ECZA DOLABINI İÇMEK ABD Çevre Koruma Kuruluşu ndan Christian Daughton, The Lancet te yayımlanan bir makalesinde şu soruyu soruyor: Sabahın erken saatleri... İlaçlarınızın nerede olduğunu biliyor musunuz? Büyük olasılıkla bir kısmı bölgenizdeki derelere, nehirlere ve hatta belki de tarlalara doğru ilerliyordur çünkü kanalizasyondaki katı biyolojik maddeler gübre olarak kullanılıyor. ABD Jeoloji Araştırması nın 30 eyaletteki 139 dere üzerinde yaptığı araştırmada, bu derelerden yüzde 80 inde en azından bir ilaç, iç salgı bezlerini çalıştıran hormon, sinek ilacı ya da başka türlü bir kimyasal madde bulunduğu ortaya çıkarıldı ve bunlardan bazılarının düzeyi, balıklara ve sudaki diğer yaşam türlerine zarar verecek kadar yüksekti. ABD nin dünyanın en büyük böcek zehri tüketicisi olduğu, Amerikalıların yaklaşık yarısının günde en az bir ilaç kullandığı ve bu insanlar için her yıl üç milyardan fazla reçete yazıldığı düşünülünce, bu durum hiç de şaşırtıcı gelmiyor. Kanada, İngiltere ve Almanya da yapılan araştırmalarda da temiz sularda güneş kremi, antibiyotik ve plastik yapımında kullanılan malzemeler de dahil olmak üzere ilaç ve kişisel bakım ürünleri (KBÜ) kalıntıları saptandı. Tıp literatüründe ilaçların kirletici olma niteliklerinin ya da insan sağlığı ve çevre üzerindeki etkilerinin boyutları, riskleri ya da bu soruna yönelik çözümler yer almıyor. Günümüzde, içme suyundaki KBÜ kirliliği hâlâ büyük ölçüde denetlenmiyor. Ama neyse ki bazı topluluklar en azından böcek zehri sorununu şansa bırakmıyor. Kanada da Montreal in Hudson banliyösünde ve Nova Scotia nın Halifax bölgesinde böcek zehirlerinin tamamen estetik amaçlı (örneğin çimenlerde) kullanılmasını yasaklıyor. Bir toplum lideri bu konuda şunu ifade ediyor: Güvenlik adına bir hata yapmak, bilimsel kanıt bulunana kadar sıkıntı çekmekten iyidir. Bahçe ve kimyasal madde sanayicilerinin yasaya itiraz etmesine karşın, Kanada Anayasa Mahkemesi Kanada daki belediyelerin kamu ve özel mülkiyetinde böcek zehri kullanımını yasaklama hakkının bulunduğuna karar verdi. 20

21 Daha verimli yağmurlama ve sulama sistemlerinin bahçelerde tüketilen su miktarını azaltmasına karşın, yeni yeni gelişmekte olan bir doğal manzara ve yerli bitkiler hareketi yoluyla Amerikalıların bahçe merakında köklü bir değişim yaratılıyor. Ev ve şirket sahipleri, yerel iklimde doğal biçimde gelişen yerli, susuzluğa dayanıklı çimenler, otlar, yabani çiçekler ve bitkiler ekerek sürekli ve önemli su tasarrufu elde ediyorlar. Örneğin, Chicago nun dışındaki Prairie Crossing ve Sears, Roebuck&Company şirketinin Hoffman Estates- Illinois deki merkez binası, doğal özellikleri yok etmek yerine, onları kucaklayacak biçimde tasarlanmış. Aynı şekilde, Hutchinson-Kansas taki Prairie Dunes Country Club ve Savannah- Georgia daki The Landings gibi golf sahalarında da hava durumuna göre sulama, ilk vuruş alanının ve çimenli yolların daha az sulanması, engebeli kısımlarda yerli bitkilerin ve doğal özelliklerin kullanılması, organik toprak ve bitki bakımı gibi önlemler sayesinde su tüketimi azaltılıyor. Wild Ones ve Ecological Landscaper gibi doğal manzara kuruluşlarına üyeliğin hızla artması, insanların toprak ile daha sağlıklı bir ilişki kurma isteklerini gösteriyor. Bazı kuruluşlar ise işin mali yararları üzerinde duruyor. Bloomfield-Connecticut taki CIGNA Corporation şirketi 120 hektarlık yeşil alanını, üzerinde yürünebilir güzel çimlere ve yabani bitki alanlarına dönüştürebilmek için beş yıl içinde dolar harcadı ve bunun sonucunda daha az su, suni gübre, böcek zehri, malzeme ve bakım nedeniyle yılda birkaç yüz bin dolarlık tasarruf sağladı. CIGNA nın bahçe müdürünün de belirttiği gibi, Ne yapsaydık? Kara hindiba çiçeğinin yayılmasını önlemek için 5000 dolar mı harcasaydık? Endüstriyel Su Kullanımı ve Malzeme Tüketimi Sanayi dalları, dünyadaki toplam tatlı su tüketiminin yaklaşık yüzde 22 sini oluşturur ama sanayileşmiş ülkelerdeki tüketim (ortalama yüzde 59) gelişmekte olan ülkelere (yüzde 10) oranla çok daha fazladır. Gelişmekte olan ve yeni yeni ortaya çıkan ekonomilerdeki endüstriyel talepler hızla artıyor; dolayısıyla zaten kısıtlı olan su kaynakları için gelecekte hem kentlerle hem de tarlalarla yoğun bir rekabete girecekler. Üstelik sanayiler çok büyük miktarda atık su üretiyor ve gelişmekte olan ülkelerde bu suyun büyük bölümü arıtılmadan nehirlere ve derelere boşaltılarak sınırlı kaynakları kirletiyor. 21

UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2015 LANSMANI 24 HAZİRAN 2015 İSTANBUL

UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2015 LANSMANI 24 HAZİRAN 2015 İSTANBUL UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2015 LANSMANI 24 HAZİRAN 2015 İSTANBUL UNCTAD Dünya Yatırım Raporu Türkiye Lansmanı Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Örgütü nün (UNCTAD) Uluslararası Doğrudan Yatırımlar

Detaylı

SULAMA VE ÇEVRE. Küresel Su Bütçesi. PDF created with pdffactory trial version www.pdffactory.com. Yrd. Doç. Dr. Hakan BÜYÜKCANGAZ

SULAMA VE ÇEVRE. Küresel Su Bütçesi. PDF created with pdffactory trial version www.pdffactory.com. Yrd. Doç. Dr. Hakan BÜYÜKCANGAZ Sulama? Çevre? SULAMA VE ÇEVRE Yrd. Doç. Dr. Hakan BÜYÜKCANGAZ SULAMA: Bitkinin gereksinimi olan ancak doğal yağışlarla karşılanamayan suyun toprağa yapay yollarla verilmesidir ÇEVRE: En kısa tanımıyla

Detaylı

FAO SÜT VE SÜT ÜRÜNLERİ FİYAT VE TİCARET GÜNCELLEME: KASIM 2014

FAO SÜT VE SÜT ÜRÜNLERİ FİYAT VE TİCARET GÜNCELLEME: KASIM 2014 FAO SÜT VE SÜT ÜRÜNLERİ FİYAT VE TİCARET GÜNCELLEME: KASIM 2014 FAO süt fiyat endeksi 184,3 ile Ekim ayında bir önceki aya göre %1,9 geriledi. Böylece geçen yıl aynı dönemin % 26,6 gerisinde kaldı. Tereyağı,

Detaylı

Su ayak izi ve turizm sektöründe uygulaması. Prof.Dr.Bülent Topkaya Akdeniz Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü

Su ayak izi ve turizm sektöründe uygulaması. Prof.Dr.Bülent Topkaya Akdeniz Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü Su ayak izi ve turizm sektöründe uygulaması Prof.Dr.Bülent Topkaya Akdeniz Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü Kapsam Ayak izi kavramı Türkiye de su yönetimi Sanal su Su ayak izi ve turizm Karbon ayak

Detaylı

24 HAZİRAN 2014 İSTANBUL

24 HAZİRAN 2014 İSTANBUL 24 HAZİRAN 2014 İSTANBUL UNCTAD Dünya Yatırım Raporu Türkiye Lansmanı Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Örgütü «UNCTAD» ın Uluslararası Doğrudan Yatırımlara ilişkin olarak hazırladığı Dünya Yatırım

Detaylı

GIDA İŞLEME MAKİNELERİ

GIDA İŞLEME MAKİNELERİ GIDA İŞLEME MAKİNELERİ 1. SEKTÖRÜN TANIMI VE SINIFLANDIRILMASI 8417.20 Ekmek, pasta, bisküvi fırınları (elektriksiz) 8419.31 Tarım ürünleri için kurutucular 8419.89 Pastörize, kondanse etme vb. işler için

Detaylı

1. DOĞAL ÜZERİNDEKİ ETKİLER. PDF created with pdffactory trial version www.pdffactory.com

1. DOĞAL ÜZERİNDEKİ ETKİLER. PDF created with pdffactory trial version www.pdffactory.com SULAMANIN ÇEVRESEL ETKİLERİ SULAMANIN ÇEVRESEL ETKİLERİ Doğal Kaynaklar Üzerindeki Etkiler Biyolojik ve Ekolojik Kaynaklar Üzerindeki Etkiler Sosyoekonomik Etkiler Sağlık Etkileri 1. DOĞAL KAYNAKLAR ÜZERİNDEKİ

Detaylı

4. YAPILARDA SU TASSARUFU SAĞLAYAN TEKNOLOJİK ÜRÜNLER

4. YAPILARDA SU TASSARUFU SAĞLAYAN TEKNOLOJİK ÜRÜNLER 4. YAPILARDA SU TASSARUFU SAĞLAYAN TEKNOLOJİK ÜRÜNLER Evinizde hergün ne kadar su tükettiğinizi biliyor musunuz? Evinizde su israfına son vermek için öncelikle nerede ne kadar su tükettiğinizi bilmelisiniz.

Detaylı

Doğayla Uyumlu Yaşamın Adresi:

Doğayla Uyumlu Yaşamın Adresi: Özlem İkinci Dr, Bilimsel Programlar Başuzmanı, TÜBİTAK Bilim ve Teknik Dergisi Doğayla Uyumlu Yaşamın Adresi: Ekolojik Köyler Büyük şehirlerde yaşayan pek çok kişinin hayalidir köy yaşamı. Gürültüden

Detaylı

Tarım & gıda alanlarında küreselleşme düzeyi. Hareket planları / çözüm önerileri. Uluslararası yatırımlar ve Türkiye

Tarım & gıda alanlarında küreselleşme düzeyi. Hareket planları / çözüm önerileri. Uluslararası yatırımlar ve Türkiye Fırsatlar Ülkesi Türkiye Yatırımcılar için Güvenli bir Liman Tarım ve Gıda Sektöründe Uluslararası Yatırımlar Dr Mehmet AKTAŞ Yaşar Holding A.Ş. 11-12 Şubat 2009, İstanbul sunuş planı... I. Küresel gerçekler,

Detaylı

DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİ SEKTÖRÜNE GENEL BAKIŞ

DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİ SEKTÖRÜNE GENEL BAKIŞ DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİ SEKTÖRÜNE GENEL BAKIŞ Hazırlayan ve Derleyen: Zehra N.ÖZBİLGİN Ar-Ge Şube Müdürlüğü Kasım 2012 DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİNDE ÜRETİM VE TÜKETİM yılında 9.546 milyon

Detaylı

Arazi verimliliği artırılacak, Proje alanında yaşayan yöre halkının geçim şartları iyileştirilecek, Hane halkının geliri artırılacak, Tarımsal

Arazi verimliliği artırılacak, Proje alanında yaşayan yöre halkının geçim şartları iyileştirilecek, Hane halkının geliri artırılacak, Tarımsal Arazi verimliliği artırılacak, Proje alanında yaşayan yöre halkının geçim şartları iyileştirilecek, Hane halkının geliri artırılacak, Tarımsal kaynaklı kirlilik azaltılacak, Marjinal alanlar üzerindeki

Detaylı

C.Can Aktan (ed), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayını, 2002. DÜNYADA VE TÜRKİYE DE İNSANİ YOKSULLUK

C.Can Aktan (ed), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayını, 2002. DÜNYADA VE TÜRKİYE DE İNSANİ YOKSULLUK C.Can Aktan (ed), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayını,. DÜNYADA VE TÜRKİYE DE İNSANİ YOKSULLUK İnsani yoksulluk (human poverty), Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı

Detaylı

KÜRESEL ĞİŞİKLİĞİ SU KAYNAKLARI VE KONYA HAVZASI NDA SOMUT ADIMLAR. Dr. Filiz Demirayak Genel Müdür fdemirayak@wwf.org.tr

KÜRESEL ĞİŞİKLİĞİ SU KAYNAKLARI VE KONYA HAVZASI NDA SOMUT ADIMLAR. Dr. Filiz Demirayak Genel Müdür fdemirayak@wwf.org.tr KÜRESEL İKLİM M DEĞİŞİ ĞİŞİKLİĞİ SU KAYNAKLARI VE KONYA HAVZASI NDA SOMUT ADIMLAR Dr. Filiz Demirayak Genel Müdür fdemirayak@wwf.org.tr WWF (Dünya Doğayı Koruma Vakfı) Dünyanın en büyük ve saygın doğa

Detaylı

Tablo : Türkiye Su Kaynakları potansiyeli. Ortalama (aritmetik) Yıllık yağış 642,6 mm Ortalama yıllık yağış miktarı 501,0 km3

Tablo : Türkiye Su Kaynakları potansiyeli. Ortalama (aritmetik) Yıllık yağış 642,6 mm Ortalama yıllık yağış miktarı 501,0 km3 Dünyadaki toplam su miktarı 1,4 milyar km3 tür. Bu suyun % 97'si denizlerde ve okyanuslardaki tuzlu sulardan oluşmaktadır. Geriye kalan yalnızca % 2'si tatlı su kaynağı olup çeşitli amaçlar için kullanılabilir

Detaylı

DÜNYA DA BU HAFTA 14 18 ARALIK 2015

DÜNYA DA BU HAFTA 14 18 ARALIK 2015 DÜNYA DA BU HAFTA 14 18 ARALIK 2015 AVRUPA'DA İNŞAAT ÜRETİMİ EKİMDE ARTTI Euro Bölgesinde inşaat üretimi yıllık yüzde 1,1 artış kaydetti Euro Bölgesinde inşaat üretimi ekim ayında aylık bazda yüzde 0,5,

Detaylı

KÜRESEL OTOMOTİV OEM BOYALARI PAZARI. Bosad Genel Sekreterliği

KÜRESEL OTOMOTİV OEM BOYALARI PAZARI. Bosad Genel Sekreterliği KÜRESEL OTOMOTİV OEM BOYALARI PAZARI Bosad Genel Sekreterliği SEKTÖR ANALİZİ Otomotiv OEM boyaları dünyanın en büyük boya segmentlerinden biridir. Otomotiv OEM boyaları, 2011 yılında toplam küresel boya

Detaylı

Dünya nüfusunun hızla artması sonucu ortaya çıkan dünyanın artan besin ihtiyacını karşılamak ve birim alandan daha fazla ürün almak amacı ile

Dünya nüfusunun hızla artması sonucu ortaya çıkan dünyanın artan besin ihtiyacını karşılamak ve birim alandan daha fazla ürün almak amacı ile Dünya nüfusunun hızla artması sonucu ortaya çıkan dünyanın artan besin ihtiyacını karşılamak ve birim alandan daha fazla ürün almak amacı ile uygulanan kültürel önlemlerden biri de tarım ilacı uygulamalarıdır.

Detaylı

DÜNYA TARIMININ BAŞLICA SORUNLARI

DÜNYA TARIMININ BAŞLICA SORUNLARI DÜNYA TARIMININ BAŞLICA SORUNLARI Dünya tarımındaki başlıca sorunlar Nüfus artışı ve kişi başına tüketim miktarındaki artış. Tarımsal üretimin dengesiz dağılımı. Az gelişmiş ülkelerde kullanılan tarımsal

Detaylı

Erbil Ticaret ve Sanayi Odası Başkanı Dara Celil Hayat ile Türkiye-Kürdistan Ekonomik ilişkileri. 02 Temmuz 2014

Erbil Ticaret ve Sanayi Odası Başkanı Dara Celil Hayat ile Türkiye-Kürdistan Ekonomik ilişkileri. 02 Temmuz 2014 Erbil Ticaret ve Sanayi Odası Başkanı Dara Celil Hayat ile Türkiye ile Kürdistan arasındaki ekonomik ilişkiler son yılların en önemli rakamlarına ulaşmış bulunuyor. Bugünlerde petrol anlaşmaları ön plana

Detaylı

TR33 Bölgesi nin Üretim Yapısının ve Düzeyinin Tespiti ve Analizi. Ek 5: Uluslararası Koşulların Analizi

TR33 Bölgesi nin Üretim Yapısının ve Düzeyinin Tespiti ve Analizi. Ek 5: Uluslararası Koşulların Analizi TR33 Bölgesi nin Üretim Yapısının ve Düzeyinin Tespiti ve Analizi Ek 5: Uluslararası Koşulların Analizi Sektörün genel özellikleri Kümes hayvanlarının etleri ve yenilen sakatatı Ürünler dünyada ortalama

Detaylı

SEKTÖRÜN BENİMSENEN FUARI ELEX

SEKTÖRÜN BENİMSENEN FUARI ELEX SEKTÖRÜN BENİMSENEN FUARI ELEX 3. ELEX FUARI 25-28 EYLÜL 2014 TARİHLERİ ARASINDA İSTANBUL FUAR MERKEZİ NDE SEKTÖRÜN EN ÖNEMLİ BULUŞMASINA İMZA ATTI 25-28 Eylül 2014 tarihleri arasında organize edilen ve

Detaylı

AÇLIĞIN ÖNLENMESĠ ve GIDA GÜVENCESĠNĠN SAĞLANMASI

AÇLIĞIN ÖNLENMESĠ ve GIDA GÜVENCESĠNĠN SAĞLANMASI AÇLIĞIN ÖNLENMESĠ ve GIDA GÜVENCESĠNĠN SAĞLANMASI Yrd. Doç. Dr. Mustafa ERBAġ Sultan ARSLAN A. Nur DURAK Akdeniz Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Gıda Mühendisliği Bölümü erbas@akdeniz.edu.tr Sunum Planı

Detaylı

Yaşar Topluluğu nda Su Riski ve Verimlilik Çalışmaları

Yaşar Topluluğu nda Su Riski ve Verimlilik Çalışmaları Yaşar Topluluğu nda Su Riski ve Verimlilik Çalışmaları 16 Aralık 2015/İZMİR Dilek EMİL Kurumsal İlişkiler Koordinatörü Birleşmiş Milletler Çevre Programı na göre dünyada 1.400 milyon km 3 su bulunuyor.

Detaylı

topraksuenerji-kuzey Çin'de kuraklık çok büyük bir tehdit oluşturuken hükümetin aldığı önlemler de bu tehlikenin daha da artmasına neden oluyor.

topraksuenerji-kuzey Çin'de kuraklık çok büyük bir tehdit oluşturuken hükümetin aldığı önlemler de bu tehlikenin daha da artmasına neden oluyor. Kuzey Çin Kuruyor! 12 Ekim 2013 topraksuenerji-kuzey Çin'de kuraklık çok büyük bir tehdit oluşturuken hükümetin aldığı önlemler de bu tehlikenin daha da artmasına neden oluyor. Perkin'deki Carnegie-Tsinghua

Detaylı

2014 AĞUSTOS DIŞ TİCARET RAPORU

2014 AĞUSTOS DIŞ TİCARET RAPORU 2014 AĞUSTOS DIŞ TİCARET RAPORU ATSO DIŞ TİCARET SERVİSİ *Tablo ve listeler TİM ve TUİK istatistikleri ihracat ve ithalat verilerine göre ATSO- Dış Ticaret Servisi tarafından derlenmiştir. 2014 AĞUSTOS

Detaylı

PAGEV - PAGDER. Dünya Toplam PP İthalatı

PAGEV - PAGDER. Dünya Toplam PP İthalatı 1 DÜNYA ve TÜRKİYE POLİPROPİLEN ( PP ) DIŞ TİCARET ANALİZİ Barbaros Demirci ( Genel Müdür ) Neslihan Ergün ( Teknik Uzman Kimya Müh. ) PAGEV - PAGDER DÜNYA TOPLAM PP İTHALATI : Dünya toplam PP ithalatı

Detaylı

Enerji Ülkeleri.Rusya En Zengin..! 26 Ocak 2015

Enerji Ülkeleri.Rusya En Zengin..! 26 Ocak 2015 Enerji Ülkeleri.Rusya En Zengin..! 26 Ocak 2015 Dünyanın Enerji Kaynakları Konusunda En Zengin Ülkeleri A1 Capital Yorumu Coğrafya ve tarih kitaplarında ülkemiz için jeopolitik öneme sahip kilit ve kritik

Detaylı

UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2006

UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2006 UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2006 ULUSLARARASI YATIRIMCILAR DERNEĞİ 16.10.200.2006 İSTANBUL DÜNYADA DOĞRUDAN YABANCI YATIRIMLAR (milyar $) 1600 1400 1396 1200 1092 1000 800 693 826 716 710 916 600 400 331

Detaylı

Türkiye, 2012 yılında dünyada uluslararası doğrudan yatırım liginde iki basamak yükseldi

Türkiye, 2012 yılında dünyada uluslararası doğrudan yatırım liginde iki basamak yükseldi Basın Bülteni 26 Haziran 2013 YASED, UNCTAD 2013 Dünya Yatırım Raporu nu açıkladı Türkiye, 2012 yılında dünyada uluslararası doğrudan yatırım liginde iki basamak yükseldi 2012 yılında dünyada yüzde 18

Detaylı

3. SU TASARRUFU SAĞLAMANIN YOLLARI

3. SU TASARRUFU SAĞLAMANIN YOLLARI 3. SU TASARRUFU SAĞLAMANIN YOLLARI Su tasarrufu sağlamanın yolları üç grup içerisinde değerlendirilir. Birincisi; musluk suyunun yerine yağmur suyu ve arıtılmış su gibi suların kullanımın sağlanması, ikincisi;

Detaylı

Kuraklıkta Son Durum. Esin ERTEK TSKB Ekonomik Araştırmalar erteke@tskb.com.tr

Kuraklıkta Son Durum. Esin ERTEK TSKB Ekonomik Araştırmalar erteke@tskb.com.tr Esin ERTEK TSKB Ekonomik Araştırmalar erteke@tskb.com.tr Ağustos 2014 2013-2014 kış döneminde ülke genelinde etkisi hissedilen meteorolojik kuraklık, 2014 ün ilk yarısında bölgesel olarak devam etti. Türkiye

Detaylı

Sürdürülebilir Kalkınma - Yeşil Büyüme. 30 Mayıs 2012

Sürdürülebilir Kalkınma - Yeşil Büyüme. 30 Mayıs 2012 Sürdürülebilir Kalkınma - Yeşil Büyüme 30 Mayıs 2012 Sürdürülebilir Kalkınma gelecek kuşakların kendi ihtiyaçlarını karşılayabilme olanağından ödün vermeksizin bugünün ihtiyaçlarını karşılayabilecek kalkınma

Detaylı

Yakın n Gelecekte Enerji

Yakın n Gelecekte Enerji Yakın n Gelecekte Enerji Doç.Dr.Mustafa TIRIS Enerji Enstitüsü Müdürü Akademik Forum 15 Ocak 2005 Kalyon Otel, İstanbul 1 Doç.Dr.Mustafa TIRIS 1965 Yılı nda İzmir de doğdu. 1987 Yılı nda İTÜ den Petrol

Detaylı

Türkiye-Meksika. Serbest Ticaret Anlaşması 2. Tur Müzakereleri. 15-16-17 Eylül 2014 Meksika

Türkiye-Meksika. Serbest Ticaret Anlaşması 2. Tur Müzakereleri. 15-16-17 Eylül 2014 Meksika Türkiye-Meksika Serbest Ticaret Anlaşması 2. Tur Müzakereleri 15-16-17 Eylül 2014 Meksika 24 Aralık 2014 Ozan ÖZDEMİR AB Uzman Yardımcısı (İstatistik) Ekonomik ve Teknik İlişkiler Dairesi Avrupa Birliği

Detaylı

Yenilebilir Enerji Kaynağı Olarak Rüzgar Enerjisi

Yenilebilir Enerji Kaynağı Olarak Rüzgar Enerjisi Yenilebilir Enerji Kaynağı Olarak Rüzgar Enerjisi İbrahim M. Yağlı* Enerji üretiminde Rüzgar Enerjisinin Üstünlükleri Rüzgar enerjisinin, diğer enerji üretim alanlarına göre, önemli üstünlükleri bulunmaktadır:

Detaylı

DÜNYA SERAMİK SAĞLIK GEREÇLERİ İHRACATI. Genel Değerlendirme

DÜNYA SERAMİK SAĞLIK GEREÇLERİ İHRACATI. Genel Değerlendirme DÜNYA SERAMİK SAĞLIK GEREÇLERİ İHRACATI Genel Değerlendirme Haziran 2014 2012 yılı dünya seramik sağlık gereçleri ihracat rakamlarına bakıldığında, 2011 yılı rakamlarına nazaran daha az dalgalanma gösterdiği

Detaylı

LAND DEGRADATİON. Hanifi AVCI AGM Genel Müdür Yardımcısı

LAND DEGRADATİON. Hanifi AVCI AGM Genel Müdür Yardımcısı ARAZİ BOZULUMU LAND DEGRADATİON Hanifi AVCI AGM Genel Müdür Yardımcısı LAND DEGRADATİON ( ARAZİ BOZULUMU) SOİL DEGRADATİON (TOPRAK BOZULUMU) DESERTİFİCATİON (ÇÖLLEŞME) Arazi Bozulumu Nedir - Su ve rüzgar

Detaylı

* EL KAZANDI BİZ ÖVÜNÜYORUZ *BORSA 2012 DE DE YABANCIYA ÇALIŞTI *İstanbul da kazanıp, New York ta, Londra da şampanya patlattılar

* EL KAZANDI BİZ ÖVÜNÜYORUZ *BORSA 2012 DE DE YABANCIYA ÇALIŞTI *İstanbul da kazanıp, New York ta, Londra da şampanya patlattılar Umut Oran Basın Açıklaması 06.01.2013 Yarın Aydın-Söke de pamuk üreticileriyle bir araya gelecek olan CHP Genel Başkan Yardımcısı, İstanbul Milletvekili Umut Oran ın, yazılı açıklaması şöyle: * EL KAZANDI

Detaylı

ENERJİ KAYNAKLARI ve TÜRKİYE DİYARBAKIR TİCARET VE SANAYİ ODASI

ENERJİ KAYNAKLARI ve TÜRKİYE DİYARBAKIR TİCARET VE SANAYİ ODASI ENERJİ KAYNAKLARI ve TÜRKİYE DİYARBAKIR TİCARET VE SANAYİ ODASI ENERJİ KAYNAKLARI ve TÜRKİYE Türkiye önümüzdeki yıllarda artan oranda enerji ihtiyacı daha da hissedecektir. Çünkü,ekonomik kriz dönemleri

Detaylı

AKP hükümeti zamanında ekonomik büyüme ve istikrar sağlanmıştır

AKP hükümeti zamanında ekonomik büyüme ve istikrar sağlanmıştır Türkiye, AKP iktidarı zamanında ekonomik büyüme ve istikrar elde etmiştir. Bu başarı, geçmiş hükümetler ve diğer büyüyen ekonomiler ile karşılaştırıldığında pek de etkileyici değildir Temel Mesajlar 1.

Detaylı

Türkiye de Kadın İstihdam Sorununa Çözümler LİZBON SÜRECİ ve KADIN GİRİŞİMCİLİĞİ

Türkiye de Kadın İstihdam Sorununa Çözümler LİZBON SÜRECİ ve KADIN GİRİŞİMCİLİĞİ Türkiye de Kadın İstihdam Sorununa Çözümler LİZBON SÜRECİ ve KADIN GİRİŞİMCİLİĞİ TOBB Kadın Girişimciler Kurulu Kongresi Ankara, 25 Ağustos 2008 Y.Doç.Dr. İpek İlkkaracan İstanbul Teknik Üniversitesi Kadının

Detaylı

Sıra Ürün Adı 2010 2011

Sıra Ürün Adı 2010 2011 YAŞ MEYVE VE SEBZE DÜNYA ÜRETİMİ Dünya Yaş Sebze Üretimi Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) nün en güncel verileri olan 2011 yılı verilerine göre; 2011 yılında dünyada 56,7 milyon hektar alanda

Detaylı

GAMBİYA ÜLKE RAPORU. Türkiye İşadamları ve Sanayiciler Konfederasyonu Afrika Koordinatörlüğü http://www.tuskon.org africa@tuskon.

GAMBİYA ÜLKE RAPORU. Türkiye İşadamları ve Sanayiciler Konfederasyonu Afrika Koordinatörlüğü http://www.tuskon.org africa@tuskon. GAMBİYA ÜLKE RAPORU 1. Nüfus: 1.797.860 (Dünyada 149.) 2. Nüfus artış oranı: % 2,4 (Dünyada 32.) 3. Yaş yapısı: 0-14yaş: % 40 15 64 yaş: % 57 65 yaş ve üstü: % 3 4. Şehirleşme: % 58 5. En büyük şehir:

Detaylı

ENDÜSTRİYEL KORUYUCU BOYALAR. Bosad Genel Sekreterliği

ENDÜSTRİYEL KORUYUCU BOYALAR. Bosad Genel Sekreterliği ENDÜSTRİYEL KORUYUCU BOYALAR Bosad Genel Sekreterliği SEKTÖR ANALİZİ Endüstriyel koruyucu boyalar talep hacminin %5 ini ve küresel boya satışlarının %7 sini oluşturmaktadır. Koruyucu boyaların hacimsel

Detaylı

Dünyada ve Türkiye de Endüstriyel Süt İşleme

Dünyada ve Türkiye de Endüstriyel Süt İşleme Dünyada ve Türkiye de Endüstriyel Süt İşleme Dünyada üretilen toplam süt miktarı farklı kuruluşlar tarafından açıklanmaktadır. Bu kuruluşlar temelde birbirleriyle bağlantılı olmalarına rağmen veri toplama

Detaylı

Türkiye nin Enerji Teknolojileri Vizyonu

Türkiye nin Enerji Teknolojileri Vizyonu Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu 26. Toplantısı Türkiye nin Enerji Teknolojileri Vizyonu Prof. Dr. Yücel ALTUNBAŞAK Başkanı Enerji İhtiyacımız Katlanarak Artıyor Enerji ihtiyacımız ABD, Çin ve Hindistan

Detaylı

Dünya Enerji Görünümü 2012. Dr. Fatih BİROL Uluslararası Enerji Ajansı Baş Ekonomisti Ankara, 25 Aralık 2012

Dünya Enerji Görünümü 2012. Dr. Fatih BİROL Uluslararası Enerji Ajansı Baş Ekonomisti Ankara, 25 Aralık 2012 Dünya Enerji Görünümü 2012 Dr. Fatih BİROL Uluslararası Enerji Ajansı Baş Ekonomisti Ankara, 25 Aralık 2012 Genel Durum Küresel enerji sisteminin temelleri değişiyor Bazı ülkelerde petrol ve doğalgaz üretimi

Detaylı

UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2008

UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2008 UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2008 24 Eylül 2008 İstanbul 1 DÜNYA YATIRIM RAPORU Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Örgütü UNCTAD ın uluslararası yatırımlara ilişkin olarak hazırladığı Dünya Yatırım

Detaylı

3 Temmuz 2009 İngiltere Büyükelçiliği Konutu, Ankara Saat: 16:00. Çevre ve Orman Bakanlığı nın Saygıdeğer Müsteşar Yardımcısı,

3 Temmuz 2009 İngiltere Büyükelçiliği Konutu, Ankara Saat: 16:00. Çevre ve Orman Bakanlığı nın Saygıdeğer Müsteşar Yardımcısı, Türkiye nin İklim Değişikliği Ulusal Eylem Planı nın Geliştirilmesi Projesi nin Açılış Toplantısında Ulrika Richardson-Golinski a.i. Tarafından Yapılan Açılış Konuşması 3 Temmuz 2009 İngiltere Büyükelçiliği

Detaylı

Ortadoğu'da su ve petrol (*) İki stratejik ürünün birbiriyle ilişkisi... Dursun YILDIZ. İnş Müh Su Politikaları Uzmanı

Ortadoğu'da su ve petrol (*) İki stratejik ürünün birbiriyle ilişkisi... Dursun YILDIZ. İnş Müh Su Politikaları Uzmanı İki stratejik ürünün birbiriyle ilişkisi... Ortadoğu'da su ve petrol (*) Dursun YILDIZ İnş Müh Su Politikaları Uzmanı Petrol zengini Ortadoğu'nun su gereksinmesini gidermek amacıyla üretilen projelerden

Detaylı

Dünyadaki toplam su potansiyeli. Dünyadaki toplam su miktarı : 1,4 milyar km 3 3/31

Dünyadaki toplam su potansiyeli. Dünyadaki toplam su miktarı : 1,4 milyar km 3 3/31 İçerik Dünyadaki su potansiyeline bakış Türkiye deki su potansiyeline bakış Su Yönetimi Genel Müdürlüğü Görevleri Mevzuat Çalışmaları Yapılan Faaliyetler Su Tasarrufu Eylem Planı Su Ayakizi Çalışmaları

Detaylı

MÜCEVHER İHRACATÇILARI BİRLİĞİ MAL GRUBU ÜLKE RAPORU (TÜRKİYE GENELİ) - (KÜMÜLATİF)

MÜCEVHER İHRACATÇILARI BİRLİĞİ MAL GRUBU ÜLKE RAPORU (TÜRKİYE GENELİ) - (KÜMÜLATİF) ALTINDAN MAMUL MÜCEVHERCİ VE KUYUMCU EŞYASI 1 BİRLEŞİK ARAP EMİRLİ 269.665.223,68 305.580.419,69 13,32 ALTINDAN MAMUL MÜCEVHERCİ VE KUYUMCU EŞYASI 2 IRAK 155.240.675,64 92.044.938,69-40,71 ALTINDAN MAMUL

Detaylı

Okullarda Su Tüketimi %40 Azaltılabilir

Okullarda Su Tüketimi %40 Azaltılabilir Okullarda Su Tüketimi %40 Azaltılabilir Prof. Dr. Mustafa ÖZTÜRK TBMM Çevre Komisyonu Başkan Vekili Su en temel ihtiyaç maddelerimizden biridir. Susuz hayat olmaz. Küresel ısınmanın, sanayileşmenin ve

Detaylı

2015 OCAK DIŞ TİCARET RAPORU

2015 OCAK DIŞ TİCARET RAPORU 2015 OCAK DIŞ TİCARET RAPORU ATSO DIŞ TİCARET SERVİSİ *Tablo ve listeler TİM ve TUİK istatistikleri ihracat ve ithalat verilerine göre ATSO- Dış Ticaret Servisi tarafından derlenmiştir. 2015 OCAK / TÜRKİYE

Detaylı

TEB KOBİ AKADEMİ Tarım Buluşmaları. 13 Aralık 2012 İZMİR

TEB KOBİ AKADEMİ Tarım Buluşmaları. 13 Aralık 2012 İZMİR TEB KOBİ AKADEMİ Tarım Buluşmaları 13 Aralık 2012 İZMİR Hizmetlerimiz 13 Aralık 2012 İZMİR KOBİ Akademi KOBİ lerin yurtiçi ve uluslararası pazarlardaki karlılıklarını ve rekabet güçlerini artırabilecekleri

Detaylı

Türkiye Cumhuriyeti-Ekonomi Bakanlığı, 2012 0

Türkiye Cumhuriyeti-Ekonomi Bakanlığı, 2012 0 Türkiye Cumhuriyeti-Ekonomi Bakanlığı, 2012 0 GIDA İŞLEME MAKİNELERİ SEKTÖRÜN TANIMI VE SINIFLANDIRILMASI 8417.20 Ekmek, pasta, bisküvi fırınları (elektriksiz) 8419.31 Tarım ürünleri için kurutucular 8419.89

Detaylı

Doğal Su Ekosistemleri. Yapay Su Ekosistemleri

Doğal Su Ekosistemleri. Yapay Su Ekosistemleri Okyanuslar ve denizler dışında kalan ve karaların üzerinde hem yüzeyde hem de yüzey altında bulunan su kaynaklarıdır. Doğal Su Ekosistemleri Akarsular Göller Yer altı su kaynakları Bataklıklar Buzullar

Detaylı

9. Dubai Uluslararası Gayrimenkul ve Emlak Fuarı (İPS) en yeni projemiz olan Dubai Sustainable City yi duyurmak için mükkemmel ve en doğru ortamdi.

9. Dubai Uluslararası Gayrimenkul ve Emlak Fuarı (İPS) en yeni projemiz olan Dubai Sustainable City yi duyurmak için mükkemmel ve en doğru ortamdi. 8,000 m 2 FUAR ALANI 291 KATILIMCI 77 YERLİ KATILIMCI 214 ULUSLARARASI KATILIMCI 37 MEDYA ORTAĞI 7,637 MEDYA ORTAĞI IPS (INTERNATIONAL PROPERTY SHOW) 2013, Dubai Arazi ve İskan Departmanı nın katkılarıyla

Detaylı

Çimento, Cam, Seramik ve Toprak Ürünleri Sektör Raporu 2010

Çimento, Cam, Seramik ve Toprak Ürünleri Sektör Raporu 2010 Çimento, Cam, Seramik ve Toprak Ürünleri Sektör Raporu 2010 Avrupa kıtasından Amerika kıtasına, Orta Doğu Ülkelerinden Afrika ülkelerine kadar geniş yelpazeyi kapsayan 200 ülkeye ihracat gerçekleştiren

Detaylı

2015 HAZİRAN DIŞ TİCARET RAPORU

2015 HAZİRAN DIŞ TİCARET RAPORU 2015 HAZİRAN DIŞ TİCARET RAPORU ATSO DIŞ TİCARET SERVİSİ *Tablo ve listeler TİM ve TUİK istatistikleri ihracat ve ithalat verilerine göre ATSO- Dış Ticaret Servisi tarafından derlenmiştir. 2015 HAZİRAN

Detaylı

1. Nüfus değişimi ve göç

1. Nüfus değişimi ve göç Sulamanın Çevresel Etkileri Doğal Kaynaklar Üzerindeki Etkiler Biyolojik ve Ekolojik Kaynaklar Üzerindeki Etkiler Sağlık Etkileri 1.Nüfus değişimi ve göç 2.Gelir düzeyi ve işgücü 3.Yeniden yerleşim 4.Kültürel

Detaylı

Patatesin Dünyadaki Açlığın ve Yoksulluğun Azaltılmasındaki Yeri ve Önemi

Patatesin Dünyadaki Açlığın ve Yoksulluğun Azaltılmasındaki Yeri ve Önemi Patatesin Dünyadaki Açlığın ve Yoksulluğun Azaltılmasındaki Yeri ve Önemi Prof. Dr. Necmi İŞLER M.K.Ü. Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü Antakya/HATAY Güney Amerika kökenli bir bitki olan patates

Detaylı

TÜRKİYE NİN İHTİYAÇ DUYDUĞU FUAR 3.ELECTRONIST FUARI

TÜRKİYE NİN İHTİYAÇ DUYDUĞU FUAR 3.ELECTRONIST FUARI TÜRKİYE NİN İHTİYAÇ DUYDUĞU FUAR 3.ELECTRONIST FUARI Sektörlerindeki ürünlerin, en son teknolojik gelişmelerin, dünyadaki trendlerin ve son uygulamaların sergilendiği, 25-28 Eylül 2014 tarihleri arasında

Detaylı

Basın Bülteni Release

Basın Bülteni Release Basın Bülteni Release BASF, ikinci çeyrekte satış hacmini artırdı 26 Temmuz 2014 BASF, 2014 yılı ikinci çeyreğinde satışlarını yüzde 1 artırarak 18,5 milyar avroya çıkardı. Şirketin faiz ve vergi öncesi

Detaylı

Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü

Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü Tavukçuluk Araştırma İstasyonu Müdürlüğü (20-25 Temmuz 2013 Madagaskar Ziyareti) Serdar KAMANLI Ankara-2013 1 Sunu Akışı Madagaskar Madagaskarda yaptığımız

Detaylı

RAKAMLARLA DÜNYA TARIMI

RAKAMLARLA DÜNYA TARIMI KÜRESEL KRİZ VE TARIM SEKTÖRÜ RAKAMLARLA DÜNYA TARIMI İzmir Ticaret Borsası Ar-Ge Müdürlüğü Nisan 2014 İZMİR TİCARET BORSASI Sayfa 0 ÇALIŞMAYA İLİŞKİN NOTLAR Bu çalışmada yer alan istatistiklerden; Dünya

Detaylı

BU YIL ULUSLARARASI KOOPERATİFLER YILI!

BU YIL ULUSLARARASI KOOPERATİFLER YILI! BU YIL ULUSLARARASI KOOPERATİFLER YILI! Birleşmiş Milletler Genel Kurulu; kooperatiflerin sosyo-ekonomik kalkınmaya, özellikle yoksulluğun azaltılmasına, istihdam yaratılmasına ve sosyal bütünleşmeye olan

Detaylı

tepav Biyoteknolojide son yıllarda artan birleşme ve satın alma işlemleri ne anlama geliyor? Haziran2014 N201419 POLİTİKANOTU

tepav Biyoteknolojide son yıllarda artan birleşme ve satın alma işlemleri ne anlama geliyor? Haziran2014 N201419 POLİTİKANOTU POLİTİKANOTU Haziran2014 N201419 tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Selin ARSLANHAN MEMİŞ 1 Yaşam Bilimleri ve Sağlık Politikaları Analisti Biyoteknolojide son yıllarda artan birleşme ve

Detaylı

2000-2006 yılları arası Tekstil Makineleri Yatırım Durumu

2000-2006 yılları arası Tekstil Makineleri Yatırım Durumu 2000-2006 yılları arası Tekstil Makineleri Yatırım Durumu Entegre bir dünyada tekstilin rekabet gücü 2007 ITMF Yıllık Konferansının genel temasıydı. Global tekstil endüstrisi geçen on yılda özellikle (1)

Detaylı

Liberalleşmenin Türkiye Enerji. 22 Şubat 2012

Liberalleşmenin Türkiye Enerji. 22 Şubat 2012 Liberalleşmenin Türkiye Enerji Piyasasına Etkileri i 22 Şubat 2012 Liberalleşmenin son kullanıcılara yararları somutları çeşitli sektörlerde kanıtlanmıştır Telekom Havayolu Liberalleşme öncesi > Genellikle

Detaylı

www.terbo.com.tr TERLEYEN BORU TOPRAK ALTI SULAMA BORUSU

www.terbo.com.tr TERLEYEN BORU TOPRAK ALTI SULAMA BORUSU www.terbo.com.tr TERLEYEN BORU TOPRAK ALTI SULAMA BORUSU Tasarrufun önemi Su kaynakları bakımından çok zengin olmayan Türkiye de de suyun bütün sektörlerde tasarruflu kullanımını özendirici yeni tedbirler

Detaylı

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI VE DALGA ENERJİSİ. O.Okan YEŞİLYURT Gökhan IŞIK

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI VE DALGA ENERJİSİ. O.Okan YEŞİLYURT Gökhan IŞIK YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI VE DALGA ENERJİSİ O.Okan YEŞİLYURT Gökhan IŞIK NEDİR BU ENERJİ? İş Yapabilme Yeteneğidir. Canlı Tüm Organizmalar Enerjiye İhtiyaç Duyar. İnsanlık Enerjiye Bağımlıdır. Yaşam

Detaylı

INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015

INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015 INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015 Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer AB ve Uluslararası Organizasyonlar Şefliği Uzman Yardımcısı IMF Küresel Ekonomik

Detaylı

PRICE WATERHOUSE COOPERS ADLI YÖNETİM DANIŞMANLIĞI ŞİRKETİNİN OPASİTE İNDEKSİ ARAŞTIRMASININ SONUÇLARI *

PRICE WATERHOUSE COOPERS ADLI YÖNETİM DANIŞMANLIĞI ŞİRKETİNİN OPASİTE İNDEKSİ ARAŞTIRMASININ SONUÇLARI * Coşkun Can Aktan (Ed.) Yolsuzlukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Yayınları, 21. PRICE WATERHOUSE COOPERS ADLI YÖNETİM DANIŞMANLIĞI ŞİRKETİNİN OPASİTE İNDEKSİ ARAŞTIRMASININ SONUÇLARI * Opasite

Detaylı

Aylık Dış Ticaret Analizi

Aylık Dış Ticaret Analizi EKİM YÖNETİCİ ÖZETİ Bu çalışmada, Türkiye İhracatçılar Meclisi tarafından her ayın ilk günü açıklanan ihracat rakamları temel alınarak Türkiye nin aylık dış ticaret analizi yapılmaktadır. Aşağıdaki analiz,

Detaylı

21. YÜZYILDA TEMEL RİSKLER

21. YÜZYILDA TEMEL RİSKLER 21. YÜZYILDA TEMEL RİSKLER KÜRESEL EKONOMİYİ ROTASINDAN ÇIKARABİLECEK 10 BÜYÜK TEHLİKE DÜNYA EKONOMİSİ VE ABD EKONOMİSİNDE OLASI MAKRO DENGESİZLİKLER (BÜTÇE VE CARİ İ LEMLER AÇIĞI) (TWIN TOWERS) İSTİKRARSIZ

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI

AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI AVRUPA BİRLİĞİ ve ÇEVRE Avrupa Birliği Bakanlığı Sunum İçeriği AB ve Çevre- Temel ilkeler AB ve İklim Değişikliği AB ve Su Kalitesi AB ve Atık Geri Dönüşümü Müzakere sürecinde

Detaylı

ĞİŞİKLİĞİ. Yeni Mücadele ile Yüzleşmek. Kasım 2006

ĞİŞİKLİĞİ. Yeni Mücadele ile Yüzleşmek. Kasım 2006 İKLİM M DEĞİŞİ ĞİŞİKLİĞİ Yeni Mücadele ile Yüzleşmek Kasım 2006 WWF Kimdir? WWF 5 kıtada, 50 den fazla ülkede temsilciliği bulunan dünyanın en büyük ve saygın doğa kuruluşlarındandır. 100 den fazla ülkede

Detaylı

Dengeli Beslenme. Efe Kaan Fidancı

Dengeli Beslenme. Efe Kaan Fidancı Dengeli Beslenme Yaşamımız boyunca sürekli büyürüz. Bebeklikten itibaren sağlıklı bir şekilde büyümek ve gelişmek için düzenli, dengeli ve yeterli beslenmemiz gerekir. Beslenmek yani yemek yemek günlük

Detaylı

TÜRKİYE NİN TARIM ÜRÜNLERİ PAZARINDAKİ YERİ VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ

TÜRKİYE NİN TARIM ÜRÜNLERİ PAZARINDAKİ YERİ VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ TÜRKİYE NİN TARIM ÜRÜNLERİ PAZARINDAKİ YERİ VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ Şebnem BORAN Günnur BİNİCİ ALTINTAŞ Tarım sektörü; insanlar için gerekli gıdaları karşılayan, sanayiye hammadde kaynağı oluşturan, nüfusun

Detaylı

2015 ŞUBAT DIŞ TİCARET RAPORU

2015 ŞUBAT DIŞ TİCARET RAPORU 2015 ŞUBAT DIŞ TİCARET RAPORU ATSO DIŞ TİCARET SERVİSİ *Tablo ve listeler TİM ve TUİK istatistikleri ihracat ve ithalat verilerine göre ATSO- Dış Ticaret Servisi tarafından derlenmiştir. 2015 ŞUBAT / TÜRKİYE

Detaylı

Büyüme Rakamları Üzerine Karşılaştırmalı Bir Değerlendirme. Tablo 1. En hızlı daralan ve büyüyen ekonomiler 3. 2009'da En Hızlı Daralan İlk 10 Ekonomi

Büyüme Rakamları Üzerine Karşılaştırmalı Bir Değerlendirme. Tablo 1. En hızlı daralan ve büyüyen ekonomiler 3. 2009'da En Hızlı Daralan İlk 10 Ekonomi POLİTİKANOTU Mart2011 N201126 tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Sarp Kalkan 1 Politika Analisti, Ekonomi Etütleri Ayşegül Dinççağ 2 Araştırmacı, Ekonomi Etütleri Büyüme Rakamları Üzerine

Detaylı

Sudan Cumhuriyeti Büyükelçiliği Ankara

Sudan Cumhuriyeti Büyükelçiliği Ankara Sudan Cumhuriyeti Büyükelçiliği Ankara Sudan daki Yatırım Ortamı ve İş Olanakları 1- Temel Bilgiler: Hazırlayan: Abdelgader ABDALLA* Sunan: Dr. Mutrif SIDDIG** Çeviren: Ufuk TEPEBAŞ Konum: Afrika bölgesinin

Detaylı

RÜZGAR ENERJĐSĐ. Erdinç TEZCAN FNSS

RÜZGAR ENERJĐSĐ. Erdinç TEZCAN FNSS RÜZGAR ENERJĐSĐ Erdinç TEZCAN FNSS Günümüzün ve geleceğimizin ekmek kadar su kadar önemli bir gereği; enerji. Son yıllarda artan dünya nüfusu, modern hayatın getirdiği yenilikler, teknolojinin gelişimi

Detaylı

6.14 KAMU KULLANIMLARI

6.14 KAMU KULLANIMLARI 6.14 KAMU KULLANIMLARI 6.14 KAMU KULLANIMLARI VE ALT YAPI 329 6.14 KAMU KULLANIMLARI VE ALTYAPI Plan alanındaki kentsel sistemin gelişimi ve işlevini yerine getirmesi kamusal hizmetlerin ve özellikle su

Detaylı

Tarih: 13 Temmuz 2012 Daha fazla bilgi için Nurgül Usta Genel Md. Yardımcısı Tel: 0212 349 48 50 E mail:nurgul.usta@dorinsight.

Tarih: 13 Temmuz 2012 Daha fazla bilgi için Nurgül Usta Genel Md. Yardımcısı Tel: 0212 349 48 50 E mail:nurgul.usta@dorinsight. BASIN BÜLTENİ Tarih: 13 Temmuz 2012 Daha fazla bilgi için Nurgül Usta Genel Md. Yardımcısı Tel: 0212 349 48 50 E mail:nurgul.usta@dorinsight.com Hitay Yatırım Holding firmalarından Türkiye nin en büyük

Detaylı

Türkiye de hayvancılık sektörünün önündeki sorunları iki ana başlık altında toplamak mümkündür. Bunlar;

Türkiye de hayvancılık sektörünün önündeki sorunları iki ana başlık altında toplamak mümkündür. Bunlar; Tarımı gelişmiş ülkelerin çoğunda hayvancılığın tarımsal üretim içerisindeki payı % 50 civarındadır. Türkiye de hayvansal üretim bitkisel üretimden sonra gelmekte olup, tarımsal üretim değerinin yaklaşık

Detaylı

KURU İNCİR. Hazırlayan Çağatay ÖZDEN 2005. T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi

KURU İNCİR. Hazırlayan Çağatay ÖZDEN 2005. T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi KURU İNCİR Hazırlayan Çağatay ÖZDEN 2005 T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi KURU İNCİR Türkiye de Üretim İncir, ilk kültüre alınan meyvelerden birisi olarak, anavatanı

Detaylı

Beyin Gücünden Beyin Göçüne...

Beyin Gücünden Beyin Göçüne... On5yirmi5.com Beyin Gücünden Beyin Göçüne... Beyin göçü, yıllardır pek çok ülkenin kan kaybı... Peki gençler neden ülkelerini tekederler? Hangi sebepler ülkelerin beyin gücünü kaybetmesine sebep olur?

Detaylı

Okullardaki Elektrik Sistemlerinde Enerji Verimliliği Sağlamanın Yolları

Okullardaki Elektrik Sistemlerinde Enerji Verimliliği Sağlamanın Yolları Okullardaki Elektrik Sistemlerinde Enerji Verimliliği Sağlamanın Yolları Yrd. Doç. Dr. Hacer Şekerci Yaşar Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Elektrik ve Elektronik Mühendisliği Bölümü (Bina Enerji Yöneticisi)

Detaylı

EDİRNE BELEDİYE BAŞKANLIĞI

EDİRNE BELEDİYE BAŞKANLIĞI Beslenmemizde Bitkisel Yağların Önemi Kızartma işlemi, uygun şartlarda yapılırsa ve kızartılmış yiyecekler ölçülü olarak tüketilirse sağlığımız için yararlıdır. Çünkü; Ucuz, hızlı ve verimlidir. Gıdaların

Detaylı

Enerjide yüksek ithalat ekonomiye büyük risk

Enerjide yüksek ithalat ekonomiye büyük risk Tarih: 13.01.2013 Sayı: 2013/01 (RAPOR 13 OCAK PAZAR GÜNÜNE AMBARGOLUDUR) Türkiye Enerji İstatistikleri ve Vizyon Raporu na göre; Enerjide yüksek ithalat ekonomiye büyük risk İstanbul Serbest Muhasebeci

Detaylı

SEKTÖREL GELİŞMELER İÇİNDEKİLER Otomotiv. Beyaz Eşya. İnşaat. Turizm. Enerji. Diğer Göstergeler. Sektörel Gelişmeler /Ağustos 2013 1

SEKTÖREL GELİŞMELER İÇİNDEKİLER Otomotiv. Beyaz Eşya. İnşaat. Turizm. Enerji. Diğer Göstergeler. Sektörel Gelişmeler /Ağustos 2013 1 SEKTÖREL GELİŞMELER İÇİNDEKİLER Otomotiv Otomotiv İç Satışlarda Hızlı Artış Temmuz Ayında Devam Ediyor. Beyaz Eşya Beyaz Eşya İç Satışlarda Artış Temmuz Ayında Hızlandı. İnşaat Reel Konut Fiyat Endeksinde

Detaylı

RUANDA ÜLKE RAPORU 15.10.2015

RUANDA ÜLKE RAPORU 15.10.2015 RUANDA ÜLKE RAPORU 15.10.2015 YÖNETİCİ ÖZETİ Uludağ İhracatçı Birlikleri nin kayıtlarına göre, Bursa dan Ruanda ya ihracat yapan 1 firma bulunmaktadır. (AHENK KOZMETİK İÇ VE DIŞ TİC. A.Ş) 30.06.2015 tarihi

Detaylı

GIDA İŞLEME MAKİNALARI SANAYİİ RAPORU

GIDA İŞLEME MAKİNALARI SANAYİİ RAPORU GIDA İŞLEME MAKİNALARI SANAYİİ RAPORU Gıda İşleme, ekonomik açıdan uygun yöntemleri kullanarak tarım ürününü yapısal, duyumsal ve besleyici özellikleri olan maddelere dönüştürmektir Bu işlem içinde kullanılan

Detaylı

Enerji Verimliliği Forum ve Fuarına Enervis Çıkartma Yaptı

Enerji Verimliliği Forum ve Fuarına Enervis Çıkartma Yaptı ENERJİ GÜNDEMİ SAYI 12 OCAK 2015 02 Yeşil Sanayi Zirvesi ne Enervis in Enerji Verimliliği Projesi Damga Vurdu 03 Enerji Verimliliği Forum ve Fuarına Enervis Çıkartma Yaptı 04 Almanya da Güneş Elektriği

Detaylı

Türkiye nin dış ticaret ve yatırım bağlantıları: Güçlü yönler

Türkiye nin dış ticaret ve yatırım bağlantıları: Güçlü yönler tepav türkiye ekonomi politikaları araştırma vakfı Türkiye nin dış ticaret ve yatırım bağlantıları: Güçlü yönler Prof. Dr. Serdar TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Müdürü

Detaylı

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI ENERJİ Artan nüfus ile birlikte insanların rahat ve konforlu şartlarda yaşama arzuları enerji talebini sürekli olarak artırmaktadır. Artan enerji talebini, rezervleri sınırlı

Detaylı