ULUSLARARASI TİCARET TOERİSİ ANALİZLERİ: KARŞILAŞTIRMALI ÜSTÜNLÜK TEORİSİ

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "ULUSLARARASI TİCARET TOERİSİ ANALİZLERİ: KARŞILAŞTIRMALI ÜSTÜNLÜK TEORİSİ"

Transkript

1 ULUSLARARASI TİCARET TOERİSİ ANALİZLERİ: KARŞILAŞTIRMALI ÜSTÜNLÜK TEORİSİ

2 ULUSLARARASI EKONOMİ Uluslararası Ticaret (Mal Akımları) -İhracat -İthalat -Göreceli fiyatlar -Üretim, Tüketim Uluslararası Parasal İlişkiler (Mali Akımlar) Sınır ötesi para, sermaye ve ödeme akımları Döviz piyasası Kur değişmesi Ödemeler bilançosu Denkleşme mekanizmaları Uluslararası Ticaret Teorisi Ülkeler hangi nedenle ticaret yaparlar Dış ticaretin yararları Dış ticaretin bileşimi Ticaret dengesini sağlayan göreceli fiyatların oluşumu Uluslararası Ticaret Politikası Hükümetin dış ticarete müdahalesi Amaçlar Araçlar 2

3 I.ULUSLARARASI TİCARET TEORİSİ NİN KAPSAMI Uluslararası Ticaret teorisinin başlıca amacı, ülkeler arasındaki mal ve hizmet alım satımlarının nedenlerini açıklamaktır. Uluslararası Ticaret teorisine ilişkin analizler, bazı aşırı basitleştirici varsayımlar altında ülkelerin birbiriyle yapmakta oldukları ticaretin temelini, yani dış ticaret kazançlarını, dış ticaretin bileşimini ve göreceli reel fiyat ilişkilerini açıklamaya yönelik bilimsel faaliyetlerdir. 3

4 Uluslararası Ticaret Teorisi nin yanıtlamak zorunda olduğu üç soru: 1. Ülkeler neden dış ticaret yaparlar, yani dış ticaretin kapalı ekonomiye göre ülkelere sağladığı yararlar nelerdir? 2. Bir ülke dış ticaretinin bileşimi nasıl açıklanabilir; yani bir ülkenin hangi malları ihraç, hangilerini ithal edeceği neye göre belirlenir? 3. Bir ülkenin ihraç fiyatları ile ithal fiyatları oranı, yani dış ticarette nisbi fiyatlar, ya da dış ticaret hadleri nasıl oluşmaktadır? 4

5 II. ULUSLARARASI TİCARET TEORİSİNİN DOĞUŞU Adam Smith, Ulusların Zenginliği, David Ricardo, John Stuart Mill, Alfred Marshall, Eli Heckscher, Bertil Ohlin, J.M. Keynes, Jacob Viner, Paul Samuelson 5

6 I. ULUSLARARASI TİCARET TEORİSİNİN DOĞUŞU MERKANTİLİZM (XVI-XVII. yy) Merkantilist dönemden önce dünyada yaygın bir dış ticaretten söz etmek güçtür. Bu durumun tek istisnası uzak doğu ile Avrupa arasında yaşanan ve Türkiye yi bir köprü durumuna getiren İPEK YOLU dur Merkantilist dönem feodalitenin yerine ulusal devletlerin kurulmakta olduğu bir dönemdir. Merkantilizme göre dış ticaret politikasının temel amacı hazinenin altın stokunu artırmaktır. Yoğun devlet müdahaleciliğine dayanan bir doktrindir. 6

7 I. ULUSLARARASI TİCARET TEORİSİNİN DOĞUŞU MERKANTİLİZM (XVI-XVII. yy) İhracatın artırılmasına birinci derecede önem verirler. Nihai mal ithalinin kısıtlanmasını öngörür. Hammaddelerin ithali serbesttir. Merkantilistler altın girişlerini artırmak için ticaret filosunun gelişmesine de büyük ağırlık verir. 7

8 I. ULUSLARARASI TİCARET TEORİSİNİN DOĞUŞU MERKANTİLİZM (XVI-XVII. yy) Merkantilist doktrine göre dünya serveti (altın veya gümüş stoku) sabittir. O nedenle dış ticaret yapan ülkelerin arasında daima bir çelişki vardır. Ticarettten bir taraf kârlı çıkarken diğer taraf aynı ölçüde zarara uğrar Sanayi devriminden sonra (kas gücünün yerine buhar gücünün kullanılması ile) Merkantilizmin yerine liberal görüşler geçmeye başladı. 8

9 I. ULUSLARARASI TİCARET TEORİSİNİN DOĞUŞU KLASİK LİBERALİZM Adam Smith in Ulusların Zenginliği adlı kitabındaki görüşleri Klasik Liberalizm ya da Klasik İktisat Ekolünün temelini oluşturur. 9

10 I. ULUSLARARASI TİCARET TEORİSİNİN DOĞUŞU KLASİK LİBERALİZM İN TEMEL GÖRÜŞLERİ Bütün bireyler ekonomik çıkarlarına göre hareket ederler. (homo economicus-ekonomik insan) Devlet kişilerin bireysel girişim haklarını kısıtlamaz. (laissez faire, laissez passer bırakınız yapsınlar, bırakınız geçsinler) Bireyler kendi çıkarları peşinde koşmakla aynı zamanda toplumsal çıkarlara da hizmet etmiş olurlar. Ekonomik hayatta düzen sağlayan bir görünmez el (invisible hand) vardır. 10

11 I. ULUSLARARASI TİCARET TEORİSİNİN DOĞUŞU KLASİK LİBERALİZM İN TEMEL GÖRÜŞLERİ Smith e göre, toplam dünya serveti sabit değildir. Dış ticaret, uluslararası uzmanlaşma ve işbölümü doğurarak dünya kaynaklarının verimliliğini artırır. İki ülke bu şekilde daha yüksek üretim ve tüketim düzeylerine ulaşarak yaşam standartlarını artırırlar. 11

12 ULUSLARARASI TİCARET TEORİSİ ANALİZİNDEKİ TEMEL VARSAYIMLAR İki ülke-iki mallı analiz modelidir. Uluslararası ticarette para kullanılmaz. (Mal malla değişir) Tam rekabet koşulları geçerlidir. Hükümet kesimine yer verilmez. (gümrük tarifesi, kotalar ve diğer kısıtlamalar yoktur.) Taşıma giderlerinin sıfır olduğu kabul edilir. Ekonomi tam istihdamdadır. 12

13 EMEK DEĞER TEORİSİ Bir malın maliyeti (talep koşullarının bulunmaması durumunda o malın fiyatı) üretimi için harcanan emek miktarı ile ölçülür. Üretiminde göreceli olarak fazla emek kullanılan malın maliyeti daha yüksektir. Klasiklerin sadece emeği dikkate almasının nedeni; doğal kaynakların tanrı vergisi olduğu, semayenin ise biriktirilmiş ve üretim aracı biçiminde somutlaştırılmış emekten meydana geldiğidir. 13

14 MUTLAK ÜSTÜNLÜK TEORİSİ (Theory of Absolute Advantages) Bir ülke karşı ülkeye göre hangi malları daha düşük maliyetle üretiyorsa o malların üretiminde uzmanlaşmalı ve bunları ihraç ederek pahalıya üretebildiklerini dış ülkeden ithal etmelidir. 14

15 Bir işçinin bir günde üretebildiği mallar A Malı B Malı Amerika 50 Birim 30 Birim Almanya 20 Birim 80 Birim 15

16 KARŞILAŞTIRMALI ÜSTÜNLÜK TEORİSİ (Theory of Comparative Advantages) Önemli olan üretimde üstünlük derecesidir. Bir ülke, diğerine göre, hangi malların üretiminde daha yüksek oranda üstünlük sahibi ise o mallarda uzmanlaşmalıdır. 16

17 KARŞILAŞTIRMALI ÜSTÜNLÜK TEORİSİ ÖRNEK Bir İşgünü ile üretilebilen mal miktarı Kumaş (metre) Şarap(litre) İngiltere Portekiz Her iki malda da İngiltere mutlak üstünlüğe sahiptir. İngiltere nin kumaş üretimindeki üstünlüğü 8 kat, şarap üretimindeki üstünlüğü 2 kattır. İngiltere kumaş, Portekiz şarap üretiminde uzmanlaşmaya gitmelidir. Karşılaştırmalı üstünlük teorisine göre, iki ülke arasında dış ticaretin iki ülke açısından kârlı olabilmesinin şartı, uluslararası fiyat oranının iki ülke iç fiyat oranlarının arasında olmasıdır. 17

18 KARŞILAŞTIRMALI ÜSTÜNLÜK TEORİSİ ÖRNEK Bir İşgünü ile üretilebilen mal miktarı Kumaş (metre) Şarap(litre) İngiltere Portekiz İç fiyatlar İngiltere de 1 m kumaş = ½ lt şarap Portekiz de 1 m kumaş = 2 lt şarap 18

19 İç fiyatlar İngiltere de 1 m kumaş = ½ lt şarap Portekiz de 1 m kumaş = 2 lt şarap Uluslar arası fiyat oranı 1mk=1ltş olsaydı İngiltere nin dış ticaret kazancı ihraç edilen kumaş birimi başına ½ birim şarap Portekiz in kazancı ihraç ettiği şarap başına ½ birim kumaş olacaktır. 19

20 RİCARDO MODELİNİN EKSİKLERİ Emek değer teorisine dayanması Ülkeler arasındaki işgücü verimindeki farklılığın nedenlerini açıklamaması İşgücü ülke içinde tam hareketli, ülkeler arasında tam hareketsiz olması Ricardo teorisi bir arz teorisidir. Sabit maliyetlere ve tam uzmanlaşmaya dayanması Statik bir model olması Üretimin aşamalara ayrılması 20

21 KARŞILAŞTIRMALI ÜSTÜNLÜKLERİN GEÇERLİK ALANI A) Yurtiçi talep ve ulusal üretim arasındaki farklılıklar B) Mal niteliklerindeki farklılıklar C) Fiyat farklılıkları 21

22 FIRSAT MALİYETİ Klasik teoriye yöneltilen eleştirilerden birisi Teorinin emek-değer teorisine dayanması Emeğin homojen bir üretim faktörü kabul edilmesi Gerçekte maliyet emek, sermaye, doğal kaynaklar ve girişimciliği faktörlerini de kapsar. Neo-Klasik iktisatçılar emek maliyeti yerine tüm faktörleri kapsayan FIRSAT MALİYETİ kavramını koyarak karşılaştırmalı üstünlükler teorisinin bu eksiğini gidermişlerdir. 22

23 FIRSAT MALİYETİ TANIM: Bir malın fırsat maliyeti o malın üretimi için vazgeçilen bütün üretim faktörlerinin toplam maliyetine eşittir. Dış ticarette fırsat maliyetleri üretim imkanları veya dönüşüm eğrileri ile gösterilir. 23

24 Ulusal Paralarla iç fiyatlar Çelik Buğday Türkiye 10 TL 1 TL ABD 1 $ 1 $ Türkiye, 1 Birim Çelik: 10 birim buğday ABD, 1 Birim Çelik: 1 birim buğday 24

25 ÜRETİM İMKÂNLARI EĞRİSİ TANIM: Bir ülkenin veri teknoloji ve üretim faktörleri varsayımı altında üretebileceği azami mal ve hizmet miktarlarını ifade eder. Üretim İmkanları Eğrisi ile bir ülkenin iki farklı maldan üretebilecekleri alternatif bileşimleri göstermek mümkündür. 25

26 ÜRETİM İMKÂNLARI EĞRİSİ Fırsat maliyeti teorisinde kaynakların tam çalışma düzeyinde kullanıldığı varsayılır. Birden fazla üretim faktörünün üretime katıldığı kabul edilince ülkeler arasında teker teker faktör verimliliği yönünden karşılaştırma yapmak olanaksızlaşır. Bu güçlüğü yenmek için verimlilik yerine bu kavramın tersi olan üretim maliyeti ele alınarak bu sorun giderilir. Fırsat maliyetleri yaklaşımına göre üretim maliyeti, bir birim mal üretmek için gerekli olan kaynakların toplamına eşittir. 26

27 ÜRETİM HACMİ VE ÜRETİM MALİYETLERİ İLİŞKİSİ SABİT FIRSAT MALİYETLERİ (SABİT VERİMLER) Klasik Üretimin değişmesine karşın maliyetlerin sabit kalmasıdır. (Sabit verimler) Üretimde sabit maliyetler, bir endüstriden (kumaş) diğerine (buğday) aktarılan kaynakların her iki kesimde de aynı derecede verimli olmasıdır. Şu iki durumda ortaya çıkar Üretim faktörlerinin birbiri yerine tam ikame edilebilir olmaları yada iki malın üretiminde sabit oranda kullanılmaları Bir faktörün bütün birimlerinin homojen veya aynı kalitede olması Sabit fırsat maliyetlerinin doğal sonucu, üretimde TAM UZMANLAŞMA dır 27

28 ÜRETİM HACMİ VE ÜRETİM MALİYETLERİ İLİŞKİSİ ARTAN MALİYETLERİ (AZALAN VERİMLER) Üretim değiştikçe maliyetler artıyorsa üretimde artan maliyetler (azalan verimler) söz konusudur. Şu iki durumda ortaya çıkar Üretim faktörleri tüm malların üretiminde sabit oranda kullanılmamaktadır. Bir faktörün bütün birimlerinin homojen değildir. Artan maliyet varsayımının sonucu genellike, üretimde EKSİK UZMANLAŞMA dır. Üretimdeki uzmanlaşmanın eksik kalmasının nedeni üretimdeki artış dolayısıyla içerideki üretim maliyetlerinin (iç fiyatlar) giderek artması ve bir noktadan sonra dünya fiyatlarına eşitlenmesidir. 28

29 ÜRETİM HACMİ VE ÜRETİM MALİYETLERİ İLİŞKİSİ AZALAN MALİYETLERİ (ARTAN VERİMLER) Üretim artarken maliyetler azalıyorsa üretimde azalan maliyetler (artan verimler) denir. Azalan maliyetler durumunda aktarılan her kaynağın üretimde sağladığı artış bir öncekinden fazladır. Verimlilikteki bu artışlar iktisatta içsel ve dışsal tasarruflar ya da ölçek ekonomileri ile açıklana bilir. 29

30 SABİT MALİYETLER VE DIŞ TİCARET Sanayi Ürünü Sanayi Ürünü 1000 N 100 B TÜRKİYE NİN DÖNÜŞÜM EĞRİSİ ABD NİN DÖNÜŞÜM EĞRİSİ A M O 1000 Grafik 1:Sabit maliyet koşulları altında dönüşün Eğrisi Tarım Ürünü O 1000 Tarım Ürünü AB doğrusu Türkiye nin dönüşüm eğrisidir.türkiye tüm kaynaklarını tarımda çalıştırırsa 1000 birim tarım ürünü elde eder. Eğer tüm kaynaklarını sanayide çalıştırırsa 100 birim sanayi ürünü elde eder. A ile B arasındaki noktalar ülkenin her iki maldan birlikte üretebileceği miktarları gösterir 30

31 SABİT MALİYETLER VE DIŞ TİCARET Sanayi Ürünü Sanayi Ürünü 1000 N 100 B TÜRKİYE NİN DÖNÜŞÜM EĞRİSİ ABD NİN DÖNÜŞÜM EĞRİSİ A M O 1000 Grafik 1:Sabit maliyet koşulları altında dönüşün Eğrisi Tarım Ürünü O 1000 Tarım Ürünü Dönüşüm eğrisinin eğim, tarım ürününün sanayi ürünü cinsinden fiyatını gösterir. AB doğrusunun eğimi = OB/OA = 100/1000 = 1/10 (iç fiyat oranı) 1 birim daha fazla sanayi ürünü elde etmek için 10 birim tarım ürününden vazgeçmek gerekir. 31

32 SABİT MALİYETLER VE DIŞ TİCARET Sanayi Ürünü Sanayi Ürünü 1000 N 100 B TÜRKİYE NİN DÖNÜŞÜM EĞRİSİ ABD NİN DÖNÜŞÜM EĞRİSİ A M O 1000 Grafik 1:Sabit maliyet koşulları altında dönüşün Eğrisi Tarım Ürünü O 1000 Tarım Ürünü MN doğrusu ABD nin dönüşüm eğrisidir. MN doğrusunun eğimi = OM/ON = 1000/1000 = 1 (iç fiyat oranı) 1 birim daha fazla sanayi ürünü elde etmek için 1 birim tarım ürününden vazgeçmek gerekir. 32

33 SABİT MALİYETLER VE DIŞ TİCARET Sanayi Ürünü Sanayi Ürünü 1000 N 100 B TÜRKİYE NİN DÖNÜŞÜM EĞRİSİ ABD NİN DÖNÜŞÜM EĞRİSİ A M O 1000 Grafik 1:Sabit maliyet koşulları altında dönüşün Eğrisi Tarım Ürünü O 1000 Tarım Ürünü Burada iki ülkenin dış ticarette kârlı çıkabilmeleri için uluslararası fiyatın (dış ticaret hadlerinin) bu ülkelerin iç fiyat (maliyet) oranları arasında olması gerkir. Türkiye nin Uluslararası ABD nin iç fiyat oranı fiyat oranı iç fiyat oranı 1/10 1/5 1 33

34 SABİT MALİYETLER VE DIŞ TİCARET Sanayi Ürünü Sanayi Ürünü 200 F Türkiye ABD 100 B D T 1000 H M O K 1000 A Tarım Ürünü O L E C F Tarım Ürünü Grafik 1:Sabit verim koşullar ve dış ticaret FA doğrusu FH doğrusu ile paraleldir ve uluslar arası fiyat oranını gösterir. Kapalı ekonomi durumunda Türkiye D noktasında, ABD E noktasında her iki maldan ürettiği kadar tüketmektedir. Uluslararası fiyat oranı 1/5 iken her ülkede dış ticarete açılacaktır. 34

35 SABİT MALİYETLER VE DIŞ TİCARET Sanayi Ürünü Sanayi Ürünü 200 F Türkiye ABD 100 B D T 1000 H M K A L E C F O 1000 Tarım Ürünü O Tarım Ürünü Grafik 1:Sabit verim koşullar ve dış ticaret Türkiye sanayi üretimini bırakıp tarımda uzmanlaşarak üretimini A noktasına kaydırır. ABD ise tarım ürünü üretimini bırakıp sanayi ürünü üretiminde uzmanlaşarak üretimini H noktasına kaydırır. 35

36 SABİT MALİYETLER VE DIŞ TİCARET Sanayi Ürünü Sanayi Ürünü 200 F Türkiye ABD 100 B D T 1000 H M O K 1000 A Tarım Ürünü O L E C F Tarım Ürünü Grafik 1:Sabit verim koşullar ve dış ticaret Türkiye FA doğrusu üzerindeki T noktasında tüketimde bulunabilecektir. KA kadar tarım ürünü, KT kadar sanayi ürünü ile değiştirilebilecektir. ABD ise FH doğrusu üzerindeki M noktasında tüketimde bulunabilecektir. LH kadar sanayi ürünü, LM kadar tarım ürünü ile değiştirebilecektir. 36

37 SABİT MALİYETLER VE DIŞ TİCARET Sanayi Ürünü Sanayi Ürünü 200 F Türkiye ABD 100 B D T 1000 H M K A L E C F O 1000 Tarım Ürünü O Tarım Ürünü Grafik 1:Sabit verim koşullar ve dış ticaret Görüldüğü gibi her ülke de kapalı ekonomi durumuna göre her iki maldan daha fazla tüketme olanağına kavuşmuştur. Serbest dış ticaret her iki ülke açısından avantajlıdır. 37

38 ÇOĞALAN MALİYETLER VE DIŞ TİCARET Sanayi Ürünü ΔA L ΔK ΔB M ΔK ΔC N R Çoğalan maliyet koşulları altında dönüşüm eğrisi orjine göre iç bükeydir. Ülke tarımda uzmanlaşırken üretilecek her yeni tarım ürünü için sanayi malından giderek artan miktarlarda vazgeçmek zorunda kalır. ΔK O Grafik 3: Çoğalan Malliyetler ve Dönüşüm Eğrisi Tarım Ürünü 38

39 ÇOĞALAN MALİYETLER VE DIŞ TİCARET Sanayi Ürünü O ΔA L ΔK ΔB M ΔK ΔC Grafik 3: Çoğalan Malliyetler ve Dönüşüm Eğrisi N ΔK R Tarım Ürünü Örneğin L noktasında iken tarımsal üretimi 1 birim (ΔK=1) artırmak için sanayi malından ΔA miktarında vazgeçmek gerekir. ΔA/ΔK tarım ürününün sanayi malı cinsinden maliyetini (iki mal arasındaki yurt içi değim oranını) gösterir Bu oran ise üretim olanakları eğrisinin L noktasındaki eğimini (yani marjinal dönüşüm oranını) gösterir. 39

40 Sanayi Ürünü ΔA L ÇOĞALAN MALİYETLER VE DIŞ TİCARET ΔK ΔB M ΔK ΔC N ΔK R İkinci bir birim tarım ürünü elde etmek için M noktasında sanayi malının üretimini ΔB kadar kısmak gerekir. İkinci birimin fırsat maliyeti ΔB/ΔK olur ki bu oran birinci birimden daha büyüktür. Fırsat maliyeti L noktasından R noktasına hareket ederken artar. O Grafik 3: Çoğalan Malliyetler ve Dönüşüm Eğrisi Tarım Ürünü 40

41 ÇOĞALAN MALİYETLER VE DIŞ TİCARET Sanayi Ürünü F Fd C (Tüketim) Türkiye nin kapalı ekonomi durumundaki üretim ve tüketimi dönüşüm eğrisi üzerindeki D noktasıdır. D (Üretim)E Fd F Bu noktada iç fiyatlar (tarım ürünün sanayi ürünü cinsinden fiyatı) FF doğrusunun eğimine eşittir. O Tarım Ürünü Grafik 4: Çoğalan maliyetler ve dış ticaret kazançları 41

42 ÇOĞALAN MALİYETLER VE DIŞ TİCARET Sanayi Ürünü F Fd C (Tüketim) Türkiye nin FdFd gibi bir dünya fiyatından dış ticarete açıldığını kabul edelim. D (Üretim)E FdFd doğrusunun eğiminin dik olması tarım ürünlerinin dünya fiyatının, yurtiçi fiyatından yüksek olduğunu gösterir. O Fd F Tarım Ürünü Bu durumda Türkiye de üreticiler tarımsal üretimi artıracak sanayi üretimini kısacaktır. Grafik 4: Çoğalan maliyetler ve dış ticaret kazançları 42

43 ÇOĞALAN MALİYETLER VE DIŞ TİCARET Sanayi Ürünü F Fd C (Tüketim) D (Üretim)E Fd F Üretim olanakları eğrisi üzerindeki sağa ve aşağıya doğru olan bu hareket, tarım ürününde yapılan her artıştan elde edilen gelir, sanayi üretiminin kısılması dolayısıyla uğranılan kayıptan büyük olduğu sürece devam eder. O Tarım Ürünü Grafik 4: Çoğalan maliyetler ve dış ticaret kazançları 43

44 AZALAN MALİYETLER VE DIŞ TİCARET Tekstil B F d Fd Azalan maliyet koşulları altında, üretim olanakları eğrisi orijine dış bükeydir. O F D C C F M F d Motor Grafik 5:Azalan Maliyet Koşulları Altında Dış Ticaret A Fd Tam Uzmanlaşma Dış ticarete açılınca ihraç malında tam uzmanlaşma ortaya çıkar. Azalan maliyet koşulları altında dış fiyatlar iç fiyatlara eşit olsa bile kârlı dış ticaret yapma olanağı vardır. 44

45 AZALAN MALİYETLER VE DIŞ TİCARET Tekstil B O F F d Fd D C C F M F d Motor Grafik 5:Azalan Maliyet Koşulları Altında Dış Ticaret A Fd Tam Uzmanlaşma Kapalı ekonomi durumunda üretim ve tüketim noktası D, iç fiyatlar FF dir. Ülkenin iki maldan birinde uzmanlaşması için D noktasında dengenin herhangi bir şekilde bozulması yeterlidir. Hükümetin geçici bir süreyle endüstriye sübvansiyon verdiğini, diğerlerini vergilendirmek gibi önlemler aldığını düşünelim. 45

46 AZALAN MALİYETLER VE DIŞ TİCARET Tekstil B O Fd F d C F C D F d F Fd M A Motor Grafik 5:Azalan Maliyet Koşulları Altında Dış Ticaret Bu durumda ülke motorda tam uzmanlaşmaya (A noktası) gider. Bu malın MA kısmını FdFd fiyatından (FF özdeşi) ihraç ederek, karşılığında MC miktar tekstil ürünü ithal eder ve C noktasına ulaşır. C noktası daha yüksek bir ülke refahına ulaşıldığını gösterir. Tam Uzmanlaşma 46

47 AZALAN MALİYETLER VE DIŞ TİCARET Tekstil B O Fd F d C F C D F d F Fd M A Motor Grafik 5:Azalan Maliyet Koşulları Altında Dış Ticaret Tersine eğer dokumacılık alanında uzmanlaşmaya gidilseydi (B noktası), üretilen malın BK kısmı dünya fiyatından (F df d = FF) ihraç ederek C noktası gibi daha yüksek bir ülke refahını temsil eden tüketimi gerçekleştirebilir. Tam Uzmanlaşma 47

48 ULUSLARARASI TİCARET TEORİSİ ANALİZLERİ: ARZ VE TALEP MODELLERİ HAZIRLAYAN:

49 HATIRLATMALAR Geçtiğimiz konularda uluslararası ticaret arz yönünden incelenmişti. Fakat karşılaştırmalı üstünlükler teorisi ülkelerarası fiyat farklılığına bağlıdır. Göreceli fiyatlar ise arz ve talep faktörleri tarafından birlikte belirlenir. Dış ticaret yapan ülkelerin talep koşullarına yer verilmedikçe, analizlerin şu gibi yönlerini belirlemek mümkün olmaz: Dönüşüm eğrisi üzerinde dış ticaret denge noktası Uluslar arası denge fiyat oranı (dış ticaret hadleri) Dış ticaret sonrası tüketim ve üretim noktaları ULUSLARARASI TİCARET TEORİSİ MODELLERİ 2

50 DIŞ TİCARET HADLERİ (TERMS OF TRADE) İhraç mallarının ithal malları ile değişim oranı olarak tanımlanır ULUSLARARASI TİCARET TEORİSİ MODELLERİ 3

51 I. ULUSLARARASI GÖRECELİ FİYATLARIN (DIŞ TİCARET HADLERİ) OLUŞUMU Ricardo ya göre ülkelerin yurtiçi üretim maliyetleri oranı uluslar arası ticarette denge ticaret hadlerinin sınırlarını belirler. Ancak Ricardo modeline dayanarak dış ticaret hadlerinin hangi noktada oluşacağını belirleme imkanı yoktur. Çünkü bu arz yanında talep koşullarına da bağlıdır ULUSLARARASI TİCARET TEORİSİ MODELLERİ 4

52 I. ULUSLARARASI GÖRECELİ FİYATLARIN (DIŞ TİCARET HADLERİ) OLUŞUMU Türkiye ve ABD yi ele alarak sabit verim koşulları altında buğday ve kağıdın iç maliyet oranlarının aşağıdaki gibi olduğunu varsayalım: Türkiye, 1 buğday, ½ kağıt ABD, 1 buğday, 2 kağıt Bu iç maliyetler her iki ülke için karlı dış ticaretin sınırlarını oluşturur ULUSLARARASI TİCARET TEORİSİ MODELLERİ 5

53 I. ULUSLARARASI GÖRECELİ FİYATLARIN (DIŞ TİCARET HADLERİ) OLUŞUMU Kağıt ABD için ticaret kârlı değil ABD nin iç maliyet doğrusu İki taraf için kârlı ticaret alanı Türkiye için ticaret kârlı değil Türkiye nin iç maliyet doğrusu İki ülkenin iç maliyet doğruları arasında kalan alan iki taraf için de ticarette kârlı alandır. Dış ticaret hadleri, bir ülkenin yurt içi maliyetlerine ne kadar yaklaşırsa diğer ülkenin dış ticaret kazançları o derece artar. O Grafik 1: Arz Modeline Göre Kârlı Dış Ticaret Alanı Buğday ULUSLARARASI TİCARET TEORİSİ MODELLERİ 6

54 I.A. KARŞILIKLI TALEP KANUNU (Reciprocal demand law) Jhon Stuart Mill bu model ile ilk defa dış ticarette talep koşullarına yer vermiştir. Dış ticarette denge fiyatları, iki ülkeli modelde ülkelerden birinin, diğerinin malına olan talebinin şiddetine bağlıdır. Bir ülkenin karşılıklı talebi, kendi malından vereceği bir birim için diğerinin malından talep edeceği miktarla ölçülür ULUSLARARASI TİCARET TEORİSİ MODELLERİ 7

55 I.B. TEKLİF EĞRİLERİ (Offer Curves) Karşılıklı talep teorisi, Alfred Marshall tarafından geliştirilerek teklif eğrileri adı verilen grafikle gösterilmiştir. Ülkenin bir miktar ithal malı karşılığında önerdiği ihraç malı tutarına teklif adı verilir. Teklif eğrisi, ithal malı bir birim artırılırken, ülkenin kendi malından önereceği miktarı gösteren eğriye denir. Bir teklif aynı anda üç şeyi ifade eder: İhraç miktarı İthal miktarı Uluslar arası fiyat oranı ULUSLARARASI TİCARET TEORİSİ MODELLERİ 8

56 I.B. TEKLİF EĞRİLERİ (Offer Curves) Türkiye nin Varsayılan Teklif Eğrisinin Elde Edilişi Kağıt O Grafik 2: Türkiye nin Varsayılan Teklif Eğrisi T D (10k:5b) C (10k:10b) B (10k:15b) A (10k:20b) Buğday OT eğrisi üzerindeki fiyat doğrularının giderek dikleşmesi, ticaret hacmi genişledikçe Türkiye nin, ancak buğday fiyatının kağıt cinsinden yükselmesi sonucu ticareti kabul edeceğini gösterir. Çünkü artan ithal malı miktarının ülkeye sağladığı marjinal fayda azalmaktadır ULUSLARARASI TİCARET TEORİSİ MODELLERİ 9

57 I.B. TEKLİF EĞRİLERİ (Offer Curves) ABD nin Varsayılan Teklif Eğrisinin Elde Edilişi Kağıt M (10k:5b) N (10k:10b) P (10k:15b) R (10k:20b) U Türkiye nin teklif eğrisine benzer bir şekilde elde edilen ABD nin teklif eğrisi görülmektedir. O Grafik 3: ABD nin Varsayılan Teklif Eğrisi Buğday ULUSLARARASI TİCARET TEORİSİ MODELLERİ 10

58 I.B. TEKLİF EĞRİLERİ (Offer Curves) Denge Dış Ticaret Haddinin Oluşumu Kağıt ABD nin iç fiyat oranı T P U OT:Türkiye nin teklif eğrisi OU:ABD nin teklif eğrisi OP: Türkiye ve ABD arasında dengeyi sağlayan ticaret haddidir. Türkiye nin iç fiyat oranı O Grafik 4: Teklif Eğrileri ve Denge Ticaret Hadleri Buğday ULUSLARARASI TİCARET TEORİSİ MODELLERİ 11

59 I.B. TEKLİF EĞRİLERİ (Offer Curves) Denge Dış Ticaret Haddinde İthalat ve İhracat Miktarları T Kağıt Dengeyi sağlayan ticaret haddinde M P U OL : Türkiye nin buğday ihracı MP : ABD nin buğday ithali OL=MP LP : Türkiye nin kağıt ithalatı OM : ABD nin kağıt ihracı LP=OM O L Grafik 4.1: Teklif Eğrileri ve Denge Ticaret Hadleri Buğday ULUSLARARASI TİCARET TEORİSİ MODELLERİ 12

60 I.B. TEKLİF EĞRİLERİ (Offer Curves) Denge Dış Ticaret Haddi DIŞINDA İthalat ve İhracat Miktarları Kağıt N M R P T S OS, OP den buğday lehine daha yüksek bir ticaret haddidir. U OV: Türkiye nin Buğday İhracı OY: ABD nin Buğday İthali OV>OY VY buğday arz fazlası O Y L V Grafik 4.2: Teklif Eğrileri ve Denge Ticaret Hadleri Buğday ON: Türkiye nin Kağıt İthali OR: ABD nin Kağıt İhracı ON>OR NR kağıt talep fazlası ULUSLARARASI TİCARET TEORİSİ MODELLERİ 13

61 I.C. TEKLİF EĞRİSİ MODELİNİN YARARLARI (Offer Curves) Arz ve talep koşullarını Karşılaştırmalı üstünlük yapılarını Ticaret dengesini sağlayan uluslararası fiyat oranlarını Uluslararası denge ihracat ve ithalat oranlarını Her ülkenin dış ticaretten sağladığı toplam kazançları gösterir ULUSLARARASI TİCARET TEORİSİ MODELLERİ 14

62 I.D. TEKLİF EĞRİLERİNDE KAYMALAR (Offer Curves) Teklif eğrileri bir ülkedeki arz ve talep koşullarının değişmesinden etkilenir. Bu değişim birbirine zıt iki durum oluşturur. Ticaret hadleri etkisi Ticaret hacmi etkisi ULUSLARARASI TİCARET TEORİSİ MODELLERİ 15

63 I.D. TEKLİF EĞRİLERİNDE KAYMALAR (Offer Curves) Kağıt R N P T P1 T1 S A Türkiye de halkın zevk ve tercihleri ithal malı kağıt yönünde değişmiştir. Türkiye bir miktar kağıt karşılığında daha fazla buğday vermeyi kabul eder. Buğday fiyatları düşer. Teklif Eğrisi OT1 şeklinde sağa kayar. O Y Grafik 5: Talepte Kayma ve Teklif Eğrileri Buğday Dış ticaret hacmindeki genişleme refah düzeyini olumlu etkilerken; dış ticaret hadlerindeki bozulma ise refah düzeyini olumsuz etkiler ULUSLARARASI TİCARET TEORİSİ MODELLERİ 16

64 I.E. ÖNEMSİZ OLMANIN ÖNEMİ (Küçük Ülke Avantajı) Motor O Lüksemburg ABD P Grafik 6: Önemsiz Olmanın Önemi ABD nin dış ticaret kazancı Lüksemburg un dış ticaret kazancı Tere Yağı Lüksemburg dünya ticaretinde önemsiz bir ülke olduğu için karşılıklı talebi dünya fiyatlarını etkilemez. Lüksemburg, malını ABD nin yüksek fiyatından ihraç eder ve ithalatını ise ABD nin düşük fiyatlarından yapar ULUSLARARASI TİCARET TEORİSİ MODELLERİ 17

65 II. TOPLUMSAL KAYITSIZLIK EĞRİLERİ İLE ANALİZ 1. Tüketici Kayıtsızlık Eğrileri (Consumer s Indifference Curves) Y malı i1 i2 i3 Tüketici kayıtsızlık eğrileri, bir tüketiciye aynı faydayı sağlayan çeşitli mal bileşimlerini gösterir. O Grafik 7: Tüketici Kayıtsızlık Eğrileri X malı ULUSLARARASI TİCARET TEORİSİ MODELLERİ 18

66 II. TOPLUMSAL KAYITSIZLIK EĞRİLERİ İLE ANALİZ 1. Tüketici Kayıtsızlık Eğrileri (Consumer s Indifference Curves) Y malı T1 Kayıtsızlık eğrileri orijinden uzaklaştıkça daha yüksek faydayı temsil eder. i2>i1>i0 T2 T3 i2 i1 i0 Kayıtsızlık eğrisi üzerindeki bütün noktalar aynı fayda düzeyini belirtir. T1=T2=T3 O X malı Kayıtsızlık eğrileri birbirini kesmez. Grafik 7: Tüketici Kayıtsızlık Eğrileri ULUSLARARASI TİCARET TEORİSİ MODELLERİ 19

67 II. TOPLUMSAL KAYITSIZLIK EĞRİLERİ İLE ANALİZ 1. Tüketici Kayıtsızlık Eğrileri (Consumer s Indifference Curves) Y malı B ΔY S1 T1 T2 T3 i1 Kayıtsızlık eğrisinin eğimi marjinal ikame oranını (marginal rate of substituon) verir. D ΔX S2 i2 i3 MİO= ΔY/ΔX O A Grafik 7: Tüketici Kayıtsızlık Eğrileri C X malı ULUSLARARASI TİCARET TEORİSİ MODELLERİ 20

68 II. TOPLUMSAL KAYITSIZLIK EĞRİLERİ İLE ANALİZ 1. Tüketici Kayıtsızlık Eğrileri (Consumer s Indifference Curves) Y malı B D ΔY S1 T1 T2 ΔX T3 S2 i1 i2 i3 Kayıtsızlık eğrileri orijine dış bükeydir. Çünkü azalan marjinal fayda kuralı geçerlidir. S1 noktasından S2 noktasına hareket edildikçe marjinal ikame oranı düşer. O A Grafik 7: Tüketici Kayıtsızlık Eğrileri C X malı ULUSLARARASI TİCARET TEORİSİ MODELLERİ 21

69 2. Toplumsal Kayıtsızlık Eğrileri Kağıt O k4 k3 k2 k1 b1 b2 b3 b4 Buğday Toplum sal kayıtsızlık eğrilerinin (k) gibi kağıt eksenine yakın gösterilmesi tolumda tercihlerin kağıt yönünde olduğunu; (b) gibi gösterilmesi ise buğday yönünde olduğunu ifade eder. Grafik 8: Toplumsal Kayıtsızlık Eğrileri ULUSLARARASI TİCARET TEORİSİ MODELLERİ 22

70 III. EKONOMİDE GENEL DENGE 1. Kapalı Ekonomide Denge Kağıt Bir ülkenin üretim olanakları eğrisi AA şeklindedir. (Eğimi marjinal dönüşüm oranını verir.) A O F M A Grafik 9: Kapalı Bir Ekonomide Denge D N i2 i1 i0 F Buğday M noktası üretim kapasitesinin dışındadır. N noktası ise daha düşük bir toplusal refahı ifade eder. Kayıtsızlık eğrileri i0,i1i2 şeklindedir. (Eğimi marjinal ikame oranını verir.) Üretim olanakları eğrisi ile i1 kayıtsızlık eğrisine teğet olarak çizilen FF doğrusunun eğimi iç fiyatları ifade eder. Denge üretim olanakları eğrisi, kayıtsızlık eğrisi ve iç fiyat oranı eğrisinin birleştiği D noktasında oluşur. Tüketici dengesi marjinal ikame oranı = iç fiyatlar Üretici dengesi marjinal dönüşüm oranı = iç fiyatlar ULUSLARARASI TİCARET TEORİSİ MODELLERİ 23

71 III. EKONOMİDE GENEL DENGE 2. Açık Ekonomide Denge Kağıt F T C TÜRKİYE i2 Kapalı ekonomi varsayımı altında denge noktası Türkiye de D, ABD de ise D noktasıdır. O D i1 A F T Buğday Türkiye nin dönüşüm eğrisi buğday yönünde ABD nin dönüşüm eğrisi kumaş yönünde göreceli uzundur. Çünkü buğday emek yoğun, kumaş sermaye yoğun bir maldır. Kağıt T F i1 i2 ABD Türkiye nin iç fiyat oranı FF doğrusu, ABD nin iç fiyat oranı F F doğrusuna göre diktir. Çünkü Türkiye de buğday, ABD de kumaş göreceli olarak daha ucuzdur. O D F K T Buğday Ülkeler dış ticarete açıldığında iç fiyat oranları eşitlenir ve dünya fiyatını gösteren TT ve T T doğruları doğruları elde edilir ve birbirine paraleldir. Grafik 10: Açık Ekonomilerde Denge:Benzer Tercihler

72 III. EKONOMİDE GENEL DENGE 2. Açık Ekonomide Denge Kağıt T TÜRKİYE Türkiye için açık ekonomide denge R F C i2 Tüketici Dengesi Üretici Dengesi C noktasında A noktasında L O İthalat M P D İhracat S i1 A F T Buğday Türkiye nin dış ticaret kazancı AMC üçgenin alanına eşittir. Buğday Kağıt Üretim OS OL Tüketim OP OR İhracat PS ---- İthalat ---- LR Kağıt F i1 i2 ABD T H N İhracat D G K I İthalat F V T O E Buğday Grafik 10: Açık Ekonomilerde Denge:Benzer Tercihler ABD için açık ekonomide denge Tüketici Dengesi Üretici Dengesi ABD nin dış ticaret kazancı KNI üçgenin alanına eşittir. K noktasında N noktasında Buğday Kağıt Üretim OV OH Tüketim OE OG İhracat ---- GH İthalat VE ----

73 III. EKONOMİDE GENEL DENGE 1. Dış Ticaret Kazançları Sanayi K T T C1 C2 i2 Dış Ticaret Kazançları ikiye ayrılır : 1) Üretim Kazançları i1 den i2 ye 2) Tüketim Kazançları i0 den i1 e K F i1 D i0 F D T T O L L S Tarım Grafik 11: Tüketim ve Üretim Kazançları Kapalı ekonomide denge D noktası iken bir ülke üretimde uzmanlaşma olmadan TT dünya fiyatından dış ticaret yaparsa, L L kadar tarım ürünü ihraç eder ve KK kadar sanayi ürünü ithal eder. İ1 gibi daha yüksek bir refah düzeyine ulaşır. (Tüketim Kazancı) Üretimde uzmanlaşmaya gidildiğinde ise üretici dengesi D noktasına, tüketici dengesi ise C2 gibi en yüksek düzeye ulaşır ULUSLARARASI TİCARET TEORİSİ MODELLERİ 26

74 IV. TALEP FARKLILIKLARINA BAĞLI DIŞ TİCARET T Kağıt CABD ABD Talep koşullarının farklı, arz koşullarının aynı olduğu bu durumda, üretim teknolojileri ve faktör donatımları ve üretim maliyetleri iki ülkede eşittir. Bu nedenle üretim olanakları eğrisi tek şekilde gösterilmiştir. N I2 İthalat EABD İhracat İhracat I1 D ETR İthalat Türkiye CTR i2 i1 Türkiye de gıda, ABD de kağıt talebi fazladır. Bu durum ülkelerin kayıtsızlık eğrilerinin yoğun olarak ihtiyaç duydukları mala daha yakın çizilmesi ile gösterilmiştir. O Grafik 12: Talep Farklılıklarına Bağlı Dış Ticaret N T Gıda Kapalı ekonomide denge noktaları Türkiye de ETR, ABD de ise EABD şeklindedir ULUSLARARASI TİCARET TEORİSİ MODELLERİ 27

75 IV. TALEP FARKLILIKLARINA BAĞLI DIŞ TİCARET T N Kağıt CABD ABD I2 Türkiye de kağıt, ABD de ise gıda göreceli olarak ucuzdur. Bu nedenle dış ticarete açıldıktan sonra ucuz olan mallarda uzmanlaşmaya gidilir ve uzmanlaşma D noktasına kadar devam eder. O İthalat EABD İhracat İhracat I1 D ETR İthalat N Türkiye CTR T i2 i1 Gıda Türkiye yaptığı kağıt üretiminden bir bölümünü TT ticaret hadlerinden ihraç edip karşılığında gıda ithal eder. CTR noktasında tüketim yapar. Refah düzeyi i1 den i2 ye yükselmiştir. Grafik 12: Talep Farklılıklarına Bağlı Dış Ticaret ULUSLARARASI TİCARET TEORİSİ MODELLERİ 28

76 ÜÇÜNCÜ BÖLÜM FAKTÖR DONATIMI TEORİSİ

77 FAKTÖR DONATIMI TEORİSİ (Factor Endowment Theory) Karşılaştırmalı üstünlükler teorisi uluslararası emek verimliliğindeki farklılıkların nedeni üzerinde durmamaktadır. Bu açık, Eli Heckscher in, 1919 yılında yayınlanan faktör oranları teorisi makalesi Bertil Ohlin in 1933 yılında yayınlanan Bölgelerarası Ticaret ve Uluslar arası Ticaret adlı kitabı ile giderilmiştir. Faktör Donatımı Teorisi bu nedenle Heckscher-Ohlin Teorisi olarak da adlandırılmaktadır. 2

78 TEORİDEN ÇIKARTILAN TEMEL SONUÇ Teorinin ana düşüncesi: Bir ülke hangi üretim faktörüne zengin olarak sahipse, üretimi o faktörü yoğun biçimde gerektiren mallarda karşılaştırmalı üstünlüğe sahiptir. 3

79 TEORİDEN ÇIKARTILAN TEMEL SONUÇ Teorinin dayandığı iki ana varsayım: Ülkeler faktör donatımları bakımından birbirinden farklıdır. Mallar faktör yoğunlukları ya da nisbi faktör yoğunlukları açısından farklılık gösterir. Yani bazı malların üretimi emeğe oranla daha fazla sermaye, ya da tersine, sermayeye oranla daha fazla emek gerektirirler. Diğer varsayımlar: Bir malın üretim fonksiyonu bütün ülkelerde aynıdır. Üretimde ölçeğe göre sabit verim koşulları geçerlidir Ülkelerin talep koşulları birbirinin benzeridir. 4

80 BAZI KAVRAMLARIN AÇIKLANMASI 1- Faktör Donatımı I- Fiziki Tanımlama Üretim faktörlerinin fiziki miktarları ya da faktör stoku ile tanımlanır. Arz yönü ile ele alır. Ülkelerin sermaye stoku / emek stoku oranları karşılaştırılır. C: Sermaye T: Türkiye L: Emek A: Almanya C A L A > C T L T HESAPLANMASI PRATİKTE ZORDUR. Farklı nitelikte ve değişik yıllarda yapılmış sermaye tesislerinin değerlendirilmesi güçtür. Farklı eğitim ve becerilere sahip emek türlerinin ortak bir paydaya ifade edilmesinin zordur. 5

81 BAZI KAVRAMLARIN AÇIKLANMASI 1- Faktör Donatımı II- Ekonomik Tanımlama Faktör fiyatları ile tanımlanır. Hem arz hem de talep yönü ele alınır. İki ülke arasındaki arasındaki rant / ücret oranları karşılaştırılır. PL : Emeğin bedeli, ücret PC : Sermayeyi kullanmanın bedeli, faiz-rant PC A PL A < PC T PL T Eşitsizlik, Almanya da sermayenin göreceli fiyatının Türkiye den daha düşük olması anlamına gelir. Türkiye emeğe, Almanya nın sermayeye zengin olarak sahip olması demektir. 6

82 BAZI KAVRAMLARIN AÇIKLANMASI 2- Faktör Yoğunluğu Sermay e F O F2 M1 M F2 F1 Motor D1 D F1 Grafik 1: İki Mal Üretimi Durumunda Faktör Yoğunlukları Tekstil F Emek Bir malın üretiminde kullanılan girdilerle elde edilen ürünler arasındaki teknik ilişkiye üretim fonksiyonu denir. Üretim fonksiyonu eş ürün eğrileri ile gösterilir. Bir faktörün belirli bir ölçüde öteki faktörün yerine kullanılabildiği motor ve tekstil eş ürün eğrileri şekildeki gibi orijine dış bükeydir. 7

83 BAZI KAVRAMLARIN AÇIKLANMASI 2- Faktör Yoğunluğu Sermay e F F2 M1 M F1 Motor Faktör fiyatları FF olması durumunda OM nin eğimi : Motordaki emek sermaye oranı OD nin eğimi : Tekstildeki emek sermaye oranı O F2 D1 D F1 Grafik 1: İki Mal Üretimi Durumunda Faktör Yoğunlukları Tekstil F Emek OM nin OD ye göre dik olması, FF veri faktör fiyatından motorun tekstile göre daha sermaye yoğundur. Faktör fiyatları FF den F1F1(=F2F2) seviyesine yükselmesi (Sermayenin ucuzlaması) sonucu sermaye-emek yoğunlukları, motor için OM1 ve tekstil için OD1 e yükselir. 8

84 BAZI KAVRAMLARIN AÇIKLANMASI 2- Faktör Yoğunluğu Sermay e F F2 M1 M F1 Motor D1 Her iki malın üretimi de daha sermaye yoğun duruma gelmiştir. Maliyet minimizasyonu gereğince ucuzlayan sermaye faktörü pahalılaşan emek faktörü yerine geçmiştir. O F2 D F1 Grafik 1: İki Mal Üretimi Durumunda Faktör Yoğunlukları Tekstil F Emek Heckscker-Ohlin Teorisinin temel sonucunun ortaya çıkabilmesi için gerekli koşullardan birisi de, faktör fiyatları değiştiğinde malların faktör yoğunluklarının tersine dönmemesi gerekir. 9

85 BAZI KAVRAMLARIN AÇIKLANMASI Faktör Yoğunluğunun Tersine Dönmesi Sermaye O Motor Tekstil F1 M1 K T1 F1 F2 T2 Grafik 2: Faktör Yoğunluğunun Tersine Dönmesi L Tekstil M2 F2 Motor Emek Faktör yoğunluklarının tersine dönmemesi için iki malın eş ürün eğrilerinin yalnız bir noktada kesişmesi gerekir. Şekilde K ve L gibi iki noktada kesişmektedir. 10

86 BAZI KAVRAMLARIN AÇIKLANMASI Faktör Yoğunluğunun Tersine Dönmesi Sermaye F1 Motor Tekstil Grafikte faktör fiyatlarının F1F1 olması durumunda sermaye emek yoğunluğu motorda OM1, tekstilde OT1 doğruları ile gösterilir. M1 T1 K F1 F2 T2 L M2 Tekstil F2 Motor Faktör fiyatları F2F2 olacak şekilde değişmesi (emeğin ucuzlaması) durumunda motor emek yoğun, tekstil ise sermaye yoğun bir mal durumuna gelmektedir. O Grafik 2: Faktör Yoğunluğunun Tersine Dönmesi Emek 11

87 TEORİNİN ANALİTİK YOLDAN KANITLANMASI Motor A Hatırlatma: Teoride ülkelerin faktör donatımları farklı, üretim teknolojileri aynıdır. T i1 i2 AA : Almanya nın üretim olanakları eğrisidir ve motor üretimi sermaye yoğun olduğu için motor ekseni yönünde daha uzundur. O A FA Grafik 3:Heckscher-Ohlin Modelinin Teorik Kanıtlanması T FT Tekstil TT : Türkiye nin üretim olanakları eğrisidir ve tekstil üretimi emek yoğun olduğu için tekstil ekseni yönünde daha uzundur. 12

88 TEORİNİN ANALİTİK YOLDAN KANITLANMASI Motor A T DA Teori diğer önemli varsayımı da talep koşullarının ülkeler arasında benzer oluşudur. Bu nedenle kayıtsızlık eğrileri hem Almanya nın hem de Türkiye nin talep koşullarını gösterir. DT i1 i2 Dış ticarete başlamadan önce O A FA Grafik 3:Heckscher-Ohlin Modelinin Teorik Kanıtlanması T FT Tekstil Almanya nın denge noktası DA ve iç fiyat oranı FA dır. Türkiye nin denge noktası DT ve iç fiyat oranı FT dir. 13

89 TEORİNİN ANALİTİK YOLDAN KANITLANMASI Motor A DA Bu durum, Almanya da motorun Türkiye ye göre daha ucuz (tekstilin pahalı) olduğunu gösterir. T DT i1 i2 Bir başka deyişle, Türkiye de tekstilin Almanya ya göre daha ucuz (motorun pahalı) olduğunu gösterir. O A FA Grafik 3:Heckscher-Ohlin Modelinin Teorik Kanıtlanması T FT Tekstil Bu sonuca ulaşmada ülkeler arası talep koşullarının benzerliği varsayımı önemlidir. 14

90 HECKSCHER-OHLIN MODELİNDEN ÇIKARTILAN TEOREMLER 1- Faktör Donatımı Teorisi Her ülke zengin olarak sahip bulunduğu faktörü yoğun biçimde kullanan malların üretiminde karşılaştırmalı üstünlüğe sahip olur. 2- Faktör Fiyatları Eşitliği Teoremi Serbest ticaret, ülkeler arasındaki faktör fiyatlarını eşitler. Uluslararası faktör hareketliliği ile aynı etkiye sahiptir. 3- Stolper-Samuelson Teoremi Serbest ticaretin ülkenin bol olarak sahip olduğu faktörün reel gelirini yükseltir. Kıt faktörün gelirini ise düşürür. 4- Rybczynski Teoremi Tam çalışma koşulları altında, yalnız bir faktörün arzı artınca, bu faktörü yoğun olarak kullanan malın üretimi artar, arzı sabit kalan faktörü yoğun olarak kullanan malın üretimi azalır. 15

91 1- FAKTÖR FİYATLARI EŞİTLİĞİ TEOREMİ Teorem, serbest mal ticareti yoluyla ülkeler arası faktör fiyatları eşitliği nasıl sağlanır? sorusunu yanıtlamayı amaçlar. Klasiklere ait olan, üretim faktörlerinin ülke içinde tam hareketli, ülkeler arasında tam hareketsiz oluşu, varsayımı Heckscher-Ohlin modelinde de geçerlidir. Modele göre her ülke bol olarak sahip olduğu üretim faktörüne yoğun bir şekilde ihtiyaç duyan mallarda uzmanlaşmaya gider. Türkiye emek-yoğun olan tekstil, Almanya ise sermayeyoğun motor üretiminde uzmanlaşmaya gider. 16

92 1- FAKTÖR FİYATLARI EŞİTLİĞİ TEOREMİ Türkiye motor üretimini kısarak kaynaklarını tekstile aktarır. Motor üretiminin kısılmasından dolayı açığa çıkan iş gücü tekstil üretiminde kolayca çalışabilirken, sermaye faktörünün bu sektörde istihdam olanakları daha kısıtlıdır. Genişleyen tekstil üretimi sonucunda işgücü hızla yükselirken sermaye talebi daha az artar. Faktör fiyatları ücretler lehine (ücretler yükselir) faiz aleyhine (faizler düşer) değişir. 17

93 1- FAKTÖR FİYATLARI EŞİTLİĞİ TEOREMİ Almanya Tekstil üretimini kısarak kaynaklarını motor üretimine aktarır. Tekstil üretiminin kısılmasından dolayı bol miktarda emek açığa çıkar. Açığa çıkan sermaye motor üretiminde kolayca istihdam edilir. Sermayeye göre işgücü ucuzlar. 18

94 2- STOLPER-SAMUELSON GELİR DAĞILIMI TEOREMİ Teoremden önce, serbest ticaret ülkede yaşayanların tümünün yararına, korumacılık ise zararınadır görüşü hakimdir. Teoreme göre serbest ticaret ihracat endüstrilerinde yoğun kullanılan faktörün lehinedir. Korumacılık ise ithalata rakip endüstride yoğun olarak kullanılan faktörün lehinedir. 19

95 2- STOLPER-SAMUELSON GELİR DAĞILIMI TEOREMİ Sermaye zengini bir ülkeyi ele alalım. Sermaye-yoğun mallar ihraç eden, emek yoğun mallar ithal eden bu ülkede, ithal malları üzerine gümrük tarifesi konulsun. Emek-yoğun malların fiyatları, sermaye-yoğun malların iç fiyatlarına oranla artar. Dolayısıyla bu endüstride çalışan işçilerin reel ücretleri artar. Gümrük tarifesi konulan malın benzerlerinin yurtiçi üretimi artarken, ihraç malının üretimi daralır. Emeğin geliri olan ücret, sermayenin geliri olan faizden daha hızla artar. Ucuzlayan sermaye pahalılaşan emeğin yerine ikame edilir Üretimde her emek birimi daha fazla sermaye ile birleştirildiği için emeğin verimliliği ve dolayısıyla reel ücretlerde artış sağlanmış olur. 20

96 2- STOLPER-SAMUELSON GELİR DAĞILIMI TEOREMİ Modele göre, gümrük tarifeleri uluslar arası uzmanlaşmadan yararlanmayı ve ulusal geliri düşürür. Fakat ulusal gelir içinde ücretlerin payı artar, sermayenin düşer. Gümrük tarifeleri, yurtiçi üretici ve tüketiciler açısından ithalata rakip malları fiyatını, ihraç mallarının fiyatına oranla yükselttiği sürece teorem geçerlidir. Gümrük tarifeleri bu fiyat oranını düşürürse teorem geçerliliğini yitirir. (Metzler Paradoksu) 21

97 2- STOLPER-SAMUELSON GELİR DAĞILIMI TEOREMİ Metzler Paradoksu, gümrük tarifesi koyan ülkenin büyük ülke olması durumunda geçerlidir. Pazar payını kaybetmek istemeyen küçük ülke satış fiyatlarını düşürebilir. Böylece gümrük tarifesi koyan ülkenin ithalat fiyatlarının ve ithalata rakip mallarının fiyatlarının düşmesine neden olur. 22

98 3- RYBCZYNSKI TEOREMİ Motor F F1 M0 E0 M1 E1 F1 F O T0 T1 Tekstil Grafik 11: Tüketim ve Üretim Kazançları İki mallı ve iki faktörlü bir modelde, tam çalışma koşulları altında eğer tek bir faktörün arzı artırılacak olursa, onu yoğun olarak kullanan malda üretim genişler, diğer malda ise daralır. 23

99 3- RYBCZYNSKI TEOREMİ Motor F F1 M0 E0 M1 E1 F1 F O T0 T1 Tekstil Grafik 11: Tüketim ve Üretim Kazançları Türkiye emek-zengin bir ülkedir. Sermaye stoku sabitken, emek stokunun artsın. Artan emek tekstil sektöründe çalıştırılır. Üretim teknolojisi gereği bir miktar da sermayeye ihtiyaç duyulmaktadır. Sermaye ihtiyacı, sermaye yoğun motor endüstrisinden karşılanır. Tekstil üretimi genişlerken, motor üretimi daralmış olur. 24

100 3- RYBCZYNSKI TEOREMİ Motor M0 M1 F E0 F1 E1 Grafiğe göre başlangıçta üretim dengesi E0 dır. Emekteki artış sonucu üretim olanakları dışa doğru genişler ve yeni üretim dengesi E1 olur. Dış ticaret hadlerinin sabit kalması (FF=F1F1) varsayımı altında Emek faktöründeki artış (sermaye sabit) sonucu F1 F O T0 T1 Tekstil Grafik 11: Tüketim ve Üretim Kazançları Tekstil üretimi T0-T1 kadar artmış Motor üretimi M0-M1 kadar azalmış 25

101 TEORİNİN TEST EDİLMESİ : LEONTIEF PARADOKSU Heckscher-Ohlin modeli Sağlam bir mantık yapısına dayanır. Matematik ve geometrik yöntemlerin uygulanmasına elverişlidir. Dış ticareti, ülkelerin faktör donatımı ve üretim teknolojisi gibi en yalın özelliklerine bağlar. Teori aşağıdaki sorunlara açıklık getirir. Kalkınmanın dış ticarete etkileri Uluslar arası faktör akımlarının nedenleri Dış ticaretin gelir dağılımına etkileri Test edilebilir hipotezlerin kurulmasına imkan verir. 26

102 TEORİNİN TEST EDİLMESİ : LEONTIEF PARADOKSU Faktör donatımı teorisi uzun bir süre malları faktör bileşimlerine ayıracak bir teknik bilinmediği için test edilememiştir. Leontief, 1930 lu yıllarda girdi-çıktı (inputoutput) tablosu denilen tekniği geliştirmiş ve malları emek-sermaye bileşimlerine ayırmıştır. Leontief, Amerika nın tüm dış dünya ile olan ticaretini ele almış, ihracat ve ithalatta bir milyon dolar değerinde temsili mal balyaları oluşturmuştur. Mal balyaları, bileşimi ihracat ve ithalatta aynı olan mal bileşimlerini gösterir. 27

103 TEORİNİN TEST EDİLMESİ : LEONTIEF PARADOKSU Yapılan çalışma sonucunda Amerika emek-yoğun mallar ihraç edip, sermaye-yoğun mallar ithal eden bir ülke olarak çıkmıştır. Beklenenin aksine çıkan bu duruma Leontief Paradoksu denilmiştir. Leontief, çelişkinin nedenini şöyle açıklar: Amerikan toplumunun üstün girişimcilik, yöneticilik, eğitim gibi özellikleri nedeniyle, Amerikan işçileri dünyanın diğer ülkelerindeki işçilere göre üstün niteliktedir. Aynı sermaye araçları ile çalışmış olsalar bile verimlilikleri yüksektir. Bir Amerikan işçisi, üç yabancı işçiye bedeldir..bu nedenle Amerika nın emek stokunu bulmak için mevcut stoku üç ile çarpmak gerekir. 28

104 TEORİNİN TEST EDİLMESİ : LEONTIEF PARADOKSU Leontief in çalışmasına eleştriler: Çalışmanın savaşın hemen sonrasındaki yıl için yapılmış olması Hesaplamalarda kullanılan sermaye katsayılarının güvenilir olmadığı Sadece emek ve sermaye faktörleri dikkate alınmış, doğal kaynaklar gözardı edilmiştir. 29

105 YENİ TEOREMLER 1. Nitelikli işgücü teoremi 2. Teknoloji açığı teoremi 3. Ürün dönemleri teoremi 4. Tercihlerde benzerlik teoremi 5. Ölçek ekonomileri teoremi 6. Monopolcü rekabet teoremi 30

106 1. NİTELİKLİ İŞGÜCÜ TEOREMİ Belirli türdeki mesleki veya nitelikli işgücü bakımından zengin ülkeler, üretimi büyük ölçüde bu faktörlere bağlı olan mallarda uzmanlaşırlar. Öte yandan niteliksiz emeğe bol olarak sahip bulunan ülkeler ise, yoğun biçimde niteliksiz emeği içeren malların üretiminde üstünlüğe sahiptir. 31

107 2. TEKNOLOJİ AÇIĞI TEOREMİ Sanayileşmiş ülkeler arasındaki ticaretin büyük bir bölümü yeni mal ve üretim süreçlerine dayalıdır. Bunlar çoğunluğu ileri sanayileşmiş ülkelerde kurulu bulunan yenilikçi firmalar tarafından geliştirilir. Yenilikler, patent ve fikri mülkiyet hakları yasaları ile korunur. Yeniliği ilk kez bulan firma onun monopolcüsü olur. 32

108 Bu hipoteze göre, yeni bir mal veya üretim süreci bulan sanayileşmiş ülkeler, bu malların ilk ihracatçıları olurlar. Ancak zamanla teknoloji taklit yoluyla, ya da zamanla serbest bir mal durumuna gelerek öteki ülkelerin ellerine geçtikten sonra, o ülkeler emeğin ucuzluğu veya doğal kaynak üstünlükleri nedeniyle söz konusu malı ilk icat eden ülkelerden daha ucuza üretirler. Böylece adı geçen mal, daha az gelişmiş durumdaki bu ülkeler tarafından ihraç olunmaya başlar. Malı ilk icat edenler bu ülkelerle rekabet edemedikleri için onu şimdi dışarıdan ithal ederler. 33

109 3. Ürün dönemleri teoremi Bu hipotez, teknoloji açığı hipotezinin genelleştirilmiş ve geliştirilmiş şeklidir. Buna göre, teknolojik yenilikler ve yeni malların geliştirilmesi ileri sanayileşmiş ülkelerde oluşur. Bu durum yüksek derecede eğitilmiş işgücünün ve AR GE ye yapılan yüksek yatırımın bir sonucudur. 34

110 3. Ürün dönemleri teoremi Miktar Aşama I Aşama II Aşama III Aşama IV Aşama V İhracat İthalat Tüketim Üretim Yenilikçi Ülke İthalat İhracat Üretim Tüketim Taklitçi Ülke O Grafik 5: Ürün Dönemi Aşamaları Zaman Bu hipoteze göre 1. aşamada yeni malın üretimi ufak çaptadır ve iç piyasaya yöneliktir. 35

111 3. Ürün dönemleri teoremi Miktar Aşama I Aşama II Aşama III Aşama IV Aşama V İhracat İthalat Tüketim Üretim Yenilikçi Ülke İthalat İhracat Üretim Tüketim Taklitçi Ülke O Grafik 5: Ürün Dönemi Aşamaları Zaman 2. aşamada ürün hemen hemen tam olarak olgunlaşmıştır. Satışlar önce iç piyasaya yöneliktir sonra ihracata başlanır. 36

112 3. Ürün dönemleri teoremi Miktar Aşama I Aşama II Aşama III Aşama IV Aşama V İhracat İthalat Tüketim Üretim Yenilikçi Ülke İthalat İhracat Üretim Tüketim Taklitçi Ülke O Grafik 5: Ürün Dönemi Aşamaları Zaman 3. aşamada üretim teknolojisi standartlaşır. Yenilikçi firma içte ve dışta teknoloji lisansı vermeyi karlı bulmaya başlar. Standart üretimin maliyetini düşürmek için üretim öteki ülkelere kaydırılır. Bu aşamada yenilikçi ülke hala bir miktar mal üretir. 37

113 3. Ürün dönemleri teoremi Miktar Aşama I Aşama II Aşama III Aşama IV Aşama V İhracat İthalat Tüketim Üretim Yenilikçi Ülke İthalat İhracat Üretim Tüketim Taklitçi Ülke O Grafik 5: Ürün Dönemi Aşamaları Zaman 4. aşamada malın lisansını alan düşük maliyetli yeni üreticilerin ihracat piyasalarını ele geçirmeleri ile yenilikçi ülkenin ihracat hızı kesilir. 38

114 3. Ürün dönemleri teoremi Miktar Aşama I Aşama II Aşama III Aşama IV Aşama V İhracat İthalat Tüketim Üretim Yenilikçi Ülke İthalat İhracat Üretim Tüketim Taklitçi Ülke O Grafik 5: Ürün Dönemi Aşamaları Zaman Yenilikçi ülkenin iç piyasası yerli üretim yerine ithalatla karşılanmaya başlanınca 5. aşamaya geçilmiş olur. Artık teknoloji dünya ülkelerinde tümüyle yayılmış ve üretimi sınırlandıran lisanslar sona ermiştir. Yerli endüstri iç ve dış piyasaları kaybettikçe yurtiçi üretim hızla düşer. 39

115 3. Ürün dönemleri teoremi Miktar Aşama I Aşama II Aşama III Aşama IV Aşama V İhracat İthalat Tüketim Üretim Yenilikçi Ülke İthalat İhracat Üretim Tüketim Taklitçi Ülke O Grafik 5: Ürün Dönemi Aşamaları Zaman Nihayet yenilikçi ülke kendi iç piyasasında da tamamen devre dışı bırakılınca ürün dönemleri tamamlanmış olur. 40

116 4. TERCİHLERDE BENZERLİK TEOREMİ Bu teorem homojen olmayan sanayi ürünleri ticaretini konu alır. Bu malların ticareti üretim maliyetlerinden çok, ülkeler arasındaki zevk ve tercihlerin benzerliğine yani talep koşullarına bağlıdır. Zevk ve tercihleri belirleyen temel etken de göreceli gelir düzeyleridir. 41

117 5. ÖLÇEK EKONOMİLERİ TEOREMİ Ölçek ekonomileri için içsel ve dışsal tasarrufların olması ülkelerin bu tür endüstrilerde uzmanlaşmaları için daha güçlü bir teşvik sağlar. Ülke, iç piyasada tüketicilerin satın alacakları çok sayıdaki maldan az miktarda üretmek yerine, ölçek ekonomilerine sahip birkaç endüstri üzerinde uzmanlaşmaya gider ve ihtiyacı olan diğer malları dışarıdan ithal eder. Böylece ölçek ekonomileri maliyetleri düşürerek, üretim ve zevkler yönünden birbirine benzer ülkeler arasında bile karlı dış ticaret yapma imkanı sağlar. 42

118 6. MONOPOLLÜ REKABET TEOREMİ Günümüzde ticaret homojen değil farklılaştırılmış malların alım satımını kapsar. Oysa faktör donatımı teorisi malların homojen olduğunu kabul eder. Homojenlik varsayımı tam rekabet varsayımının bir sonucudur. Bu durumda ülkenin aynı malı hem ihraç hem de ithal etmesi mümkün değildir. Ancak gerçek hayatta özellikle sanayi mallarının büyük çoğunluğu homojen değildir. 43

119 Dünya ticareti geleneksel anlamda endüstriler arası ticaret biçiminde düşünülmesine rağmen, günümüzde asıl endüstri içi ticaret ağırlık taşımaktadır. Endüstri içi ticaret iki yönlü ticaret olarak da bilinir. Monopollü rekabet teoremi, sanayi malları üzerindeki iki yönlü ticaret olayını ölçek ekonomileri ile açıklar. 44

120 Buna göre sanayi kesiminde firmalar çoğunlukla ölçeğe göre artan verim koşullarına çalışırlar. Bunun doğal sonucu monopollü rekabet piyasalarının ortaya çıkmasıdır. Sanayi kesiminde az çok birbirinden farklılaştırılmış mallar üreten çok sayıda firma bulunması bunun göstergesidir. Ölçek ekonomilerinden yararlanma düşüncesi her firma veya üretim tesisini çok sayıda farklı tür veya tipte mal üretmek yerine yalnız bir ya da birkaç tür üzerinde üretim yapmaya zorlar. 45

121 Üretim az sayıdaki tür veya stil üzerinde toplanınca uzmanlaşmaya gidilir, daha etkin makineler kullanılır ve ölçek ekonomilerinden yararlanılır. Böylece ülke söz konusu türün ihracatçısı durumuna gelirken diğer tipleri de dışarıdan ithal eder. 46

122 H-O teoremi uluslar arası ticareti karşılaştırmalı üstünlüklere, ya da faktör donatımındaki farklılıklara dayandırır. Oysa Monopolcü Rekabet hipotezinde, endüstri içi ticaret mal faklılaştırması ve ölçek ekonomileri ile açıklanmaktadır. Buna göre, ülkeler arasındaki faktör donatımları ne derece farklı ise, karşılaştırmalı üstünlüklere bağlı endüstriler arası ticaret de o derece büyük olur. 47

11.10.2015. Faktör Donatımı Teorisi (Heckscher Ohlin) Karşılaştırmalı Üstünlüklere Eleştiri. Heckscher Ohlin Modelinden Çıkartılan Teoremler

11.10.2015. Faktör Donatımı Teorisi (Heckscher Ohlin) Karşılaştırmalı Üstünlüklere Eleştiri. Heckscher Ohlin Modelinden Çıkartılan Teoremler Faktör Donatımı Teorisi (Heckscher hlin) Karşılaştırmalı Üstünlüklere Eleştiri Karşılaştırmalı üstünlükler teorisi uluslararası emek verimliliğindeki farklılıkların nedeni üzerinde durmamaktadır. Bu açığı

Detaylı

Uluslararası Tarım ve Gıda Politikası II

Uluslararası Tarım ve Gıda Politikası II Doç.Dr.Tufan BAL Uluslararası Tarım ve Gıda Politikası II II.Hafta Uluslararası Ticaretin Önemi Not: Bu sunuların hazırlanmasında çeşitli internet siteleri ve ders notlarından faydalanılmıştır. Uluslararası

Detaylı

DR. Caner Ekizceleroğlu

DR. Caner Ekizceleroğlu DR. Caner Ekizceleroğlu Ticaret Üretilen mal ve hizmetlerin belirli bir ücret karşılığı son kullanıcılara ulaştırılmasını sağlayan alım satım faaliyetlerinin tümü olarak tanımlayabiliriz. Dış Ticaret BİR

Detaylı

Uluslararası İktisat

Uluslararası İktisat Uluslararası İktisat Uluslararası iktisat ye ayrılır:. Uluslararası İktisat Teorisi: Ülkeleri ede dış ti aret yaptıkları ı i eler.. Uluslararası Ticaret Politikası: Ülkeleri dış ti arete üdahaleleri i

Detaylı

KARŞILAŞTIRMALI ÜSTÜNLÜK TEORİSİ

KARŞILAŞTIRMALI ÜSTÜNLÜK TEORİSİ KARŞILAŞTIRMALI ÜSTÜNLÜK TEORİSİ Ricardo, bir ülkenin hiçbir malda mutlak üstünlüğe sahip olmadığı durumlarda da dış ticaret yapmasının, fayda sağlayabileceğini açıklamıştır. Eğer bir ülke her malda mutlak

Detaylı

Klasik ve Neo-klasik Dış Ticaret Teorileri

Klasik ve Neo-klasik Dış Ticaret Teorileri Klasik ve Neo-klasik Dış Ticaret Teorileri Dr.Dilek Seymen Uluslararası İktisat HECKSCHER-OHLIN TEOREMİ Klasikler ülkeler arasındaki dış ticaretin nedenini ülkeler arasındaki üretim maliyetlerinin farklılığına

Detaylı

Yeni Dış Ticaret Teorileri

Yeni Dış Ticaret Teorileri Yeni Dış Ticaret Teorileri Dr.Dilek Seymen Dr. Dilek Seymen Nitelikli İşgücü Teorisi (Skilled Labor-Keesing&Kenen) Sanayi ülkeleri arasındaki ticaretin büyük bir bölümü nitelikli işgücü farklılıkları ile

Detaylı

TARIM ÜRÜNLERİ TİCARETİNİN ULUSLARARASI BOYUTU

TARIM ÜRÜNLERİ TİCARETİNİN ULUSLARARASI BOYUTU TARIM ÜRÜNLERİ TİCARETİNİN ULUSLARARASI BOYUTU Dış ticaretin amacı piyasadaki ihtiyacın karşılanmasıdır. Temel neden uluslararası mal hareketliliği değil, ülkenin denge arayışıdır. Ülkedeki ürün yetersizliği

Detaylı

TARIM ÜRÜNLERİ TİCARETİNİN ULUSLARARASI BOYUTU

TARIM ÜRÜNLERİ TİCARETİNİN ULUSLARARASI BOYUTU TARIM ÜRÜNLERİ TİCARETİNİN ULUSLARARASI BOYUTU Dış ticaretin amacı piyasadaki ihtiyacın karşılanmasıdır. Temel neden uluslararası mal hareketliliği değil, ülkenin denge arayışıdır. Ülkedeki ürün yetersizliği

Detaylı

Dersin Planı (Bu ders sunumunun hazırlanmasında büyük ölçüde Nevzat Güran ve Sadık Acar ın ders notu ve kitaplarından yararlanılmıştır)

Dersin Planı (Bu ders sunumunun hazırlanmasında büyük ölçüde Nevzat Güran ve Sadık Acar ın ders notu ve kitaplarından yararlanılmıştır) Dersin Planı (Bu ders sunumunun hazırlanmasında büyük ölçüde Nevzat Güran ve Sadık Acar ın ders notu ve kitaplarından yararlanılmıştır) Bir Bilim Dalı Olarak Uluslararası İktisadın Konusu ve Kapsamı Uluslararası

Detaylı

Klasik ve Neo-klasik Dış Ticaret Teorileri

Klasik ve Neo-klasik Dış Ticaret Teorileri Klasik ve Neo-klasik Dış Ticaret Teorileri Klasik Dış Ticaret Teorisi -Klasik dış ticaret teorisinde temel sorun -Klasik teorinin temel esasları -Klasik iktisatçıların dış ticaret teorilerinin varsayımları

Detaylı

ULUSLARARASI İKTİSAT ÜNİTE 1 MERKANTALİZM yy. Feodalitenin zayıfladığı anlarda meşhur oldu. Temel Amaç -> Altın stokunu artırmak

ULUSLARARASI İKTİSAT ÜNİTE 1 MERKANTALİZM yy. Feodalitenin zayıfladığı anlarda meşhur oldu. Temel Amaç -> Altın stokunu artırmak ULUSLARARASI İKTİSAT ÜNİTE 1 ULUSLARARASI TİCARET TARİHSEL GELİŞİM MERKANTALİZM 15-18. yy Feodalitenin zayıfladığı anlarda meşhur oldu Temel Amaç -> Altın stokunu artırmak Yoğun Devlet Müdahalesini savunurlar

Detaylı

ULUSLARARASI KT SAT NOT: Uluslararas Ekonomik Olaylar: NOT: Uzun Vadeli Sermaye Al mlar : K sa Vadeli Sermaye Al mlar :

ULUSLARARASI KT SAT NOT: Uluslararas Ekonomik Olaylar: NOT: Uzun Vadeli Sermaye Al mlar : K sa Vadeli Sermaye Al mlar : ULUSLARARASI İKTİSAT Az gelişmiş ülkeler kalkınma açısından dışa bağımlıdırlar. Üretim yapabilmek için dışardan mal ve hizmet satın almalıdır. 1980 lerden sonra küreselleşme ortaya çıkmıştır. Dünyadaki

Detaylı

4 ÇOKTAN SEÇMELI (40 puan)

4 ÇOKTAN SEÇMELI (40 puan) AKDENİZ ÜNİVERSİTESİ İKTİSADİ İDARİ BİLİMLER FAKÜLTESİ ULUSLARARASI İKTİSAT ARASINAVI 11 Kasım 2003 Öğrencinin Adı Soyadı: Öğrencinin No su: Öğr. Gör. Dr. Bahattin Büyükşahin 4 ÇOKTAN SEÇMELI (40 puan)

Detaylı

Standart Ticaret Modeli

Standart Ticaret Modeli Chapter 6 Standart Ticaret Modeli Copyright 2012 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved. Önizleme Relatif arz ve relatif talep Dış Ticaret Hadleri (Terms of Trade) ve refah Ekonomik büyüme, ithal

Detaylı

1 MAKRO EKONOMİNİN DOĞUŞU

1 MAKRO EKONOMİNİN DOĞUŞU İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ III Bölüm 1 MAKRO EKONOMİNİN DOĞUŞU ve TEMEL KAVRAMLAR 11 1.1.Makro Ekonominin Doğuşu 12 1.1.1.Makro Ekonominin Doğuş Süreci 12 1.1.2.Mikro ve Makro Ekonomi Ayrımı 15 1.1.3.Makro Analiz

Detaylı

2. Hafta Dersinin Planı (Bu ders sunumunun hazırlanmasında büyük ölçüde Nevzat Güran ve Sadık Acar ın ders notu ve kitaplarından yararlanılmıştır)

2. Hafta Dersinin Planı (Bu ders sunumunun hazırlanmasında büyük ölçüde Nevzat Güran ve Sadık Acar ın ders notu ve kitaplarından yararlanılmıştır) Uluslararası İktisat Dr. Nevzat ŞİMŞEK 1 2. Hafta Dersinin Planı (Bu ders sunumunun hazırlanmasında büyük ölçüde Nevzat Güran ve Sadık Acar ın ders notu ve kitaplarından Bir Bilim Dalı Olarak Uluslararası

Detaylı

Klasik ve Neo-klasik Dış Ticaret Teorileri

Klasik ve Neo-klasik Dış Ticaret Teorileri Klasik ve Neo-klasik Dış Ticaret Teorileri Dr.Dilek Seymen Uluslararası İktisat Neo-klasik Dış Ticaret Teorisi Liberal görüşü benimseyen iktisatçılar klasik değer teorisinden farklı olarak yeni bir değer

Detaylı

ÜNİTE. Faktör Donatımı Teorisi ve Yeni Dış Ticaret. Teorileri

ÜNİTE. Faktör Donatımı Teorisi ve Yeni Dış Ticaret. Teorileri 3 Faktör Donatımı Teorisi ve Yeni Dış Ticaret ÜNİTE Teorileri Bu Ünitede... Yirminci yüzyılın ilk çeyreğinden sonra günümüze kadar geçen sürede ortaya atılan bazı yeni dış ticaret teorileri ile faktör

Detaylı

Dersin Planı (Bu ders sunumunun hazırlanmasında Güran, Acar, Seyidoğlu, Ünsal ve Şimşek in ders notu, tez ve kitaplarından yararlanılmıştır)

Dersin Planı (Bu ders sunumunun hazırlanmasında Güran, Acar, Seyidoğlu, Ünsal ve Şimşek in ders notu, tez ve kitaplarından yararlanılmıştır) Dersin Planı (Bu ders sunumunun hazırlanmasında Güran, Acar, Seyidoğlu, Ünsal ve Şimşek in ders notu, tez ve kitaplarından yararlanılmıştır) Faktör Zenginlikleri ve Karşılaştırmalı Üstünlük Teorisi: Heckscher-Ohlin

Detaylı

FİYATLAR GENEL DÜZEYİ VE MİLLİ GELİR DENGESİ

FİYATLAR GENEL DÜZEYİ VE MİLLİ GELİR DENGESİ FİYATLAR GENEL DÜZEYİ VE MİLLİ GELİR DENGESİ Bu bölümde Fiyatlar genel düzeyi (Fgd) ile MG dengesi arasındaki ilişkiler incelenecek. Mg dengesi; Toplam talep ile toplam arzın kesiştiği noktada bulunacaktır.

Detaylı

Makro İktisat II Örnek Sorular. 1. Tüketim fonksiyonu ise otonom vergi çarpanı nedir? (718 78) 2. GSYİH=120

Makro İktisat II Örnek Sorular. 1. Tüketim fonksiyonu ise otonom vergi çarpanı nedir? (718 78) 2. GSYİH=120 Makro İktisat II Örnek Sorular 1. Tüketim fonksiyonu ise otonom vergi çarpanı nedir? (718 78) 2. GSYİH=120 Tüketim harcamaları = 85 İhracat = 6 İthalat = 4 Hükümet harcamaları = 14 Dolaylı vergiler = 12

Detaylı

1 TEMEL İKTİSADİ KAVRAMLAR

1 TEMEL İKTİSADİ KAVRAMLAR ÖNSÖZ İÇİNDEKİLER III Bölüm 1 TEMEL İKTİSADİ KAVRAMLAR 11 1.1. İktisat Biliminin Temel Kavramları 12 1.1.1.İhtiyaç, Mal ve Fayda 12 1.1.2.İktisadi Faaliyetler 14 1.1.3.Üretim Faktörleri 18 1.1.4.Bölüşüm

Detaylı

ULUSLARARASI İKTİSAT 1-ULUSLARARASI TİCARET TEORİSİ NİN İLGİ ALANI

ULUSLARARASI İKTİSAT 1-ULUSLARARASI TİCARET TEORİSİ NİN İLGİ ALANI ULUSLARARASI İKTİSAT Uluslararası iktisat ağırlıklı olarak ülkeler arası ticaret ve mali akımları kapsar.diğer yandan uluslararası ticarete ilişkin analizler de Uluslararası Ticaret Teorisi ve Uluslararası

Detaylı

Chapter 9. Ticaret Politikasının Araçları. Slides prepared by Thomas Bishop. Copyright 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved.

Chapter 9. Ticaret Politikasının Araçları. Slides prepared by Thomas Bishop. Copyright 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved. Chapter 9 Ticaret Politikasının Araçları Slides prepared by Thomas Bishop Copyright 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved. Önizleme Gümrük tarifesinin tek bir sektördeki kısmi denge analizi:

Detaylı

ONDOKUZUNCU BÖLÜM ULUSLARARASI EKONOMİVE ULUSLARARASI FİNANSMAN

ONDOKUZUNCU BÖLÜM ULUSLARARASI EKONOMİVE ULUSLARARASI FİNANSMAN ONDOKUZUNCU BÖLÜM ULUSLARARASI EKONOMİVE ULUSLARARASI FİNANSMAN Bu ünite tamamlandığında; İthalat ve ihracatı tanımlayabileceğiz Mutlak üstünlük ve karşılaştırmalı üstünlükler teorilerinin neyi ifade ettiğini

Detaylı

IKTI 101 (Yaz Okulu) 04 Ağustos, 2010 Gazi Üniversitesi İktisat Bölümü DERS NOTU 05 ÜRETİCİ TEORİSİ

IKTI 101 (Yaz Okulu) 04 Ağustos, 2010 Gazi Üniversitesi İktisat Bölümü DERS NOTU 05 ÜRETİCİ TEORİSİ DERS NOTU 05 ÜRETİCİ TEORİSİ Bugünki dersin işleniş planı: 1. Kârını Maksimize Eden Firma Davranışı... 1 2. Üretim Fonksiyonu ve Üretici Dengesi... 5 3. Maliyeti Minimize Eden Denge Koşulu... 15 4. Eşürün

Detaylı

TOPLAM TALEP I: IS-LM MODELİNİN OLUŞTURULMASI

TOPLAM TALEP I: IS-LM MODELİNİN OLUŞTURULMASI BÖLÜM 10 TOPLAM TALEP I: IS-LM MODELİNİN OLUŞTURULMASI IS-LM Modelinin Oluşturulması Klasik teori 1929 ekonomik krizine çare üretemedi Teoriye göre çıktı, faktör arzına ve teknolojiye bağlıydı Bunlar ise

Detaylı

Ekonomi. Doç.Dr.Tufan BAL. 3.Bölüm: Fiyat Mekanizması: Talep, Arz ve Fiyat

Ekonomi. Doç.Dr.Tufan BAL. 3.Bölüm: Fiyat Mekanizması: Talep, Arz ve Fiyat Ekonomi 3.Bölüm: Fiyat Mekanizması: Talep, Arz ve Fiyat Doç.Dr.Tufan BAL Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından faydalanılmıştır. 2 Fiyat Mekanizması:Talep,

Detaylı

ULUSLARARASI İKTİSAT TEORİSİ

ULUSLARARASI İKTİSAT TEORİSİ DİKKAT!...BU ÖZET 8 ÜNİTE VE 29 SAYFADIR BURADA İLK ÜNİTE GÖSTERİLMEKTEDİR ULUSLARARASI İKTİSAT TEORİSİ KISA ÖZET KOLAYAOF 2 Kolayaof.com 0 362 2338723 Sayfa 2 İÇİNDEKİLER 1. ÜNİTE- Erken Ticaret Teorileri......

Detaylı

DENEME SINAVI A GRUBU / İKTİSAT

DENEME SINAVI A GRUBU / İKTİSAT DENEME SINAVI A GRUBU / İKTİSAT 2 1. A malının fiyatındaki bir artış karşısında B malına olan talep azalıyorsa A ve B mallarının özellikleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur? A) A ve B

Detaylı

ULUSLARARASI TİCARET

ULUSLARARASI TİCARET T.C. ANADOLU ÜNİVERSİTESİ YAYINI NO: 2923 AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ YAYINI NO: 1880 ULUSLARARASI TİCARET Yazar Prof.Dr. Halil SEYİDOĞLU (Ünite 1-8) Editör Prof.Dr. Erol KUTLU ANADOLU ÜNİVERSİTESİ i Bu kitabın

Detaylı

SORU SETİ 11 MİKTAR TEORİSİ TOPLAM ARZ VE TALEP ENFLASYON KLASİK VE KEYNEZYEN YAKLAŞIMLAR PARA

SORU SETİ 11 MİKTAR TEORİSİ TOPLAM ARZ VE TALEP ENFLASYON KLASİK VE KEYNEZYEN YAKLAŞIMLAR PARA SORU SETİ 11 MİKTAR TEORİSİ TOPLAM ARZ VE TALEP ENFLASYON KLASİK VE KEYNEZYEN YAKLAŞIMLAR PARA Problem 1 (KMS-2001) Kısa dönem toplam arz eğrisinin pozitif eğimli olmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Detaylı

İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1: EKONOMİ İLE İLGİLİ DÜŞÜNCELER VE TEMEL KAVRAMLAR...

İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1: EKONOMİ İLE İLGİLİ DÜŞÜNCELER VE TEMEL KAVRAMLAR... İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1: EKONOMİ İLE İLGİLİ DÜŞÜNCELER VE TEMEL KAVRAMLAR... 1 1.1. EKONOMİ İLE İLGİLİ DÜŞÜNCELER... 3 1.1.1. Romalıların Ekonomik Düşünceleri... 3 1.1.2. Orta Çağ da Ekonomik Düşünceler...

Detaylı

DIŞ TİCARET İŞLEMLERİ YÖNETİMİ

DIŞ TİCARET İŞLEMLERİ YÖNETİMİ DIŞ TİCARET İŞLEMLERİ YÖNETİMİ KAYNAK KİTAP Yazarlar: Kenan ÇELİK Cemalettin Kalaycı A.Rıza Sandalcılar Murathan Yayınevi Trabzon 2008 1.DIŞ TİCARETİN NEDENLERİ Dünya ticaretinin dağılımı tek başına hiçbir

Detaylı

gerçekleşen harcamanın mal ve hizmet çıktısına eşit olmasının gerekmemesidir

gerçekleşen harcamanın mal ve hizmet çıktısına eşit olmasının gerekmemesidir BÖLÜM 5 Açık Ekonomi Açık Ekonomi Önceki bölümlerde kapalı ekonomi varsayımı yaptık Bu varsayımı terk ediyoruz çünkü ekonomilerin çoğu dışa açıktır. Kapalı ve açık ekonomiler arasındaki fark açık ekonomide

Detaylı

D C N i 1 K A N. T T 0 D D Tekstil Sapmasız Büyüme

D C N i 1 K A N. T T 0 D D Tekstil Sapmasız Büyüme Son yıllarda uluslararası ticaret teorisine ilişkin analizlerde literatürde bir görüş birliğine varılmakta olduğu anlaşılmaktadır. Üzerinde anlaşmaya varılmakta olan hipotez ise monopolcu rekabet teoremidir.

Detaylı

BÜTÜNLEME SINAVI. 21 Ocak 2004. Sınav süresi 100 dakikadır. Sınavda bütün notlar kapalı olmak zorundadır. Sınav 50 soru ve her soru

BÜTÜNLEME SINAVI. 21 Ocak 2004. Sınav süresi 100 dakikadır. Sınavda bütün notlar kapalı olmak zorundadır. Sınav 50 soru ve her soru AKDENİZ ÜNİVERSİTESİ İKTİSADİ İDARİ BİLİMLER FAKÜLTESİ ULUSLARARASI İKTİSAT TEORİSİ BÜTÜNLEME SINAVI Öğr. Gör. Bahattin Büyükşahin 21 Ocak 2004 Sınav süresi 100 dakikadır. Sınavda bütün notlar kapalı olmak

Detaylı

Chapter 9. Ticaret Politikasının Araçları. Slides prepared by Thomas Bishop. Copyright 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved.

Chapter 9. Ticaret Politikasının Araçları. Slides prepared by Thomas Bishop. Copyright 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved. Chapter 9 Ticaret Politikasının Araçları Slides prepared by Thomas Bishop Copyright 2009 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved. Önizleme Gümrük tarifesinin tek bir sektördeki kısmi denge analizi:

Detaylı

2009 S 4200-1. Değeri zamanın belirli bir anında ölçülen değişkene ne ad verilir? ) Stok değişken B) içsel değişken C) kım değişken D) Dışsal değişken E) Fonksiyonel değişken iktist TEORisi 5. Yatay eksende

Detaylı

meydana gelen değişmedir. d. Ek bir işçi çalıştırıldığında sabit maliyetlerde e. Üretim ek bir birim arttığında toplam

meydana gelen değişmedir. d. Ek bir işçi çalıştırıldığında sabit maliyetlerde e. Üretim ek bir birim arttığında toplam A 1. Aşağıda verilen ifadelerden hangisi eş-ürün eğrisi ile ilgili değildir? a. Girdilerin pozitif marjinal fiziki ürüne sahip olması b. Girdilerin azalan marjinal fiziki ürüne sahip olması c. Girdilerin

Detaylı

IKT Kasım, 2008 Gazi Üniversitesi, İktisat Bölümü. DERS NOTU 5 (Bölüm 7-8) ÜRETİCİ TEORİSİ

IKT Kasım, 2008 Gazi Üniversitesi, İktisat Bölümü. DERS NOTU 5 (Bölüm 7-8) ÜRETİCİ TEORİSİ DERS NOTU 5 (Bölüm 7-8) ÜRETİCİ TEORİSİ Bugünkü ders planı: 1. Kârını Maksimize Eden Firma Davranışı...1 2. Üretim Fonksiyonu ve Üretici Dengesi...5 3. Maliyeti Minimize Eden Denge Koşulu...15 4. Maliyet

Detaylı

2001 KPSS 1. Aşağıdakilerden hangisi A malının talep eğrisinin sola doğru kaymasına neden olur?

2001 KPSS 1. Aşağıdakilerden hangisi A malının talep eğrisinin sola doğru kaymasına neden olur? 2001 KPSS 1. Aşağıdakilerden hangisi A malının talep eğrisinin sola doğru kaymasına neden olur? A) A malını tüketen insanların sayısının artmasına yol açan bir nüfus artışı B) A normal bir mal ise, tüketici

Detaylı

Tarife Dışı Politika Araçları. İthal Kotaları. İthal Kotaları

Tarife Dışı Politika Araçları. İthal Kotaları. İthal Kotaları Tarife ışı Politika Araçları İthal otaları İthal edilecek mal hacmi üzerine fiziki miktar veya değer olarak konulan sınırlamalardır. Amaç Yurtiçi tarım veya sanayi kesimini korumak Ödemeler bilançosu açıklarını

Detaylı

oluşmaktadır. Sınavda hesap makinesi kullanabilirsiniz. Sınavda kitap ve notlarınız

oluşmaktadır. Sınavda hesap makinesi kullanabilirsiniz. Sınavda kitap ve notlarınız 1 AKDENİZ ÜNİVERSİTESİ İKTİSADİ İDARİ BİLİMLER FAKÜLTESİ ULUSLARARASI İKTİSAT TEORİSİ FİNAL SINAVI 6 Ocak 2004 Öğr. Gör. Dr. Bahattin Büyükşahin Öğrencinin Adı Soyadı: Öğrencinin No su: Sınav üç bölümden

Detaylı

2009 VS 4200-1. Gayri Safi Yurt içi Hasıla hangi nitelikte bir değişkendir? ) Dışsal değişken B) Stok değişken C) Model değişken D) kım değişken E) içsel değişken iktist TEORisi 5. Kısa dönemde tam rekabet

Detaylı

ÇALIŞMA SORULARI TOPLAM TALEP I: MAL-HİZMET (IS) VE PARA (LM) PİYASALARI

ÇALIŞMA SORULARI TOPLAM TALEP I: MAL-HİZMET (IS) VE PARA (LM) PİYASALARI ÇALIŞMA SORULARI TOPLAM TALEP I: MAL-HİZMET (IS) VE PARA (LM) PİYASALARI 1. John Maynard Keynes e göre, konjonktürün daralma dönemlerinde görülen düşük gelir ve yüksek işsizliğin nedeni aşağıdakilerden

Detaylı

İKTİSAT BİLİMİ VE İKTİSATTAKİ TEMEL KAVRAMLAR

İKTİSAT BİLİMİ VE İKTİSATTAKİ TEMEL KAVRAMLAR İÇİNDEKİLER Önsöz BİRİNCİ BÖLÜM İKTİSAT BİLİMİ VE İKTİSATTAKİ TEMEL KAVRAMLAR 1.1.İktisat Bilimi 1.2.İktisadi Kavramlar 1.2.1.İhtiyaçlar 1.2.2.Mal ve Hizmetler 1.2.3.Üretim 1.2.4.Fayda, Değer ve Fiyat

Detaylı

İÇİNDEKİLER Sayfa ÖNSÖZ... v İÇİNDEKİLER... vi GENEL EKONOMİ 1. Ekonominin Tanımı ve Kapsamı... 1 1.1. Ekonomide Kıtlık ve Tercih... 1 1.2.

İÇİNDEKİLER Sayfa ÖNSÖZ... v İÇİNDEKİLER... vi GENEL EKONOMİ 1. Ekonominin Tanımı ve Kapsamı... 1 1.1. Ekonomide Kıtlık ve Tercih... 1 1.2. İÇİNDEKİLER Sayfa ÖNSÖZ... v İÇİNDEKİLER... vi GENEL EKONOMİ 1. Ekonominin Tanımı ve Kapsamı... 1 1.1. Ekonomide Kıtlık ve Tercih... 1 1.2. Ekonominin Tanımı... 3 1.3. Ekonomi Biliminde Yöntem... 4 1.4.

Detaylı

4)Yukarıdaki 3 temel varsayım altında ekonomi daima tam istihdamdadır ve fiyatlar genel seviyesi istikrarlıdır.

4)Yukarıdaki 3 temel varsayım altında ekonomi daima tam istihdamdadır ve fiyatlar genel seviyesi istikrarlıdır. KLASİK İKTİSAT OKULU Klasik iktisadın felsefi temelini «doğal düzen» ve «faydacı felsefe» oluşturur. Klasik iktisadın temel ilkeleri şu şekilde özetlenebilir: 1) Piyasada tam rekabet koşulları geçerlidir

Detaylı

2.BÖLÜM ÇOKTAN SEÇMELİ

2.BÖLÜM ÇOKTAN SEÇMELİ CEVAP ANAHTARI 1.BÖLÜM ÇOKTAN SEÇMELİ 1.(e) 2.(d) 3.(a) 4.(c) 5.(e) 6.(d) 7.(e) 8.(d) 9.(b) 10.(e) 11.(a) 12.(b) 13.(a) 14.(c) 15.(c) 16.(e) 17.(e) 18.(b) 19.(d) 20.(a) 1.BÖLÜM BOŞLUK DOLDURMA 1. gereksinme

Detaylı

ULUSLARARASI İKTİSAT Yrd.Doç.Dr.Dilek Seymen DEÜ.İİBF İktisat Bölümü

ULUSLARARASI İKTİSAT Yrd.Doç.Dr.Dilek Seymen DEÜ.İİBF İktisat Bölümü ULUSLARARASI İKTİSAT Yrd.Doç.Dr.Dilek Seymen DEÜ.İİBF İktisat Bölümü Dilek Seymen Giriş ve Temel Kavramlar Ülkeler niçin ticaret yaparlar? İktisadın alt bölümleri ve bunlar arasında dış ticaretin yeri

Detaylı

BÖLÜM FAİZ ORANI-MİLLİ GELİR DENGESİ. Bu bölümde, milli gelir ile faiz oranı arasındaki ilişkiler incelenecektir.

BÖLÜM FAİZ ORANI-MİLLİ GELİR DENGESİ. Bu bölümde, milli gelir ile faiz oranı arasındaki ilişkiler incelenecektir. BÖLÜM FAİZ ORANI-MİLLİ GELİR DENGESİ Bu bölümde, milli gelir ile faiz oranı arasındaki ilişkiler incelenecektir. IS-LM modeli ; J.M.KEYNES tarafından ortaya atılmıştır. Buna göre ekonomide; 1. MAL PİYASASI

Detaylı

IS-LM MODELİNİN UYGULANMASI

IS-LM MODELİNİN UYGULANMASI IS-LM MODELİNİN UYGULANMASI IS ve LM eğrilerinin kesiştiği nokta milli geliri belirliyor. Birinin kayması kısa dönem dengeyi değiştiriyordu. Maliye politikası Hükümet harcamaları artışı IS eğrisi sağa

Detaylı

Gümrük Tarifeleri. Gümrük Tarifesi Esasları. Gümrük Tarifelerinin Geleneksel Amaçları

Gümrük Tarifeleri. Gümrük Tarifesi Esasları. Gümrük Tarifelerinin Geleneksel Amaçları Gümrük arifeleri Gümrük arifelerinin Geleneksel maçları Hazineye Gelir ağlamak Yoğun kullanılan ithal malları üzerine konulur. ekabetten oruma ağlamak İthal ikamesi amacıyla bir sektörün korunması amacıyla

Detaylı

İçindekiler kısa tablosu

İçindekiler kısa tablosu İçindekiler kısa tablosu Önsöz x Rehberli Tur xii Kutulanmış Malzeme xiv Yazarlar Hakkında xx BİRİNCİ KISIM Giriş 1 İktisat ve ekonomi 2 2 Ekonomik analiz araçları 22 3 Arz, talep ve piyasa 42 İKİNCİ KISIM

Detaylı

Mikroiktisat Final Sorularý

Mikroiktisat Final Sorularý Mikroiktisat Final Sorularý MERSĐN ÜNĐVERSĐTESĐ ĐKTĐSADĐ VE ĐDARĐ BĐLĐMLER FAKÜLTESĐ MALĐYE VE ĐŞLETME BÖLÜMLERĐ MĐKROĐKTĐSAT FĐNAL SINAVI 10.01.2011 Saat: 13:00 Çoktan Seçmeli Sorular: Sorunun Yanıtı

Detaylı

İÇİNDEKİLER III. Önsöz

İÇİNDEKİLER III. Önsöz İÇİNDEKİLER Önsöz III Bölüm 1 ULUSLARARASI EKONOMİK İLİŞKİLER 1.1. Klasik Dış Ticaret Teorisi 1.1.1. Merkantilizm 1.1.2. Klasik Dış Ticaret Teorilerinin Dayandığı Varsayımlar 1.1.3. Emek-Değer Teorisi

Detaylı

DERS NOTU 09 DIŞLAMA ETKİSİ UYUMLU MALİYE VE PARA POLİTİKALARI PARA ARZI TANIMLARI KLASİK PARA VE FAİZ TEORİLERİ

DERS NOTU 09 DIŞLAMA ETKİSİ UYUMLU MALİYE VE PARA POLİTİKALARI PARA ARZI TANIMLARI KLASİK PARA VE FAİZ TEORİLERİ DERS NOTU 09 DIŞLAMA ETKİSİ UYUMLU MALİYE VE PARA POLİTİKALARI PARA ARZI TANIMLARI KLASİK PARA VE FAİZ TEORİLERİ Bugünki dersin içeriği: 1. MALİYE POLİTİKASI VE DIŞLAMA ETKİSİ... 1 2. UYUMLU MALİYE VE

Detaylı

BAHAR DÖNEMİ MAKRO İKTİSAT 2 DERSİ KISA SINAV SORU VE CEVAPLARI

BAHAR DÖNEMİ MAKRO İKTİSAT 2 DERSİ KISA SINAV SORU VE CEVAPLARI 2015-2016 BAHAR DÖNEMİ MAKRO İKTİSAT 2 DERSİ KISA SINAV SORU VE CEVAPLARI 1. Toplam Talep (AD) doğrusunun eğimi hangi faktörler tarafından ve nasıl belirlenmektedir? Açıklayınız. (07.03.2016; 09.00) 2.

Detaylı

TOPLAM TALEP VE TOPLAM ARZ: AD-AS MODELİ

TOPLAM TALEP VE TOPLAM ARZ: AD-AS MODELİ TOLAM TALE VE TOLAM ARZ: AD-AS MODELİ AD-AS IS LM ve IS LM B modellerinde fiyatlar genel düzeyinin sabit olduğu varsayılırken, bu analizde fiyatlar genel düzeyi () ile reel milli gelir (Y) arasındaki ilişkiler

Detaylı

ERKEN TİCARET TEORİLERİ

ERKEN TİCARET TEORİLERİ ERKEN TİCARET TEORİLERİ Uluslararası ticaret ilk kez bilimsel bir şekilde Adam SMITH tarafından yazılan Ulusların Zenginliği kitabında incelenmiştir. Dolayısıyla A.Smith iktisat biliminin ve uluslararası

Detaylı

1. KEYNESÇİ PARA TALEBİ TEORİSİ

1. KEYNESÇİ PARA TALEBİ TEORİSİ DERS NOTU 06 IS/LM EĞRİLERİ VE BAZI ESNEKLİKLER PARA VE MALİYE POLİTİKALARININ ETKİNLİKLERİ TOPLAM TALEP (AD) Bugünki dersin içeriği: 1. KEYNESÇİ PARA TALEBİ TEORİSİ... 1 2. LM EĞRİSİ VE PARA TALEBİNİN

Detaylı

Uluslararası İktisat

Uluslararası İktisat Uluslararası İktisat Ders Notları Son Güncelleme 9.11.2016 Notlar Dersin soruları için http://ekonomihukuk.com/category/uluslararasiiktisat/ adresinden ulaşabilirsiniz. Ders notlarımız düzenli aralıklarla

Detaylı

İKTİSAT. İktisata Giriş Test Dolmuş ile otobüs aşağıdaki mal türlerinden

İKTİSAT. İktisata Giriş Test Dolmuş ile otobüs aşağıdaki mal türlerinden İktisata Giriş Test - 1 1. Doğada insan ihtiyaçlarına oranla kıt olan elde etmek için çaba sarf edilen ve fiyatı olan mallara ne ad verilir? A) Serbest mallar B) İktisadi mallar C) Nihai mallar D) Üretici

Detaylı

TAM REKABET PİYASASINDA DENGE FİYATININ OLUŞUMU (KISMÎ DENGE)

TAM REKABET PİYASASINDA DENGE FİYATININ OLUŞUMU (KISMÎ DENGE) Ünite 10: TAM REKABET PİYASASINDA DENGE FİYATININ OLUŞUMU (KISMÎ DENGE) Tam rekabetçi bir piyasada halen çalışmakta olan firmalar kısa dönemde normal kârın üzerinde kâr elde ediyorlarsa piyasaya yeni firmalar

Detaylı

EKONOMİ SORULARI VE CEVAPLARI

EKONOMİ SORULARI VE CEVAPLARI EKONOMİ SORULARI VE CEVAPLARI SORU 1: Aşağıdakilerden hangisi, marjinal maliyet düzeyini etkilemeden, oluşturulan yeni fiyat düzeyi ile monopolün sosyal maliyetini gidermeye yönelik bir politikadır? A)

Detaylı

Bölüm 4 ve Bölüm 5. Not: Bir önceki derste Fiyat, Piyasa kavramları açıklanmıştı. Derste notlar alınmıştı. Sunum olarak hazırlanmadı.

Bölüm 4 ve Bölüm 5. Not: Bir önceki derste Fiyat, Piyasa kavramları açıklanmıştı. Derste notlar alınmıştı. Sunum olarak hazırlanmadı. Bölüm 4 ve Bölüm 5 Not: Bir önceki derste Fiyat, Piyasa kavramları açıklanmıştı. Derste notlar alınmıştı. Sunum olarak hazırlanmadı. Talep Piyasada satıcıların faaliyetleri arzı, alıcıların faaliyetleri

Detaylı

1. Yatırımın Faiz Esnekliği

1. Yatırımın Faiz Esnekliği DERS NOTU 08 YATIRIMIN FAİZ ESNEKLİĞİ, PARA VE MALİYE POLİTİKALARININ ETKİNLİKLERİ, TOPLAM TALEP (AD) EĞRİSİNİN ELDE EDİLİŞİ Bugünki dersin içeriği: 1. YATIRIMIN FAİZ ESNEKLİĞİ... 1 2. PARA VE MALİYE POLİTİKALARININ

Detaylı

N VE PARA ARZININ ÖZELL

N VE PARA ARZININ ÖZELL PARANIN MAKRO EKONOMİDEKİ ROLÜ 1-PARA TALEBİ, PARA ARZI VE FAİZ HADDİ (KEYNESYEN FAİZ TEORİSİ) Klasik ve neoklasik ekonomistlerce öne sürülen faiz teorisinde, faiz haddi, tasarruf arzı ve yatırım talebinin

Detaylı

Ekonomi II. 22.Uluslararası Ticaret. Doç.Dr.Tufan BAL. Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından

Ekonomi II. 22.Uluslararası Ticaret. Doç.Dr.Tufan BAL. Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından Ekonomi II 22.Uluslararası Ticaret Doç.Dr.Tufan BAL Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından faydalanılmıştır. 2 22.Uluslararası Ticaret Uluslararası ekonomi,

Detaylı

İKTİSAT ANABİLİM DALI ORTAK DOKTORA DERS İÇERİKLERİ. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS

İKTİSAT ANABİLİM DALI ORTAK DOKTORA DERS İÇERİKLERİ. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS İKTİSAT ANABİLİM DALI ORTAK DOKTORA DERS İÇERİKLERİ 1. YIL GÜZ DÖNEMİ İleri Makroiktisat I IKT801 1 3 + 0 6 Makro iktisadın mikro temelleri, emek, mal ve sermaye piyasaları, modern AS-AD eğrileri. İleri

Detaylı

PARA, FAİZ VE MİLLİ GELİR: IS-LM MODELİ

PARA, FAİZ VE MİLLİ GELİR: IS-LM MODELİ PARA, FAİZ VE MİLLİ GELİR: IS-LM MODELİ Bu bölümde faiz oranlarının belirlenmesi ile faizin denge milli gelir düzeyinin belirlenmesi üzerindeki rolü incelenecektir. IS LM modeli, İngiliz iktisatçılar John

Detaylı

ÖDEMELER BİLANÇOSU VE DENGESİ

ÖDEMELER BİLANÇOSU VE DENGESİ ÖDEMELER BİLANÇOSU VE DENGESİ I. Temel Yapı Ülkede yerleşik kişilerin belirli bir dönem boyunca yabancı ülkelerde yerleşik kişilerle yaptıkları tüm ekonomik işlemlerin sonucunu gösteren sistematik kayıtlarına

Detaylı

Açık Maliyetler Örtük Maliyetler:

Açık Maliyetler Örtük Maliyetler: MALİYETLER Açık Maliyetler: Üretim faktörlerini elde etmek için yapılan gerçek ödemeleri ifade eder. Muhasebeleştirilen maliyetlerdir. Örtük Maliyetler: Gerçekte ödeme yapılmayan, ancak bir alternatiften

Detaylı

Dengede; sızıntılar ve enjeksiyonlar eşit olacaktır:

Dengede; sızıntılar ve enjeksiyonlar eşit olacaktır: Sızıntılar: Harcama akımından çıkanlar olup, kapalı ekonomide tasarruflar (S) ve vergilerden (TA) oluşmaktadır. Enjeksiyonlar: Harcama akımına yapılan ilaveler olup, kapalı bir ekonomide yatırımlar (I),

Detaylı

A İKTİSAT KPSS-AB-PS/2007

A İKTİSAT KPSS-AB-PS/2007 1. Büyüme Kutupları nın, altyapı yatırımları ve dışsal ekonomiler yoluyla yaratacağı etkiler nedeniyle kalkınmanın önünde bir engel olduğunu belirten iktisatçı aşağıdakilerden hangisidir? A) F. Perroux

Detaylı

http://acikogretimx.com

http://acikogretimx.com 2009 BS 1301- ULUSLRRSI iktist DiKKTI Bu dersin kapsamına giren bazı konularda, ders kitabınızın basıma hazırlanmasından sonra değişiklik yapılmış olabilir_ Bununla birlikte, testteki soruları, velilen

Detaylı

BİRİNCİ BÖLÜM: KALKINMA VE AZGELİŞMİŞLİK...

BİRİNCİ BÖLÜM: KALKINMA VE AZGELİŞMİŞLİK... İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM: KALKINMA VE AZGELİŞMİŞLİK... 1 Kalkınma Ekonomisine Olan Güncel İlgi... 1 Kalkınma Kavramı ve Terminolojisi... 1 Büyüme ve Kalkınma... 1 Kalkınma Terminolojisi... 2 Dünyada Gelir

Detaylı

BİRİNCİ SEVİYE ÖRNEK SORULARI EKONOMİ

BİRİNCİ SEVİYE ÖRNEK SORULARI EKONOMİ BİRİNCİ SEVİYE ÖRNEK SORULARI EKONOMİ SORU 1: Tam rekabet ortamında faaliyet gösteren bir firmanın kısa dönem toplam maliyet fonksiyonu; STC = 5Q 2 + 5Q + 10 dur. Bu firma tarafından piyasaya sürülen ürünün

Detaylı

DENEME SINAVI A GRUBU / İKTİSAT

DENEME SINAVI A GRUBU / İKTİSAT DENEME SINAVI A GRUBU / İKTİSAT 2 1. Tamamlayıcı mallardan birinin (otomobil-benzin) fiyatındaki artış diğer malın talebini azaltacak, talep eğrisini sola kaydıracaktır. Örneğin benzin fiyatındaki artış

Detaylı

Tarım Ekonomisi ve İşletmeciliği

Tarım Ekonomisi ve İşletmeciliği Tarım Ekonomisi ve İşletmeciliği Doç.Dr.Tufan BAL 2.Bölüm Tarım Ekonomisi ve Politikası II Not: Bu sunuların hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.İ.Hakkı İnan ın Tarım Ekonomisi ve İşletmeciliği Kitabından

Detaylı

iktisaoa GiRiş 7. Ürettiği mala ilişkin talebin fiyat esnekliği değeri bire eşit olan bir firma, söz konusu

iktisaoa GiRiş 7. Ürettiği mala ilişkin talebin fiyat esnekliği değeri bire eşit olan bir firma, söz konusu 2009 BS 3204-1. şağıdakilerden hangisi dayanıksız mal veya hizmet grubu içerisinde ~ almaz? iktiso GiRiş 5. Gelirdeki bir artış karşısında talebi azalan mallara ne ad verili r? ) Benzin B) Mum C) Ekmek

Detaylı

İÇİNDEKİLER. Önsöz... iii. KİTABIN KULLANIMINA İLİŞKİN BAZI NOTLAR ve KURUM SINAVLARINA İLİŞKİN UYARILAR... 1 BİRİNCİ BÖLÜM İKTİSATIN TEMELLERİ

İÇİNDEKİLER. Önsöz... iii. KİTABIN KULLANIMINA İLİŞKİN BAZI NOTLAR ve KURUM SINAVLARINA İLİŞKİN UYARILAR... 1 BİRİNCİ BÖLÜM İKTİSATIN TEMELLERİ İÇİNDEKİLER Önsöz... iii KİTABIN KULLANIMINA İLİŞKİN BAZI NOTLAR ve KURUM SINAVLARINA İLİŞKİN UYARILAR... 1 BİRİNCİ BÖLÜM İKTİSATIN TEMELLERİ 1. İKTİSATIN TEMELLERİ... 9 1.1. İKTİSADIN TANIMI... 9 1.2.

Detaylı

Tekelci Rekabet Piyasası

Tekelci Rekabet Piyasası Tekelci Rekabet iyasası 1900 lü yılların başlarında, ürünlerin homojen olmaması, reklamın giderek 2 artan önemi, azalan maliyet durumlarının yaşanması tam rekabet piyasasına karşı yapılan tartışmaları

Detaylı

BÖLÜM I MAKROEKONOMİYE GENEL BİR BAKIŞ

BÖLÜM I MAKROEKONOMİYE GENEL BİR BAKIŞ İÇİNDEKİLER BÖLÜM I MAKROEKONOMİYE GENEL BİR BAKIŞ Giriş... 1 1. Makroekonomi Kuramı... 1 2. Makroekonomi Politikası... 2 2.1. Makroekonomi Politikasının Amaçları... 2 2.1.1. Yüksek Üretim ve Çalışma Düzeyi...

Detaylı

Mikro1 ĐKTĐSAT BÖLÜMÜ MĐKROĐKTĐSAT 1 DERSĐ ARA-SINAV SORULARI 08.11.2010 ID: B

Mikro1 ĐKTĐSAT BÖLÜMÜ MĐKROĐKTĐSAT 1 DERSĐ ARA-SINAV SORULARI 08.11.2010 ID: B MERSĐN ÜNĐVERSĐTESĐ ĐKTĐSADĐ VE ĐDARĐ BĐLĐMLER FAKÜLTESĐ ĐKTĐSAT BÖLÜMÜ MĐKROĐKTĐSAT 1 DERSĐ ARA-SINAV SORULARI 08.11.2010 ID: B Mikro1 Çoktan Seçmeli Sorular Sorunun yanıtı olan veya cümleyi en iyi şekilde

Detaylı

8. DERS: IS/LM MODELİ

8. DERS: IS/LM MODELİ 8. DERS: IS/LM MODELİ 1 Mal Piyasası ve Para Piyasası...2 2. Faiz Oranı, Yatırım ve IS Eğrisi...2 A.IS eğrisi nin özellikleri:...3 B.Maliye Politikası IS Eğrisini Nasıl Kaydırır?...5 3. Para Piyasası ve

Detaylı

IS-LM-BP Grafikleri. A. Sabit kur rejimi ve tam (sınırsız) sermaye hareketliliği altında politikaların etkinliği:

IS-LM-BP Grafikleri. A. Sabit kur rejimi ve tam (sınırsız) sermaye hareketliliği altında politikaların etkinliği: IS-LM-BP Grafikleri A. Sabit kur rejimi ve tam (sınırsız) sermaye hareketliliği altında politikaların etkinliği: A.1. Sabit kur rejimi, sınırlı sermaye hareketliliği ve BP nin eğimi, LM in eğiminden düşükken

Detaylı

DERS NOTU 01 TÜKETİCİ TEORİSİ

DERS NOTU 01 TÜKETİCİ TEORİSİ DERS NOTU 01 TÜKETİCİ TEORİSİ Bugünki dersin işleniş planı: I. Hanehalkı Karar Problemi... 1 A. Bütçe Doğrusu... 1 II. Seçimin Temeli: Fayda... 5 A. Azalan Marjinal Fayda... 5 B. Fayda Fonksiyonu... 9

Detaylı

PARA, FAİZ VE MİLLİ GELİR: IS-LM MODELİ

PARA, FAİZ VE MİLLİ GELİR: IS-LM MODELİ PARA, FAİZ VE MİLLİ GELİR: IS-LM MODELİ Bu ünite tamamlandığında; Alternatif yöntemleri kullanarak IS eğrisini elde edebileceğiz IS eğrisinin eğiminin hangi faktörlere bağlı olduğunu ifade edebileceğiz

Detaylı

IS-LM-BP Grafikleri. B. Sabit kur rejimi ve tam (sınırsız) sermaye hareketliliği altında politikaların etkinliği:

IS-LM-BP Grafikleri. B. Sabit kur rejimi ve tam (sınırsız) sermaye hareketliliği altında politikaların etkinliği: IS-LM-BP Grafikleri B. Sabit kur rejimi ve tam (sınırsız) sermaye hareketliliği altında politikaların etkinliği: B.1. Sabit kur rejimi ve sınırsız sermaye hareketliliği durumunda para politikasının etkinliğini

Detaylı

Selçuk Üniversitesi 26 Aralık, 2013 Beyşehir Turizm Fakültesi-Konaklama İşletmeciliği Genel Ekonomi Dr. Alper Sönmez. Soru Seti 3

Selçuk Üniversitesi 26 Aralık, 2013 Beyşehir Turizm Fakültesi-Konaklama İşletmeciliği Genel Ekonomi Dr. Alper Sönmez. Soru Seti 3 Soru Seti 3 1) Q D = 100 2P talep denklemi ve Q S = P 20 arz denklemi verilmiştir. Üretici ve tüketici rantlarını hesaplayınız. Cevap: Öncelikle arz ve talep denklemlerini eşitleyerek denge fiyat ve miktarı

Detaylı

tasarı AKADEMİ YAYINLARI TÜRK VERGİ SİSTEMİ SORULAR 2010 ARA SINAV 11. Aşağıdakilerden hangisi zirai kazançta indirilebilecek giderlerden

tasarı AKADEMİ YAYINLARI TÜRK VERGİ SİSTEMİ SORULAR 2010 ARA SINAV 11. Aşağıdakilerden hangisi zirai kazançta indirilebilecek giderlerden TÜRK VERGİ SİSTEMİ 11. Aşağıdakilerden hangisi zirai kazançta indirilebilecek giderlerden biridir? A) Çiftçinin eşinin işletmeye koyduğu sermaye üzerinden yürütülen faizler B) Amortismana tabi iktisadi

Detaylı

DENEME SINAVI A GRUBU / İKTİSAT. 1. Ekonominin bulunduğu noktanın, üretim olanakları eğrisinin solunda olması aşağıdakilerden hangisini gösterir?

DENEME SINAVI A GRUBU / İKTİSAT. 1. Ekonominin bulunduğu noktanın, üretim olanakları eğrisinin solunda olması aşağıdakilerden hangisini gösterir? DENEME SINAVI A GRUBU / İKTİSAT 1 1. Ekonominin bulunduğu noktanın, üretim olanakları eğrisinin solunda olması aşağıdakilerden hangisini gösterir? A) Ekonominin geliştiğini B) Ekonomik büyümenin, kısa

Detaylı

Klasik & Keynesyen İktisat Çalışma Soruları.

Klasik & Keynesyen İktisat Çalışma Soruları. Klasik & Keynesyen İktisat Çalışma Soruları. 1-Genel teoriye göre effektif talep ile ilgili hangisi yanlıştır? a)milli Gelir seviyesini effektif talep belirler b)sermayenin marjinal etkinliği artarsa effektif

Detaylı

8.1 KLASİK (NEOKLASİK) MODEL Temel Varsayımlar: Rasyonellik; Para hayali yoktur; Piyasalar sürekli temizlenir.

8.1 KLASİK (NEOKLASİK) MODEL Temel Varsayımlar: Rasyonellik; Para hayali yoktur; Piyasalar sürekli temizlenir. 1 BÖLÜM 8: HASILA VE FİYAT DÜZEYİ: ALTERNATİF MAKRO MODELLER Bu bölümde AD ve farklı AS eğrileri birlikte ele alınarak farklı makro modellerde P ve Y düzeylerinin nasıl belirlendiği incelenecektir. 8.1

Detaylı

Bu Bölümde Neler Öğreneceğiz?

Bu Bölümde Neler Öğreneceğiz? 7. MALİYETLER 193 Bu Bölümde Neler Öğreneceğiz? 7.1. Kısa Dönem Firma Maliyetleri 7.1.1. Toplam Sabit Maliyetler 7.1.2. Değişken Maliyetler 7.1.3. Toplam Maliyetler (TC) 7.1.4. Marjinal Maliyet (MC) 7.1.5.

Detaylı

Komisyon İKTİSAT ÇEK KOPAR YAPRAK TESTİ ISBN 978-605-364-577-1. Kitapta yer alan bölümlerin tüm sorumluluğu yazarlarına aittir.

Komisyon İKTİSAT ÇEK KOPAR YAPRAK TESTİ ISBN 978-605-364-577-1. Kitapta yer alan bölümlerin tüm sorumluluğu yazarlarına aittir. Komisyon İKTİSAT ÇEK KOPAR YAPRAK TESTİ ISBN 978-605-364-577-1 Kitapta yer alan bölümlerin tüm sorumluluğu yazarlarına aittir. 2014 Pegem Akademi Bu kitabın basım, yayın ve satış hakları Pegem Akademi

Detaylı

Mikro Final. ĐKTĐSAT BÖLÜMÜ MĐKROĐKTĐSAT 1 FĐNAL-SINAVI SORULARI Saat: 10:45

Mikro Final. ĐKTĐSAT BÖLÜMÜ MĐKROĐKTĐSAT 1 FĐNAL-SINAVI SORULARI Saat: 10:45 MERSĐN ÜNĐVERSĐTESĐ ĐKTĐSADĐ VE ĐDARĐ BĐLĐMLER FAKÜLTESĐ ĐKTĐSAT BÖLÜMÜ MĐKROĐKTĐSAT 1 FĐNAL-SINAVI SORULARI 21.01.2011 Saat: 10:45 Mikro1 2010 Final Çoktan Seçmeli Sorular Sorunun yanıtı olan veya cümleyi

Detaylı