İş ve Çevre Sağlığı Derlemeleri Dergisi

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "İş ve Çevre Sağlığı Derlemeleri Dergisi"

Transkript

1 Dünyada Mesleksel Kanserler: IARC (International Agency for Research on Cancer) Verileri Okan Tanın 1, Engin Tutkun 2 1. Yozgat Halk Sağlığı Müdürlüğü 2. S.B. Ankara Meslek Hastalıkları Hastanesi Temel Tanım Kanser, hem dünyada, hem ülkemizde, nedeni belirlenebilen ölümler arasında 2. sırada bulunmaktadır. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) bildirimlerine göre 2012 de 8.2 milyon kanser nedenli ölüm, 14.1 milyon yeni kanser olgusu ve hali hazırda 32.6 milyon da kanser hastası vardır 1. Tüm yaşlarda standardize kanser insidans hızı, erkeklerde kadınlardan % 25 daha fazla olmak üzere, erkeklerde 205 / ve kadınlarda 165 / dir. Dünyada en sık görülen kanser türleri aşağıdaki tabloda verilmektedir (Tablo 1) 2. Tablo 1. Dünyada En Sık Görülen Kanser Türleri Cilt:1, Sayı:1, Sayfa:14/1

2 Yine DSÖ bildirimlerine göre kanserden ölümler açısından sıralama ise; akciğer (1.59 milyon), karaciğer ( ), mide ( ), kolorektal ( ), meme ( ) ve ösofagus kanseri ( ) şeklindedir. Mesleksel Kanserler Gelişmiş ülkelerde; genel popülasyonda, tüm kanserlere bağlı ölümler arasında, işyerindeki maruziyetlere bağlı oluşan kanser nedenli ölüm oranı tahmini % 4-20 arasında değişmektedir. kanseri, mezotelyoma ve mesane kanseri en sık rastlanan mesleksel kanserlerdir 3. Mesleksel kanserler, çalışan popülasyonda belli bir grupta yoğunlaşırlar ki, bu insanlar için belli bir kanser çeşidinin gelişme riski genel popülasyonun çok üzerindedir. Tablo 2. Belli Kanser Türlerinin Yoğunlaştığı Mesleksel Maruziyetler 3 KANSER Topluma Atfedilen Risk (%) Karsinojenik Mesleksel Maruziyet Örnekleri / 24 5 Asbest, silika, nikel, iç ortam radonu; arsenik, berilyum, kadmiyum, aluminyum ve krom üretimi, uranyum madenciliği, bakır ayrıştırma, demir-çelik döküm, asfalt döküm işleri, boyacılar / naftilamin, benzidin, 4-aminobifenil, lastik tamiri, kablo tamir ve yapımı, silindir yapımı; auramin, p-kloro-o-toluidin, kromat pigmenti ve boya üretimi Mezotelyoma / Asbest Lösemi / İyonize radyasyon, benzen, etilen oksit, plastik ve kauçuk endüstrisi, ayakkabı yapım ve tamiri Larinks Sülfirik asit, asbest, mineral yağlar Cilt Yoğun solar radyasyon, kömür katranı, kaya petrolü, arsenik, mineral yağlar, polisikli aromatik hidrokarbonlar, balıkçılar Sinonazal Nazofaringeal Sert odun tozu, nikel bileşikleri, hekzaval krom, ayakkabı yapım ve tamiri, kuvvetli asit prosesle isopropanol üretimi, mobilyacılık, döşemecilik, formaldehit Böbrek Kömür üretimi Karaciğer (Sadece vinil Vinil klorid, sağlık çalışanları Cilt:1, Sayı:1, Sayfa:14/2

3 klorid) 4 IARC (International Agency for Research on Cancer) Sınıflaması Dünya Sağlık Örgütü ne bağlı bir kuruluş olup; kanser nedenlerini, karsinojen etki mekanizmalarını inceler ve insana karsinojen etkili olan maddelerin sınıflamasını yapar den bu yana; epidemiyolojik ve deneysel verilere dayanarak insanların maruz kaldığı kimyasalların, endüstriyel işlemlerin, kompleks karışımların, fiziksel ve biyolojik ajanların insanda oluşturduğu karsinojenik riski değerlendirerek, elde ettiği sonuçları monograflar halinde yayınlayarak kanserle mücadeleye katkıda bulunmaktadır. Bu değerlendirme ve sınıflamaları yaparken kullandığı sistematik aşağıda özetlenmiştir: Tablo 3. Karsinojenisite kanıtının sınıflandırılması Kanıtın Kategorisi İnsanlarda Hayvanlarda Karsinojenisite için yeterli kanıt Yapılan çalışmalarda etken, maruziyet ve kanser oluşumu arasındaki ilişki net olarak belirlenmiştir. Yapılan deneylerde ajan ya da karışım ve kanser oluşumu ilişkisi noktasında neden-sonuç ilişkisi belirlenmiştir. Karsinojenisite için sınırlı kanıt Yapılan çalışmalarda etken, maruziyet ve kanser oluşumu arasında pozitif ilişki belirlenmiştir; ancak şans, bias ve kafa karıştırıcı faktörler net olarak ekarte edilememiştir. Deneylerde elde edilen veri nedensonuç ilişkisini telkin etmekle birlikte; (a) Veri tek bir deneyle sınırlıdır. (b) Çalışmanın tasarımı, yürütümü ve yorumu konusunda soru işaretleri bulunmaktadır. (c) Ajan ya da karışım sadece benign neoplazmların insidansını artırmaktadır. Karsinojenisite için yetersiz kanıt Yapılan çalışmalar; etken, maruziyet ve kanser oluşumu noktasında yeterli güvenilirlik, tutarlılık ve istatistiksel ilişkiye sahip değildir. Yapılan çalışma; Etken-maruziyet ve kanser oluşumu ilişkisinin varlığını ya da yokluğunu kanıtlayacak nitelik ve nicelikte değildir. Karsinojenisitenin olmadığını destekleyen kanıt Yapılan çalışmalarda, yeterli sayıya rağmen etken, maruziyet ve kanser oluşumu noktasında yeterli pozitif ilişki saptanamamıştır. En az 2 tür üzerinde yapılan deneysel çalışmaya rağmen etken-maruziyet ve kanser oluşumunu destekleyecek veri oluşmamıştır. Cilt:1, Sayı:1, Sayfa:14/3

4 yapılmaktadır; Karsinojenitenin değerlendirilmesinden sonra aşağıdaki sistematik dahilinde sınıflandırma Tablo 4. Karsinojenisite sınıflamasına bağlı karsinojenik sınıf tanımlaması 6 Grup Grubun Tanımı Epidemiyolojik Kanıt Deneysel Kanıt Diğer Kanıtlar 1 Ajan, karışım ya da Yeterli Var Var maruziyet insana karsinojenik Kısmen yeterli Yeterli Kuvvetle pozitif 2A Ajan, karışım ya da maruziyet kuvvetle olası karsinojenik Sınırlı Yetersiz ya da yok Yeterli Yeterli Olası pozitif Kuvvetle pozitif 2B Ajan, karışım ya da Sınırlı Kısmen yeterli Var maruziyet olası karsinojenik Yetersiz ya da yok Yeterli Olası pozitif Yetersiz ya da yok Sınırlı Kuvvetle pozitif 3 Ajan, karışım ya da Yetersiz ya da yok Sınırlı Olası pozitif maruziyet insana karsinojenik olarak Başka yerde sınıflandırı-lamayan sınıflanamaz. 4 Ajan, karışım ya da Karsinojenisitenin olmadığını Karsinojenisitenin Var maruziyet olasılıkla telkin ediyor olmadığını telkin ediyor karsinojenik değil. Yetersiz ya da yok Karsinojenisitenin Kuvvetle pozitif olmadığını telkin ediyor Oral Kavite, Farinks ve Nazofarinks Kanserleri Formaldehit ve sert odun tozu, IARC tarafından nazofaringeal kanser nedeni olarak tanımlanmıştır. İngiltere de nazofaringeal kanserlerin, erkeklerde yaklaşık % 11 i, kadınlarda ise % 2 si formaldehit ya da sert odun tozuna mesleksel maruziyetlere bağlanmıştır 8. İlişki tam netleşmemiş olmakla birlikte, mobilya ve kontraplak yapımı işçilerinde bu kanser türünden ölümün 2.4 kat arttığını gösteren bilimsel çalışmalar bulunmaktadır 9. Bunun dışında formaldehit maruziyeti ve kanser ilişkisini araştıran 4 çalışmadan 3 ünde rölatif risk 1.0 civarında bulunurken 10,11,12, bir Cilt:1, Sayı:1, Sayfa:14/4

5 tanesinde daha yüksek bir oran belirlenmiştir (RR 4.4, % güvenilirlik aralığı [%95 CI] ) 13. Asbestoz ve matbaacılık işi sırasında muhtemelen Polisiklik Aromatik Hidrokarbon (PAH) ve mineral yağlarına maruz kalım nedeniyle IARC, bu sektörleri farinks kanseri için olası riskli sektörler arasında değerlendirmektedir. Bir meta-analizde asbeste maruz popülasyonda oral ve faringeal kanser riskinin % 25 arttığı şeklinde sonuç elde edilmiştir 14. Pankreas Kanseri Net olarak belirlenememiş olmakla birlikte, bazı çalışmalarda kağıt sanayi, boya endüstrisi ve kozmetik sanayide yaygın olarak kullanılan akrilamid ile pankreas kanseri ilişkisine değinen çalışmaların 15 yanında; Amerika da yapılan bir mortalite çalışmasında Amerika Kimya Derneği üyelerinde görülen ölüm içerisinde, popülasyonla karşılaştırıldığında (20-64 y. arası) pankreas kanserinden ölümlerin daha yüksek olduğu belirlenmiştir 16. Bunun yanında bazı standardize ölüm hızı (SMR, standardized mortality ratio) çalışmalarında; Hanis ve ark. 17, Band ve ark. 18 ve Wen ve ark. 19, kimya sektörü çalışanlarında pankreas kanserinde risk artışı (sırasıyla SMR= 152, SMR= 233 ve SMR= 167) bildirmekle birlikte bu çalışmaların hiçbirinde sonuçlar istatistiksel olarak yeterince anlamlı bulunamamıştır. Gastrointestinal Sistem Kanserleri (Barsak, Karaciğer ve Safra Yolları) Asbest maruziyeti ile kolorektal kanserler arasında ortaya konan ilişkinin yanısıra İskandinav ülkelerinde yaşayan vatandaşın kayıtlarından yapılan bir çalışmada, baca temizleyicilerde bu kanser türünün sıklığında artış olduğu sonucuna varılmıştır 22. Baca temizleyicilerde benzer şekilde ösofagus kanseri ile ilişki ortaya koyan çalışmalar bulunmaktadır 23. Petrol ve doğal gaz üretimi, tütün üretimi, tekstil ve deri üretimi, başta demir-çelik sektörü olmak üzere metal sanayi ve kuru temizlemeciler olmak üzere kir, yağ, pas çözücü olarak kullanılan tetrakloroetilen in de ösofagus kanseri ile ilişkilendirildiği çalışmalar sonucunda, IARC, bu endüstriyel çözücüyü, Non-Hodgkin lenfoma ve serviks kanserleri açısından Grup 2A sınıfına almıştır 24. Aynı madde ile ösofagus kanserini ilişkilendiren birçok çalışma bulunmakla birlikte, veriler neden-sonuç ilişkisini net olarak ortaya koyacak derecede kuvvetli değildir 25,26,27. Karaciğer kanserleri için; iyonize radyasyon 28, arsenik 21, vinil klorid monomerleri 29,30, aflatoksin 31 ve poliklorlu bifeniller (PCB) 32 IARC tarafından tanımlanmış karsinojenler içerisinde yer almaktadırlar. Bu maruziyetlerin yaşandığı meslek kolları iyonize radyasyon için nükleer sanayi çalışanları, radyologlar ve radyoloji teknisyenleri, madenciler, uçuş personeli ve askeri personel olarak özetlenebilirken; arsenik maruziyeti ise metal sektörü çalışanları, pestisit üreten ve 20, 21 Cilt:1, Sayı:1, Sayfa:14/5

6 kullananlar, mobilyacı ve ağaç sektörü çalışanları, deri sanayi çalışanlarında; vinil klorid monomerleri maruziyeti, PVC üreticilerinde; aflatoksin maruziyeti ise, kontamine gıda ile temas eden gıda üreticilerinde görülebilir. PCB ler ise hidrolik sıvılarda, plastiklerde, yüzey kaplamalarda, mürekkep ve yapıştırıcılarda kullanılmış olup günümüzde kullanılmamaktadırlar. Safra yollarının en sık rastlanan kanseri olan kolanjiosarkomu ise neden-sonuç ilişkisi içerisinde herhangi bir meslek grubu ya da maruziyetle net olarak ilişkilendiren bir bilimsel çalışma bulunmamaktadır. Bu yönde yapılan çalışmaların hemen tamamında istatistiksel olarak net bir korelasyon gösterilememiştir. Kanserleri Tablo 5. kanseri etyolojisinde rol oynayan maruziyetler ve riskli iş kolları Etyolojide Rol Oynayan Maruziyetler Riskli Çalışma Kolları * Akrilonitril 33 * Plastik ve kauçuk endüstrisi 48 * Arsenik ve arsenik bileşikleri 34 * Hematit madenciliği (radona maruziyet) 49 * Asbest 35,36 * Kaynakçılık 50 * Berilyum 37 * Odun ve odun ürünleri endüstrisi 51 * Kadmiyum ve kadmiyum bileşikleri 38 * Boyacılık 52 * Klorometil metil eter ve bis(klorometil) eter 39 * Demir-çelik üretimi 53 * Krom (hekzavalan) bileşikleri 40 * Kömür üretimi 54 * Kobalt 41 * Aluminyum üretimi 54 * Kristalize silika 42 * Dizel motor egzos gazı 43 * Formaldehit 44 * Nikel ve nikel tuzları 45 * Polisiklik aromatik hidrokarbonlar 46 * Radon ve yıkılım ürünleri 47 İngiltere HSE Health and Safety Executive- belgelerinden yararlanılmıştır. Mesleki akciğer kanserleri, mesleksel kanserler içerisinde en sık karşılaşılanıdır. NIOSH (National Institute of Occupational Safety and Health) milyonlarca işçinin, işyerinde kanser oluşumunda rol oynadığı kanıtlanmış kimyasallara maruz kaldığını ve tüm kimyasallar düşünüldüğünde, bu etkisi incelenen kimyasal madde oranının, bütünün sadece %2 sini oluşturduğunu bildirmiştir. Bu mesleksel maruziyetler, tüm dünyada akciğer kanseri olgularının % 10.3 ünden sorumludurlar 55. Asbeste maruz kalan işçilerde asbest-mezotelyoma ilişkisi mesleksel kanserler açısından en net neden-sonuç ilişkisidir. En sık madenciler, yalıtım işiyle uğraşan işçiler, çimento fabrikası işçileri, tekstil sanayi çalışanları ve tersane işçilerinde görülmekle birlikte petrol endüstrisinde, sigara filtresi yapımında, inşaat işçilerinde, tünel kazıcılarda, demiryolu yapımında çalışan işçilerde ve daha birçok sektörde asbest maruziyetine bağlı mezotelyoma oluşumu bildirilmiştir 56,57,58. Cilt:1, Sayı:1, Sayfa:14/6

7 Sinonasal Kanserler Birçok mesleksel maruziyetin sinonasal kanser riskini artırdığı bilinmektedir. IARC monograflarında odun tozu, deri tozu, nikel bileşikleri, radyum-226, izopropilalkol üretiminin sinonazal kanser oluşturduğu bildirilmiştir. Hegzavalan krom ve formaldehit maruziyeti ile de pozitif ilişki belirlenmiş olmakla birlikte insana ait veriler sınırlıdır. Larinks Kanserleri Larinks kanserinin belirlenmiş 2 mesleksel risk faktörü bulunmaktadır; asbestoz ve kuvvetli inorganik asit dumanı. Bazı çalışmalarda; polisiklik aromatik hidrokarbonlar, dizel motor egzos dumanı, organik çözücüler, mineral yağlarına maruziyetle de larinks kanseri oluşumu arasında ilişki belirlenmiş olmakla birlikte bu ilişkiyi netleştirecek veriler hali hazırda sınırlıdır. Meme Kanseri IARC değerlendirmelerinde meme kanseri ile ilişkilendirilmiş karsinojenlerin (alkol tüketimi, dietilstilbesterol, kombine östrojen-progesteron oral kontraseptifleri) hiçbiri meslekle ilişkili değildir. Ancak bazı çalışmalarda etilen oksit 59, sirkadien ritmi bozan gece çalışması 60, iyonize radyasyon 61, ilaç sektöründe çalışanlarda hormonlar ve anti-neoplastik ilaç maruziyeti 62, pestisit 63 ve PCB 64 maruziyeti gibi mesleksel etkilenmelerle meme kanseri ilişkisi gösterilmiş olmakla birlikte, neden-sonuç ilişkisini kesin olarak gösterecek nitelikte bilimsel kanıt bulunmamaktadır. Böbrek Kanseri Kuru temizlemeci 65, motor tamir-bakım işçileri 66 gibi bazı sektörlerde yapılan bilimsel çalışmalarda böbrek kanseri riskinde artış olduğu yönünde elde edilen sonuçlar bu kanser türü ile endüstriyel çözücü maruziyeti arasında neden-sonuç ilişkisi olduğunu düşündürse de, bu konuda net bilimsel kanıtlar elde edilememiştir. Boyacı 67, petrol sanayi çalışanları 68, matbaacılık sektörü çalışanları 69 ve kurşun döküm işçilerinde 70 yapılan çalışmalarda artmış böbrek kanseri riski ve hayvan deneylerinde ratlarda, yüksek doz kurşunun böbrek tümörü oluşturması 71 kurşun maruziyeti-böbrek kanseri ilişkisine dikkat çekse de, bu konudaki epidemiyolojik çalışmalarda kesin sonuçlar elde edilememiştir. Bu sektörlerde başka toksik maruziyetlerin de yaşanıyor olması net sonuca ulaşılamamasında önemli bir faktördür. Diğer metallere (kadmiyum, krom, nikel, arsenik gibi) ve PAH lara olan mesleksel maruziyetlerde de benzer sonuçlar elde edilse de ilişkiyi net ortaya koyacak bilimsel veri henüz bulunmamaktadır. Kanseri Cilt:1, Sayı:1, Sayfa:14/7

8 Birçok sektörde yaşanan maruziyetlerin mesane kanseri ile ilişkisi, epidemiyolojik çalışmalar ile belirlenmiş ve IARC tarafından bu ilişkiler değişik monograflarda açıklanmıştır. Bu ilişkilerden en öne çıkanı boya üreticilerinde yaşanan aromatik amin maruziyeti dir. Birçok çalışmada β-naftilamin, benzidin, 4-aminobifenil ve 4-kloro-o-toluidin maruziyeti ile mesane kanseri ilişkisini ortaya koyan sonuçlara ulaşılmıştır 72, 73, 74, 75. Bunun dışında IARC, dizel motor egzos gazı akciğer kanseri için kesin karsinojen grubunda sınıflamakla birlikte mesane kanseri riskinde de artış oluşturduğuna vurgu yapmıştır. Bunun dışında boyacılarda, kuaförlerde, kuru temizlemecilerde, matbaacılarda, tekstil endüstrisi çalışanlarında, deri işçileri ve metal işçilerinde yapılan bilimsel çalışmalarda da mesane kanseri ilişkisi vurgulanmıştır 76, 77, 78. Tablo 6. Etken ve Hedef Organ İlişkisi7. Mesleksel Kanser Yükü Kimyasal Madde da Karışım ya Endüstriyel Kullanım Alanları IARC Kanıt Gücü IARC Tarafından Belirtilen Hedef Organ Akrilamid Kimya endüstrisi, su ve atık su arıtımı, 2A Pankreas tekstil sektörü, demir-çelik sanayi, petrol refinesi, şeker üretimi Aflatoksinler Gıda üretimi, silo işçileri, pirinç ve tahıl 1 Karaciğer yetiştiricileri Aromatik Amin Boya ve pigment üretimi, tekstil sanayi 1 Boyaları (4- aminobifenil, benzidin, 2-naftilamin) Arsenik ve Arsenik Bileşikleri Metal sanayi; pestisit üretme, paketleme ve kullanım, cam endüstrisi 1 Karaciğer Cilt (Nonmelanoma) Asbest Madencilik, asbestli çimento üretimi, izolasyon malzemesi üretimi, tersane işçileri 1 Mezotelyoma Larinks Gastrointestinal Sis. Mide Benzen Kimya sanayi, ilaç sanayi, plastik ve kauçuk 1 Lösemi endüstrisi, ayakkabı ve bot yapımı, petrol endüstrisi Berilyum Uzay sanayi, cam sanayi 1 1,3-butadien Kimya ve kauçuk endüstrisi 1 Lösemi Dizel Motor Egzos Gazı Tren yolu işçileri, ağır vasıta kullanıcıları, forklift sürücüleri, depo çalışanları 1 Dioksinler / TCDD Klorofenol ve klorofenoksi herbisit üretimi ve kullanımı, çöp arıtımı, PCB üretimi, kağıt 1 Lenfoma ağartma işlemi Epiklorohidrin Reçine, gliserin ve propilen bazlı kauçuk üretimi (solvent olarak) 2A Santral Sinir Sis. Cilt:1, Sayı:1, Sayfa:14/8

9 Etilen oksit Kimya endüstrisi, sağlık kuruluşlarında 1 Lösemi sterilizasyon ünitelerinde Formaldehid Anatomi ve patoloji laboratuvarları, plastik sektörü, sunta yapımı, tekstil sanayi 1 Lösemi Nazofarinks Sinonazal İyonize radyasyon Radyologlar ve radyoloji teknisyenleri, nükleer sanayi çalışanları, yeraltı madenciliği, havayolu uçuş personeli 1 Kemik Lösemi Karaciğer Tiroid Tungsten karbid-kobalt Sert metal endüstrisi, metal tesfiye 2A Kadmiyum Boya-pigment üretimi, metal kaplama 1 Krom Kromat üretimi, boya-pigment üretimi, metal kaplama, kaynak işleri, odun koruyucularda, 1 Sinonazal deri tabaklama, su arıtımı, Kurşun / Inorganik Kurşun Akü işçileri, geri dönüşüm işçileri, metal döküm ve işlemeciler, boyacılar 2A Beyin Mide Mineral Yağları, işlenmemiş ya da hafif işlenmiş Metal sektörü, matbaacılık, mürekkep üretimi, kozmetik üretimi, kimya sanayi 1 Cilt Sinonazal Nikel Metalürji, metal alaşım 1 Sinonazal Polisiklik Aromatik Hidrokarbonlar Yanma ürünlerine maruziyet, döküm işçisi, itfaiyeciler, oto tamir-bakım işçisi, kömür madenciliği 1 Cilt Poliklorlu bifenil Elektrik aparat ve trafo malzemesi üretimi 2A Karaciğer Radon Yeraltı madenciliği 1 Silika Sanayide kumlama işlemleri, taş kesmebileme, 1 madencilik, cam sanayi, kağıt endüstrisi Sülfirik asit içeren güçlü inorganik asit Petrokimya endüstrisi, fosfatlı gübre üretimi, demir-çelik endüstrisi, metal işleme 1 Larinks dumanı Solar radyasyon Tarım işçisi, balıkçı, inşaat işçisi gibi güneşe yoğun maruziyet 1 Malign melanom Cilt kanseri (melanom dışı) Tetrakloroetilen Kuru temizleme, metal işleme 2A Serviks Ösofagus Trikloroetilen Kuru temizleme, metal işleme 2A Böbrek Karaciğer Ultraviyole radyasyon Kaynak işleri, sterilizasyon-dezenfeksiyon, 2A Melanom fototerapi, laboratuvar çalışanları, gıda endüstrisi Vinil klorid PVC ve polimerlerinin üretimi 1 Karaciğer Odun tozu Odun ve kereste kesim-işleme-üretim 1 Nazofarinks Sinonazal Cilt:1, Sayı:1, Sayfa:14/9

10 SEKTÖREL ÖN PLANA ÇIKAN MARUZİYETLER Aluminyum Üretimi Aromatik aminler 1 Auramin Uretimi 2-naftilamin, auramin, diğer kimyasallar 1 Ayakkabı-Bot Uretim ve Tamiri Odun tozu, benzen ve diğer endüstriyel çözücüler 1 Lösemi Sinonazal Kömür üretimi Kömür katranı 1 Böbrek Cilt Berberler ve Kuaförler Boyalar (aromatik aminler, aminofenoller gibi), çözücüler, ağartıcılar ve aerosoller 2A Lenfoma Over İzopropanol Uretimi Diizopropil sülfat, izopropil yağları, sülfirik asit 1 Larinks Paranasal sinüs Petrol Rafinasyon PAH 2A Beyin Lösemi Plastik ve Kauçuk Endüstrisi Aromatik aminler, endüstriyel çözücüler 1 Larinks Lösemi Mide Demir-Çelik Döküm Çoklu metal maruziyeti 1 Kaynak İşleri Çoklu metal ve toksik gaz maruzyeti 2B Anttila S., Boffetta P. Eds. Occupational Cancers. Springer-Verlag London, 2014 den yararlanılmıştır. SONUÇ Kanser oluşumu çok aşamalı bir süreç olup, maruziyetle klinik hastalığın ortaya çıkışı arasında geçen süre çoğunlukla çok uzundur. Günümüzde mesleksel kansere neden olduğu bilinen ya da şüphelenilen kimyasal ya da sektörlerin hemen hemen tamamı, toksikolojik ya da epidemiyolojik yöntemlerle değil, bölgesel olarak kanser olgularının yoğunlaşmasıyla fark edilmiştir. Ancak bunun ötesinde, bir maddenin ya da sektörün karsinojen risk taşıdığının kabulü ve primer önleme kültürünün geliştirilmesi için bilimsel verilere (epidemiyolojik ya da deneysel) ve istatistiksel sayılara gereksinim vardır. Sistematik kanser risk belirlemesi, ulusal ya da uluslararası kuruluşlarca gerçekleştirilir. IARC, bu kuruluşlardan en önemlisi olup Dünya Sağlık Örgütü nün bir alt kuruluşu olarak görev yapmaktadır. Karsinojen etki gücünün değerlendirilebilmesi için pazar öncesi toksisite Cilt:1, Sayı:1, Sayfa:14/10

11 değerlendirmesi gereklidir. REACH (Registration, Evaluation, Authorization and Restriction of Chemicals) programı, Avrupa Birliği tarafından 2006 da hayata geçirilmiş olup kimyasalların pazar öncesi toksisite değerlendirmesine sistematik bir yaklaşım getirmeyi hedeflemektedir. Kanser riskinin belirlenmesi ve derecelendirilmesi için epidemiyolojik, toksikolojik ve iş hijyenine ait verilerin tümü gereklidir. Hayvanlarda yapılan deneysel çalışmalar türler arasındaki duyarlılık farklılıklarından dolayı geçersiz bir risk değerlendirmesi tehlikesi taşımaktadır. Epidemiyolojik veriler, sadece madde-maruziyet-karsinojenik etki ilişkisini ortaya koymakla kalmaz, aynı zamanda maruz popülasyonda doz-yanıt ilişkisi, maruziyetin ve hastalığın prevalansı, popülasyondaki maruziyet dereceleri gibi bilgileri de sunar. Bu şekilde elde edilen veriler; riskin azaltılması, ortadan kaldırılması, önleme faaliyetleri için stratejilerin belirlenmesi ve bunların ulusal ya da uluslararası düzeyde mevzuatla düzenlenmesi gibi amaçlarda yol gösterici rol oynar. REFERANSLAR: 1. Globan 2012; Estimated Cancer Incidence, Mortality and Prevalance Worldwide in 2012; International Agency for Research on Cancer (websource: 2. T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Kanser Kontrol Planı, 2013 / Ankara 3. Ivanov, I.D, Straif, K. (2006). Prevention of Occupational Cancers. The Global Occupational Health Network. GOHNET Newsletter. World Health Organisation, Issue: Steenland, K., Burnett, C., Lalich, N., Ward, E., Hurrell, J (2003). Dying for work: The magnitude US mortality from selected causes of death associated with occupation. Am J Ind Med; 43(5): Nurminen, M., Karjalainen, A. (2001). Epidemiologic estimate of the proportion of fatalities related to occupational factors in Finland. Scand J Work Environ Health; 27(3): Siemiatcki, J., Richardson, L., Bofetta, P. Occupation. In: Schottenfeld, D., Fraumeni, Jr.J.F., editors. (2006) Cancer Epidemiology and prevention. 3rd ed. Oxford: Oxford University Press; Anttila S., Boffetta P. Eds. Occupational Cancers. Springer-Verlag London, Slack, R., Young, C., Rushton, L., Occupational Cancer Study Group, (2012). Occupational cancer in Great Britain. Nasopharnyx and sinonasal cancers. Br J Cancer, 107(1); Siew, S.S., Kauppinen, T., Kyyrönen, P et al., (2012) Occupational exposure to wood dust and formaldehyde and risk of nasal, nasopharyngeal and lung cancer among Finnish men. Cancer Manag Res; 4: Vaughan, T.L., Strader, C., Davis, S., Daling, J.R. (1986). Formaldehyde and cancers of the pharynx, sinüs and nasal cavity: Occupations and exposures. Int J Cancer; 38: Merletti, F., Bofetta, P., Ferro, G., Pisani, P., Terracini, B. (1991). Occupation and cancer of the oral cavity or oropharynx in Turin, Italy. Scand J Work Environ Health; 17: Gudtavsson, P., Jakobsson, R., Johansson, H., Lewin, F., Norell, S., Rutkvist, L.E. (1998). Occupational exposures and squamous cell carcinoma of the oral cavity, pharynx, larynx and oesophagus: a case control study in Sweden. Occup Environ Med; 55: Vlajinac, H.D., Marinkovic, J.M., Sipetic, S.B., Andrejic, D.M., Adanja, B.J., Stosic-Diviak, S.L. (2066). Case-control study of oropharyngeal cancer. Cancer Detect Prev; 30: Paget-Bailly, S., Cyr, D., Luce, D. (2012). Occupational exposures to asbestos, polycyclic aromatic hydrocarbons and solvents and cancers of the oral cavity and pharynx: a quantitative literatüre review. Int Arch Occup Environ Health; 85(4): Bevan, R., Young, C., Holmes, P., et al. (2012). Occupational cancers in Britain. Gastrointestinal cancers; liver, oesophagus, pancreas and stomach. Br J Cancer; 107 (1): Cilt:1, Sayı:1, Sayfa:14/11

12 16. Li, F.P., Fraumeni Jr., J.F., Mantel, N., Miller, R.W. (1969). Cancer mortality among chemists. J Natl Cancer Inst.; 43(5): Hanis, N.M., Holmes, T.M., Shallenberger, G., Jones, K.E. (1982). Epidemiologic study of refinery and chemical plant workers. J Occup Med.; 24(3): Bond, G.G., Reeve, G.R., Ott, M.G., Waxweiler, R.J. (1985). Mortality among a sample of chemical company employess. Am J Ind Med., 7(2): Wen, C.P., Tsai, S.P., Weiss, N.S., Gibson, R.L., Wong, O., McClellan, W.A. (1985). Long-term mortality study of oil refinery workers. IV. Exposure to lubricating-dewaxing process. J Natl Cancer Inst.; 74(1): Selikoff, I.J., Churg, J., Hammond, E.C. (1964). Asbestos exposure and neoplasia. JAMA; 188: International Agency for Research on Cancer. Asbestos. In: IARC monographs on the evaluation of carcinogenic risks to humans. A review of human carcinogens, part C: arsenic, metals, fibres and dusts, vol. 100, Lyon: International Agency for Research on Cancer (2012): Pukkala, E., Martinsen, J.I., Lynge, E., et al. (2009). Occupation and cancer-follow-up of 15 million people in five Nordic countries. Acta Oncol.; 48: Gustavsson, P., Evanoff, B., Hogsted, C. (1993). Increased risk of esophageal cancer among workers exposed to combustion products. Arch Environ Health; 48(4): Siemiatycki, J., Richardson, L., Straif, K., Latreille, B., Lakhani, R., Campbell, S., Rousseau, M., Bofetta, P. (2004). Listing occupational carcinogens. Environ Health Perspect.; 112: Ruder, A.M., Ward, E.M., Brown, D.P. (2001). Mortality in drycleaning workers: an update. Am J Ind Med.; 39(2): Blair, A., Petralia, S.A., Stewart, P.A. (2003). Extended mortality follow-up of a cohort of dry cleaners. Ann Epidemiol.; 13(1): Vaughan, T.L., Stewart, P.A., Davis, S., Thomas, D.B. (1997). Work in dry cleaning and the incidence of cancer of the oral cavity, larynx and oesophagus. Occup Environ Med.; 54(9): International Agency for Research on Cancer. Ionizing Radiation, Part 2: Some Internally Deposited Radionulides, vol 78, Lyon: International Agency for Research on Cancer (2001). 29. Fedeli, U., Mastrangelo, G. (2011). Vinyl chloride industry in the courtroom and corporate influences on the scientific literature. Am J Ind Med.; 54(6): Wong, R.H., Chen, P.C., Du, C.L., Wang, J.D., Cheng, T.J. (2002). An increased standardised mortality ratio for liver cancer among polyvinyl chloride workers in Taiwan. Occup Environ Med; 59: Palliyaguru, D.R., Wu, F. (2013). Global geographical overlap of aflatoxin and hepatitis C: controlling the risk factors for liver cancer worldwide. Food Additives and Contaminants: Part:A; 30: Zani, C., Gelatti, U., Donato, F., Capelli, M., Portolani, N., Bergonzi, R., Apostoli, P. (2013). Polychlorinated biphenyls in serum, liver and adipose tissue of subjects with hepatocellular carcinoma living in a high polluted area. Chemosphere; 91(2): Scelo, G., Constantinescu, V., Csiki, I., Zaridze, D., Szeszenia- Dabrowska, N., Rudnai, P., Lissowska, J., Fabianova, E., Cassidy, A., Slamova, A., Foretova, L., Janout, V., Fevotte, J., Fletcher, T., Mannetje, A., Brennan, P., Bofetta, P (2004). Occupational exposure to vinyl chloride, acrylonitrile and styrene and cancer risk (europe). Cancer Causes Control; 15(5): Enterline, P.E., Day, R., Marsh, G.M. (1995). Cancers related to exposure to arsenic at a copper smelter. Occup Environ Med.; 52: Goodman, M., Morgan, R.W., Ray, R.M., Malloy, C.D., Zhao, K. (1999). Cancer in asbestos-exposed occupational cohorts: a metaanalysis. Cancer Causes and Control; 10: Nielsen, L.S., Baelum, J., Rasmussen, J., Dahl, S., Olsen, K.E., Albin, M., Hansen, N.C., Sherson, D. (2014). Occupational asbestos exposure and lung cancer-a systematic review of literature. Arch Environ Occup Health; 69(4): Sanderson, W.T., Ward, E.M., Steenland, K., Petersen, M.R. (2001). Lung cancer case-control study of beryllium workers. Am J Ind Med.; 39(2): Verougstraete, V., Lison, D., Hotz, P (2003). Cadmium, lung and prostate cancer: a systematic review of recent epidemiological data. J Toxicol Environ Health B Crit Rev.; 6(3): McCallum, R.I., Woolley, V., Petrie, A. (1983). Lung cancer assocated with chloromethyl methyl ether manufacture: an investidation at two factories in the United Kingdom. Br J Ind Med.; 40: International Agency for Research on Cancer. Monographs on the Evaluation of Carcinogenic Risks to Humans: Chromium, Nickel and Welding. Vol. 49, International Agency for Research on Cancer, Lyon (1990). 41. Wild, P., Perdrix, A., Romazini, S., Moulin, J.J., Pellet, F. (2000). Lung cancer mortality in a site producing hard metals. Occup Environ Health; 57: Steenland, K., Stayner, L. (1997). Silica, asbestos, man-made mineral fibers and cancer. Cancer Causes and Control; 8: Cilt:1, Sayı:1, Sayfa:14/12

13 43. Vermeulen, R., Silverman, D., Garshick, E., Vlaanderen, J., Portengen, L., Steenland, K. (2014). Exposure-response estimates for diesel engine exhaust and lung cancer mortality based on data from three occupational cohorts. Occup Environ Med; 71Suppş1: A Blair, A., Patricia, A., Stewart, M.S., Hoover, R.N. (1990). Mortality from lung cancer among workers employed in formaldehyde industries. Am J Ind Med.; 17(6): Grimsrud, T.K., Berge, S.R., Martinsen, J.I., Andersen, A. (2003). Lung cancer incidence among Norwegian nickel-refinery workers. J Environ Monit.; 55: Bosetti, C., Bofetta, P., La Vecchia, C. (2007). Occupational exposures to polycyclic aromatic hydrocarbons and respiratory and urinary tract cancers: a quantitative review. Annals Oncol.; 18: Hodgson, J.T., Jones, R.D. (1991). Mortality of UK tin miners 1941 to Radiat Prot Dosim.; 36: Sathiakumar, N., Graff, J., Macaluso, M., Maldaonado, G., Matthews, R., Delzell, E. (2005). An updated study of mortality among North American sybthetic rubber industry workers. Occup Environ Med.; 62: Kinlen L.J., Willows, A.N. (1988). Decline in the lung cancer hazard: a prospective study of the mortality of iron ore miners in Cumbria. Br J Ind Med.; 45: Ambroise, D., Wild, P., Moulin, J.J. (2006). Update of a metaanalysis on lung cancer and welding. Scand J Work Environ Health; 32(1): Brüske-Hohlfeld, I., Möhner, M., Pohlabeln, H., Ahrens, W., Bolm-Audorff, U., Kreienbrock, L., Kreuzer, M., Jahn, I., Wichmann, H.E., Jöckel, K.H. (2000). Occupational lung cancer risk for men in Germany: results from a pooled case-control study. Am J Epidemiol.; 151(4): Steenland, K., Palu, S. (1999). Cohort mortality study of painters and other union members: a 15 year update. Occup Environ Med.; 56: Sorahan, T., Faux, A.M., Cooke, M.A. (1994). Mortality among a cohort of United Kingdom steel foundry workers with special reference to cancers of the stomach and lung. Occup Environ Epideiol.; 51: Armstrong, B., Hutchinson, E., Unwin, J., Fletcher, T. (2004). Lung cancer risk after exposure to polycyclic aromatic hydrocarbons: a review and meta-analysis. Environ Health Perspect.; 112(9): World Health Organization. World Health Report Environmental Risks Section. Available at Accessed on January 25, Ohlson, C.G., Klaesson, B., Hogstedt, C. (1984). Mortality among asbestos-exposed workers in a railroad workshop. Scand J Work Environ Health; 10: Paci, E., Dini, S., Buiatti, E., Seniori, C.A., Lenzi, S., Zappa, M. (1987). Malignant mesothelioma in non-asbestos textile workers in Florence. Am J Ind Med.; 11: Talcott, J.A., Thurber, W.A., Kantor, A.F., Gaensler, E.A., Danaby, J.F., Antman, K.H., et al. (1989). Asbestos-associated disease in a cohort of cigarette-filter workers. N Eng J Med.; 321: Steenland, K., Whelan, E., Deddens, J., Stayner, L., Ward, E. (2003). Ethylene oxide and breast cancer incidence in a cohort study of 7576 women (United States). Cancer Causes Control; 14: Stevens, R.G. (2009). Light-at-night, circadian disruption and breast cancer: assessment of existing evidence. Int J Epidemiol.; 38: International Agency for Research on Cancer. Monographs on the evaluation of carcinogenic risk to humans: Ionizing radiation. Part 1: X and gamma (γ) radiation and neutrons, vol. 75. Lyon: International Agency for Research on Cancer; Heron, R.J., Pickering, F.C. (2003). Health effects of exposure to Active Pharmaceutical Ingredients (APIs). Occup Med.; 53: Engel, L.S., Hill, D.A., Hoppin, J.A. et al. (2005). Pesticide use and breast cancer risk among farmers wives in the agricultural health study. Am J Epidemiol.; 161: Rusiecki, J.A., Holford, T.R., Zahm, S.H., Zheng, T. (2004). Polychlorinated biphenyls and breast cancer risk by combined estrogen and progesteron receptor status. Eur J. Epidemiol.; 19: Parent M.E., Hua, Y., Siemiatycki J. (2000). Occupational risk factors for renal cell carcinoma in Montreal. Am J Ind Med.; 38: Zhang, Y., Cantor, K.P., Lynch, C.F., Zheng, T. (2004). A population-based case-control study of occupation and renal cell carcinoma risk in Iowa. J Occup Environ Med.; 46(3): Pesch, B., Hearting, J., Ranft, U., Klimpel, A., Oelschlagel, B., Schill, W. (2000). Occupational risk factors for renal cell carcinoma: agent-spesific results from a case-control study in Germany. MURC Study Group. Multicenter urothelial and renal cancer study. Int J Epidemiol.; 29(6): Hu, J., Mao, Y., White, K. (2002). Renal cell carcinoma and occupational exposure to chemicals in Canada. Occup Med.; 52(3): Cilt:1, Sayı:1, Sayfa:14/13

14 69. Mellemgaard, A., Engholm, G., McLaughlin, J.K., Olsen, J.H. (1994). Occupational risk factors for renal-cell carcinoma in Denmark. Scand J Work Environ Health; 20: Selevan, S.G., Landrigan, P.J., Stern, F.B., Jones, J.H. (1985). Mortality of lead smelter workers. Am J Epidemiol.; 122(4): Waalkes, M.P., Diwan, B.A., Ward, J.M., Devor, D.E., Gover, R.A. (1995). Renal tubular tumors and atypical hyperplasias in B6C3F1 mice exposed to lead acetate during gestation and lactation occur with minimal chronic nephropathy. Cancer Res.; 55(22): Kiriuk K.J., Prasad S.M., Patel, A.R., Steinberg, G.D., Smith, N.D. (2012). Bladder cancer risk from occupational and environmental exposures. Urol Oncology; 30(2): Pira, E., Piolatto, G., Negri, E., Romano, C., Bofetta, P., Lipworth, L., McLaughlin, J.K., La Vecchia, C. Bladder cancer mortality of workers exposed to aromatic amines: A 58-year follow up. J Natl Cancer Inst.; 102(14): Golka, K., Kopps, S., Prager, H.M., Mende, S.V., Thiel, R., Jungmann, O, Zumbe, J., Hermann, M.B., Blaszkewicz, M., Hengstler, J.G., Selinski, S. (2012). J Toxicol Environ Health; 75: International Agency for Research on Cancer. Dry cleaning, some chlorinated solvents and other industrial chemicals. Monographs on the evaluation of carcinogenic risks to humans. Vol. 63. Lyon: IARC Working Group on the Evaluation of Carcinogenic Risks to Humans; International Agency for Research on Cancer. Printing processes and printing inks, carbon black and some nitro compounds. Monographs on the evaluation of carcinogenic risks to humans. Vol. 65. Lyon: International Agency for Research on Cancer; International Agency for Research on Cancer. IARC working group on the evaluation of carcinogenic risks to humans. Some flame retardants and textile chemicals and exposure in the textile manufactoring industry. Vol. 48. Lyon: International Agency for Research on Cancer; Brown, S.C., Alberts, J.D., Schoenberg, M. (2011). Cancer incidence and mortality among workers exposed to benzidine. Am J Ind Med.; 54(4): Cilt:1, Sayı:1, Sayfa:14/14

MESLEKSEL KANSERLER. Ülkemizde ve Dünyada Durum. Doç. Dr. Engin TUTKUN

MESLEKSEL KANSERLER. Ülkemizde ve Dünyada Durum. Doç. Dr. Engin TUTKUN 2015 MESLEKSEL KANSERLER Ülkemizde ve Dünyada Durum Doç. Dr. Engin TUTKUN Temel Tanım Kanser, hem dünyamızda, hem ülkemizde nedeni belirlenebilen ölümler arasında 2. sırada bulunmaktadır. Dünya Sağlık

Detaylı

TÜTÜNÜN KANSER YAPICI ETKİSİ VE BAĞLANTILI KANSERLER. Prof. Dr. Uğur GÖNÜLLÜ Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı

TÜTÜNÜN KANSER YAPICI ETKİSİ VE BAĞLANTILI KANSERLER. Prof. Dr. Uğur GÖNÜLLÜ Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı TÜTÜNÜN KANSER YAPICI ETKİSİ VE BAĞLANTILI KANSERLER Prof. Dr. Uğur GÖNÜLLÜ Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı Kalıtsal mı? Çevresel mi? Farklı kanserlerde kalıtsal ve çevresel

Detaylı

HİDROJEN PEROKSİT, SAÇ BOYALARI ve KANSER

HİDROJEN PEROKSİT, SAÇ BOYALARI ve KANSER HİDROJEN PEROKSİT, SAÇ BOYALARI ve KANSER A)HİDROJEN PEROKSİT Hidrojen peroksit; ısı, kontaminasyon ve sürtünme ile yanıcı özellik gösteren, renksiz ve hafif keskin kokuya sahip olan bir kimyasaldır ve

Detaylı

Türkiye de Kanser İstatistikleri Kanser, Türkiye'de 1982 yılında 1593 sayılı Umumi Hıfzısıhha Kanunu'nun 57. Maddesi gereğince "bildirimi zorunlu

Türkiye de Kanser İstatistikleri Kanser, Türkiye'de 1982 yılında 1593 sayılı Umumi Hıfzısıhha Kanunu'nun 57. Maddesi gereğince bildirimi zorunlu 6 Türkiye de Kanser İstatistikleri Kanser, Türkiye'de 1982 yılında 1593 sayılı Umumi Hıfzısıhha Kanunu'nun 57. Maddesi gereğince "bildirimi zorunlu hastalıklar listesi"ne alınmış olmasına rağmen ülkemizde

Detaylı

GÜNÜMÜZDE İŞYERİ ve ENDÜSTRİYEL TOKSİKOLOJİ PROF. DR. NURŞEN BAŞARAN HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ ECZACILIK FAKÜLTESİ FARMASÖTİK TOKSİKOLOJİ ANABİLİM DALI

GÜNÜMÜZDE İŞYERİ ve ENDÜSTRİYEL TOKSİKOLOJİ PROF. DR. NURŞEN BAŞARAN HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ ECZACILIK FAKÜLTESİ FARMASÖTİK TOKSİKOLOJİ ANABİLİM DALI GÜNÜMÜZDE İŞYERİ ve ENDÜSTRİYEL TOKSİKOLOJİ PROF. DR. NURŞEN BAŞARAN HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ ECZACILIK FAKÜLTESİ FARMASÖTİK TOKSİKOLOJİ ANABİLİM DALI MESLEKİ TOKSİKOLOJİ İş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin

Detaylı

İşyerlerinde çalışanlarımızın sağlığını olumsuz yönde tehdit eden, üretimi etkileyen ve İşletmeye zarar veren toz, gaz, duman, buhar, sis, gürültü,

İşyerlerinde çalışanlarımızın sağlığını olumsuz yönde tehdit eden, üretimi etkileyen ve İşletmeye zarar veren toz, gaz, duman, buhar, sis, gürültü, TOZ İşyerlerinde çalışanlarımızın sağlığını olumsuz yönde tehdit eden, üretimi etkileyen ve İşletmeye zarar veren toz, gaz, duman, buhar, sis, gürültü, Termal Konfor gibi unsurlardan biriside Tozdur. Organik

Detaylı

GIDALAR KANSERİN NERESİNDE?

GIDALAR KANSERİN NERESİNDE? GIDALAR KANSERİN NERESİNDE? PROF. DR. İSMAİL ÇELİK HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ KANSER ENSTİTÜSÜ Alkol %4-6 Diğer %10-15 Tütün %30-35 Şişmanlık %10-20 Enfeksiyon %15-20 Beslenme %25-30 Kansere Yol Açan Faktörler

Detaylı

İşyerinde Sağlık Gözetimine Genel Bakış. Dr. Dilek TİRYAKİ

İşyerinde Sağlık Gözetimine Genel Bakış. Dr. Dilek TİRYAKİ İşyerinde Sağlık Gözetimine Genel Bakış Dr. Dilek TİRYAKİ Sağlık Gözetimi Amaç: İşyerindeki sağlığa zararlı etkenlerin, çalışan sağlığındaki olumsuz etkilerinin saptanması ve tanımlanması Yöntem: Sağlık

Detaylı

insanlardaki kanserlerin büyük bölümünün (%80 kadarı) çevresel etkiler ve yaşam biçimi özellikleri sonucu meydana geldiği bilinmektedir.

insanlardaki kanserlerin büyük bölümünün (%80 kadarı) çevresel etkiler ve yaşam biçimi özellikleri sonucu meydana geldiği bilinmektedir. MESLEKİ KANSERLER 1 insanlardaki kanserlerin büyük bölümünün (%80 kadarı) çevresel etkiler ve yaşam biçimi özellikleri sonucu meydana geldiği bilinmektedir. 2 Bu faktörler arasında en büyük payı: sigara

Detaylı

Prof. Dr. Nazmi Bilir Hacettepe Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı 11 Mayıs 2011 Kocaeli

Prof. Dr. Nazmi Bilir Hacettepe Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı 11 Mayıs 2011 Kocaeli ÇALIŞMA ÇALIŞMA HAYATI HAYATI VE VE SİGARA SİGARA Prof. Dr. Nazmi Bilir Hacettepe Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı nbilir@hacettepe.edu.tr 11 Mayıs 2011 Kocaeli SİGARA İÇMEK İSTEYEN MADENCİLER

Detaylı

Alp Ergör Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı AD DEÜ İş Sağlığı Araştırma ve Uygulama Merkezi (İSAMER)

Alp Ergör Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı AD DEÜ İş Sağlığı Araştırma ve Uygulama Merkezi (İSAMER) Alp Ergör Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı AD DEÜ İş Sağlığı Araştırma ve Uygulama Merkezi (İSAMER) Halk Sağlığı Bakışı İle Meslek Hastalıkları Tanı Süreci Bir halk sağlığı sorunu olarak

Detaylı

Akciğer Kanserinde Mesleksel Nedenler. Dr. Mehmet Bayram Bezmialem Vakıf Üniversitesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı

Akciğer Kanserinde Mesleksel Nedenler. Dr. Mehmet Bayram Bezmialem Vakıf Üniversitesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı Akciğer Kanserinde Mesleksel Nedenler Dr. Mehmet Bayram Bezmialem Vakıf Üniversitesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı Tarihçe 1775 de baca temizleyicilerde skrotal kanser tanımlanmış 1893 de aromatik aminler

Detaylı

İşyeri Hekimliği Eğitim Günleri BURSA

İşyeri Hekimliği Eğitim Günleri BURSA İşyeri Hekimliği Eğitim Günleri BURSA Kaynakta Akciğer Sağlığını Korumak Ortam ve Sağlık Gözetimi Türk Toraks Derneği Çevresel ve Mesleki Akciğer Hastalıkları Çalışma Grubu Dr. Arif Müezzinoğlu İşyeri

Detaylı

Cumhuriyet Üniversitesi Tıp Fakültesi Araştırma ve Uygulama Hastanesinin Beş Yıllık ( ) Kansere Bağlı Ölüm Kayıtlarının Değerlendirilmesi

Cumhuriyet Üniversitesi Tıp Fakültesi Araştırma ve Uygulama Hastanesinin Beş Yıllık ( ) Kansere Bağlı Ölüm Kayıtlarının Değerlendirilmesi Cumhuriyet Üniversitesi Tıp Fakültesi Cumhuriyet Üniversitesi Tıp Fakültesi Araştırma ve Uygulama Hastanesinin Beş Yıllık (2003-2007) e Bağlı Ölüm Kayıtlarının Değerlendirilmesi The Determination of the

Detaylı

İnsan Sağlığı ve Ekotoksikolojik Açıdan Risk ve Maruziyet Değerlendirmesi. Doç. Dr. Engin TUTKUN S.B. Ankara Meslek Hastalıkları Hastanesi

İnsan Sağlığı ve Ekotoksikolojik Açıdan Risk ve Maruziyet Değerlendirmesi. Doç. Dr. Engin TUTKUN S.B. Ankara Meslek Hastalıkları Hastanesi İnsan Sağlığı ve Ekotoksikolojik Açıdan Risk ve Maruziyet Değerlendirmesi Doç. Dr. Engin TUTKUN S.B. Ankara Meslek Hastalıkları Hastanesi Primer Hipertansiyon-1 Toplam hipertansiyon olgularının % 90-95

Detaylı

Veriler ışığında iyonizan radyasyonun normal popülasyon üzerindeki etkisi

Veriler ışığında iyonizan radyasyonun normal popülasyon üzerindeki etkisi Veriler ışığında iyonizan radyasyonun normal popülasyon üzerindeki etkisi Klinik Radyobiyoloji Kursu 19-20 Şubat 2010 Ankara Dr. Beste M. Atasoy bmatasoy@marmara.edu.tr RADYASYONLA İLGİLİ NELER HATIRLIYORUZ?

Detaylı

ÜNİTE. MESLEK HASTALIKLARI Yrd. Doç. Dr. Aslı KARA İÇİNDEKİLER HEDEFLER MESLEKİ KANSERLER

ÜNİTE. MESLEK HASTALIKLARI Yrd. Doç. Dr. Aslı KARA İÇİNDEKİLER HEDEFLER MESLEKİ KANSERLER MESLEKİ KANSERLER İÇİNDEKİLER Kanserin Tanımı Kanserin Nedenleri Kanserde Mesleksel Faktörlerin Rolü Mesleksel Kansere Yol Açan Maddelerden Örnekler Mesleksel Kanser Türleri Mesleksel Kanserlerden Korunma

Detaylı

MALZEMELERİN GERİ KAZANIMI

MALZEMELERİN GERİ KAZANIMI MALZEMELERİN GERİ KAZANIMI PROF. DR. HÜSEYİN UZUN HOŞGELDİNİZ 1 DEMİR DIŞI METALLERİN GERİ DÖNÜŞÜMÜ Demir dışı metaller (non-ferrous metals) arasında temel olarak bakır, çinko, kurşun, alüminyum, nikel,

Detaylı

İçindekiler VII. Ön söz Çeviri editörünün ön sözü Teşekkür XV XIX XXI. I. Kısım Su teminine giriş

İçindekiler VII. Ön söz Çeviri editörünün ön sözü Teşekkür XV XIX XXI. I. Kısım Su teminine giriş Ön söz Çeviri editörünün ön sözü Teşekkür XV XIX XXI I. Kısım Su teminine giriş 1 Su sektörü 3 1.1 Giriş 3 1.2 Su tüketimi 3 1.3 Kabul edilebilir su kalitesi 7 1.4 Su sektörü hizmetleri 10 1.5 Su koruma

Detaylı

Hava Kirliliği ve Kanser

Hava Kirliliği ve Kanser Hava Kirliliği ve Kanser Dr. Hasan Bayram Gaziantep Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı E-posta: bayram@gantep.edu.tr Ulusal Kanser Haftası Sempozyumu, Ankara, 2-4 Nisan 2014 İçerik

Detaylı

ÇİMENTO FABRİKALARINDA ALTERNATİF YAKIT OLARAK KULLANILACAK ATIK KODLARI

ÇİMENTO FABRİKALARINDA ALTERNATİF YAKIT OLARAK KULLANILACAK ATIK KODLARI ÇİMENTO FABRİKALARINDA ALTERNATİF YAKIT OLARAK KULLANILACAK ATIK KODLARI ATIK KODU ATIK AÇIKLAMASI 16 01 03 Ömrünü tamamlamış lastikler 08 03 19* Dağıtıcı yağ 08 04 17* Reçine yağı KULLANILMIŞ LASTİKLER

Detaylı

Çocukluk Çağı Kanserlerinin Epidemiyolojisi Prof. Dr. Tezer Kutluk

Çocukluk Çağı Kanserlerinin Epidemiyolojisi Prof. Dr. Tezer Kutluk İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Sürekli Tıp Eğitimi Etkinlikleri Herkes İçin Çocuk Kanserlerinde Tanı Sempozyum Dizisi No: 49 Mayıs 2006; s.11-15 Çocukluk Çağı Kanserlerinin Epidemiyolojisi Prof. Dr. Tezer

Detaylı

Kanser oluşumunda çevresel faktörlerin rolü büyüktür ve %80 oranında bu faktörler. Meslek iliflkili kanserler. Özge Keskin 1, Sercan Aksoy 2

Kanser oluşumunda çevresel faktörlerin rolü büyüktür ve %80 oranında bu faktörler. Meslek iliflkili kanserler. Özge Keskin 1, Sercan Aksoy 2 DERLEME REVIEW Hacettepe T p Dergisi 2011; 42:173-179 Meslek iliflkili kanserler Özge Keskin 1, Sercan Aksoy 2 1 Uzm Dr., Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları Anabilim Dalı, Tıbbi Onkoloji

Detaylı

Akciğer Kanserinin Epidemiyolojisi ve Etyolojisi

Akciğer Kanserinin Epidemiyolojisi ve Etyolojisi İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Sürekli Tıp Eğitimi Etkinlikleri TÜRKİYEDE SIK KARŞILAŞILAN HASTALIKLAR II Sindirim Sistemi Hastalıkları Akciğer Kanserine Güncel Yaklaşım Sempozyum Dizisi No:58 Kasım 2007;

Detaylı

TÜRKİYEDE KİMYA ENDÜSTRİSİ

TÜRKİYEDE KİMYA ENDÜSTRİSİ ALİ UZUN FEN BİLİMLERİ ÖĞRETMENİ TÜRKİYEDE KİMYA ENDÜSTRİSİ Yaşadığınız ortamı incelediğinizde kullandığınız pek çok malzemenin kimya endüstrisi sayesinde üretildiğini görürsünüz. Duvarlarda, kapılarda

Detaylı

THE ETIOLOGICAL ROLE OF SMOKING IN HEAD AND NECK TUMORS

THE ETIOLOGICAL ROLE OF SMOKING IN HEAD AND NECK TUMORS THE ETIOLOGICAL ROLE OF SMOKING IN HEAD AND NECK TUMORS Dr. Tevfik PINAR* Dr. Recep AKDUR** Dr. Arslan TUNÇBÝLEK* ÖZET Araþtýrmamýzda baþ-boyun tümörlerinin oluþumunda sigaranýn etiyolojik rolü incelenmiþtir.

Detaylı

Çevresel Faktörler Ve Kanser

Çevresel Faktörler Ve Kanser Çevresel Faktörler Ve Kanser Nurşen BAŞARAN Hacettepe Üniversitesi, Toksikoloji Anabilim Dalı, 06100, ANKARA Karsinojenler hücre DNA sını etkileyerek kansere yol açan kimyasal bileşikler, fiziksel (asbest

Detaylı

Çalışan Sağlığını Korumak Paneli

Çalışan Sağlığını Korumak Paneli Çalışan Sağlığını Korumak Paneli BUSİAD KAYNAK ÇALIŞANI İÇİN SAĞLIK GÖZETİM PROGRAMI Dr. Arif Müezzinoğlu İşyeri hekimi 12.12.2012 Kaynakta İşçi Sağlığı ve Güvenliğini Etkileyen Tehlikeler 1-Elektrik

Detaylı

MESLEKİ KANSERLER 1-GİRİŞ VE GENEL BİLGİ

MESLEKİ KANSERLER 1-GİRİŞ VE GENEL BİLGİ 1 MESLEKİ KANSERLER 1-GİRİŞ VE GENEL BİLGİ Kanser oluşturan ve ölüme sebebiyet veren etken ve faktörler dünyanın çeşitli yerlerinde ve toplumlarında büyük ölçüde değişiklik gösterirler. Kanser meydana

Detaylı

Dünyada ve Türkiyede Hepatit B ve Hepatit C Epidemiyolojisi. Dr Meral Sönmezoğlu Yeditepe Üniversitesi Hastanesi

Dünyada ve Türkiyede Hepatit B ve Hepatit C Epidemiyolojisi. Dr Meral Sönmezoğlu Yeditepe Üniversitesi Hastanesi Dünyada ve Türkiyede Hepatit B ve Hepatit C Epidemiyolojisi Dr Meral Sönmezoğlu Yeditepe Üniversitesi Hastanesi EKMUD İstanbul Günleri 1 Mart 2016 Kronik hepatit B ve C Kronik hepatit B ve C dünyada önemli

Detaylı

Doç. Dr. Murat Gültekin Kanser Daire Başkanı 0 532 256 09 51 mrtgultekin@yahoo.com

Doç. Dr. Murat Gültekin Kanser Daire Başkanı 0 532 256 09 51 mrtgultekin@yahoo.com Türkiye de Kanser Kontrolü 2014 Doç. Dr. Murat Gültekin Kanser Daire Başkanı 0 532 256 09 51 mrtgultekin@yahoo.com Dünyada Kanser DÜNYADA ÖLÜM NEDENLERİ Kanser İskemik Kalp Hastalığı İnme Alt Solunum Yolu

Detaylı

TÜTÜNÜN N KANSER YAPICI KANSERLER LLÜ. Prof. Dr. Uğur U. kları Anabilim Dalı

TÜTÜNÜN N KANSER YAPICI KANSERLER LLÜ. Prof. Dr. Uğur U. kları Anabilim Dalı TÜTÜNÜN N KANSER YAPICI ETKİSİ VE BAĞLANTILI KANSERLER Prof. Dr. Uğur U GÖNÜLLG LLÜ Ankara Üniversitesi Tıp T p Fakültesi Göğüs s Hastalıklar kları Anabilim Dalı Kalıtsal mı? m Çevresel mi? Farklı kanserlerde

Detaylı

TOZDAN NASIL KORUNABİLİRİM?

TOZDAN NASIL KORUNABİLİRİM? TOZDAN NASIL KORUNABİLİRİM? TOZ NEDİR? TOZ: Çeşitli organik ve inorganik maddelerden aşınma, parçalanma, öğütme, yanma veya mekanik olarak kırma, parçalama, delme, öğütme işlemleri sırasında ve sonucunda

Detaylı

RADYOTERAPİYE BAĞLI KANSERLER

RADYOTERAPİYE BAĞLI KANSERLER RADYOTERAPİYE BAĞLI KANSERLER Dr. Ahmet Dirier Gaziantep Üniversitesi Tıp Fakültesi Gaziantep Onkoloji Hastanesi Radyasyon Onkolojisi AD TOD-;14 Haziran 2008 RADYASYONUN GEÇ ETKİLERİ Toplumda kanser oranının

Detaylı

Çalışan Sağlığını Korumak Paneli

Çalışan Sağlığını Korumak Paneli Çalışan Sağlığını Korumak Paneli BUSİAD KAYNAK ÇALIŞANI İÇİN SAĞLIK GÖZETİM PROGRAMI Dr. Arif Müezzinoğlu İşyeri hekimi 12.12.2012 Kaynakta İşçi Sağlığı ve Güvenliğini Etkileyen Tehlikeler 1-Elektrik

Detaylı

SĠLĠKOZĠS KĠP ASBESTOZĠS

SĠLĠKOZĠS KĠP ASBESTOZĠS SĠLĠKOZĠS KĠP ASBESTOZĠS Prof. Dr. Metin Akgün Atatürk Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı Çiçek TaĢıyıcısı, Diego Riviera Sunum Planı Meslek hastalığı tanısı İlliyet bağı Ġndeks

Detaylı

Mesleksel Akciğer Hastalıkları. Prof. Dr. Y. İzzettin Barış

Mesleksel Akciğer Hastalıkları. Prof. Dr. Y. İzzettin Barış Mesleksel Akciğer Hastalıkları Prof. Dr. Y. İzzettin Barış ARGON GAZI AR :Renksis,kokusuz iner gaz.o2 gibi suda erir Kullanım alanları : Basınç odaları,neon,flöresan ampulleri,bronş tümörlerinin laser

Detaylı

KİRLİLİK KATSAYISI. 4 KOİ, AKM, Yağ-Gres, ph

KİRLİLİK KATSAYISI. 4 KOİ, AKM, Yağ-Gres, ph SEKTÖR GIDA SANAYİ ALT SEKTÖR KİRLİLİK KATSAYISI KİRLİLİK PARAMETRELERİ Nişasta,Un ve Makarna Üretimi 4 KOİ, AKM, ph Maya Üretimi KOİ, AKM, Yağ-Gres, Top-N, Top-P, ph Sitrik Asit Üretimi KOİ, AKM, Yağ-Gres,

Detaylı

OKULDA KİMYA KAĞIT. Kağıdın ana maddesi doğal bir polimer olan selülozdur.

OKULDA KİMYA KAĞIT. Kağıdın ana maddesi doğal bir polimer olan selülozdur. OKULDA KİMYA KAĞIT Kağıdın ana maddesi doğal bir polimer olan selülozdur. Selüloz bitkilerin gövde ve yapraklarında bol bulunur, bu nedenle kağıt çoğunlukla ağaç gövdelerinden üretilir. Kağıt üretimi:

Detaylı

Manisa'da tütün kullanımı, meslek ve seçili hastalıklara göre mesane kanseri riski

Manisa'da tütün kullanımı, meslek ve seçili hastalıklara göre mesane kanseri riski Manisa'da tütün kullanımı, meslek ve seçili hastalıklara göre mesane kanseri riski Koray Ömer Erdurak 1, Pınar Erbay Dündar 2, Beyhan Cengiz Özyurt 2, Eva Negri 3, Carlo La Vecchia 3, Ziya Tay 1 1 Manisa

Detaylı

SANAYİ TESİSLERİNDE KASITSIZ ÜRETİM SONUCU OLUŞAN KOK LARIN ATMOSFERE VERİLMESİNİN KONTROLÜNE İLİŞKİN MEVZUAT VE ÇALIŞMALAR

SANAYİ TESİSLERİNDE KASITSIZ ÜRETİM SONUCU OLUŞAN KOK LARIN ATMOSFERE VERİLMESİNİN KONTROLÜNE İLİŞKİN MEVZUAT VE ÇALIŞMALAR SANAYİ TESİSLERİNDE KASITSIZ ÜRETİM SONUCU OLUŞAN KOK LARIN ATMOSFERE VERİLMESİNİN KONTROLÜNE İLİŞKİN MEVZUAT VE ÇALIŞMALAR Aralık 2016 GENEL MEVZUAT H AV A K A L İ T E S İ N İ N K O R U N M A S I Y Ö

Detaylı

Kanser Dairesi Faaliyetleri. Doç. Dr. Murat Gültekin 0 532 256 09 51 mrtgultekin@yahoo.com

Kanser Dairesi Faaliyetleri. Doç. Dr. Murat Gültekin 0 532 256 09 51 mrtgultekin@yahoo.com Kanser Dairesi Faaliyetleri Doç. Dr. Murat Gültekin 0 532 256 09 51 mrtgultekin@yahoo.com 0 Sunum Planı Türkiye de Kanserin Durumu Alkol ve Kanser İlişkisi Kanser Önleme Kanser Kayıtçılığı Kanser Taramaları

Detaylı

Cumhuriyet Üniversitesi Tıp Fakültesi Onkoloji Merkezi ne başvuran kanserli hastaların demografik dağılımı ve sağkalım verileri

Cumhuriyet Üniversitesi Tıp Fakültesi Onkoloji Merkezi ne başvuran kanserli hastaların demografik dağılımı ve sağkalım verileri Orijinal araştırma-original research http://dx.doi.org/10.7197/1305-0028.2375 Cumhuriyet Üniversitesi Tıp Fakültesi Onkoloji Merkezi ne başvuran kanserli hastaların demografik dağılımı ve sağkalım verileri

Detaylı

İş Ortamında İnorganik Toz Ölçüm ve Analiz Yöntemleri. Öğr. Gör. Alpaslan Ertürk Maden Yük. Mühendisi Dokuz Eylül Üniversitesi

İş Ortamında İnorganik Toz Ölçüm ve Analiz Yöntemleri. Öğr. Gör. Alpaslan Ertürk Maden Yük. Mühendisi Dokuz Eylül Üniversitesi İş Ortamında İnorganik Toz Ölçüm ve Analiz Yöntemleri Öğr. Gör. Alpaslan Ertürk Maden Yük. Mühendisi Dokuz Eylül Üniversitesi Tozların Sınıflandırması 1- Fibrojenik Tozlar (solunum sistemine zararlı olanlar)

Detaylı

Elektromanyetik Alanlar ve Kanser. Uz.Dr.Ezgi Hacıkamiloğlu 0 5380574146 ezguner@gmail.com

Elektromanyetik Alanlar ve Kanser. Uz.Dr.Ezgi Hacıkamiloğlu 0 5380574146 ezguner@gmail.com Elektromanyetik Alanlar ve Kanser Uz.Dr.Ezgi Hacıkamiloğlu 0 5380574146 ezguner@gmail.com Türkiye de ve Dünyada Kanser 1 2012 den 2025 e Dünyada Kanser 14 milyon yeni vaka 19,3 milyon 8.2 milyon ölüm 11

Detaylı

ELEKTRONİK ATIKLARDAN BAZI METALLERİN GERİ KAZANIMI

ELEKTRONİK ATIKLARDAN BAZI METALLERİN GERİ KAZANIMI ELEKTRONİK ATIKLARDAN BAZI METALLERİN GERİ KAZANIMI H.MADENOĞLU, T.GÜNGÖREN, M.SERT, S.ERDEM, L.BALLİCE, M.YÜKSEL, M.SAĞLAM Ege Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Kimya Mühendisliği Bölümü, 35100 Bornova/İzmir

Detaylı

TEHLİKELİ ATIK KODLARI 010506*:Tehlikeli maddeler içeren sondaj çamurları ve diğer sondaj atıkları 030104*:Tehlikeli maddeler içeren talaş, yonga,

TEHLİKELİ ATIK KODLARI 010506*:Tehlikeli maddeler içeren sondaj çamurları ve diğer sondaj atıkları 030104*:Tehlikeli maddeler içeren talaş, yonga, TEHLİKELİ ATIK KODLARI 010506*:Tehlikeli maddeler içeren sondaj çamurları ve diğer sondaj atıkları 030104*:Tehlikeli maddeler içeren talaş, yonga, kıymık, ahşap, kontraplak ve kaplamalar 030201*:Halojenlenmemiş

Detaylı

Hava Kirliliği ve Sağlık Etkileri

Hava Kirliliği ve Sağlık Etkileri Environment International Hava Kirliliği ve Sağlık Etkileri Hoş Geldiniz 23 Temmuz 2010 Wim van Doorn TEMĠZ HAVA NEDĠR? Temiz hava bileşimi Azot Oksijen Su buharı Diğer kirleticiler Karbon dioksit Organik

Detaylı

Kimyasal Risk Etmenleri

Kimyasal Risk Etmenleri Kimyasal Risk Etmenleri 26/12/2003 tarih ve 25328 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmış ve yayım tarihinde yürürlüğe girmiş Son değişiklik tarihi 20/03/2008 tarihli ve 26822 s.r.g. "İşyerinde Kimyasal Maddelerle

Detaylı

KANSER İSTATİSTİKLERİ

KANSER İSTATİSTİKLERİ 1 KANSER İSTATİSTİKLERİ Kanser, günümüzün en önemli sağlık sorunlarından biridir. Sık görülmesi ve öldürücülüğünün yüksek olması nedeniyle de bir halk sağlığı sorunudur. Tanı olanaklarının gelişmesi ve

Detaylı

Kentsel Dönüşüm ve Akciğer Sağlığı. Haluk C.Çalışır

Kentsel Dönüşüm ve Akciğer Sağlığı. Haluk C.Çalışır Kentsel Dönüşüm ve Akciğer Sağlığı Haluk C.Çalışır Kentsel Dönüşüm; Çökme ve bozulma olan kentsel mekanın ekonomik, toplumsal, fiziksel ve çevresel koşullarını kapsamlı ve bütünleşik yaklaşımlarla iyileştirmeye

Detaylı

Rapid changes in the incidence of urinary system cancers in Turkey

Rapid changes in the incidence of urinary system cancers in Turkey Turk J Urol 2015; 41(4): 215-20 DOI: 10.5152/tud.2015.45548 UROONCOLOGY Invited Review 215 Rapid changes in the incidence of urinary system cancers in Turkey Türkiye'de üriner sistem kanserlerinin görülme

Detaylı

T.C. BURSA VALİLİĞİ Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü TESİSE KABUL EDİLECEK TEHLİKESİZ ATIK KODLARI LİSTESİ

T.C. BURSA VALİLİĞİ Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü TESİSE KABUL EDİLECEK TEHLİKESİZ ATIK KODLARI LİSTESİ TESİSE KABUL EDİLECEK TEHLİKESİZ ATIK KODLARI LİSTESİ EK-2 01 01 01, Metalik maden kazılarından kaynaklanan 01 01 02, Metalik olmayan maden kazılarından kaynaklanan 01 03 08, 01 03 07 dışındaki diğer tozumsu

Detaylı

AKCİĞER KANSERLİ OLGULARDA SOSYODEMOGRAFİK ÖZELLİKLERİN, AİLESEL KANSER HİKAYESİNİN VE MESLEKSEL MARUZİYETLERİNİN ARAŞTIRILMASI

AKCİĞER KANSERLİ OLGULARDA SOSYODEMOGRAFİK ÖZELLİKLERİN, AİLESEL KANSER HİKAYESİNİN VE MESLEKSEL MARUZİYETLERİNİN ARAŞTIRILMASI T.C. PAMUKKALE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ GÖĞÜS HASTALIKLARI ANABİLİM DALI AKCİĞER KANSERLİ OLGULARDA SOSYODEMOGRAFİK ÖZELLİKLERİN, AİLESEL KANSER HİKAYESİNİN VE MESLEKSEL MARUZİYETLERİNİN ARAŞTIRILMASI

Detaylı

1 ZKÜ./ÖĞR.İŞL FEN EDEBİYAT FAKÜLTESİ KİMYA BÖLÜMÜ BÖLÜM KODU : 312. Ders Kodu

1 ZKÜ./ÖĞR.İŞL FEN EDEBİYAT FAKÜLTESİ KİMYA BÖLÜMÜ BÖLÜM KODU : 312. Ders Kodu FEN EDEBİYAT FAKÜLTESİ KİMYA BÖLÜMÜ 01.Yarıyıl Dersleri 02.Yarıyıl Dersleri KIM115 Genel Kimya I General I 4 2 5 7 KIM146 Genel Kimya II General II 4 2 5 7 KIM117 Genel Kimya I Lab General I Lab 0 2 1

Detaylı

ENDÜSTRİYEL SÜREÇLER MEVCUT VERİLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ

ENDÜSTRİYEL SÜREÇLER MEVCUT VERİLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ ENDÜSTRİYEL SÜREÇLER MEVCUT VERİLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ Erhan ÜNAL 10.03.2010 1 4. ENDÜSTRİYEL PROSESLER 4.1. Genel Çimento Üretimi Kireç Üretimi Kireçtaşı ve Dolomit Kullanımı Soda Külü Üretimi ve Kullanımı

Detaylı

MESLEKİ TOKSİKOLOJİDE TEMEL KAVRAMLAR

MESLEKİ TOKSİKOLOJİDE TEMEL KAVRAMLAR 1 MESLEKİ TOKSİKOLOJİDE TEMEL KAVRAMLAR Prof.Dr.Belma Koçer-Gümüşel Hacettepe Üniversitesi Eczacılık Fakültesi F.Toksikoloji Anabilim Dalı belmagumusel@yahoo.com 2 Mesleki Toksikoloji İşyeri ortamında

Detaylı

İŞ SAĞLIĞI ve GÜVENLİĞİ

İŞ SAĞLIĞI ve GÜVENLİĞİ İŞ SAĞLIĞI ve GÜVENLİĞİ MEVZUAT LİSTESİ 1. İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği 09.12.2003 / 25311 31.07.200389/391/EEC - Council Directive on the introduction of measures to encourage improvements in the

Detaylı

Meslek Hastalıkları. Prof.Dr.M.Sarper Erdoğan Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı

Meslek Hastalıkları. Prof.Dr.M.Sarper Erdoğan Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı Meslek Hastalıkları Prof.Dr.M.Sarper Erdoğan Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı Tanımlar İş Kazası Meslek Hastalıkları İçerik Meslek Hastalıkları Listesi Meslek Hastalıklarının Saptanması

Detaylı

İstanbul Eğitim ve Araştırma Hastanesi Onkoloji Birimi: Yeni Kurulan Bir Ünitenin 18 Aylık Sonuçları

İstanbul Eğitim ve Araştırma Hastanesi Onkoloji Birimi: Yeni Kurulan Bir Ünitenin 18 Aylık Sonuçları İstanbul Tıp Derg - Istanbul Med J 2012;13(1):13-18 doi: 10.5505/1304.8503.2012.55264 KLİNİK ÇALIŞMA - ORIGINAL ARTICLE İstanbul Eğitim ve Araştırma Hastanesi Onkoloji Birimi: Yeni Kurulan Bir Ünitenin

Detaylı

IYE'D -' """ A 1 IGI. Pror. Hr. İlhan Ti ~( ~R. Editörler. Dr. Ediz F~ ( 'f lşa R. lh>\'- i>r. ~afi1 8()ZDl-:\1İR. Uo~. Ur. Rl"fik Rl 'Rt;l'T.

IYE'D -'  A 1 IGI. Pror. Hr. İlhan Ti ~( ~R. Editörler. Dr. Ediz F~ ( 'f lşa R. lh>\'- i>r. ~afi1 8()ZDl-:\1İR. Uo~. Ur. Rlfik Rl 'Rt;l'T. TU lt@ IYE'D -' """ A 1 IGI Editörler Pror. Hr. İlhan Ti ~( ~R Uo~. Ur. Rl"fik Rl 'Rt;l'T lh>\'- i>r. ~afi1 8()ZDl-:\1İR Dr. Ediz F~ ( 'f lşa R ANKARA NUMUNE HASTANESİ'NDE 1985-1990 YILLARI ARASINDAKİ

Detaylı

Şanlıurfa İli nde kanser kayıtlarının değerlendirilmesi (1995 2002)

Şanlıurfa İli nde kanser kayıtlarının değerlendirilmesi (1995 2002) Türkiye Ekopatoloji Dergisi 2003; 9 (1-2): 11-16 Şanlıurfa İli nde kanser kayıtlarının değerlendirilmesi (1995 2002) The evaluation of cancer data in Şanlıurfa Province (1995 2002) Muharrem Bitiren 1 İlyas

Detaylı

KANSER TANIMA VE KORUNMA

KANSER TANIMA VE KORUNMA KANSER TANIMA VE KORUNMA Uzm. Dr Dilek Leyla MAMÇU Sunum İçeriği Genel Bilgiler Dünyada ve Ülkemizdeki son durum Kanser nasıl oluşuyor Risk faktörleri neler Tedavi seçenekleri Önleme mümkün mü Sorular/

Detaylı

BİRİNCİ BASAMAKTA DİYABETİK AYAK İNFEKSİYONLARI EPİDEMİYOLOJİSİ VE ÖNEMİ. Doç. Dr. Serap Çifçili Marmara Üniversitesi Aile Hekimliği Anabilim Dalı

BİRİNCİ BASAMAKTA DİYABETİK AYAK İNFEKSİYONLARI EPİDEMİYOLOJİSİ VE ÖNEMİ. Doç. Dr. Serap Çifçili Marmara Üniversitesi Aile Hekimliği Anabilim Dalı BİRİNCİ BASAMAKTA DİYABETİK AYAK İNFEKSİYONLARI EPİDEMİYOLOJİSİ VE ÖNEMİ Doç. Dr. Serap Çifçili Marmara Üniversitesi Aile Hekimliği Anabilim Dalı BİRİNCİ BASAMAKTA GÜNCEL DURUM > 6330 Aile Sağlığı Merkezi

Detaylı

Van Gölü Havzasında Kanser Sıklığı ve Dağılımı

Van Gölü Havzasında Kanser Sıklığı ve Dağılımı Van Gölü Havzasında Kanser Sıklığı ve Dağılımı Dr. Mustafa KÖSEM, Dr. Serdar UĞRAŞ, Dr. Süleyman ÖZEN, Dr. İrfan BAYRAM, Dr. Fatih CERAN, Dr. Hayal ORAL, Dr. Sabriye POLAT Yüzüncü Yıl Üniversitesi Tıp

Detaylı

Primer akciğer kanserinde tümör tipi ve cinsiyet dağılımı değişiyor mu? 2004 yılı sonuçlarının daha önceki yıllar ile karşılaştırılması

Primer akciğer kanserinde tümör tipi ve cinsiyet dağılımı değişiyor mu? 2004 yılı sonuçlarının daha önceki yıllar ile karşılaştırılması Primer akciğer kanserinde tümör tipi ve cinsiyet dağılımı değişiyor mu? 4 yılı sonuçlarının daha önceki yıllar ile karşılaştırılması Ebru SULU, Ebru DAMADOĞLU, Sema NERGİZ, Müyesser ERTUĞRUL, Cüneyt SALTÜRK,

Detaylı

Kalıcı Organik Kirleticiler ve Stockholm (KOK) Sözleşmesi

Kalıcı Organik Kirleticiler ve Stockholm (KOK) Sözleşmesi Kalıcı Organik Kirleticiler ve Stockholm (KOK) Sözleşmesi Kalıcı Organik Kirleticilerin (KOK) özellikleri nelerdir? -Zehirlidirler. - Çevrede kolayca yok olmazlar. -Besin zincirinde birikirler - Hava,

Detaylı

T.C. İSTANBUL VALİLİĞİ Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü TEHLİKESİZ ATIKLAR TOPLAMA-AYIRMA BELGESİ. Belge No: 2014/ 243

T.C. İSTANBUL VALİLİĞİ Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü TEHLİKESİZ ATIKLAR TOPLAMA-AYIRMA BELGESİ. Belge No: 2014/ 243 TEHLİKESİZ ATIKLAR TOPLAMA-AYIRMA BELGESİ EK-1 Belge No: 2014/ 243 İşbu Belge, 17.06.2011 tarih ve 27967 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Bazı Tehlikesiz Atıkların Geri kazanımı Tebliği

Detaylı

Türkiye de Kanser Kontrolü 2013. Doç. Dr. Murat Gültekin Kanser Daire Başkanı 0 532 256 09 51 mrtgultekin@yahoo.com

Türkiye de Kanser Kontrolü 2013. Doç. Dr. Murat Gültekin Kanser Daire Başkanı 0 532 256 09 51 mrtgultekin@yahoo.com Türkiye de Kanser Kontrolü 2013 Doç. Dr. Murat Gültekin Kanser Daire Başkanı 0 532 256 09 51 mrtgultekin@yahoo.com Türkiye de ve Dünyada Kanser 1 2005 den 2030 a Dünyada Kanser 11 milyon yeni vaka 27 milyon

Detaylı

Versiyon : 1.1. Mineral Taş Yünü Yalıtım Ürünleri

Versiyon : 1.1. Mineral Taş Yünü Yalıtım Ürünleri Versiyon : 1.1 Mineral Taş Yünü Yalıtım Ürünleri 1/9 FIKRA 1: MADDE/MÜSTAHZAR VE ŞİRKET/İŞ SAHİBİNİN TANITIMI 1.1. Ürün tanımlayıcı Knauf Insulation Sound Insulation Board 1.2. Madde ya da karışımın tanımlanan

Detaylı

NIOSH 7082 TS ISO 8518

NIOSH 7082 TS ISO 8518 Sayfa 1 / 6 Sıra No Adı Referans Metot Matris Numune Miktarı İŞ HİJYENİ FİZİKSEL FAKTÖRLER ÖLÇÜM ve ANALİZ LİSTESİ 1 Solunabilir Toz Numunesi Alma ve Gravimetrik Değerlendirilmesi MDHS 14/3 Çalışma Ortamı-Kişisel

Detaylı

Endüstriyel İşitme Kaybı

Endüstriyel İşitme Kaybı Endüstriyel İşitme Kaybı Dr. Özkan Kaan KARADAĞ(MD) İş Sağlığı Bilim Uzmanı (MSc) SB İstanbul Meslek Hastalıkları Hastanesi okkaradag@gmail.com 1940 lı yıllardan bu yana Türkiye de, meslek hastalıkları

Detaylı

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI 2013 RUSYA FEDERASYONU

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI 2013 RUSYA FEDERASYONU T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI 2013 RUSYA FEDERASYONU GENEL BİLGİLER TABLOSU Resmi Adı Rusya Federasyonu Başkenti Moskova Resmi Dil Rusça Bağımsızlık Tarihi 24 Ağustos 1991 Yüzölçümü 17.075.400 km 2 Nüfus 142,8

Detaylı

MESLEKSEL KANSERLER Dr. SEHER NACARKÜÇÜK Akciğer Kanserleri Etken ve riskli iş kolları Asbestos Asbest madenciliği Textil İzolasyon ve filtre malzeme üretimi Tersane çalışanları Radon Uranyum madenciliği

Detaylı

Tütsü ve Kanser. Tütsü Nedir ve Bileşenleri Nelerdir?

Tütsü ve Kanser. Tütsü Nedir ve Bileşenleri Nelerdir? Tütsü ve Kanser Tütsü Nedir ve Bileşenleri Nelerdir? Eski inanışlara göre kokusuyla kötülükleri uzaklaştırdığına inanılan tütsü geleneksel bir alışkanlık olarak özellikle batı kültüründe yer almıştır.

Detaylı

Deniz Ortamında Organik Kirleticilerin Bulunuşu ve Ekosistem Etkileşimi

Deniz Ortamında Organik Kirleticilerin Bulunuşu ve Ekosistem Etkileşimi Deniz Ortamında Organik Kirleticilerin Bulunuşu ve Ekosistem Etkileşimi Gemi İnşaatı ve Deniz Bilimleri Fakültesi İSTANBUL TEKNİK ÜNİVERSİTESİ İstanbul Oya Okay Kara Noktasal: Atıksular, dereler vs. Difüz:

Detaylı

ÇORLU KIZ TEKNİK VE MESLEK LİSESİ KİMYA TEKNOLOJİSİ ALANI TANITIMI

ÇORLU KIZ TEKNİK VE MESLEK LİSESİ KİMYA TEKNOLOJİSİ ALANI TANITIMI ÇORLU KIZ TEKNİK VE MESLEK LİSESİ KİMYA TEKNOLOJİSİ ALANI TANITIMI Okulumuz Kimya teknolojisi Alanı 181 öğrenci ve 7 öğretmenle eğitim öğretim faaliyetlerine devam etmektedir. Kimya teknolojisi Alanı hem

Detaylı

BİSFENOL A (BPA ) NIN YENİDOĞAN VE BEBEKLERİDE İÇEREN İNSAN POPÜLASYONU. SAĞLIĞINA ETKİSİ RAPORLARI ve GÖRÜŞ

BİSFENOL A (BPA ) NIN YENİDOĞAN VE BEBEKLERİDE İÇEREN İNSAN POPÜLASYONU. SAĞLIĞINA ETKİSİ RAPORLARI ve GÖRÜŞ BİSFENOL A (BPA ) NIN YENİDOĞAN VE BEBEKLERİDE İÇEREN İNSAN POPÜLASYONU SAĞLIĞINA ETKİSİ RAPORLARI ve GÖRÜŞ ( 2006 2011 YILLARI BİLİMSEL ARAŞTIRMA SONUÇLARINI İÇERMEKTEDİR ) Çeviren ve Derleyen: Kim. Müh.

Detaylı

ÖMRÜNÜ TAMAMLAMIŞ LASTİKLERİN GERİ KAZANIMINDA PİROLİZ YÖNTEMİ

ÖMRÜNÜ TAMAMLAMIŞ LASTİKLERİN GERİ KAZANIMINDA PİROLİZ YÖNTEMİ ÖMRÜNÜ TAMAMLAMIŞ LASTİKLERİN GERİ KAZANIMINDA PİROLİZ YÖNTEMİ Onursal Yakaboylu Aslı İşler Filiz Karaosmanoğlu 1 Onursal Yakaboylu - Atık Sempozyumu / Antalya 19/04/2011 İÇERİK Lastik Atık lastik Atık

Detaylı

İLERİ ARITIM YÖNTEMLERİNDEN FENTON REAKTİFİ PROSESİ İLE ENDÜSTRİYEL BİR ATIK SUYUN ISLAK HAVA OKSİDASYONU

İLERİ ARITIM YÖNTEMLERİNDEN FENTON REAKTİFİ PROSESİ İLE ENDÜSTRİYEL BİR ATIK SUYUN ISLAK HAVA OKSİDASYONU İLERİ ARITIM YÖNTEMLERİNDEN FENTON REAKTİFİ PROSESİ İLE ENDÜSTRİYEL BİR ATIK SUYUN ISLAK HAVA OKSİDASYONU Gülin AYTİMUR, Süheyda ATALAY Ege Üniversitesi Müh. Fak. Kimya Müh. Bölümü 351-Bornova İzmir ÖZET

Detaylı

İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ KAMU YÖNETİMİ LİSANS PROGRAMI TÜRKİYE'DE ÇEVRE SORUNLARI DOÇ. DR.

İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ KAMU YÖNETİMİ LİSANS PROGRAMI TÜRKİYE'DE ÇEVRE SORUNLARI DOÇ. DR. İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ KAMU YÖNETİMİ LİSANS PROGRAMI TÜRKİYE'DE ÇEVRE SORUNLARI DOÇ. DR. SEVİM BUDAK Katı Atıklar Dünya nüfusu gün geçtikçe ve hızlı bir şekilde artmaktadır.

Detaylı

ISGIP 3T RISK ASSESSMENT

ISGIP 3T RISK ASSESSMENT Türkiye de İşyerlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Koşullarının İyileştirilmesi Projesi (www.isgip.org) This project is co-financed by the European Union and the Republic of Turkey Improvement of Occupational

Detaylı

Primeri Bilinmeyen Aksiller Metastazda Cerrahi Yaklaşım. Dr. Ali İlker Filiz GATA Haydarpaşa Eğitim Hastanesi Genel Cerrahi Servisi

Primeri Bilinmeyen Aksiller Metastazda Cerrahi Yaklaşım. Dr. Ali İlker Filiz GATA Haydarpaşa Eğitim Hastanesi Genel Cerrahi Servisi Primeri Bilinmeyen Aksiller Metastazda Cerrahi Yaklaşım Dr. Ali İlker Filiz GATA Haydarpaşa Eğitim Hastanesi Genel Cerrahi Servisi okült (gizli, saklı, bilinmeyen, anlaşılmaz) okült + kanser primeri bilinmeyen

Detaylı

BEYAZ EŞYA ÜRETİM SEKTÖRÜNDEN KAYNAKLANAN TEHLİKELİ ATIKLARIN YÖNETİMİ

BEYAZ EŞYA ÜRETİM SEKTÖRÜNDEN KAYNAKLANAN TEHLİKELİ ATIKLARIN YÖNETİMİ BEYAZ EŞYA ÜRETİM SEKTÖRÜNDEN KAYNAKLANAN TEHLİKELİ ATIKLARIN YÖNETİMİ BARIŞ ÇALLI Marmara Üniversitesi, Çevre Mühendisliği Bölümü http://enve.eng.marmara.edu.tr Türkiye de Beyaz Eşya Sektörü 1955 yılında

Detaylı

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI Çevresel Etki Değerlendirmesi, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü TESİSE KABUL EDİLECEK ATIKLAR VE KODLARI

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI Çevresel Etki Değerlendirmesi, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü TESİSE KABUL EDİLECEK ATIKLAR VE KODLARI TESİSE KABUL EDİLECEK ATIKLAR VE KODLARI 01 03 09 01 03 07 dışındaki alüminyum oksit üretiminden çıkan kırmızı çamur 01 04 10 01 04 07 dışındaki tozumsu ve pudramsı atıklar 01 05 04 Temizsu sondaj ı ve

Detaylı

İÇİNDEKiLER. Önsöz...,... v BÖLÜM I. TOKSiKOLOJi'YE GiRiŞ

İÇİNDEKiLER. Önsöz...,... v BÖLÜM I. TOKSiKOLOJi'YE GiRiŞ İÇİNDEKiLER Önsöz...,... v BÖLÜM I TOKSiKOLOJi'YE GiRiŞ 1. 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 2. 2.1 2.2 2.3 3. 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 Toksikoloji de Temel Kavramlar...2 Toksikoloji'nin alt birimleri...2 Zehir ve Toksik

Detaylı

Sigara çenlerde ve çmeyenlerde Akci er Kanseri: Genel Özelliklerde Farkl l k Var m?

Sigara çenlerde ve çmeyenlerde Akci er Kanseri: Genel Özelliklerde Farkl l k Var m? ULUSLARARASı HEMATOLOJI-ONKOLOJI DERGISI MAKALE / ARTICLE International Journal of Hematology and Oncology Sigara çenlerde ve çmeyenlerde Akci er Kanseri: Genel Özelliklerde Farkl l k Var m? Ahmet E. ERBAYCU

Detaylı

SOLVENT KULLANILAN SEKTÖRLERDE RİSK DEĞERLENDİRMESİ

SOLVENT KULLANILAN SEKTÖRLERDE RİSK DEĞERLENDİRMESİ SOLVENT KULLANILAN SEKTÖRLERDE RİSK DEĞERLENDİRMESİ Çağla Pınar ARSLAN TATAR 1, Günseli ÖZDEMİR 2 1 Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, 06520 Ankara e-posta:cparslan@csgb.gov.tr 2 Ege Üniversitesi, Mühendislik

Detaylı

SELECTION OF THE OPTIMUM CLEANING TECHNOLOGY

SELECTION OF THE OPTIMUM CLEANING TECHNOLOGY CLEANING AND SURFACE PROCESSING SELECTION OF THE OPTIMUM CLEANING TECHNOLOGY Ümit Tekeli, Global Area Sales Turkey Forum: Surfaces in the metalworking industry, Istanbul, February 2016 www.durr.com DÜRR

Detaylı

Features n Optimum hardness n Adapted ductility n 1-50 µm thickness. Özellikler n Optimum sertlik ve süneklik n 1-50 µm kalınlık.

Features n Optimum hardness n Adapted ductility n 1-50 µm thickness. Özellikler n Optimum sertlik ve süneklik n 1-50 µm kalınlık. Related Industry Automotive, Home Appliances, Glass, Plastic / Packing, Machinery, Chemical, Defence. İlgili Endüstri Otomotiv, Beyaz Eşya, Cam, Plastik / Ambalaj, Makina İmalat, Kimya, Savunma Sanayii.

Detaylı

DİOKSİNLER VE BUNLARIN İNSAN SAĞLIĞI ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ

DİOKSİNLER VE BUNLARIN İNSAN SAĞLIĞI ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ DİOKSİNLER VE BUNLARIN İNSAN SAĞLIĞI ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ Mustafa Cüneyt Gezen MEng, DGSA, CIH, ATEX 137 mustafacuneyt.gezen@uskudar.edu.tr 1 Bütün maddeler zehirdir. Zehirsiz hiçbir şey yoktur. Şifa ile

Detaylı

Böttcher 1725 yılında kuruldu 290 yıllık bir başarı hikayesi. İlk merdane 1878 yılında üretildi Grafik endüstrisinde 130 yılı aşkın bir tecrübe

Böttcher 1725 yılında kuruldu 290 yıllık bir başarı hikayesi. İlk merdane 1878 yılında üretildi Grafik endüstrisinde 130 yılı aşkın bir tecrübe İçerik 1. Böttcher tanıtımı 2. Merdane üretimi 3. Ürünler 4. Sektörler 5. Müşteriler 6. Böttcher Türkiye 7. Neden karton ambalaj? 8. Migrasyon 9. Böttcher çözümleri Böttcher 1725 yılında kuruldu 290 yıllık

Detaylı

Evlerden Kaynaklanan Tehlikeli Atıklar. Çevre Koruma ve Kontrol Daire Başkanlığı Atıklar Şube Müdürlüğü

Evlerden Kaynaklanan Tehlikeli Atıklar. Çevre Koruma ve Kontrol Daire Başkanlığı Atıklar Şube Müdürlüğü Evlerden Kaynaklanan Tehlikeli Atıklar Çevre Koruma ve Kontrol Daire Başkanlığı Atıklar Şube Müdürlüğü 2011 Evlerden Kaynaklanan Tehlikeli Atıklar Günlük yaşamda kullandığımız ve hayatımızı kolaylaştıran

Detaylı

Şırnak İlinin Kanser İstatistikleri

Şırnak İlinin Kanser İstatistikleri Özgün Araştırma/Original Article doi: 10.5146/tjpath.2011.01080 Şırnak İlinin Kanser İstatistikleri Cancer Statistics of Şırnak City Korkut BOZKURT 1, Sevda SERT BEKTAŞ 1, Nurgül DOĞRU 2 1 S.B. Şırnak

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/5) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/5) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/5) Deney Laboratuvarının Akreditasyon No: Adres : Merkez Mahallesi Ceylan Sokak No:24 Mart Plaza Kat:2 Kağıthane İSTANBUL / TÜRKİYE Tel : 0 212 321 09 00 Faks : 0

Detaylı

Kanser Önleme ÇalıĢmaları

Kanser Önleme ÇalıĢmaları Kanser Önleme ÇalıĢmaları 2012 den 2025 e Dünyada Kanser 14 milyon yeni vaka 19,3 milyon *IARC 8.2 milyon ölüm 11 milyon Türkiye de ve Dünyada Kanser 2 Dünyada Kanser DÜNYADA ÖLÜM NEDENLERĠ Kanser İskemik

Detaylı

MERSİN ENTEGRE SAĞLIK KAMPÜSÜ - KAMU ÖZEL İŞBİRLİĞİ MODELİ ATIK YÖNETİMİ YÖNETİM VE HİZMET PLANI. Hastane Tehlikeli ve Tehlikesiz Atıkları & Yönetimi

MERSİN ENTEGRE SAĞLIK KAMPÜSÜ - KAMU ÖZEL İŞBİRLİĞİ MODELİ ATIK YÖNETİMİ YÖNETİM VE HİZMET PLANI. Hastane Tehlikeli ve Tehlikesiz Atıkları & Yönetimi MERSİN ENTEGRE SAĞLIK KAMPÜSÜ - KAMU ÖZEL İŞBİRLİĞİ MODELİ ATIK YÖNETİMİ YÖNETİM VE HİZMET PLANI Hastane Tehlikeli ve Tehlikesiz Atıkları & Yönetimi SUNUM İÇERİĞİ YASAL DÜZENLEMELER Tıbbi Atıkların Kontrolü

Detaylı

«DM Patogenezinde unutulan riskler» Endokrin Bozucular & Çevresel Etkenler

«DM Patogenezinde unutulan riskler» Endokrin Bozucular & Çevresel Etkenler «DM Patogenezinde unutulan riskler» Endokrin Bozucular & Çevresel Etkenler Dr. Özlem ÜSTAY TARÇIN Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Başkent Üniversitesi İstanbul Hastanesi Endokrin Bozucular Endokrin

Detaylı

Gökhan ÖKTEM Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü Çevre Mühendisi

Gökhan ÖKTEM Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü Çevre Mühendisi Gökhan ÖKTEM Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü Çevre Mühendisi Yasal Gerekliliklere Uygunluk! Evsel ve Kentsel Arıtma Çamurlar amurlarının n Toprakta Kullanılmas lmasına Dair Yönetmelik (03.08.2010 tarihli

Detaylı

Olgu-kontrol araştırmalarının analizi ve değerlendirilmesi. Raika Durusoy

Olgu-kontrol araştırmalarının analizi ve değerlendirilmesi. Raika Durusoy Olgu-kontrol araştırmalarının analizi ve değerlendirilmesi Raika Durusoy 1 Olgu-kontrol araştırmaları Belli bir hastalığı olan ( olgu ) ve olmayan ( kontrol ) bireyler belirlenir Her iki grubun bir etkene

Detaylı