Mesleki Rehberlik ve Kariyer Danışmanlığında Paradigma Değişimi ve Türkiye Açısından Sonuçlar: Geçmişten Geleceğe Yönelik Bir Değerlendirme

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Mesleki Rehberlik ve Kariyer Danışmanlığında Paradigma Değişimi ve Türkiye Açısından Sonuçlar: Geçmişten Geleceğe Yönelik Bir Değerlendirme"

Transkript

1 Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri Educational Sciences: Theory & Practice - 11(4) Güz/Autumn Eğitim Danışmanlığı ve Araştırmaları İletişim Hizmetleri Tic. Ltd. Şti. Mesleki Rehberlik ve Kariyer Danışmanlığında Paradigma Değişimi ve Türkiye Açısından Sonuçlar: Geçmişten Geleceğe Yönelik Bir Değerlendirme Binnur YEŞİLYAPRAK Ankara Üniversitesi Öz Küreselleşmenin yarattığı ekonomik ve toplumsal değişimler ve bu değişimlerin yarattığı yeni paradigmalar, mesleki rehberlik ve kariyer danışmanlığı hizmetlerini, giderek dünya ölçeğinde sosyo-politik bir araç haline getirmiştir. Bu aracın bireysel ve toplumsal açıdan etkin olarak ve sorumlulukla kullanılması, bu alandaki paradigma değişimini doğru kavramayı gerektirmektedir. Mesleki rehberlik ve kariyer danışmanlığı alanındaki hizmetler, ABD de 1900 lü yılların başında başlamış, toplumsal yapı ve gereksinimler doğrultusunda çeşitli aşamalardan geçerek değişim ve gelişimini sürdürmüştür. Türkiye de ise, bu ülkeyi model alarak 1950 lerde başlanılan süreç; (i) Başlangıç dönemi ( ), (ii) Arayış dönemi ( ) ve (iii) Gelişme dönemi ( ) olmak üzere, sırasıyla; öncü, kararsız ve sistematik adımların atıldığı aşamalar içinde incelenebilir. Son dönemde, Avrupa Birliği ile bütünleşme sürecinde alınan proje destekleri ile bu hizmetlerin rotası, Amerika dan Avrupa ya yönelmiş durumdadır. Her ne kadar bazı önemli adımlar ve girişimler görülse de, paradigma değişimlerini doğru değerlendirmeden yapılan tüm çabaların, hedefe yönelik etkin ve anlamlı sonuçlar yaratması beklenemez. Bu makalede, ülkemizde mesleki rehberlik ve kariyer danışmanlığı hizmetlerinin; tarihsel perspektif içinde, küreselleşmenin yarattığı değişimler ve yeni paradigmalar ışığında incelenerek, bugünkü durumun eleştirel bir değerlendirmesinin yapılması ve geleceğe yönelik olası yansımalar ile önerilerin ortaya konması amaçlanmıştır. Kuşkusuz, bu alanda yapılan kestirimler, 21.yüzyılda mesleki rehberlik ve kariyer danışmanlığı hizmetlerine duyulan gereksinimin giderek artacağı yönündedir. Bu gereksinim, bir bakıma küreselleşmenin yarattığı yeni eğilimlere ve sonuçlarına bağlanabilir. Bu eğilimler, mesleki rehberlik ve kariyer danışmanlığı alanındaki algıları ve yaklaşımları son yılda hızla değiştirmiştir. Bu alandaki paradigma değişimini nedenleri ve sonuçları ile betimlemek; geleceğe yönelik çözüm arayışlarının rotasını çizmede işlevsel bir katkı sağlayabilir. Anahtar Kelimeler Mesleki Rehberlik, Kariyer Danışmanlığı, Yeni Paradigmalar. a Dr. Binnur YEŞİLYAPRAK Psikolojik Danışma ve Rehberlik alanında profesördür. Çalışma alanları arasında mesleki rehberlik ve kariyer danışmanlığı, gelişimsel rehberlik programları, aile rehberliği yer almaktadır. Çalışma alanlarında çok sayıda kitap ve makaleleri bulunmaktadır. İletişim: Ankara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Fakültesi, Cebeci Ankara. Elektronik posta: Tel: /3101 Fax: Yirminci yüzyılın son çeyreğinde etkisini daha belirgin olarak hissettirmeye başlayan küreselleşmenin, iş dünyası ve çalışanlar üzerinde yol açtığı değişimler ve sonuçları, mesleki rehberlik ve kariyer danışmanlığı hizmetlerine doğrudan yansımıştır. Küreselleşmenin yarattığı ekonomik ve toplumsal değişimler ve bu değişimlerin yarattığı yeni paradigmalar, mesleki rehberlik ve kariyer danışmanlığı hizmetlerini; giderek dünya ölçeğinde sosyo-politik bir araç haline getirmiştir (European Centre for the Development of Vocational Training [CEDEFOP], 2008; Herr, 2003). Bu aracın bireysel açıdan bireyin kendini gerçekleştirmesinde olduğu kadar, toplumun gelişiminde de etkin olarak ve evrensel sorumlulukla kullanılması gereklidir. Küresel dünyada teknolojinin baş döndürücü bir hızla gelişmesi ve bilimsel bilginin günlük yaşama uygulanması, dünya ekonomisinde, insan yaşamı ve gelişimini etkileyen iki önemli sonuç yaratmıştır (Herr, Cramer ve Niles, 2004, s. 11): İşgücünün küreselleşmesi ve işsizliğin küresel hale gelmesi. Kuşkusuz bu durum ekonomik, politik ve organizasyonel hedeflere ulaşmada, mesleki rehberlik ve kariyer danışmanlığı

2 KURAM VE UYGULAMADA EĞİTİM BİLİMLERİ alanında, bireylerin ve toplumun gereksinimlerini birlikte değerlendirip dönüşüm gücüyle dengeleyecek ulusal politikaların geliştirilmesini zorunlu hale getirmiştir (Althanasou ve Esbroeck, 2008). Mesleki rehberlik ve kariyer danışmanlığı, psikolojik danışma ve rehberlik hizmetlerinin çıkış noktasını ve bu alanın gelişiminin temel taşlarını oluşturur. Böyle olması da bir bakıma doğaldır, çünkü bireyin yaşam içindeki konumu, kendini ve yaşamı anlamlandırması büyük ölçüde işiyle/mesleği ile biçimlenir. Eğitim kademesinin hangi aşamasında görevli olursa olsun, psikolojik danışmanlardan beklenen en önemli işlev, öğrencilerin gelecek meslek ve kariyerlerine yönelik seçimler, kararlar ve hazırlıklarda yardımcı olmasıdır. Üstelik değişen çalışma koşulları ve yaşam gerçeklerine bağlı olarak artık bu işlev sadece öğrenciler için değil, her yaş grubundan yetişkinler için de önemli bir ihtiyaç haline gelmiştir. Ülkelerin kalkınmasında bireylere, üretken ve gelişmeye açık nitelikleri kazandırmayı amaçlayan çağdaş eğitim anlayışı, bireyin kendi potansiyelini maksimum düzeyde ortaya koyabileceği en uygun mesleki seçimleri yapmasına ve kariyer gelişimini sürdürmesine önem verir. İşte, eğitim sürecinde bireye bu alanda yapılan hizmetler mesleki rehberlik ve kariyer danışmanlığı kapsamında yer alır. Bireyin, mesleki yönelişleri, tercihleri, seçimleri ve kariyer gelişimi sürecinde yer alan bazı mesleki gelişim görevleri, genel olarak eğitim süreci içinde gerçekleşir. Ancak, eğitimi bitirenler, yetiştikleri alanda iş bulabileceği gibi, mesleğini icra edeceği bir iş olanağı bulamayabilir. Mesleği değiştirebilir, farklı bir alana uyarlayabilir. İşsiz kalabilir, yeni beceriler geliştirip iş arayabilir. Emekli olduktan sonra başka alana yönelebilir. Böylece mesleki rehberlik ve kariyer danışmanlığı hizmetleri, sadece okulda değil, yaşam boyu sürer (Yeşilyaprak, 2010). Bu çalışmada, küreselleşmenin yarattığı değişimler bağlamında, Türkiye de mesleki rehberlik ve kariyer danışmanlığı hizmetlerinin tarihçesi incelenmiş, tarihsel süreç içinde ortaya çıkan paradigma değişimleri, toplumun beklentileri ve bu hizmetlerin işlevleri değerlendirilerek, güncel sorunlar ve geleceğe yönelik öngörüler ortaya konulmaya çalışılmıştır. Kuşkusuz geleceği yordamak ve biçimlendirebilmek; geçmişi ve bugünü doğru okumak ve iyi değerlendirmek ile mümkündür. Yirmibirinci yüzyılda dünyada ve toplumumuzda yaşanan değişimleri ve sorunları, mesleki rehberlik ve kariyer danışmanlığına olası etkileri ve sonuçları açısından incelemek, tarihsel perspektif içinde ilgili paradigma değişimlerini ortaya koyabilmek ve toplumun bu alandaki ihtiyaçlarına dikkat çekebilmek amaçlanmıştır. Böylece, geçmişten geleceğe doğru bütünsel bir değerlendirme çerçevesinde var olan sorunların irdelenerek, bu alandaki politikaların, toplum ihtiyaçları bağlamında ve değişim paradigmaları perspektifine dayalı olarak geliştirilmesinin önemi ve gereği vurgulanmaya çalışılmıştır. Mesleki Rehberlik ve Kariyer Danışmanlığı Toplum yaşamında her birey bir meslek sahibi olma, bir iş yapma ve etkin olma ihtiyacı içindedir. Çünkü insan ile yaşam arasındaki en kuvvetli bağ, iş tir. Freud a göre, iş, bireyin gerçekle bağlantısıdır. Tarih boyunca iş in anlamı değişse de, yaşam içindeki önemli yeri ve bireyin yaşamını etkileme gücü pek değişmemiştir. İş, genellikle yaşamın merkezine konur. Bireyin yaptığı iş/meslek, onun kimliğini oluşturan ve onu tanımlayan en önemli öğedir (Herr ve ark., 2004). Çünkü bireyin yaptığı iş, yaşamdaki diğer rollerini ve yaşam içindeki tüm konumunu etkiler. Yapılan iş, bireyin düşüncelerine ve yaşamına belli bir biçim verir (Kuzgun, 2009). Bireyin sosyal statüsünü belirleyen en önemli kriter işidir. Nasıl bir ortamda çalışacak, kimlerle ilişki kuracak, nasıl bir yaşam tarzı olacak, ne kadar tatil yapacak? gibi soruların yanıtları işi ile bağlantılıdır. Bu nedenledir ki yeni tanışılan kişiye ilk sorulan soru; Ne iş yapıyorsunuz/mesleğiniz nedir? olur genellikle. Meslek (Occupation); Bir kimsenin hayatını kazanmak için yaptığı, diğer insanlara yararlı bir hizmet ya da ürün sağlamaya yönelik olan, kuralları toplumca belirlenmiş ve belli bir eğitimle kazanılan bilgi ve becerilere dayalı etkinlikler bütünü olarak tanımlanır (Herr ve ark., 2004, s. 44).Kariyer kavramı ise; Bir ömür boyu yaşanan olaylar dizisi, bireyin meslek ve diğer yaşam rollerinin birbirini etkilemesi ve izlemesi sonucu oluşan genel örüntü ve gelişim çizgisinde, özellikle iş ve mesleğe ilişkin rollerinde ilerleme, duraklama ve gerilemeleri de içeren bir süreçtir (Zunker, 2006, s.9). Bu açıklamadan anlaşılacağı gibi kariyer; bir kimsenin yaşamının herhangi bir anında sahip olduğu tüm yaşam rollerinin gerektirdiği etkinliklerin bileşimidir ve bu roller bireyin çalışan olarak üstlendiği rolleri de kapsar. Kariyer, yaşam boyu devam eden bir süreçtir, bir meslek seçmekle veya mesleğe girmekle tamamlanmaz. Çünkü kariyer kavramı meslek öncesi-meslek icrasımeslek sonrası görevleri olduğu kadar, boş zaman faaliyetlerini, toplumda üstlenilen diğer rolleri ve bütün bu rolleri oynarken bireyin kendine özgü uyumu ve gelişimini ifade eden bir kavramdır (Savickas, 2008). Bu alanın uzmanlarından Super in tanımına göre kariyer yaşamı yapılandıran olaylar dizgesi ni ifade eder (Isaacson ve Brown, 1997). 6

3 YEŞİLYAPRAK / Mesleki Rehberlik ve Kariyer Danışmanlığında Paradigma Değişimi ve Türkiye Açısından Sonuçlar... Meslek, seçilir; kariyer, oluşturulur! Birey kariyer gelişimi içinde çeşitli kararlar verir, seçimler yapar, kendi özellik ve koşulları içinde yaşamda mesleki rolleri ve diğer rollerini kendine özgü bir tarzda sürdürerek kariyerini oluşturur. Kariyer, bireye hazır sunulan ve seçilen bir alternatif değil, yaratılan/yapılan bir şeydir; onu birey kendisi oluşturur. O halde meslek seçiminden söz edilebilir ancak kariyer, seçimlerin ötesinde bireyin sorumlulukla yarattığı/ biçimlendirdiği bir süreçtir. Birey onu sürdürürse, çaba harcarsa ve koşullar elverirse, oluşturabilir (Herr ve ark., 2004).Bu alandaki hizmetlere ilişkin ilk yayınlanan kaynakta (1909) Frank Parsons Mesleki Rehberlik kavramını kullanmış ve bu hizmetleri gençlere kendi kapasitelerine uygun meslek seçmeleri için yapılan yardımlar olarak tanımlamıştı (Isaacson ve Brown, 1997). Daha sonra 1913 de bu alanda hizmet vermek için kurulan dernek de Ulusal Mesleki Rehberlik Derneği olarak adlandırılmıştır. Mesleki rehberlikten kariyer danışmanlığına geçiş, bir paradigma değişimi olarak görülebilir. Amerika da ve dünyada yaşanan değişimlere bağlı olarak bu alandaki hizmetlerin niteliği ile birlikte kavramlar da değişmiştir. Bu alandaki dergi ve kitap isimleri de 20.yüzyılın son çeyreğinde büyük ölçüde bu değişimi yansıtmaktadır. Amerika da 1913 de kurulan derneğin ismi 1985 de Ulusal Kariyer Gelişimi Derneği (NCDA) olmuştur (Herr ve ark., 2004). Bu bağlamda,mesleki rehberlik kavramı da bireyin mesleki seçim yapma ve mesleki kararlar vermesine yardım tanımı; kariyer danışmanlığı ile yaşam boyu kariyer gelişimine yardım süreci olarak değişmiştir. Genellikle, rehberlik kavramı danışmadan daha geniş kapsamlı olarak kabul edilir ve danışma hizmetleri onun içinde yer alır. Bu anlamda, kariyer danışmanlığı da, mesleki rehberlik hizmetleri içinde yer alan bir yardım şekli olarak kabul edilir (Niles ve Harris-Bowlsbey, 2009). Amerikan Ulusal Kariyer Gelişimi Derneği (NCDA), kariyer danışmanlığını şöyle tanımlamıştır: Bireylerin mesleklere, kariyerlere, kariyer rollerine ve sorumluluklarına, kariyer kararları verme ve kariyer planlama, serbest zaman aktiviteleri planlama, kariyer yolları ve diğer kariyer gelişim aktiviteleri (örneğin özgeçmiş yazma, iş görüşmesi, iş arama teknikleri) gibi onların kariyerleri ile ilgili çatışma ve sorunlara yönelik bireysel veya grupla sürdürülen danışma sürecidir (Herr ve ark., 2004, s. 42). Bu alandaki hizmetlerin nasıl başlayıp geliştiği, hangi aşamalardan geçtiği, tarihsel bir perspektif içinde paradigmaların (algılama şekli/algı çerçevesi) nasıl değiştiğini anlamadan ve paradigma ayarı yapmadan (algıların revizyonu) geleceğe yönelik kestirimler yapılamayacağı bir gerçektir. Bu nedenle öncelikle bu hizmetlerin geliştiği Amerika Birleşik Devletleri ve sonra da bu ülkeyi model alarak bu alanda yapılandırmaya gidilen Türkiye deki gelişim sürecine bakılarak bugünkü durum değerlendirilmeye çalışılmıştır. Tarihsel Bir Yolculuk: ABD de Mesleki Rehberlik ve Kariyer Danışmanlığı Hizmetlerinin Gelişimi: Başlangıç ve Köşe Taşları 1900 lerin başında bir mühendis ve sosyal reformcu olarak Frank Parsons, mesleki karar vermede sistematik bir süreç olarak akıl yürütme diyebileceğimiz bir yaklaşımı ortaya koydu de kendi kurduğu kolejde mesleki eğitim ve rehberlik hizmetleri sağlamaya başladı da Boston Ekonomi Kulübünde verdiği City of Future (Geleceğin Kenti) başlıklı konferansında gençlere meslek seçiminde yardım hizmetleri sunarak onların, kendilerine uygun meslek sahibi olabileceklerini savundu. İlgi ile karşılanan bu konuşmadan sonra, Parsons kurduğu meslek bürosunda iş arayanlara çeşitli testler uygulayarak; onların özellikleri ile işlerin niteliklerini karşılaştırıp mantıki bir eşleştirme yapma uygulamasına başladı (Herr ve ark., 2004; McDaniels ve Gysbers, 1992) da Parsons ın Meslek Seçimi (Choosing a Vocation) kitabı, ölümünden bir yıl sonra, yayınlandı. Onun çalışmaları, böylece, mesleki rehberlik çalışmalarını başlatmış oldu. Onun yaklaşımı, bu alanda Özellik-Etmen Kuramı adıyla ilk kurama isim vererek, bu alanın babası olarak anılmasını sağladı (Herr, 2001; Niles ve Harris-Bowlsbey, 2009). Bu çalışmalar eğitim sürecinde mesleki rehberlik hizmetlerine yer verilmesine yol açtı ve 1913 de Ulusal Mesleki Rehberlik Derneği (NVGA) kurularak ilgili yayın ve çalışmalara hız verildi. Bu hareket, giderek eğitsel gelişim ve uyum sağlama sürecine yardım hizmetlerine duyulan gereksinim ile birlikte Rehberlik alanının doğmasını sağladı lara dek rehberlik hizmetlerinin iki temel işlevi vardı: Yöneltme (öğrencilerin uygun eğitim ve mesleki seçeneklere yönelmesine yardım) ve uyum (öğrencilerin çevre koşullarına uyum sağlamalarına yardım).rehberlik hizmetleri, okullarda bu iki temel işleve yönelik olarak daha çok uygulamalı psikoloji alanıyla ilişkilendirilerek bireysel farklılıkların ölçülmesine ve sonuçlarına dayalı olarak sürdürülüyordu (Herr ve ark., 2004) yılında Carl Rogers ın Danışma ve Psikoterapi adlı kitabını yayınlaması ile rehberlik alanına 7

4 KURAM VE UYGULAMADA EĞİTİM BİLİMLERİ psikolojik danışma süreç ve uygulamaları katıldı. Tıbbi ve psikiyatrik yardım modellerinden farklı olarak bireylere insancıl ve empatik bir ilişki süreci içinde, karşılıklı etkileşim yoluyla yardım edilebileceğine yönelik olarak ortaya konan Danışandan hız alan yaklaşım mesleki rehberlik hizmetlerini de etkileyerek yeni kuram ve modellerin ortaya konmasına yol açtı (Zunker, 2006) de Ginzberg ve arkadaşları, meslek seçimine bir eşleştirme işi olarak değil, bir oluşum ve gelişme süreci olarak yaklaştı. Aynı yıllarda Donald Super ın çalışmaları, bu sürece günümüzde de- gelişerekgeçerliliğini sürdüren kavram ve modeller sağladı. Super in 1957 de yayınladığı Kariyer Psikolojisi (The Psychology of Careers) kitabında meslek seçiminin, bir anda verilen bir karar değil, yaşam boyu devam eden bir süreç olarak ele alınması, bu alana yeni bir bakış açısı sağladı. Bu sırada (1956) Roe nun Meslekler Psikolojisi (The Psychology of Occupations) kitabı konuya psikanalitik açıdan yaklaştı. Böylece bu dönemde, Super in yaşam boyu kariyer modeli ile Rogers ın danışan merkezli danışma teknikleri ve Roe nun psikodinamik yaklaşımı birleşerek bireyin kariyer gelişiminin dinamiklerini anlamaya odaklanmayı sağladı. Tüm bu süreç içinde, bireyin niteliklerini ölçen test ve envanterlerin, işleri tanımlayan ve analiz eden çeşitli katalogların yayınlanması ve giderek eğitim süreci içinde daha erken yaşlarda ilgi ve yeteneklerin saptanıp uygun mesleklere hazırlayan eğitim/okul türlerine yönlendirilmesi çalışmaları önem kazandı. Bu çalışmalarda temel düşünce; ne kadar erken ve ne kadar isabetli bir eşleştirme yapılabilirse bireyin seçtiği mesleği ömür boyu sürdürebileceği beklentisi idi (Herr, 1996; Herr ve ark., 2004) da John Holland, yazdığı Mesleki Seçimin Psikolojisi (Psychology of Vocational Choice) kitabında ortaya koyduğu tipoloji kuramını tanıttı. Kuram ilgi ile karşılandı ancak bu yıllarda önce kadın hakları, sonra insan hakları akımları; gerek bireylere uygulanan testlerin ve gerekse bu konuda uygulanan politika ve yaklaşımların, azınlık gruplara dezavantaj yaratan bir yanlılığa yol açtığını savunarak, mesleki rehberlik alanındaki bazı uygulamaların eleştirilmesini gündeme getirdi. Testlerin, ölçtüğü var sayılan nitelikler açısından daha üstün olanlara özel haklar sağladığı ve ayrımcılığa yol açtığı tartışmaları, bu alanda test gibi standart ölçme araçlarının kullanılmasına bir tepki yarattı (Herr,1996; McDaniels ve Gysbers, 1992). Bu tartışmalar, tüm bireylerin, potansiyellerini uygun çevre ve eğitim koşulları içinde geliştirebileceği düşüncesi ile dezavantajlı gruplar ve fiziksel özürlüler de dahil olmak üzere çeşitli gruplar için mesleki rehberlik programlarının okullarda uygulanması politikalarını eğitim sürecine yerleştirdi. Böylece, 1970 lerden itibaren mesleki rehberlik kavramı yerine kariyer rehberliği kavramı kullanılarak, kariyer gelişiminin yaşam boyu sürdüğü ve bu süreçte rehberlik hizmetleri sağlanması gereği vurgulandı. Bu dönemde, kariyer gelişiminin bireyin diğer gelişim alanları (kişisel-sosyal ve eğitsel gelişim) ile bütünsel bir süreçte ele alınması görüşünü savunan Kapsamlı Kariyer Gelişim Modeli denilen, Norman Gysbers in öncülüğünde gelişimsel yaklaşım benimsenmeye başlandı (Gysberg, Hepner ve Johnston,1998; McDaniels ve Gysbers, 1992) lerde kariyer gelişimi kavramı önem kazanarak, kariyer danışmanlığı bu süreçte verilen hizmetleri anlatmak üzere kısmen, rehberlik kavramının yerini almaya başladı. Kariyer gelişimine destek (intervention) programları ile bireyin kariyer gelişiminin bütünsel (kapsamlı) bir müdahale süreci içinde desteklenmesine yönelik programların anaokulundan başlanarak lise sonuna dek kullanılması yaygınlaştırıldı. Kuşkusuz bu tarihsel gelişim içinde 1960 lardan itibaren, bilgisayar destekli hizmetler, teknolojinin yaşamda aldığı yere bağlı olarak giderek arttı ve kariyer danışmanlığı hizmetlerinin uygulama süreçlerini önemli ölçüde etkiledi li yıllarda ABD de çok kültürlü yaklaşımlar, kariyer gelişimi kuram ve uygulamalarında da önem kazanmaya başladı. Sosyal ya da ekonomik bariyerlere sahip olan; yoksullar, göçmenler, kadınlar, farklı ırk ve etnik kökene sahip azınlıklar için uygun yaklaşım ve modeller geliştirilerek onların dezavantajlarının aşılması amaçlandı, kariyer danışmanlığında kültüre duyarlı stratejiler vurgulandı. Bu yıllarda Amerikalıların bir metafor olarak kullandığı Melting Pot (bir potada erimek); farklı kültürel grupların Amerikalı olma kimliği altında bütünleştirilip birleştirilmesi ve tek kültür yaratma söylemi terk edilerek, salad bowl (salata kasesi) ; farklı kültürlerin kendine özgü niteliklerinin, güçlü yönlerinin, yerel farklılıkların korunarak bir arada yaşanabileceği söylemi benimsenmeye başlandı (Athanasou ve Esbroeck, 2008). Kültüre duyarlı kariyer danışmanlığı hareketini destekleyen kuramsal temeli ise, 1986 yılında Bandura tarafından geliştirilen Sosyal Öğrenme Kuramına dayalı mesleki gelişim yaklaşımları oluşturdu. Bu kuramlar temelde, bireyin bilişsel engellerini ortadan kaldırarak çevresel bariyerleri aşabileceği inancını geliştirmeyi amaçlıyordu. Böylece, 1990 larda sosyal ve bilişsel kuramlar, kariyer danışmanlığı alanında yeni model ve uygulamaların gelişmesine yol açtı (Sharf, 1997). 8

5 YEŞİLYAPRAK / Mesleki Rehberlik ve Kariyer Danışmanlığında Paradigma Değişimi ve Türkiye Açısından Sonuçlar larda yaşanan ekonomik kriz, küreselleşmenin etkileri, kariyer danışmanlığı alanında paradigmaların değişmesine neden oldu. Eski kuramların bir kısmı, kuramı geliştirenler veya sürdürenlerce dönüşüm ve değişime uğratıldı. Yeni kuram ve modeller ortaya kondu lerde post-modern yaklaşımlardan söz edildi; yapılandırmacı yaklaşımlar içinde farklı kuram ve modeller etkisini göstermeye başladı. Son çalışmalar, kariyer kuramları literatüründe, kültürel farklılıklar ve sosyal bağlamı öne çıkaran, kendini yapılandırma ve geliştirmeyi vurgulayan yapılandırmacı yaklaşımların gündeme yerleştiğini göstermektedir (Amundson, Harris-Bowlsbey ve Niles, 2005; Niles, Amundson ve Neault, 2011; Savickas, 2008). Bütün bu gelişmeler, mesleki rehberlik ve kariyer danışmanlığı hizmetlerini Amerika dan alıp uyarlamaya çalışan Türkiye için bir yol haritası oluşturmuştur. Doğruları ve yanlışları ile bu sürecin nasıl yaşandığı incelenirken, ABD ile karşılaştırmalı bir değerlendirme yapılması beklenebilir. Tarihsel ve Güncel Olarak Türkiye de Mesleki Rehberlik ve Kariyer Danışmanlığı Hizmetleri: Amerika dan Avrupa ya Adımlar Gelişmekte olan bir ülke olarak Türkiye de Psikolojik Danışma ve Rehberlik hizmetlerinden beklenen en önemli işlev ekonomik kalkınmaya hizmet edecek üretken bireyi yetiştirmek için onun ilgi ve yeteneklerine uygun bir mesleği seçmesine yardım olmuştur. Bu nedenle, başlangıcından beri rehberlik hizmetlerinin önemsenmesi ve örgütlenmesi, bir insan gücü planlaması aracı olarak duyulan ihtiyaca bağlanmıştır (Yeşilyaprak, 2010). Bu açıdan bakıldığında ülkemizde PDR hizmetlerinin tarihçesi, aynı zamanda mesleki rehberlik ve kariyer danışmanlığı hizmetlerinin tarihçesi olarak okunabilir. Başlangıçtan beri Amerika dan model alınarak yapılandırılan hizmetler, son dönemde Avrupa Birliğine girme çabasına bağlı olarak, Avrupa ülkeleri ile ortak projeler çerçevesinde biçimlendirilmeye ve değerlendirilmeye başlanmıştır. Türkiye de rehberlik hizmetleri 1950 lerde Marshall Planı kapsamında Amerikalı uzmanların ülkemize gelmesi ve bazı Türk eğitimcilerin A.B.D.de eğitim görüp yurda dönmesi ile başladı. Altmış yıllık bu süreç, mesleki rehberlik ve kariyer danışmanlığı hizmetleri açısından genel hatları ile 3 dönemde incelenebilir: I. Başlangıç Dönemi: Öncü Adımlar ( ) II. Arayış Dönemi: Kararsız Adımlar ( ) III. Gelişme Dönemi: Sistematik Adımlar ( ) Başlangıç Dönemi: Öncü Adımlar ( ) Amerikalı uzmanlar ve Amerika da yetişen Türk uzmanlar ile eğitim sistemimize monte edilmeye çalışılan rehberlik hizmetleri, başlangıcından beri meslek seçimine, mesleki yönelmeye yardım düşüncesi ve amacı ile ele alındı. Özellikle MEB bünyesinde Test Araştırma Bürosunun kurulması (1953) ve Rehberlik Merkezlerinin (1954) açılması, öğrencilerin ilgi, eğilim ve yeteneklerini ölçerek kendilerine uygun iş ve mesleğe yönelmesine yardım amacıyla teknik ve araçlar hazırlama ve uygulama işlevi taşıyordu (Tan, 2000). Bu dönemde, daha çok Amerika dan alınan ilgi ve yetenek testleri Türkçeye çevrilip uyarlanarak kullanılmaya başlanırken, kültüre özgü ölçek geliştirme denemeleri de görülüyordu. Örneğin bu alanın öncü isimlerinden Hasan Tan ın Gazete Haberleri Testi (1972) bir ilgi envanteri olarak geliştirilmişti. Strong İlgi Envanteri, bazı zeka ve yetenek testleri de bu amaçla Türkçeye çevrilip kullanılmaya başlanmıştı (Özgüven, 2005; Tan, 2000) lı yıllarda toplanan milli eğitim şuralarında (örneğin 7., 8. ve 9. Milli Eğitim Şuraları) ve bu yıllarda hazırlanan beş yıllık kalkınma planlarında, mesleki eğitim vurgulanıyor ve gençlerin kendilerine uygun bir mesleğe yönelmesinin, ülkenin ekonomik kalkınması açısından kritik önemi üzerinde sıklıkla duruluyordu. Bu değerlendirmelere bağlı olarak, yılları arasında önce pilot okullarda, sonra tüm orta dereceli okullarda rehberlik servisleri kuruldu (MEB, Tebliğler Dergisi 1805, tarih ). Bu servislerin başlıca görevi, öğrencilere üst okulları ve meslekleri seçme sürecinde ve yöneltme ekseninde rehberlik yardımı sunmaktı. İlgili yönetmeliklerde önemle vurgulanan bu hizmetler, o yıllarda hizmetleri yürütecek ilgili uzmanlar olmadığı için, kâğıt üzerinde kalıyor veya göstermelik bazı uygulamalarla yetiniliyordu. Tüm sınırlı yönlere karşın, bu dönemde Rehberlik ve Araştırma Merkezlerinin (RAM) açılması, Ankara Üniversitesinde ilk lisans programının ( ), Hacettepe Üniversitesinde ilk lisansüstü programının ( ) başlatılmış olması, Gazi Eğitim Enstitüsünde öğretmen yetiştiren programlara Rehberlik ve Danışma Dersi nin konması ve tüm resmi kaynaklarda meslek seçimi ve yöneltmenin öneminin vurgulanması, eğitim sisteminde bu hizmetlerin yer alması açısından önemli başlangıç adımları olarak kabul edilebilir (Tan, 2000). Eğitim sistemindeki çalışmalar yanı sıra, ülkemizde işsizlere iş bulma ve işe yerleştirme amacı ile Uluslar arası Çalışma Örgütü (ILO) tarafından onayla- 9

6 KURAM VE UYGULAMADA EĞİTİM BİLİMLERİ nan 88 sayılı yasa ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına bağlı olarak kurulan İŞKUR (Türkiye İş Kurumu) mesleki rehberlik alanında, yetişkinlere yönelik olarak eşleştirme diyebileceğimiz tarzda iş bulma-işe yerleştirme hizmetlerine 1951 yılından itibaren başlamıştı (Akkök, 2006). Arayış Dönemi: Kararsız Adımlar ( ) Bu dönemde mesleki rehberlik ve kariyer danışmanlığı bağlamında değerlendirilebilecek çalışmaların tümü, öğrencilerin ilgi ve yeteneklerini erkenden saptayıp onları mesleki ve teknik eğitim alanlarına yönlendirmek ve böylece üniversite önündeki yığılmaları azaltmak amacıyla yapılan arayış çabalarına dayanıyordu. Bu amaçla zaman zaman eğitimin yapısını yeniden düzenleyen çalışmalar (ders geçme ve kredi sistemi, modüler sistemler, okul tiplerini düzenleme vb.) yanı sıra rehberlik hizmetleri ile çözüm aranıyordu. Bu yıllarda mesleki eğitim devletin öncelikli politikasını oluşturuyordu ve bu nedenle mesleki rehberlik hizmetleri de önemle vurgulanıyordu. Okullardaki rehberlik servislerinden beklenen en önemli işlev, öğrencileri tanıma çalışmaları kapsamında onları ilgi-eğilim ve yeteneklerine göre akademik üst eğitime ya da kısa yoldan iş yaşamına yöneltmekti. Bu amaçla test ve envanter geliştirme veya uyarlama çalışmalarına hız verilmişti. Örneğin Özoğlu (1977) tarafından Kuder İlgi Alanları Envanteri ve Kuzgun (1989) tarafından Edwards Kişisel Tercih Envanteri uyarlama çalışmaları yapılarak bu alanda kullanıma sunulurken yine Kuzgun (1988) tarafından Kendini Değerlendirme Envanteri ile Üniversiteler, Yüksek Öğretim Programları ve Meslekler Rehberi (1989) yayınlanmıştır. Bu dönemde SEÇENEKLER (CHOI- CES) ve BİLDEMER isimleriyle ilk kez bilgisayar destekli mesleki bilgi/rehberlik sistemleri uyarlanarak/geliştirilerek uygulamaya konmuş ancak bu sistemlerin kullanımı oldukça sınırlı kalmıştır (Yeşilyaprak, 2010) yılında toplanan X. Milli Eğitim Şurasında PDR personeli yetiştirilmesi sorunu ele alınmış, 1982 yılında toplanan XI. Şurada rehberlik alanındaki kadro ve unvanlar tartışılmış, Eğitimde Rehberlik bir uzmanlık alanı olarak kabul edilip, Okul Danışmanı bu alanda çalışacak uzman unvanı olarak belirlenmiştir. Bu gelişmelere bağlı olarak 1982 yılında 2547 sayılı Yüksek Öğretim Kanunu ile PDR personeli yetiştirmek üzere Eğitim Fakültelerinde lisans programlarının açılması ve daha önce açılmış olan lisansüstü programların yaygınlaştırılması, bu dönemdeki önemli gelişmeler olarak görülebilir yılında, ortaöğretim kurumlarındaki rehberlik hizmetlerinin yürütülmesi için MEB içinde Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Dairesi Başkanlığı kurulmuş ve daha önce açılmaya başlanan RAM lar bu başkanlığa bağlanmıştır. RAM larda özellikle okullardan refere edilen öğrencileri tanılama amacıyla test uygulama çalışmalarına ağırlık verildiği için ve gerek ilgili dairenin, gerekse RAM ların yönelimi özel eğitim ağırlıklı olduğu için mesleki rehberlik hizmetleri açısından önemli bir uygulama gözlenmiyordu yılında mesleki bir örgüt olarak Psikolojik Danışma ve Rehberlik Derneği kurulmuş ve Ankara da çalışmalarına başlamıştır. Daha sonra Türk PDR-DER adını alan ulusal dernek, genel olarak PDR kapsamındaki çalışmaları içinde, mesleki rehberliğe ilişkin de çalışmaları (kongrelerde ilgili panel ve bildiriler, seminerler vb.) sürdürmüştür (Yeşilyaprak, 2007). Bu dönemde mesleki rehberlik alanında hazırlanmış bazı kitapçık/broşürler dışında temel bir kaynak yoktu. Alanın öncü akademisyenlerinin, örneğin H. Tan tarafından 1986 da, Y. Kuzgun tarafından 1988 de, M. Kepçeoğlu tarafından 1994 te yayınlanmış olan Psikolojik Danışma ve Rehberlik kitapları içinde mesleki rehberliğe ayrı bir bölüm olarak yer verilmiştir. Ayrıca bu yıllarda konu ile ilgili doktora tezleri de dikkati çekiyordu (Kuzgun, 1982; Uzer, 1987). Yetişkinlere/iş arayanlara yönelik mesleki rehberlik hizmetlerinin bu dönemdeki durumuna bakıldığında; Alman Çalışma Kurumu ile ortak yürütülen Türkiye İş Kurumu nun (İŞKUR) Reorganizasyonu Projesi kapsamında 1992 yılında 5 ilde İş ve Meslek Danışmanlığı Servisleri kurulmuş ve ilgili elemanlar Alman uzmanlarca eğitilmiştir. MEB ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı arasında 1992 yılında Meslek Danışmanlığında İşbirliği Protokolü imzalanmış, bu kapsamda kurulan Meslek Danışma Komisyonu (MEDAK) mesleki yeterlikleri ve standartları oluşturmaya yönelik olarak hazırlanan meslek bilgi dosyalarını onaylama sistemini geliştirmiştir. Böylece iş dünyasına ilişkin gerekli veri tabanı oluşturmaya yönelik olarak iş ve mesleklerin tanımlanması, yeterlik ve standartlarının oluşturulması konusunda önemli bir adım atılmış ve İŞKUR bünyesinde ilk Meslek Danışma Merkezi de 1993 yılında Ankara da açılmıştır (Akkök, 2006). Yukarıda satır başları ile sunulan bu dönemdeki çalışmalar mesleki rehberlik ve kariyer danışmanlığı alanında sistematik ve önemli bir gelişme ortaya koymaktan uzak olsa da bu dönemdeki arayış ve denemelerin sağladığı bilgi ve deneyim, sonraki dönem için bir birikim oluşturmuştur. 10

7 YEŞİLYAPRAK / Mesleki Rehberlik ve Kariyer Danışmanlığında Paradigma Değişimi ve Türkiye Açısından Sonuçlar... Gelişme Dönemi: Sistematik Adımlar ( ) Yirminci yüzyılın sonuna doğru, gerek küreselleşmenin ekonomide yarattığı krizin etkisi, gerekse Avrupa Birliğine girme hazırlığı içindeki ülkemizde işsizliği azaltma ve Avrupa da işsiz dolaşımını önleme amacıyla ilgili tarafların daha sorumlu davrandığı, çözüm arayışlarının daha sistematik olarak sürdürüldüğü bir döneme girildiği söylenebilir. Mesleki rehberlik alanına yönelik paradigma değişimi de bu dönemde gerçekleşmiştir bir bakıma; rehberlik hizmetlerinde gelişimsel yaklaşıma dayalı yayın ve uygulamaların etkisiyle (Erkan, 1995; Nazlı, 2008) artık bu hizmetlerin sadece liseye geçişte ve meslek seçimi kararı ile sınırlı olmadığı, tüm yaşam süresince ve bütünsel kariyer gelişimine yönelik olması gereğine dikkat çeken akademisyenlerin makale ve kitaplarında mesleki gelişim süreci ve mesleki gelişim görevlerinden söz edilmeye başlanmıştır (Yeşilyaprak, 1997; Yeşilyaprak, Güngör ve Kurç, 1995). Böylece akademik alandaki tutumlar bir süre sonra milli eğitimdeki uygulamalara ve İŞKUR un çalışmalarına yansımıştır yılında kabul edilen 4306 sayılı yasa ile, ilk ve orta okullar birleştirilerek temel ve zorunlu eğitimin 8 yıla çıkartıldığı, sekizinci yılda öğrencilerin ortaöğretim(lise) kurumlarına ve/veya iş alanlarına yöneltileceği, yöneltmenin okul rehberlik örgütü tarafından yapılacağı ve Milli Eğitim Sisteminin bu yöneltmeyi yapacak biçimde yeniden düzenleneceği belirtilmiştir (MEB, Tebliğler Dergisi, sayı: 2481). Bu yapılandırma ile ilköğretim okullarında da psikolojik danışman istihdam edilmeye başlanmıştır. Kararda söz edilen düzenleme oldukça uzun zaman almış, ancak yılında Yapılandırmacı ve Kapsamlı Gelişimsel Rehberlik Yaklaşımı ile ilköğretim programları geliştirilmiş, bir yıl pilot uygulamadan sonra yılında yaygın olarak uygulamaya geçilmiştir. Yeni ilköğretim programlarında rehberlik boyutuna (7 ara disiplinden biri olarak), özellikle kariyer kazanımlarına geniş yer verilmiştir. Sekizinci sınıf sonunda; öğrencinin öğretim süresi boyunca gelişim ve tanıma kayıtlarına dayalı olarak, okul rehberlik servisi ve oluşturulacak yöneltme komisyonunca öğrenciye genel akademik liseler-mesleki ve teknik liseler, sanat liseleri olmak üzere üç seçenekten hangisine gitmesinin uygun olduğuna ilişkin bir yöneltme tavsiyesi yapılması uygulamasına başlanmıştır. İlköğretimdeki bu düzenlemenin bir devamı olarak genel liselerin ilk yılı yöneltme sınıfı olarak kabul edilmiş, bu amaçla 9. sınıf programına haftada iki saat Tanıtım ve Yönlendirme Dersi konularak mesleki eğitime geçiş yapacak öğrencilere yönelik modüler materyaller hazırlanmış ve meslek alanları tanıtılmıştır. Bu dönemde, Dünya Bankasının desteğiyle Mayıs 2006 da yürürlüğe giren Ortaöğretimi Geliştirme Projesi içinde Mesleki Rehberlik ve Danışmanlık Bileşeni ne yer verilmiştir. Bu projenin de desteğiyle, öğretim yılından itibaren İlköğretim ve Ortaöğretim Kurumları Sınıf Rehberlik Programı geliştirilerek yürürlüğe konulmuş, böylece rehberlik ders saatleri bir müfredata bağlanarak, uygulama ve etkinlik örnekleri kitapları hazırlanmıştır. Bu programda mesleki rehberlik etkinliklerine önemli bir yer verildiği gözlenmektedir (Nazlı, 2008, s. 110). Mesleki Rehberlik ve Kariyer Danışmanlığı alanında üniversitelerde uygulamalı (deneysel) tez çalışmaları ve ölçek geliştirme veya uyarlama çabaları dikkate değer bir ivme kazanmıştır. Özellikle deneysel tez çalışmalarında yer alan uygulamalı programlar (mesleki gelişime destek programları) kitap halinde yayınlanırken (Erkan ve Kaya, 2009; Kuzgun ve Bacanlı, 2006), akademik çevrede alana özgü ders kitapları da bu dönemde yayınlanmaya başlanmıştır. Bunlara örnek; Yeşilyaprak ve arkadaşları (1995) tarafından yayınlanan Eğitsel ve Mesleki Rehberlik ile Kuzgun (1999) tarafından yayınlanan Meslek Danışmanlığı: Kuramlar, Uygulamalar kitapları akademik çevrede kullanılan ilk alana özgü kaynaklar olarak verilebilir. Daha sonra, Kariyer- Geliştirme: Kuram ve Uygulama (Erdoğmuş, 2003) ile Avrupa Birliği projeleri kapsamında yayınlanan İşletmelerde Kariyer Planlaması (Varçın, 2005) kitapları konuya daha çok iş yaşamı açısından yaklaşan kitaplardır. Bu alanda daha yeni tarihli bir çalışma da psikolojik danışma ve rehberlik alanındaki akademisyenlerin yazdığı Kariyer Yolculuğu (Özyürek, 2008) isimli kitaptır. Sekizinci beş yıllık kalkınma planı ( ) ve dokuzuncu beş yıllık kalkınma planı hazırlıkları kapsamında mesleki rehberlik ve yönlendirme sistemine, istihdamın artırılması amacı ekseninde vurgu yapılmış ve bu bağlamda İŞKUR un çalışmaları belli bir sisteme oturtulmaya çalışılmıştır yılında Dünya Bankasının desteklediği bir proje kapsamında Ankara Üniversitesi Çalışma Ekonomisi ve PDR alanındaki akademisyenlerinin geliştirdiği İstihdam ve Danışma Hizmetleri Eğitim Programı ile İŞKUR un 300 elemanı mesleki rehberlik alanında sekiz aylık bir programdan geçirilmiştir (Varçın, 2007) yılında A.Ü.Siyasal Bilgiler Fakültesi, Çalışma Ekonomisi Bölümüne bağlı olarak İnsan Kaynakları ve Kariyer Danışmanlığı Yüksek Lisans Progra- 11

8 KURAM VE UYGULAMADA EĞİTİM BİLİMLERİ mı açılmış; aynı programın öncülüğünde, Dünya Bankası ve İŞKUR desteği ile istihdam ve eğitim projesi kapsamında İKDAM (İnsan Kaynakları Yönetimi ve Kariyer Danışmanlığı Araştırma ve Uygulama Merkezi) ve KAR-DER (Kariyer Danışmanlığı Derneği) kurulmuştur (Varçın, 2007). Bu dönemde, Avrupa Mesleki Eğitim ve Gelişim Merkezi (CEDEFOP) Avrupa ülkelerinde Hayat boyu Öğrenme ve Hayat boyu Rehberlik Hizmetleri ni geliştirmek için çeşitli projelere destek vermiştir. OECD ve Avrupa Komisyonu birçok üye ülkede istihdam ve mesleki rehberlik hizmetlerini geliştirmek için Dünya Bankası fonları ile, ilgili projeleri gündeme koymuş, birçok ülkede bu amaçla merkezler kurulmuş, ulusal düzeyde politikalar belirlenmiş, anlaşmalar yapılmış ve bazı uygulamalar yürürlüğe konmuştur (CEDEFOP, 2008; Organisation for Economic Co-operation and Development [OECD], 2004). Bu kapsamda ülkemizdeki durumu saptamak amacıyla F. Akkök ve T. Watts (2003) tarafından Türkiye Ülke Raporu hazırlanmış ve bu raporda ülkemizde Mesleki Bilgi, Mesleki Rehberlik ve Danışmanlık Hizmetleri (MBRD) nin yasal dayanakları, yapılan uygulamalar ve geliştirilmesine ihtiyaç duyulan yönler vurgulanmıştır. SWOT analizi yapılarak bu hizmetler açısından genel bir profil ortaya konmuş, sonraki bazı çalışmalar bu raporu temel almıştır. Daha sonra bu rapor 2006 yılında güncellenip geliştirilmiştir (Akkök, 2006). Avrupa Birliğine bağlı Ulusal Mesleki Rehberlik ve Yönlendirme (EUROGUIDANCE) Merkezi 2005 de kurulmuş ve söz konusu MBRD hizmetleri bu merkezce Ulusal Ajans tarafından yürütülmüş ve 2009 yılında yürütme yetki ve sorumluluğu İŞKUR a devredilmiştir. Bu çalışmaların odağında bulunan İŞKUR, Mesleki Rehberlik Ulusal Eylem Planı oluşturulması amacıyla,daha önce hazırlanmış olan Türkiye Ülke Raporunu temel alarak Nisan 2004 tarihlerinde Ilgaz Dağında Mesleki Rehberlik ve Danışmanlık Hizmetleri Çalıştayı düzenlemiştir. İlgili kurum ve kuruluşlar, sosyal taraflar ve üniversitelerden ilgili alan akademisyenlerinin katılımı ile Mayıs 2005-Gebze, Kasım 2006-Ankara, Aralık 2007-Kızılcahamam, Kasım 2008-Abant ve Aralık 2009-Kapadokya toplantıları olarak süren bu bir dizi toplantıda, ülke çapında bu hizmetlerin yürütülmesine ilişkin plan ve stratejiler geliştirilip uygulamaya konulmasına çalışılmıştır. Bu çalışmalar sonucu, 2009 yılında MBRD Hizmetleri Mutabakat Belgesi imzalanmış ve bu protokole ilgili tüm kurum, kuruluş ve taraflar imza koymuştur. Yukarıda açıklanan süreç içinde yer alan bir diğer uygulama ise, 2004 yılından başlanarak İŞKUR un denetiminde Özel İstihdam Büroları nın açılmasıdır (Resmi Gazete, 2 Ağustos 2004). Bu kapsamda ilk yıl 23 büro, ikinci yıl 79, üçüncü yıl 66 büro açılmıştır. İş arayanlara iş bulma ve işe yerleştirme amacıyla kurulan bu bürolara; 2005 yılında kişi başvurmuş, bunların %8 i işe yerleştirilmiştir. Ancak bu bürolarda mesleki rehberlik ve kariyer danışmanlığı hizmeti verildiğini söylemek güçtür yılında 5544 sayılı kanun ile Mesleki Yeterlik Kurumu (MYK) nun kurulması da bu dönemdeki sistematik adımlardan biri olarak sayılabilir. Kuruluş amacı; ulusal ve uluslar arası meslek standartlarını temel alarak mesleki yeterlikleri belirlemek, belgelendirme ve sertifikalandırmaya ilişkin faaliyetleri yürütmek, ulusal mesleki yeterlik sistemini kurmak ve işletmek olan bu kurum daha önce MEDAK (Meslek Danışma Komisyonu) tarafından onaylanan 720 meslek bilgi dosyasına yönelik belgelendirme ve sertifikalandırma çalışmalarını yürütmeye başlamıştır (MYK, 2010). Bu yıllarda üniversitelerimizdeki PDR programlarının sayıları da hızla artmıştır. Lisans programlarının bazılarında bulunan mesleki rehberlik ile ilgili dersler öğretim yılından itibaren YÖK tarafından uygulamaya konan bir kararla, tüm lisans programlarında 5. yarıyılda Mesleki Rehberlik ve Danışma dersi, 6. yarıyılda da Mesleki Rehberlik ve Danışma Uygulamaları dersi zorunlu olarak yer almıştır yılında, Bahçeşehir Üniversitesi, Amerikan Ulusal Kariyer Gelişimi Derneğinin (NCDA) akredite ettiği Kariyer Danışmanlığı Sertifika Programı nı açarak bu dernek ile işbirliği içinde yürütmeye başlamıştır. İlgili bazı alan lisans mezunlarına 120 saatlik ve sekiz aya yayılan bir eğitim programı ile her yıl kontenjan ile süren bu uygulama 2010 yılında ilgili bir yüksek lisans programı ile birleştirilmiştir. Ülkemizde mesleki rehberlik ve kariyer danışmanlığı hizmetlerine duyulan ilgi ve ihtiyaç, liseyi bitirip üniversite önünde yığılan öğrenci sayısının büyümesi ile birlikte artmıştır. Gelecek umutlarının üniversite eğitimine bağlandığı ve öğrencilerin büyük bir yarışı aşarak girmeye hak kazandığı üniversitede iyi bir program seçme kaygısı ülkemizde tercih rehberliği denilen bir yardım türünü doğurmuştur. Kuşkusuz dershane sektör ünün doğmasındaki eğitim sistemindeki eksik ve hatalar kadar, tercih sisteminin doğmasında da mesleki rehberlik hizmetlerindeki yetersizlikler ve yanlış algılar rol oynamıştır. Özel dershanelerde rehber öğretmen 12

9 YEŞİLYAPRAK / Mesleki Rehberlik ve Kariyer Danışmanlığında Paradigma Değişimi ve Türkiye Açısından Sonuçlar... çalıştırma zorunluluğuna bağlı olarak, TTK nın kararlarıyla, alandışı rehber öğretmen istihdam etme politikaları, dershanelerin reklam ve kar elde etme amaçları ile birleşince, birçok özel dershane, rehberlik servislerinde öğrencilerin ÖSS puanlarına göre girebileceği-en yüksek puan ile öğrenci kabul eden üniversite programlarından başlayarak yapılan teknik bir sıralamaile tercih fomlarının doldurulması hizmetine özel bir önem vermiştir. Puan ziyan olmasın mantığıyla yapılan bu sıralamada genellikle öğrencinin ilgi, yetenek ve değerleri dikkate alınmadığı için sonuç dershane açısından doyurucu, öğrenci açısından hayal kırıklığı yaratmaktadır. Bu konuda daha bilimsel tutuma bağlı bazı köklü kurumların öğrencilere mesleki rehberlik ve kariyer danışmanlığı hizmetleri sunma çabaları; ilgili ölçme araçlarının kullanılmasına ve bazı olumlu uygulamaların yapılmasına, veli ve toplumun bilinçlenmesine katkı sağladığı düşünülebilir. Bu dönemde üniversitelerdeki PDR merkezlerinde ve ayrıca bazı üniversitelerde kurulmuş olan Mesleki Planlama ve Yerleştirme birimlerinde üniversite öğrencilerine yönelik mesleki rehberlik ve kariyer danışmanlığı hizmetlerinin daha sistematik hale geldiği ve bazı iyi örneklerin görüldüğü izlenmektedir (Akkök, 2006). Mesleki rehberlik alanında söz edilebilecek önemli bir gelişme olarak MEB tarafından, öğrencilerin ilgi ve yeteneklerini tanıyıp ilgili üst öğrenim kurumlarına ve mesleğe yönelmelerinde kendine yardım yoluyla yararlanmaya göre tasarlanmış olan web tabanlı mesleki bilgi sistemini (MBS), Dünya Bankası destekli projesi kapsamında uygulamaya konulmuş olmasıdır. Güncel Durum ve Sorunlar Türkiye de mesleki rehberlik ve kariyer danışmanlığı ile ilgili gelişmeler incelendikten sonra, 1950 li yıllardan günümüze 60 yılda gelinen noktayı değerlendirebilmek, güncel durumu farklı perspektiflerden ve çeşitli boyutları ile ortaya koymakla mümkün olabilir. Türkiye de mesleki rehberlik ve kariyer danışmanlığı hizmetleri açısından güncel duruma ilişkin aşağıdaki saptamalar yapılabilir: Mesleki rehberlik ve kariyer danışmanlığı hizmetleri ülkemizde halen sistematik ve gelişmiş bir düzeye ulaşmanın epeyce gerisindedir. Bu alandaki hizmetleri sunan profesyonel elemanlar yok denecek kadar azdır. Varolan iki lisansüstü program gereksinimi karşılamaktan uzaktır. Gerçekte bu alanda eğitim verecek akademisyen sayısı da oldukça azdır. Mesleki rehberlik ve kariyer danışmanlığı hizmetlerini verecek profesyonel elemanların; meslek standartları, etik ilkeleri, yetiştirme ve değerlendirme, belgelendirme/sertifikalandırma sistemi bulunmamaktadır. Bu alandaki hizmetler okullarda PDR lisans mezunu okul psikolojik danışmanları tarafından yürütülmektedir. Ancak ortaöğretim kurumlarının %31 inde, ilköğretim okullarının %70 inde okul psikolojik danışmanı bulunmamaktadır. Halen okullarımızda rehber öğretmen, 205 adet Rehberlik ve Araştırma Merkezlerinde ise 1037 rehber öğretmen görev yapmaktadır. Ancak bu kadrolarda görev yapan elemanların yaklaşık yarısı alandışı (PDR alanından farklı bir alan mezunu) olup birkaç haftalık/aylık hizmet-içi kurslarla eğitilmiş personeldir. Okullarda görevli rehber öğretmenlerin illere ve okulların öğrenci mevcutlarına göre dağılımlarında büyük dengesizlikler bulunmaktadır. Bu hizmetleri yürütmek için önerilen oran bir danışmana 250 öğrenci iken (ACA), bizde bu oran 1/905 ile 1/2836 arasında değişmektedir(akkök, 2006). Ülkemiz üniversitelerinde halen 35 devlet, 8 özel üniversitede olmak üzere 46 tane Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık lisans programı, 21 yüksek lisans, 15 doktora programı vardır. Bu programlar genel psikolojik danışma ve rehberlik programları olup, mesleki rehberlik ve kariyer danışmanlığı formasyonu ile ilgili iki ders (kuram ve uygulama) yer almaktadır. Her ne kadar Avrupa Birliği ve Dünya Bankasının desteği ile önemli gelişmeler kaydedilmiş ise de; okuldışı gençlere ve yetişkinlere mesleki rehberlik ve kariyer danışmanlığı hizmetlerini sunmayı amaçlayan İŞKUR un yapısı ve işleyişi, bu hizmetlerin ülke çapında etkili ve yeterli bir şekilde sunulmasını sağlamaktan uzaktır. Gerek okullarda ve RAM larda, gerekse İŞKUR un meslek danışmanlığı merkezlerinde bu alanda sunulan hizmetlerin kalite güvencesi ve kanıta dayalı değerlendirme sistemi olmadığı için raporlara yansıyan sayılar (Akkök, 2006; Akkök ve Watts, 2003), bu alanda yardım için başvuran kişi sayısını göstermekte ancak hizmetlerin etkiliği açısından bir sonuç ifade etmemektedir. Ülkemizde mesleki rehberlik ve kariyer danışmanlığı hizmetleri, eğitim sistemi içinde liseden yüksek öğretime geçişe odaklıdır. Her yıl artarak büyüyen üniversite önündeki yığılmalar, bu hizmet alanı açısından da beklentileri artırmakta, bu baskı sağlıksız çözüm arayışları yaratmaktadır. 13

10 KURAM VE UYGULAMADA EĞİTİM BİLİMLERİ 2010 yılında öğrenci Üniversite Giriş Sınavına katılmıştır. Bunların ancak %20 si dört yıllık bir yüksek öğretim programına kabul edilmiştir. Bu durum kuşkusuz dershane sektörü ne ve tercih rehberliği ne yönelik umut ve beklentileri artıran ve sağlıksız sonuçlar yaratan çok önemli bir sorundur. Mesleki rehberlik ve kariyer danışmanlığı hizmetlerine yönelik yanlış algılar ve gerçekçi olmayan beklentiler toplumun geniş bir kesimi; veliler, öğretmenler, yöneticiler ve hatta rehber öğretmenlerin büyük bir kısmı tarafından sürdürülmektedir. Mesleklere ve iş dünyasına ilişkin güncel bilgileri sistematik olarak sunan bilgi sistemleri, veri tabanları henüz yeteri kadar gelişmemiştir. Mesleklere ve istihdam olanaklarına yönelik gelecek projeksiyonları yapılamamaktadır. Bilgisayar destekli mesleki rehberlik ve kariyer danışmanlığı programları henüz emekleme aşamasındadır. Üniversiteye giriş sisteminin yarattığı yanlış tercihler, okuduğu alandan memnuniyetsizlik, mezunların iş bulamaması gibi sorunlara karşın üniversitelerde mesleki rehberlik ve kariyer danışmanlığı konusunda hizmet sunan merkez/birimler son derece yetersizdir. Üniversitelerin sadece 1/5 inde mesleki planlama ve yerleştirme merkezleri bulunmaktadır (Akkök, 2006), bu merkezlerde kariyer danışmanı olarak görevli profesyonel eleman bulunmamaktadır (Kavas, 2008). Ülkemizde genel olarak PDR hizmetleri başlangıcından beri, bu hizmetlerin en gelişmiş olduğu, Amerika yı model almasına, tüm kaynak ve yaklaşımların oradan alınmış olmasına karşın; son dönemde Avrupa Birliğine girme umudu ve AB nin verdiği proje destekleri ile, mesleki rehberlik ve kariyer danışmanlığı hizmetlerinde Avrupa ülkeleri model alınmaya başlanmış, oradaki bazı ülkeler ile birlikte sistem oluşturma çabalarına yönelinmiştir. Oysa hiçbir Avrupa ülkesinde bu alandaki donanım ve birikim Türkiye den daha ilerde değildir (Akkök ve Zelloth, 2010; CEDEFOP, 2008; Sultana ve Watts, 2007). Güncel durum ve sorunlar özetlendikten sonra, mesleki rehberlik ve kariyer danışmanlığı hizmetlerine duyulan gereksinimin giderek arttığı gerçeği daha iyi görülmektedir. Bu gereksinim bir bakıma, küreselleşmenin yarattığı yeni eğilimler ve sonuçlarına bağlanabilir. Kuşkusuz, küresel dünyanın bir parçası olarak Türkiye de bu değişimleri ve sonuçlarını, gelişmekte olan bir ülke olarak, dramatik bir şekilde yaşamaktadır. Küreselleşmenin Yarattığı Yeni Eğilimler ve Sonuçları Tarihçede incelendiği gibi, Amerika da bir yüzyıl, Türkiye de yarım yüzyıl geçmişe sahip olan mesleki rehberlik ve kariyer danışmanlığı alanındaki algılar ve yaklaşımlar son yılda hızlı bir değişim geçirmektedir. Artık bu alana Parsons ın bakış açısıyla yaklaşmak İdeal kenti ya da ideal toplumu yaratma amacına hizmet etmeyecektir. Yirminci yüzyılın sonuna doğru küreselleşmenin ve ekonomik krizin yol açtığı değişimler bu hizmet alanında eski paradigmaların işe yaramayacağını; algı çerçevesini ve algı şeklini değiştirme gereğini ortaya koymuştur. Hızla değişen dünyada, pek çok alanda olduğu gibi, bu alanda da paradigma ayarları yapmak, algı çerçevelerini revize etmek gerekmektedir. Küreselleşmenin iş dünyası ve çalışanlar üzerinde yol açtığı değişimler ve sonuçları, mesleki rehberlik ve kariyer danışmanlığı hizmetlerine doğrudan yansımıştır. Küresel dünyada teknolojinin baş döndürücü bir hızla gelişmesi ve bilimsel bilginin günlük yaşama uygulanması, dünya ekonomisinde, insan yaşamı ve gelişimini etkileyen iki önemli sonuç yaratmıştır. Bunlar; a) işgücünün küreselleşmesi, b) işsizliğin küresel hale gelmesidir (Herr ve ark., 2004). Bu iki kısa maddenin kapsamı iş dünyası ve çalışanlar üzerinde çok önemli değişimleri özetlemektedir. Bu kapsam biraz açıldığında, ortaya çıkan durum ve yansımalar şöyle değerlendirilebilir (Herr ve ark., 2004; Isaacson ve Brown, 1997; Kummerow, 2000; Yeşilyaprak, 2008): Son 20 yılda kariyer ve iş dünyası önemli ölçüde niteliksel değişikliklere uğramıştır. Geleneksel bazı meslekler giderek tamamen ortadan kalkarken bazı yeni iş ve meslek alanları ortaya çıkmıştır. İş organizasyonlarında yapısal değişiklikler yaşanmaktadır; şirketler birleşerek sayıları azalmakta, işbirliği ve yönetim açısından yeni modeller ortaya çıkmaktadır. Gelişen teknolojinin iş yaşamında yarattığı değişiklikler; iş ortamı ikliminden mesleklerin yapısına, çalışma stil ve tarzlarına, iş dünyasının diline ve organizasyonuna, işlerin niteliğine, çalışanlarda aranan eğitim ve beceri düzey ve kapsamına dek pek çok alanda ortaya çıkmıştır. İş dünyasındaki değişikliklere bağlı olarak bireylerin kariyer yolları daha az doğrusal ve yordanması güç bir hale gelmiştir. Küreselleşmenin yarattığı ekonomik rekabet, gelişmiş ülkelerden daha az gelişmiş ülkelere doğ- 14

11 YEŞİLYAPRAK / Mesleki Rehberlik ve Kariyer Danışmanlığında Paradigma Değişimi ve Türkiye Açısından Sonuçlar... ru, daha ucuz işgücü ve maliyet kaynakları bulmak için, geçici iş hareketliliği ortaya koymuştur. Dünyadaki bir çok ülkede işsizlik giderek daha önemli boyutlarda yaşanan bir problem haline gelmiştir. Türkiye de işsizlik oranı 2010 yılında %13.5 olarak belirlenmiştir (TÜİK).Bu oranın gelecek yıl %16 lara yükselmesi beklenmektedir (TİSK). Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO),mali krizin küresel ekonomi üzerindeki etkisinin gelecek yılın sonuna kadar, dünyada 20 milyon kişinin işini kaybetmesi ile sonuçlanacağı uyarısında bulunmuştur (Kurt, 2011). Örneğin Amerika da 2008 yılında 2.6 milyondan fazla kişi işini kaybetmiştir ve bu sayı son 60 yılın en kötü iş-kaybı yılıdır (George, 2009). Daha çok kişinin üniversite eğitimi alması yönünde, pek çok ülkede artmakta olan eğilim; iş dünyasında eğitim düzeyi yüksek eleman sayısını artırırken, iş yaşamını, mavi yakalı (kol emekçileri) ve teknik düzeyde beceriye sahip işgücünün azalması sorunuyla karşı karşıya bırakmıştır. Artan işgücü fazlalığı daha çok, eğitilmiş/nitelikli işgücünde ve gençlerde ortaya çıkmaktadır. TÜİK-Hane Halkı İşgücü Araştırması 2010 Eylül dönemi sonuçlarına göre genç işsizlik oranı %21.2 dir. Yani yaş arası her dört gençten biri işsizdir. Okur-yazar olmayanlar arasında işsizlik yalnızca %5 iken, yüksek öğretim mezunları arasında %11.4 dür (Karakaya, 2011). Bu oranlar kadınlar aleyhine artmaktadır, genç nüfus arasında kadınlarda işsizlik oranı erkeklerin iki katıdır. O halde günümüzde genç olmak, üniversite mezunu olmak ve kadın olmak iş bulma şansı açısından pek istenen bir durum olarak görünmemektedir (Gür, 2008). Pek çok iş yerinde geçici/mevsimlik/dönemsel/ kısa süreli eleman istihdam edildiği için, çalışanların gelecek güvencesi, sağlık ve sosyal yardım hizmetleri olmaksızın çalıştırılması, giderek çalışan yoksullar sayısını belirsiz ama hızlı bir şekilde artırmaktadır. İş yaşamındaki hızlı değişmeler işyerlerinde, çalışanlar arasındaki stresi artırıcı nedenler yaratmıştır: Rol çatışmaları, aşırı iş yükü, belirsizlik, zaman baskısı, değişmelere uyum güçlüğü, işten çıkarılma kaygısı, kişilerarası ilişkilerde gerginlikler, giderek çalışanlardaki sağlık sorunlarını artırıcı bir sonuç yaratmıştır. İş dünyası ve çalışanlar üzerinde yapılan araştırmalar; işin bireyin kimlik tanımındaki önemi yanı sıra, işteki pozitif veya negatif deneyimlerin; bireyin akıl sağlığı, öz saygı düzeyi, yaşam anlamı, fiziksel iyi oluş hali ve içsel denetim odağının gelişmesinde anlamlı bir etkiye sahip olduğuna ilişkin bulguları artırmıştır. Yukarıdaki saptamaya bağlı olarak, iş dünyasındaki değişimler bireylerin iş doyumunu olumsuz etkileyici bir ortam yaratmıştır. Örneğin Amerika daki çalışanların %50 si işlerinden memnun olmadıklarını belirtmektedir. Oysa iş doyumu genel yaşam doyumunu en fazla etkileyen etmenlerin başında gelmektedir. Gallup Araştırması, çalışanlarda yaşam doyumunun 1995 de %61 iken 2002 de %47.4 e gerilediğini ortaya koymuştur (Sukiennik, Bendat ve Raufman, 2004). Teknolojinin yoğun şekilde kullanıldığı şirketlerin sayısının hızla artması, çalışanlarda bilgisayar okuryazarlığı, değişimlere uyum, esneklik gibi yeni beceriler geliştirmeyi gerektirmekte ve özellikle yeni ortaya çıkan meslek alanlarında yaşamboyu öğrenme stratejileri zorunlu hale gelmektedir. İş dünyasının, işinin ehli, üretken ve amaçlı elemanlara olan talepleri; öğrencilerin eğitim ortamlarında mesleki ve diğer yaşam rolleri için gerekli becerileri sistematik olarak kazanmalarına yönelik olarak kariyer gelişim kuramlarının doğurgularını göz önüne alarak, ilgili eğitim programlarında gerekli düzenlemelerin yasal olarak yapılmasını gündeme getirmiştir (Kapsamlı gelişimsel rehberlik programlarının uygulamaya konması, okul-sanayi işbirliği projeleri buna sadece iki örnektir). Öğrencilerin lise veya üniversite eğitimlerinden sonra iş bulma-işe yerleşme-uyum sağlama güçlüklerini göz önüne alan pek çok ülke, öğrencilerin okuldan işe transfer olma ve öğrencilikten iş elemanlığına geçiş i kolaylaştıracak devlet politikaları geliştirmeye önem vermektedir. Dünyadaki demokratikleşme ve eşit hakların savunulması ile ilgili eğilimler; kadınların, etnik azınlıkların, göçmenlerin, özürlülerin ve diğer dezavantajlı grupların iş yaşamında daha çok yer almasını vurgulamaktadır. Küreselleşmenin yarattığı yeni eğilimler ve sonuçları; iş yaşamında meslek yapıları nı olduğu kadar bireylerin meslek sahibi olma anlayışları nı değiştirmiştir. 15

12 KURAM VE UYGULAMADA EĞİTİM BİLİMLERİ Tablo 1. İş/Meslek Yapısı ve Meslek Sahibi Olma Anlayışındaki Değişimler Bir meslekte bir ömür Tek bir işe odaklanma Adanmışlık ve özdeşleşme Dikey hiyerarşiye dayalı ilerleme, statükoculuk Sınırlı bir alanda/ derinliğine uzmanlaşma Belirlenmiş rol ve görev tanımları İyi bir eğitim-iyi bir meslek-iyi bir şirket garantisi Diploma-unvan-statü dengesi Devlet Kapısı güvencesi Varolanı sürdürme, belli kalıplara dayalı tutarlılık Sabit iş yeri Düzenli çalışma saatleri İş i bütünsel ve statik bir yapı içinde ele alma Nitelikli tek bireye odaklanma Yaşam süresince 3-7 iş/ alan/meslek değiştirme Aynı anda birkaç işi yürütme Daha uygun seçenekler araştırma Performansa dayalı ilerleme Pek çok alana aktarılabilir beceriler kazanma Dinamik, değişen rol ve görevler Doğrusal olmama, yordanamazlık, pozitif belirsizlik Yaşamboyu eğitim, sürekli gelişim, değişim, uyum Güvencenin az olduğu bir iş ortamına uyum sağlama Girişimci, yenilikçi, yaratıcı olmaya prim verme Bulunduğum yer, iş yeri yerimdir anlayışı İş in gerektirdiği esnek zamanlama Proje bazında/modüler iş yapısı Uyumlu ekip çalışmasına odaklanma Paradigma Değişiminin Kariyer Danışmanları Açısından Doğurguları Bütün bu değişimlerin sonucu, Kariyer Danışmanlığı rolleri ve kimlik algısı da değişmiştir. Kariyer danışmanları, 21.yüzyılda yaşanan paradigma değişimini değerlendirerek mesleki kimliğini yeniden tanımlama ve mesleki rollerini buna göre biçimlendirme zorundadır (Yeşilyaprak, 2008). Artık eski paradigmalara göre görev yapan bir kariyer danışmanı bireye yardım etme yerine engel yaratabilir. Bu alandaki hizmetlere ilişkin politika ve stratejiler belirlenirken paradigma değişiminin dikkate alınması kaçınılmazdır. Mesleki rehberlik ve kariyer danışmanlığı hizmetlerinde amaç, anlayış ve yaklaşım açısından ortaya çıkan farklılaşma aşağıda sunulmaktadır. Tablo 2. Mesleki Rehberlik ve Kariyer Danışmanlığı Hizmet Anlayışındaki Değişme Bireyin özelliği ile işin niteliğini eşleştirme Yöneltme ve yerleştirme hizmeti Mesleki bilgi verme hizmeti yaş grubuna hizmet etme Bireyin varolan niteliklerini saptama Meslek seçmeye yardım Doğru tercih-uygun seçim Süreklilik, tutarlılık, yordanabilirlik Yerel iş gücü arzını esas alma Bireyin özelliklerine statik yaklaşım Varolan seçenekleri daraltarak karar verme Okul/kurum / organizasyon sorumluluğu Kariyer yolunu oluşturma Bireyin kariyerini planlama Birey x Çevre etkileşim uygunluğunu sağlama Kariyer gelişim görevlerini gerçekleştirme Kendini ve iş dünyasını keşfetmeye yardım Çocuk-genç-yetişkinemekli, farklı yaş gruplarına hizmet etme Uygun potansiyel alanlarını ortaya çıkarma Yaşam boyu kariyer gelişimini destekleme Uygun yöneliş, alternatifli seçimler, değişime açık kararlar Doğrusal olmama, yordanamazlık, pozitif belirsizlik Yerel ve evrensel işgücü arzına odaklanma Bireye dinamik bir yapı ve değişim içinde yaklaşım Seçenekleri genişletme ve alternatifler yaratma Bireysel sorumluluk yüklenme Bireysel kariyer öyküsü oluşturma Bütünsel yaşamı yapılandırma Yirmi birinci yüzyılda mesleki rehberlik ve kariyer danışmanlığı hizmetlerinde benimsenmesi gereken anlayışı, yukarıdaki paradigma değişimi çok açık olarak ortaya koymaktadır. Günümüzde kariyer danışmanlarından beklenen roller, yeni paradigmalar doğrultusunda şöyle vurgulanabilir:danışanların yaşam boyu öğrenen kişiler olmalarını cesaretlendirerek sürekli gelişimi desteklemek Bireyin gelişmekte ve değişmekte olan kendini keşfetmesine destek olmak, farkındalık bilincini geliştirmek Yaratıcılık, esneklik ve sezgi gücünü geliştirmeye önem vermek; bireylerin sol beyin kadar sağ beyinlerini de harekete geçirmenin iş yaşamındaki önemine dikkat çekmek Danışanlarda alternatifli düşünmeyi desteklemek ve bunu öğretmek. Ortaya çıkan koşullara göre gerekli esnekliği gösterme ve uyum sağlama becerilerini geliştirmek. Paradoksal bakış açısına alışma ve kaosa yatırım yapma stratejilerini geliştirmek İş yaşamında girişimci, yenilikçi, yaratıcı olmanın önemine dikkat çekerek danışanların bu özellikleri geliştirmelerini desteklemek 16

13 YEŞİLYAPRAK / Mesleki Rehberlik ve Kariyer Danışmanlığında Paradigma Değişimi ve Türkiye Açısından Sonuçlar... İş yaşamındaki değişim ve belirsizliği tolere etme, stres altında çalışma ve farklı bakış açıları sağlama açısından danışanların gerekli stratejileri kazanmalarına yardım etmek Günümüz iş yaşamında yüksek performans için; Kendini Yönetme Becerileri (öz-disiplin, motivasyon, zamanı yönetme vb.) ile İşlevsel/aktarılabilir Becerilerin (iletişim, problem çözme, organize etme, yönetme, araştırma yapma, teknolojiyi kullanma vb. beceriler), özel bir alandaki uzmanlık becerilerinden çok daha önemli olduğunu görmelerini sağlamak Danışanların/öğrencilerin bütünsel gelişimini desteklemek; günümüz iş yaşamında Öğrenmeyi Öğrenme, Yaşam Yönetimi, İletişim Becerileri gibi meta yeterliklerin önemini vurgulayarak bireylerin bu yeterliklerini geliştirmelerini teşvik etmek. Danışanları bilgi-iletişim teknolojilerinden yararlanarak kişisel erişim (self-servis) hizmetlerini kullanmaya yöneltmek Danışanların kariyer gelişimlerini sergileyecek portföy sistemi geliştirmelerini teşvik etmek (kısa süreli eğitimler, sertifikalar, iş deneyimlerine dayalı referans mektupları vb.) Kısacası, kestirilemeyen hızlı değişmelerin yarattığı iş yaşamına bireylerin kişisel gelişimlerini yapılandırarak, kendi bireysel kariyer gelişimlerini yönetmeleri için gerekli anlayış ve tutumları kazanmalarını desteklemek, günümüz kariyer danışmanlarından beklenen temel rolü ifade eder (Amundson ve ark., 2005; Savickas, 2008). Mesleki Rehberlik ve kariyer danışmanlığı alanında, paradigma değişimlerine bağlı olarak, farklı yaklaşım ve modeller geliştirilmesine karşın (Niles ve ark., 2011; Zunker, 2006) Türkiye de henüz bu hizmet alanının kavramlaştırılmasında ve benimsenen paradigmalarda yeterli bir anlayışın oluştuğunu söyleyebilmek güçtür (Yeşilyaprak, 2008). Küresel ve toplumsal değişimlerin iş yaşamında yarattığı dönüşümler hızlı ve kestirilmesi güç bir şekilde oluşurken ortaya çıkan toplumsal ihtiyaçları ve bu ihtiyaçları karşılamaya yönelik hizmet alanlarını yeniden biçimlendirmek ve değişimlere uyum sağlayabilmek genellikle geç ve güç gerçekleşmektedir. Özellikle Türkiye gibi merkezi bir bürokratik sisteme bağlı olarak yönetilen toplumlarda, yeni yapılanmalar değişimin hızına ve yönüne uyum sağlayamamaktadır. Mesleki rehberlik ve kariyer danışmanlığı alanında da son elli yılda, bu hizmet alanının öneminin vurgulanmasına karşın, değişimlerin doğasını ve paradigmaları kavrayan bir yapılanmaya gidilememiştir. Günümüz Türkiye sinde bu hizmet alanı profesyonel bir meslek alanı olarak kabul edilmemektedir. Bu alanda var olan literatür son derece yetersiz olup, daha çok akademik çevrelerde ders kitabı ve tez çalışmalarını içermekte; toplumsal ihtiyaca yönelik işlevsel ve çağdaş gelişmeleri karşılamaktan uzak, eski yaklaşım ve modelleri kapsayıcı çalışmalardır. Türkiye de genel olarak psikolojik danışma ve rehberlik alanındaki hizmetleri tarihsel ve güncel açıdan, farklı boyutları ile inceleyen görece yeterli sayıda makale olmasına karşın (Doğan, 1998; 2000; Korkut, 2007; Kuzgun, 1993; Özgüven, 1990; Pişkin, 2006; Stockton ve Güneri, 2011; Yeşilyaprak, 2009), özel olarak mesleki rehberlik ve kariyer danışmanlığı hizmetlerinin durumunu değerlendiren makale sayısı çok yetersizdir (Varçın, 2007). Bu makale kapsamında ortaya konulan değerlendirmeler, bu tip çalışmaların işlevsel önemini vurgulayıcı niteliktedir. Türkiye bu alanda ilgili hizmetleri 50 yıldır yürütmeye çalışan bir ülke olarak, yeterli bir deneyim ve birikime sahiptir. Son dönemde ortaya çıkan ihtiyaç ve gelişmeler kapsamında bu alana ilgi artmış ve yeni girişimler gündeme gelmeye başlamıştır. Önemli olan bu girişimleri doğru bir rotaya oturtabilecek anlayış ve politikaları oluşturabilmektir. Sonuç ve Öneriler Tarihsel süreç içinde, mesleki rehberlik ve kariyer danışmanlığı alanındaki paradigma değişiminin ışığında, geleceğe yönelik bazı kestirimlere ve önerilere temel oluşturabilecek bir değerlendirme yapılabilir. Bu konudaki öngörüler, 21.yüzyılda, küreselleşme ve ekonomik krizlerin büyüyen etkisiyle kariyer danışmanlığı hizmetlerine duyulan ihtiyacın, eskiye oranla, giderek daha çok artacağı yönündedir (Akkök ve Zelloth, 2010; Herr, 2003; Savickas, 2008). Bu alandaki politikalar ve yasalar, politika geliştirenlerce, toplumlar için yaşamsal bir önemi olduğu bilinciyle ele alınmalı, tarihsel süreç içindeki değişimler nedenleri ve sonuçları ile doğru değerlendirilmelidir. Türkiye de mesleki rehberlik ve kariyer danışmanlığı ile ilgili ulusal düzeyde politika hedeflerinin yeterli bir şekilde tanımlanması gereklidir. Var olan politikaların, tarihsel süreç içindeki değişim ve eğilimler ile küresel talepler ışığında gözden geçirilmesi ve reforme edilmesi beklenir. Bu alandaki politika ve sistemler, paradigma değişimini dikkate alan, bilgi toplumu ekonomisi ve ülke ihtiyaçları ile örtüşecek bir yapıda olmalıdır. Avrupa Birliği ile bütünleşme süreci içinde yapılan çabalar, yaşam boyu kariyer gelişimi hizmetleri sunumuna yönelik olarak evrensel-ulusal-yerel stra- 17

14 KURAM VE UYGULAMADA EĞİTİM BİLİMLERİ tejiler sistematik ve bütüncül bir yaklaşımla ele alınmalı, bu alandaki hizmetler eğitim ve iş yaşamını kapsamalıdır. Hizmetler; açık ve gizli işsizler, kadınlar, emekliler, göçmenler, özürlüler gibi farklı dezavantajlı grupların ihtiyaçlarını kapsayacak şekilde genişletilmelidir. Eğitim ve öğretimin bütün düzeylerinde verimli yatırımlar; mesleki rehberlik ve kariyer danışmanlığı hizmetlerini içermek üzere, önleyici ve geliştirici stratejilere, kamu kaynaklarının bilinçli bir şekilde aktarılmasını gerektirmektedir. Öğrencilere bu hizmetleri sunacak profesyonel meslek elemanlarının yetiştirilmesi ve istihdam edilmesi için Yüksek Öğretim Kurumu ve Milli Eğitim Bakanlığı arasında yeterli ve somut protokollerin ivedilikle yürürlüğe konması düşünülmelidir. Aynı şekilde bu hizmetleri okul dışında sunacak kamu ve özel kuruluşlarda çalışacak elemanların yeterliliğe dayalı sertifikalandırma/belgelendirme sistemi geliştirilmelidir. Şu anda yüzlerce açılmış olan İstihdam Büroları nda mutlaka profesyonel kariyer danışmanları istihdam edilmelidir. Aynı şekilde İŞKUR un mesleki rehberlik birimleri, uzman ve donanım yönünden uluslar arası standartlara göre geliştirilmelidir. 21. yüzyılda bu alanda çalışacak kariyer danışmanlarının kendilerinden beklenen rolleri oynayabilmesi için gerekli yeterlikler uluslar arası düzeyde tanımlanmalı ve kariyer danışmanlığı yüksek lisans programları bu standartlara göre açılarak, akredite sistemleri geliştirilmelidir. Tüm bu gelişmeleri organize edecek bir meslek odası nın kurulması gündeme alınıp tartışılmalıdır. Kuşkusuz meslek odasının, bu konudaki çalışma lisans ve belgelendirme standartlarını sağlama ve akredite etmenin yanı sıra, bu konudaki çalışmaları koordine etme ve ilgili tarafların işbirliğini sağlama ve uygulamalarda etik ilkeleri gözetme açısından da işlevsel olacağı düşünülmelidir. Mesleki rehberlik ve kariyer danışmanlığı alanında yazılı ve görsel kaynakların, ölçme ve değerlendirme araçlarının, ilgili destek programlarının geliştirilmesi süreçleri desteklenmelidir. Bu alanda kullanılan ölçek çalışmalarının standardizasyonu ve ülke normlarının hazırlanması için akademik çalışmalar planlanmalıdır. Bilgisayar destekli kendine yardım (self-service) ve kişisel erişim hizmetleri, etik ilkeler ve bilimsel yaklaşımlar ışığında geliştirilmelidir. Sonuç olarak, bu alandaki hizmetlerin Türkiye de son dönemde, belli bir farkındalık düzeyine ve gelişim ivmesine ulaştığı dikkate alınarak, bu konuda yeni paradigmalar doğrultusunda toplumsal ihtiyaçlara duyarlı bir vizyon belirlenmesi için uygun koşulların oluştuğu düşünülebilir. Kuşkusuz bu hizmet alanının profesyonel bir meslek alanı olarak gelişebilmesi, toplumsal ve bireysel ihtiyaçları yeterli bir düzeyde karşılamada anahtar bir işlev rolündedir. Bu makalede tarihsel bir perspektif içinde yapılan betimsel ve eleştirel değerlendirmelerin, ufuk açıcı bir işlev ile gelecek çalışmalara ışık tutması beklenir. Teşekkür Bir yıl süre ( ) ile kariyer danışmanlığı alanında birlikte çalışma şansı yakaladığım, Penn State Üniversitesi nin iki seçkin profesörüne, Dr. Edwin L. Herr ve Dr. Spencer G. Niles a, bana bu makaleyi yazma esini verdikleri için teşekkür borçluyum. 18

15 Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri Educational Sciences: Theory & Practice - 11(4) Güz/Autumn Eğitim Danışmanlığı ve Araştırmaları İletişim Hizmetleri Tic. Ltd. Şti. The Paradigm Shift of Vocational Guidance and Career Counseling and its Implications for Turkey: An Evaluation from Past to Future Binnur YEŞİLYAPRAK Ankara University Abstract The effect of globalization on the economic and social changes and the new paradigms of these changes which have caused vocational guidance and career counseling services are become increasingly world-wide sociopolitical instrument. To use this instrument by effectively and responsibly as individual and socially, it is required to understand correctly the new paradigms in this area. These services in the U.S. is started in early 1900s and developed according to structure and need of society. The Turkish counseling movement dates back to the 1950s and drives its roots largely from advances and development in the U.S system of vocational guidance. Three identifiable historical periods which are (i) Beginning period ( ), (ii) Searching period ( ), and (iii) Developing period ( ), including, respectively, leading, indecisive, and systematic steps. At the last period because of the process of integration with the European Union, the route of these services turned from America to Europe. Although some important steps and initiatives, it is not expected to have effective and meaningful results unless reviewing and evaluating of paradigm shifts. The author discusses and evaluates of vocational guidance and career cunseling services in our country, in historical perspective, the changes created by globalization and new paradigms examining the current situation in light of the possible implications put forward in this area. It is estimated that the need of vocational guidance and career counseling services can be on the increase in the 21st century because of trends related to the globalization. The result of these trends, the perceptions and approaches in the field of vocational guidance and career counseling have rapidly changed in the last years. The description of new paradigms with the causes and consequences that it can be functional for drawing the route of the search for solution is extremly important for the future. Key Words Vocational Guidance, Career Counseling, New Paradigms. The effect of globalization on the economic and social changes and the new paradigms of these changes have resulted in the vocational guidance and career counseling services have increasingly become a world-wide sociopolitical instrument (European Centre for the Development of Vocational Training a PhD. Binnur Yesilyaprak is currently a Professor at the Department of Educational Sciences, Guidance and Psychological Counseling. Her research interests include vocational guidance and career counseling, developmental guidance programs and family guidance. Correspondence: Prof. Dr. Binnur YESİLYAPRAK, Ankara University, Faculty of Educational Sciences, Department of Guidance and Psychological Counseling, Ankara/Turkey. ankara.edu.tr Phone: / [CEDEFOP], 2008; Herr, 2003). The effective and responsible use of this instrument by individual and society requires the correct understanding of the new paradigms in this area. There are two further ways in which advanced technology and the worldwide dispersion of technological and scientific knowledge have made an impact on the laborcapital relationship in a world socio-economic system. These are the globalization of the workforce and a world global labor surplus (Herr, Cramer, & Niles, 2004, p. 11). Naturally, this situation has necessitated the development of national policies for balancing the needs of individuals and society in the field of vocational guidance and career counseling (Althanasou & Esbroeck, 2008).

16 EDUCATIONAL SCIENCES: THEORY & PRACTICE The author reviews and evaluates of vocational guidance and career cunseling services in Turkey in its historical perspective, the changes created by globalization and new paradigms examining the current situation in light of the possible implications put forward in this area. This article also aims to provide readers with an overview of the current status of vocational guidance and career counseling in Turkey in order to enhance awareness of specific cultural, political, and economic factors have impacted career counseling and its delivery systems and how international perspectives have contributed to the profession. It is predicted that the need of vocational guidance and career counseling services will increase in the 21st century because of trends related to the globalization. As a result of these trends, the perceptions, and approaches in the field of vocational guidance and career counseling have rapidly changed in the last years. A proper understanding of the new paradigms with the causes and consequences can be functional for drawing the route of the search for solution is extremly important for the future. Vocational Guidance and Career Counseling In the societal life, each person needs to have a job to do some work and to be active. Across the life span, it is necessery that career practitioners have to appreciate the role that work plays in the lives of people. Many people view work as the most important source of their identity. Such interactions also support Sigmund Freud s statement that work is the individual s link to reality (Herr et al., 2004). Because of the fact that the job done by the individual effects all of the other life roles, and also shape the individual s thoughts and life style (Kuzgun, 2005) Although some terms in this field often have been used interchangeably, they do not mean the same thing to all authors. The term occupation is defined as; A group of similar jobs found in different industries or organizations. Occupations exist in the economy and have existed in history, trades, and professions exist independently of any person (Herr et al., 2004, p. 44). Career, on the other hand is defined as; Time extended working out of a purposeful life pattern through work undertaken by the person. Careers refers to the activities and positions involved in vocations, occupations, and jobs as well as to related activities associated with an individual s lifetime work (Zunker, 2006, p. 9). According to Super, career refer to the course of events which constitutes a life (Isaacson & Brown, 1997, p.11). The term guidance tends to be used more broadly than counseling and is likely to embrace a larger range or series of activities than does the term counseling. Indeed, counseling is frequently seen as only one of the functions by which guidance objectives are met (Niles & Harris-Bowlsbey, 2009). The change from vocational guidance to career counseling terms which depend on transformative changes affecting work and workers can be accepted as a paradigmatic shift. The terms, like professions, evolve and change across time. Such terms, like language in general, are historical, indeed social, creations that respond to social, political, and economic trends. So it is with such terms as career guidance and career counseling or, earlier in the century, vocational guidance and vocational counseling. Historical Journey: The Development of Vocational Guidance and Career Counseling Services in the U.S.: The Beginning and Milestones By the beginning of the twentieth century, in the U.S., the Vocational Bureau, founded by Frank Parsons, opened in Boston and is recognized as the first organization to provide a systematic process for providing vocational guidance and counseling which he referred to as true reasoning. Frank Parsons book Choosing a Vocation was published posthumously in 1909.Under Parsons s influence, vocational guidance during the 1920s,1930s, and 1940s came to be understood as the process of helping people select an occupation, prepare for it, enter it, and advance it (Herr, 2001; McDaniels & Gysbers, 1992). A major view of period was that guidance has two major functions (Herr et al., 2004): Distribution (helping students to find educational-vocational opportunities effectly), and adjustment (helping students adjust to enviromental requirements). Carl Rogers s famous book Counseling and Psychotherapy was published in He and his colleagues joined together to attack directive counseling by suggesting that more attention should be given to cilents needs of gaining and understanding of self and taking steps to control their own destiny (Zunker, 2006). Another significant influence accurred in the early 1950s, Ginzberg and et al., and Super developed and published career development and occupational theories. Career development theories became landmarks in the career counseling movement. More theories followed, including one by Holland (1966), and others continued to be developed (Herr, 1996). In the 1960s, the field experienced tremendous growth in the area of theory generation, with behavioral, developmental, and psychoanalytical the- 20

17 YEŞİLYAPRAK / The Paradigm Shift of Vocational Guidance and Career Counseling and its Implications for Turkey... ories of career development emerging during this time period. At the same time, the number of career assessment instruments also grew dramatically. Concurrently, the use of computer-assisted career guidance and information-delivery systems in the provision of career services primarily in secondary schools and higher education settings emerged during this time period (Gysberg, Heppner, & Johnston, 1998; Sharf, 1997). In the 1980s, the career counseling movement continued to flourish and expanded its services with a greater concentration on the needs of minorities which was effected by multicultural approaches. After economic crisis in 1990s and because of globalization, there continue to arise in the social, economic, and political dynamics of local, national, and international economies and occupational structures, new realities that confront career theory and practice. Indeed, there are many attempts now underway to create new approaches to theory, to consider the construct on which existing theories converge, to develop ways by which existing theories can be extended, and to consider the changing conditions that are challenging theoriests to incorporate in their theories of work and behavior (Amundson, Harris-Bowlsbey, & Niles, 2005; Niles, Amundson, & Neault, 2011; Savickas, 2008). All of these developments achieved in U.S.were tried to be adapted and consequently has created a road map for Turkey in the field of vocational guidance and career counseling. Historical and Current Vocational Guidance and Career Counseling Services in Turkey: The Steps from U.S. to Europe. The Turkish counseling movement dates back to the 1950s and derives its roots largely from advances and development in the U.S. system of counseling. Delivering guidance and counseling in secondary schools, especially career counseling was considered to accomplish the traning of qualified manpower through the school years and to solve the unemployment problem as a long-term objective in the 1960s (Tan, 2000; Yesilyaprak, 2010). Although, the United States was modeled on the services configured, it is inception that it has begun to be shaped by the framework of joint projects with European countries due to process of Turkey s effort for joining the European Union in recent years. In a historical perspective, the Turkish vocational guidance and career counseling movement has 3 identifiable historical periods which are (i) Beginning period: Taking initial steps ( ), (ii) Searching period: Undecided steps ( ), and (iii) Developing period: Systematic steps ( ). In the beginning period, American experts who came to Turkey with Marshall Plan and provided assistance in development of guidance programs in schools. The establishment of the Test and Research Bureau by Ministry of National Education (MONE) in 1953, and opening the center of Guidance in At the time counseling was percieved simply as a means of addressing the vocational concern of students (Özgüven, 2005; Tan, 2000). Between 1957 and 1969, in the period referred to as the formation, graduate and undergraduate programs were developed at a number of universities. The first counseling services in secondary schools were established in as a pilot practice and then they were extended to all schools in In the second period, the meaning and aim of counseling in Turkey was helping adolescent to make a decion about which college to attend or which college major to choose. Emphasis of vocational guidance as a planning tool of human labor had expected to be a good match. For assessing characteristics of people and characteristics of jobs, many test and scales were adapted or developed to use objective measurement (Kuzgun, 1988, 1989; Özoğlu, 1977). In 1983, the Higher Education Council (YÖK) decreed that counseling programs were to be offered at the undergraduate level and would be devoted to training school counselors. The other important development in this period was the establishment of the Turkish Psychological Counseling and Guidance Association (Türk PDR-DER) in It should be noted that there was not any book size resource about career counseling except some chapters in the books (Kepçeoğlu, 1994; Kuzgun, 1988; Tan, 2000) and some doctoral dissertations (Kuzgun, 1982; Uzer, 1987). Vocational guidance services for unemployed people in the Turkish Employment Organization (İSKUR) were reorganized in 1992 by German grant support; Job and Career Information Centers were established in a number of Turkish cities (Akkök, 2006). Towards to the end of the 20th century, some systematical effort about career counseling movement during the third period ( ) started because of the endeavour for enterance to European Union, the route of these services turned from America to Europe. After the increase of elementary education term to eight years, counselors were assigned in the elementary school setting. Also comprehensive school guidance programs and career counseling as a substantial component have started to apply 21

18 EDUCATIONAL SCIENCES: THEORY & PRACTICE first elementary and then secondary schools (Erkan, 1995; Nazlı, 2008; Yesilyaprak, 1997). Some noteworthy developments in this period are: many studies about the applications in career counseling, adapting and developing scales (Erkan & Kaya, 2009; Kuzgun & Bacanlı, 2006), publication of some text-books (Erdoğmuş, 2003; Kuzgun, 1999; Özyürek, 2008; Yesilyaprak, Güngör & Kurç, 1995) and books on employment in industry (Varçın, 2005). The World Bank study on career guidance in Turkey, which was a comprehensive review of the policy context and career guidance system including a SWOT analysis and policy as a country report in 2003 (Akkök & Watts) and updated in 2006 (Akkök) by the Organization for Economic Co-operation and Development (OECD) and the European Centre for the Development of Vocational Training (CEDEFOP) supports (Organisation for Economic Co-operation and Development [OECD], 2004). In 2005, Euroguidance Center as branch of European Communities was established in Turkey, and ıt co-operated with ISKUR for some projects about Vocational Information, Vocational Guidance and Counseling Services (MBRD) and also organized some important national meetings between the period of The establishment Private Employment Bureaus in 2004 under the control on ISKUR for helping unemployed people to get a job and of a national agency which called Mesleki Yeterlik Kurumu (MYK) to determine the occupational standarts and competencies system in 2006 were two other developments (MYK, 2010). In this period, two grauduate programs were opened; one of them for master degree, the other for certificate in the state and private universities. Also theory and practice oriented courses began to take place in all undergradute programs in counseling education. Current Issues and Problems Sixty years after the beginning of the movement of vocational guidance and career counseling in Turkey the following appraisals can be made about the current ıssues in this field: *One of the basic issues in career counseling has to do with apparent misconceptions regarding the the terms vocational guidance and career counseling, and also unreal expectations about these services. There is no systematical approach and well-designed services, and no educated experts or professionals in this field, neither the standarts for competencies of career counselors and nor codes of ethics, and adequate programs for training. On the other hand, lack of legal establishment of chamber of career counseling in Turkey is a main issue. *MONE employs guidance teachers as school counselors and defines their basic role and function as helping the students to choose a major and job which fit for them. However, % 31 of secondary schools and % 70 of elementary schools have not school counselor yet. Also distributation of number of school counselor for schools or cities has no balance according to standarts of ratio of students/ counselor (Akkök, 2006). The lack of a national plan and strategy of MONE related to school counselor is another significant problem. *In addition to inadequacy of number of school counselor, they are inadequate in education formation as a career counselor because the counselor education programs have just two course in career counseling. However, many guidance teachers in schools which graduated from some other fields (about ½ ratio) don t have chance to take even those courses. * Career information is still limited for both young people and adults, and tends to be difficult to access for individuals, especially as to the labour market information on present and projected future supply and demand of occupations. * Career counseling services focus on helping the students choosing a college leading a job, however there is a huge imbalance demand and capacity of university which causes stress and unsatisfactory results for young people. In the ratio of 1/5 universities have career plan and placement center but there is no professional as career counselor at these centers (Kavas, 2008). *Although the Turkish career counseling movement drives its roots largely from advancements and developments from the U.S system of vocational guidance during the beginning and searching periods, at the last period because of the process of integration with the European Union, the route of these services turned from America to Europe. However, none of the European countries has much more experiences and knowledge compared to Turkey (Akkök & Zelloth, 2010; CEDEFOP, 2008; Sultana & Watts, 2007) in this field. New Trends Related to the Globalizations Upon reviewing the development of vocational guidance and career counseling services in Turkey in a historical perspective and the current issues in this field in the previous section of the article; in this subsection, the author will try to clarify and emphasize the major transformative changes affecting 22

19 YEŞİLYAPRAK / The Paradigm Shift of Vocational Guidance and Career Counseling and its Implications for Turkey... work, workers, and their implications in this age of globalization (Herr et al., 2004; Isaacson & Brown, 1997; Kummerrow, 2000; Yeşilyaprak, 2008): *New configurations of work and career qualitatively different than the way careers which have been viewed for the last 20 years of the changes in the organization of work are diversifying career paths and making them less linear and predictable. *Many nations in the world are experiencing major and continual problems of structural unemployment. The unemployment rate of United States rapidly rised that it reached to a rate more than 2.6 million, American jobs vanished in 2008, the worst job-loss total in the 60 years (George, 2009). The International Labor Organization (ILO) indicated that 20 million people around the world can lose their jobs until next year because of the economic crisis (Kurt, 2011). In Turkey, the problem of unemployment is a big threat especially for educated young women (Gür, 2008; Karakaya, 2011). *A growing labor surplus, frequently including highly trained and skilled workers, due to over emphasis on college education in many nations has resulted in an overeducated workforce but one that experiences significant skill shortages at the bluecollar and technical levels. *Growing stress in the workplace is becoming a major career issue and reducing job satisfaction among workers. The survey after survey on job satisfaction among American workers indicates that well over 50 percent are dissatisfied with their jobs. The Gallup survey analyzed that the largest decline in overall satisfaction was from 61 percent in 1995 to 47.4 percent by 2002 (Sukiennik, Bendat, & Raufman, 2004). On the other hand, growing knowledge of the importance of work to the individual identity of many persons has clarifield the linkages between positive or negative career experiences and mental health, self-esteem, and well-being. *The growing number of techonology-intensive workplaces has given impetus to the importance of the knowledge worker and of literacy, numeracy, communication, and computer literacy skills as prerequisites for employability and lifelong training in many of the emerging occupations. In many ways each of these trends represent unique challenges to the field of career counseling and some implications for counselors. Table 1. Changes in the Perception of Having a Job and Work Patterns Old Paradigms Occupation for lifelong Focus on the same job Dedication /identification with job Depth of specialization Stability, predictability Permanence Standart work patterns Valuing loyalty Paternalism Job security Linear career growth One-time learning Individual achievement New Paradigms Change the job 3-7 times in the life Carry out a few job at the same time Search the new alternative jobs Transferable skills Change, uncertainty Temporariness Flexible work patters Valuing performance and skills Self-reliance Employment security Multiple careers Lifelong learning Team work achievement Implications of Paradigm Shift for Career Counselors New trends related to the global economy have effected the perspectives of the roles of career counseling depending on professional identity. In order to put the changes in perspective, let s consider some features of the old paradigm, and how they have changed to reflect the realities of today s paradigm. Table 2. Changes in the Perception of Vocational Guidance and Counseling Service Old Paradigms Matching traits and factors Statictical approaches Directive roles for counselor one size fits all approach Choose a vocation Serve the information Serve to young people Focus on ability and interests Evaluate current traits Permanence, stability Predictability, linearity Limit alternatives Institutional responsibilty Build of career path Planning the career for person New Paradigms Correspondence of personenvironment Developmental approaches Non-directive role for counselor Each person is unique approach Make a career construction Search self and world of work Serve to people for all ages Focus on whole person Support to discover the potentials Temporariness, changeability Uncertainty, curve linearity Enhance alternatives Individual responsibility Create own career narrative Holistic life-construction The issue is so much that such new conceptions of careers are valid, but rather for whom are they valid: for what occupations, for what jobs, for what seg- 23

20 EDUCATIONAL SCIENCES: THEORY & PRACTICE ments of workforce? How widespread across firms and industries is the current notion of new careers useful paradigms? How are these concepts related to the roles and process of career counselors? How do these perspectives need to be incorporated in occupational and career information? New careers as they have been described obviously have important consequences for the preparation for work and for the attitudes and behaviors that people seeking work or changing their work patterns need to acquire. At the very least, emerging conceptions of new careers emphasize the importance of people acquiring the skills that underlie personal flexibility and the ability to adopt to change. Counselors help people to become more flexible in their vocational identities and to adapt readily to changing skills needs and to changes in workplaces. Counselors must stress the importance of continuing learning and skill development for workers of all ages. In addition to encouraging reflection and assessment of career experiences and skills, counselors need to help clients build continuous learning into their careers and also develop people s ability to manege their own careers; developing career planning and employability skills (Amundson et al., 2005; Savickas, 2008). The consequences of fast and incessant global and social changes in the world of work, create new needs and new ways to meet the needs which necessary take time to restructure anew. The authoritycentered and bureaucratic societies as Turkey, can not easily change the pace and direction of the new structures and adapt very easly. Although the beginning of the movement of vocational guidance and career counseling in Turkey was realized as early as in the 1950s, the expected effective and meaningful development has not been achieved even today yet: Career counseling has not been accepted as a professional occupation and the related services have not been adapted to the new paradigms. The related literature in the field of career counseling is limited in both the qualitative and quantitative terms (Varçın, 2007), though there are a relatively developed literature of studies which review from historical and current perspective in the field of counseling in general in Turkey (Doğan, 1998; 2000; Korkut, 2007; Kuzgun, 1993; Özgüven, 1990; Pişkin, 2006; Stockton & Guneri, 2011; Yeşilyaprak, 2007, 2009). counseling services in Turkey from the historical perspective, radical changes created by globalization and new paradigms and examined and evaluated their implications in the field in the current situation. Although some important steps and initiatives have already been started, the effective and meaningful results can not be expected unless reviewing and evaluating of paradigm shifts. The effect of globalization on the economic and social changes and new paradigms of these changes which caused vocational guidance and career counseling services have become increasingly a world-wide sociopolitical instrument (Akkök & Zelloth, 2010; Herr, 2003; Savickas, 2008). An effective and responsible utilization this instrument by individuals and society requires a correct understanding of the new paradigms in this area. Vocational guidance and career counseling have become worldwide phenomena. In the 21th century, the practice of career development is likely to be more comprehensive in scope, more evenly distributed and accessible, and more indigenous as notions increasingly tailor the practice of career development to their needs. It is recommended that the establishment of training and accreditation standards for career counseling programs and practices should be developed and designated in order to gain a professional identity and obtain a legitimate role among the professionals. The established organizations like CACREP or the National Board for certified career counselors should be used as references and models for Turkish organization. It is estimated that the need of vocational guidance and career counseling services can be on the increase in the 21st century because of trends related to the globalization. The result of these trends, the perception, and approaches in the field of vocational guidance and career counseling have rapidly changed in the last years. An evaluation of new paradigms, with the causes and consequences which can be functional for drawing the route of search for solutions is extremly important for the future. This article has been written to help policy makers and professionals to use vocational guidance and career counseling as a tool of public policy and to help them to develop, articulate and communicate effective policies for vocational guidance and career counseling in education, training and employment. Conclusion In this article, the author has attempted to expose an evaluation of vocational guidance and career Acknowledgement I owe great thanks to distinguished professors Dr.Edwin L.Herr and Dr.Spencer G.Niles in the 24

Mesleki Rehberlik ve Kariyer Danışmanlığında Paradigma Değişimi ve Türkiye Açısından Sonuçlar: Geçmişten Geleceğe Yönelik Bir Değerlendirme

Mesleki Rehberlik ve Kariyer Danışmanlığında Paradigma Değişimi ve Türkiye Açısından Sonuçlar: Geçmişten Geleceğe Yönelik Bir Değerlendirme Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri Educational Sciences: Theory & Practice - 12(1) Kış/Winter 97-118 2012 Eğitim Danışmanlığı ve Araştırmaları İletişim Hizmetleri Tic. Ltd. Şti. www.edam.com.tr/kuyeb

Detaylı

Trabzon Rehberlik ve Araştırma Merkezi

Trabzon Rehberlik ve Araştırma Merkezi Trabzon Rehberlik ve Araştırma Merkezi Süleyman SÜRÜL Rehberlik Psikolojik Danışmanlık Hizmetleri Bölüm Başkanı Trabzon 2013 Nelerden Bahsedeceğiz *Rehberlik Nedir? *Rehberlikte Hizmet Alanları *Mesleki

Detaylı

ORTAÖĞRETİMDE KARİYER VE YETENEK YÖNETİMİ KONUSUNDA YASAL ÇERÇEVE

ORTAÖĞRETİMDE KARİYER VE YETENEK YÖNETİMİ KONUSUNDA YASAL ÇERÇEVE ORTAÖĞRETİMDE KARİYER VE YETENEK YÖNETİMİ KONUSUNDA YASAL ÇERÇEVE OKUL AİLE BİREY/ ÖĞRENCİ AKRAN GRUBU SOSYAL ÇEVRE MESLEKİ REHBERLİK Her yaştan bireylere yaşamlarının herhangi bir döneminde Eğitsel ve

Detaylı

Bölüm 2 Kariyer Gelişimi Kuramlarını Anlama ve Uygulama 42

Bölüm 2 Kariyer Gelişimi Kuramlarını Anlama ve Uygulama 42 Bölüm 1 Kariyer Gelişimi Müdahalelerine Giriş 1 Zaman Boyunca Çalışmanın/İşin Anlamı 8 Çalışma ile Kendine Değer Verme Arasındaki Bağ 11 Sistematik Olarak Kariyer Gelişimi Müdahaleleri Sağlama 14 Kavramların

Detaylı

İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1 ÇAĞDAŞ EĞİTİMDE ÖĞRENCİ KİŞİLİK HİZMETLERİNİN YERİ VE ÖNEMİ BÖLÜM 2 EĞİTİM SÜRECİNDE REHBERLİK HİZMETLERİ

İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1 ÇAĞDAŞ EĞİTİMDE ÖĞRENCİ KİŞİLİK HİZMETLERİNİN YERİ VE ÖNEMİ BÖLÜM 2 EĞİTİM SÜRECİNDE REHBERLİK HİZMETLERİ İÇİNDEKİLER ÇAĞDAŞ EĞİTİMDE ÖĞRENCİ KİŞİLİK HİZMETLERİNİN YERİ VE ÖNEMİ BÖLÜM 1 Çağdaş Anlayışa Göre Eğitim...3 Eğitimin Amaçları...3 İşlevi....4 Okulun Yapısı...4 Öğrenci Kişilik Hizmetleri (Ö.K.H.)....5

Detaylı

REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK BÖLÜMÜ

REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK BÖLÜMÜ REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK BÖLÜMÜ Psikolojik Danışma ve Rehberlik RPD 201 Not II Uz. Gizem ÖNERİ UZUN Eğitimde Rehberlik *Rehberlik, bireyin en verimli bir şekilde gelişmesini ve doyum verici

Detaylı

İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... III ŞEKİLLER LİSTESİ. VIII ÇİZELGELER LİSTESİ.. IX EKLER LİSTESİ... IX BÖLÜM I. ÖĞRENCİ KİŞİLİK HİZMETLERİ VE REHBERLİK..

İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... III ŞEKİLLER LİSTESİ. VIII ÇİZELGELER LİSTESİ.. IX EKLER LİSTESİ... IX BÖLÜM I. ÖĞRENCİ KİŞİLİK HİZMETLERİ VE REHBERLİK.. İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ.... III ŞEKİLLER LİSTESİ. VIII ÇİZELGELER LİSTESİ.. IX EKLER LİSTESİ... IX BÖLÜM I. ÖĞRENCİ KİŞİLİK HİZMETLERİ VE REHBERLİK.. 11 Rehberliğin Amacı... 13 Psikolojik Danışma Ve Rehberlik

Detaylı

22. Baskı İçin... TEŞEKKÜR ve BİRKAÇ SÖZ

22. Baskı İçin... TEŞEKKÜR ve BİRKAÇ SÖZ 22. Baskı İçin... TEŞEKKÜR ve BİRKAÇ SÖZ Eğitimde Rehberlik Hizmetleri kitabına gösterilen ilgi, akademik yaşamımda bana psikolojik doyumların en büyüğünü yaşattı. 2000 yılının Eylül ayında umut ve heyecanla

Detaylı

MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ

MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM FAKÜLTESİ Fakültemiz 2809 sayılı Kanunun Ek 30. maddesi uyarınca Bakanlar Kurulunun 02.06.2000 tarih ve 2000-854 sayılı kararnamesiyle kurulmuş, 2001-2002 Eğitim

Detaylı

Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetlerinin Amacı Nedir?

Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetlerinin Amacı Nedir? Rehberlik Nedir? Psikolojik danışma ve rehberlik hizmetleri; bireyin kendini tanıması, anlaması, sahip olduğu gizil güçleri keşfetmesi, geliştirmesi ve bulunduğu topluma aktif uyum sağlayarak kendini gerçekleştirmesi

Detaylı

KPSS KONU ANLATIMI. Web: http://www.rehberlik.biz.tr Mail: civelek.murat@gmail.com

KPSS KONU ANLATIMI. Web: http://www.rehberlik.biz.tr Mail: civelek.murat@gmail.com KPSS KONU ANLATIMI Web: http://www.rehberlik.biz.tr Mail: civelek.murat@gmail.com 9. ÜNİTE REHBERLİK HİZMETLERİNDE ÖRGÜTSEL YAPI KPSS de bu bölümden bazen ortalama 1 soru gelmektedir. Bu bölümdeki sorular

Detaylı

İNSAN KAYNAKLARI UZMANI (YÖNETİCİSİ)

İNSAN KAYNAKLARI UZMANI (YÖNETİCİSİ) İNSAN KAYNAKLARI UZMANI (YÖNETİCİSİ) TANIM İşletmede çalışacak insan kaynağının sayısını ve niteliğini belirleyerek, insan kaynağının başarısını, moralini, motivasyonunu ve uyum düzeyini artırıcı çalışmaları

Detaylı

İŞ VE MESLEK DANIŞMANLIĞI HİZMETLERİ

İŞ VE MESLEK DANIŞMANLIĞI HİZMETLERİ İŞ VE MESLEK DANIŞMANLIĞI HİZMETLERİ 2 BİREYSEL GÖRÜŞME Yüz yüze yapılan görüşmelerdir. Danışanın yeterlilikleri ve yetkinlikleri doğrultusunda İşe yönlendirme Aktif programlara yönlendirme Ya da diğer

Detaylı

Kariyer ve Yetenek Yönetimi Ulusal Meslek Standardı

Kariyer ve Yetenek Yönetimi Ulusal Meslek Standardı Kariyer ve Yetenek Yönetimi Ulusal Meslek Standardı Süleyman ARIKBOĞA MYK Uzmanı İTÜ III. Ulusal Kariyer Çalıştayı 26 Şubat 2015, İstanbul Sunum Planı Mesleki Yeterlilik Kurumuna İlişkin Genel Bilgiler

Detaylı

GEDİZ ÜNİVERSİTESİ PSİKOLOJİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI

GEDİZ ÜNİVERSİTESİ PSİKOLOJİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI GEDİZ ÜNİVERSİTESİ PSİKOLOJİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI I. YARIYIL PSI 501 İleri İstatistik Zorunlu 3 0 3 8 Seçmeli Seçmeli 3 0 3 8 II. YARIYIL Seçmeli Seçmeli 3 0 3 8 Seçmeli Seçmeli 3 0 3 8 III. YARIYIL

Detaylı

YABANCI DİLLER MESLEKİ İNGİLİZCE (HALKLA İLİŞKİLER VE ORGANİZASYON HİZMETLERİ) MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

YABANCI DİLLER MESLEKİ İNGİLİZCE (HALKLA İLİŞKİLER VE ORGANİZASYON HİZMETLERİ) MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü YABANCI DİLLER MESLEKİ İNGİLİZCE (HALKLA İLİŞKİLER VE ORGANİZASYON HİZMETLERİ) MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2010 ANKARA ÖN SÖZ

Detaylı

KİŞİSEL GELİŞİM VE EĞİTİM LİDERLİK EĞİTİMİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

KİŞİSEL GELİŞİM VE EĞİTİM LİDERLİK EĞİTİMİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü KİŞİSEL GELİŞİM VE EĞİTİM LİDERLİK EĞİTİMİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2013 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile karşı

Detaylı

MEDİPOL ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM FAKÜLTESİ

MEDİPOL ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM FAKÜLTESİ MEDİPOL ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM FAKÜLTESİ Bir yıl sonrasını düşünüyorsan tohum ek; on yıl sonrasını düşünüyorsan ağaç dik; yüz yıl sonrasını düşünüyorsan insan yetiştir. Konfüçyüs REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK

Detaylı

BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ BİLGİSAYAR PROGRAMLAMA TEKNİKLERİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ BİLGİSAYAR PROGRAMLAMA TEKNİKLERİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ BİLGİSAYAR PROGRAMLAMA TEKNİKLERİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2009 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin

Detaylı

Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS. Rehberlik MB 403 7 3+0 3 3

Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS. Rehberlik MB 403 7 3+0 3 3 DERS BİLGİLERİ Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS Rehberlik MB 403 7 3+0 3 3 Ön Koşul Dersleri Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Türkçe Lisans Zorunlu / Yüz Yüze Dersin Koordinatörü

Detaylı

13. ULUSAL PSİKOLOJİK DANIŞMA VE REHBERLİK KONGRESİ BİLDİRİ ÖZETLERİ KİTABI. 07-09 Ekim, 2015 Mersin

13. ULUSAL PSİKOLOJİK DANIŞMA VE REHBERLİK KONGRESİ BİLDİRİ ÖZETLERİ KİTABI. 07-09 Ekim, 2015 Mersin 13. ULUSAL PSİKOLOJİK DANIŞMA VE REHBERLİK KONGRESİ BİLDİRİ ÖZETLERİ KİTABI 07-09 Ekim, 2015 Mersin 2 İÇİNDEKİLER Davet Mektubu... 5 Genel Bilgiler... 7 Kurullar... 8 Davetli Konuşmacılar... 12 Paneller

Detaylı

REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK BÖLÜMÜ

REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK BÖLÜMÜ REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK BÖLÜMÜ Psikolojik Danışma ve Rehberlik RPD 201 Not I Uz. Gizem ÖNERİ UZUN Çağdaş Eğitim *Toplumların ihtiyaç ve beklentileri durmadan değişmiş, eğitim de değişen bu

Detaylı

KİŞİSEL GELİŞİM VE EĞİTİM ETKİLİ VE HIZLI OKUMA MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

KİŞİSEL GELİŞİM VE EĞİTİM ETKİLİ VE HIZLI OKUMA MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü KİŞİSEL GELİŞİM VE EĞİTİM ETKİLİ VE HIZLI OKUMA MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2012 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile karşı

Detaylı

T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü. Eğitim Bilimleri Tezli Yüksek Lisans Programı Öğretim Planı. Ders Kodları AKTS

T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü. Eğitim Bilimleri Tezli Yüksek Lisans Programı Öğretim Planı. Ders Kodları AKTS Ders T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü Eğitim Bilimleri Tezli Yüksek Lisans Programı Öğretim Planı Tablo 1. ve Kredi Sayıları I. Yarıyıl Ders EPO501 Eğitimde Program Geliştirme 3 0 3 8

Detaylı

REHBER ÖĞRETMEN (PSİKOLOJİK DANIŞMAN)

REHBER ÖĞRETMEN (PSİKOLOJİK DANIŞMAN) TANIM Çalıştığı eğitim kurum ya da kuruluşunda; öğrencilerin ilgi, yetenek ve kişilik özelliklerini gerçekçi ve ayrıntılı olarak tanımalarına, kendilerine açık eğitim, meslek ve iş olanakları hakkında

Detaylı

İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1... 1 MESLEK DANIŞMANLIĞI HİZMETLERİNİN GELİŞİMİ...

İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1... 1 MESLEK DANIŞMANLIĞI HİZMETLERİNİN GELİŞİMİ... İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1... 1 MESLEK DANIŞMANLIĞI HİZMETLERİNİN GELİŞİMİ... 1 Meslek Seçimine Yardım Hizmetlerinin Gelişimi... 3 Meslek seçiminin dinamiğini açıklama girişimleri... 5 Avrupa Ülkelerinde Meslek

Detaylı

GRAFİK VE FOTOĞRAF BİLGİSAYAR DESTEKLİ REKLAM VE TASARIM MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

GRAFİK VE FOTOĞRAF BİLGİSAYAR DESTEKLİ REKLAM VE TASARIM MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü GRAFİK VE FOTOĞRAF BİLGİSAYAR DESTEKLİ REKLAM VE TASARIM MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2009 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin

Detaylı

AHŞAP TEKNOLOJİSİ BİLGİSAYAR DESTEKLİ PROJE ÇİZİMİ (AUTOCAD) MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

AHŞAP TEKNOLOJİSİ BİLGİSAYAR DESTEKLİ PROJE ÇİZİMİ (AUTOCAD) MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü AHŞAP TEKNOLOJİSİ BİLGİSAYAR DESTEKLİ PROJE ÇİZİMİ (AUTOCAD) MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2009 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin

Detaylı

ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ KADIN ARAŞTIRMALARI VE UYGULAMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ KADIN ARAŞTIRMALARI VE UYGULAMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ KADIN ARAŞTIRMALARI VE UYGULAMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ Amaç BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar MADDE 1- (1) Bu Yönetmeliğin amacı; Uludağ Üniversitesi Kadın Araştırmaları

Detaylı

ULUSAL EĞİTİM PPROGRAMI (UEP) NEDİR?

ULUSAL EĞİTİM PPROGRAMI (UEP) NEDİR? ULUSAL EĞİTİM PPROGRAMI (UEP) NEDİR? Ulusal Eğitim Programı, iki yıllık bir çalışma sonucunda ve çok sayıda akademisyen ve eğitimcinin görüşleri alınarak ülkemiz eğitim sisteminin iyiye ve doğruya dönüşmesi

Detaylı

AİLE VE TÜKETİCİ BİLİMLERİ İLK YARDIM MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

AİLE VE TÜKETİCİ BİLİMLERİ İLK YARDIM MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü AİLE VE TÜKETİCİ BİLİMLERİ İLK YARDIM MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2010 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile karşı

Detaylı

ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ EVDE ÇOCUK BAKIMI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ EVDE ÇOCUK BAKIMI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ EVDE ÇOCUK BAKIMI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2009 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile

Detaylı

BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ GRAFİK VE ANİMASYON TABANLI WEB SAYFASI HAZIRLAMA MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ GRAFİK VE ANİMASYON TABANLI WEB SAYFASI HAZIRLAMA MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ GRAFİK VE ANİMASYON TABANLI WEB SAYFASI HAZIRLAMA MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2009 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde

Detaylı

GÜZELLİK VE SAÇ BAKIM HİZMETLERİ CİLT BAKIMI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

GÜZELLİK VE SAÇ BAKIM HİZMETLERİ CİLT BAKIMI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü GÜZELLİK VE SAÇ BAKIM HİZMETLERİ CİLT BAKIMI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2008 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile

Detaylı

Yaşam Temelli Öğrenme. Yazar Figen Çam ve Esra Özay Köse

Yaşam Temelli Öğrenme. Yazar Figen Çam ve Esra Özay Köse Bilginin hızla yenilenerek üretildiği çağımızda birey ve toplumun geleceği, bilgiye ulaşma, bilgiyi kullanma ve üretme becerilerine bağlı bulunmaktadır. Bu becerilerin kazanılması ve hayat boyu sürdürülmesi

Detaylı

PAZARLAMA VE PERAKENDE SATIŞ GÖREVLİSİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

PAZARLAMA VE PERAKENDE SATIŞ GÖREVLİSİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü PAZARLAMA VE PERAKENDE SATIŞ GÖREVLİSİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2008 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile karşı

Detaylı

BİYOLOJİ ÖĞRETMENİ TANIM. Çalıştığı eğitim kurumunda, öğrencilere biyoloji ile ilgili eğitim veren kişidir. A- GÖREVLER

BİYOLOJİ ÖĞRETMENİ TANIM. Çalıştığı eğitim kurumunda, öğrencilere biyoloji ile ilgili eğitim veren kişidir. A- GÖREVLER TANIM Çalıştığı eğitim kurumunda, öğrencilere biyoloji ile ilgili eğitim veren kişidir. A- GÖREVLER KULLANILAN ARAÇ, GEREÇ VE EKİPMAN Biyoloji konusu ile ilgili hangi bilgi, beceri, tutum ve davranışların,

Detaylı

Eğitim Yönetimi ve Denetimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı (5 Zorunlu Ders+ 6 Seçmeli Ders)

Eğitim Yönetimi ve Denetimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı (5 Zorunlu Ders+ 6 Seçmeli Ders) Eğitim Yönetimi ve Denetimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı (5 Zorunlu Ders+ 6 Seçmeli Ders) Eğitim Yönetimi ve Denetimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı Dersin Kodu Dersin Adı T U/L Kredi ECTS EYD-504 Eğitim

Detaylı

ÖĞRETMENLİK VE ÖĞRETİM YETİŞKİNLER İÇİN OKUMA YAZMA ÖĞRETİCİLİĞİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

ÖĞRETMENLİK VE ÖĞRETİM YETİŞKİNLER İÇİN OKUMA YAZMA ÖĞRETİCİLİĞİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü ÖĞRETMENLİK VE ÖĞRETİM YETİŞKİNLER İÇİN OKUMA YAZMA ÖĞRETİCİLİĞİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2013 ANKARA ÖNSÖZ Günümüzde mesleklerin

Detaylı

YÖNETMELİK. Adıyaman Üniversitesinden: ADIYAMAN ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM

YÖNETMELİK. Adıyaman Üniversitesinden: ADIYAMAN ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM 27 Mayıs 2014 SALI Resmî Gazete Sayı : 29012 Adıyaman Üniversitesinden: YÖNETMELİK ADIYAMAN ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve

Detaylı

HALKLA İLİŞKİLER VE ORGANİZASYON HİZMETLERİ FUAR HOST/HOSTESİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

HALKLA İLİŞKİLER VE ORGANİZASYON HİZMETLERİ FUAR HOST/HOSTESİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü HALKLA İLİŞKİLER VE ORGANİZASYON HİZMETLERİ FUAR HOST/HOSTESİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2008 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin

Detaylı

BÜRO YÖNETİMİ VE SEKRETERLİK ALANI TEMEL SEKRETERLİK HİZMETLERİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

BÜRO YÖNETİMİ VE SEKRETERLİK ALANI TEMEL SEKRETERLİK HİZMETLERİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü BÜRO YÖNETİMİ VE SEKRETERLİK ALANI TEMEL SEKRETERLİK HİZMETLERİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2009 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin

Detaylı

www.binnuryesilyaprak.com

www.binnuryesilyaprak.com Türkiye de PDR Eğitimi ve İstihdamında Yeni Eğilimler Prof. Dr. Binnur YEŞİLYAPRAK Türk PDR-DER Başkanı 16 Kasım 2007 Adana Türkiye de Psikolojik Danışma ve Rehberlik Hizmetleri Başlangıcından günümüze

Detaylı

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Öğretmen Yetiştirme ve Geliştirme Genel Müdürlüğü MESLEKİ GELİŞİM EĞİTİM PROGRAMI

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Öğretmen Yetiştirme ve Geliştirme Genel Müdürlüğü MESLEKİ GELİŞİM EĞİTİM PROGRAMI T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Öğretmen Yetiştirme ve Geliştirme Genel Müdürlüğü MESLEKİ GELİŞİM EĞİTİM PROGRAMI EK-2 1. ETKİNLİĞİN ADI Rehberlik Kursu 2. ETKİNLİĞİN AMAÇLARI Bu faaliyeti başarı ile tamamlayan

Detaylı

ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ EVDE ÇOCUK BAKIMI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ EVDE ÇOCUK BAKIMI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ EVDE ÇOCUK BAKIMI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2013 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile karşı

Detaylı

MİLLÎ EĞİTİM UZMAN YARDIMCILIĞI GÜNCELLENMİŞ TEZ KONULARI LİSTESİ

MİLLÎ EĞİTİM UZMAN YARDIMCILIĞI GÜNCELLENMİŞ TEZ KONULARI LİSTESİ MİLLÎ EĞİTİM UZMAN YARDIMCILIĞI GÜNCELLENMİŞ TEZ KONULARI LİSTESİ (Not: Tez konuları listesi 25 yeni tez konusu da ilave edilerek güncellenmiştir.) 1. Öğretmen yetiştirme sisteminde mevcut durum analizi

Detaylı

SANAT VE TASARIM KUMLAMA TEKNİĞİ İLE RESİM MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

SANAT VE TASARIM KUMLAMA TEKNİĞİ İLE RESİM MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü SANAT VE TASARIM KUMLAMA TEKNİĞİ İLE RESİM MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2009 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde sanat dallarının değişim

Detaylı

MUHASEBE VE FİNANSMAN TEMEL MUHASEBE MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

MUHASEBE VE FİNANSMAN TEMEL MUHASEBE MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü MUHASEBE VE FİNANSMAN TEMEL MUHASEBE MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2009 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile karşı

Detaylı

*Öğrencilere adaptasyonlarının ilk aşamasında destek ve öğretimin düzenli bir şekilde yürümesini sağlamak

*Öğrencilere adaptasyonlarının ilk aşamasında destek ve öğretimin düzenli bir şekilde yürümesini sağlamak 2012 2013 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI BİL DERSHANELERİ REHBERLİK HİZMETLERİ YILLIK ÇERÇEVE PROGRAMI AY HAFTA YAPILACAK FAALİYETLER AMAÇLAR YÖNTEM- TEKNİKLER KAYNAKLAR SINIFLAR EYLÜL *Oryantasyon amaçlı Rehberlik

Detaylı

MUHASEBE VE FİNANSMAN DIŞ TİCARET UZMANLIK EĞİTİMİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

MUHASEBE VE FİNANSMAN DIŞ TİCARET UZMANLIK EĞİTİMİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü MUHASEBE VE FİNANSMAN DIŞ TİCARET UZMANLIK EĞİTİMİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2013 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile

Detaylı

HALKLA İLİŞKİLER VE ORGANİZASYON HİZMETLERİ FUAR STAND ELEMANI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

HALKLA İLİŞKİLER VE ORGANİZASYON HİZMETLERİ FUAR STAND ELEMANI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü HALKLA İLİŞKİLER VE ORGANİZASYON HİZMETLERİ FUAR STAND ELEMANI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2008 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin

Detaylı

T.C. MARMARA ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ

T.C. MARMARA ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ T.C. MARMARA ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ UYGULADIĞI EĞİTİM, ULUSAL TIP EĞİTİMİ AKREDİTASYON KURULU (UTEAK) TARAFINDAN AKREDİTE EDİLEN ÜLKEMİZDEKİ SAYILI TIP FAKÜLTELERİNDEN BİRİSİ http://tip.marmara.edu.tr

Detaylı

T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü. Eğitim Programları ve Öğretimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı Öğretim Planı.

T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü. Eğitim Programları ve Öğretimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı Öğretim Planı. Ders T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü Eğitim Programları ve Öğretimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı Öğretim Planı Tablo 1. ve Kredi Sayıları I. Yarıyıl Ders EPO535 Eğitimde Araştırma Yöntemleri

Detaylı

MÜZİK VE GÖSTERİ SANATLARI UYGULAMALI TİYATRO MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

MÜZİK VE GÖSTERİ SANATLARI UYGULAMALI TİYATRO MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü MÜZİK VE GÖSTERİ SANATLARI UYGULAMALI TİYATRO MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2010 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim

Detaylı

HALKLA İLİŞKİLER VE TANITIM ELEMANI

HALKLA İLİŞKİLER VE TANITIM ELEMANI HALKLA İLİŞKİLER VE TANITIM ELEMANI TANIM Çalıştığı kurumun tanınmasını, çalışmalarına karşı insanlarda olumlu izlenimler uyandırmasını, çevresiyle iyi ilişkiler kurmasını ve saygınlığını artırmasını sağlamak

Detaylı

HASTA VE YAŞLI HİZMETLERİ CENAZE HİZMETLERİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

HASTA VE YAŞLI HİZMETLERİ CENAZE HİZMETLERİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü HASTA VE YAŞLI HİZMETLERİ CENAZE HİZMETLERİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2010 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile

Detaylı

ÖĞRETMENLİK VE ÖĞRETİM AİLE DANIŞMANI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

ÖĞRETMENLİK VE ÖĞRETİM AİLE DANIŞMANI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. Millî Eğitim Bakanlığı Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü ÖĞRETMENLİK VE ÖĞRETİM AİLE DANIŞMANI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2012 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile karşı karşıya

Detaylı

SPOR KARATE (BEYAZ KUŞAK) MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

SPOR KARATE (BEYAZ KUŞAK) MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü SPOR KARATE (BEYAZ KUŞAK) MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2010 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile karşı karşıya olması

Detaylı

GAZETECİLİK DİJİTAL FOTOĞRAFÇILIK MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

GAZETECİLİK DİJİTAL FOTOĞRAFÇILIK MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü GAZETECİLİK DİJİTAL FOTOĞRAFÇILIK MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2011 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile karşı karşıya

Detaylı

Sayın Bakan, Başbakanlık Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Genel. Kurumu Genel Müdürü, Danışma Kurulu Üyeleri, Kurumların Saygıdeğer

Sayın Bakan, Başbakanlık Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Genel. Kurumu Genel Müdürü, Danışma Kurulu Üyeleri, Kurumların Saygıdeğer Sayın Bakan, Başbakanlık Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Genel Kurumu Genel Müdürü, Danışma Kurulu Üyeleri, Kurumların Saygıdeğer Temsilcileri, Hepinizi saygıyla selamlıyorum, Başbakanlık Sosyal

Detaylı

NAMIK KEMAL ORTAOKULU

NAMIK KEMAL ORTAOKULU T.C. ÇİNE KAYMAKAMLIĞI NAMIK KEMAL ORTAOKULU -SOSYAL OKUL, SOSYAL İNSAN- 2014 201 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI 2014 201 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI NAMIK KEMAL ORTAOKULU PSİKOLOJİK DANIŞMA VE REHBERLİK HİZMETLERİ ÇERÇEVE

Detaylı

RADYO-TELEVİZYON MUHABİRİ

RADYO-TELEVİZYON MUHABİRİ TANIM Haber kaynakları ile ilişki kurarak sürekli haber toplayan, gerektiğinde olayları yerinde izleyen, haberi yazılı veya sözlü olarak bağlı bulunduğu radyo veya televizyon kurumuna ileten kişidir. A-

Detaylı

BELGESİ. YÜKSEK PLANLAMA KURULU KARARI Tarih: 05.06.2009 Sayı: 2009/21

BELGESİ. YÜKSEK PLANLAMA KURULU KARARI Tarih: 05.06.2009 Sayı: 2009/21 TÜRKİYE HAYAT BOYU ÖĞRENME STRATEJİ BELGESİ YÜKSEK PLANLAMA KURULU KARARI Tarih: 05.06.2009 Sayı: 2009/21 Dr. Mustafa AKSOY Hayat Boyu Öğrenmenin Geliştirilmesi Operasyon Koordinatörü mustafaaksoy@meb.gov.tr

Detaylı

EĞİTİMDE İYİ ÖRNEKLER KONFERANSI 2012

EĞİTİMDE İYİ ÖRNEKLER KONFERANSI 2012 EĞİTİMDE İYİ ÖRNEKLER KONFERANSI 2012 İYİ UYGULAMA/MATERYAL BAŞVURULARI İÇİN ÇAĞRI www.egitimdeiyiornekler.org Eğitimde İyi Örnekler Konferansı 2012, 31 Mart 2012 tarihinde Sabancı Üniversitesi yerleşkesinde

Detaylı

MAKİNE TEKNOLOJİSİ BİLGİSAYAR DESTEKLİ 3 BOYUTLU TASARIM - CATIA GELİŞTİRME VE UYUM EĞİTİMİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

MAKİNE TEKNOLOJİSİ BİLGİSAYAR DESTEKLİ 3 BOYUTLU TASARIM - CATIA GELİŞTİRME VE UYUM EĞİTİMİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü MAKİNE TEKNOLOJİSİ BİLGİSAYAR DESTEKLİ 3 BOYUTLU TASARIM - CATIA GELİŞTİRME VE UYUM EĞİTİMİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2014 ANKARA

Detaylı

SİNOP ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

SİNOP ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar SİNOP ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 - (1) Bu Yönetmeliğin amacı; Sinop Üniversitesi Rektörlüğüne bağlı

Detaylı

BÜRO YÖNETİMİ BİLGİ VE BELGE YÖNETİMİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

BÜRO YÖNETİMİ BİLGİ VE BELGE YÖNETİMİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü BÜRO YÖNETİMİ BİLGİ VE BELGE YÖNETİMİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2013 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile karşı karşıya

Detaylı

GRAFİK VE FOTOĞRAF FOTOĞRAF BASKI OPERATÖRÜ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

GRAFİK VE FOTOĞRAF FOTOĞRAF BASKI OPERATÖRÜ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü GRAFİK VE FOTOĞRAF FOTOĞRAF BASKI OPERATÖRÜ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2008 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile

Detaylı

BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ WEB TASARIMI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ WEB TASARIMI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ WEB TASARIMI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2013 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile karşı karşıya

Detaylı

DENİZCİLİK UZATMA AĞI DONAMI VE AVCILIĞI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

DENİZCİLİK UZATMA AĞI DONAMI VE AVCILIĞI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü DENİZCİLİK UZATMA AĞI DONAMI VE AVCILIĞI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2012 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile karşı karşıya

Detaylı

Sütlüce YERLEŞKESİ İLETİŞİM FAKÜLTESİ. Halkla İlİşkİler Bölümü Görsel İletİşİm Tasarımı Bölümü Medya ve İletİşİm Sİstemlerİ Bölümü Reklamcılık Bölümü

Sütlüce YERLEŞKESİ İLETİŞİM FAKÜLTESİ. Halkla İlİşkİler Bölümü Görsel İletİşİm Tasarımı Bölümü Medya ve İletİşİm Sİstemlerİ Bölümü Reklamcılık Bölümü Sütlüce YERLEŞKESİ İLETİŞİM FAKÜLTESİ Halkla İlİşkİler Bölümü Görsel İletİşİm Tasarımı Bölümü Medya ve İletİşİm Sİstemlerİ Bölümü Reklamcılık Bölümü Bilginin sürekli bir gelişme içinde bulunduğu ve bilgi

Detaylı

2014 2015 Öğretim Yılı Rehberlik Çerçeve Programı kapsamlı gelişimsel psikolojik danışmanlık hizmetleri anlayışına bağlı kalınarak hazırlanmıştır.

2014 2015 Öğretim Yılı Rehberlik Çerçeve Programı kapsamlı gelişimsel psikolojik danışmanlık hizmetleri anlayışına bağlı kalınarak hazırlanmıştır. K. K. T. C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI EĞİTİM ORTAK HİZMETLER DAİRESİ MÜDÜRLÜĞÜ PSİKOLOJİK DANIŞMA REHBERLİK VE ARAŞTIRMA ŞUBESİ 2014 2015 Öğretim Yılı Rehberlik Çerçeve Programı kapsamlı gelişimsel psikolojik

Detaylı

YABANCI DİLLER MESLEKİ İTALYANCA (AYAKKABI) MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

YABANCI DİLLER MESLEKİ İTALYANCA (AYAKKABI) MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü YABANCI DİLLER MESLEKİ İTALYANCA (AYAKKABI) MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2013 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile karşı

Detaylı

Sınıf Öğretmenliği Anabilim Dalı Yüksek Lisans Ders İçerikleri

Sınıf Öğretmenliği Anabilim Dalı Yüksek Lisans Ders İçerikleri Sınıf Öğretmenliği Anabilim Dalı Yüksek Lisans Ders İçerikleri Okuma-Yazma Öğretimi Teori ve Uygulamaları ESN721 1 3 + 0 7 Okuma yazmaya hazıroluşluk, okuma yazma öğretiminde temel yaklaşımlar, diğer ülke

Detaylı

SERAMİK VE CAM TEKNOLOJİSİ ÖN ÜFLEMECİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

SERAMİK VE CAM TEKNOLOJİSİ ÖN ÜFLEMECİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü SERAMİK VE CAM TEKNOLOJİSİ ÖN ÜFLEMECİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2008 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile karşı

Detaylı

SOSYAL HİZMET UZMANI (SOSYAL ÇALIŞMACI)

SOSYAL HİZMET UZMANI (SOSYAL ÇALIŞMACI) TANIM Ekonomik, sosyal ve kültürel yönden sıkıntı içinde bulunan kişi, grup ve topluluklara sorunlarını tanıyıp çözümlemelerinde sahip oldukları olanakları kullanma ve çevredeki olanakları araştırma ve

Detaylı

YABANCI DİL ÖĞRETMENİ

YABANCI DİL ÖĞRETMENİ TANIM Çalıştığı eğitim kurum ya da kuruluşunda; öğrencilere ya da yetişkinlere, İngilizce, Fransızca, Almanca, Japonca ve Arapça dillerinden birinde eğitim veren kişidir. A- GÖREVLER Yabancı dil ile ilgili

Detaylı

R E H B E R L İ K B Ü L T E N İ - 1

R E H B E R L İ K B Ü L T E N İ - 1 1886 ÖZEL GETRONAGAN ERMENİ LİSESİ R E H B E R L İ K B Ü L T E N İ - 1 2010 2011 Bilgili olduğumuz oranda özgür oluruz. Sokrates 9. S ı n ı f l a r LĠSELĠ OLMAK ve REHBERLĠK SERVĠSĠNĠN TANITIMI Sevgili

Detaylı

SATIŞ & PAZARLAMA İLETİŞİM VE MÜŞTERİ MEMNUNİYETİ EĞİTİMİ

SATIŞ & PAZARLAMA İLETİŞİM VE MÜŞTERİ MEMNUNİYETİ EĞİTİMİ SATIŞ & PAZARLAMA İLETİŞİM VE MÜŞTERİ MEMNUNİYETİ EĞİTİMİ Genel Amaç İş yaşamında başarılı olmak ve rakiplerinden sıyrılarak farklılık yaratarak isteyen kişi ve kuruluşlara yönelik olarak, akademik bilgiler

Detaylı

İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ KARİYER GELİŞTİRME UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ KARİYER GELİŞTİRME UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ KARİYER GELİŞTİRME UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç Madde 1 - (1) Bu Yönetmeliğin amacı, İstanbul Üniversitesi Kariyer

Detaylı

YABANCI DİLLER MESLEKİ RUSÇA (KONAKLAMA VE SEYAHAT HİZMETLERİ) MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

YABANCI DİLLER MESLEKİ RUSÇA (KONAKLAMA VE SEYAHAT HİZMETLERİ) MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü YABANCI DİLLER MESLEKİ RUSÇA (KONAKLAMA VE SEYAHAT HİZMETLERİ) MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2010 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin

Detaylı

PROJE YAPIM VE YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ 09071067 ŞEYMA GÜLDOĞAN

PROJE YAPIM VE YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ 09071067 ŞEYMA GÜLDOĞAN PROJE YAPIM VE YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ 09071067 ŞEYMA GÜLDOĞAN İnsan kaynakları bir organizasyondaki tüm çalışanları ifade eder. Diğer bir deyişle organizasyondaki yöneticiler, danışmanlar,

Detaylı

SERAMİK VE CAM TEKNOLOJİSİ KESME DEKORCU MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

SERAMİK VE CAM TEKNOLOJİSİ KESME DEKORCU MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü SERAMİK VE CAM TEKNOLOJİSİ KESME DEKORCU MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2008 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile karşı

Detaylı

IFLA/UNESCO Çok Kültürlü Kütüphane Bildirisi

IFLA/UNESCO Çok Kültürlü Kütüphane Bildirisi Bu bildiri UNESCO Genel Konferansı nın 35. oturumunda onaylanmıştır. IFLA/UNESCO Çok Kültürlü Kütüphane Bildirisi Çok Kültürlü Kütüphane Hizmetleri: Kültürler Arasında İletişime Açılan Kapı İçinde yaşadığımız

Detaylı

ÖĞRETMENLER İÇİN YARATICI DRAMA

ÖĞRETMENLER İÇİN YARATICI DRAMA ÖĞRETMENLER İÇİN YARATICI DRAMA ETKİN ÖĞRENCİ REHBER ÖĞRETMEN AKADEMİK BAŞARI ARS TRAINING OLARAK AMACIMIZ; MİLLİ EĞİTİM MÜFREDATINA UYGUN OLARAK GELİŞTİRİLEN YARATICI DRAMA PROGRAMINI, UYGUN ÖĞRENME YAŞANTILARI

Detaylı