TÜRK SAVUNMA SANAYİNE UYGUN TEKNOLOJİ HAZIRLIK DÜZEYLERİ (THD): ANKARA UYGULAMASI

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "TÜRK SAVUNMA SANAYİNE UYGUN TEKNOLOJİ HAZIRLIK DÜZEYLERİ (THD): ANKARA UYGULAMASI"

Transkript

1 .C. KARA HARP OKULU SAVUNMA BİLİMLERİ ENSİÜSÜ EKNOLOJİ YÖNEİMİ ANA BİLİM DALI ÜRK SAVUNMA SANAYİNE UYGUN EKNOLOJİ HAZIRLIK DÜZEYLERİ (HD): ANKARA UYGULAMASI YÜKSEK LİSANS EZİ Hazırlayan anyel ÇAKMAK ez Danışmanı Prof. Dr. Y.Müh. Alb. aner ALUNOK ANKARA 2008

2

3

4

5 EZ ANIIM FORMU EZİN ARİHİ : EZİN İPİ : Yüksek Lisans ezi EZİN BAŞLIĞI : ürk Savunma Sanayine Uygun eknoloji Hazırlık Düzeyleri (HD): Ankara Uygulaması EZİN YAPILDIĞI BİRİM : Kara Harp Okulu Savunma Bilimleri Enstitüsü eknoloji Yönetimi Ana Bilim Dalı SPONSOR KURULUŞ : DAĞIIM LİSESİ : Kara Harp Okulu Savunma Bilimleri Enstitüsü ez Hazırlama, Onay, Dağıtım Muhafaza Esasları Kılavuzunda Belirtilen Yerlere EZİN ÖZEİ : Bu tez çalışmasında, Ankara'da yerleşik savunma sanayi firmalarına eknoloji Hazırlık Düzeyleri -echnology Readiness Lels (RL) Farkındalık anketi uygulanmış uzman görüşlerine başvurulmuştur. ürk savunma sanayi alt yapısına savunma sanayi geliştirme politikalarına uygun bir eknoloji Hazırlık Düzeyleri Hesaplayıcısı oluşturulması ihtiyacı ortaya konulmuş uygun nitelikte oluşturulacak bir eknoloji Hazırlık Düzeyleri Hesaplayıcısı algoritması önerilmiştir. ANAHAR KELİMELER : ürk Savunma Sanayii, RL, eknoloji Hazırlık Düzeyleri, Farkındalık Analizi, Hesaplayıcı Algoritması SAYFA SAYISI : 187 GİZLİLİK DERECESİ : asnif Dışı

6

7 .C. KARA HARP OKULU SAVUNMA BİLİMLERİ ENSİÜSÜ EKNOLOJİ YÖNEİMİ ANA BİLİM DALI ÜRK SAVUNMA SANAYİNE UYGUN EKNOLOJİ HAZIRLIK DÜZEYLERİ (HD): ANKARA UYGULAMASI YÜKSEK LİSANS EZİ Hazırlayan anyel ÇAKMAK ez Danışmanı Prof. Dr. Y. Müh. Alb. aner ALUNOK ANKARA

8

9

10

11 EŞEKKÜR Başta Kara Harp Okulu Komutanı ümgeneral evfik ÖZKILIÇ olmak üzere Kara Harp Okulu Komutanlığı na, bu çalışmanın ortaya çıkmasında tecrübeleri değerli görüşleriyle yönlendiren büyük bir ilgiyle destek olan, tez danışmanım Sayın Prof. Dr. Y. Müh. Alb. aner ALUNOK a, her konuda desteğini ilgisini esirgemeyen Anabilim Dalı Başkanım Y. Müh. Alb. Bekir KAZANDIR a, ikili tez uygulamasında birlikte çalışmış olduğum çok değerli arkadaşım, Mu. (OBI) Yzb. Bülent AKGÜL e şükranlarımı sunmayı bir borç bilirim. ez çalışmamın çeşitli aşamalarında, tecrübelerini bilgilerini esirgemeyen değerli firma yetkilileri, uzmanlar kamu kurum kuruluş yöneticilerine teşekkürlerimi sunarım. Bana her zaman cesaret ren, tez çalışmamı rahat bir şekilde yürütebilmem için elinden geleni yapan, her yönüyle örnek aldığım çok değerli sevgili babam Alişır ÇAKMAK a, sıcacık, huzur dolu bir yuva yaratarak eğitimim esnasında beni hiç yalnız bırakmayan biricik annem Saadet ÇAKMAK sevgili kardeşlerime, minnetlerimi sevgilerimi sunarım. i

12 .C. KARA HARP OKULU SAVUNMA BİLİMLERİ ENSİÜSÜ EKNOLOJİ YÖNEİMİ ANA BİLİM DALI ANKARA 2007 ÜRK SAVUNMA SANAYİNE UYGUN EKNOLOJİ HAZIRLIK DÜZEYLERİ (HD): ANKARA UYGULAMASI YÜKSEK LİSANS EZİ anyel ÇAKMAK ÖZE Savunma alanındaki sistem ihtiyaçlarının beklentilere uygun, maliyet zaman etkin programlar ile karşılanması yaklaşımı, etkili savunma teknolojileri geliştirme stratejilerinin uygulanması savunma sanayisinin gelişmesi bakımından çok büyük bir önem taşımaktadır. Ülkemizde yerleşik savunma sanayi firmalarının araştırma kurumlarının teknoloji sahiplik hazırlık düzeylerinin tespit edilmesi, yapılacak yatırımlar için yol gösterici olacaktır. Bu maksada dayalı olarak, dünyada yapılan askeri sivil çalışmaların incelenmesi alınan derslerin savunma projelerinin yönetim mekanizmalarında kullanılması uygun görülmüştür. Ankara'da yerleşik savunma sanayi firmalarına eknoloji Hazırlık Düzeyleri -echnology Readiness Lels (RL) Farkındalık anketi uygulanmış uzman görüşlerine başvurulmuştur. ürk savunma sanayi alt yapısına savunma sanayi geliştirme politikalarına uygun bir eknoloji Hazırlık Düzeyleri Hesaplayıcısı oluşturulması ihtiyacı ortaya konulmuş Ar-Ge yatırım işbirlikleri için karar ricilerin kullanabileceği, etkin kullanımı kolay bir eknoloji Hazırlık Düzeyleri Hesaplayıcısının algoritması hazırlanmıştır. Anahtar Kelimeler : ürk Savunma Sanayii, RL, eknoloji Hazırlık Düzeyleri, Farkındalık Analizi, Hesaplayıcı Algoritması ez Yöneticisi : Prof. Dr. Y. Müh. Alb. aner ALUNOK Sayfa Sayısı : 187 ii

13 .C. URKISH MILIARY ACADEMY DEFENSE SCIENCES INSIUE DEPARMEN OF ECHNOLOGY MANAGEMEN ANKARA 2008 ECHNOLOGY READINESS LEVELS (RLs) CONVENIEN FOR URKISH DEFENSE INDUSRY: APPLICAION IN ANKARA MASER HESIS anyel CAKMAK ABSRAC o ser the needs of defense systems budget, time and resources effecti delopment programs is ry important to apply the best and valuable strategies and to grow the defense industry in a country. Determining technology readiness lels of defense firms and research organizations will be a ry important diagnostic of designing the consortiums and the financing the technology delopment programs. Around this prediction, academic and applicable studies of army and civil organizations ha been researched and the lessons learned in other countries about RLs ha been analyzed in this study and questionnaire of awareness of RLs and RL Calculator applied to defense firms in Ankara, and than interviews ha been held with the technology delopers, firms speakers and defense authorities in Ankara. Around these applications, an software is recommended as a useable, practical and efficient assessment tool of RLs to make decisions about research and delopment of new technologies or transferring technologies for new defense systems. Keywords :urkish Defense Industry, RLs, Readiness Lels, Awareness analysis, Calculator algorithm Advisor : Prof. Col. aner ALUNOK Number of Pages : 187 iii echnology

14 İÇİNDEKİLER Sayfa eşekkür... i Özet... ii Abstract... iii İçindekiler... iv ablolar Listesi... vi Şekiller Listesi... viii Kısaltmalar Listesi... xi Giriş... 1 BİRİNCİ BÖLÜM... 3 EKNOLOJİ YÖNEİMİ VE EKNOLOJİ PLANLAMASI EKNOLOJİ YÖNEİMİ... 3 a. eknolojinin anımı... 3 b. eknoloji Sınıflandırmaları... 9 c. eknoloji Yönetimi eknoloji Planlaması d. eknoloji Geliştirme Süreci eknolojinin Sisteme Kazandırılması 18 e. eknoloji Geliştirme eknoloji Geçişi Süreçlerinde Ortaya Çıkan Riskler f. eknoloji Olgunluğu ÜRKİYE DE SAVUNMA ALANINDA EKNOLOJİ YÖNEİMİ...31 b. Milli Savunma Bakanlığı Savunma eknolojileri Bilgi Sistemi (SBS) 31 c. Savunma Sanayi Müsteşarlığı, ürk Savunma Sanayi Stratejik Bilgi abanı Projesi (SRAB) d. UBİAK Ulusal Araştırma Altyapısı Bilgi Sistemi (ARABİS)...36 İKİNCİ BÖLÜM EKNOLOJİ HAZIRLIK DÜZEYLERİ iv

15 1. EKNOLOJİ HAZIRLIK DÜZEYLERİ a. NASA da Geliştirilen eknoloji Hazırlık Düzeylerinin İncelenmesi38 b. Bir eknoloji Risk Yönetim Aracı Olarak RL c. AFRL de Hazırlanan eknoloji Hazırlık Düzeyleri Hesaplayıcısının İncelenmesi d. Diğer eknoloji Hazırlık Düzeyi espit Etme Metotları DİĞER HAZIRLIK DÜZEYLERİ a. Özel eknoloji Hazırlık Düzeyleri b. Üretim Hazırlık Düzeyleri c. Entegrasyon Hazırlık Düzeyleri Sistem Hazırlık Düzeyleri ÜRK SAVUNMA SANAYİİNE ÖZGÜ OLAN BİR RL HESAPLAYICISININ GELİŞİRİLMESİ İHİYACI...91 a. RL in Eksiklikleri Yapılan Eleştiriler b. ürk Savunma Sanayi eknoloji Geliştirme Politikaları, Vizyon 2023 Çalışması RL ÜÇÜNCÜ BÖLÜM UYGULAMA İLGİLİ KURUMLARDA VE ÜRK SAVUNMA SANAYİ FİRMALARINDA YAPILAN UYGULAMALAR a. Savunma Alanında Faaliyet Gösteren Kurumların Yetkilileri ile Yapılan Mülakatlar b. Savunma Sanayi Firmaları Yetkilileri İle Yapılan Mülakatlar RL FARKINDALIK ANKEİ UYGULAMASI a. Anket Uygulamasının Amacı b. Örneklem Alanının Belirlenmesi DÖRDÜNCÜ BÖLÜM DEĞERLENDİRME RL FARKINDALIK ANKEİ DEĞERLENDİRME SONUÇLARI ÜRK SAVUNMA SANAYİİNE ÖZGÜ OLAN RL HESAPLAYICISI İÇİN ÖNERİLEN ALGORİMA: RL a. anım b. Kullanıcıya Yönelik Sorular c. eknoloji ürleri d. Hazırlık Düzeyi Kategorileri v

16 e. Düzeylerde Yer Alan Sorular f. Diğer Sorular g. Hazırlık Düzeyi Hesaplama Algoritması h. Çıktı Sayfaları BEŞİNCİ BÖLÜM SONUÇ VE ÖNERİLER SONUÇ ÖNERİLER KAYNAKÇA EKLER LİSESİ ABLOLAR LİSESİ Sayfa ablo- 1: DoD RL tanımları, (DoD, 2002: 183, 184) ablo -2: Ürün Geliştirme Programlarının Maliyet Zaman Performansları (GAO\NSIAD, 1999: 27) ablo -3: MDA, Olgunluk Kontrol Listesi Şablonu ablo- 4: Üretim Hazırlık Düzeyleri (MRLs) (DoD, DUSD S&, 2003: EK G-4) ablo 5: IRL tanımları (Sauser diğerleri, 2006a: 6) ablo -6:Sistem Hazırlık Düzeyleri (SRL) (Sauser diğerleri 2006a: 7) ablo- 7: Önerilen hesaplayıcıda yer alan 1. düzey soruları ablo -8: Önerilen hesaplayıcıda yer alan 2. düzey soruları ablo- 9: Önerilen hesaplayıcıda yer alan 3. düzey soruları ablo -10: Önerilen hesaplayıcıda yer alan 4. düzey soruları vi

17 ablo -11: Önerilen hesaplayıcıda yer alan 5. düzey soruları ablo -12: Önerilen hesaplayıcıda yer alan 6. düzey soruları ablo -13: Önerilen hesaplayıcıda yer alan 7. düzey soruları ablo -14: Önerilen hesaplayıcıda yer alan 8. düzey soruları ablo -15: Önerilen hesaplayıcıda yer alan 9. düzey soruları vii

18 ŞEKİLLER LİSESİ Sayfa Şekil- 1: eknoloji Yol Haritası (Phaal diğerleri, 2003: 10) Şekil- 2: Savunma Sistemleri Ve eknoloji Geliştirme Süreci (DoDI, : 2) Şekil -3: eknoloji Geliştirme eknoloji Geçişi Süreçlerinin Dengeli Olarak Yürütülmesi (Forrester, 2003: 1) Şekil -4: eknoloji S Eğrisi (Christensen, 2004: 209) Şekil -5: Birbirini takip eden teknolojilerin S eğrileri (Christensen, 2004: 213) Şekil- 6: eknolojinin gelişim aşamaları S Eğrisi (Rouse diğerleri, 2000: 68) Şekil- 7 : eknoloji Hazırlık Düzeyleri (Nolte, 2003: 19) Şekil -8: RL eknoloji Riskleri (GAO\NSIAD, 1999: 24) Şekil -9: Ford Firmasının eknoloji Olgunluğu İle Sistem Gereksinimlerini İlişkilendirmesi (1999: 43) Şekil -10: Yeni Bir Sistem Geliştirme Programında emel Adımlar (DoD, DUSD S&, 2003: EK A-4) Şekil -11 :RA Akış Şeması (DoD, DUSD S&, 2003: 31) Şekil -12: DoD nin sistem teknoloji geliştirme süreci (DoD, DUSD S&, 2003: EK A-5) Şekil -13: AFRL RL Calculator Documantation v 2.2 Ana Sayfası...64 Şekil -14: AFRL RL Calculator v 2.2 Özet Sayfasında eknoloji ipi Ve Hazırlık Düzeyi Seçeneklerinin Seçildiği Kutular viii

19 Şekil -15: AFRL RL Calculator v. 2.2 Özet Sayfasında Sonuçların Gösterilmesi Şekil -16: AFRL RL Calculator v. 2.2 Hesaplama Sayfası Şekil -17: AFRL RL Calculator v. 2.2, RL Hesaplama Algoritması Şeması (RL Calculator Release notes) Şekil -18: eknoloji Hazırlık Düzeyleri Değerlendirme Matrisi (Bilbro, 2007: 31) Şekil -19: BRL, İlaç için yapılan RL 4 tanımı (DoD, DUSD S&, 2003: EK F-9) Şekil -20: USAMRMC eknoloji Hazırlık Değerlendirme şeması (DoD, DUSD S&, 2003: EK F-6) Şekil -21: RL in Mars Climate Orbiter Sisteminde Kullanılmasından Bir Örnek (Sauser diğerleri 2006b: 10) Şekil -22: SRL, RL IRL ilişkisi (Sauser diğerleri 2006b: 11) Şekil -23: Savunma Bilim eknoloji Stratejisi (Akçay, 2006: 14) Şekil -24: Proje, Ürün eknolojiler için Katmanlı Sınıflama Modeli (UBİAK, 2005: 8) Şekil -25: RL Hakkında Bilgi Sahibi Olan Firma Sayısının oplam Firmalara Göre Durumu Şekil -26: RL Sistematiğini Projelerinde Kullanan Firma Sayısının, oplam Firma Sayısına Göre Durumu Şekil -27: Örneklem Kapsamında Ana Yüklenicilik Ve Alt Yüklenicilik Faaliyetleri Gösteren Firma Sayıları Şekil -28: Sanayi Hizmet Sektörlerinde Yapılan eknolojik Yenilik ürleri (ÜİK, 2006) ix

20 Şekil -29: Önerilen eknoloji hazırlık Düzeyleri Hesaplayıcısı Algoritması Akış Şeması Şekil -30: Kullanıcıya Yönelik Soruların Sonuçlarının Çıktı Sayfasında Yıldızlarla Gösterimi Şekil -31: eknolojiye Ait Özellik Özelliklerin Bayrak Simgesiyle Gösterilmesi Şekil -32: eknolojinin Çift Kullanılabilirlik Özelliğinin Şapka Amblemi İle Gösterilmesi Şekil -33: Önerilen hesaplayıcıda eknolojinin Entegre Olacağı, Sistem, Alt Sistem/Bileşen Ve eknolojinin Ağaç Diyagramı Şeklinde Gösterilmesi x

21 KISALMALAR LİSESİ Ar-Ge : Araştırma Geliştirme ABD : Amerika Birleşik Devletleri AFRL : ABD Hava Kuvtleri Araştırma Laboratuarı AİP : Ar-Ge İhtiyaçları Planı AQAP : Allied Quality Assurance Publications ARBİS : ÜBİAK Araştırmacı Bilgi Sistemi A&L : Acquisition, echnology and Logistics BİLKARDEM : GenKur. Bilimsel Karar Destek Merkezi BRL : Biomedical echnology Readiness Lels CECOM : Communications Electronics Command DoD : U.S. Department of Defense DoDD : Department of Defense Documentation DoDI Department of Defense Instruction DUSD : Deputy Under Secretary of Defence GAO : US General Accounting Office GAO\NSIAD : GenKur : Genelkurmay Başkanlığı HİP : Müşterek Kuvt Harekât İhtiyaçları Dökümanı IPPD : Integrated Product and Process Delopment IRL : Integration Readiness Lels MCL : Maturity Control List MDA : Milestone Decision Authorities ModSim : Modelleme Simülasyon MRL : Manufacturing Readiness Lels MSB : Milli Savunma Bakanlığı General Accounting Office\National Security and International Affairs Division xi

22 NASA : National Aeronautics and Space Administration NAO : North Atlantic reaty Organization NSBRI : U.S. National Space Biomedical Research Institute OYEP : On Yıllık emin edarik Programı PM : Project Manager PRL : Programmatic Readiness Lels PY : Proje Yöneticisi RA : Research and echnology Agency RO : Research echnology Organization S& : Science and echnology SAGEP : Savunma Geliştirme eknoloji Planları SAGEPR : Savunma Araştırma eknoloji Programı SARGES Savunma Havacılık Uzay Araştırma eknoloji : Projeleri anımlama Planlama Yönlendirme Kontrol Sistemi SaSaD : Savunma Sanayicileri Derneği SHP : Stratejik Hedef Planı SHU : Savunma, Havacılık Uzay SRL : System Readiness Lels SSM : Savunma Sanayi Müsteşarlığı SSV : Savunma Sanayi Veri abanı SBS : Savunma eknolojileri Bilgi Sistemi SRAB : ürk Savunma Sanayii Stratejik Bilgi abanı Projesi ARABİS : ÜBİAK Ulusal Araştırma Altyapısı Bilgi Sistemi HD : eknoloji Hazırlık Düzeyleri RA : echnology Readiness Assessment RL : echnology Readiness Lels xii

23 SE : ürk Standartları Enstitüsü SK : ürk Silahlı Kuvtleri SSPSE GV ürk Savunma Sanayi Politikası Stratejisi Esaslarının : ürk eknoloji Geliştirme Vakfı UV : eknik Uzman Veri abanı ÜBİAK : ürkiye bilimsel eknolojik Araştırma Kurumu ÜİK : ürkiye İstatistik Kurumu ÜMAS : ürkiye Milli Askeri Siyaset Belgesi US : United States of America USAMRMC : U.S. Army Medical Research and Material Command USA : Uluslararası Silahlanma Araştırma eknoloji Faaliyetleri Yönetim Sistemi USAK : Ulusal Savunma Sanayi eknoloji Ar-Ge Faaliyetleri Koordinasyon Kurulu xiii

24

25 GİRİŞ Yenidünya düzeninde küreselleşme kavramı doğmuş; dünya çapında bilgiye ulaşmak bilgiyi kullanmak, ülkeler arasındaki ekonomik askeri rekabetin en önemli belirleyicisi haline gelmiştir. Günümüzde, bilgiye ulaşmak geçmişe nispeten daha kolaydır, ancak; bilgiyi anında işle ekonomiye dönüştürmek daha büyük yetenekler ileri düzeyde stratejik planlamalar gerektirmektedir. Rakiplerin önünde olmak tehditleri önceden algılayıp, karşı konseptler geliştirebilmek, ülkelerin en büyük hedefleri olmuştur. Bu amaca uygun olarak, hızla ortaya çıkan bilimsel bulguların ele alınması, tehditlerin analiz edilmesi, yeni teknolojilerin ihtiyaca uygun olarak geliştirilmesi tehditlere karşı çözüm olabilecek konseptlerin ortaya çıkarılması, dünya ülkelerinin temel savunma sanayi politikalarına yansımıştır. Yeni konseptlere bağlı olarak, yeni teknolojilerin geliştirilmesinde, maddi maddi olmayan kaynakların etkin bir biçimde planlı olarak kullanılması olgusu, teknoloji yönetimi biliminin en önemli konusu haline gelmiştir. Bu olgu etrafında, teknoloji geliştirenler teknolojiyi yönetenler arasında sürekli bir işbirliği bilgi alış-rişinin sağlanması amacıyla yeni araçlar sistematikler geliştirilmektedir. Bu sistematiklerden birisi olan eknoloji Hazırlık Düzeyleri, 1990 lı yıllardan bu yana, başta Amerika Birleşik Devletleri olmak üzere NAO ülkelerinin birçoğunda uygulanmaktadır. Genel olarak, teknoloji hazırlık düzeyleri, teknolojinin olgunluğu sistemle bütünleşmeye hazırlığını ifade etmek amacıyla teknoloji yöneticileri teknolojiyi geliştirenler arasında ortak bir dil olarak kabul görmüştür. Bunun yanında, yürütülen savunma sistemleri programlarının, maliyet zaman etkin olarak planlanmasında geleceğe yönelik araştırma geliştirme programlarına yapılacak yatırımların belirlenmesinde önemli bir yol gösterici niteliğindedir. 1

26 Bu çalışmada, dünyada yapılan teknoloji hazırlık düzeyleri sistematiği uygulamaları bu uygulamalardan alınan dersler incelenmiş; ülkemizin savunma sanayi firmaları kurumlarıyla konu tartışılmış firmaların bu sistematik hakkındaki bilgi görüşleri bir farkındalık anketi aracılığıyla öğrenilmek istenmiştir. Sonuç olarak ülkemiz savunma sanayi ihtiyaç alt yapısına uygun bir eknoloji Hazırlık Düzeyleri Hesaplayıcısı önerilmiş bu hesaplayıcının kullanılacağı konseptin üzerinde durulmuştur. Çalışmanın Birinci bölümünde, teknoloji kavramı teknoloji sınıflandırmaları, teknoloji yönetimi teknolojinin askeri sistemlere geçişi üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde ise, bir önceki bölümde bahsedilen kavramlara bağlı olarak eknoloji Hazırlık Düzeyleri sistematiği dünyada uygulamaları ele alınmış olup, diğer alakalı hazırlık düzeyleri de incelenmiştir. Üçüncü Bölümde, teknoloji hazırlık düzeylerinin ürk Savunma Sanayisi için uygun bir sistematik olarak hangi açılardan uyumlaştırma çalışmaları yapılması üzerine, firmaların kamu kurum kuruluşlarının bakış açıları araştırılmış RL farkındalık anketi anlatılmıştır. Dördüncü bölümde, bir önceki bölümde yapılan tespitler neticesinde önerilen hesaplayıcının algoritması içeriği anlatılmış son olarak, Beşinci bölümde, savunma sanayi firmalarında gerçekleştirilen uygulamaların neticeleri, genel olarak çalışmanın sonuçları aktarılarak, yetkililere bulunulmuştur. 2 araştırmacılara önerilerde

27 BİRİNCİ BÖLÜM EKNOLOJİ YÖNEİMİ VE EKNOLOJİ PLANLAMASI 1. EKNOLOJİ YÖNEİMİ a. eknolojinin anımı eknoloji kelimesi, echnicos ; (technical, skilful, skilled: teknik, sistematik planlı bir şekilde işlem yapma) (Oxford Greek Dictionary: 1995: 184) Logia ; (words: kelimeler, söylemler, direktifler) (Oxford Greek Dictionary: 1995: 109) kelimelerinden türetilerek bir terim olarak, dilimize yerleşmiştir. eknolojinin en genel tanımlardan birisi olarak, ınaz itiz in yapmış olduğu tarif gösterilebilir: Bir kişinin, toplum kesiminin ya da toplumun sorun çözme kabiliyetini oluşturan öğelerin her biri birer teknoloji dir (1999: 55). Bir başka tanım ise, teknolojinin birey ihtiyaçlarının daha etkin bir biçimde karşılanması amacıyla, örgütsel süreçlere bilginin uygulanmasıdır (ekin diğerleri, 2003: 80). İnsanoğlu, içinde bulunduğu doğa koşulları içinde, zorluklarla mücadele etmeyi, işbirliği paylaşım ile toplum olgusu kapsamında öğrenmiş elde ettiği bilgileri paylaşarak, göstererek, ihtiyaçları doğrultusunda geliştirmeyi sürdürmüştür. Edinilen bilgilerin bireyler arasında paylaşımı bu paylaşımlarla bir araya gelerek, anlamlı bütünler oluşturmaları ile ortaya çıkan teknikler, sistematik süreçlere dönüşerek, ihtiyacın giderilmesine yol açmaktadırlar. Bu mantıksal süreçte bilgi, paylaşım sistem kavramları ön plana çıkmaktadır. Bilgi, genel olarak, düşünme, araştırma, okuma, görme gibi faaliyetlerin sonucunda elde edilen rilerin anlamlı bütünler oluşturmasıdır (ekin diğerleri, 2003: 80; Öğüt, 2003: 17). Veriler

28 ham yalındırlar. Ancak, insan zihninde düzenlenip, anlamlı bir şekilde sıralandıkları oranda değerlenirler. Bilgi, kendini, düşünceler, öngörüler, sezgiler, fikirler, alınan dersler, uygulamalar yaşanan deneyimler şeklinde gösterir (Barutçugil, 2002: 10). Bilgi birey-toplum ilişkisini irdeleyerek, teknolojinin anlaşılmasını kolaylaştırmak farklı bakış açılarını ortaya koymak uygun görülmektedir. Karmaşık sistemler konusunda uzman olan, Prof. Dr. Peter M. Allen, kişilerin edindikleri bilgilerden yola çıkarak edindikleri tecrübelerin, kişiler arasında dinamik ilişkiler doğurduğunu bu yolla deneyimlerin, değerlere neyi, nasıl yapacağını bilme olgusuna dönüştüğünü aktarmıştır (2006: 54). Dolayısıyla, toplum içinde dinamik bir şekilde sürdürülen bilgi, planlanmış hedefi belli olan bir sistematiğin içine oturmuş değerlere dönüşmektedir. Ancak, bilgi deneyim, her zaman aynı anlama gelecek şekilde bireyden topluma iletilmez, deneyimlerin altında yatan sebepler anlamlar çoğu zaman değişmektedir (Allen Varga, 2006: 54). oplumların algısı, ihtiyaçların çeşitliliği, yargılar daha birçok etmenin, bilginin farklı değerlere dönüşmesine neden olduğu düşünülmektedir. İşte, bu farklı değerlerin yarattığı sistemler süreçler, çeşitli uzmanlıkların, çeşitli bilim dallarının disiplinlerin ortaya çıkışına sile olmuşlardır. arihsel süreçte, günümüze doğru gelindiğinde, ortaya çıkan sistematik süreçlerin giderek karmaşıklaştığı söylenebilir. Karmaşık sistem düşüncesi, çok sayıda öznel yargının, farklı bakış açılarının sonuçta yaratıcılık yeniliğin temelinde yatmaktadır. Edinilen deneyim bilgiler, zamanla kişisel bir hale gelerek, örtülü bilgiye dönüşür. Ikujiro Nonaka, örtülü bilgiyi şu şekilde tanımlamıştır (1999: 35): Örtülü bilgi kısmen teknik becerilerden know how terimiyle anlatılan, saptanması güç becerilerden oluşur. Usta bir zanaatkâr, yılların deneyim birikiminden sonra yaptığı işin girdisini çıktısını avucunun içi gibi bilir. Ama bildiği şeyin altında yatan bilimsel ya teknik ilkeleri çoğu zaman açıklayamaz. 4

29 Aynı zamanda, örtülü bilginin önemli bir bilme boyutu vardır. Bu tür bilgi öylesine kökleşmiş zihinsel modellerden, inançlardan perspektiflerden oluşur ki bunları doğru kabul ederiz bu nedenle kolay kolay açıklayamayız. İşte bu nedenledir ki, bu örtülü modeller, çevremizdeki dünyayı algılayışımızı derinden şekillendirir. Bu çıkarımdan görüldüğü üzere, içinde yer aldığımız karmaşık sistemler, sahip olunan örtülü bilgilerin nitelik nicelik olarak çeşitlenmesine toplumla paylaşılmasını zorlaştırmaktadır. Eğer, bu paylaşım gerçekleşmez ise, yukarıda bahsedildiği üzere, yaratıcılığın yeni fikirlerin işe, ürüne hizmete dönüşmesi güçleşmektedir. Bilginin ürün ya da hizmete dönüşerek, yaşama katkıda bulunması bir dönüşüm gerektirmektedir. İşte bu dönüşüm, teknoloji olarak adlandırılmaktadır. Bu dönüşümü teknolojinin tanımını Robert A. Burgelman arkadaşları şu şekilde belirtmişlerdir (2004: 2) : eknoloji, teorik pratik bilginin, uzmanlığın sanatın, üretim kullanım sistemleriyle beraber ürünler hizmetler olarak kullanılabilmesidir. eknoloji, insanlar, malzemeler, zihinsel fiziksel süreçler, teçhizat yerleşimi, araç-gereç edevat olabilmektedir. eknolojinin temel elemanları, örtülü ya da gömülü bir yapıda olabilir; (örneğin, ticaret sırları, örtülü bilgilere dayanır). Ustalık deneyim, genellikle zımni bileşenlerden oluşurlar, bu yüzden kılavuzlar, kurallar, prosedürler, tariflerle anlatılamazlar... eknolojiler, icatların buluşların günlük hayatta kullanılması için izlenen geliştirme sürecinin bir çıktısıdır. Örneğin, transistorun (1947), entegrenin (1959), mikro işlemcinin (1971) icadı, ri işleme iletişim sektörlerinde uygulamaları yaygın olan, yarı iletken endüstrisinde yeni teknolojilerin artmasına yol açmıştır. Genel olarak, teknolojinin fiziksel bir unsur olarak düşünülmesini, ilk bakışta, günlük yaşantımızda teknoloji ile etkileşimin daha çok fiziksel araçlarla gerçekleştirilmesine bağlanmaktadır. Kimileri, teknoloji sözcüğünü araç ile özdeşleştirmektedir (ekin diğerleri, 5

30 2003: 79). Oysa teknolojilerin fiziksel unsurlarla beraber, fiziksel olmayan, yol, yöntem, metot, süreç gibi unsurlar olarak düşünülmesi isabetli olacaktır. eknolojinin fiziksel olmayan boyutlarının da önemsenmesi, sağlıklı bir teknoloji algılamasının teknoloji geliştirme sürecinin ortaya çıkmasını sağlayacaktır. Kimi zaman bilim teknoloji beraber kullanılmakta bu iki kavramın birbirinden ayrılmaz oldukları sanılmaktadır. George Bassala, bilim teknoloji ilişkisini şu şekilde açıklamaktadır (1996: 36): eknoloji, bilimin hâkimiyeti altında görüldüğünde, bilimsel devrimler de, teknolojik değişmeyle ilgili çalışmalar açısından özel bir önem taşımaya başlarlar. eknoloji, pratik problemlerin çözümünde bilimsel kuramın uygulanması olarak hatalı bir şekilde tanımlandığında, genellikle bu durum ortaya çıkar. Ama eğer teknoloji, uygulamalı bilimin bir diğer adından başka bir şey değilse eğer bilim devrimsel araçlarla değişiyorsa, teknolojik değişme de süreksiz olmak zorundadır....eknoloji bilimden çok daha eskidir bilimin yardımı olmaksızın gelişkin yapılar aletler yaratabilme kapasitesine sahiptir... Modern bilimin ortaya çıkışı, temelde teknolojik olan çabalara son rmedi; insanlar kuramsal bilgiye bağlı olmayan teknolojik zaferlere ulaşmayı sürdürdüler. eknolojinin bilimin emri altında olduğunu söylemek yanlış olur, ancak, bilim teknoloji arasında kuvtli ilişkiler mevcuttur. Bilim, teknolojinin oluşmasına doğal süreçlerin açıklanması yoluyla sağlıklı bilgiler sağlamakta teknolojinin girdisi olan unsurların özelliklerini açıklayarak doğrudan katkıda bulunmaktadır. Bilim teknolojinin tarihi yapılan bu çalışmanın dışındadır, ancak, bilim teknoloji ilişkisinin, tarihi süreçlerinden örneklerle açıklanması yararlı görülmektedir. arihi ilk çağlara dayanan, el iğleriyle yün bükülmesi yoluyla ip elde edilmesi yöntemi, John Key'in 1733'te 6

31 seri atışlı adını rdiği kumaş dokuma tertibatı, 1764'te James Hargreas'in geliştirdiği, aynı anda altı ipliği birden büken bir insanın kullanılabileceği az emek zaman alan makinesi, (Kiaulehn, 1971: 20 27) gibi teknolojiler, deneyimlere eski zanaat uygulamaları bilime olduğundan daha fazla şey borçludurlar. eknolojiler, ürün hizmetin daha az kaynak maliyet ile, yüksek miktarda, kaliteli bir şekilde üretilmesini sağlarlar. Ancak, tüm teknolojilerin ekonomik gereksinimlerden doğduğu kanaatinin yanlış olduğu düşünülmektedir. Sınırlılıklar bilinen, en azından tahmin edilen olanaklar içinde, bulma yön rme yeteneğini fark eden bu yeteneğini sergilemekten hoşlanan kişiler, çok önemli teknolojiler yaratmışlardır. eknolojilerin, çok daha farklı amaçlarla da geliştirilip, kullanılabileceği bu amaçların çeşitliliğine bağlı olarak da, değişik unsurlarla iç içe olabileceği düşünülmektedir. Aynı teknolojinin, farklı alanlarla, farklı unsurlarla etkileşimde olması, ilgili teknolojinin adının kullanım şeklinin değişmesine yol açabilmektedir. Söz gelimi; dişli, bir teknolojidir yüzyıllardır döndürme, sıkıştırma, hızlandırma gibi farklı işlevlerde kullanılmıştır. eknolojinin genel tanımlarının yanı sıra, kişilerin bakış açılarına göre de farklı şekillerde, ancak temeline sadık kalınarak tanımlandığını görmekteyiz. eknolojiyi ekonomik bir unsur olarak gören Stefan H. Robock, teknolojiyi ekonomik talebi olan mal hizmetlerin üretilmesi kullanıcıya ulaştırılması için gerekli üretim faktörlerinin kullanılması kontrolü için gereken bilgi, uzmanlık gereçlerden oluşan bir kaynak olduğunu vurgulamıştır (1980: 2) Bir makine mühendisi ise teknolojiyi, ham maddelerin, insanların ihtiyaç duyduğu eşyaların yapımında kullanılması için gerekli makine araçları geliştiren üretim yöntemlerini ortaya çıkaran bu yöntemlerin ekonomik yaygın olarak kullanılması için çaba gösteren teknik bir bilim dalı olarak görebilir (Deci, 1975:1). 7

32 Bir kimyager için teknolojinin tanımı, maddeyi fiziksel kimyasal değişimlere uğratan cihazlar süreçlerdir (Pay, 1981: 1). Biyolojistler ise teknolojiyi, çeşitli biyolojik ajanların, üretim hizmet süreçlerinde kontrollü olarak kullanılması olarak tanımlarlar (Bu'lock Kristiansen, 1987: 3). Görüldüğü gibi, değişik alanlarda çalışan kişiler, temel olarak teknolojinin, teorik pratik bilginin, uzmanlığın sanatın, üretim kullanım sistemleriyle beraber; ürünler hizmetler olarak kullanılabilmesini ifade etmişlerdir. Ancak, farklı kavramları tanımlarına ila etmişlerdir. Fleck Howells ise, çok sayıda farklı kavramlarla süslenen teknoloji tanımına yeni bir bakış açısı getirmişler yapılan tüm tanımların, insanların örgütsel ya sosyal faaliyetleri içinde gömülü olduğunu belirtmişlerdir. Bu noktadan hareketle, yaşamda bulunan temel fiziksel kültürel faktörleri bir liste halinde sunarak, bu faktörlerin tanımlar arasında kullanımlarına göre farklılık yarattıklarını vurgulamışlardır. Bu yaklaşımlarına eknoloji Karmaşık- echnology Complex adını rmişlerdir. Her tanımın altında yatan yaşamsal faktörleri ise şu şekilde sıralanmıştır: emel amaç işlevler, malzeme, enerji kaynağı, teçhizat\donanım, yerleşim, usuller (programlar, yazılım), Bilgi\uzmanlık\kalifiye insan, Çalışma Organizasyonu, Yönetim eknikleri, Örgüt Kültürü, Para\sermaye, Endüstriyel Yapı, Mekân, Sosyal İlişkiler Kültür. Ancak bu faktör listesine şöyle bir açıklamayı eklenmesi uygun görülmüştür (Fleck Howells, 2001: 525): Bu listeyi yaparken, her bir faktörü diğerinden tamamen ayırmak gibi bir niyetimiz yoktur. Çünkü her biri çeşitli problemlerle ortaya çıkarlar problemi anlayabilmek için her birinin etkin bir şekilde bir birinden ayrı olarak değerlendirilmesi gerekir. Hepsi bir bütünü teşkil eder. eknoloji karmaşık, yeni teknoloji türev tanımları yapmaktan ziyade, yapılmış olan tüm tanımların, bu faktörler kümesinden geldiğini açıklamaktadır. 8

33 eknoloji tanımlarında kesin tanımlarıyla tam olarak kullanılamayan çok sayıda etmenle bir arada iç içe olan sosyal kültürel terimlerini çözmek için bize bir araç sağlar. b. eknoloji Sınıflandırmaları Literatürde, teknoloji, genel olarak, ürün süreç teknolojisi olarak sınıflandırılmaktadır (ekin diğerleri, 2003: 81, Abadi Bahill, 2002: 106). Mahmut ekin arkadaşlarının yaptığı ürün süreç teknolojisi tanımları oldukça yalın üretim odaklıdır (2003: 81): Ürün teknolojisi, yeni ürün ya da hizmetlerin geliştirilmesi amacıyla yapılan işlemleri kapsamaktadır. Süreç teknolojileri, örgütlerin ürün ya da hizmet üretiminde kullandıkları makine, araç gereçlerin durumunu göstermektedir. Ancak, bir sosyal bilimci olan Jin Zhouying, teknolojileri temel olarak hard (nesneye dayalı, donanım) soft (nesneye dayalı olmayan) olarak sınıflandırmayı tercih etmiştir (2002: 1):...Nesneye dayalı teknoloji (hard-tech), adından da anlaşılabileceği gibi, insanların, yaşamlarını devam ettirebilmeleri gelişebilmeleri için doğayı değiştirmekte kullandıkları uzmanlıklar, araç, gereç usullerdir....nesneye dayalı olmayan teknoloji (soft-tech), ekonomik, sosyal beşeri faaliyetler sonucu edinilmiş olan kural deneyimlerin kullanılması sonucunda usuller, mekanizmalar, anlamlar, kuruluşlar, metotlar prosedürler gibi nesnel nesnel olmayan, dünyayı kontrol etmeye ya ona adapte olmaya katkıda bulunan faaliyetlerdir. 9

34 Jin Zhouying, nesneye dayalı nesneye dayalı olmayan teknoloji sınıflandırmasını, bir başka kaynakta şu şekilde açıklamaktadır (2004: 133):...Nesneye dayalı teknolojiler (hard-tech) doğal fiziksel bilimlerden elde edilen bilginin uygulanabilir bilgi sistemlerine dönüşmesidir makine ürün/süreç merkezlidir, nesneye dayalı olmayan (soft-tech) teknolojiler insan merkezlidir... Nesneye dayalı olmayan teknoloji, daima sosyal ekonomik gelişmede çok kritik bir rol oynar... Nesnel olmayan teknolojilerin iki önemli özelliği bulunmaktadır. Birincisi, problemleri çözmek için usul araç-gereçlerden oluşan bir bilgi sistemi olarak uygulanabilir (operable) olmasıdır. İkincisi, uygulamada, sosyal ekonomik gelişmeye hizmet etmelidir. Kısaca, nesneye dayalı olmayan teknolojiler, düşünce, his, değer yargıları, bakış açısı, insan örgüt davranışları etrafında ortaya çıkan entelektüel teknolojilerdir. Nesnel teknolojiler ise, daha çok fiziksel dünyada uygulama alanı bulurlar doğal bilimlere dayalıdırlar. (Zhouying, 2002: 2 3). Zhouying'e göre, teknoloji insanlığın yeryüzünden var olmasından bu yana nesneye dayalı olmasına rağmen, günümüz ihtiyaçları şartlarında, nesneye dayalı teknoloji kavramının önemi azalmıştır nesneye dayalı olmayan teknolojiler daha fazla ön plana çıkmıştır. Ayrıca, nesneye dayalı olmayan teknolojiler daha çok yazılımlarla yeni dünyada yer bulmuştur. Zhouying (2002: 1), nesnel olmayan teknolojileri tanımlarken, ekonomik, sosyal beşeri faaliyetler sonucu edinilmiş olan kural deneyimlerin kullanılması sonucunda usuller, mekanizmalar, anlamlar, kuruluşlar, metotlar prosedürler gibi nesnel nesnel olmayan dünyayı kontrol etmeye ya ona adapte olmaya katkıda bulunan faaliyetler vurgusunu yapmıştır. Bu tanım ile yazılımlar arasındaki 10

35 ilişkiyi ise, bu faaliyetlerin eskisi gibi donanım unsurlarıyla gerçekleştirilmesi yerine, çağımızın önemli yeniliklerinden birisi olan bilgisayar bağlı donanımların yardımıyla, hızla gelişen yazılımlar aracılığıyla gerçekleştiriliyor olmasıdır. Zhouying, nesneye dayalı olmayan teknolojilerin, doğal geleneksel bilim dallarının dışında yepyeni bir düşünsel bilim dalıyla ilişkili olduğu vurgusu yapmak istemiştir. Yazılımların geliştirilmesi günlük hayata uygulanmasını, fizik kimya gibi pozitif doğa bilimlerinden elde edilen bilgilerle değil, daha çok gündelik hayatın getirdiği usul yöntem tecrübeleriyle şekillendiğini ortaya koymuştur (2002:1). Bu nedenlerle, ürün süreç teknolojisi sınıflandırması ile nesneye dayalı nesneye dayalı olmayan teknoloji sınıflandırmasını birbirinden ayrı olarak değerlendirmek uygun görülmektedir. Her iki sınıflandırma da, teknolojinin farklı boyutları üzerine vurgu yapmaktadır. Nesneye dayalı olmayan - soft teknolojiler ile nesneye dayalı fiziki teknolojiler benimsenmiştir. sınıflandırması, itiz, soft M. ınaz teknolojilere itiz tarafından düşünsel da teknoloji adlandırmasının da yapılabileceğini belirterek; teknoloji tanımlamasını şu şekilde yapmıştır (1999: 55): Bir kişinin, toplum kesiminin ya da toplumun sorun çözme kabiliyetini oluşturan öğelerin her biri birer teknoloji dir. Karmaşık bir sorunun nedenlerini onların nedenlerini bir sistem bütünlüğü içinde kavrayabilmek, bunları birer avantaja dönüştürebilecek çözümler geliştirebilmek, toplum kesimlerine bunları anlatabilmek, katılımlarını sağlayabilmek, bunları yaşama geçirmek üzere çeşitli ağlar kurabilmek, gerekli kaynakları sağlayabilecek yaratıcı çözümler bulabilmek, doğabilecek dirençleri aşabilmek gibi çok sayıda becerinin her biri, birer soft-teknoloji dir. Birer örnek halinde rilen bu teknolojileri genellemek gerekirse, hepsinin de düşünsel 11

36 alanla ilgili olduğu sonuçta bir somut ürün ortaya çıkmamakla birlikte, bütün söylenebilir. somut ürünlerin dokuları Soft-teknolojiler için geçerli içine gömülü olduğu olabilecek bir diğer adlandırma düşünsel teknolojiler olabilir. Sistem Düşüncesi (systems thinking) adı rilen disiplin, bu tür teknolojilerle uğraşmaktadır. Fiziki teknolojiler ancak soft-teknolojiler den oluşan bir taban üzerinde gelişebilir. Böyle bir tabana sahip olmayan bir toplum iyi bir teknoloji tüketicisi olabilir, ama teknoloji üretemez. Soft teknolojileri yazılım teknolojileri olarak gören itiz, son yıllarda, bilişim alanında görülen büyük gelişmelerin, soft teknolojilerin ön plana çıkmasına katkıda bulunduğunu ileri sürmektedir (1999: 55). eknolojilerin sınıflandırılmasında karşılaşılan bir diğer yaklaşım ise, geleceğe dönük teknolojiler (pacing tachnologies), kilit teknolojiler (key teknologies) temel teknolojiler (base technologies) ayrımıdır (Roussel diğerleri, 1991: 64; Martino, 1994: 1242, Rouse diğerleri, 2000: 68). Geleceğe dönük teknolojiler, teknolojik rekabetin yönünü değiştirebilen, teknolojik ilerlemelerin seyrinde ani sıçrayışlara yol açan teknolojilerdir. Kilit teknolojiler, firmalar arası rekabetin ön koşulu olan, ürün süreç yapısının içinde yer almaktadırlar. emel teknolojiler ise, her yerde her kesin kullanabileceği günlük hayatın bir parçası olan teknolojilerdir (Roussel diğerleri, 1991: 64). Geleceğin teknolojileri, tamamen yenidir olgunlaşmaya başlayan teknolojilerdir; Kilit teknolojiler ise ürün süreçlere özgü türetilmiş teknolojilerdir (Rouse diğerleri, 2000: 68). c. eknoloji Yönetimi eknoloji Planlaması eknolojilerin değişimi üzerine araştırma yapan birçok kuramcı, bu değişimleri, gereksinimlerin değişmesine 12 bilgi birikiminin

37 yükselmesine bağlamaktadır (Bassala, 1996: 6, 15, 35; Gondles, 2000: 6; Heiss Jankowsky, 2001: 37). Bassala, insanların, doğanın yasallaştırdığı evrensel ihtiyaçları değil, kendilerine ait olarak algıladıkları ihtiyaçları karşılamak amacıyla teknoloji geliştirdiklerini savunarak, teknolojinin sürekliliği konusunda çok önemli fikirler ortaya koymuştur. O na göre teknoloji, bilgi tecrübelerle birikimli olarak değişmektedir (1996: 18 27) eknoloji, değişim olgusunun etrafında, geniş olarak incelenmektedir. Ancak, bu çalışmada, kapsam yapı bakımından teknolojinin değişimine bu değişimin altında yatan nedenlere değinilmeksizin, bu değişimin etkin bir şekilde yönetilmesi hususunun üzerinde durulacaktır. Günümüze ulaşmış olan bilgi birikimi bilginin daha rahat bir şekilde hareket edebilme olanaklarına bağlı olarak, teknolojinin rekabet kalkınma unsuru olarak kullanılabilmesi için, bilgi akışının karar rme mekanizmalarının daha etkin bir şekilde çalıştırılması ihtiyacı derinleşmiştir (Gelle Karhu, 2003: 633). Özellikle, küreselleşme olgusunun yaşanması beraberinde getirdiği yoğun rekabet yüksek kalite beklentileri, örgüt liderlerinin politikacıların, ürün süreç teknolojilerinin geliştirilmesi üzerine odaklanmalarına neden olmuştur (ekin diğerleri, 2003: 92). Öyle ki, teknolojide yaşanan değişimlerin gerisinde kalmamak adına, firmalar organizasyonlar yeniden şekillenmektedir. Geçmişte teknolojiler birbiri ile daha az çakışırken, günümüzde ise farklı alanlar arasında kesişen teknolojilerin bolluğu sürekli değişimleri nedeniyle, firmalar arasında çok büyük ittifaklar meydana gelmektedir (Drucker, 1994: 20). Bu tür ittifaklar küreselleşme olgusu, rekabetin yoğunlaşmasına neden olmakta teknolojik gelişmeyi beslemektedir. Küresel ekonomide, rekabetçi rekabet üstü stratejilerin geliştirilmesi amacıyla dünya çapında üretim yapan firmalar, uzun yıllara yayılmış olarak teknolojiye yatırım 13

38 yapmaktadırlar. Bu kapsamda, eknoloji Yönetimi bilimi de gelişmiş çeşitli metotlar literatüre yerleşmiştir. Ancak, çoğu zaman sanılanın aksine, teknoloji yönetimi sadece araştırma geliştirme organizasyonunun yönetiminden ibaret olmayıp; İleri teknoloji örgütlerinin stratejisi, Yeni ürün geliştirme, Yeni süreç geliştirme, eknoloji transferi, Örgüt içinde teknoloji yönetimi, eknoloji uygulanması teknolojik değişimin yönetimi, konularını da kapsayan geniş bir yelpazedir (ekin diğerleri, 2003: 92). eknoloji yönetimini, genel olarak bir sanat olarak gören Chanaron Grange, teknoloji yönetiminin de teknolojinin dinamizmi içinde yeniden tanımlanmasını uygun görmüşlerdir. Yaptıkları araştırmaların sonucunda, teknoloji yönetimine yeni bir tanım kapsam getirilerek, bu kavramın, değişim deneyimler ilişkilendirilmesinin uygun olacağını savunmuşlardır (2006: ): eknoloji yönetimi yeniliğin yönetilmesidir; yenilik ürün, süreç ya da bir örgüt olabilir eknoloji yönetimi aynı zamanda değişimin yönetimidir. eknoloji yönetimini tüm boyutlarıyla ele almak istersek, şu şekilde tanımlayabiliriz: Üretim girişimcilik sistemlerinin elastikliğini geçirgenliğini, teknolojik dinamikler çerçesinde uygun değerlere sahip hale getirmeyi amaçlayan bir yöneticilik yaklaşımıdır. 14 ile

39 Bullinger Haner, teknoloji yönetimi kavramının temel olarak üç stratejik soruya yanıt aradığını savunmaktadırlar. Birinci soru, teknoloji seçimine yönelik olan sorudur: Bugün gelecekte hangi teknolojiler, hangi operasyonlara imkân recektir? İkinci soru ise, hangi teknolojinin geliştirilmesi ya da alınması kararına ilişkindir: Hangi teknolojileri geliştirmek zorundayız hangilerini satın alma imkânımız var? Üçüncü soru ise, teknolojinin elde tutulması satılması konusundadır: Hangi teknolojiler özel olarak elde tutulacak hangileri ticari hale getirilip satılabilecektir? Bu üç soru, teknoloji yönetiminin mühendislik bilim ile yöneticilik alanlarının kesişimi olan teknoloji yönetimi alanının doğmasına imkân rmiştir (2001: ). Aynı çalışmada, Bullinger Haner, teknoloji yönetiminin tanım kümesinin beş elemanını ortaya koymuşlardır: Karar rme, Bilgi, Üretim, Süreç Malzeme eknolojileri. Bu beş eleman, birbirleriyle sürekli etkileşim halindedirler mikro ölçekte firmanın strateji planlarında doğrudan etkileri bulunmaktadır. Makro ölçekte ise, ülkenin teknoloji alanındaki stratejileri planlarıyla doğrudan alakalıdırlar. Aynı zamanda, teknoloji yönetimi, finans, bilgi sistemleri, araştırma geliştirme, ürün hizmet kalitesi, insan kaynakları (entelektüel sermaye) pazar/ihtiyaç olgularından bağımsız düşünülemez. Bütüncül yapı içinde, teknoloji yönetimi, karar rme planlama eylemlerine etki eden tüm unsurları içinde barındırır (2001: ). Phaal, Farrukh Probert, teknoloji yönetimi planlaması üzerine yaptıkları çalışmada, teknoloji yönetimi teknoloji yol haritası kavramlarını birbirini bütünleyen iki konu olarak ele almışlardır. eknolojinin gelişimine doğrudan etkisi olan teknoloji yönetimini, teknoloji-ürün-müşteri ilişkisi zaman faktörü boyutu ile strateji planlama ile arasında bir köprü olarak görmüşlerdir. Bu yaklaşıma bağlı olarak, eknoloji Yol Haritası (echnology RoadMap) kavramını, gelecekteki fırsatların görülmesine tanımlamışlardır (2000: 59 60). 15 imkân ren araçlar olarak

40 1980 lerin sonlarında geliştirilen teknoloji yol haritaları, mikro ölçekte firmalara özgü olmakla beraber, makro ölçekte de ülkelere özgü olarak hazırlanmaktadır. Bu tür yol haritalarında, özel teknoloji programları geliştirme süreci, gelecekteki ürün hizmetlerle; ardından pazar iş fırsatları ile ilişkilendirilir (Phaal diğerleri, 2000: 59 60). Böylece, Şekil 1 de görüldüğü gibi temel olarak üç aşamalı bir harita elde edilmiş olur. Zaman Pazar Ürün eknoloji Şekil- 1: eknoloji Yol Haritası (Phaal diğerleri, 2003: 10) eknoloji yol haritaları, organizasyonların planlama ufkunun genişliğine bağlı olarak, bu ufkun genişliği boyunca bir radar işlevi görür; olası teknolojik gelişmeler, aniden değişen piyasa koşulları, gelişen büyüyen ihtiyaçlar yeni fırsatlar konusunda organizasyonu hazırlıklı bilgili kılar (Phaal diğerleri, 2003: 6-12). eknoloji haritaları, teknoloji stratejilerinin oluşturulması teknolojilerin ürünlere geçişlerinin planlanması sürecinde; bilgilerin tecrübelerin eyleme yansımasını sağlamaktadır. 16

41 Pazarın ihtiyaçların değişimine hazır olmak bu değişimlere bağlı olarak teknoloji geliştirme girişimlerini planlamak, küresel rekabet gelişmişlik açılarından oldukça büyük bir öneme sahiptir. eknoloji geliştirmenin maliyeti yüksektir oldukça zaman almaktadır. Maddi kaynakların, insan kaynağı diğer ekonomik sosyal unsurların rilecek kararlarla doğru bir şekilde yönlendirilmesi zamanında hareket edilmesi gereklidir. Karar rme aşamasında, geleceği görebilmek son derecede önemlidir, işte teknoloji öngörüsü, karar rme seçim yapma eylemleri gerçekleşirken yöneticilere yol göstermektedir (Martin, 2001: 1). Ancak, büyüyen bilgi birikimi gelişen teknoloji, günümüzde, yönetim karar rme mekanizmalarını çok büyük bir karmaşanın içine sürüklemiş; geliştirilen stratejilerin, yapılan işleri kontrol edememesine neden olmuştur. eknolojinin kontrolünde strateji planlamasında, geleceğin oldukça erken bir zamanda öngörülmesi bu öngörülerin planlara doğru bir şekilde yansıtılması önem kazanmaktadır (Jung Bucher, 2001: 23 24). üm teknolojilerin geliştirilmesi için yatırımların yapılması, mevcut kaynakların kısıtlılığı sebebiyle mümkün olmamaktadır. Bu yüzden mevcut imkân sınırlılıklara göre öncelikli teknoloji alanlarının belirlenmesi öngörülerin karar ricilere nitelikli bilgi sağlayacak şekilde düzenlenmesi gereklidir. Genel olarak bir teknoloji stratejisi, altı yatırım alanı üzerinde şekillenir, i) Araştırma geliştirme, tasarım mühendislik, ii) eknoloji transferi, iii) İnsan kaynakları geliştirilmesi, iv) Bilim teknoloji alt yapısının iyileştirilmesi, v) Yönetim, vi) Bilimsel teknolojik bilgi servisleri. Bu alanlarda, birbirine bağlı olarak planlanan yatırımlar, örgütlerin bilim teknoloji stratejilerinin sağlıklı olmasını sağlar (Wonglimpiyarat, 2006: ). Bu tespitlere bağlı olarak, Stratejik eknoloji Analizi kavramı tanımlanmıştır. Stratejik teknoloji analizi, teknolojilerin temel özelliklerinin analiz edilmesi yoluyla, gelecekteki teknolojik gelişmeler hakkında bir fikir edinmeyi amaçlayan bir teknoloji trendi tespit 17

42 edilmesine katkıda bulunan bir yaklaşımdır. Bu yaklaşım, teknolojilerin tek tek incelenerek, diğer teknolojilerle ilişkilendirilmesini; yapısal özelliklerine bağlı olarak gelişimlerini evrimlerini tahmin etmeyi sağlamaktadır. Bu sayede, teknolojilerin anatomilerini, taksonomilerini (sınıflandırmalarını) ekolojilerini (sosyal kabul edilebilirliklerini, hayatla uyumlarını) araştırmakta nihayet, etkin teknoloji stratejilerinin uygulanmasına katkıda bulunmaktadır (Wyk, 2002: 17 18). d. eknoloji Geliştirme Süreci eknolojinin Sisteme Kazandırılması eknoloji geliştirme süreci, öncelikle ihtiyaçların belirlenmesi mevcut durumun analizi ile başlayıp, teknolojinin kullanılacağı sisteme monte edilip kullanıma alınması ile sona erer. İhtiyaç tespiti mevcut durumun değerlendirilmesi aşamasında, kullanıcı ihtiyacının tespit edilmesi problemin tanımlanması, bilim mühendislik alanındaki son gelişmelerin değerlendirilmesi gerçekleşir. İhtiyacın giderilmesine kaynakların etkin kullanımına yönelik olarak hedeflerin konulması ile süreç devam eder sürecin, belirlenen hedeflere uygun olarak sürdürülmesi sağlanır (NSBRI, 2003: 1-2). Ürün hizmetlerin ihtiyaçlara beklentilere uygun olarak geliştirilmesi sürecinde teknoloji entegrasyonu (bütünleşme- uyumlaştırılma) olarak adlandırılan teknoloji seçimi teknolojik imkânların tespiti hususları, proje başarısını çok büyük ölçüde etkilemektedir. Yeni ürün geliştirme çabaları içinde, ürünün işlevselliği maliyet etkinliği konusunda teknolojilerin oldukça büyük bir önemi vardır. Ürünü oluşturan tüm bileşenler, bir sistem olarak bir birine bağlı bütünleşik çalışmaktadır. Bu sistem içinde her bir bileşenin alt sistemin tasarım mühendislik açısından son ürünün işlevselliğe katkısı vardır. Sistem, müşterinin tanımladığı işlevleri, bir arada çalışarak sağlayan tüm bilgi elemanlarının oluşturduğu bir yapıdır (Iansiti, 1995: 260). 18

43 Sistemin, maliyet etkinlik işlevsellik özelliklerine sahip olması çabaları, teknik yeniliklere sistemin karmaşıklığına bağlı olarak güçleşmektedir. Her şeyden önce, kullanılacak olan yeni teknolojilere günilmesi güçtür; ayrıca, yeni tekniklerin sistemde kullanılacak olması, bileşen-sistem etkileşimlerinde önemli sorunlara yol açabilme riski vardır. Bu noktada, teknolojinin sistemle uyumlaştırılması süreci ortaya çıkar (Iansiti, 1995: ). Ortaya çıkan ya da çıkması muhtemel olan yeni ihtiyaçlar ile bilgi birikimine bağlı olarak, yeni teknolojilerin geliştirilmesi bunların ürün hizmet olarak kullanılacak olan sistemlere monte edilmesi, oldukça pahalı zorlu bir süreçtir (Wilhite Lord, 2006: 3). Mevcut teknolojilerin seçimi, yeni teknolojilerin geliştirilmesi sistemlere monte edilmesi süreçlerinin iyi bir şekilde planlanması, son kullanıcının ihtiyaç beklentilerinin karşılanmasında oldukça etkilidir. Kullanıcı beklentilerinin iyi bir şekilde analiz edilmesi, teknolojinin yapısı, geliştirilme sürecinin fizibilitesi (olabilirlik imkânı), geliştirme sürecinde kullanılacak olan araç malzemelerin sınırlılıkları teknolojinin teslimi hususları, teknoloji geliştirilmesi kararlarını doğrudan etkilemektedir (Young, 1993: 762). Özellikle, ürünlerin kullanım ömürlerinin giderek kısaldığı, küresel rekabetin arttığı kullanıcı ihtiyaçlarının aniden değiştiği bir dünyada, bilimsel endüstriyel araştırma faaliyetleri bir arada yürütülmek zorundadır. Ancak, endüstriyel kurumların birçoğu, ürün geliştirme süreci ile teknoloji geliştirme sürecini birbiriyle uyumlu bir şekilde yürütmekte zorluk çekmektedir (Drejer, 1997: 29). Anders Drejer, teknoloji yönetimi üzerine yaptığı araştırmalarda, öncelikli bir problem sahası olarak, ürün geliştirme teknoloji geliştirme süreçlerinin bütünleşik olarak yönetilmesi konusunu ele almıştır. Bu bütünleştirme için üç boyutlu bir model önerilmiştir. Etkin bir ürün teknoloji geliştirme sürecinde, 19 hedef beklentilerin

44 bütünleşmesi, geliştirme süreci faaliyetlerinin bütünleşmesi zaman planlamalarının bütünleşmesi oldukça önemli görülmektedir (Drejer, 1997: 29-30). Ürün teknoloji geliştirme süreçlerinin birbirinden kopuk olması, teknolojinin nihai üründe kullanılamaması, ihtiyacı karşılayamaması, yüklü maliyetler zaman kaybı gibi problemlere yol açabilecektir. ABD Savunma Bakanlığı (DoD) sistem teknoloji geliştirme sürecini olabildiğince iyi bir şekilde şematize etmesi amacıyla Şekil 2'yi hazırlamıştır. Bu şekilde, belirlenen ihtiyaçlar teknolojik olanak göz önüne alınarak silah sisteminin yapısal kararının rilmesi ile başlanan bir süreç resmedilmiştir. eknolojinin, planlanan sistemle birleşmekte olduğu A, B C noktaları, sistem yapısının kararı, teknoloji geliştirme sistemin çalışabilirliğinin gösterilmesidir. Burada, görev ihtiyaçlarına uygun bir teknoloji geliştirme sistem geliştirme süreçleri iç içedir (DoDI, : 2): Kullanıcı İhtiyaçları Ve eknoloji Olanakları Sistem Öncesi Kazanımlar Konsept tanımlama eknoloji Geliştirme Sistem Kazanımı Sistem Geliştirme Ve Gösterimi Sistemin Kullanımını Sürdürmesi Üretim Alma Ve Kullanıma Kullanma Bakım Şekil- 2: Savunma Sistemleri Ve eknoloji Geliştirme Süreci (DoDI, : 2) 20 Ve

45 Savunma alanında gerçekleştirilen sistem geliştirme sürecinde, teknoloji geçişi (technology transition) olarak adlandırılan önemli bir kavramdan bahsetmek uygundur. Bu kavram,.c. Başbakanlık Savunma Sanayi Müsteşarlığında, eski NAO RA sekreteri Prof. Dr. Ahmet Şevki Üçer tarafından yapılan bir sunumda teknolojinin asker müşteriye geçişi olarak kullanılmıştır (Üçer, 2005: 148). ABD Savunma Bakanlığı bünyesinde kurulmuş olan Bilim eknoloji Kurulu (Deputy Under Secretary of Defense (Science and echnology), teknoloji geçişi kavramını şu şekilde tanımlamıştır (Deputy Under Secretary of Defense, 2001:1): eknoloji geçişi, belirlenen görevler çerçesinde, kuvtlerin belirleyeceği nitelik nicelik olarak en iyi değerler koşulu altında, etkili silah destek sistemlerinin ortaya çıkarılabilmesi için kritik teknolojilerin silah destek sistemlerine monte edilmesidir. Bahsedilen en iyi değer kavramı, yüksek performans; düşük üretim, kazanım ömür devri maliyetleri olarak tanımlanabilir. eknoloji geçişi kavramı teknoloji transferi değildir, çünkü transferi olması için teknolojinin harici bir birimden alınmış olması gerekir, ancak; teknolojinin sisteme kazandırılması sürecinde, teknolojinin doğrudan sistemi geliştiren kurum tarafında da geliştirilmesi mümkündür (Dobbins, 2004: 14). eknoloji geçişi, teknolojinin, henüz ileri teknolojiler geliştirilmeden önce, belirli bir sisteme uygun olarak geliştirilmesi sistemle bütünleşik olarak çalışmasının sağlanmasını hedefleyen bir süreçtir. Bu süreçte, zaman kavramı son derecede kritiktir. Çünkü sistemin hedeflenen tarihte kullanıma alınması bu tarihten önce, kullanılacak teknolojilerin yerini başka teknolojilere bırakmaması gerekmektedir. Bu durum, birbiriyle iç içe olan geliştirme sisteme kazandırma süreçlerinin iyi bir şekilde planlanmasını zorunlu kılmaktadır. Savunma alanında yapılan teknoloji geçişi faaliyetlerinin, 21

46 genel olarak şu amaçları vardır (Office of the Under Secretary of Defense, 2003: 1 1): Kamu özel kaynaklardan, mümkün olan en iyi teknolojiyi alıp, sistemde kullanmak, eknolojiyi yeni sistemlere hemen adapte edebilmek, Sistem ömrü boyunca gerekli görüldüğü takdirde, teknolojiyi yenileyebilmek, İleriye yönelik bilimsel teknolojik araştırmaların açığa çıkarılmasına engel olmak. eknoloji geçişi süreci, çok boyutlu karmaşıktır. eknolojinin sisteme kazandırılmasında, teknoloji geçişinin bütüncül planlama ilkelerine uygunluğu gözetilir. Genel olarak, ihtiyaçların tespiti, araştırma geliştirme faaliyetlerinden edinilen bilgiler ışığında hangi teknolojilerin öncelikli olduğunun tespiti, maddi maddi olmayan kaynakların planlanması, faaliyetlerin zaman planlaması, risk analizi yapılması, takım örgütlerin planlanması, karar destek sistemlerinin kullanılması gibi birçok temel başlığın teknoloji geçişi sürecinin planlanmasında ayrı bütünleşik olarak önemleri vardır (Office of the Under Secretary of Defense, 2003: 2: 1 2: 27). eknoloji geliştirme süreci ile teknoloji geçişi süreçleri eş anlı olarak başlar sona ererler. Bu iki sürecin bir birinden kopuk olması, sistemin tamamlanmama riskini arttırmaktadır. Ancak, bu iki sürecin bir arada yürütülmesinde dikkate alınması gereken önemli bir durum vardır: eknoloji fikrinin ortaya çıktığı ilk anlarda; kaynaklar, daha çok teknoloji geliştirme sürecinde yoğun olarak kullanılır. Son safhalarda ise teknoloji geçişi daha büyük bir önem kazanır. Şekil 2.'de görüldüğü üzere, teknoloji geliştirme teknoloji geçişi süreçlerinin bir denge içinde yürütülmesi beklenir (Forrester, 2003: 1). 22

47 eknolojinin Sisteme Geçişi eknoloji Geliştirme Zaman Şekil -3: eknoloji Geliştirme eknoloji Geçişi Süreçlerinin Dengeli Olarak Yürütülmesi (Forrester, 2003: 1) Bu yaklaşım sayesinde, kullanıcı ihtiyacının anlaşılması bu ihtiyaca uygun bir sistem geliştirilmesi, kısıtlı kaynakların etkin kullanılması, teknoloji geçişinde rol oynayan kurumlar arasında daha kesin anlaşmalar sağlanması gerçekleşebilmektedir (Forrester, 2003: 4). eknoloji geçişi, teknoloji geliştirme sürecinin içindedir. Genel olarak teknoloji geliştirme süreci, donanım ya da yazılım unsurlarının geliştirilip, prototiplerinin hazırlanarak test aşamasında sistemle bütünleştirilmesi, kritik ara yüzlerin çalışır hale getirilmesi, sistem seviyesinde performans gösterimi yapılarak, sistemin komple test edilmesi kullanıma alınması olarak tanımlanmakta bu tanımın içinde teknoloji geçişinin de olduğu görülmektedir (Laskin, 2001: 2069). eknolojinin yerini yeni teknolojilere bırakması eskimesi (modası geçmesi) durumlarının tarif edilmesinde de yarar görülmektedir. eknoloji geliştirme teknolojinin geçişi süreçlerinin sonunda, teknolojinin, gelişen bilim mühendislik teknikleri ortaya çıkan yeni ihtiyaçların bir sonucu olarak, yerini yeni teknolojilere 23

48 bırakması beklenir. Bu aşamaları görsel olarak tarif eden S Eğrisi, Ürün Performansı teknoloji yönetimi literatüründe sık sık değinilen öğelerden biridir. Z a m an \v e ya M üh en di sli k Ç ab al ar ı Şekil -4: eknoloji S Eğrisi (Christensen, 2004: 209) S eğrisi, belli bir zaman ya da harcanan mühendislik çabaları süresince, ürün ya da sürecin alacağı sergileyeceği performansı açıklayan potansiyel teknolojik gelişmeler teorisinden yola çıkılarak hazırlanmıştır. Bu teoriye göre, Şekil 4 te görüldüğü üzere; teknoloji, geliştirilme sürecinin ilk evresinde oldukça düşük bir performans sergilerken; daha iyi anlaşıldığı kontrol altına alındığı ileri bir evrede ise yükselen ardından düşmeye başlayan bir performans göstermektedir. Ancak, performansın yükselmesi için harcanan zaman çabalar, S eğrisinde fiziksel doğal sınırlar altında gösterilmek durumundadır. 24

49 S eğrileri, Şekil 5 te görüleceği gibi, teknoloji geliştirme sürecinin planlanmasında önemli bir gösterim şekli olabileceği gibi, geleceğe yönelik stratejik teknoloji planlamaları için de bir araç olma niteliği taşır. teknolojilerin eknolojilerde planlanması yaşanabilecek aşamasında, değişimler teknoloji yöneticileri yeni S eğrilerinden faydalanabilmektedir. Bu sebeplerden dolayı, teknoloji olgunluk analizlerinde, teknoloji geliştirme süreçlerinin planlanmasında Ürün Performansı S eğrileri yol gösterici olmaktadır (Christensen, 2004: ). Za m an \v ey a M üh en dis lik Ça ba lar ı Şekil -5: Birbirini takip eden teknolojilerin S eğrileri (Christensen, 2004: 213) 25

50 S eğrileri, aynı zamanda teknolojinin gelişimini yansıtmaktadır. Şekil-6 da görülebileceği gibi, eğrinin başlangıcında, teknoloji henüz kuluçka devrini yaşamaktadır. eknoloji uygulamalarla olgunlaştıkça, eğri tepe noktasına doğru hareket eder tem tepe noktasında teknolojinin olgunlaşır. Şekil- 6: eknolojinin gelişim aşamaları S Eğrisi (Rouse diğerleri, Gelişme Kuluçka Eskime Olgunluk Satışlar Yıllar 2000: 68) Olgunlaşma aşaması, teknolojinin ticarileştiği, rekabetçi bir özellik kazandığı, araştırma geliştirme maliyetlerinin tahmin edilebildiği istikrarlı bir rekabet avantajı sağladığı aşamadır. Ancak, bir süre sonra, yükselen olgunlaşmanın yavaş yavaş seyrini değiştirdiği görülür; teknoloji son aşamalarında, rekabet avantajını kaybetmeye yerini, gelişen ihtiyaç bilgi birikimine göre ortaya çıkmakta olan yeni teknolojilere terk eder. Bu aşamada, eğrinin yavaş yavaş negatif yönlü bir hareketi olmaktadır (Rouse diğerleri, 2000: 68). e. eknoloji Geliştirme eknoloji Geçişi Süreçlerinde Ortaya Çıkan Riskler 26

51 Her yıl, yüzlerce büyük sivil ya da askeri teknoloji geliştirme projenin başarıyla sonuçlandığı bir o kadar projenin de yarıda bırakıldığı görülmektedir. Başarısızlık nedenlerinin başında, teknoloji geliştirme projelerinin karmaşık olmasından kaynaklanan riskler gelmektedir. Proje riski, ürün ya da teknolojinin geliştirilme sürecinde, iş üretim performansı ile doğrudan bağlantılı olan bazı proje hedeflerinden biri ya da çoğunun, süreci olumsuz olarak etkilemesi ile gelişir (Skelton, 2005: 690). Özellikle, henüz geliştirilmekte olan teknolojilerin sistemlerde kullanılmasının planlaması, teknoloji geliştirme sürecinin de başarısızlığa uğrayabileceği göz önüne alındığında, sistem geliştirme teknoloji geçişi sürecinin de başarısızlıkla sonuçlanabileceği ihtimalini doğurur. Bu durumun bir sonucu olarak, sistem geliştirmenin son aşamalarına kadar değişiklikler ödünleşmeler gerçekleşebilir. Bu sistemlerin başarılarının, günlik dayanıklılık özelliklerine son derecede bağlı olduğu hesaba katılırsa, risk unsurlarının bazı analitik araçlarla ölçülmesi gerekebilir. Bu süreçte, gerekli kaynak planlamasının yapılması öncelikli olarak geliştirilecek teknolojilere karar rilmesi hayati bir önem taşımaktadır. Kaynakların kısıtlı olduğu için, teknolojinin başarısına, geçişinin geliştirilecek yapılacağı teknolojilere sistemin yapılacak maliyet olarak etkinlik yatırımlar doğrudan etkide bulunurlar. Yapılacak Ar-Ge projesi yatırımlarının, bu bağlamda seçilerek uygulanması çok önemlidir (Sachon PateCornell, 2004: 451). eknoloji geliştirme sürecinde, son kullanıcının ihtiyaçlarını daha iyi anlamak bu ihtiyaçları karşılayan teknolojinin ekonomik olarak geliştirilmesini üretilmesini sağlamak için Sistem Mühendisliği sürecinden faydalanılmaktadır. Kısaca; planlama, yapma, kontrol etme süreci tamamlama olarak temel dört adım olarak tarif edilebilecek olan sistem sağlanmasına, mühendisliği kullanıcı süreci, ihtiyacının 27 yatırımların geri karşılanmasına dönüşünün teknoloji

52 geliştirme sürecinde karşılaşılacak teknik zamanlama risklerinin de kolayca tespit edilmesini sağlamaktadır (Young, 1993: ). eknoloji riski, ihtiyacı giderecek bir yetenek kazandıracak olan teknolojilerin, gereken süre içinde olgunlaşmamış olması olarak tanımlanmıştır (Moon diğerleri, 2005: 4). Sistem geliştirme sürecinde karşılaşılan finansal zamansal risklerin dışında, proje bitmeden önce yeni rakip teknolojilerin ortaya çıkması planlanan teknolojinin ihtiyaçları karşılamakta yetersiz kalması gibi önemli iki teknolojik risk sahası bulunmaktadır (Sage, 1995: 1037). Bu tür risklerin daha iyi bir şekilde yönetilmesi amacıyla, değişik risk analiz değerlendirme yöntemleri bulunmaktadır. Ancak, teknoloji risklerinin algılanması projelerin uzun vadede teknolojik değişim yetersizliklerle başarısızlığa uğramaması bakımından, teknolojilerin çok iyi bir şekilde, gelecek ihtiyaç odaklı bir bakış açısıyla ele alınması gerekmektedir. Bu kapsamda, karar ricinin yeni teknolojilerin seçiminde geliştirme yatırımlarının yapılması kararlarının, sistem başarısı için önemi kaçınılmazdır (Graettinger diğerleri, 2002: 1; Moon diğerleri, 2005: 4). Bu maksatla, transfer edilecek olan teknolojilerin seçiminde teknoloji geliştirme programları yatırım kararının rilmesinde göz önünde bulundurulması gereken bazı durumlar vardır. İhtiyaca uygunluk, beklenen performans, maliyet zaman planlamasının uyum, sistemle bütünleşemeye elrişlilik gibi özellikler, karar ricinin kararlarında etkili olması beklenen özelliklerdir. Ancak, uzun vadede, teknoloji değerlendirmesi yapılmak istenirse, S eğrileri, teknoloji yol haritaları stratejik planlamalarının dışında, daha ayrıntılı bir ölçüme sahip olunması beklenmektedir. Değişik teknolojiler arasından ihtiyaç beklentilere en uygun olan teknolojinin belirlenmesi için temel bir değerlendirme metodolojisine ihtiyaç vardır (Mankins, 2002: 5). Olgunlaşmamış olan teknolojilerin sisteme kazandırılması sürecinde 28

53 risk değerlendirmesi yapılması yenilik (inovasyon) sürecinin vazgeçilmez bir parçasıdır (Young, 2007: 171). f. eknoloji Olgunluğu Daha önce bahsedilmiş olan S eğrisi teknoloji yaşam döngüsü konusunda, teknolojinin temel araştırmadan başlayarak, eskime aşamasına kadar olgunlaşma evreleri geçirdiği S eğrisinin zir noktasında olgunlaşmış bir teknoloji olduğu bilgine yer rilmiştir. eknoloji olgunluğu (technology maturity) konusunun, teknolojinin sisteme geçişi bu süreçte ortaya çıkan riskler kapsamında tekrar ele alınmasında fayda görülmektedir. Olgun teknoloji, literatürde; yeterince uzun bir zamandır kullanılmış hataları bulunarak düzeltilmiş, ticarileşmiş ya da kullanıma alınmış olan teknoloji olarak tanımlanmaktadır (Roussel, 1984: 29). Burada teknolojinin bir ürün olarak, bir sistem dahilinde kullanılması önemlidir. eknoloji olgunluğu, entegre olacağı sistemin hedeflerine uygunluk seviyesini ifade eder risk değerlendirmesinde oldukça önemli bir yeri vardır (Defense Acquisition Unirsity page [web], 2005). ABD Savunma Bakanlığı nın (DoD) sistem geliştirme dokümanları olan DoDD , DoDD Interim Defense Acquisition Guidebook'ta, sisteme monte edilecek olan teknolojilerin mutlaka olgunlaşmış olması konusuna sık sık değinilmekte bu olgunluğun muhakkak ölçülerek, teknolojinin uygun olgunluk düzeyinde tedarik edilmesini önermektedir (DUSD S&, 2003: I- 1). Aynı zamanda GAO'nun hazırlamış olduğu rapor, bilim teknoloji laboratuarlarında geliştirilmekte olan henüz olgunlaşmamış teknolojilerin edinilmesinin, silah sistemleri geliştirme programlarının, maliyet zaman beklentilerinin üstünde gerçekleşmelerine yol açtığını ortaya koymuştur. Olgunlaşmamış teknolojilerin seçilmesi yüzünden, maliyetlerin ortalama 29

54 % 21 artış gösterdiği saptanmıştır (GAO\NSIAD, 1999: 12). Bu bakımdan teknoloji olgunluğu sistemlerinin başarılı olarak geliştirilmesi arasında oldukça önemli bir ilişki vardır. Sistemlerde olgun teknolojilerin tercih edilmesinin başlıca sebeplerinden birisi teknolojinin sistem entegrasyonundan önce gerekli test doğrulamalarının yapılmış olması dolaysıyla ek sisteme günli bir şekilde entegrasyonunun sağlanabilirliği hususudur. eknoloji olgunluğu istenen seviyede olduğu takdirde prototipler tezgah üstünde çalışmalarının yapılacak daha kısa olan bütünleştirme sürede daha (entegrasyon) az maliyetler gerçekleşebileceği düşünülmüştür (DUSD S&, 2003: I- 1). Bir diğer gerekçe ise, olgun bir teknolojinin tedarikinin gerçekleşmesi ile teknoloji geliştirme sürecinde karşılaşılacak olan risklerin sistem geliştirme sürecini en düşük şekilde etkilemesidir. Önceki kısımlarda bahsedilen teknoloji geliştirme risklerinin, sistem geliştirme sürecinin maliyetlerinin beklenmeyen derecede artmasına, sürecin beklenenden daha uzun bir sürede tamamlanmasına planların dışına çıkmasına neden olabilecekleri tecrübelerle tespit edilmiş olup; olgun teknolojilerin tedarikine önem rilmesi gerektiği ileri sürülmüştür. Olgun teknolojiler, yeni teknolojilerin aksine, belirsizlikler taşımamaktadırlar(dusd S&, 2003: I- 4). Günümüzde, DoD GAO'nun olgun teknolojilerin seçilmesi konusunda yaptıkları çalışmaların, silah sistemleri geliştirme süreçlerine yansımakta olduğu görülmektedir. Yazılan yönerge uygulama kılavuzlarının resmettiği temel yapı, teknoloji olgunluğunun teknolojinin sisteme entegrasyonunun hazırlık seviyesinin analiz edilmesi sürecini, sistem mühendisliği sürecinin içerisine tamamen adapte etmektir (DiPetto, 2006: 7). Ancak, bu uygulamanın başarılı olabilmesi için, teknolojinin olgunluk seviyesinin, doğru bir şekilde standart parametrelere dayandırılması gereği ortaya çıkmıştır. Yapılan çalışmalar sonucunda, teknoloji olgunluğunu teknolojinin sistemle 30

55 bütünleşmesi için bulunduğu seviyeyi gösteren standart bir araç olan echnology Readiness Lels -RL'in (eknoloji Hazırlık Düzeyleri) kullanılması öngörülmüştür (GAO\NSIAD, 1999: 1-2). 2. ÜRKİYE DE SAVUNMA ALANINDA EKNOLOJİ YÖNEİMİ a. Genelkurmay Başkanlığı, Bilimsel Karar Destek Merkezi SARGES Projesi Genelkurmay Başkalığı bünyesinde faaliyet göstermekte olan Bilimsel Karar Destek Merkezi (BİLKARDEM), ülke savunmasını bekasını sağlamak amacıyla silahlı kuvtlerin sahip olması gereken yetenek sistemlerin günümüzün geleceğin şartlarına uygun olarak planlanması programlanması ile harekât, kuvt, personel, lojistik, istihbarat sağlık alanlarındaki planlama faaliyetleri sürecinde bilimsel karar destek yöntemleri kullanmak maksadıyla kurulmuştur. BİLKARDEM, eknoloji analizi fonksiyonunu yerine getirmek amacıyla iki önemli proje yürütmektedir. Birincisi bu çalışmada ele alınacak olan Savunma Havacılık Uzay Araştırma eknoloji Projeleri anımlama Planlama Yönlendirme Kontrol Sistemi (SARGES) projesi, kuvt yapısının, her geçen gün kontrolü, takibi geliştirilmesi güçleşen ulusal teknoloji altyapısı temelinde geliştirilmesini mümkün kılmak amacıyla tasarlanmıştır. SARGES projesinin yanı sıra, Uluslararası Silahlanma Araştırma eknoloji Faaliyetleri Yönetim Sistemi (USA) projesi de gerçekleştirilmektedir (Genelkurmay [web], 2007). b. Milli Savunma Bakanlığı Savunma eknolojileri Bilgi Sistemi (SBS) ürkiye Cumhuriyeti Milli Savunma Bakanlığı nın bünyesinde hazırlanan Savunma eknolojileri Bilgi Sistemi (SBS), 2007 yılının ilk 31

56 aylarından bu yana faaliyetlerini sürdürmektedir. Sistemin amacı, savunma sanayinin, herhangi bir ihtiyaç halinde ri tabanındaki bilgileri sorgulayarak kimin, hangi işi, ne düzeyde yapabileceğini saptamasına yardımcı olmaktır. Bu sistem, ürk Savunma Sanayi'nin teknoloji ritabanını oluşturmak güncel tutmak amacıyla tasarlanan geliştirilen web tabanlı bir uygulamadır. Uygulamanın kapsamında, savunma sanayine hizmet rmekte olan firmalar, kurumlar uzman kişiler (yurt dışında çalışanlar dahil) SBS ye kaydolarak, sahip oldukları teknoloji, bilgi, üretim hattı, teknik malzeme, teçhizat, hammadde gibi rileri ri tabanına aktarmaktadırlar. oplanan bu rilerin ışığında, geliştirilen sistemlerin teknoloji ilişkilerinin ortaya konulmakta bu sistemlerin geliştirilmesi için gereken kaynakların (bilgi, teknoloji, üretim hattı, hammadde vs.) ne kadarının geliştiricinin elinde bulunduğunu belirlenebilmektedir (MSB, SBS [web], 2006). SBS ri tabanı dinamik olarak tasarlanmıştır. Verilerin kullanıcılar (ri paylaşanlar) tarafından güncellenmesi esastır. Kullanıcılar, ilgili web sitesinden kaydolarak, bir kullanıcı adı günlik şifresi almaktadırlar. SBS ri tabanının alt ri tabanları mevcuttur. Birincisi, web tabanlı bir uygulama olan Savunma Sanayi Veri abanı (SSV) dir. ürkiye'de ya da yurtdışında araştırma, geliştirme ya üretim yapan tüm ürk savunma sanayi sağlayıcıları, teknolojik araştırma-geliştirme yapan yerli ya da yurtdışı ortaklı kurum kuruluşların, ritabanına tek bir noktadan kayıt olarak bilgilerini girebilmeleri güncelleyebilmeleri hedeflenmiştir. Bu ri tabanına kayıt için, Milli Savunma Bakanlığı nın kurum kuruluş kimlik bilgilerinin incelemesi onaylaması gerekmektedir. İkinci alt ri tabanı ise eknik Uzman Veri abanı (UV) olan web tabanlı yapıdır. ürkiye'de ya da yurtdışında araştırma, geliştirme, üretim ya danışmanlık yapan tüm ürk 32

57 araştırıcılar, ri tabanına kayıt yapabilmekte Milli Savunma Bakanlığı ndan onay alarak ri tabanına ri yükleyebilmektedirler. MSB Ar-Ge eknoloji Dairesinden edinilen bilgiye göre, ri tabanının etkinliği beş aşamadan oluşmaktadır: Birinci aşama, müracaat bilgilerinin girilmesidir. Bu aşamada kişi ya da kurum\kuruluş ön tanıtıcı bilgiler girmektedir. İkinci aşama, ön kaydı kabul edilen kişi ya da kurum\kuruluşun detaylı tanıtıcı bilgileri ri tabanına aktarmasıdır. Üçünü aşamada kullanıcı daha önce çalışmış olduğu projeleri ri tabanına kaydetmektedir. Proje bilgilerinin detaylı bir şekilde ren kullanıcılar dördüncü adımda, proje deneyimleri teknolojik birikimlerine bağlı olarak, projeler teknolojileri eşleştirerek bir teknoloji\proje matrisi oluşturulur. Bu aşamada, teknolojinin türü, eknoloji Hazırlık Düzeyinin beyana dayalı olarak hangi seviyede olduğu bilgilerinin girilmesi istenir. Beşinci adım, bir önceki adımın devamı olarak teknolojiler sistemlerin eşleştirildiği, teknoloji\sistem matrisinin oluşturulmasıdır. Bu matrisin amacı Kullanıcıların sistem deneyim teknoloji bilgi öngörüsünün birikimlerinin yapılmasıdır. yapısal matrislere dökülmesini bu matrislerden yola çıkarak, geleceğin teknoloji öngörülerinin sağlanması amaçlanmıştır. Sonuçta ri tabanından elde edilen bilgiler ışığında Savunma Sanayi için teknoloji yol haritaları sistem planlamalarının yapılması mevcut kaynak olanakların etkin bir şekilde kullanılması sağlanacaktır. MSB Ar-Ge eknoloji Dairesi Başkanlığı ndan aldığımız bilgilere göre, henüz SBS nin genç bir sistem olması 33

58 nedeniyle, ancak üçüncü aşama bilgilerine kadar olan bilgiler alınabilmiştir. Ayrıca, sistemin işleme esasları bilgilerin değerlendirilme kriterlerine esas olacak yönerge ya kılavuzlar da bulunmamaktadır. SBS, On Yıllık emin edarik Programları (OYEP) kapsamında, MSB nin yürütmekte olduğu, OYEP in Sanayiye Açılım Esasları çerçesinde, OYEP bilgi rilen kurum kuruluşların SBS ye kaydolmaları beklenmektedir (MSB [web], 2006). c. Savunma Sanayi Müsteşarlığı, ürk Savunma Sanayi Stratejik Bilgi abanı Projesi (SRAB) Savunma Sanayi Müsteşarlığı (SSM), ulusal savunma sanayinin geliştirilmesi uluslararası alanda ortaya çıkan değişim teknolojik gelişmeler paralelinde sektöre rehberlik etmek amacını gütmektedir. Bu stratejik amacın gerçekleşmesi ile ulusal savunma sanayi imkân kabiliyetlerinin stratejik bir seviyeye çıkarılarak, yurt dışı bağımlılığın azaltılması, yurt içinde mevcut olan kabiliyetler için yurt dışına kaynak akışının önlenmesi, savunma sanayinde mevcut, geliştirilebilir erişebilir üretim, yatırım teknoloji imkânlarının analiz edilmesi değerlendirilmesi mümkün olacak kendi kendine yeten uluslararası pazarda rekabet gücüne sahip bir savunma sanayi oluşturulması yönünde önemli çalışmalar yapılması amaçlanmıştır. SSM, 2010 yılı sonuna kadar savunma sistem ihtiyaçlarının yurt içi karşılanma oranının ortalama % 50 ye çıkarılmasını planlamaktadır. Bu çerçede; Özgün geliştirme modelinde; savunma sanayimizin kabiliyet alanlarında öncelikle özgün geliştirme modellerinin uygulanması savunma sanayi ürün portföyünün zenginleştirilmesi, 34

59 Ortak geliştirme konsorsiyum modelinde; ulusal pazar için geliştirmenin maliyet etkin olmadığı durumlarda ortak geliştirme ya konsorsiyumlara ortak olma tasarım risk ortağı olma potansiyelinin geliştirilmesi, Hazır alım ortak imalat modelinde ise; yukarıda bahsedilen önceliklerin sağlanamaması durumunda hazır alım yoluna gitme bu tür projelerde ortak imalat offset yoluyla ulusal sanayimize iş imkânları yaratılması hedeflenmektedir (SSM [web], 2007). Bu amaca uygun olarak, ürk Savunma Sanayi Stratejik Bilgi abanı (SRAB) Projesi uygulamaya geçmiştir. SRAB, savunma sanayinin geliştirilmesi ürk Silahlı Kuvtleri (SK) ihtiyaçlarının mümkün olabilecek en yüksek oranda yerli kaynaklarla karşılanması amacıyla, ürkiye'de faaliyet gösteren özel firmalar kamu/askeri kuruluşların kabiliyetlerinin belirlenmesi savunma sanayine ilişkin güncel bilgilere hızlı erişim sağlanmasını hedeflemektedir. Proje kapsamında şu faaliyetlerin gerçekleşmesi beklenmektedir: Özel firmalar kamu/askeri kuruluşların kabiliyetlerini içerecek bir bilgi tabanının tasarlanmasını, Savunma Sanayii Müsteşarlığı Internet sayfası üzerinden firmalara açılmasını, Firmaların kendilerine rilecek kullanıcı adı şifreler ile Internet sayfası üzerinden bilgi girişi değişikliği yapmalarını Savunma Sanayii Müsteşarlığı personelinin bilgi tabanı üzerinde sorgulama raporlama yapabilmesini içermektedir. Projeden elde edilecek temel kazanım, elektronik iletişim otomatik ri güncellemesi sonucu firma - sanayi - devlet etkileşiminin 35

60 geliştirilmesi olmakla birlikte, savunma sanayi firmalarının SSM hizmetlerine daha kolay aktif olarak katılmaları ile hizmet hacminin artması, SSM faaliyetleri hakkında daha sağlıklı bilgi alınması bilgi girişi analizine ilişkin işlem süreleri ile maliyetlerin azalması da beklenmektedir. Ayrıca, ürk savunma sanayinin mevcut imkân kabiliyetlerine ilişkin en güncel bilgilerin Müsteşarlığın ilgili birimlerinin kullanımına açılması ile savunma sanayi analiz çalışmalarının etkinliği de artırılacaktır. Proje kapsamında geliştirilen altyapı ile gerekli bilgilerin firmalardan yazışmalar yoluyla alınması bilgisayara girilmesi ile ortaya çıkan zaman emek kaybı ortadan kaldırılacaktır. Firma rilerinin elektronik ortamda ilgili formlara girilip kaydedilmesi gerekli zamanlarda yine firmalar tarafından çevrimiçi olarak güncellenmesi ile bilgi tabanı üzerinde güncel sorgulamaların yapılması proje kapsamında elde edilecek raporların güncel bilgileri ihtiva etmesi mümkün olacaktır (DP, 2005: 61 62). SBS ye ri aktaran kullanıcı olanlar sadece firmalardan ibarettir. Firmaların ürün profilleri, teknolojileri, üretim kapasiteleri, teknik alt yapıları bilgi olarak firmalardan istenmektedir. d. UBİAK Ulusal Araştırma Altyapısı Bilgi Sistemi (ARABİS) UBİAK Vizyon 2023 çalışmaları çerçesinde kurulmuş olan ürkiye Ulusal Araştırma Altyapısı Bilgi Sistemi (ARABİS) 2004 yılında planlanmış 2005 yılında Araştırmacı Bilgi sistemi (ARBİS) ile hizmete girmiştir. ÜBİAK Ulusal Araştırma Altyapısı Bilgi Sistemi (ARABİS), ülkemizde araştırma, deneysel geliştirme, test/analiz tanı çalışmalarına yönelik kullanılan makine/sistem/cihaz stoku ile AR-GE proje birikiminin ritabanını oluşturmak sürekli olarak güncellemek amacıyla, ÜBİAK tarafından tasarlanan geliştirilen web tabanlı bir uygulamadır. ARABİS makine/sistem/cihaz stoku proje birikimi 36

61 bilgilerinin toplanması, toplanan rilerin sürekli güncellenmesi bu rilerin farklı amaçlarla kullanılmak üzere değerlendirilmesine olanak sağlayan, dinamik bir sistem olarak tasarlanmıştır (UBİAK [web], 2005). ARABİS in amacı, ülkemizde bulunan araştırma, deneysel geliştirme, test/analiz tanı çalışmalarına yönelik makine/sistem/cihazların nitelik, yer kapasiteleri, bu potansiyelin kullanılabileceği endüstri iş kolları yapılan çalışmalar sonucu geliştirilen ürün teknolojiler hakkında kodlanmış bilgi derlemektir. Veri yükleyecek olan firmalar, kurum kuruluşlar, beş aşamalı olarak sisteme bilgi rmektedirler. Bu aşamalar, kimlik firma bilgilerinin rilmesi, İşyeri birim adlarının girilmesi, sahip olunan sistem, makine cihazların tanıtılması, gereksinimlerin girilmesi proje bilgilerinin ri tabanına kaydedilmesidir. 37

62 İKİNCİ BÖLÜM EKNOLOJİ HAZIRLIK DÜZEYLERİ 1. EKNOLOJİ HAZIRLIK DÜZEYLERİ a. NASA da Geliştirilen eknoloji Hazırlık Düzeylerinin İncelenmesi eknoloji hazırlığı (technology readiness) ifadesi, NASA (U.S. National Aeronautics and Space Administration) kaynaklarında 1960 lı yıllardan beri kullanılan bir terimdir. Ancak, terimin kapsamı daha çok, geliştirilmekte olan sistemlerin uçuş hazırlığını temsil etmekteydi lerde, sistem-teknoloji olgunluğunu belirtmek amacıyla eknoloji Hazırlık Düzeyleri (echnology Readiness Lels- RL) terimi kullanılmaya başlanmıştır (Mankins, 2002: 4). eknoloji olgunluğu teknoloji hazırlığı değerlendirmesi konuları arasında bir çok büyük bir farklılık yoktur. Önceki bölümlerde belirtildiği gibi, teknoloji olgunluğunun entegre olacağı sistemin hedeflerine uygunluk seviyesini ifade etmektedir. eknoloji hazırlık değerlendirmesi ise, teknoloji olgunluğunun, entegre olacağı sistemin yapısına ihtiyaçlarına uygun olarak hangi seviyede olduğunun tespit edilmesidir (Defense Acquisition Unirsity page [web], 2005). Başlangıçta NASA tarafından hazırlanan birçok programda kullanılan HD (RL) sistemi, 1990 lı yıllarda, Amerika Birleşik Devletleri (ABD) Genel Muhasebe Ofisi nce (GAO) savunma sistemleri için teknoloji geliştirme tedarik uygulamalarında kullanılmak üzere etkin bir araç olarak tavsiye edilmiş Savunma Bakanlığı nın (DoD) RL sistemini kullanması yönünde çalışmalar yapmıştır yılından

63 bu yana tüm savunma tedarik programlarında DoD tarafından kullanılmaktadır. eknoloji Hazırlık Düzeyleri (HD), NASA tarafından, belli bir teknolojinin olgunluk seviyesini elde etmeyi sağlayan diğer teknolojilerin olgunluk seviyeleriyle karşılaştırma imkânı ren, sistematik bir metrik/ölçüm sistemi olarak tanımlanmaktadır (Mankins, 1995: 1). Bu sistematik; hedeflere uygun olan yeni teknolojiler için temel araştırmaların başlatılması, bir ya da birden çok tanımlamış uygulamaları için teknoloji geliştirme sürecinin tanımlanması, her bir uygulama için teknolojinin gösteriminin yapılması hedeflenen sistemle bütünleşmesinin planlanması, son olarak sistemle bütünleştirilerek kullanıma alınması süreçlerini kapsamaktadır. HD nin temel amacı ise, teknoloji itimiyle (technology push) yapılan araştırma geliştirme (Ar-Ge) faaliyetleriyle, ihtiyaçların gerektirdiği (applications pull) teknolojiler için yapılan araştırma geliştirme faaliyetlerinin arasında ortak bir dil geliştirerek bir bağ kurmak denge sağlamaktır (Mankins, 2002: 5). eknoloji Hazırlık Düzeyleri dokuz adettir her bir düzeyin tanımı ABD savunma sistem geliştirme projelerinde aynen NASA'dan alınarak kullanılmaktadır. NASA tarafından benimsenmiş olan ilk teknoloji hazırlık düzeyleri yedi (7) adetti yılında NASA da görevli olan Stanley. Sadin tarafından önerilmiş olan teknoloji hazırlık düzeyleri şu şekildeydi (Sadin den aktaran Nolte, 2003: 5): HD 1: emel ilkeler gözlendi raporlandı HD 2: Potansiyel uygulama alanları belirlendi doğrulandı HD 3: Analitik tecrübeye dayalı olarak, kritik işlev / ya özellik kanıtlandı HD 4: Bileşen / ya tezgâh üstü doğrulaması laboratuar 39

64 ortamında yapıldı HD 5: Bileşen / ya tezgâh üstü doğrulaması benzetilmiş ya da simüle edilmiş ortamda yapıldı HD 6: Sistem benzetilmiş ortamda doğrulandı HD 7: Sistem, harekât (uzay) ortamında doğrulandı 1994 yılına kadar yedi seviyeli bir teknoloji hazırlık düzeyi sistemi kullanılmıştır. Ancak teknik detaylar sistem mühendisliği sürecinin iyileştirilmesi sonucunda dokuz düzeyli yeni bir sistem ortaya çıkmıştır (Mankins, 1995: 1): HD 1: emel ilkeler gözlendi raporlandı HD 2: eknoloji yaklaşımı / ya uygulaması formüle edildi HD 3: Analitik tecrübeye dayalı olarak, kritik işlev / ya özellik kanıtlandı HD 4: Bileşen / ya tezgâh üstü doğrulaması laboratuar ortamında yapıldı HD 5: Bileşen / ya tezgâh üstü doğrulaması uygun ortamda (benzetilmiş ortam) yapıldı HD 6: Sistem/alt sistem model ya da prototipi gösterimi uygun ortamda yapıldı HD 7: Sistem prototipi gösterimi harekât (uzay) ortamında yapıldı HD 8: Gerçek sistem tamamlandı uçuş doğrulaması test gösterimleri yapıldı (yerde ya Uzayda) HD 9: Uçuş doğrulaması yapılmış gerçek sistem görev harekâtına katıldı. 40

65 eknoloji hazırlık düzeylerini, Şekil 7 de görüldüğü gibi, sistem geliştirme teknoloji geliştirme süreçleri iç içe şeklinde göstermek mümkündür (Nolte, 2003: 19): Sistem testi kullanıma alınması Uçuş doğrulaması yapılmış gerçek sistem görev harekâtına katıldı Gerçek sistem tamamlandı uçuş doğrulaması test gösterimleri yapıldı (yerde ya uzayda) Sistem geliştirme Sistem prototip gösterimi harekât (uzay) ortamında yapıldı eknoloji gösterimi Sistem/alt sistem model ya da prototipi gösterimi uygun ortamda yapıldı Bileşen / ya tezgâh üstü doğrulaması uygun ortamda (benzetilmiş ortam) yapıldı eknoloji geliştirme Bileşen / ya tezgâh üstü doğrulaması laboratuar ortamında yapıldı Araştırma konseptin doğrulanması Analitik tecrübeye dayalı olarak, kritik işlev / ya özellik kanıtlandı emel araştırma eknoloji yaklaşımı / ya uygulaması formüle edildi emel ilkeler gözlendi raporlandı Şekil- 7 : eknoloji Hazırlık Düzeyleri (Nolte, 2003: 19) Mankins in NASA adına yapmış olduğu yeni teknolojik hazırlık düzeylerine iki yeni düzey eklenmiş gibi görünse de, esasında sistemin gerçek ortam yapay, benzetilmiş ortamda gerçek harekât ortamında gösterimlerinin yapılması ayrıntılarından başka bir farklılık bulunmamaktadır. NASA da hazırlanan RL çalışması, tamamen uzay sistemleri için tasarlanmıştır. Uzay ortamında görev yapması beklenen uçan sistemi teknolojilerin oluşturan aşamaları, uzay ortamında geliştirilmesi görev yapılmaktadır. 41 yapmaya sisteme hazır bir geçişi şekilde

66 eknoloji hazırlık düzeylerinin tanımları örneklerle birlikte açıklaması ise şu şekildedir (Mankins, 1995: 2 5): HD 1. emel ilkeler gözlendi raporlandı eknoloji uygulamaya gelişiminin dönük en araştırma alt seviyesidir. geliştirme Bu seviyede, maksatlı bilimsel araştırmalar başlıyor. Malzemelerin temel nitelikleriyle ilgili bilimsel çalışmalar (fiberin ısıdan dolayı genleşmesi vb.) olabilir. HD 2. eknoloji yaklaşımı / ya uygulaması formüle edildi Öncelikle temel prensipler gözlenir, sonra; gelecek olgunluk düzeyinde, ortaya çıkan bu temel özelliklerin uygulamaları icat edilmiş ya da tanımlanmış olacak. Örneğin; Fiberin genleşmesi için gerekli olan yüksek kritik sıcaklık özelliği nedeniyle, yeni malzemenin ince film uygulamaları için (Ör: SIS karıştırıcı) bazı özel mekanizmalarda (Ör: teleskop sensorunda) kullanılabileceği düşünülüyor. Bu düzeyde, her şey henüz hayallerden ibaret: Süreci destekleyecek herhangi bir kanıt ya da detaylı analizler yok. HD 3. Analitik tecrübeye dayalı olarak, kritik işlev / ya özellik kanıtlandı Olgunlaşma sürecinin bu aşamasında, araştırma geliştirme aktif olarak başlıyor. Bu aşamada, hem çözümlemeli (analitik) çalışmalar, hem laboratuara dayalı de bu çözümlemeli çalışmaların bir çalışmaları arada doğrulayacak yürütülmesi gerekir. Çalışmalar HD 2 de ortaya atılan fikirler, deneysel analitik olarak kanıtlamalıdır. Örneğin, Yüksek Enerji Yoğunluğu isteyen bir itiş mekanizması, sulu ya da süper soğutulmuş hidrojeni sevk yakıtı olarak 42

67 kullanmalıdır şeklindeki bir yaklaşım için, HD 3 sıvının faz/ısı/basıncının laboratuar ortamında elde edilmesiyle gerçekleşebilir. HD 4. Laboratuar ortamında sistem alt bileşenleri /ya tezgâh üstü tasarım doğrulaması yapıldı Başarılı bir yaklaşım kanıtlama sürecinde, temel teknoloji bileşenleri, bir alt bileşenin /ya tezgâh üstü tasarımın yaklaşımgerçekleme aşamalarında kullanılması amacıyla, parçaların bir arada çalışmalarını sağlayacak şekilde birleştirilmelidirler. Bu doğrulama, daha önce formüle edilmiş konsepti desteklemeli potansiyel uygulamaların gereksinimleriyle tutarlı olmalıdır. Doğrulama, nihai sistemle göreceli olarak düşük uygunluk gösterir: Laboratuarda ayrık özgün parçaların bir araya getirilmesi şeklinde olabilir. Örneğin; aviyoniklere yönelik yeni bir bulanık mantık yaklaşımının HD 4 gösterimi, benzetimli (simüle edilmiş) bazı girdilerin kullanılmasıyla, kısmen bir bilgisayar üzerinde, kısmen masa üstü bir aletle (Ör: Fiber optik jiroskoplar) kontrol laboratuarında yapılan bir algoritma testinden ibaret olabilir. HD 5. Bileşenin /ya tezgâh üstü tasarımın uygun ortamda doğrulaması yapıldı. Bu aşamada, test edilen bileşenin /ya tezgâh üstü tasarımın gerçek sisteme uygunluğu, önemli ölçüde yüksektir. emel teknoloji elemanları, makul gerçekçi destek unsurlarıyla bütünleşmeli böylece tüm uygulamalar, (bileşen düzeyinde- alt sistem sistem düzeyinde) benzetimli olarak (simüle edilmiş) ya da gerçeğe yakın bir ortamda test edilebilecektir. Bir ya da birden çok yeni teknolojiler gösterimde yer alabilir. Örneğin; yüksek rimlilik vaat eden yeni bir tip güneş fotovoltaik malzeme, bu aşamada, bataryalara ya da benzeri 43

68 destek unsurlarına bağlı mevcut güneş panellerine bağlanabilir termal vakum odasında güneş benzetim olanaklarıyla test edilebilir. HD 6. Sistem / alt sistem modeli ya da prototipi uygun ortamda gösterilir (yerde ya da uzayda) eknoloji gösteriminin uygunluğu aşamasında en önemli adım, HD 5 in tamamlanmasıyla devam eder. HD 6 da, temsili bir model yada prototip özgün, bütünleşik yada ayrık tezgah üstü tasarım uygun bir ortamda test edilir. Bu aşamada, eğer uygun ortam sadece uzay ise, model/prototip uzayda gösterilmelidir. Elbette, gösterim doğru bir HD 6 aşamasını temsil edecekse başarılı olmalıdır. üm teknolojiler HD 6 gösterimine girmeyebilir: Bu olgunlaşma aşaması, Ar-Ge gereksinimlerinden ziyade, süreç yönetiminin iyi bir şekilde sağlanmasıyla devam edecektir. Gösterim, varolan sistem uygulamasını temsil edebilir, ya da sadece planlanan uygulamaya aynı teknolojileri kullanarak çok benzeyebilir. Bu aşamada, bir ya da birden çok teknoloji, gösterimde bir arada olabilir. Örneğin; yüksek sıcaklıklı/düşük hacimli bir radyatöre inovatif bir yaklaşım olarak, sıvı damlacıklar kompozit malzeme eklediğimizde, bunun HD 6 daki gösterimi, sistem modelinin bir uzay mekiği ya da uzay istasyonu üzerinde uçurulması şeklinde olacaktır. Bu örnekte, uygun ortam uzay olduğu için yerçekimi, vakum sıcak ortam sistemin başarısını ya da başarısızlığını etkileyecektir teknolojiyi doğrulamanın tek yolu onu uzayda denemektir. HD 7. Sistem prototipinin uzay ortamında (harekât ortamında) gösterilmesi HD 7, HD 6 ın ardından önemli bir aşamadır, varolan sistem prototipinin uzay ortamında gösterilmesini gerektirir. Bu, geçmişte her zaman yapılmazdı. Bu kapsamda, prototip planlanan sisteme yakın 44

69 yada aynı ayarda olmalıdır gösterim uzayda yapılmalıdır. Olgunlaşmanın bu seviyesine gelebilmek için, sistem mühendisliği geliştirme yönetiminin günli bir şekilde yapılması (teknoloji AR-Ge çalışmalarından da önemlidir). Aynı zamanda gösterim, o uygulamaya ait bir prototipin üzerinde yapılmalıdır. üm sistemlerdeki tüm teknolojiler bu aşamaya girmez. HD 7, normalde, teknoloji yada alt sistem uygulamasının kritik bir görevi yada ağır riski olduğunda yapılır. Örneğin, Mars Pathfinder Ror, gelecekte tüm Mars mikro-araçlarının bu sistem üzerine kurulacak olmasından dolayı, bir HD 7 teknoloji gösterimidir. HD 8. Sistem tamamlandı uçuş değerlendirmesi (yerde uzayda) test gösterimle yapıldı. anım olarak, tüm teknolojilerin HD 8 i vardır. Hemen hemen tüm durumlarda, bu aşama, birçok teknoloji elemanı için doğru sistem geliştirmesinin son adımıdır. Örneğin, yeni bir kontrol algoritmasının Hubble uzay teleskopu yörüngedeyken, üzerinde yer alan bir bilgisayara yüklenmesi test edilmesi bu aşamada yapılır. HD 9. Sistem uçuş doğrulaması görev operasyonunda başarıyla gerçekleşti. anım olarak, tüm teknolojilerin HD 9 u vardır. Hemen hemen tüm durumlarda, doğru sistem geliştirmesinin son hata giderme adımıdır. Örneğin, aracın fırlatılmasını müteakip, 30 gün boyunca ya da civarında, küçük arızalar bulunup giderilir. Bu varolan sisteme yeni bir teknoloji eklemek şeklinde olabilir. Bu aşama, kullanılan ya da tekrar kullanılabilir sistemlerde planlanmış geliştirmeleri kapsamaz. NASA da kullanılmakta olan RL sistemi, ABD savunma 45

70 teknolojileri sistem geliştirme sürecinde de kullanılmaktadır. Çünkü savunma teknolojilerinin geliştirilmesi sisteme geçişleri bu dokuz düzeyin tarif ettiği şekilde gelişmektedir. eknoloji sistem geliştirme süreçleri bir arada iç içe gerçekleşmektedir. Bu sebeple, teknoloji olgunluğunun saptanması için RL oldukça işlevsel bir metrik sistemdir. DoD nin R. dokümanında RL tanımları biraz daha savunma sistemlerine uygun olarak yeniden yazılmıştır. Aslında NASA nın tanımlarından pek farklı olmadığını gördüğümüz bu tanımlar, kısaca örneklerle de açıklanmaktadır. ablo 1, ayrıntılı DoD RL tanımlarını açıklamaktadır (DoD, 2002: 183, 184): ablo- 1: DoD RL tanımları, (DoD, 2002: 183, 184) eknoloji Hazırlık Düzeyleri 1. emel ilkeler gözlendi raporlandı 2.eknoloji yaklaşımı /ya uygulaması formüle edildi 3. Analitik tecrübeye dayalı olarak, kritik işlev /ya özellik kanıtlandı Açıklama eknoloji gelişiminin en alt seviyesidir. Bu seviyede, uygulamaya dönük araştırma geliştirme maksatlı bilimsel araştırmalar başlıyor. Malzemelerin temel nitelikleriyle ilgili bilimsel çalışmalar (fiber maddenin ısıdan dolayı genleşmesi vb.) olabilir Öncelikle temel prensipler gözlenir, sonra; gelecek olgunluk düzeyinde, ortaya çıkan bu temel özelliklerin uygulamaları icat edilmiş yada tanımlanmış olacak. Örneğin; Fiberin genleşmesi için gerekli olan yüksek kritik sıcaklık özelliği nedeniyle, yeni malzemenin çok ince film uygulamaları için (ör: SIS karıştırıcı) mekanizmalarda (ör: teleskop sensöründe) kullanılabileceği düşünülüyor. Bu düzeyde, her şey henüz hayallerden ibaret: gidişatı destekleyecek herhangi bir elde edilmiş bir kanıt yada detaylı analizler yok. Olgunlaşma sürecinin bu aşamasında, araştırma geliştirme aktif olarak başlıyor. Bu aşamada, hem çözümlemeli (analitik) çalışmalar, hem de bu çözümlemeli çalışmaları doğrulayacak laboratuara dayalı çalışmaların bir arada yürütülmesi gerekir. Çalışmalar HD 2 de ortaya atılan fikirler, deneysel analitik olarak kanıtlamalıdır. Örneğin, Yüksek Enerji Yoğunluğu isteyen bir itiş mekanizması, sulu yada süper soğutulmuş hidrojeni sevk yakıtı olarak kullanmalıdır şeklindeki bir yaklaşım için: HD 3 yaklaşım gerçeklemesi, sıvının faz/ısı/basıncının laboratuar ortamında elde edilmesiyle gerçekleşebilir. 46

71 ablo-1 in devamı: eknoloji Hazırlık Düzeyleri 4. Laboratuar ortamında tezgah üstü, bileşen alt bileşen doğrulaması yapıldı 5. Bileşenin /ya tezgâh üstü tasarımın uygun ortamda doğrulaması yapıldı. 6. Sistem / alt sistem modeli yada prototipi uygun ortamda gösterilir (yerde yada uzayda) 7. Sistem prototipinin uzay ortamında (harekât ortamında) gösterilmesi Açıklama Başarılı bir yaklaşım kanıtlama sürecinde, temel teknoloji bileşenleri, bir alt bileşenin /ya tezgah üstü tasarımın yaklaşım-gerçekleme aşamalarında kullanılması amacıyla, parçaların bir arada çalışmalarını sağlayacak şekilde birleştirilmelidirler. Bu doğrulama, daha önce formüle edilmiş konsepti desteklemeli potansiyel uygulamaların gereksinimleriyle tutarlı olmalıdır. Doğrulama, nihai sistemle göreceli olarak düşük uygunluk gösterir: laboratuarda ayrık özgün parçaların bir araya getirilmesi şeklinde olabilir Bu aşamada, test edilen bileşenin /ya tezgah üstü tasarımın gerçek sisteme uygunluğu, önemli ölçüde yüksektir. emel teknoloji elemanları, makul gerçekçi destek unsurlarıyla bütünleşmeli böylece tüm uygulamalar, (bileşen düzeyinde- alt sistem sistem düzeyinde) benzetimli olarak (simüle edilmiş) yada gerçeğe yakın bir ortamda test edilebilecektir. Bir yada birden çok yeni teknolojiler gösterimde yer alabilir. eknoloji gösteriminin uygunluğu aşamasında en önemli adım, HD 5 in tamamlanmasıyla devam eder. HD 6 da, temsili bir model yada prototip özgün, bütünleşik yada ayrık tezgah üstü tasarım uygun bir ortamda test edilir. Bu aşamada, eğer uygun ortam sadece uzay ise, model/prototip uzayda gösterilmelidir. Elbette, gösterim doğru bir HD 6 aşamasını temsil edecekse başarılı olmalıdır. üm teknolojiler HD 6 gösterimine girmeyebilir: Bu noktada olgunlaşma aşaması, Ar-Ge gereksinimlerinden ziyade süreç yönetiminin iyi bir şekilde sağlanmasıyla devam edecektir. Gösterim, var olan sistem uygulamasını temsil edebilir, ya da sadece planlanan uygulamaya aynı teknolojileri kullanarak çok benzeyebilir. Bu aşamada, bir ya da birden çok teknoloji, gösterimde bir arada olabilir. HD 7, HD 6 ın ardından önemli bir aşamadır, var olan sistem prototipinin uzay ortamında gösterilmesini gerektirir. Bu, geçmişte her zaman yapılmazdı. Bu kapsamda, prototip planlanan sisteme yakın yada aynı ayarda olmalıdır gösterim uzayda yapılmalıdır. Olgunlaşmanın bu seviyesine gelebilmek için, sistem mühendisliği geliştirme yönetiminin günli bir şekilde yapılması. Aynı zamanda gösterim, o uygulamaya ait bir prototipin üzerinde yapılmalıdır. üm sistemlerdeki tüm teknolojiler bu aşamaya girmez. HD 7, normalde, teknoloji ya da alt sistem uygulamasının kritik bir görevi ya da ağır riski olduğunda yapılır 47

72 ablo-1 in devamı: eknoloji Hazırlık Düzeyleri 8. Sistem tamamlandı uçuş değerlendirmesi (yerde uzayda) test gösterimle yapıldı 9. Sistem uçuş doğrulaması görev operasyonunda başarıyla gerçekleşti. Açıklama anım olarak, tüm teknolojilerin HD 8 i vardır. Hemen hemen tüm durumlarda, bu aşama, birçok teknoloji elemanı için doğru sistem geliştirmesinin son adımıdır anım olarak, tüm teknolojilerin HD 9 u vardır. Hemen hemen tüm durumlarda, doğru sistem geliştirmesinin son hata giderme adımıdır. Örneğin, aracın fırlatılmasını müteakip, 30 gün boyunca ya da civarında, küçük arızalar bulunup giderilir. Bu var olan sisteme yeni bir teknoloji eklemek (JSC te harekât görev kontrol sistemine yeni bir yapay zekâ unsuru yerleştirmek gibi) şeklinde olabilir. Bu aşama, kullanılan ya da tekrar kullanılabilir sistemlerde planlanmış geliştirmeleri kapsamaz. RL tek bir teknolojinin olgunluğunu ya da sisteme geçiş hazırlık düzeyini göstermektedir. Herhangi bir savunma sistemi projesinde, sistemde kullanılması gereken teknolojiler proje yöneticisi tarafından belirlenip, kritik olanların olgunluk seviyeleri tespit edilmek zorundadır. Bu şekilde, sistem geliştirme programında teknoloji kaynaklı risklerin belirlenip, kontrol altında tutulması sağlanabilmektedir. b. Bir eknoloji Risk Yönetim Aracı Olarak RL RL konusunda, ABD de yapılan çarpıcı bir çalışma gerçek bir deneyimi aktarmak yerinde olacaktır. GAO tarafından 1999 yılında hazırlanan RL kullanımını kapsamlı bir şekilde gözler önüne seren tespit raporu, savunma sistemlerinin geliştirilmesi konusunda çok önemli bulgular sunmaktadır (GAO\NSIAD, 1999: 2). DoD, 1997 yılında yeni silah sistemleri geliştirme maliyetlerini 2001 yılı sonuna kadar %40 oranında düşürmeyi planlamaktaydı. Bu plandan beklenenler ise, yeni nesil silah sistemlerinin, hem eski sistemlerden daha özellikli hem de planlanan zamanın yarısının kullanılmasıyla geliştirilmeleridir. Ancak, mevcut yönetim yaklaşımları ile 48

73 beklentileri gerçekleştirmek bir yana, maliyetlerin zamanın da planların dışına çıkması gibi birçok aksaklık yaşanmaktadır. Bu bakımdan DoD nin mevcut yönetim yaklaşımlarıyla beklentilerini gerçekleştirmesi beklenmemektedir. Belli başlı ticari firmalar, ürün geliştirme metodolojilerini değiştirmekte DoD nin ulaşmak beklentilerini elde etmektedirler. istediği maliyet zaman Bu firmaların başarılarının altında yatan temel sebep ise, teknolojileri ürünlere adapte etmeden önce, olgunlaşmalarını sağlamaktır. Bu deneyimi değerlendiren DoD, olgunlaşmamış teknolojilerin silah sistemlerinde bazı sorunlara yol açtığı gerçeğini kabul etmiştir. GAO, silah sistemlerinde kullanılmış olan 23 değişik teknolojinin ürüne ya silah sistemine geçişleri hakkında, ticari firmaların DoD nin deneyimlerini araştırmıştır. Bu araştırma için, başarılı sistemler geliştiren bu başarısı yükselten altı (6) adet ticari firma beş (5) adet başarılı, problemsiz DoD savunma sistemi geliştirme programı seçilmiştir. GAO, bu firmaların silah sistemi geliştirme programlarının yöneticileri ile görüşmeler yapmıştır. Görüşmelerde, yöneticilerin teknoloji olgunluğunu belirlemek üzere, RL sistematiğini kullanıp kullanmadıkları hangi düzeyde teknolojinin riskinin kabul edilebilir olduğu sorulmuştur. Görüşmelerden elde edilen çarpıcı sonuçlardan birisi, ABD Hava Kuvtleri Araştırma Laboratuarı nın (AFRL) bir kriter olarak, RL 6 düzeyinde olan bir teknolojinin, henüz silah sistemi tanımlanırken, bir teknoloji olarak sistem dahilinde tanımlama dokümanlarında yer alabileceğini, RL 6 düzeyinde olan bir teknolojinin kabul edilebilir bir risk taşıdığını ortaya koymuş olmasıdır. Ancak, DoD, RL 7 düzeyinde olan bir teknolojinin, üretim, mühendislik bakımından en ideal olduğunu aktarmaktadır. 49 sistem geliştirme

74 Bu farklılık, bazı firmaların teknoloji geliştirme sürecinin tamamlanmasından sonra ürünün geliştirilmesine başlamasından kaynaklanmaktadır. DoD, sistem geliştirme süreci henüz devam ederken teknolojinin de bu süreç dâhilinde geliştirilmesini savunmaktadır. Bu iki yaklaşım da ticari bir ürün ile savunma sistemlerinin geliştirilmesi süreçlerinin karşılaştırılmasında, üretim mühendislik gibi hususlar bakımından bazı farklılıklara yol açmaktadır (1999: 3). GAO nun araştırmasından elde edilen sonuçlardan en önemlisi, kuşkusuz, teknoloji olgunluğu ile sistem gereksinimleri arasındaki uyuşmazlığın ya da boşluğun büyümesi sonucunda yaşanan büyük maddi maddi olmayan zararların ortaya çıkmasıdır. eknoloji olgunluğu ile sistem ya da ürün gereksinimleri arasındaki farkın küçük olduğu ya bu farkın başarılı bir şekilde yönetildiği program sayısı ne yazık ki çok azdır. Bu başarısızlıkların sebebi teknoloji olgunluğunun tespit edilmemesi teknoloji ile sistemin gelişiminin paralel yürümemesidir. Yönetici, teknolojinin olgunlaşmasını beklemek, sistem gereksinimlerinin bazılarından vazgeçerek olgun bir teknolojiyi almak arasında bir tercih yapmak durumunda kalmaktadır. Ancak, bazı gereksinimlerden performanstan vazgeçebilmek çoğu silah sistemlerinde mümkün olmamaktadır. O halde, teknoloji riskinin en iyi şekilde yönetilmesi için, hem teknoloji geliştiren organizasyon yöneticisi hem de sistem geliştirmekten sorumlu olan yönetici, teknoloji olgunluğu standartları, teknoloji ürün geliştirme metodolojileri bazı araçlarla desteklenmeli teknoloji olgunluğu en iyi şekilde belirlenebilmelidir. Bu şekilde, projeler, teknoloji risklerinden korunabilecektir (1999: 3 4). Araştırmanın sonuçları arasında, teknoloji olgunluğunun sistem geliştirme programı başlangıcında, başarıyı belirleyen en önemli unsurlardan biri olduğunu vurgulanmaktadır. Araştırma kapsamında incelenen, olgunlukları RL 2 RL 9 arasında değişen 23 teknoloji, 50

75 çeşitli programlarda kullanılmıştır. Hala sistem dâhilinde geliştirilen ya geliştirilmesi tamamlanmış olan bu teknolojilerin çoğu, yüksek olgunluk düzeylerinde RL 8 RL 9 da sistemlere adapte edilmiştir. Raporda, Ford Otomobil firmasının geliştirmiş olduğu RL 8 düzeyinde olan bir teknolojinin 10 yıllık bir çabadan sonra bir otomobile monte edebildiğini ortaya koymuştur. Benzer şekilde, Yüksek Savunma sistemleri Araştırma Projeleri Ajansı (DARPA), bir periskop teknolojisinin denizatlıya monte edilmeden önce RL 9 düzeyine ulaşmasının beklendiğini açıklamıştır (1999: 4). DoD, RL 4 daha aşağı olan bir teknolojiyi genel olarak sistemlerde kullanmamaktadır. Çünkü bu düzeyler oldukça yüksek teknoloji riski taşımaktadır. Önceki bölümlerde de bahsedildiği üzere, teknoloji olgunluğu ile sistemin gereksinimleri karşılayabilme durumu arasındaki boşluk, teknoloji risklerinden birisi olarak tanımlanmaktadır. Şekil -8, RL teknoloji riskleri belirsizlikler arasındaki ilişkiyi şematik olarak ifade etmektedir. Görüldüğü gibi, RL 1, 2 3 henüz teknolojinin kavram olarak ortaya çıkmaya başladığı başarısı hakkında net ipuçları rmeyen düzeyler oldukları için riskin en yüksek olduğu düzeylerdir. Yüksek Risk Düşük Risk Gereksinimler Riskler Belirsizlikler Şekil -8: RL eknoloji Riskleri (GAO\NSIAD, 1999: 24) 51

76 RL 8 9 da ise risk en düşük düzeydedir. Çünkü bu düzeylerde, teknolojinin mühendislik tasarımı tamamlanmış, üretim düşük miktarda da olsa gerçekleşmiş her şeyden önemlisi, teknoloji sistemle entegre olarak, operasyon sahasında görevlerini yerine getirebilecek aşamaya gelmiştir. RL de risk belirsizlikleri, basit bir radyonun geliştirilmesi örneğiyle, somut olarak aktarmak mümkündür. İhtiyaçların problemlerin değerlendirilerek, mevcut bilimsel pratik bilgiler ile ilişkilendirilmesi safhası gerçekleşir. RL 2 de Ortaya bir henüz somut olmayan bir yaklaşım çıkar. RL 3 de en basit elemanlarıyla Radyo kavramı belirginleşir. Henüz somut donanımlar ortada yoktur. Bu yüzden bu seviyede teknolojinin ortaya çıkıp çıkmayacağı konusunda tehlikeli belirsizlikler yaşanmaktadır. Radyonun bileşenlerinin ayrı ayrı hazırlanarak laboratuar çalışmalarına başlanır bileşenler birlikte çalıştırılarak tezgâh üstü tasarımın elde edilmesiyle RL 5 e ulaşılır. En azından laboratuarda çalışma fırsatı ren bazı donanımlar mevcuttur. Belirsizlikler hala devam etmektedir; ancak, önceki düzeylerdeki kadar tehlikeli değildir. Laboratuarda elde edilen bir jenerik model çalıştırılır. Henüz laboratuarda çalıştırılan radyo, prototip haline gelerek, kullanılacağı ortama çok benzeyen yapay bir ortamda denenir, bu aşama RL 6 dır. Henüz teknolojinin görev yapacağı ortamda denenmesi gerçekleşmemiştir kullanılacağı sisteme entegrasyonu tamamlanmamıştır. Bu yüzden risk belirsizlikler düşük de olsa devam etmektedir. RL 7 de görev yapacağı ortama çok benzeyen yapay bir ortamda prototip sınanır. Sisteme entegre edilerek gerçek ortamda sınanması ise RL 8 de gerçekleşir. Son olarak; teknoloji, RL 9 da gerçek bir görevde kullanılmış üretimi gerçekleşmiş olur. Bilinmeyenler belirsizlikler azaldıkça, risk de azalmaktadır. Her düzeyde, teknoloji hakkındaki belirsizliklerin sınama, test gösterimlerle azaltılması, son düzeylerde riski en aza indirmektedir. AFRL, günilir bir hava savunma sisteminin geliştirilmesi sürecine, en 52

77 azından RL 7 seviyesindeki olgunluğa sahip olan teknolojilerin dahil edilmesini kabul edilebilir olarak görmektedir. Bu seviyenin daha altındaki olgunluğa sahip olan teknolojiler, ürünle bütünleşme konusunda ciddi ölçüde bilinmeyenlere sahiptirler. Hedeflenen nihai ürün ya da sistem, teknolojilerin fonksiyonel (işlevsel), mali, zamansal gereksinimlere göre uyumlulukları ölçüsünde başarılı olabilmektedir. GAO nun araştırmasına geri dönüldüğünde, incelenen 23 temel teknolojinin, hali hazırda sistemlerde kullanılmakta olduklarının RL 2 ila RL 9 arasındaki olgunluklarda sisteme dahil edildiklerinin hatırlatılmasında fayda görülmektedir. RL 2 gibi düşük olgunlukta olan teknolojilerin, sistemin genel maliyetini arttırdığı, geliştirme sürecinin uzattığı, hatta performans gereksinimlerinden vazgeçilmesine neden oldukları saptanmıştır. Ancak, RL 8 RL 9 olgunluğuna sahip olan teknolojiler, sisteme bu tür büyük zararlar rmemişlerdir. Bu tespiti ablo 2 de sunan GAO, saptamasının gerçekliğini vurgulayarak, DoD nin bu konuda hassas çalışmalar yapmasını tavsiye etmektedir. ablo -2: Ürün Geliştirme Programlarının Maliyet Zaman Performansları (GAO\NSIAD, 1999: 27) Ürün İlgili eknolojiler Comanche Helicopter Engine Rotor Forword Looking İnfrared Helmet Mounted Display Integrated Avionics BA Acoustic Sensor İnfrared Seeker Warhead Inertial Measurement Unit Data Processors Hughes HS- 702 Solar Cell Array Ford Jaguar Adapti Cruise Control Voice Activated Controls RL Durumu Ürün Geliştirme Maliyet Zaman Aşımı Aşımı % 101 % % 88 % 62 Yok Yok Yok Yok

78 ablo 2, RL 6 nın altındaki olgunluğa sahip olan teknolojilerin kullanıldıkları programların % 100 civarında bir maliyet aşımına % 120 ye varan bir zaman aşımına yol açtıklarını gözler önüne sermektedir. Ancak, RL 6 nın üzerindeki olgunluğa sahip olan teknolojiler maliyet zaman açısından zarara yol açmamışlardır. Başarılı programların ise deneyimli olan Ford firması DARPA tarafından gerçekleştirilmiş olduğu görülmektedir. DARPA nın, DoD elinde bulunan, RL 9 olgunluğunda olan özel bir periskop teknolojisini bir denizaltına entegre etmesi süreci ise, oldukça başarılı bir teknoloji geçişi örneği olarak sunulmaktadır. Çeşitli sensörlerden oluşan denizaltına çok sayıda fiber optik kabloyla bağlanan periskop, RL 9 olgunluğunda iken denizaltı programına dahil edilmiştir. RL 9 olgunluğu teknoloji riskinin en düşük olduğu seviye olmakla beraber, denizaltı sisteminin öngörülen zamandan daha önce kullanıma alınmasına da katkıda bulunmuştur. Planlanan zamanın, % 75 i kullanılarak sistem geliştirme süreci tamamlanmıştır. Ancak, bu araştırmada, denizaltını oluşturan diğer kritik teknolojilerin durumu etkileri incelenmemiştir. eknoloji olgunluğu sistem gereksinimlerini doğru olarak analiz edilip ilişkilendirilmesi, bilim teknoloji organizasyonlarının doğru araçlar kullanarak, doğru kararlar rmesine bağlıdır. Karar ricilerin kullanabileceği denenmiş sistematik olarak süreci gözler önüne seren standart bir araç olarak karşımıza sadece RL çıkmaktadır. Karar ricinin esnek karar rebilme yeteneğini kullanabilmesini sağlayan RL, ortaya çıkması muhtemel risk belirsizlikleri teknoloji olgunluğunun her düzeyinde ortaya koymaktadır. Örnek olarak, Hughes Laboratuarında 1985 yılında, RL 6 düzeyinde olan özel bir teknolojiyi uydu sistemi geliştirme programına dahil etmeyi, teknolojinin olgunluk düzeyinden kaynaklanan bazı belirsizliklerin varlığı üzerine reddetmiştir. Ancak, yıllar sonra, 1993 yılında aynı teknolojinin prototip testlerinin yapılmasının ardından yeni nesil bir başka uydu 54

79 sistemi geliştirme programına dahil etmiş programın başarıyla sonuçlanmasını sağlamıştır (GAO\NSIAD, 1999: 37). Uydu sistemi karmaşık sistemlerin, özellikle silah sistemlerinin risk belirsizliklerle maliyet zaman önlenmesi, etkin teknoloji olmayan programlara olgunluğunun tespit dönüşmelerinin edilmesi sistem gereksinimleriyle ilişkilendirilmesine bağlı olmaktadır. Bu örnekte, karar rici, teknolojiyi ilk uydu programında kullanmayarak, esnek bir şekilde karar rmiştir. Ancak, çoğu silah sisteminde, karar rici bu kadar esnek olamayabilir. Sistem için son derecede kritik olan bir teknoloji, düşük bir olgunluk düzeyine sahip olmasına rağmen programa dahil edilebilmektedir. Bu tür teknolojiler, sistemin performansını, yapısal gereksinimlerini işlevlerini etkileyebilmektedir. ablo-2 de, RL 3 olgunluğunda olan bir teknolojinin Comanche helikopter programına dahil edilmiş programda, sistem gereksinimleri olgunluğuna göre değiştirilebilmeleri olduğu esnek görülmektedir. değildir sistemin Bu teknoloji daha düşük performansla çalışması mümkün değildir. Burada program yöneticisinin, RL 3 olgunluğunda olan kritik bir teknoloji için sistem geliştirme maliyetlerini attırmaktan takvimi uzatmaktan başka şansı yoktur. Ancak, burada dikkat çeken en önemli ayrıntı, yöneticinin, maliyet takvim konusunda programın başında kararlar rmesinde en önemli etkenin, teknolojinin RL 3 olgunluğunda olduğunu tespit etmiş tespitini sistem gereksinimleriyle ilişkilendirebilmiş olmasının görülmesidir. eknoloji olgunluğunun tespiti ürün geliştirme süreci arasındaki bağlantı, daha önceki bölümlerde de bahsedildiği üzere, iki farklı yaklaşımla açıklanmaktadır: eknoloji ürün geliştirme süreçleri iç içe olmalıdır diyen birinci yaklaşım, özellikle savunma uzay gibi günlik performansı üst seviyede önemli kılan yüksek maliyetli karmaşık sistemler için geçerlidir. DoD, teknoloji geliştirme sistem geliştirme süreçlerinin iç içe gerçekleştirmektedir. Ancak, teknoloji 55

80 geliştirme süreci ile ürün geliştirme süreçlerinin ayrı olarak yürütülmüş olduğu, ancak birbirinden tamamen kopuk olmadığı sistemler de vardır. Bu sistemler daha çok sivil kullanıma mahsustur. Ford firması, yukarıda bahsedildiği gibi, geliştirilme süreci tamamlanmış, olgunluğu RL 9 olan bir teknolojinin ürüne dahil edilmesini benimsemiştir. Ancak, GAO raporunda anlatılan Ford firması örneğinde, teknoloji geliştirme sürecinin ürün geliştirme sürecinden tamamen kopuk olduğu izlenimi edinilmemelidir. Şekil -9 da görüldüğü gibi, koyu renkle ifade edilen ürün geliştirme süreci ile beyaz renkteki teknoloji geliştirme süreci önemli bir aşamada iç içedir. Bu aşama, bordo renkli kesik çizgi ile daire içine alınmıştır. Bu alanda, teknoloji olgunluğu ürün gereksinimleri ilişkilendirilmiş burada yapılan tespitlerden yola çıkılarak ürün teknoloji bir arada geliştirilmiştir. eknolojinin Geliştirilebilme İmkânlarının espiti eknoloji Ve Ürün Arasındaki Köprü Ürün Geliştirme İleri Düzey Araç eknolojileri Ofisi Gerekli teknolojileri ortaya çıkarma 1993 Jaguar geliştirme ekibinin teknolojileri istemesi RL eknoloji geliştirme ofisi Jaguar geliştirme ekibinin anlaşma imzalaması RL Jaguar Geliştirme Ekibi Ürünün geliştirilmesi RL Şekil -9: Ford Firmasının eknoloji Olgunluğu İle Sistem Gereksinimlerini İlişkilendirmesi (1999: 43) 56 Modelin piyasaya sunulması 1999

81 Karar ricinin programa, deneyim hedeflere özgü olarak teknoloji sistem geliştirme süreçlerini yönetme stratejisi, bu çalışmanın dışında kalan bir konudur. Ancak, RL, karar ricinin stratejileri ne olursa olsun kullanabileceği etkin bir araç olarak karşımıza çıkan tek sistematiktir. Görüldüğü gibi, teknoloji hazırlık düzeyleri, ABD de belli başlı savunma sistemleri üzerinde çalışan kurum kuruluşlarca teknoloji risk değerlendirmesi açısından oldukça önemli bir araç olarak benimsenmiştir. Bu konuda öncü çalışmalar yapan NASA, hemen ardından hava savunma sistemlerinin geliştirilmesinde kullanan DoD GAO ya örnek olan AFRL, RL i önemli savunma tedarik teknoloji geliştirme standartları arasına adapte edebilmişlerdir. Özellikle, savunma sistemlerinin geliştirilmesinde, teknoloji olgunluğu değerlendirmesi, programa dahil edilecek olan teknolojilere karar rilmesi teknoloji geçişinin sağlıklı olması için takip edilmekte olan bir sürecin de incelenmesine gerek duyulmaktadır. DoD nin bu konuda hazırlamış olduğu bir kılavuz bulunmasına rağmen, özel olarak RL değerlendirmesi için ortaya konulmuş bir kılavuz bulunmamaktadır. Konsept araştırması İhtiyacın tanımlanması Konsept teknoloji olgunluğu ilişkisi Konseptin seçimi eknolojilerin ihtiyaçla uyumluluğunun araştırılması Şekil -10: Yeni Bir Sistem Geliştirme Programında emel Adımlar (DoD, DUSD S&, 2003: EK A-4) Şekil -10'da, GAO nun DoD ye tavsiye ettiği temel teknoloji 57

82 geçiş süreci görülmektedir. Üç temel ayak üzerinde bulunan sistem geliştirme teknoloji geçişi, sistem ihtiyacının doğru bir şekilde tanımlanması ile başlamaktadır. İhtiyaca uygun konsepte karar rilmesi, ihtiyacı karşılayan sistemin en temel tasarımına karar rilmesidir. Örneğin, operasyon ihtiyacı, yüksek bir engeli aşmak olsun. Engelin, uçan bir sistemle, engeli parçalayan bir sistemle ya engelin etrafından dolaşan bir sistemle aşılabilirliği konsept araştırması sonucunda yapılacak tercihe bağlıdır. En uygun konsept seçildikten sonra, bu konseptte kullanılacak teknolojilerin araştırması olgunluk değerlendirmeleri başlayacaktır. eknolojilerin konsepte uygunluğu, ihtiyaç gereksinimleri karşılayabilme yeteneği gibi hususlar araştırılması, kritik teknolojilerin seçilmesi aşamasında başlamaktadır. Bu noktada, teknoloji hazırlık değerlendirmesi aşamasına ulaşılmış olacaktır. Kısaca, bir silah sisteminin geliştirilmesinde teknoloji hazırlık değerlendirmesi (echnology Readiness Assessment -RA) olarak adlandırılan süreci ele almakta fayda görülmektedir. Şekil -11 de rilen süreç akış şeması tüm süreci adım adım gözler önüne sermektedir: 58

83 PY, risk değerlendirmesi yapar, risk azaltıcı önlemleri alır PY, sistem için kritik teknolojileri belirler risk değerlendirmesi yapar. PY, kritik teknolojilerin bu teknolojilerden beklenen kritik işlevlerin listesini hazırlar olgunluk değerlendirmeleri için gerekli görülen bilgileri rir (analiz yöntemi, ri kaynağı vb.) Savunma Bakanlığı Bilim eknoloji Kurulu bir Eylem Görevlisi görevlendirir. Bileşen yöneticisi kritik teknolojilerin durumunu PY diğer ilgililerle görüşür. Bu görevli, kritik teknolojileri, mevcut imkân koşullara bağlı olarak ilgili taraflarla müzakere eder. RA i yönetir. RA yi gerçekleştirir. Bilim teknoloji kurulu yöneticisi RA sonuçlarını ilgili kişilere gönderir. Savunma Bakanlığı Bilim eknoloji Kurulu RA i değerlendirir. İlgili kişiler geri bilgisi gönderir. besleme Hayır Savunma Bakanlığı Bilim eknoloji Kurulu bağımsız bir RA değerlendirmesi yapar. Ona y Et Onay metni PY diğer ilgili yöneticilere gönderilir. Şekil -11 :RA Akış Şeması (DoD, DUSD S&, 2003: 31) Şekil -11 deki akış şemasının ilk adımı (A), PY (proje 59

84 yöneticisinin ön çalışmaları ile başlamaktadır. PY, iş dağılım ürün kırılım ağacından fonksiyonel analizleri yaparak, risk alanlarını belirlemektedir. Buna göre kullanılması gereken teknolojilerin bir listesi çıkarılır kritik olan teknolojileri seçer. Bu teknolojiler, program için önemli olan, henüz olgunlaşmamış programın maliyet, rimlilik performans hedeflerinin tehlikeye sokan teknolojilerdir. Bu teknolojilerin arasından, bir kritik teknolojiler listesi elde edilmektedir. (B) adımında, kritik teknolojiler listesi, bu teknolojilerin hangi sebeplerle kritik olduklarının açıklamalarını da içermektedir. Ayrıca, teknolojilerin hangi alt sistem bileşenlerle ilişkili oldukları, sistem bütünü içinde işlev görevlerinin de açıklanması gerekmektedir. Bu listenin bir kopyası, Savunma Bakanlığı Bilim eknoloji Kurulu Yönetimine, diğer bir kopyası da bileşenlerden sorumlu yöneticiye iletilmektedir. Belirtilen yöneticiler arasındaki ilk müzakereler (C) adımında başlamaktadır. PY, gerekli görülen ek bilgileri sunmak RA için yapılacak önerileri de dikkate almak zorundadır. Bu aşamada, RA için prosedürler takvim ana hatlarıyla hazırlamış olur. (D) adımında, bilim teknoloji kurulu, bünyesinde görevlendirdiği bir eylem memuru (Action Officer) aracılığıyla, teknoloji hazırlık değerlendirmesi işlemlerinin yürütülmesini sağlamaktadır. Bu görevli, genel olarak teknolojilerin durumu geliştirilme imkânları konusunda bilgi toplayan bir teknoloji uzmanıdır. Proje yöneticisi bileşen yöneticisi ile kritik teknolojilerin geliştirilme olanakları sisteme geçişlerini müzakere etmekle görevlidir. Bilgi alışrişi geri beslemeler sıklaşır (E). Belirlenen metodolojiler ışığında her bir kritik teknolojinin hazırlık ya olgunluk düzeyleri ortaya konulduktan sonra, bilim teknoloji kurulu incelemek üzere değerlendirme sonuçlarını alacaktır (F 60

85 G adımları). Eylem memuru, değerlendirme sonuçlarını bilim teknoloji kurulunun onayına sunmadan önce, kritik teknolojiler arasında hiç olgunlaşmamış geliştirilme imkânı kısıtlı olan teknolojiler için, PY bileşen yöneticisi ile bir kez daha müzakerelere başlar (F). Üzerinde uzlaşmaya varılan kritik teknolojiler, sistemde kullanılması gereken teknolojiler olarak bilim teknoloji kuruluna sunulmaktadır (G). Onayın gerçekleşmesi halinde eylem memuru, PY ilgili yöneticilere imzaya açılmış olan RA belgesini göndermektedir. Onayın gerçekleşmemesi halinde, eylem memuru, kritik teknolojilerin yeniden ele alınması alternatif teknoloji seçimi gibi faaliyetler için tekrar çalışmalara başlamaktadır. Bu aşamada, sistem teknoloji ilişkisi tekrar ele alınmakta, teknoloji geliştirme olanakları yeniden araştırılmaktadır. Üretim Ürün Geliştirme (5 yıl) eknoloji Geliştirme Konsept eknoloji Sistem Entegrasyon eknolojiler gereksinimleri karşılamaktadır Sistem Gösterimi asarım, beklentileri karşılamaktadır 61 Düşük Miktarda Üretim Ürün Süreçler Uyumludur am Kapasite Üretim Üretim maliyet, zaman kalite beklentilerini sağlamaktadır

86 Şekil -12: DoD nin sistem teknoloji geliştirme süreci (DoD, DUSD S&, 2003: EK A-5) Şekil -12, bir bütün olarak konseptin seçimi aşamasından, ürünün göre alınmasına kadar olan tüm aşamaları en başarılı silah sistemleri geliştirme programlarından edinilen tecrübeye dayalı olarak gözler önüne sermektedir. DoD, GAO nun önerisiyle, bu süreci tüm silah sistemleri geliştirme programlarında uygulamaktadır. Bu süreç içinde RL in yeri oldukça önemlidir. eknoloji olgunluğunu sınamaya yönelik olarak, RL özelliklerini iyi bir şekilde pratik sorulara dönüştürmüş olan özel bir RL hesaplayıcısı da karar ricilerin kullanımına sunulmuştur. c. AFRL de Hazırlanan eknoloji Hazırlık Düzeyleri Hesaplayıcısının İncelenmesi Bilinen tek teknoloji hazırlık düzeyleri hesaplayıcısı olan ABD Hava Kuvtleri araştırma Laboratuarı nda hazırlanan AFRL echnology ransition Readiness Calculator (eknoloji Geçişi Hazırlık Düzeyi Hesaplayıcısı), bir Microsoft (Ms) Excel makro uygulamasıdır. Hazırlanan bu yazılımın en son sürümü olan RL Calc. v 2.2. çalışma kapsamında incelenmiştir. Yazılım, AFRL de çalışmakta olan William Nolte tarafından geliştirilmiş olup, her düzeyi oluşturan soru ifadeleri NASA da görevli olan James W. Bilbro tarafından Mayıs 2001 tarihinde hazırlamıştır. Yazılımın tarihçesi RL Calc. v 2.2 nun dokümanlar sayfasında şu şekilde aktarılmıştır: Yazılımın beta sürümü olan Software Calculator v. 1.0., 11 Mart 2002 tarihinde kullanıma sunulmuştur. emel olarak, konfigürasyon 62

87 (yapılandırma) yönetim aracını andıran bu sürümde, bir çok teknik hata ile karşılaşılmıştır birkaç ay sonra, hataların büyük ölçüde azaltılmış olduğu Interim v yazılımı hazırlanmıştır. İlk defa düzeyleri temsil eden renk kodları bu sürümde kullanılmış olup, bu kodlandırma sadece Yeşil Sarı renklerden ibarettir. Renk kodlarından ayrıntılı olarak bahsedilecektir. Ayrıca teknoloji hazırlık sorularının yanı sıra Programsal Hazırlık (Programmatic Readiness of echnology PR) soruları da bu sürümde ortaya çıkmıştır. Programsal hazırlık, teknoloji geliştirme sürecinin plan programlar dahilinde, bir sistem mühendisliği yaklaşımının uygulanıp uygulanmadığını anlamaya yönelik bir kavramdır. İlerideki bölümlerde, bu konu ayrıntılı olarak ele alınacaktır. İlk sürümün devamı niteliğinde olan v 1.1, 15 Ağustos 2002 tarihinde ortaya çıkmıştır. Bir önceki sürümde PR RL iç içe bir birinden ayrı gösterilemeyen iki değer iken, bu sürümde RL PR değerleri ayrı ayrı gösterilme imkânı bulunmuştur. Ayrıca renk kodlarına Kırmızı da eklenmiştir. RL tanımları açıklamaları bu sürümde değişmiştir, ancak bu değişiklikler temel kaideleri bozacak nitelikte değildir. Bu sürümde RL PR soruları ağırlıklandırılmış olarak kullanıcıya sunulmaktadır. Interim v 1.11 ise, önceki sürümlerde mevcut olmayan birkaç özelliğe sahiptir. Bunlardan en önemlisi, teknoloji düzeylerinin belirlenmesi için yanıtlanması gereken soruların işaretlenmesi gereken miktarının, o düzeyde yer alan toplam soru sayısına oranının (%) kullanıcı tarafından değiştirilebilir olmasıdır. 15 Ocak 2003 te v 1.12 sürümü hazırlanmıştır. Bu sürümde sadece hesaplayıcının kullanım kılavuzu gibi ilgili dokümanlar hesaplayıcıdan ayrı bir Ms Excel uygulamasında yer almaktadır. Önceki sürümlerde, aynı Ms Excel uygulamasının dokumanlar okunabilmekteydi. 63 farklı tablolarından

88 Yeni bir sürüm olan v 2.01, 26 Ocak 2004 te kullanıma alındı. Beta sürümü olan bu yazılım, v 2.1 in temelini oluşturmaktaydı. v. 2.1, 1 Nisan 2004 kullanıma alındı. Bu sürüm, tamamen yeni olan Üretim Hazırlık Düzeylerini (Manufacturing Readiness Lels MRL) de kapsamaktaydı. Yazılımın görünüşü, renkler sonuçların gösterildiği özet sayfası yeniden düzenlenmiştir. 17 Mayıs 2004 te kullanıma alınan bu çalışmada incelenecek olan son sürüm v 2.2, MRL tanımlarının tekrar düzenlenmiş olduğu sürümdür. Bu sürüm, iki Ms Excel uygulaması olarak hazırlanmıştır. Birinci uygulama, AFRL RL Calculator Ducumantation v 2.2 adını taşımaktadır. İçinde, Şekil-13 de görüleceği gibi, tanımlar, hesaplayıcının yapısı, hesaplayıcı hakkında yorumlar, sürüm hakkında bilgiler yer almaktadır. Belgeler, hücreler (cell) içine yazılmış formattadır. Şekil -13: AFRL RL Calculator Documantation v 2.2 Ana Sayfası İkinci Ms Excel uygulaması, hesaplayıcının kendisidir. V. 2.2, özet sayfasından hesaplama sayfasından oluşmaktadır. Şekil -14 de gösterilen özet sayfasında, üç temel teknoloji tipi olarak belirtilen 64

89 Donanım (Hardware), Yazılım (Software) Hem Donanım Hem Yazılım seçeneklerinin işaretlendiği kutucuklar bulunmaktadır, bu kutucuklarda sadece birisi işaretlenebilmektedir. Seçim yapılan teknoloji tipine uygun olarak hazırlanmış sorular hesaplayıcı sayfasında ekrana gelir. Şekil -14: AFRL RL Calculator v 2.2 Özet Sayfasında eknoloji ipi Ve Hazırlık Düzeyi Seçeneklerinin Seçildiği Kutular Özet sayfasının bir diğer işaret kutusu ise, teknik (teknoloji) hazırlık düzeyi, üretim hazırlık düzeyi (manufacturing readiness lelsmrl) programsal hazırlık düzeyi (programmatical readiness lelsprl) seçeneklerinden hangisi ya da hangilerinin hesaplanacağının seçildiği kutudur. Bu seçeneklerden sadece biri ya da her üçü birden seçilebilmektedir. Ancak, teknik (teknoloji) hazırlık düzeyinin seçilmeme imkanı kesinlikle yoktur. Seçime göre, ilgili sorular hesaplayıcı sayfasında ekrana yansımaktadır. MRL, üretim sisteminin, teknoloji geliştirmeye elrişli olup olmadığını ölçer. MRL, sistem 65 mühendisliği/tasarım süreci

90 teknolojinin üretim süreciyle bütünleşikliğinin olgunluk seviyesini rir. 1 2 düzey, henüz üretim konusuyla ilişkilendirilmek için çok hamdır MRL, HD 3 den itibaren birlikte hesaplanmaya başlar. PRL, bazı program yönetimi konularını ölçmeye yönelik sorular ekler, örneğin, müşteri odaklılık program dokümantasyonu gibi. Bu programsal konular, genellikle ilgili Program Yöneticisini ilgilendirmektedir. Ayrıca bu sayfada, düzeyin başarılı sayılması için yanıtlanması gereken soru sayısının toplam soru sayısına oranın da kullanıcı tarafından belirlenebilmesini sağlayan % değiştirme aracı vardır. Aşağı- yukarı oklarla % değeri belli bir aralıkta değiştirilebilmektedir. Özet sayfasının, alt kısmında ise, Şekil -15 de görüldüğü gibi sonuçlar renklerle gösterilmektedir. Hesaplayıcıdan alınan sonuçlar özet sayfasında, seçilen teknoloji tipi hazırlık düzeyine göre yatay 9 kutunun bir araya gelerek oluşturduğu bir gösterge ile renkli olarak gösterilir. Renklerin açıklamalar diğer hususlar yazılımın sürüm notlarından yola çıkılarak açıklanacaktır. 66

91 Şekil -15: AFRL RL Calculator v. 2.2 Özet Sayfasında Sonuçların Gösterilmesi Renkler, Kırmızı, Sarı Yeşildir. Şekil -15, bu gösterimin yapıldığı yatay gösterge kutularını renkleri göstermektedir. Kırmızı renkte olan bir düzey, henüz o düzeyin geçilmesi için gerekli şartların sağlanmadığını henüz olumlu yanıtlanması gereken çok sayıda soru olduğunu gösterir. Sarı renk ise, ilgili düzeyin aşılması için birçok şartın yerine getirildiğini, ancak başarılı olunmuş sayılmadığının bir göstergesidir. Düzeyin rengi yeşil ise, teknoloji, gereken tüm şartları sağlamış başarılı bir şekilde o düzeyi gerçekleştirmiştir. İlgili düzeyde, teknoloji geliştirmek üzere hiçbir işlem yapılmamış hiçbir şart yerine getirilmemişse, o düzey renksiz olarak görülür. Bir düzeyin Sarı renkten Yeşile dönüşebilmesi için belli bir oranda sorunun olumlu yanıtlanması gerekmektedir. İlgili düzeyde yer alan toplam soru sayısı ile olumlu işaretlenmiş soru sayısının oranı en fazla % 67 olmaktadır. Ayrıca, düzeyin Yeşile erişmesi için, en fazla soruların tamamı (% 100) en az % 75 i yanıtlanmaktadır. Bu oranlar kullanıcı özet sayfasında, az önce belirtilen % değiştirme aracı ile değiştirilebilmektedir. Sistemin orijinal ayarı, %100 için Yeşil, %67 için Sarı dır. Bu değerler, Yeşil için % 75 in üzerinde, Sarı için % 50 ila % 80 arasında her hangi bir değer ile değiştirilebilir; ancak, Sarı değer her zaman Yeşil değerin % 15 altında olmalıdır. Hesaplama sayfası, soruların yer aldığı sayfadır. Şekil -16 da görülebileceği gibi, sayfada ek olarak yatay düzey renk göstergesi teknoloji tipi seçenekleri de özet sayfasında olduğu gibi ek olarak konulmuştur. 67

92 Düzey soru gruplarından önce op Lel View ön bakış soruları ile teknolojinin hangi düzeyde olduğunun düşünüldüğü bir ifade grubu yer almaktadır. Bu kısımda, sadece hangi aşamada olduğunun düşünüldüğü işaretlenir. Ancak bu kısımda yapılan işaretlemelerin, düzey hesaplaması üzerinde herhangi bir fonksiyonu yoktur. Sorular iki adet harf kodunu taşır. Bunlar seçilen teknoloji tipini gösteren kod hazırlık düzeyi türünü gösteren ikinci koddur. Birinci kod yazılım (software- S), donanım (Hardware- H) her ikisi (Both - B) harflerinden oluşur. B kodlu sorular, özet sayfasında hem yazılım hem donanım seçeneğinin işaretlenmesi halinde açılabileceği gibi; yazılım donanım teknolojileri için ortak olan soruların görüntülenmesi halinde de açılmaktadırlar. Sözgelimi, teknoloji tipi yazılım ise, S kodlu sorular B kodlu sorula birlikte açılır. Çünkü B kodlu sorular yazılım donanım teknolojilerinin her ikisine de hitap etmektedir. Şekil -16: AFRL RL Calculator v. 2.2 Hesaplama Sayfası eknik (technical- ), programsal (programmatic -P) Üretimsel (manufacturing- M) kodlu sorular, özet sayfasında seçimi yapılan hazırlık düzeyi tipleri MRL, PRL RL e göre açılırlar. 68

SAĞLIK DİPLOMASİSİ Sektörel Diplomasi İnşası

SAĞLIK DİPLOMASİSİ Sektörel Diplomasi İnşası STRATEJİK VİZYON BELGESİ SAĞLIK DİPLOMASİSİ Sektörel Diplomasi İnşası Yakın geçmişte yaşanan küresel durgunluklar ve ekonomik krizlerden dünyanın birçok ülkesi ve bölgesi etkilenmiştir. Bu süreçlerde zarar

Detaylı

TS EN ISO/IEC 9241-151 Kullanılabilir Arayüz Sertifikası Verilmesi Süreci

TS EN ISO/IEC 9241-151 Kullanılabilir Arayüz Sertifikası Verilmesi Süreci TS EN ISO/IEC 9241-151 Kullanılabilir Arayüz Sertifikası Verilmesi Süreci Nihan Ocak 1, Feride Erdal 2, Prof. Dr. Kürşat Çağıltay 3 1 Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Bilişim Sistemleri Bölümü, Ankara 2

Detaylı

Bilgi Toplumunda Sürekli Eğitim ve Yenilikçi Eğitimci Eğitimi

Bilgi Toplumunda Sürekli Eğitim ve Yenilikçi Eğitimci Eğitimi Bilgi Toplumunda Sürekli Eğitim ve Yenilikçi Eğitimci Eğitimi Bilgi toplumunda, bilgi ve iletişim teknolojilerinin yarattığı hız ve etkileşim ağı içinde, rekabet ve kalite anlayışının değiştiği bir kültür

Detaylı

AFYON KOCATEPE ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜDERS TANITIM FORMU

AFYON KOCATEPE ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜDERS TANITIM FORMU AFYON KOCATEPE ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜDERS TANITIM FORMU EK-4 Dersin Kodu ve Adı: Örgütsel Psikoloji ve Endüstriyel İlişkiler Bölüm / Anabilim Dalı : İşletme Tezsiz YL 3 Yarıyıl Teorik Uygulama

Detaylı

ÇALIŞMA RAPORU KONU: TURİZM YÖNETİMİ PROGRAM: TURİZM YÖNETİMİ VE PLANLAMA TÜRÜ/SÜRESİ: LİSANSÜSTÜ DİPLOMA, 04/10/2010 01/10/2011

ÇALIŞMA RAPORU KONU: TURİZM YÖNETİMİ PROGRAM: TURİZM YÖNETİMİ VE PLANLAMA TÜRÜ/SÜRESİ: LİSANSÜSTÜ DİPLOMA, 04/10/2010 01/10/2011 ÇALIŞMA RAPORU KONU: TURİZM YÖNETİMİ PROGRAM: TURİZM YÖNETİMİ VE PLANLAMA TÜRÜ/SÜRESİ: LİSANSÜSTÜ DİPLOMA, 04/10/2010 01/10/2011 HAZIRLAYAN: MURAT KOÇAK Müfettiş KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI Teftiş Kurulu

Detaylı

ULUSAL SİBER GÜVENLİK STRATEJİ TASLAK BELGESİ

ULUSAL SİBER GÜVENLİK STRATEJİ TASLAK BELGESİ ULUSAL SİBER GÜVENLİK STRATEJİ TASLAK BELGESİ Prof. Dr. Şeref SAĞIROĞLU Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Bilgi Güvenliği Derneği II. Başkan 1 Neden İhtiyaç Duyuldu Diğer Ülke Örnekleri

Detaylı

EĞĠTĠM TEKNOLOJĠLERĠNDE TEMEL KAVRAMLAR. Öğretim Teknolojileri ve Materyal Geliştirme

EĞĠTĠM TEKNOLOJĠLERĠNDE TEMEL KAVRAMLAR. Öğretim Teknolojileri ve Materyal Geliştirme EĞĠTĠM TEKNOLOJĠLERĠNDE TEMEL KAVRAMLAR Öğretim Teknolojileri ve Materyal Geliştirme Giriş Öğretim bir sanattır ve her sanat dalında olduğu gibi öğretim alanında da incelikler vardır. Disiplinler arası

Detaylı

MerSis. Bilgi Teknolojileri Yönetimi Danışmanlık Hizmetleri

MerSis. Bilgi Teknolojileri Yönetimi Danışmanlık Hizmetleri MerSis Bilgi Teknolojileri Yönetimi Danışmanlık Hizmetleri Bilgi Teknolojileri risklerinize karşı aldığınız önlemler yeterli mi? Bilgi Teknolojileri Yönetimi danışmanlık hizmetlerimiz, Kuruluşunuzun Bilgi

Detaylı

2013/101 (Y) BTYK nın 25. Toplantısı. Üstün Yetenekli Bireyler Stratejisi nin İzlenmesi [2013/101] KARAR

2013/101 (Y) BTYK nın 25. Toplantısı. Üstün Yetenekli Bireyler Stratejisi nin İzlenmesi [2013/101] KARAR 2013/101 (Y) Üstün Yetenekli Bireyler Stratejisi nin İzlenmesi [2013/101] BTYK nın 2009/102 no.lu kararı kapsamında hazırlanan ve 25. toplantısında onaylanan Üstün Yetenekli Bireyler Stratejisi nin koordinasyonunun

Detaylı

Kısaca. Müşteri İlişkileri Yönetimi. Nedir? İçerik. Elde tutma. Doğru müşteri 01.06.2011. Genel Tanıtım

Kısaca. Müşteri İlişkileri Yönetimi. Nedir? İçerik. Elde tutma. Doğru müşteri 01.06.2011. Genel Tanıtım Kısaca Müşteri İlişkileri Yönetimi Genel Tanıtım Başar Öztayşi Öğr. Gör. Dr. oztaysib@itu.edu.tr 1 MİY Genel Tanıtım 2 MİY Genel Tanıtım İçerik Müşteri İlişkileri Yönetimi Nedir? Neden? Tipleri Nelerdir?

Detaylı

Günümüzün karmaşık iş dünyasında yönününüzü kaybetmeyin!

Günümüzün karmaşık iş dünyasında yönününüzü kaybetmeyin! YAKLAŞIMIMIZ Kuter, yıllardır dünyanın her tarafında şirketlere, özellikle yeni iş kurulumu, iş geliştirme, kurumsallaşma ve aile anayasaları alanlarında güç veren ve her aşamalarında onlara gerekli tüm

Detaylı

PROJE YAPIM VE YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ 09071067 ŞEYMA GÜLDOĞAN

PROJE YAPIM VE YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ 09071067 ŞEYMA GÜLDOĞAN PROJE YAPIM VE YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ 09071067 ŞEYMA GÜLDOĞAN İnsan kaynakları bir organizasyondaki tüm çalışanları ifade eder. Diğer bir deyişle organizasyondaki yöneticiler, danışmanlar,

Detaylı

GİRİŞİMCİLİK. Dr. İbrahim Bozacı. Örnekler ve İş Planı Rehberli. Kırıkkale Üniversitesi, Keskin Meslek Yüksek Okulu Öğretim Üyesi.

GİRİŞİMCİLİK. Dr. İbrahim Bozacı. Örnekler ve İş Planı Rehberli. Kırıkkale Üniversitesi, Keskin Meslek Yüksek Okulu Öğretim Üyesi. Dr. İbrahim Bozacı Kırıkkale Üniversitesi, Keskin Meslek Yüksek Okulu Öğretim Üyesi GİRİŞİMCİLİK Örnekler ve İş Planı Rehberli İş Fikri Küçük İşletme Pazarlama Aile İşletmeleri İnsan Kaynakları Hedef Kitle

Detaylı

01.01.2013. İşlevsel veya Bölümsel Stratejiler. İş Yönetim Stratejileri : İşlevsel Stratejiler. Pazarlama: İşlevsel/Bölümsel Stratejiler

01.01.2013. İşlevsel veya Bölümsel Stratejiler. İş Yönetim Stratejileri : İşlevsel Stratejiler. Pazarlama: İşlevsel/Bölümsel Stratejiler İşlevsel Stratejiler İşletmedeki yönetim düzeylerine göre yapılan strateji sınıflamasında orta veya alt yönetim düzeylerinde hazırlanmakta ve uygulanmakta olan stratejilerdir. KURUMSAL STRATEJİLER İş Yönetim

Detaylı

ÖNSÖZ Burçak ŞENTÜRK

ÖNSÖZ Burçak ŞENTÜRK ÖNSÖZ İnsanoğlunun yaradılışından bu güne; tüm dünya için değişmeyen tek gerçek değişim olmuştur. İnsanların ihtiyaçları, algıları, beklentileri, yargıları, hayata bakış açıları ve bunların da ötesinde

Detaylı

ÜSİMP 2013 Altıncı Ulusal Kongresi, 09-10 Mayıs 2013, Düzce Üniversitesi

ÜSİMP 2013 Altıncı Ulusal Kongresi, 09-10 Mayıs 2013, Düzce Üniversitesi Yrd.Doç.Dr. Altan Özkil Atılım Üniversitesi Sav. Tekno. Uyg. ve Arşt. Merkezi Müdürü Prof.Dr. Hasan AKAY Atılım Üniversitesi Rektör Yardımcısı ÜSİMP 2013 Altıncı Ulusal Kongresi, 09-10 Mayıs 2013, Düzce

Detaylı

BENZERSİZ SORUNLARA BENZERSİZ ÇÖZÜMLER

BENZERSİZ SORUNLARA BENZERSİZ ÇÖZÜMLER BENZERSİZ SORUNLARA BENZERSİZ ÇÖZÜMLER HAKKIMIZDA Promod Ar-Ge Yazılım, dinamik sistem simülasyonu, prototiplemesi, kontrol tasarımı ve gerçeklenmesi alanlarında hizmet veren bir Ar-Ge ve Yazılım kuruluşudur.

Detaylı

SAĞLIK / TIBBİ CİHAZ KAMU ALIMLARI HAKKINDA TESPİT VE ÖNERİLER

SAĞLIK / TIBBİ CİHAZ KAMU ALIMLARI HAKKINDA TESPİT VE ÖNERİLER SAĞLIK / TIBBİ CİHAZ KAMU ALIMLARI HAKKINDA TESPİT VE ÖNERİLER SİP E İLİŞKİN YASAL DÜZENLEMELER 663 sayılı KHK nın 13. ve 50. maddeleri, 6518 sayılı Kanunun 45. ve 52. Maddelerine istinaden Bilim, Sanayi

Detaylı

ÜÇ BOYUTLU KADASTRO VE EKONOMİK AÇIDAN ÖNEMİ

ÜÇ BOYUTLU KADASTRO VE EKONOMİK AÇIDAN ÖNEMİ ÜÇ BOYUTLU KADASTRO VE EKONOMİK AÇIDAN ÖNEMİ Yük. Müh. Celalettin BİLGİN 1 2 Turkey, 20-24 April 2015. 1 KADASTRO KAVRAMI VE GELİŞME SÜRECİ İnsanoğlu - toprak ilişkisini düzenleyen, kalkınmanın temeli

Detaylı

SiSTEM ANALiZi ve TASARIMI

SiSTEM ANALiZi ve TASARIMI SiSTEM ANALiZi ve TASARIMI BIL3403 Öğ. Gör. ASLI BiROL abirol@kavram.edu.tr 01.10.2012 Dersin Amacı Bu ders ile öğrenci; edindiği mesleki bilgi birikimini kullanarak sektörde uygulanabilir bir projeyi

Detaylı

Bilkent Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü. Bilgisayar Mühendisliği

Bilkent Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü. Bilgisayar Mühendisliği Bilkent Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Bilgisayar Mühendisliği Bilgisayar Mühendisliği Günümüzde, finans, tıp, sanat, güvenlik, enerji gibi bir çok sektör, bilgisayar mühendisliğindeki gelişimlerden

Detaylı

ÖĞRETİM TEKNOLOJİLERİ VE MATERYAL TASARIMI Yrd. Doç. Dr. FATİH ÇINAR TEMEL KAVRAMLAR. Öğretim teknolojisi

ÖĞRETİM TEKNOLOJİLERİ VE MATERYAL TASARIMI Yrd. Doç. Dr. FATİH ÇINAR TEMEL KAVRAMLAR. Öğretim teknolojisi TEMEL KAVRAMLAR Eğitim Öğrenme Öğretme Ortam Teknoloji Araç - gereç Öğretim materyali Eğitim teknolojisi Öğretim teknolojisi İletişim EĞİTİM: Davranışçı yaklaşıma göre eğitim, bireyin davranışında kendi

Detaylı

KONAKLAMA IŞLETMELERİNDE STRATEJİK YÖNETİM. Pazarlama Yönetmeni ve Eğitmen

KONAKLAMA IŞLETMELERİNDE STRATEJİK YÖNETİM. Pazarlama Yönetmeni ve Eğitmen KONAKLAMA IŞLETMELERİNDE STRATEJİK YÖNETİM SEVGİ ÖÇVER Pazarlama Yönetmeni ve Eğitmen 1 Stratejik yönetim, uzun vadeli planlamalar ve kararlar ile konaklama isletmelerinin en üst düzeyde etkin ve verimli

Detaylı

Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu 28. Toplantısı. Yeni Kararlar

Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu 28. Toplantısı. Yeni Kararlar Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu 8. Toplantısı Yeni Kararlar İÇİNDEKİLER. Yeni Kararlar.. Üniversitelerin Ar-Ge Stratejilerinin Geliştirilmesine Yönelik Çalışmalar Yapılması [05/0].. Doktora Derecesine

Detaylı

Lojistik ve Taşımacılık Sektöründe Yeni Hizmet Modeli. Lojistik ve Taşımacılık Sektöründe Yeni Hizmet Modeli

Lojistik ve Taşımacılık Sektöründe Yeni Hizmet Modeli. Lojistik ve Taşımacılık Sektöründe Yeni Hizmet Modeli Lojistik ve Taşımacılık Sektöründe Yeni Hizmet Modeli Lojistik ve Taşımacılık Sektöründe Yeni Hizmet Modeli HOŞGELDİNİZ Erdal Kılıç SOFT Gökhan Akça KoçSistem Lojistik ve Taşımacılık Sektöründe Yeni Hizmet

Detaylı

Tedarik Zinciri Yönetimi -Temel Kavramlar- Yrd. Doç. Dr. Mert TOPOYAN

Tedarik Zinciri Yönetimi -Temel Kavramlar- Yrd. Doç. Dr. Mert TOPOYAN Tedarik Zinciri Yönetimi -Temel Kavramlar- Yrd. Doç. Dr. Mert TOPOYAN Neden? Bir ișletme sistemi için en kilit etken MÜȘTERİdir. Müșteri açısından ișletmeleri etkileyen güncel etkiler: Müșteri sayısı artmaktadır.

Detaylı

MÜŞTERİ İLİŞKİLERİ YÖNETİMİ (PZL208U)

MÜŞTERİ İLİŞKİLERİ YÖNETİMİ (PZL208U) DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. MÜŞTERİ İLİŞKİLERİ YÖNETİMİ (PZL208U)

Detaylı

BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Hukuki Dayanak ve Tanımlar

BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Hukuki Dayanak ve Tanımlar TÜRKİYE BİLİMSEL VE TEKNOLOJİK ARAŞTIRMA KURUMU BİLİŞİM VE BİLGİ GÜVENLİĞİ İLERİ TEKNOLOJİLER ARAŞTIRMA MERKEZİ (BİLGEM) KURULUŞ VE İŞLETME YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Hukuki Dayanak ve Tanımlar

Detaylı

UYGULAMALI TEKNOLOJİ TİCARİLEŞTİRME PROGRAMI NEDİR? PROGRAMA KİMLER KATILMALI? Uygulamalı Teknoloji Ticarileştirme Programı (UTTP)

UYGULAMALI TEKNOLOJİ TİCARİLEŞTİRME PROGRAMI NEDİR? PROGRAMA KİMLER KATILMALI? Uygulamalı Teknoloji Ticarileştirme Programı (UTTP) UYGULAMALI TEKNOLOJİ TİCARİLEŞTİRME PROGRAMI NEDİR? PROGRAMA KİMLER KATILMALI? Uygulamalı Teknoloji Ticarileştirme Programı (UTTP) Yükselen teknolojilere dayalı yeni girişimler yaratmak isteyen yaratıcı

Detaylı

ELEKTRONİK İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ (ELECTRONIC HUMAN RESOURCES MANAGEMENT) E- İKY / E- HRM (I)

ELEKTRONİK İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ (ELECTRONIC HUMAN RESOURCES MANAGEMENT) E- İKY / E- HRM (I) ELEKTRONİK İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ (ELECTRONIC HUMAN RESOURCES MANAGEMENT) E- İKY / E- HRM (I) Günümüzde bilişim ve iletişim teknolojilerindeki hızına erişilemez gelişme ve ilerlemelerin sonucunda özellikle

Detaylı

3. HAFTA-Grup Çalışması

3. HAFTA-Grup Çalışması KAMU MALİYESİNDE KARAR ALMA VE PERFORMANS YÖNETİMİ PROJESİ PERFORMANS YÖNETİMİ VE PERFORMANS ESASLI BÜTÇELEME 3. HAFTA-Grup Çalışması ANKARA 27 Ocak 2011 PERFORMANS ANLAŞMASI DPT den sorumlu bakan ile

Detaylı

Yalova Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Polimer Mühendisliği Bölümü. Polimer Nedir?

Yalova Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Polimer Mühendisliği Bölümü. Polimer Nedir? Yalova Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Polimer Mühendisliği Bölümü Polimer Nedir? Monomer olarak adlandırılan basit moleküllerin kimyasal bağlarla bağlanması sonucu oluşan yüksek molekül ağırlıklı maddelerdir.

Detaylı

Kurumlarda Terminoloji Politikası ve Terminoloji Planlaması

Kurumlarda Terminoloji Politikası ve Terminoloji Planlaması Kurumlarda Terminoloji Politikası ve Terminoloji Planlaması Doç. Dr. Ender Ateşman Hacettepe Üniversitesi Mütercim-Tercümanlık Bölümü Gündem Dil Politikası Terminoloji Politikası Dil Planlaması Terminoloji

Detaylı

Sayın Büyükelçi, Değerli Konuklar, Kıymetli Basın Mensupları,

Sayın Büyükelçi, Değerli Konuklar, Kıymetli Basın Mensupları, Sayın Büyükelçi, Değerli Konuklar, Kıymetli Basın Mensupları, Bugün, ulusal savunmamızın güvencesi ve bölge barışı için en önemli denge ve istikrâr unsuru olan Türk Silahlı Kuvvetleri nin etkinliğini ve

Detaylı

2015 YILI GİRİŞİMCİLİK SERTİFİKA PROGRAMI EĞİTİM MODÜLLERİ KATALOĞU

2015 YILI GİRİŞİMCİLİK SERTİFİKA PROGRAMI EĞİTİM MODÜLLERİ KATALOĞU 2015 YILI GİRİŞİMCİLİK SERTİFİKA PROGRAMI EĞİTİM MODÜLLERİ KATALOĞU ZORUNLU EĞİTİM MODÜLLERİ ( 30 SAAT) Kodu Adı Açıklama Modül Saati Eğitim Yöntemi (*) GSER01 GSER02 GSER04 GSER14 Girişimciliğin Temelleri

Detaylı

MEHMET ŞİRİN DENETİM STANDARTLARI DAİRESİ BAŞKANI

MEHMET ŞİRİN DENETİM STANDARTLARI DAİRESİ BAŞKANI MEHMET ŞİRİN DENETİM STANDARTLARI DAİRESİ BAŞKANI Bağımsız Denetim Standartları 1. Kilit Terimlerin Belirlenmesi 2. Metnin Çevrilmesi 3. İlk Uzman Kontrolü 4. Çapraz Kontrol İkinci Uzman Kontrolü 5. Metnin

Detaylı

DEĞER MÜHENDİSLİĞİ. Veli KOÇAK Yazılım Mühendisi. Maltepe Üniversitesi - 2014

DEĞER MÜHENDİSLİĞİ. Veli KOÇAK Yazılım Mühendisi. Maltepe Üniversitesi - 2014 DEĞER MÜHENDİSLİĞİ Veli KOÇAK Yazılım Mühendisi Maltepe Üniversitesi - 2014 GİRİŞ Günümüzün rekabetçi koşullarında varlığını sürdürmek isteyen işletmeler, düşük maliyetli, yüksek kaliteli ve müşteri isteklerine

Detaylı

Orta Karadeniz Bölgesel İnovasyon Stratejisi 2013-2023

Orta Karadeniz Bölgesel İnovasyon Stratejisi 2013-2023 Orta Karadeniz Bölgesel İnovasyon Stratejisi 2013-2023 İÇERİK Amaç, Vizyon Hazırlık Süreci İnovasyona Dayalı Mevcut Durum Stratejiler Kümelenme ile ilgili faaliyetler Sorular (Varsa) İNOVASYON & KÜMELENME

Detaylı

BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ WEB TASARIMI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ WEB TASARIMI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ WEB TASARIMI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2013 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile karşı karşıya

Detaylı

25.03.2010. Açık Sistem Öğeleri

25.03.2010. Açık Sistem Öğeleri Eğitim insanların mükemmelleştirilmesidir (Kant). İyi yaşama imkanı sunan etkinliklerin tümüdür (Spencer). Fizik ik ve sosyal faktörlarin insan üzerinde meydana getirdiği tesirlerdir (Durkheim). Bireyin

Detaylı

AJANDA HAKKIMIZDA EĞİTİMLERİMİZ. Biz Kimiz? Vizyonumuz Misyonumuz Değerlerimiz. Eğitim Bölümlerimiz Eğitim İçeriklerimiz

AJANDA HAKKIMIZDA EĞİTİMLERİMİZ. Biz Kimiz? Vizyonumuz Misyonumuz Değerlerimiz. Eğitim Bölümlerimiz Eğitim İçeriklerimiz AJANDA HAKKIMIZDA Biz Kimiz? Vizyonumuz Misyonumuz Değerlerimiz EĞİTİMLERİMİZ Eğitim Bölümlerimiz Eğitim İçeriklerimiz BİZ KİMİZ? Eğitim Sektöründe 11 yıllık tecrübe ve bilgi birikimine sahip olarak yola

Detaylı

Doğal Gaz Dağıtım Sektöründe Kurumsal Risk Yönetimi. Mehmet Akif DEMİRTAŞ Stratejik Planlama ve Yönetim Sistemleri Müdürü İGDAŞ 29.05.

Doğal Gaz Dağıtım Sektöründe Kurumsal Risk Yönetimi. Mehmet Akif DEMİRTAŞ Stratejik Planlama ve Yönetim Sistemleri Müdürü İGDAŞ 29.05. Doğal Gaz Dağıtım Sektöründe Kurumsal Risk Yönetimi Mehmet Akif DEMİRTAŞ Stratejik Planlama ve Yönetim Sistemleri Müdürü İGDAŞ 29.05.2013 İÇERİK Risk, Risk Yönetimi Kavramları Kurumsal Risk Yönetimi (KRY)

Detaylı

İÇİNDEKİLER 5 BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ SERTİFİKA PROGRAMI HAKKINDA 6 SERTİFİKA PROGRAMININ AMACI 8 SERTİFİKA PROGRAMI EĞİTİM HARİTASI

İÇİNDEKİLER 5 BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ SERTİFİKA PROGRAMI HAKKINDA 6 SERTİFİKA PROGRAMININ AMACI 8 SERTİFİKA PROGRAMI EĞİTİM HARİTASI 5 BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ SERTİFİKA PROGRAMI HAKKINDA 6 SERTİFİKA PROGRAMININ AMACI 8 SERTİFİKA PROGRAMI EĞİTİM HARİTASI İÇİNDEKİLER 10 MICROSOFT OUTLOOK 2010 TEMEL e-öğrenme EĞİTİMİ 11 MICROSOFT WORD 2010

Detaylı

ANKARA KALKINMA AJANSI. www.ankaraka.org.tr

ANKARA KALKINMA AJANSI. www.ankaraka.org.tr ANKARA KALKINMA AJANSI www.ankaraka.org.tr TÜRKİYE'NİN En Genç Kalkınma Ajansı Ankara Kalkınma Ajansı bölge içi gelişmişlik farklarını azaltmak, bölgenin rekabet gücünü artırmak ve gelişimini hızlandırmak

Detaylı

2. Gün: Stratejik Planlamanın Temel Kavramları

2. Gün: Stratejik Planlamanın Temel Kavramları 2. Gün: Stratejik Planlamanın Temel Kavramları Virpi Einola-Pekkinen 11.1.2011 1 Strateji Nedir? bir kağıt bir belge bir çalışma planı bir yol bir süreç bir ortak yorumlama ufku? 2 Stratejik Düşünme Nedir?

Detaylı

TTGV İnovasyon Esaslı Rekabetçilik Analizi Modeli. Mayıs 2015

TTGV İnovasyon Esaslı Rekabetçilik Analizi Modeli. Mayıs 2015 TTGV İnovasyon Esaslı Rekabetçilik Analizi Modeli Mayıs 2015 Uluslararası Rekabetçi Olmak Uluslararası rekabetçi endüstriler, rekabetçi üstünlük yaratmak ve sürdürülebilir kılmak için firmalarının yeterli

Detaylı

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ Ders Tanıtım Formu Dersin Adı Öğretim Dili PSİKOLOJİYE GİRİŞ Türkçe Dersin Verildiği Düzey Ön Lisans () Lisans (X) Yüksek Lisans() Doktora( ) Eğitim Öğretim Sistemi Örgün Öğretim (X) Uzaktan Öğretim( )

Detaylı

ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ EVDE ÇOCUK BAKIMI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ EVDE ÇOCUK BAKIMI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ EVDE ÇOCUK BAKIMI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2013 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile karşı

Detaylı

TURQUALITY Projesine Nasıl Başvurulur?

TURQUALITY Projesine Nasıl Başvurulur? TURQUALITY Projesine Nasıl Başvurulur? BAŞVURU ÖNCESİ Ön Koşul: Müracaat eden markanın Türkiye de tescilinin yapılmış olması, yurtdışında da ibraz edeceği İş Planında belirtilecek hedef pazarlarının en

Detaylı

Stajyer Eğitim Programı (SEP)

Stajyer Eğitim Programı (SEP) Stajyer Eğitim Programı (SEP) Güzin Ceyhan içindekiler İstanbul Enstitüsü Hakkında Stajyer Eğitim Programı (SEP) Vizyon ve Misyon Beklentilerimiz Programın Akışı Programın Özellikleri Başvuru Seminerler

Detaylı

BİLİŞİM SİSTEMLERİ GÜVENLİĞİNDE YENİ EĞİLİMLER

BİLİŞİM SİSTEMLERİ GÜVENLİĞİNDE YENİ EĞİLİMLER BİLİŞİM SİSTEMLERİ GÜVENLİĞİNDE YENİ EĞİLİMLER Dr. Hayrettin Bahşi bahsi@uekae.tubitak.gov.tr 11 Mart 2010 Gündem Bulut Hesaplama Sistemleri ve Bilgi Güvenliği Güvenli Yazılım Geliştirme Hayat Döngüsü

Detaylı

BAŞVURU FORMU ÖRNEK DÖKÜMAN

BAŞVURU FORMU ÖRNEK DÖKÜMAN BAŞVURU FORMU ÖRNEK DÖKÜMAN YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ GELİŞTİRME BÖLGESİ TEKNOPARK A.Ş YTÜ TEKNOPARK BİLGİ FORMU Bu formu, YTÜ- TEKNOPARK bünyesinde oluşturmayı düşündüğünüz birim için doldurunuz.

Detaylı

Yazılım Geliştirme Projelerinde Kontrolörlük / Müşavirlik Hizmetleri. Y.Müh. Kadriye ÖZBAŞ ÇAĞLAYAN, PMP Y.Müh. Ahmet DİKİCİ, PMP

Yazılım Geliştirme Projelerinde Kontrolörlük / Müşavirlik Hizmetleri. Y.Müh. Kadriye ÖZBAŞ ÇAĞLAYAN, PMP Y.Müh. Ahmet DİKİCİ, PMP Yazılım Geliştirme Projelerinde Kontrolörlük / Müşavirlik Hizmetleri Y.Müh. Kadriye ÖZBAŞ ÇAĞLAYAN, PMP Y.Müh. Ahmet DİKİCİ, PMP Sunum Planı Organizasyon Yapısı Yazılım Projelerinde Başarı Durumu Yazılım

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Pazarlama İlkeleri MAN 323 5 3 + 0 3 5

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Pazarlama İlkeleri MAN 323 5 3 + 0 3 5 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS Pazarlama İlkeleri MAN 323 5 3 + 0 3 5 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Almanca Lisans Zorunlu Dersin Koordinatörü Dersi

Detaylı

STRATEJĠ GELĠġTĠRME MÜDÜRLÜĞÜ PROSEDÜRÜ

STRATEJĠ GELĠġTĠRME MÜDÜRLÜĞÜ PROSEDÜRÜ Hazırlayan Strateji Geliştirme Müdürü Kontrol Başkanlık Hukuk Danışmanı Onay Belediye Başkanı Yürürlük Tarihi 01.02.2010 Sayfa 1 / 9 1. AMAÇ Bu prosedürün amacı; Kartal Belediyesi Strateji Geliştirme Müdürlüğü

Detaylı

Süleyman Çelebi İmam Hatip Ortaokulu

Süleyman Çelebi İmam Hatip Ortaokulu Süleyman Çelebi İmam Hatip Ortaokulu ÖĞRENCİ MEMNUNİYETİ VELİ MEMNUNİYETİ ÇALIŞAN MEMNUNİYETİ ANKET DEĞERLENDİRME SONUÇLARI Mayıs 2015 Değerlendirme Zekeriya ERDEM TEL: 0224 271 99 00 - GSM: 0505 314 37

Detaylı

İçindekiler. xiii. vii

İçindekiler. xiii. vii Ön söz 1 Danışmaya davet 1 Giriş 1 Anlatı yaklaşımı 3 Bundan konuşmak için bir zemin ayırmak 5 Danışmanlık becerilerini öğrenmek 8 Sonuçlar 10 Okuma önerileri 10 2 Örtük danışmanlık modeli 11 Giriş 11

Detaylı

İŞLETME VE ORGANİZASYON STAJI UYGULAMA ESASLARI

İŞLETME VE ORGANİZASYON STAJI UYGULAMA ESASLARI İŞLETME VE ORGANİZASYON STAJI UYGULAMA ESASLARI ENDÜSTRİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ İŞLETME VE ORGANİZASYON STAJI UYGULAMA ESASLARI 2014 İŞLETME VE ORGANİZASYON STAJI UYGULAMA ESASLARI Açıklama Staj yapılan işletmelerde

Detaylı

MALİTÜRK DENETİM VE SERBEST MUHASEBECİ MALİ MÜŞAVİRLİK A.Ş.

MALİTÜRK DENETİM VE SERBEST MUHASEBECİ MALİ MÜŞAVİRLİK A.Ş. Misyon ve Vizyonumuz Müşterilerine en yüksek standartlarda kişisel hizmetler sağlamaya adanmış profesyonel kadro ile küresel bir iş ağı oluşturmaktır. Türkiye nin, yakın gelecekte AB ile üyeliğe varabilecek

Detaylı

Yazılım ve Uygulama Danışmanı Firma Seçim Desteği

Yazılım ve Uygulama Danışmanı Firma Seçim Desteği Yazılım ve Uygulama Danışmanı Firma Seçim Desteği Kapsamlı bir yazılım seçim metodolojisi, kurumsal hedeflerin belirlenmesiyle başlayan çok yönlü bir değerlendirme sürecini kapsar. İş süreçlerine, ihtiyaçlarına

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Adı Kodu Yarıyıl T+U Saat İŞL YL 501

DERS BİLGİLERİ. Ders Adı Kodu Yarıyıl T+U Saat İŞL YL 501 Müfredat I. Yarıyıl Bilimsel Araştırma Yöntemleri Ders Adı Kodu Yarıyıl T+U Saat İŞL YL 501 Kredi AKTS Güz 3 3 6 Dili Seviyesi Yüksek Lisans Türü Zorunlu Amacı Öğrencilerin bilim ve bilim felsefesi konusunda

Detaylı

Sn. M. Cüneyd DÜZYOL, Kalkınma Bakanlığı Müsteşarı Açılış Konuşması, 13 Mayıs 2015

Sn. M. Cüneyd DÜZYOL, Kalkınma Bakanlığı Müsteşarı Açılış Konuşması, 13 Mayıs 2015 Sayın YÖK Başkanı, Üniversitelerimizin Saygıdeğer Rektörleri, Kıymetli Bürokratlar ve Değerli Konuklar, Kalkınma Araştırmaları Merkezi tarafından hazırlanan Yükseköğretimin Uluslararasılaşması Çerçevesinde

Detaylı

2. Gün: Finlandiya Maliye Bakanlığı ve Birimleri

2. Gün: Finlandiya Maliye Bakanlığı ve Birimleri 2. Gün: Finlandiya Maliye Bakanlığı ve Birimleri Virpi Einola-Pekkinen 11.1.2011 1 2 Maliye Bakanlığının Yönetim Birimleri Limited Şirketler Kurumlar Ticari işletmeler ve fonlar HANSEL LTD SATIN ALMA KURUMU

Detaylı

İŞLETMELERDE İŞ SÜREÇ YÖNETİMİ (BPM) UYGULAMASI. Hazırlayanlar Fatma Didem GÜRKAN Endüstri Mühendisi Ahmet Alper ÇALIŞKAN Endüstri Mühendisi

İŞLETMELERDE İŞ SÜREÇ YÖNETİMİ (BPM) UYGULAMASI. Hazırlayanlar Fatma Didem GÜRKAN Endüstri Mühendisi Ahmet Alper ÇALIŞKAN Endüstri Mühendisi İŞLETMELERDE İŞ SÜREÇ YÖNETİMİ (BPM) UYGULAMASI Hazırlayanlar Fatma Didem GÜRKAN Endüstri Mühendisi Ahmet Alper ÇALIŞKAN Endüstri Mühendisi 4 Haftalık Ajanda 1. Hafta: Örneklerle BPM-ERP İlişkisi 2. Hafta:

Detaylı

1- Neden İç Kontrol? 2- İç Kontrol Nedir?

1- Neden İç Kontrol? 2- İç Kontrol Nedir? T.C. İÇİŞLERİ BAKANLIĞI KİHBİ Dairesi Başkanlığı 10 SORUDA İÇ KONTROL MAYIS 2014 ANKARA 1- Neden İç Kontrol? Dünyadaki yeni gelişmeler ışığında yönetim anlayışı da değişmekte ve kamu yönetimi kendini sürekli

Detaylı

ÜLKEMİZDE SİBER GÜVENLİK

ÜLKEMİZDE SİBER GÜVENLİK ÜLKEMİZDE SİBER GÜVENLİK Emine YAZICI ALTINTAŞ Siber Güvenlik Daire Başkanı HABERLEŞME GENEL MÜDÜRLÜĞÜ MEVZUAT SİBER GÜVENLİK Click to edit Master title style Çalışmaları konusundaki çalışmalar 2012 yılında

Detaylı

Mekânsal Vatandaşlık (Spatial Citizenship-SPACIT) Yeterlilik Modeli

Mekânsal Vatandaşlık (Spatial Citizenship-SPACIT) Yeterlilik Modeli (Spatial Citizenship-SPACIT) Yeterlilik Modeli eğitimi ile öğrencilerin sahip olmaları beklenen temel bilgi, beceri ve tutumları göstermek üzere bir model geliştirilmiştir. Yeterlilik Modeli olarak adlandırılan

Detaylı

GÖRÜŞME GÖRÜŞME GÖRÜŞME. Sanat vs Bilim? Görüşme Yapma Becerileri. Hangi Amaçlar için Kullanılır? (mülakat-interview)

GÖRÜŞME GÖRÜŞME GÖRÜŞME. Sanat vs Bilim? Görüşme Yapma Becerileri. Hangi Amaçlar için Kullanılır? (mülakat-interview) Görüşme Görüşme Türleri Görüşme Süreci (mülakat-interview) Nitel araştırmada en sık kullanılan veri veri toplama aracıdır. Amacı, bir bireyin iç dünyasına girmek ve onun bakış açısını anlamaktır. Odak

Detaylı

Teknoloji Geliştirme Alanında Üniversite Sanayi Ortak Çalışmalarında Deneyimler Dr.- Ing. Yalçın Tanes Ak-Kim Ar-Ge Direktörü

Teknoloji Geliştirme Alanında Üniversite Sanayi Ortak Çalışmalarında Deneyimler Dr.- Ing. Yalçın Tanes Ak-Kim Ar-Ge Direktörü Teknoloji Geliştirme Alanında Üniversite Sanayi Ortak Çalışmalarında Deneyimler Dr.- Ing. Yalçın Tanes Ak-Kim Ar-Ge Direktörü Üniversite Sanayi İşbirliğinde Yaklaşımlar 29 Mart 2013 Elazığ Önsöz Çeşitli

Detaylı

MAKİNE TEKNOLOJİSİ BİLGİSAYAR DESTEKLİ 3 BOYUTLU TASARIM - CATIA GELİŞTİRME VE UYUM EĞİTİMİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

MAKİNE TEKNOLOJİSİ BİLGİSAYAR DESTEKLİ 3 BOYUTLU TASARIM - CATIA GELİŞTİRME VE UYUM EĞİTİMİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü MAKİNE TEKNOLOJİSİ BİLGİSAYAR DESTEKLİ 3 BOYUTLU TASARIM - CATIA GELİŞTİRME VE UYUM EĞİTİMİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2014 ANKARA

Detaylı

Teknoloji Geliştirmede ve Eğitimde Üniversite Sanayi İşbirliği

Teknoloji Geliştirmede ve Eğitimde Üniversite Sanayi İşbirliği Teknoloji Geliştirmede ve Eğitimde Üniversite Sanayi İşbirliği Dr.- Ing. Yalçın Tanes Ak-Kim Ar-Ge Direktörü Ulusal Ar-Ge Merkezleri Sempozyumu 10-11 Nisan 2012 Adana İçerik Türkiye de Satış dan Ar-Ge

Detaylı

TUSAŞ PROJELERİNDEKİ AR-GE İÇERİĞİNİN BELİRLENMESİ

TUSAŞ PROJELERİNDEKİ AR-GE İÇERİĞİNİN BELİRLENMESİ AR-GE MERKEZLERİ İYİ UYGULAMA ÖRNEKLERİ PAYLAŞIM TOPLANTISI AR-GE YÖNETİMİ TUSAŞ PROJELERİNDEKİ AR-GE İÇERİĞİNİN BELİRLENMESİ TUSAŞ TÜRK HAVACILIK VE UZAY SANAYİİ A.Ş SUNUM PLANI 1. UYGULAMANIN KISA AÇIKLAMASI

Detaylı

KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ (KRY) EĞİTİMİ KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ: KAVRAMSAL VE TEORİK ÇERÇEVE

KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ (KRY) EĞİTİMİ KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ: KAVRAMSAL VE TEORİK ÇERÇEVE KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ (KRY) EĞİTİMİ KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ: KAVRAMSAL VE TEORİK ÇERÇEVE SUNUM PLANI 1. RİSK VE RİSK YÖNETİMİ: TANIMLAR 2. KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ 3. KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ DÖNÜŞÜM SÜRECİ

Detaylı

Makine Mühendisliği Bölümü

Makine Mühendisliği Bölümü Makine Mühendisliği Bölümü Neden Makine Mühendisliği Teknolojiyi kullanan, teknoloji üreten ve teknolojiye yön veren, toplum yararına bilimsel bilgi sağlayan günümüz ve yarınların problemlerine çözüm arayan

Detaylı

BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ ANDROİD İLE MOBİL PROGRAMLAMA GELİŞTİRME VE UYUM EĞİTİMİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ ANDROİD İLE MOBİL PROGRAMLAMA GELİŞTİRME VE UYUM EĞİTİMİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ ANDROİD İLE MOBİL PROGRAMLAMA GELİŞTİRME VE UYUM EĞİTİMİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2014 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde

Detaylı

Maslow (İhtiyaçlar Hiyerarşisi)

Maslow (İhtiyaçlar Hiyerarşisi) Kariyer q Kişinin yaşamı boyunca edindiği ilgili deneyimleridir. q Bir kişinin bütün yaşamı boyunca üstlendiği işlerin tümüdür. q Kişinin yaşamı boyunca sahip olduğu bir dizi iş ve bu işlere katılımı konusundaki

Detaylı

22. Baskı İçin... TEŞEKKÜR ve BİRKAÇ SÖZ

22. Baskı İçin... TEŞEKKÜR ve BİRKAÇ SÖZ 22. Baskı İçin... TEŞEKKÜR ve BİRKAÇ SÖZ Eğitimde Rehberlik Hizmetleri kitabına gösterilen ilgi, akademik yaşamımda bana psikolojik doyumların en büyüğünü yaşattı. 2000 yılının Eylül ayında umut ve heyecanla

Detaylı

Mucit: Mehmet ARIKAN. Patent Başvuru No: TR 1999 1550. Buluş Başlığı: Otomatik Çivili Oto Lastiği

Mucit: Mehmet ARIKAN. Patent Başvuru No: TR 1999 1550. Buluş Başlığı: Otomatik Çivili Oto Lastiği Mucit: Mehmet ARIKAN Patent Başvuru No: TR 1999 1550 Buluş Başlığı: Otomatik Çivili Oto Lastiği her hafta yeni bir deneyim Kapalı inovasyon prensipleri Firmamız en yetenekli insanlarla çalışır

Detaylı

Sedona. Eğitim Kataloğu

Sedona. Eğitim Kataloğu Eğitim Kataloğu 1. Organizasyonel yapılanma Organizasyonel yapılanma kapsamında yer alan takım yapıları, yönetim anlayışı, yazılım süreçleri gibi kavramlar, yazılım projelerini başarıya taşıyan yapıtaşları

Detaylı

T. C. TÜRK STANDARDLARI ENSTİTÜSÜ

T. C. TÜRK STANDARDLARI ENSTİTÜSÜ T. C. TÜRK STANDARDLARI ENSTİTÜSÜ TS ISO/IEC 27001 BİLGİ GÜVENLİĞİ YÖNETİM SİSTEMİ, TS ISO/IEC 20000-1 BT HİZMET YÖNETİM SİSTEMİ Sunucu: Gürol GÖKÇİMEN 25.10.2014 Türk Standardları Enstitüsü 1 Güvenlik;

Detaylı

KALİTE YÖNETİM SİSTEMİ İş Sürekliliği

KALİTE YÖNETİM SİSTEMİ İş Sürekliliği T. C. KAMU İHALE KURUMU Elektronik İhale Dairesi KALİTE YÖNETİM SİSTEMİ İş Sürekliliği İş Sürekliliği Yönetim Sistemi Politikası Sürüm No: 5.0 Yayın Tarihi: 11.05.2014 444 0 545 2012 Kamu İhale Kurumu

Detaylı

İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ

İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİNDE TEMEL KAVRAMLAR İnsan Kaynakları Yönetimi (İKY) İKY Gelişimi İKY Amaçları İKY Kapsamı İKY Özellikleri SYS BANKASI ÖRNEĞİ 1995 yılında kurulmuş bir

Detaylı

ÜNİVERSİTE - SANAYİ İŞBİRLİĞİ BULUŞMASI 11 ŞUBAT 2012, İSTANBUL. Adnan DALGAKIRAN Yönetim Kurulu Başkanı

ÜNİVERSİTE - SANAYİ İŞBİRLİĞİ BULUŞMASI 11 ŞUBAT 2012, İSTANBUL. Adnan DALGAKIRAN Yönetim Kurulu Başkanı ÜNİVERSİTE - SANAYİ İŞBİRLİĞİ BULUŞMASI 11 ŞUBAT 2012, İSTANBUL Adnan DALGAKIRAN Yönetim Kurulu Başkanı TÜRK MAKİNE SEKTÖRÜ 14 12 10 8 6 4 2 0 İHRACAT (MİLYAR DOLAR) 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007

Detaylı

YÖNETİCİLİĞİ GELİŞTİRME PROGRAMLARI

YÖNETİCİLİĞİ GELİŞTİRME PROGRAMLARI YÖNETİCİLİĞİ GELİŞTİRME PROGRAMLARI İçindekiler Koçluk Mini MBA... Motivasyon Toplantı Yönetimi Zaman Yönetimi ve Stratejik Önceliklendirme... Aile Şirketlerinde Kurumsallaşma Koçluk K im le r k a t ı

Detaylı

BELGESİ. YÜKSEK PLANLAMA KURULU KARARI Tarih: 05.06.2009 Sayı: 2009/21

BELGESİ. YÜKSEK PLANLAMA KURULU KARARI Tarih: 05.06.2009 Sayı: 2009/21 TÜRKİYE HAYAT BOYU ÖĞRENME STRATEJİ BELGESİ YÜKSEK PLANLAMA KURULU KARARI Tarih: 05.06.2009 Sayı: 2009/21 Dr. Mustafa AKSOY Hayat Boyu Öğrenmenin Geliştirilmesi Operasyon Koordinatörü mustafaaksoy@meb.gov.tr

Detaylı

Futbol ve Maç Analizi

Futbol ve Maç Analizi Futbol dünyada en çok tercih edilen spor dallarından biridir. Bilim ve teknoloji alanındaki gelişmeler, FİFA nın liglere kattığı yenilikler Transfer ücretlerinin yükselişi bu spor dalına olan ilgi ve Başarı

Detaylı

STRATEJİK YÖNETİM UYGULAMA MODELİ

STRATEJİK YÖNETİM UYGULAMA MODELİ STRATEJİK YÖNETİM UYGULAMA MODELİ Stratejik Yönetim Micro MBA Cenan Torunoğlu 10 Kasım 2012 Değişim ve Yapısal Gelişme 2 Değişim ve Yapısal Gelişme Değişimi farketmek Değişimin özüne inmek Değişim kararını

Detaylı

Proje Yönetimi ve İş Analizi: Entegre İki Disiplin Proje yönetimi ve iş analizi şirketlerin daha stratejik olmasını sağlayan iki farklı disiplindir

Proje Yönetimi ve İş Analizi: Entegre İki Disiplin Proje yönetimi ve iş analizi şirketlerin daha stratejik olmasını sağlayan iki farklı disiplindir Proje Yönetimi ve İş Analizi: Entegre İki Disiplin Proje yönetimi ve iş analizi şirketlerin daha stratejik olmasını sağlayan iki farklı disiplindir 1 İçindekiler Önzsöz. 3 Tecrübe Aktarımı 4 İş ve Projeler..

Detaylı

KOÇLUK NEDİR? İNCİ TOKATLIOĞLU Profesyonel Koç-Uzman Eğitimci

KOÇLUK NEDİR? İNCİ TOKATLIOĞLU Profesyonel Koç-Uzman Eğitimci KOÇLUK NEDİR? İNCİ TOKATLIOĞLU Profesyonel Koç-Uzman Eğitimci Neden Koçluk? İnsanların günlük koşuşturma içinde hayatlarının bazı yönlerinde dengenin kaçtığını fark edemez. (iş, aile, dostlar ve kendimiz

Detaylı

SİVİL HAVACILIKTA EMNİYET YÖNETİM SİSTEMİ YÖNETMELİĞİ (SHY-SMS) BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

SİVİL HAVACILIKTA EMNİYET YÖNETİM SİSTEMİ YÖNETMELİĞİ (SHY-SMS) BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar 13 Ocak 2012 CUMA Resmî Gazete Sayı : 28172 YÖNETMELİK Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünden: SİVİL HAVACILIKTA EMNİYET YÖNETİM SİSTEMİ YÖNETMELİĞİ Amaç (SHY-SMS) BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

Detaylı

TEKNOLOJĠ PLANLAMASI. Başkent Üniversitesi

TEKNOLOJĠ PLANLAMASI. Başkent Üniversitesi TEKNOLOJĠ PLANLAMASI Başkent Üniversitesi ÖĞRENĠM KAZANIMLARI Bu dersi bitirdiğinizde; Teknoloji planlamasının ne olduğuna ilişkin bilgi edinecek, Teknoloji planlamasının amacını öğrenecek, Teknoloji planı

Detaylı

Yazılım Mühendisliği Bölüm - 3 Planlama. Cengiz GÖK

Yazılım Mühendisliği Bölüm - 3 Planlama. Cengiz GÖK Yazılım Mühendisliği Bölüm - 3 Planlama Cengiz GÖK 1 Planlama Yazılım geliştirme sürecinin ilk aşaması Başarılı bir proje geliştirebilmek için projenin tüm resminin çıkarılması işlemi Proje planlama aşamasında

Detaylı

İNSAN KAYNAĞININ EĞİTİMİ VE GELİŞTİRİLMESİ. Prof. Dr. Kadir Ardıç Doç. Dr. Yasemin ÖZDEMİR

İNSAN KAYNAĞININ EĞİTİMİ VE GELİŞTİRİLMESİ. Prof. Dr. Kadir Ardıç Doç. Dr. Yasemin ÖZDEMİR İNSAN KAYNAĞININ EĞİTİMİ VE GELİŞTİRİLMESİ Prof. Dr. Kadir Ardıç Doç. Dr. Yasemin ÖZDEMİR Temel Kavramlar Eğitim, işletmeye yeni alınan ya da işletmede halen çalışmakta olan elemanlara, işlerini yapmaları

Detaylı

ELEKTRİK-ELEKTRONİK TEKNOLOJİSİ C İLE MİKRODENETLEYİCİ PROGRAMLAMA GELİŞTİRME VE UYUM EĞİTİMİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

ELEKTRİK-ELEKTRONİK TEKNOLOJİSİ C İLE MİKRODENETLEYİCİ PROGRAMLAMA GELİŞTİRME VE UYUM EĞİTİMİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü ELEKTRİK-ELEKTRONİK TEKNOLOJİSİ C İLE MİKRODENETLEYİCİ PROGRAMLAMA GELİŞTİRME VE UYUM EĞİTİMİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2014 ANKARA

Detaylı

www.geka.org.tr BÖLGESEL YENİLİK ve KALKINMA AJANSI DESTEKLERİ

www.geka.org.tr BÖLGESEL YENİLİK ve KALKINMA AJANSI DESTEKLERİ www.geka.org.tr BÖLGESEL YENİLİK ve KALKINMA AJANSI DESTEKLERİ Öncelikler ve İhtisaslaşma Organizasyon ve Eşgüdüm Yaşam Kalitesinin Artırılması Sürdürülebilir Kalkınma Bilgi Toplumuna Dönüşüm Rekabet Gücünün

Detaylı

TEB KOBİ AKADEMİ İLLER GELECEKLERİNİŞEKİLLENDİRİYOR: ADANA GELECEK STRATEJİSİ KONFERANSI 5 ARALIK 2007

TEB KOBİ AKADEMİ İLLER GELECEKLERİNİŞEKİLLENDİRİYOR: ADANA GELECEK STRATEJİSİ KONFERANSI 5 ARALIK 2007 TEB KOBİ AKADEMİ İLLER GELECEKLERİNİŞEKİLLENDİRİYOR: ADANA GELECEK STRATEJİSİ KONFERANSI 5 ARALIK 2007 1 Adana Gelecek Stratejisi Konferansı Çalışmanın amacı: Adana ilinin ekonomik, ticari ve sosyal gelişmelerinde

Detaylı

SİSTEM ANALİZİ VE TASARIMI

SİSTEM ANALİZİ VE TASARIMI SİSTEM ANALİZİ VE TASARIMI BİLGİ SİSTEMİ GELİŞTİRME SÜRECİ Sistem Geliştirme Süreci ve Modelleri Sistem Geliştirme Yaşam Döngüsü Bilgi sistemlerinin geliştirilmesi için izlenen sürece Sistem Geliştirme

Detaylı