T.C. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 2686 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: PS KOLOJ YE G R fi

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "T.C. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 2686 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1652. PS KOLOJ YE G R fi"

Transkript

1 T.C. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 2686 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1652 PS KOLOJ YE G R fi Yazarlar Doç.Dr. Zeynep CEMALCILAR (Ünite 1) Dr. Selin KESEB R (Ünite 2) Yrd.Doç.Dr. Fuat BALCI (Ünite 3) Yrd.Doç.Dr. Ayfle KARSON (Ünite 3) Doç.Dr. Gökhan MALKOÇ (Ünite 4) Doç.Dr. Bilge YA MURLU (Ünite 5) Doç.Dr. Asiye KUMRU (Ünite 5) Dr. Pelin KESEB R (Ünite 6) Yrd.Doç.Dr. Müjgan NÖZÜ (Ünite 7) Yrd.Doç.Dr. T. Asl AKDAfi M TRAN (Ünite 8) Editör Doç.Dr. Zeynep CEMALCILAR ANADOLU ÜN VERS TES

2 Bu kitab n bas m, yay m ve sat fl haklar Anadolu Üniversitesine aittir. Uzaktan Ö retim tekni ine uygun olarak haz rlanan bu kitab n bütün haklar sakl d r. lgili kurulufltan izin almadan kitab n tümü ya da bölümleri mekanik, elektronik, fotokopi, manyetik kay t veya baflka flekillerde ço alt lamaz, bas lamaz ve da t lamaz. Copyright 2012 by Anadolu University All rights reserved No part of this book may be reproduced or stored in a retrieval system, or transmitted in any form or by any means mechanical, electronic, photocopy, magnetic tape or otherwise, without permission in writing from the University. UZAKTAN Ö RET M TASARIM B R M Genel Koordinatör Doç.Dr. Müjgan Bozkaya Genel Koordinatör Yard mc s Arfl.Gör.Dr. rem Erdem Ayd n Ö retim Tasar mc s Doç. Dr. T. Volkan Yüzer Grafik Tasar m Yönetmenleri Prof. Tevfik Fikret Uçar Ö r.gör. Cemalettin Y ld z Ö r.gör. Nilgün Salur Dil Yaz m Dan flman Dilek K lb y k Grafikerler Aysun fiavl Hilal Küçükda aflan Kitap Koordinasyon Birimi Uzm. Nermin Özgür Kapak Düzeni Prof. Tevfik Fikret Uçar Ö r.gör. Cemalettin Y ld z Dizgi Aç kö retim Fakültesi Dizgi Ekibi Psikolojiye Girifl ISBN Bask Bu kitap ANADOLU ÜN VERS TES Web-Ofset Tesislerinde adet bas lm flt r. ESK fieh R, A ustos 2012

3 çindekiler iii çindekiler Önsöz... ix Psikolojinin Tan m ve Kapsam... 2 PS KOLOJ N N TANIMI... 3 Bir Bilim Dal Olarak Psikoloji... 4 Psikolojide Çözümleme Düzeyleri... 6 PS KOLOJ B L M N N KÖKENLER VE TAR HÇES... 7 Antik Yunan Filozoflar... 7 Frans z ve Alman Düflünürler... 8 Yap salc l k... 8 Gestalt... 9 Psikanaliz... 9 fllevselcilik Davran flç l k Modern Psikoloji PS KOLOJ DE YAKLAfiIMLAR Biyolojik Yaklafl m Nörobilimsel Yaklafl m Evrimsel Yaklafl m Psikodinamik Yaklafl m Davran flsal Yaklafl m Biliflsel Yaklafl m nsanc l Yaklafl m Sosyokültürel Yaklafl m Eklektisizm PS KOLOJ N N ÇALIfiMA KONULARI VE D ER B L MLERLE L fik S Psikolojinin Alt Dallar Biyolojik Psikoloji Biliflsel Psikoloji Geliflimsel Psikoloji Kiflilik Psikolojisi Klinik Psikoloji E itim Psikolojisi Sosyal Psikoloji Kültürel Psikoloji Endüstri ve Örgüt Psikolojisi Nöropsikoloji Kantitatif Psikoloji/Psikometri Psikolojinin Uygulamal Alt Dallar PS KOLOGLAR NE fi YAPAR? PS KOLOJ DE ÖNEML SORUNLAR VE TARTIfiMALAR Sorun: Do a - Çevre Tart flmas (Nature vs. Nurture Controversy) Sorun: Davran fllar n Sebepleri Bilinçli Mi Bilinçd fl M d r? Sorun: Bireysel Farkl l klar - Evrensel Kurallar Özet Kendimizi S nayal m Yaflam n çinden Okuma Parças Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar ÜN TE

4 iv çindekiler 2. ÜN TE 3. ÜN TE Psikolojide Araflt rma Yöntemleri B L MSEL YÖNTEM Psikoloji Biliminin Özellikleri Psikoloji Bilimi Tüm nsanlar lgilendiren Sorularla lgilenir ve Bu Bilgileri Tüm nsanl n Ortak Birikimi Addeder Psikoloji Bilimi Gözlemlerle S nanabilir ve Yanl fllanabilir Önermelerden Oluflur Psikoloji Bilimi Kendi Hatalar n Düzeltecek Bir Mekanizma Üzerine Kurulmufltur Psikoloji Bilimi Birikerek lerler B L MSEL SÜREÇ: B L MSEL LKELER N SOMUTLAfiMIfi HÂL SÖZDEB L M Sözdebilimi Nas l Tan r z? Sözdebilim S kl kla Bilimsel T n l Terimler Kullanarak Bir Bilimsellik Kisvesi Yarat r Sözdebilim Test Edilip Do rulu u S nanamayacak Önermelerde Bulunur Sözdebilim Bilimsel Süreçten Kopuktur Bir Sözdebilim Örne i: Astroloji KAVRAM VE filemsel TANIM Kavramlar Ölçmenin Faydas Nedir? fllemsel Tan m Kavramsal Geçerlilik Ölçümsel Güvenilirlik Duyars z fllemsel Tan mlar Kirlenmifl fllemsel Tan mlar KORELASYON Korelasyon Neden-Sonuç liflkisi Göstermez DENEYSEL YÖNTEM Deneyin Anatomisi Deneysel Çal flmalarda Geçerlilik ç Geçerlilik D fl Geçerlilik Neden Korelasyonel Çal flmalar? PS KOLOJ K ARAfiTIRMALARDA ET K Özet Kendimizi S nayal m Yaflam n çinden Okuma Parças Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar Sinir Sisteminin Yap s ve fllevleri S N R S STEM N N HÜCRESEL ÖZELL KLER Sinir Hücresi Sinir Sisteminin Di er Hücreleri Sinir Hücrelerinde Uyar n n Oluflmas, letilmesi ve Aktar lmas Sinir Hücresinde Uyar Nas l Oluflur? Bir Hücrede Aksiyon Potansiyeli le Tafl nan Elektriksel Sinyal Di er Hücrelere Nas l letilir? Sinir Hücreleri Aras nda Haberleflme Nas l Gerçekleflir?... 62

5 çindekiler v S N R S STEM N N K MYASAL ÖZELL KLER Nörotransmiterler ve Reseptörleri Nörotransmiter-Reseptör Etkileflimi Hedef Hücrede Neyi De ifltirir?. 64 Nörotransmiter Tipleri Glutamat ve GABA Asetilkolin Dopamin, Serotonin ve Norepinefrin S N R S STEM N N YAPISAL VE filevsel ÖZELL KLER Sinir Sisteminin Genel Yap s Merkezi Sinir Sistemi Çevresel (Periferik) Sinir Sistemi Merkezi Sinir Sistemini Oluflturan Yap lar ve fllevleri Omurilik (Medulla Spinalis) Beyin Sap Beyincik (Serebellum) Hipotalamus Talamus Bazal Gangliyonlar Hipokampus Amigdala Beyin Kabu u (Korteks) LATERAL ZASYON VE AYRIK BEY N Özet Kendimizi S nayal m Yaflam n çinden Okuma Parças Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar Biliflsel Psikoloji B L fisel PS KOLOJ N N DO ASI Biliflsel Psikolojinin K sa Tarihi ALGI Görme Renk Görme Derinlik Alg s Alg sal Organizasyon flitme flitme Alg s Koku Alg s Tat Alg s Dokunma D KKAT Seçici Dikkat flitsel Dikkat Görsel Dikkat Bölünmüfl Dikkat BELLEK Belle in Yap s Hat rlama ve Unutma Z H NSEL TEMS L DÜfiÜNME, AKIL YÜRÜTME VE PROBLEM ÇÖZME ÜN TE

6 vi çindekiler D L Özet Kendimizi S nayal m Yaflam n çinden Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar ÜN TE 6. ÜN TE Çocuklukta Sosyal Geliflim G R fi SOSYAL DAVRANIfiLAR SOSYAL GEL fi M AÇIKLAMAYA YÖNEL K KURAMLAR Psikanalitik Kuram Psikoseksüel Geliflim Kuram Psikososyal Geliflim Kuram Davran flç l k ve Sosyal Ö renme Kuramlar Davran flç l k Kuram Edimsel Ö renme Kuram Sosyal Ö renme Kuram Biliflsel Geliflim Kuram Di er Kuramlar Etolojik Kuram Ekolojik Sistemler Kuram SOSYAL DAVRANIfiLARIN GEL fi M NE ETK EDEN UNSURLAR Ebeveyn Davran fllar Aç klay c Ak l Yürütme Model Alma Ödül ve Ceza Güç Kullan m Mizaç BA LANMA Ba lanma, Mizaç ve Çocuk Yetifltirme Sonuç Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar Sosyal Psikoloji SOSYAL PS KOLOJ YE G R fi Sosyal Psikolojinin K sa Tarihi Sosyal Psikolojinin ki Temel lkesi nsanlar Ne ster? SOSYAL B L fi Kifli Alg s fiemalar Davran fllara Sebep Atfetme Tutumlar SOSYAL ETK taat kna Grup Etkisi

7 çindekiler vii Sosyal Kolaylaflt rma Sosyal Kaytarma Grup Kutuplaflmas Kitlelerin Bilgeli i SOSYAL L fik LER Sald rganl k ve fiiddet flbirli i ve Yard m Yard m Davran fl Gruplararas liflkiler Önyarg Özet Kendimizi S nayal m Yaflam n çinden Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar Klinik Psikoloji KL N K PS KOLOJ N N TANIMI Birbiriyle Yak ndan liflkili Ruh Sa l Uzmanl k Alanlar Psikiyatr Psikolojik Dan flman Sosyal Hizmet Uzman /Sosyal Hizmet Çal flan Sa l k Psikologlar Klinik Psikolo un Çal flma Alanlar Tan lama/de erlendirme Tedavi/Terapi Araflt rma/yay n Ö retim/süpervizyon Konsültasyon (Dan flmanl k) Yöneticilik Klinik Psikolojinin Tarihsel Geliflimi lk Geliflim Dönemi ( ) I. ve II. Dünya Savafllar Dönemi II. Dünya Savafl Sonras Dönem NORMALDIfiI (ANORMAL) DAVRANIfiLARIN TANI VE SINIFLANDIRILMASI Normald fl (Anormal) Davran fl Nedir? Normlara Uygunluk: Davran fl n Nadir Olarak Gözlenmesi Ya da Toplumsal Normlar n hlal Edilmesi Kiflisel Rahats zl k Hissetme fllevsellikte Bozulma Normald fl (Anormal) Davran fllar n S n fland r lmas TANI KATEGOR LER Duygu Durumu Bozukluklar Kayg Bozukluklar Psikosomatik Bozukluklar Somatoform Bozukluklar Disosiyatif Bozukluklar Cinsel Bozukluklar Uyku Bozukluklar Yeme Bozukluklar Kiflilik Bozukluklar ÜN TE

8 viii çindekiler fiizofreni ve Di er Psikotik Bozukluklar KL N K DE ERLEND RME Klinik De erlendirmenin Tan m ve Amac Klinik De erlendirme Yöntemleri Bireysel Görüflme Gözlem Objektif Testler Projektif Testler KL N K PS KOLOJ DE NORMALDIfiI DAVRANIfiLARIN TEDAV LER LE LG L TERAP YAKLAfiIMLARI Biyolojik Model Psikoanalitik Kuram ve Psikoanalitik Psikoterapi Davran flç Model ve Davran flç Terapi Biliflsel Davran flç Model ve Biliflsel-Davran flç Terapiler nsanc l Yaklafl m ve Dan flan Odakl Terapi Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar ÜN TE Adli Psikoloji B L M DALI VE UYGULAMA ALANI OLARAK ADL PS KOLOJ Adli Psikolojinin Tarihi Adli Psikolo un Rolleri SUÇU AÇIKLAYAN PS KOLOJ K KURAMLAR Makro Düzey Kuramlar Mikro Düzey Kuramlar Biyo-Psikolojik ve Nöropsikolojik Yaklafl mlar Psikanalitik Kuram ve Suç Ö renme Kuramlar ve Suç Hans Eysenck in Suç Kuram : Biyo-psiko-sosyal Yaklafl m ADL PS KOLOJ DE TEMEL KONULAR Ruh Sa l ve Suç liflkisi Suça Sürüklenen Gençler Aile çi fiiddet ve Çocuk stismar Suç flleyen Bireylerin Sa alt m TÜRK YE DE ADL ALANDA GÖREV YAPAN PS KOLOGLARIN TEMEL ÇALIfiMA ALANLARI Aile Mahkemeleri Çocuk Mahkemeleri Denetimli Serbestlik Bürolar ve Koruma Kurullar Ceza nfaz Kurumlar Adli T p Kurumu Emniyet ve Jandarma Teflkilat nda Çal flan Psikologlar Özet Kendimizi S nayal m Yaflam n çinden Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar

9 Önsöz ix Önsöz Bu kitap insan davran fl n bilimsel bir yöntemle anlamay amaçlayan psikoloji bilimine bir girifl kitab olarak haz rlanm flt r. Bu kitapta, sizlere mümkün oldu- unca psikolojinin temel alanlar n tan tmaya çal flt k. Psikolojinin kapsam n ve tarihçesini özetledikten sonra, hemen tüm alt dallar taraf ndan ortak olarak kullan lan araflt rma yöntemlerinden bahsettik. Sonraki iki ünitede s ras ile sinir sistemi ve beynin hücresel ve moleküler yap s ile bilgi iflleme süreçleri aç s ndan insan davran fl n anlatmay amaçlad k. zleyen iki ünitede insan sosyal bir varl k olarak ele ald k. Öncelikle çocuklukta sosyal geliflme, toplumsallaflma, benlik ve kiflilik oluflumu süreçlerini aç klad ktan sonra sosyal bir varl k olarak bireyin içinde bulundu u topluluklarla olan etkileflimlerini anlamay hedefledik. 7. Ünitede bireyin duygusal, biliflsel, davran flsal ve psikolojik s k nt lar n anlamay ve çözümlemeyi amaçlayan klinik psikoloji kuramlar ndan ve uygulamalar ndan bahsettik. Son olarak size önceki ünitelerde belirtilen bilimsel bilgi ve yöntemlerin kullanan, nispeten genç bir uygulamal alt dal olan Adli Psikoloji alan n tan tmaya çal flt k. Psikoloji bilimi insan ilgilendiren hemen her soruya cevap vermek ister. Dolay s yla bir psikolojiye girifl kitab nda yer alabilecek s n rs z say da ünite vard r. Bu kitapta sadece küçük bir k sm n sizlerle tan flt rabiliyoruz. Ünitelerin her biri kendi alan nda uzman araflt rmac lar taraf ndan yaz lm flt r. Her ünitede ilgili konuda tarihsel geliflim özetlendikten sonra, temel kuramlar tan t lm fl ve ayn zamanda da en modern araflt rmalardan örnekler verilmifltir. Yazarlar m z bu kitab n uzaktan e itim yoluyla e itim alan ö renciler taraf ndan okunaca n göz önünde bulundurarak mümkün oldu unca basit bir dille ve bol örnekle ünitelerini yazd lar. Kitapta yer alan konular hakk nda daha detayl bilgi almak isterseniz ünitelerde önerilen Internet siteleri, kitaplar ve akademik makalelerden faydalanabilirsiniz. Kitab n haz rlamas nda eme i geçen tüm yazar arkadafllar ma ve Anadolu Üniversitesi nde bize yard mc olan görevlilere teflekkür ederim. Editör Doç.Dr. Zeynep CEMALCILAR

10 1PS KOLOJ YE G R fi Amaçlar m z Bu üniteyi tamamlad ktan sonra; Psikoloji bilimini tan mlayabilecek, Bilimsel yöntemin özelliklerini aç klayabilecek, Psikoloji biliminin tarihsel geliflimini özetleyebilecek, nsan davran fl n anlamada psikologlar taraf ndan kullan lm fl çeflitli yaklafl mlar tan mlayabilecek, Psikolojinin alt dallar n birbirinden ay rt edebileceksiniz. Anahtar Kavramlar Psikoloji Davran fl Zihinsel Süreçler Bilim Çözümleme Düzeyleri Perspektif/Yaklafl m Psikolojinin Alt Dallar çindekiler Psikolojiye Girifl Psikolojinin Tan m ve Kapsam PS KOLOJ N N TANIMI PS KOLOJ B L M N N KÖKENLER VE TAR HÇES PS KOLOJ DE YAKLAfiIMLAR PS KOLOJ N N ÇALIfiMA KONULARI VE D ER B L MLERLE L fik S PS KOLOGLAR NE fi YAPAR? PS KOLOJ DEK ÖNEML SORUNLAR VE TARTIfiMALAR

11 Psikolojinin Tan m ve Kapsam PS KOLOJ N N TANIMI Psikoloji, davran fllar ve zihinsel süreçleri inceleyen bir bilim dal d r. Asl nda insan n yapt her fley bu tan m n içine girebilir. Davran fl kiflinin yapt ve herhangi bir yolla ölçülebilen her fleydir. Zihinsel süreçler ise düflünme, hat rlama, hissetme gibi içsel olgulara iflaret eder. Yani psikologlar konuflmak veya hareket etmek gibi sadece gözle görülebilir davran fllar de il; duygu, alg, rüyalar, motivasyon, tutum gibi soyut ama dolayl olarak ölçülebilen davran fllar da çal flmaktad r. Davran fllar ve zihinsel süreçler sadece göz k rpmak kadar basit veya en zor matematik problemlerini çözmek kadar karmafl k olabilir. Dolay s yla insanlar n yapt klar, düflündükleri, hissettikleri hatta bedensel fonksiyonlar n sürdürmelerini sa layan biyolojik aktiviteler bile psikoloji biliminin çal flma alan içine girmektedir. nsan davran fllar n sadece psikologlar anlamaya çal flmaz. Günlük hayatta hepimiz baflkalar n n (hatta kendimizin) neyi neden, nas l yapt n, duygular, düflünceler ve davran fllar aras ndaki iliflkileri anlamaya çal fl r z. Filozoflar, sanatç lar, edebiyatç lar tarih boyunca psikologlar n sordu u sorulara benzer sorular sormufllard r. Ancak psikoloji bir bilimdir ve bu sorular n cevaplar n aramada sistematik, objektif ve ampirik verilere dayal bilimsel yöntemler kullan r. Böylece öznel, sezgisel veya rastgele de il; nesnel, do rulanabilir ve genellenebilir cevaplar üretir. Psikologlar, insanlar n davran fl ve zihinsel süreçlerini sadece betimlemeye de- il, ayr ca yordamaya (tahmin etmeye) ve aç klamaya da çal fl rlar. Hatta bu bilimsel çal flmalar n sonunda elde edilen bilgiler kiflilerin ve sosyal gruplar n sorunlar - n gidermede, yeni davran fllar edinmelerini sa lamakta, problemli gördükleri davran fllardan kurtulmalar na yard m etmekte, k saca daha iyi bir hayat yaflamalar n sa lamada da kullan lmaktad r. Ampirik: Duyularla alg lanabilen, deneyime dayal. Betimleme (tan mlama), yordama(tahmin etme), aç klama ve de ifltirme.

12 4 Psikolojiye Girifl Afla daki ifadelerin do ru (D) mu, yanl fl (Y) m oldu unu belirtiniz nsanlar beyinlerinin sadece %10 unu kullanmaktad rlar. 2. Psikoterapi nin etkili olmas için dan flanlar n çocukluktaki problemlerine inip onlar çözmesi gerekir. 3. En etkin ö retme yöntemi cezaland rmakt r. SORU 4. Sokakta bafl n za SORU bir kaza gelse, etraf n zda ne kadar çok kifli varsa, birinin size yard m etme ihtimali o kadar yüksektir. 5. Bebekler annelerini severler çünkü anneleri onlar n yemek yemek gibi temel ihtiyaçlar n karfl lar. D KKAT D KKAT 6. Yeni ö renilmifl bir davran fl n süreklili ini garantilemek için en iyi yöntem, o davran - fl n yerine SIRA getirildi i S ZDE her seferden sonra ödüllendirmektir. 7. Haf zam z bir video kamera gibi yaflad klar m z kay t eder. 8. Öfkeden kurtulman n en etkin yolu onu d fla vurmakt r. AMAÇLARIMIZ 9. Kendine AMAÇLARIMIZ güvenen insanlar her ifli baflar rlar. 10. nsanlar yaflland kça hayattan ald klar zevk azal r. K T A P TELEV ZYON NTERNET fiekil 1.1 Müller-Lyer yan lsamas K T A P Bir Bilim Dal Olarak Psikoloji Bildi iniz herhangi bir fleyi düflünün. Mesela Türkiye nin baflkenti Ankara d r. Kedilerin 4 aya vard r. Terliyken su içmek hasta eder. Kargalar siyaht r. Peki flimdi bu TELEV ZYON bildiklerinizi nereden bildi inizi düflünün... Baz bilgiler bize ö retilir. Baz lar n konunun uzmanlar ndan duyar z. Baz lar n sezgilerimizle biliriz, baz lar n kendimiz deneyimledi imiz için, baz lar ise nesiller boyu biline geldi i için do rudur. Peki bu bildiklerimiz NTERNET kesin do rular m d r? Mesela sadece bir bilim dal nda uzman olan kiflinin, günlük olaylar da do ru bildi ini mi varsaymal y z? Nesiller boyu gelen bilgiler, sosyal, ekonomik veya teknolojik de iflikliklerden etkilenmifl ve de iflmifl olamaz m? Mesela, hava kirlili i yüzünden baz bölgelerde kargalar art k siyah olmayabilir. Peki ya gözlerimizle gördü ümüz her fleye inanmal m y z? Mesela fiekil 1.1 e bak n. Sizce hangi çizgi daha uzun? Bir çok kifli (b) çizgisinin daha uzun oldu- unu söyler (çünkü öyle görür). Elinize bir cetvel al p ölçün, göreceksiniz ki iki çizgi de asl nda ayn uzunluktad r. Sonuç olarak bütün bu yukar da say lan yöntemler, bilgiye ulaflmak için s kl kla kulland m z yöntemlerdir. Soru sormak, bilgiye ulaflmaya çal flmak insan n do as nda var olan bir merakt r. Ancak bu yöntemlerle ulafl lan bilgilerin her zaman geçerli ve do ru olduklar n söylemek mümkün de ildir. Bilim de bilgiye ulaflma yöntemlerinden biridir. Bilim in sözlük anlam Evrenin veya olaylar n bir bölümünü konu olarak seçen, deneye dayanan yöntemler ve gerçeklikten yararlanarak sonuç ç karmaya çal flan düzenli bilgi dir (Türk Dil Kurumu Web sitesi, Asl nda bilimsel yöntemin ne oldu unu daha iyi anlamak için, temel özelliklerini bilmek gerekir. Bilimsel yöntem: Ampirik Sistematik Nesnel S nanabilir/yanl fllanabilir Genellenebilir ve Geçici dir. (a) (b)

13 K T A P K T A P 1. Ünite - Psikolojinin TELEV ZYON Tan m ve Kapsam TELEV ZYON 5 Müller-Lyer yan lsamas ve baflka yan lsamalar hakk nda bilgi edinmek NTERNET isterseniz Tübitak taraf ndan haz rlanm fl bu sayfaya göz atabilirsiniz. Bilimsel yöntem ampirik bilgi sa lar. Sorulara cevap ararken sezgiler veya sa duyu de il duyularla alg lanabilen, deneyime dayal veriler toplan r. Sonra bu veriler analiz edilerek sonuçlara ulafl l r. Örne in kiflilerin kendilerinden farkl m yoksa benzer kiflilik yap s nda efllerle mi daha mutlu oldu unu anlamak için, çiftlerin belirli kiflilik özellikleri ölçülür ve kiflisel mutluluk de erleri SIRA ile S ZDE iliflkisine bak l r. Bu flekilde direk veya dolayl flekilde ölçülebilen her kavram asl nda bize ampirik veri sa lamaktad r. Bilimsel yöntem sistematiktir. Bilimsel metodun uygulanmas nda önceden belirlenmifl, rasyonel ve sistematik bir ifllemler dizisi izlenir. Bu diziye genel olarak SORU araflt rma denir. Psikolojide kullan lan araflt rma yöntemleri hakk nda detayl bilgiyi 2. Ünitede D KKAT ö reneceksiniz. NTERNET SORU D KKAT Bilimsel yöntem nesneldir. Araflt rmac kendi kiflisel tercih veya yarg lar ndan yola ç karak de il objektif bir flekilde ölçtü ü verilerin analizi ile sonuçlara ulafl r. Nesnelli i garanti etmek için araflt rmac lar makalelerinde kavramlar nas l tan mlay p ölçtüklerini çok aç k bir flekilde anlat rlar. Böylece bu çal flmay AMAÇLARIMIZ tekrarlamak isteyen bir baflka araflt rmac, ayn tan m ve ölçüm yöntemlerini kullanarak ayn so- AMAÇLARIMIZ nuçlar n do rulu unu test edebilir. Bilimsel yöntem s nanabilir, yanl fllanabilir. Var olan yöntemlerle K T A Pampirik veri toplanamayan ve test edilemeyen sorular bilimsel sorular de ildir. Örne in K T A P ölümden sonra hayat var m d r? sorusu, günümüzdeki teknik imkânlarla veri toplanarak s nanabilecek bir soru de ildir. Ancak örne in yafl gruplar na TELEV ZYON göre kiflilerin ölümden sonra hayat n var oldu una inanc n n de iflip de iflmedi i amprik ve TELEV ZYON s nanabilir bir sorudur. Ayr ca araflt rmac bir çal flma sonunda verdi i cevaplar n her zaman için yanl fllanabilece ini kabul eder. Bu yanl fllanabilme, de iflik gruplar, de iflik metotlar kullanarak yap lan çal flmalar sonunda olaca gibi, ölçülen NTERNET NTERNET olay n de iflmesi sebebiyle de olabilir. Dolay s ile bilimsel yöntemle elde edilen sonuçlar her zaman için geçicidir. Son olarak bilimsel yöntemle var lan bilgiler genellefltirilebilir. Bilimsel yöntem tek bir bireyi de il bireyleri anlamaya çal fl r. Örne in haf za sistemlerini araflt ran bir çal flman n sonuçlar, o çal flmaya kat lan bireylerin haf zalar ile s n rl kalmamal d r. Amaç genel olarak herhangi bir haf za sorunu olmayan kiflilerin haf za sistemlerini anlamakt r. Ancak bireysel yöntemle elde edilen bulgular n her bir bireye de ayn flekilde uygun olaca düflünülemez. Ölçülen her kavram ve olgu için (bu kiflilerin boyu gibi fiziksel bir özellik veya kayg durumlar gibi soyut bir durum olabilir) kiflisel farkl l klar olacakt r. Bilim ancak bu kiflisel farkl l klardan yola ç karak kavramlar ve aralar ndaki iliflkileri anlamaya çal fl r. Bilimsel yöntemlerle yap lm fl çeflitli araflt rmalar n sonuçlar bir araya getirilerek psikolojik olgular aç klayan kuramlar oluflturulur. Sonuç olarak bilimsel yöntem, bir konu veya olay hakk nda güvenilir ve genellefltirilebilir veri taban oluflturacak bilgiler üretmeye yarayan bir yöntemdir. Sosyal bilimciler, bu yöntemi insan davran fl ve sosyal olgular anlamak, aç klamak ve sosyal problemleri çözmek için kullan rlar (Cozby, 2009).

14 6 Psikolojiye Girifl SORU SORU D KKAT Hipotez: ncelenmekte D KKAT olan olaylar aras ndaki iliflkileri ve bu olaylar n nedenlerini geçici olarak aç klayan fikirler, yarg lar veya tahminlerdir. Hipotezler yap lan çal flmalarla ya do rulan r ya çürütülür. Kuram / Teori: Bir olguyu veya olgular aras ndaki iliflkiyi sistematik bir biçimde aç klayan genel bilgi ve aç klama düzenidir. Kuramlar, çeflitli çal flmalarda test edilen birbirleriyle AMAÇLARIMIZ iliflkili hipotezlerin desteklenmesi ile oluflturulur. Olgular aç klamakta ve yordamakta AMAÇLARIMIZ (tahmin etmekte) kullan l rlar. Ayr ca her yeni çal flmada test edilen hipotezler de gene var olan kuramlardan yola ç karak oluflturulur. Bilimsel yöntem, kuramlar n sürekli test K T A P edilip desteklenerek K T A Pkuvvetlenmesini ya da var olan olgular da kapsayacak flekilde güncellenmesini veya çürütülmesini gerektirir. TELEV ZYON NTERNET Psikolojide TELEV ZYON Çözümleme Düzeyleri nsan davran fl n etkileyen birçok sebep vard r. Mesela ö len yeme i için ne yiyece inizi hem vücudunuzun ihtiyaçlar (mesela fleker dengesi) hem de yeme i birlikte yedi iniz arkadafllar n z n tercihleri (mesela beraber pizza yemek) belirleye- NTERNET bilir. Bu sebeplerin çeflitleri de etkiledikleri alanlar n büyüklükleri de farkl l k göstermektedir. Bu çeflitli düzeylere çözümleme veya analiz düzeyleri denir. Psikolojide çözümleme düzeyleri, moleküllerden beyine, duygu ve hislerden davran fllara, ikili iliflkilerden, sosyal gruplara ve kiflinin içinde yaflad ortam ve kültüre kadar çeflitli seviyeleri kapsayabilir. Örnek olarak Tablo 1.1 de depresyona yol açan mikro-düzey sebeplerden (moleküler), makro-düzey sebeplere (kültürel) kadar çeflitli aç klamalar üzerinde durulmufltur (Lilienfeld ve ark. 2010). Her bir düzey bize önemli bir bilgi kayna sa lamaktad r. Uzmanl k alanlar na göre psikologlar çal flmalar nda temel olarak bir veya birkaç düzeyin insan üzerindeki davran fl n anlamaya çal flabilir. Ancak genel kabul edilen görüfl, davran fl n tek bir düzeyde aç klanamayaca ve en do ru aç klamaya birden fazla çözümleme düzeyinin kullan lmas ile ulafl laca d r. Tablo 1.1 Çeflitli çözümleme düzeyleri ve örnekler Çözümleme düzeyi Örnek Kiflilerin genetik yap lar ve/veya hormonal düzeyleri onlar depresyona yatk n yapabilir. Moleküler / nörolojik düzey Negatif düflünceler depresyona yol açabilir. Zihinsel düzey Mutsuz evlilikler depresyona sebep olabilir. kili iliflkiler düzeyi

15 1. Ünite - Psikolojinin Tan m ve Kapsam 7 Kiflilerin sosyal gruplar taraf ndan d fllanmas depresyona sebep olabilir. Sosyal düzey Sosyal deste in az oldu u kültürlerde kiflilerin depresyona girme ihtimali daha fazlad r. Kültürel düzey PS KOLOJ B L M N N KÖKENLER VE TAR HÇES Psikolojinin bafll bafl na bir bilim dal olarak kurulmas 19. Yüzy l ortalar nda olmufltur. Fakat insan do as yla ilgili düflünceler psikoloji biliminden çok daha eskidir. Psikolojinin kökenleri Antik Yunan filozoflar ve Avrupa daki önemli düflünürlere kadar uzanmaktad r. (Schacter, Gilbert & Wegner, 2008) Resim 1.1 Kaynak: Antik Yunan Filozoflar Plato ve Aristo gibi düflünürler psikoloji bilimi için çok kritik olan baz sorular ilk defa sordular. Bu sorulardan baz lar na hâlâ tam bir cevap verilememektedir ve bugün de psikologlar bu sorular irdelemektedir. Bunlardan en önemlilerinden birisi nsanlar n biliflsel yetenekleri ve bilgileri do ufltan m gelir, yoksa sonradan m edinilir? sorusudur. Plato baz bilgilerin do ufltan geldi ini savunmaktad r. Örne in her kültürde çocuklar seslerden kelime ve cümleler oluflturulabilece ini anlay p özel bir e itim almadan ana dillerini ö renebilmektedir. Bu durumda Plato

16 8 Psikolojiye Girifl çocuklar n dil ile ilgili bir bilgiyle do duklar n savunur. Öte yandan, Aristo ya göre do du unda insan beyni tabula rasa yani bofl bir levhad r ve sonradan yaflanan deneyimlerle flekillenir. Aristo nun bak fl aç s ndan dil ö renimi, çocu un deneyimleri çerçevesinde geliflmektedir. Günümüzde bilgilerin ya da yeteneklerin tamamen do ufltan geldi ine ya da tamamen deneyimle olufltu una pek ihtimal verilmemektedir. Ancak nsanlar n biliflsel yetenekleri ve bilgileri do ufltan m gelir, yoksa sonradan m edinilir? sorusu günümüzde psikologlar n tart flmaya devam etti i ve cevaplarken Yunan filozoflar n n bak fl aç lar ndan da faydaland bir sorudur. Frans z ve Alman Düflünürler Psikolojinin temelini oluflturan filozoflardan biri de 17. yüzy lda yaflam fl olan Frans z düflünür René Descartes t r. Descartes a göre beyin ve zihin birbirinden farkl - d r. Beyin somut maddeden oluflmaktad r, zihin ise ruhani bir varl kt r. Beyin ve zihnin birbirlerinden ayr ancak etkileflimde olduklar fikrine dualizm (ikicilik) denmektedir. Descartes tan sonra beyin ve zihin hakk nda düflünülmeye devam edildi. Alman düflünür Franz Joseph Gall, frenoloji (kafatas bilimi) adl bir teori ortaya att. Frenolojiye göre beynin farkl k s mlar farkl görevler üstlenmektedir. Frenoloji kafatas n n üzerindeki girinti ve ç k nt lardan bir kiflinin özellik ve yeteneklerini anlaman n mümkün oldu unu iddia etmektedir. Bu teori bugünkü biliflsel psikolojinin temelini oluflturur. Ancak frenolojinin bugün psikolojide bir geçerlili i kalmam flt r. SORU 2 Ünlü bir psikolog olan Ebbinghaus 1908 y l nda Psikoloji bilimini tan mlarken psikolojinin uzun bir geçmifli ama k sa bir tarihi vard r demifltir. Bu deyifli aç klay n z. nsan do as ile ilgili sorulara cevap ararken bilimsel yöntemlerin kullan lmas 19. yüzy lda bafllam flt r. Bu dönemde psikolojide çeflitli düflünce okullar etkili olmufltur. SORU Yap salc l k D KKAT D KKAT 19. yüzy l n ortas nda Almanya da fizyoloji e itimi alan bilim insanlar psikolojiyi çok etkilediler. Helmholtz un kurba alarla yapt deney bu etkilerden biridir. Helmholtz, d flar dan gelen bir dürtünün beyinde alg lanmas n n hemen olmad - n, belli bir vakit ald n gösterdi (Bernstein ve ark., 2006). Fakat, psikolojinin AMAÇLARIMIZ bir bilim olarak kurulmas Wilhelm Wundt un çal flmalar ile olmufltur da Leipzig Üniversitesi nde ilk psikoloji laboratuar n açan Wundt, bilimsel psikolojinin AMAÇLARIMIZ kurucusu say lmaktad r. K T A P K T A P TELEV ZYON TELEV ZYON NTERNET NTERNET

17 1. Ünite - Psikolojinin Tan m ve Kapsam 9 Resim 1.2 Wilhelm Wundt ( ) Kaynak: Wundt a göre psikoloji bilinç kavram na odaklanmal d r. Bilinç, bir insan n tüm öznel deneyimlerini içerir. Wundt öznel deneyimlere odaklan rken içgözlem metodunu benimsemifltir. çgözlem, bir kiflinin kendi öznel deneyimlerine bak fl anlam na gelmektedir. Wundt bilinci anlamaya çal fl rken bir bütünü parçalar na ay rarak incelemek gerekti ini savunmufltur. Bu yaklafl m Wundt un ö rencisi olan Edward Titchener taraf ndan bilincin yap s n tan mlamaya çal flt klar ndan ötürü yap salc l k olarak adland r lm flt r (Bernstein ve ark., 2006). Wundt ile ayn zaman diliminde Hermann von Helmholtz ve Gustav Fechner gibi di er Alman psikologlar da görme ve di er alg lar üzerinde önemli çal flmalar yapmaktalard. Gestalt Wundt ile ayn dönemde önemli çal flmalar yapan baflka bir Alman psikolog da Hermann Ebbinghaus tur. Ebbinghaus a göre bilinç kadar incelenmesi gereken bir di er konu da ö renme ve haf za gibi zihinsel süreçlerdir. Ebbinghaus un çal flmalar, bugün bile haf za hakk nda bildiklerimizin temelini oluflturmaktad r (Schacter, Gilbert, & Wegner, 2008) de Max Wertheimer, Kurt Koffka, Wolfgang Köhler gibi di er Alman psikologlar Wundt un insan deneyimlerini ve bilincini parçalara bölerek inceleme fikrine karfl ç km fllard r. Almancada bütün anlam na gelen Gestalt kelimesi bu psikologlar n oluflturdu u ak m n ismi olmufltur. Gestalt ak m na göre, bir deneyimin bütünü, onun parçalar n n toplam yla ayn de ildir. Bilinci anlaman n yolu, parçalar de il tüm deneyimi bir bütün olarak çal flmaktan geçmektedir. (Bernstein ve ark., 2006). Psikanaliz Wundt Almanya da bilinci araflt r rken Sigmund Freud da Avusturya da bilinçalt - n araflt rmaktayd. Freud, bir t p doktoru olarak tüm davran fllar n ve ak lsal süreçlerin sinir sisteminde fiziksel bir temele dayand na inanm flt. Fakat, 1800 lerin sonlar nda, birkaç hastas n n etkisiyle fikrini de ifltirdi. Bu hastalar n ortak özelli i, hastal k semptomlar n göstermelerine karfl n, hastal klar n n hiçbir fiziksel sebebinin olmamas yd. Hipnoz gibi metotlarla bu hastalarla görüflen Freud,

18 10 Psikolojiye Girifl Resim 1.3 Sigmund Freud ( ) onlar n hastal klar n n sebeplerinin fiziksel olmad n, bilinçlerinden att klar problemlerin hastal klar do urdu unu ileri sürdü (Feldman, 2010). Freud, bu görüflmelerden sonra, tüm davran fllar n ve hatta ciddi zihinsel sorunlar n bile sebebinin tek oldu una kanaat getirdi. Ona göre sebep, bilinçalt m zdaki çat flmalard. Elli y la yak n bir süre boyunca Freud çal flmalar n ve fikirlerini psikanaliz ad alt nda toplad. Psikanaliz, hem bir kiflilik teorisi, hem bir ak l hastal klar Kaynak: teorisi, hem de bir seri tedavi yöntemini içermektedir (Bernstein ve ark., 2006). Freud un teorisi genifl laboratuar çal flmalar üzerine de il, s n rl say da vaka çal flmas üzerine kurulmufltur. Dolay s yla günümüzde tamamen bilimsel ve geçerli kabul edilmemektedir. Fakat, Freud yenilikleriyle psikolojideki birçok teoriye temel oluflturmufltur. fllevselcilik William James ve G. Stanley Hall Amerika daki ilk psikoloji laboratuarlar n kurmufllar ve psikolojiye yön vermifllerdir. James hem Wundt un hem de yap salc lar n yaklafl mlar n reddetmifltir. James e göre bilinci kendi bafl na çal flamayacak parçalara bölmenin bir anlam yoktur. Bunun yerine, Darwin in evrim teorisine paralel olarak alg lar n, haf zan n, ya da di er ak lsal süreçlerin insanlar n ortamlar - na adapte olmalar n nas l kolaylaflt rd na odaklanm flt r. Bu ak ma ifllevselcilik denmektedir ve bu ak m bilincin insanlar n karar verme ve problem çözme gibi becerilerinde nas l rol oynad n anlamaya yönelmifltir. Davran flç l k Davran flç l k aras nda psikoloji bilimini domine etmifl önemli bir ak md r. Bu ak m Darwin in fikirlerine dayan r lerden sonra Darwin in evrim teorisi, psikologlar, insanlar anlamak için hayvanlar incelemeye yöneltti. E er insanlar ve hayvanlar benzer flekillerde evrimlefltiyse o zaman insan davran fllar n anlamak için hayvanlarla çal flmak uygun bir yol olabilirdi. Bu dönemde psikologlar, hayvanlar gözlemleyerek ö renme, haf za, problem çözme ve baflka ak lsal süreçlerle ilgili birçok bilgi edindi (Feldman, 2010). Ayn dönem içinde, John B. Watson, psikolojinin en önemli bilgi kayna n n gözlemlenebilen davran fllar oldu unu iddia etti. Watson a göre, ne bilince ne de bilinçalt na odaklanmak anlaml yd. Önemli olan, gözlemlenebilen davran fllara odaklanmakt. Watson, en önemli sürecin ö renme oldu unu, ve hem hayvanlar n hem de insanlar n ö renme sonucunda çevrelerine uyum sa layabildiklerini öne sürmüfltür. B. F. Skinner da flartlanmay çal flarak davran flç ak m n bir baflka öncüsü olmufltur.

19 SORU SORU 1. Ünite - Psikolojinin D KKAT Tan m ve Kapsam D KKAT11 Modern Psikoloji 1960 larda bilgisayar teknolojisinin geliflmesi ile beyindeki süreçlerin yeni teknolojilerle izlenmesi mümkün olmufltur. Bu da davran flsal ak m n etkisini azaltm flt r. Bu ak m n yerini biliflsel psikoloji alm flt r. Bugün, özellikle teknolojik AMAÇLARIMIZ yenilikler sayesinde insan n zihinsel süreçlerini bilimsel tarafs zl kla çal flmak mümkün hale AMAÇLARIMIZ gelmifltir. Sonuç olarak ana ak m psikoloji hem davran fllar hem de zihinsel süreçleri araflt ran bir bilim dal haline gelmifltir. K T A P K T A P Psikolojinin bafllang c Avrupa da olsa da, çal flmalar n ilerlemesi ve h zlanmas 19. Yüzy l sonlar nda ve 20. Yüzy l bafllar nda Amerika ya göç eden bilimciler sayesinde Amerika da olmufltur. Günümüzde halen psikologlar n ço u Amerika da- TELEV ZYON TELEV ZYON d r (Feldman, 2010), ancak psikoloji h zla evrenselleflmektedir. Psikolojinin bir bilim dal olarak geliflmesindeki önemli kifliler ve olaylar NTERNET hakk ndaki bilgilere adresinden daha detayl olarak ulaflabilirsiniz. NTERNET Psikolojinin bir bilim olarak geliflmesinde rol alan isimlerin büyük SIRA ço unlu u S ZDE beyaz, erkek ve Kuzey Amerika veya Avrupal bilim insanlar d r. Sizce bu durumun psikolojin çal flma alanlar ve kuramlar üzerinde bir etkisi olmufl mudur? Aç klay n z. PS KOLOJ DE YAKLAfiIMLAR fiekil 1.2 ye bak n. Ne görüyorsunuz? E er beyaz k sma odaklan rsan z SORU figür olarak SORU bir vazo, e er siyah k sma odaklan rsan z figür olarak birbirine bakan iki yüz görürsünüz. Yani ayn objenin neresine odakland n za göre, ne gördü ünüz de iflebilir. Her ikisi de do ru alg lard r. D KKAT D KKAT fiekil 1.2 Psikolojide de bu flekilde ayn davran - fl de iflik bak fl aç lar ndan çal flan yaklafl mlar (perspektif) vard r. Bu yaklafl mlar, (Rubin figürü) Figür-zemin yan lsamalar sadece sorulan sorular de il, veri toplama AMAÇLARIMIZ yöntemlerini de etkiler. Mesela, sald rganl k AMAÇLARIMIZ konusunu örnek alal m. Biyolojik yaklafl m beyin ve sinir sisteminin sald rganl a etkisini incelerken davran flsal yaklafl mdan bir araflt rmac çevreden gelen ödül ve cezaland rmalar n sald rganl artt r p artt rmad ile ilgilenebilir. Sosyokültürel yaklafl mdan bir araflt rmac n n temel ilgisi ise kültürün sald rganl k üzerindeki etkisi veya sald rganl k davran fl n n çeflitli K T A P TELEV ZYON NTERNET K T A P TELEV ZYON NTERNET kültürlerde nas l de iflti i olabilir. Bu sorulara cevap ararken biyolojik yaklafl m Psikolojide yaklafl mlar bir beyin görüntüleme yöntemleri veya hormon ölçümleri kullan rken davra- davran fl n veya zihinsel sürecin ele al n fl fleklini n flsal yaklafl ma göre bir araflt rmada sadece görünen davran fllar veri olarak etkiler. Her bir yaklafl m kullan labilir. bireylerin neden belirli bir biçimde davrand klar na Günümüzde psikolojide, bir önceki bölümde anlat lm fl olan yap salc l k veya iliflkin farkl aç klamalar ifllevselcilik gibi düflünce okullar ortadan kaybolmufl, yerini biyolojik, davran flsal, getirir. Çeflitli yaklafl mlar bir araya geldi inde bir biliflsel gibi çeflitli yaklafl mlara b rakm flt r (Bernstein ve ark., 2006). Afla da modern bütün olarak insan psikolojinin önemli yaklafl mlar özetlenmifltir (Eysenck, M, 2009; Feldman, 2010, Rathus, 2012). anlamam za katk da bulunurlar. 3

20 12 Psikolojiye Girifl Biyolojik Yaklafl m Biyolojik yaklafl m, zihinsel süreçler ve davran fllar n büyük oranda biyolojik süreçlerle belirlendi ini varsayar. Bu yaklafl m, genetik faktörler, hormonlar ve beyin gibi biyolojik ö elerin psikolojik süreçleri etkilemesi üzerine kuruludur. Bu ak m dâhilindeki çal flmalar, fiziksel de iflimleri inceleyerek bunlar n psikolojik olgularla ba lant lar n kurmaya çal fl r. Nörobilimsel Yaklafl m Nörobilim, insan davran fllar n n aç klamalar n beyin, sinir sistemi ve biyolojik faktörlerde arar. Özellikle geliflmifl teknolojiler sayesinde beynin iflleyiflinin incelenebilir hâle gelmesiyle psikolojide nörobilimsel yaklafl m n yeri genifllemektedir. Biyolojik ve evrimsel perspektiflere yak n duran bu yaklafl m n en belirgin oda, davran fllar n nörolojik temellerini araflt rmak üzerinedir. Evrimsel Yaklafl m Psikolojiye evrimsel yaklafl m, Charles Darwin in evrim teorisi üzerine kuruludur. Buna göre, insan ve hayvanlar n günümüzde sergiledi i davran fllar, do al seleksiyonun bir sonucudur. Dolay s yla, kiflileraras iliflkilerin dinamikleri, efl seçimi, yard m etme gibi olumlu davran fllar gibi birçok davran fl n insanlar taraf ndan gösterilmesi evrimsel süreç boyunca yaflananlar n bir sonucu olarak aç klanabilir. Psikodinamik Yaklafl m Freud un psikanalizine dayanan bu yaklafl m, insanlar n kendi içlerindeki bilinçd - fl psikolojik çat flmalar üzerine yo unlafl r. Freud a göre, içsel mücadelelerin ço u insanlar n do al ihtiyaçlar n n peflinden gitme iste iyle toplumsal kurallar aras ndaki çat flmadan kaynaklanmaktad r. nsan davran fllar da, kiflilerin kontrolü alt nda olmayan bu içsel çat flmalar n bir sonucu olarak gerçekleflmektedir. Davran flsal Yaklafl m Davran flsal yaklafl m, tamamen insanlar n gözlenebilir hareketleriyle davran fllar - na ve bunlar n nas l ö renildi ine yo unlafl r. Watson ve Skinner n perspektifine dayanan bu yaklafl m, psikolojinin insan zihni içinde geçen ve gözlemlenemeyen süreçlere de il objektif olarak gözlenebilen davran fllara odaklanmas n savunur. Bu yaklafl m n önemli bir yönü, davran fllar n insanlar n do ufltan getirdikleri özellik ve yap lar ndan do maktan ziyade çevre etkisiyle sonradan ö renildi ini vurgulamas ve bu nedenle ö renme süreçlerinin nas l gerçekleflti ini incelemesidir. Biliflsel Yaklafl m Biliflsel yaklafl m, yaln zca gözlemlenebilir davran fllara odaklanan davran flsal yaklafl m n tam aksine, insanlar n zihinlerinde olup biten ve direkt olarak gözlemlenemeyen süreçlerle ilgilenir. Bu yaklafl m, bilginin alg lan fl ve ifllenifl süreçlerinin davran fllara olan etkisine yo unlafl r. Bu süreçlerin ço u otomatik olarak ve bilinçd fl nda gerçekleflmektedir. Bu yaklafl m do rultusunda insanlar dünyay alg lay fllar bak m ndan bir bilgisayara benzetilebilir. D flar dan gelen bilgiler biliflsel süreçten geçmek üzere alg lanan girdiler; davran fllarsa bu girdilerin ifllenmesi sonucu ortaya ç kan ç kt lar olarak görülmektedir.

T.C. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 2683 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1649 PS KOLOJ

T.C. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 2683 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1649 PS KOLOJ T.C. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 2683 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1649 PS KOLOJ Yazarlar Doç.Dr. Zeynep CEMALCILAR (Ünite 1) Dr. Selin KESEB R (Ünite 2) Yrd.Doç.Dr. Fuat BALCI, Yrd.Doç.Dr. Ayfle

Detaylı

DİKKAT!...BU ÖZET 8 ÜNİTE 29 SAHİFEDİR.BURDA İLK ÜNİTE

DİKKAT!...BU ÖZET 8 ÜNİTE 29 SAHİFEDİR.BURDA İLK ÜNİTE DİKKAT!...BU ÖZET 8 ÜNİTE 29 SAHİFEDİR.BURDA İLK ÜNİTE GÖSTERİLMEKTEDİR PSİKOLOJİ KISA ÖZET KOLAY AÖF Kolayaöf.com 0362 233 8723 Sayfa 2 içindekiler 1.ünite PsikolojininDoğası 4 2.ünite-Psikolojide Araştırma

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN. İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları

Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN. İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları I Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları II Yay n No : 2056 Hukuk Dizisi : 289 1. Bas Kas m 2008 - STANBUL ISBN 978-975 - 295-953 - 8

Detaylı

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Hmfl. Sevgili GÜREL Emekli, Ac badem Sa l k Grubu Ac badem Hastanesi, Merkezi Sterilizasyon Ünitesi, STANBUL e-posta: sgurkan@asg.com.tr H

Detaylı

Araflt rma modelinin oluflturulmas. Veri toplama

Araflt rma modelinin oluflturulmas. Veri toplama 21 G R fi Araflt rman n amac na ba l olarak araflt rmac ayr ayr nicel veya nitel yöntemi kullanabilece i gibi her iki yöntemi bir arada kullanarak da araflt rmas n planlar. Her iki yöntemin planlama aflamas

Detaylı

SPOR KULÜBÜ HİZMET PROGRAMI

SPOR KULÜBÜ HİZMET PROGRAMI SPOR KULÜBÜ HİZMET PROGRAMI Sporculara Zihin antrenmanları, tüm çalışanlara ekip ruhu içerisinde sporcu motivasyonuna katkı sağlama, teknik ekibe psikolojik yönetim tarzları konusunda destek olamyı amaçlayan

Detaylı

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*)

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) Amaç ve Kapsam Madde 1- Bu Yönetmelik, Türkiye Bilimsel

Detaylı

1.2.1. Varolmak... 7 1.2.2. Ö renmek...7 1.2.3. Paylaflmak...7 1.2.4. Etkilemek ve Yönlendirmek...7 1.2.5. Mutlu Olmak...7

1.2.1. Varolmak... 7 1.2.2. Ö renmek...7 1.2.3. Paylaflmak...7 1.2.4. Etkilemek ve Yönlendirmek...7 1.2.5. Mutlu Olmak...7 V Ç NDEK LER BÖLÜM I TEMEL LET fi M B LG LER 1. LET fi M N KAVRAMSAL ÇERÇEVES, AMAÇ, TÜR VE ÖZELL KLER...2 1.1. letiflim Kavram...2 1.2. letiflimde Amaç...6 1.2.1. Varolmak... 7 1.2.2. Ö renmek...7 1.2.3.

Detaylı

Prof. Dr. Neslihan OKAKIN

Prof. Dr. Neslihan OKAKIN I Prof. Dr. Neslihan OKAKIN Marmara Üniversitesi..B.F. Çal flma Ekonomisi ve Endüstri liflkileri Bölümü Yönetim ve Çal flma Psikolojisi Anabilim Dal Ç a l fl m a Y a fl a m n d a nsan Kaynaklar Yönetimi

Detaylı

DR. NA L YILMAZ. Kastamonulular Örne i

DR. NA L YILMAZ. Kastamonulular Örne i I DR. NA L YILMAZ HEMfiEHR K ML Kastamonulular Örne i II Yay n No : 2039 Sosyoloji : 1 1. Bas - Ekim 2008 - STANBUL ISBN 978-975 - 295-936 - 1 Copyright Bu kitab n Türkiye deki yay n haklar BETA Bas m

Detaylı

EVOK Güvenlik in hedefi daima bu kalite ve standartlarda hizmet sunmakt r. Hasan ERDEM R. Mustafa AL KOÇ. Yönetim Kurulu Baflkan.

EVOK Güvenlik in hedefi daima bu kalite ve standartlarda hizmet sunmakt r. Hasan ERDEM R. Mustafa AL KOÇ. Yönetim Kurulu Baflkan. EVOK Güvenlik, ülkemizde büyük ihtiyaç duyulan güvenlik hizmetlerine kalite getirmek amac yla Mustafa Alikoç yönetiminde profesyonel bir ekip taraf ndan kurulmufltur. Güvenlik sektöründeki 10 y ll k bilgi,

Detaylı

Örgüt Psikolojisine Giriş (PSY 313) Ders Detayları

Örgüt Psikolojisine Giriş (PSY 313) Ders Detayları Örgüt Psikolojisine Giriş (PSY 313) Ders Detayları Ders Adı Ders Dönemi Ders Uygulama Laboratuar Kredi AKTS Kodu Saati Saati Saati Örgüt Psikolojisine Giriş PSY 313 Her İkisi 3 0 0 3 5 Ön Koşul Ders(ler)i

Detaylı

OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir.

OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir. OYUNCA IN ADI Akl nda Tut YAfi GRUBU 4-6 yafl OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir. GENEL KURALLAR Çocuklar n görsel belle inin

Detaylı

KİTAP İNCELEMESİ. Matematiksel Kavram Yanılgıları ve Çözüm Önerileri. Tamer KUTLUCA 1. Editörler. Mehmet Fatih ÖZMANTAR Erhan BİNGÖLBALİ Hatice AKKOÇ

KİTAP İNCELEMESİ. Matematiksel Kavram Yanılgıları ve Çözüm Önerileri. Tamer KUTLUCA 1. Editörler. Mehmet Fatih ÖZMANTAR Erhan BİNGÖLBALİ Hatice AKKOÇ Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 18 (2012) 287-291 287 KİTAP İNCELEMESİ Matematiksel Kavram Yanılgıları ve Çözüm Önerileri Editörler Mehmet Fatih ÖZMANTAR Erhan BİNGÖLBALİ Hatice

Detaylı

Tasarım Psikolojisi (SEÇ356) Ders Detayları

Tasarım Psikolojisi (SEÇ356) Ders Detayları Tasarım Psikolojisi (SEÇ356) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Uygulama Laboratuar Kredi AKTS Saati Saati Saati Tasarım Psikolojisi SEÇ356 Seçmeli 2 0 0 2 5 Ön Koşul Ders(ler)i Dersin Dili

Detaylı

Doç. Dr. Nurhan BABÜR TOSUN. LET fi M TEMELL MARKA YÖNET M STANBUL - 2010

Doç. Dr. Nurhan BABÜR TOSUN. LET fi M TEMELL MARKA YÖNET M STANBUL - 2010 Doç. Dr. Nurhan BABÜR TOSUN I LET fi M TEMELL MARKA YÖNET M STANBUL - 2010 I LET fi M TEMELL MARKA YÖNET M Yay n No : flletme-ekonomi Dizisi : 1. Bask - Ocak 2010 - stanbul ISBN Copyright Bu kitab n bu

Detaylı

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac Ders 3: SORUN ANAL Z Sorun analizi nedir? Sorun analizi, toplumda varolan bir sorunu temel sorun olarak ele al r ve bu sorun çevresinde yer alan tüm olumsuzluklar ortaya ç karmaya çal fl r. Temel sorunun

Detaylı

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uygulama Önerileri 59 Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uluslararas ç Denetim Meslekî Uygulama Standartlar ndan Standart 1110 un Yorumu lgili Standart 1110 Kurum çi Ba

Detaylı

Öğrencilerimiz TED Kayseri Kolejinde Ulusal Sorunları ve Çözümleri Tartıştılar

Öğrencilerimiz TED Kayseri Kolejinde Ulusal Sorunları ve Çözümleri Tartıştılar 2013 / 2014 SAYI: 04 Öğrencilerimiz TED Kayseri Kolejinde Ulusal Sorunları ve Çözümleri Tartıştılar Haftanın Bazı Başlıkları Sağ ve Sol Beynin Şifreleri Öğrencilerimiz TED Kayseri Kolejinde Ulusal Sorunları

Detaylı

ÇEVRE KORUMA TEMEL ALAN KODU: 85

ÇEVRE KORUMA TEMEL ALAN KODU: 85 TÜRKİYE YÜKSEKÖĞRETİM YETERLİLİKLER ÇERÇEVESİ () TEMEL ALAN YETERLİLİKLERİ ÇEVRE KORUMA TEMEL ALAN KODU: 85 ANKARA 13 OCAK 2011 İÇİNDEKİLER 1.BÖLÜM: ÖĞRENİM ALANLARI VE ÇALIŞMA YÖNTEMİ...3 1.1.ISCED 97

Detaylı

Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi. 4. Bas

Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi. 4. Bas 1 Prof. Dr. Yunus Kishal Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi Tekdüzen Hesap Sistemi ve Çözümlü Muhasebe Problemleri 4. Bas Tekdüzen Muhasebe Sistemi Uygulama Tebli leri

Detaylı

Veri Toplama Yöntemleri. Prof.Dr.Besti Üstün

Veri Toplama Yöntemleri. Prof.Dr.Besti Üstün Veri Toplama Yöntemleri Prof.Dr.Besti Üstün 1 VERİ (DATA) Belirli amaçlar için toplanan bilgilere veri denir. Araştırmacının belirlediği probleme en uygun çözümü bulabilmesi uygun veri toplama yöntemi

Detaylı

performansi_olcmek 8/25/10 4:36 PM Page 1 Performans Ölçmek

performansi_olcmek 8/25/10 4:36 PM Page 1 Performans Ölçmek Performans Ölçmek Cep Yönderi Dizisi Cep Yönderi Dizisi yöneticilerin ifl yaflam nda her gün karfl laflt klar en yayg n meydan okumalara ivedi çözümler öneriyor. Dizi içinde yer alan her kitapta, güçlü

Detaylı

Beynimizi Nas l De ifltiriyor? Çeviri: DEN Z BENER

Beynimizi Nas l De ifltiriyor? Çeviri: DEN Z BENER Beynimizi Nas l De ifltiriyor? Çeviri: DEN Z BENER nternet, her fleyi de ifltirdi Hat rlamak ve zihnimizi kullanmak konusunda, geleneksel yöntemlerimizden h zla uzaklafl yoruz. Be endi imiz bir yeme in tarifini,

Detaylı

G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl

G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl 220 ÇEfi TL ADLARLA ÖDENEN C RO PR MLER N N VERG SEL BOYUTLARI Fatih GÜNDÜZ* I-G R fi G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl Primi,Has lat Primi, Y l Sonu skontosu)

Detaylı

Psikolojiye Giriş. Gözden geçirme oturumları. Evrim ve Akılcılık Ders 10. Pazartesi, 26/02, 16.00-18.00 Salı, 27/02, 18.00-20.00

Psikolojiye Giriş. Gözden geçirme oturumları. Evrim ve Akılcılık Ders 10. Pazartesi, 26/02, 16.00-18.00 Salı, 27/02, 18.00-20.00 Gelecek Çarşamba Yapılacak Sınav (olası dağılım) Psikolojiye Giriş Evrim ve Akılcılık Ders 10 Giriş: 4 Beyin: 9 Freud: 9 Skinner: 9 Bilişsel Gelişim: 9 Dil: 9 Algı/Dikkat: 9 Bellek: 9 Aşk: 7 Evrim: 4 Akılcılık:

Detaylı

ÜN TE II L M T. Limit Sa dan ve Soldan Limit Özel Fonksiyonlarda Limit Limit Teoremleri Belirsizlik Durumlar Örnekler

ÜN TE II L M T. Limit Sa dan ve Soldan Limit Özel Fonksiyonlarda Limit Limit Teoremleri Belirsizlik Durumlar Örnekler ÜN TE II L M T Limit Sa dan ve Soldan Limit Özel Fonksiyonlarda Limit Limit Teoremleri Belirsizlik Durumlar Örnekler MATEMAT K 5 BU BÖLÜM NELER AMAÇLIYOR? Bu bölümü çal flt n zda (bitirdi inizde), *Bir

Detaylı

2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme

2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme 2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme Proje bütçesi haz rlarken dikkat edilmesi gereken üç aflama vard r. Bu aflamalar flunlard r: Kaynak belirleme ve bütçe tasla n n haz rlanmas Piyasa araflt

Detaylı

önce çocuklar Türkiye için Önce Çocuklar önemlidir

önce çocuklar Türkiye için Önce Çocuklar önemlidir önce çocuklar Türkiye için Önce Çocuklar önemlidir 2002 May s ay nda yap lan Birleflmifl Milletler Çocuk Özel Oturumu öncesinde tüm dünyada gerçeklefltirilen Çocuklar çin Evet Deyin kampanyas na Türkiye

Detaylı

Lima Bildirgesi AKADEM K ÖZGÜRLÜK VE YÜKSEK Ö RET M KURUMLARININ ÖZERKL

Lima Bildirgesi AKADEM K ÖZGÜRLÜK VE YÜKSEK Ö RET M KURUMLARININ ÖZERKL D ü n y a Ü n i v e r s i t e l e r S e r v i s i Lima Bildirgesi AKADEM K ÖZGÜRLÜK VE YÜKSEK Ö RET M KURUMLARININ ÖZERKL BAfiLANGIÇ nsan Haklar Evrensel Beyannamesinin 40. y ldönümünde 6-10 Eylül tarihleri

Detaylı

KOOPERAT F GENEL KURUL TOPLANTISINA KATILMA VE OY HAKKI BULUNAN K MSELER

KOOPERAT F GENEL KURUL TOPLANTISINA KATILMA VE OY HAKKI BULUNAN K MSELER KOOPERAT F GENEL KURUL TOPLANTISINA KATILMA VE OY HAKKI BULUNAN K MSELER Merdan ÇALIfiKAN* I. G R fi 1163 say l Kooperatifler Kanunu na göre kooperatiflerin zaruri 3 organ bulunmaktad r. Bunlardan en yetkili

Detaylı

Ö RETMENL K UYGULAMASI-I

Ö RETMENL K UYGULAMASI-I T.C. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 2213 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1215 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES OKULÖNCES Ö RETMENL L SANS PROGRAMI Ö RETMENL K UYGULAMASI-I Yazarlar Doç.Dr. Mehmet GÜLTEK N (Ünite 1)

Detaylı

PSİKOLOJİ 9.11.2015. Konular. Psikolojinin doğası. Konular. Psikolojinin doğası. Psikoloji tarihi. Psikoloji Biliminin Doğası

PSİKOLOJİ 9.11.2015. Konular. Psikolojinin doğası. Konular. Psikolojinin doğası. Psikoloji tarihi. Psikoloji Biliminin Doğası Konular nin Doğası Tarihi Antik dönemler PSİKOLOJİ Biliminin Doğası psikolojinin başlangıcı Günümüz k ler Biyolojik perspektif Davranışçı perspektif Bilişsel perspektif Psikanalitik perspektif Subjektif

Detaylı

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL 2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL NOT: Düzeltmeler bold (koyu renk) olarak yaz lm flt r. YANLIfi DO RU 1. Ünite 1, Sayfa 3 3. DÜNYA HAYVAN POPULASYONU

Detaylı

Öğr. Gör. Banu ELMASTAŞ-DİKEÇ Doç. Dr. Orçun YORULMAZ

Öğr. Gör. Banu ELMASTAŞ-DİKEÇ Doç. Dr. Orçun YORULMAZ DERS ÖĞRETİM PLANI TÜRKÇE Dersin Adı: Psikolojiye Giriş II 2 Dersin Kodu: PSY 072 3 Dersin Türü: Zorunlu 4 Dersin Seviyesi: Lisans 5 Dersin Verildiği Yıl: 6 Dersin Verildiği Yarıyıl: Bahar 7 Dersin AKTS

Detaylı

DAVRANIfi B L MLER -II

DAVRANIfi B L MLER -II T.C. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 2760 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1718 DAVRANIfi B L MLER -II Yazarlar Prof.Dr. Melek GÖREGENL (Ünite 1, 6, 8) Yrd.Doç.Dr. Aysel KAYAO LU (Ünite 2-4) Prof.Dr. Asude

Detaylı

MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES

MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES Ahmet AKIN / TÜRMOB Yönetim Kurulu Üyesi 387 388 Genel Oturum III - Meslek Mensuplar Aç s ndan Türkiye Denetim Standartlar n

Detaylı

30 > 35. nsan Kaynaklar. > nsan Kaynaklar Yönetimi > Personel E itimleri > Personel Otomasyonu

30 > 35. nsan Kaynaklar. > nsan Kaynaklar Yönetimi > Personel E itimleri > Personel Otomasyonu 30 > 35 nsan Kaynaklar > nsan Kaynaklar Yönetimi > Personel E itimleri > Personel Otomasyonu > nsan Kaynaklar Personele Göre fl De il, fle Göre Personel. stanbul Büyükflehir Belediyesi, Personele Göre

Detaylı

1.3. NİTEL ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ... 2 1.1. GİRİŞ... 2 1.2. NİTEL ARAŞTIRMALARDA GEÇERLİK VE GÜVENİRLİK SORUNLARI... 2

1.3. NİTEL ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ... 2 1.1. GİRİŞ... 2 1.2. NİTEL ARAŞTIRMALARDA GEÇERLİK VE GÜVENİRLİK SORUNLARI... 2 İÇİNDEKİLER 1. NİTEL ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ... 2 1.1. GİRİŞ... 2 1.2. NİTEL ARAŞTIRMALARDA GEÇERLİK VE GÜVENİRLİK SORUNLARI... 2 1.3. NİTEL ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ... 2 1.3.1. ÖRNEK OLAY (DURUM ÇALIŞMASI) YÖNTEMİ...

Detaylı

NTERNET ÇA I D NAM KLER

NTERNET ÇA I D NAM KLER Mustafa Emre C VELEK NTERNET ÇA I D NAM KLER www.internetdinamikleri.com STANBUL-2009 Yay n No : 2148 letiflim Dizisi : 55 1. Bas m - stanbul - Haziran 2009 ISBN 978-605 - 377-066 - 4 Copyright Bu kitab

Detaylı

Klinik Psikoloji (PSY 402) Ders Detayları

Klinik Psikoloji (PSY 402) Ders Detayları Klinik Psikoloji (PSY 402) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Saati Uygulama Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS Klinik Psikoloji PSY 402 Bahar 3 0 0 3 6 Ön Koşul Ders(ler)i PSY 301 Dersin Dili

Detaylı

flletme Bölümü Pazarlama Anabilim Dal Ö retim Üyesi

flletme Bölümü Pazarlama Anabilim Dal Ö retim Üyesi I Prof. Dr. Kas m KARAHAN flletme Bölümü Pazarlama Anabilim Dal Ö retim Üyesi Hizmet Pazarlamas II Yay n No : 1695 flletme-ekonomi Dizisi : 194 2. Bask - Aral k 2006 - STANBUL ISBN 975-295 - 589-4 Copyright

Detaylı

STRATEJ K V ZYON BELGES

STRATEJ K V ZYON BELGES STRATEJ K V ZYON BELGES BEYAZ K TAP S UNUfi Sivil toplum; demokrasi, insan haklar ve hukuk devleti kavramlar n n yerleflmesiyle ilgili taleplerden ekonomiyle ilgili endiflelere kadar sosyal yaflama dair

Detaylı

Matematikte sonsuz bir s fatt r, bir ad de ildir. Nas l sonlu bir s fatsa, matematikte kullan lan sonsuz da bir s fatt r. Sonsuz, sonlunun karfl t d

Matematikte sonsuz bir s fatt r, bir ad de ildir. Nas l sonlu bir s fatsa, matematikte kullan lan sonsuz da bir s fatt r. Sonsuz, sonlunun karfl t d Matematik ve Sonsuz G erek konuflma vermeye gitti im okullarda, gerek bana gelen okur mektuplar nda, ö renci ve ö retmenlerin matematikteki sonsuzluk kavram n pek iyi bilmediklerini gözlemledim. Örne in,

Detaylı

4. Ünite Ö retmen K lavuz Kitab

4. Ünite Ö retmen K lavuz Kitab . Ünite Ö retmen K lavuz Kitab S n f: 1 : Matematik Ünite Numaras : 1 Ünite Süresi: ders saati / GEOMETR Örüntü ve Süslemeler Örüntü ve Süslemeler EK M EYLÜL Do al Do al 1. Bir örüntüdeki iliflkiyi belirler..

Detaylı

GENEL HUKUK B LG S (Hukuka Gir ifl)

GENEL HUKUK B LG S (Hukuka Gir ifl) I Dr. Leyla ÇAKICI GERÇEK Zonguldak Karaelmas Üniversitesi Alapl MYO Ö retim Üyesi GENEL HUKUK B LG S (Hukuka Gir ifl) II Yay n No : 2323 Hukuk Dizisi : 1151 1. Bas - Eylül 2007 - STANBUL 2. Bas - Ekim

Detaylı

Ak ld fl AMA Öngörülebilir

Ak ld fl AMA Öngörülebilir Ak ld fl AMA Öngörülebilir Ak ld fl AMA Öngörülebilir Kararlar m z Biçimlendiren Gizli Kuvvetler Dan Ariely Çevirenler Asiye Hekimo lu Gül Filiz fiar ISBN 978-605-5655-39-6 2008, Dan Ariely Orijinal ad

Detaylı

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog KONYA KARAMAN BÖLGESİ BOŞANMA ANALİZİ 22.07.2014 Tarihsel sürece bakıldığında kalkınma,

Detaylı

Deomed Medikal Yay nc l k

Deomed Medikal Yay nc l k Deomed Medikal Yay nc l k Schiltenwolf / Henningsen Muskuloskeletal A r lar Biyopsikososyal Yaklafl mla Tan ve Tedavi Türkçe Editörü / M. Sar do an Çeviri / A. Kasabal gil 16.5 x 24 cm, XVI + 320 Sayfa

Detaylı

fiekers Z D YABET (Diyabet nsipit)

fiekers Z D YABET (Diyabet nsipit) Hasta Rehberi Say 12 fiekers Z D YABET (Diyabet nsipit) Kolay okunabilir rehber Diyabet nsipid - Say 12 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri Enstitüsü, Reading,

Detaylı

İÇİNDEKİLER ÖN SÖZ...III

İÇİNDEKİLER ÖN SÖZ...III İÇİNDEKİLER ÖN SÖZ...III Ünite:I Eğitim Psikolojisinde Bilimsel Araştırma Yöntem ve Teknikleri 13 Psikoloji ve Eğitim Psikolojisi 15 Eğitim Psikolojisi ve Bilim 17 Eğitim Psikolojisi ve Bilimsel Araştırma

Detaylı

İçindekiler. 5 BİRİNCİ KISIM Araştırmanın Kavram sal ve Metodolojik Çerçevesi. 13 Çocuğun İyi Olma Hali

İçindekiler. 5 BİRİNCİ KISIM Araştırmanın Kavram sal ve Metodolojik Çerçevesi. 13 Çocuğun İyi Olma Hali İçindekiler x Önsöz ı Giriş 5 BİRİNCİ KISIM Araştırmanın Kavram sal ve Metodolojik Çerçevesi 7 BİR İN C İ B Ö L Ü M Araştırmanın Kavramsal Çerçevesi 7 Çocukluğa Dair Kavramsal Çerçeve ıo Çocukların Mekânsallığı

Detaylı

OTİZM NEDİR? becerilerinin oluşmasını etkileyen gelişim bozukluğudur.

OTİZM NEDİR? becerilerinin oluşmasını etkileyen gelişim bozukluğudur. OTİZM NEDİR? Otizm, sosyal ve iletişim Otizm, sosyal ve iletişim becerilerinin oluşmasını etkileyen gelişim bozukluğudur. GÖRÜLME SIKLIĞI Son verilere göre 110 çocuktan birini etkilediği kabul edilmektedir

Detaylı

AÇIKLAMALAR VE UYGULAMALAR

AÇIKLAMALAR VE UYGULAMALAR SEÇ LM fi TÜRK YE F NANSAL RAPORLAMA STANDARTLARI AÇIKLAMALAR VE UYGULAMALAR Prof. Dr. Cemal B fi (Marmara Üniversitesi) Doç. Dr. Yakup SELV ( stanbul Üniversitesi) Doç. Dr. Fatih YILMAZ ( stanbul Üniversitesi)

Detaylı

Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif

Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif Dr. Yeflim Toduk Akifl Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif flirket birleflmeleri ve sat nalmalar, türkiye deki küçük iflletmelerden, dev flirketlere kadar her birinin gündeminde olmaya devam

Detaylı

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Otomasyon Sistemleri E itiminde Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Murat Ayaz Kocaeli Üniversitesi Teknik E itim Fakültesi, Elektrik E itimi Koray Erhan Kocaeli Üniversitesi, Teknoloji Fakültesi,

Detaylı

Türk Dili II (TURK 102) Ders Detayları

Türk Dili II (TURK 102) Ders Detayları Türk Dili II (TURK 102) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Saati Uygulama Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS Türk Dili II TURK 102 Her İkisi 2 0 0 2 2 Ön Koşul Ders(ler)i Dersin Dili Dersin Türü

Detaylı

6 MADDE VE ÖZELL KLER

6 MADDE VE ÖZELL KLER 6 MADDE VE ÖZELL KLER TERMOD NAM K MODEL SORU 1 DEK SORULARIN ÇÖZÜMLER MODEL SORU 2 DEK SORULARIN ÇÖZÜMLER 1. Birbirine temasdaki iki cisimden s cakl büyük olan s verir, küçük olan s al r. ki cisim bir

Detaylı

KAVRAMLAR. Büyüme ve Gelişme. Büyüme. Büyüme ile Gelişme birbirlerinden farklı kavramlardır.

KAVRAMLAR. Büyüme ve Gelişme. Büyüme. Büyüme ile Gelişme birbirlerinden farklı kavramlardır. KAVRAMLAR Büyüme ve Gelişme Büyüme ile Gelişme birbirlerinden farklı kavramlardır. Büyüme Büyüme, bedende gerçekleşen ve boy uzamasında olduğu gibi sayısal (nicel) değişikliklerle ifade edilebilecek yapısal

Detaylı

Tasarım ve Planlama Eğitimi Neden Diğer Bilim Alanlarındaki Eğitime Benzemiyor?

Tasarım ve Planlama Eğitimi Neden Diğer Bilim Alanlarındaki Eğitime Benzemiyor? Tasarım ve Planlama Eğitimi Neden Diğer Bilim Alanlarındaki Eğitime Benzemiyor? Doç.Dr. Nilgün GÖRER TAMER (Şehir Plancısı) Her fakülte içerdiği bölümlerin bilim alanına bağlı olarak farklılaşan öznel

Detaylı

İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ

İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ 120 kinci Bölüm - Ekonomiye Güven ve Beklentiler Anketi 1. ARAfiTIRMANIN AMACI ve YÖNTEM Ekonomiye Güven ve Beklentiler Anketi, tüketici enflasyonu, iflsizlik

Detaylı

YENİ DÜNYA DÜZENİNDE İNSANIN ÖRGÜTTE DEĞİŞEN ROLÜ

YENİ DÜNYA DÜZENİNDE İNSANIN ÖRGÜTTE DEĞİŞEN ROLÜ I Doç. Dr. Yonca Deniz GÜROL YENİ DÜNYA DÜZENİNDE İNSANIN ÖRGÜTTE DEĞİŞEN ROLÜ II YENİ DÜNYA DÜZENİNDE İNSANIN ÖRGÜTTE DEĞİŞEN ROLÜ Yay n No : 2377 flletme-ekonomi Dizisi : 447 1. Bask Ocak 2011 - STANBUL

Detaylı

BÜYÜME HORMONU EKS KL

BÜYÜME HORMONU EKS KL Hasta Rehberi Say 2 BÜYÜME HORMONU EKS KL Kolay okunabilir rehber Büyüme Hormonu Eksikli i - Say 2 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri Enstitüsü, Reading,

Detaylı

TÜRK YE DE A LE Ç fi DDET Ülke Çap nda Kriminolojik-Viktimolojik Alan Araflt rmas ve De erlendirmeler

TÜRK YE DE A LE Ç fi DDET Ülke Çap nda Kriminolojik-Viktimolojik Alan Araflt rmas ve De erlendirmeler 1 TÜRK YE DE A LE Ç fi DDET Ülke Çap nda Kriminolojik-Viktimolojik Alan Araflt rmas ve De erlendirmeler stanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Ceza Hukuku ve Kriminoloji Araflt rma ve Uygulama Merkezi 2003

Detaylı

Mehmet TOMBAKO LU* * Hacettepe Üniversitesi, Nükleer Enerji Mühendisli i Bölümü

Mehmet TOMBAKO LU* * Hacettepe Üniversitesi, Nükleer Enerji Mühendisli i Bölümü Nükleer Santrallerde Enerji Üretimi ve Personel E itimi Mehmet TOMBAKO LU* Girifl Sürdürülebilir kalk nman n temel bileflenlerinden en önemlisinin enerji oldu unu söylemek abart l olmaz kan s nday m. Küreselleflen

Detaylı

3 9 12 13 14 29 2 5 Tablo-2: Kat l m Öncesi Mali Yard m Kapsam nda Uygulanan Hibe Programlar (devam ) Tablo-2: Kat l m Öncesi Mali Yard m Kapsam nda Uygulanan Hibe Programlar (devam ) Tablo-4:

Detaylı

Fen-Teknoloji-Toplum-Çevre I (Elektrik ve Manyetik Alanın Toplumsal ve Çevresel Etkileri)

Fen-Teknoloji-Toplum-Çevre I (Elektrik ve Manyetik Alanın Toplumsal ve Çevresel Etkileri) ĐLKÖĞRETĐM ANABĐLĐM DALI FEN BĐLGĐSĐ EĞĐTĐMĐ BĐLĐM DALI DOKTORA PROGRAMI 2013 2014 EĞĐTĐM ÖĞRETĐM PLANI GÜZ YARIYILI DERSLERĐ Dersin Kodu Dersin Adı T P AKTS ĐFE 600* Seminer 0 3 6 ĐFE 601 Đleri Nicel

Detaylı

.. 95. Çeviren: Dr. Almagül sina

.. 95. Çeviren: Dr. Almagül sina .. 95 Türkiye ile Kazakistan: Karfl l kl Kazan mlara Dayal Bir flbirli i Bektas Mukhamejanov * Çeviren: Dr. Almagül sina Kazakistan ba ms zl n kazand ndan itibaren, d fl politika stratejisinde çok yönlü

Detaylı

GEKA NİHAİ RAPOR TEKNİK BÖLÜM. 1. Açıklama

GEKA NİHAİ RAPOR TEKNİK BÖLÜM. 1. Açıklama GEKA NİHAİ RAPOR TEKNİK BÖLÜM 1. Açıklama 1.1.Proje Ortaklarının Adları: Uzman Klinik Psikolog Özge Yaren YAVUZ ERDAN, Uzman Klinik Psikolog Elvan DEMİRBAĞ, Uzman Klinik Psikolog Nilay KONDUZ 1.2.Nihai

Detaylı

MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY

MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY brahim ERCAN * 1- GENEL B LG : Motorlu tafl t sürücüleri kurslar, 5580 say l Özel Ö retim Kurumlar Kanunu kapsam nda motorlu tafl

Detaylı

Cep Yönderi Dizisi. Cep Yönderi Dizisi yöneticilerin ifl yaflam nda her gün karfl laflt klar

Cep Yönderi Dizisi. Cep Yönderi Dizisi yöneticilerin ifl yaflam nda her gün karfl laflt klar Koçluk Cep Yönderi Dizisi Cep Yönderi Dizisi yöneticilerin ifl yaflam nda her gün karfl laflt klar en yayg n meydan okumalara ivedi çözümler öneriyor. Dizi içinde yer alan her kitapta, güçlü ve zay f yanlar

Detaylı

YÖNETMELİK. a) Çocuk: Daha erken yaşta ergin olsa bile 18 yaşını doldurmamış kişiyi,

YÖNETMELİK. a) Çocuk: Daha erken yaşta ergin olsa bile 18 yaşını doldurmamış kişiyi, 27 Mart 2012 SALI Resmî Gazete Sayı : 28246 Bingöl Üniversitesinden: YÖNETMELİK BİNGÖL ÜNİVERSİTESİ ÇOCUK ARAŞTIRMA VE REHBERLİK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak

Detaylı

2.000 SOSYOLOG İLE YAPILAN ANKET SONUÇLARINA DAİR DEĞERLENDİRMEMİZ. Anayasa nın 49. Maddesi :

2.000 SOSYOLOG İLE YAPILAN ANKET SONUÇLARINA DAİR DEĞERLENDİRMEMİZ. Anayasa nın 49. Maddesi : 2.000 SOSYOLOG İLE YAPILAN ANKET SONUÇLARINA DAİR DEĞERLENDİRMEMİZ Anayasa nın 49. Maddesi : A. Çalışma Hakkı ve Ödevi Çalışma, herkesin hakkı ve ödevidir. Devlet, çalışanların hayat seviyesini yükseltmek,

Detaylı

Anne baba olmaya. Evde Pedagog. ile haz rlan n

Anne baba olmaya. Evde Pedagog. ile haz rlan n Anne baba olmaya Evde Pedagog ile haz rlan n Bebek bekliyorsunuz ve çok yo un duygular içindesiniz. Bebe inizin geliflimini en iyi flekilde sa lamak istiyorsunuz. flte tam bu durumdaki anne baba adaylar

Detaylı

ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM

ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM D YABETLE YAfiAMAK Bu kitapç n içeri i Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derne i nin web sitesinden faydalan larak haz rlanm flt r. www.cocukendokrindiyabet.org Diyabet,

Detaylı

Yay n No : 1891 letiflim Dizisi : 44. 1. Bask Ocak 2008 STANBUL ISBN 978-975 - 295-788 - 6

Yay n No : 1891 letiflim Dizisi : 44. 1. Bask Ocak 2008 STANBUL ISBN 978-975 - 295-788 - 6 I dil Say mer Sanal Ortamda Halkla liflkiler II dil Say mer, TED Ankara Kolejinin ard ndan lisans e itimini stanbul Üniversitesi, Bat Dilleri ve Edebiyatlar bölümünde tamamlam fl, yüksek lisans ve doktora

Detaylı

KAMU PERSONEL SEÇME SINAVLARI LE SERBEST MUHASEBEC MAL MÜ AV RL K STAJA BA LAMA SINAVINA HAZIRLIK KURSLARI ÇERÇEVE PROGRAMI

KAMU PERSONEL SEÇME SINAVLARI LE SERBEST MUHASEBEC MAL MÜ AV RL K STAJA BA LAMA SINAVINA HAZIRLIK KURSLARI ÇERÇEVE PROGRAMI T.C. M LLÎ E T M BAKANLI I Talim ve Terbiye Kurulu Ba kanl KAMU PERSONEL SEÇME SINAVLARI LE SERBEST MUHASEBEC MAL MÜ AV RL K STAJA BA LAMA SINAVINA HAZIRLIK KURSLARI ÇERÇEVE PROGRAMI ANKARA 2011 GENEL

Detaylı

Sunum Becerileri (ENG 202) Ders Detayları

Sunum Becerileri (ENG 202) Ders Detayları Sunum Becerileri (ENG 202) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Saati Uygulama Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS Sunum Becerileri ENG 202 Bahar 3 0 0 3 3 Ön Koşul Ders(ler)i ENG 101, ENG 102,

Detaylı

KDU (Kazanım Değerlendirme Uygulaması) nedir?

KDU (Kazanım Değerlendirme Uygulaması) nedir? KDU (Kazanım Değerlendirme Uygulaması) nedir? Kazanım Değerlendirme Uygulaması (KDU), Vitamin Ortaokul Kurumsal üyesi olan özel okullarda, öğrencilerin bilgi ve beceri düzeylerinin bilişsel süreçler çerçevesinde

Detaylı

Schindler Grup nsan Kaynaklar Politikas

Schindler Grup nsan Kaynaklar Politikas Schindler Grup nsan Kaynaklar Politikas Girifl Schindler Kurumsal nsan Kaynaklar ( K) politikas, Schindler'in çal flanlar ile ilgili önceliklerini tan mlamaktad r. Bu belge, Navigator kitapç nda anlat

Detaylı

YAYGIN ANKSİYETE BOZUKLUĞU OLAN HASTALARDA NÖROTİSİZM VE OLUMSUZ OTOMATİK DÜŞÜNCELER UZM. DR. GÜLNİHAL GÖKÇE ŞİMŞEK

YAYGIN ANKSİYETE BOZUKLUĞU OLAN HASTALARDA NÖROTİSİZM VE OLUMSUZ OTOMATİK DÜŞÜNCELER UZM. DR. GÜLNİHAL GÖKÇE ŞİMŞEK YAYGIN ANKSİYETE BOZUKLUĞU OLAN HASTALARDA NÖROTİSİZM VE OLUMSUZ OTOMATİK DÜŞÜNCELER UZM. DR. GÜLNİHAL GÖKÇE ŞİMŞEK GİRİŞ Yaygın anksiyete bozukluğu ( YAB ) birçok konuyla, örneğin parasal, güvenlik, sağlık,

Detaylı

MEGEP (MESLEKİ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ)

MEGEP (MESLEKİ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI MEGEP (MESLEKİ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ) HALKLA İLİŞKİLER VE ORGANİZASYON HİZMETLERİ ALANI ANKARA 2007 ÖĞRENME FAALİYETİ -19 HALKLA İLİŞKİLER VE

Detaylı

İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ ENGELSİZ ÜNİVERSİTE KOORDİNATÖRLÜĞÜ VE ENGELLİ ÖĞRENCİ BİRİMİ ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI BİRİNCİ BÖLÜM

İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ ENGELSİZ ÜNİVERSİTE KOORDİNATÖRLÜĞÜ VE ENGELLİ ÖĞRENCİ BİRİMİ ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI BİRİNCİ BÖLÜM İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ ENGELSİZ ÜNİVERSİTE KOORDİNATÖRLÜĞÜ VE ENGELLİ ÖĞRENCİ BİRİMİ ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve Genel Esaslar Amaç Madde 1- (1)Bu

Detaylı

Degisimi_Yonetmek 4/19/10 5:12 PM Page 1 De iflimi Yönetmek

Degisimi_Yonetmek 4/19/10 5:12 PM Page 1 De iflimi Yönetmek De iflimi Yönetmek Cep Yönderi Dizisi Cep Yönderi Dizisi yöneticilerin ifl yaflam nda her gün karfl laflt klar en yayg n meydan okumalara ivedi çözümler öneriyor. Dizi içinde yer alan her kitapta, güçlü

Detaylı

Başbakanlık Mevzuatı Geliştirme ve Yayın Genel Müdürlüğü 07.03.2012 06:18

Başbakanlık Mevzuatı Geliştirme ve Yayın Genel Müdürlüğü 07.03.2012 06:18 http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2012/03/201203... 1 of 5 6 Mart 2012 SALI Resmî Gazete Sayı : 28225 Atatürk Üniversitesinden: YÖNETMELİK ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ ASTROFİZİK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ

Detaylı

YETİŞKİNLER DİN EĞİTİMİ Akdeniz Müftülüğü

YETİŞKİNLER DİN EĞİTİMİ Akdeniz Müftülüğü YETİŞKİNLER DİN EĞİTİMİ Akdeniz Müftülüğü YETİŞKİNLER DİN EĞİTİMİNİN TANIMI Yetişkinler din eğitimi kavramını tanımlayabilmek için önce yetişkinler eğitimini tanımlayalım. En çok kullanılan ifade ile yaygın

Detaylı

C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER

C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER 1. Patates ve sütün miktar nas l ölçülür? 2. Pinpon topu ile golf topu hemen hemen ayn büyüklüktedir. Her iki topu tartt n zda bulaca n z sonucun ayn olmas n bekler misiniz?

Detaylı

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z Nisan 2010 ISBN 978-9944-60-631-8 1. Bask, 1000 Adet Nisan 2010 stanbul stanbul Sanayi Odas Yay nlar No: 2010/5 Araflt rma fiubesi Meflrutiyet

Detaylı

Yay n No : 1700 flletme-ekonomi Dizisi : 196. 1. Bask Ocak 2007 - STANBUL

Yay n No : 1700 flletme-ekonomi Dizisi : 196. 1. Bask Ocak 2007 - STANBUL I Doç.Dr. Faz l GÜLER T E M E L STAT ST K II Yay n No : 1700 flletme-ekonomi Dizisi : 196 1. Bask Ocak 2007 - STANBUL ISBN 978-975 - 295-594 - 3 Copyright Bu kitab n bu bas s n n Türkiye deki yay n haklar

Detaylı

Davranışın Fizyolojik Temelleri (PSY 315) Ders Detayları

Davranışın Fizyolojik Temelleri (PSY 315) Ders Detayları Davranışın Fizyolojik Temelleri (PSY 315) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Saati Uygulama Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS Davranışın Fizyolojik Temelleri PSY 315 Güz 3 0 0 3 5 Ön Koşul Ders(ler)i

Detaylı

Psikolojinin Evriminde Darwin in İzleri

Psikolojinin Evriminde Darwin in İzleri Psikolojinin Evriminde Darwin in İzleri Okan Cem Çırakoğlu, PhD Başkent Üniversitesi Psikoloji Bölümü okanc@baskent.edu.tr 19. Yüzyılda Avrupa ve Amerikada ki bilimsel atmosfer Bilimsel disiplinlerin belirginleşmeye

Detaylı

Osmancık İsmail Karataş Sağlık Meslek Lisesi

Osmancık İsmail Karataş Sağlık Meslek Lisesi Ünite Planı Öğretmenin Adı, Soyadı Okulunun Adı Okulunun Bulunduğu Mahalle Okulun Bulunduğu İl Emine ÇELİKCİ Osmancık İsmail Karataş Sağlık Meslek Lisesi Koyunbaba mahallesi ÇORUM Ünit Bilgisi Ünite Başlığı

Detaylı

TÜRK DÜNYASI TRANSPLANTASYON DERNE

TÜRK DÜNYASI TRANSPLANTASYON DERNE Prof. Haberal dan Yeni Bir Uluslararas At l m: TÜRK DÜNYASI TRANSPLANTASYON DERNE Dünyan n dört bir yan ndan yüzlerce biliminsan Prof. Dr. Mehmet Haberal taraf ndan kurulan Türk Dünyas Transplantasyon

Detaylı

AVRASYA UNIVERSITY. Dersin Verildiği Düzey Ön Lisans (X) Lisans ( ) Yüksek Lisans( ) Doktora( )

AVRASYA UNIVERSITY. Dersin Verildiği Düzey Ön Lisans (X) Lisans ( ) Yüksek Lisans( ) Doktora( ) Ders Tanıtım Formu Dersin Adı Öğretim Dili Psikolojiye Giriş Türkçe Dersin Verildiği Düzey Ön Lisans (X) Lisans ( ) Yüksek Lisans( ) Doktora( ) Eğitim Öğretim Sistemi Örgün Öğretim (X) Uzaktan Öğretim(

Detaylı

T.C. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 2291 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1288 SOSYAL PS KOLOJ -I

T.C. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 2291 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1288 SOSYAL PS KOLOJ -I T.C. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 2291 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1288 SOSYAL PS KOLOJ -I Yazarlar Yrd.Doç.Dr. Aysel KAYAO LU (Ünite 1, 8) Doç.Dr. Rüçhan GÖKDA (Ünite 2, 3, 4, 6, 7) Prof.Dr. Çi

Detaylı

Hasta Rehberi Say 6. KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Kolay okunabilir rehber

Hasta Rehberi Say 6. KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Kolay okunabilir rehber Hasta Rehberi Say 6 KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Kolay okunabilir rehber Konjenital Adrenal Hiperplazi - Say 6 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri Enstitüsü,

Detaylı

Yaşam Dönemleri ve Gelişim Görevleri Havighurst'un çeşitli yaşam dönemleri için belirlediği gelişim görevleri

Yaşam Dönemleri ve Gelişim Görevleri Havighurst'un çeşitli yaşam dönemleri için belirlediği gelişim görevleri Yaşam Dönemleri ve Gelişim Görevleri Havighurst'un çeşitli yaşam dönemleri için belirlediği gelişim görevleri Gelişim psikolojisi, bireylerin yaşam boyunca geçirdiği bedensel, zihinsel, duygusal, sosyal

Detaylı

KONU 1: B L MSEL YÖNTEM VE STAT ST K... 1

KONU 1: B L MSEL YÖNTEM VE STAT ST K... 1 Ç NDEK LER ÖNSÖZ.................... iii 3. BASKIYA ÖNSÖZ........... v KONU 1: B L MSEL YÖNTEM VE STAT ST K............................ 1 1. Bilimsel Yöntem..............................................................

Detaylı

İÇİNDEKİLER. Duygusal ve Davranışsal Bozuklukların Tanımı 2

İÇİNDEKİLER. Duygusal ve Davranışsal Bozuklukların Tanımı 2 İÇİNDEKİLER Bölüm 1 Giriş 1 Duygusal ve Davranışsal Bozuklukların Tanımı 2 Normal Dışı Davramışları Belirlemede Öznellik 2 Gelişimsel Değişimlerin Bir Bireyin Davranışsal ve Duygusal Dengesi Üzerindeki

Detaylı