Afetlerde Hemşirelerin Yaşadıkları Psiko-Sosyal Sorunlar ve Çözüme Yönelik Öneriler

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Afetlerde Hemşirelerin Yaşadıkları Psiko-Sosyal Sorunlar ve Çözüme Yönelik Öneriler"

Transkript

1 Sağlık ve Toplum Yıl:24, Sayı: 1 OcakNisan 2014 MAKALELER / Articles Afetlerde Hemşirelerin Yaşadıkları PsikoSosyal Sorunlar ve Çözüme Yönelik Öneriler Nurse's PsychoSocial Problems Faced in Disaster and Suggestions for Solution Bilge KALANLAR 1 ÖZET SUMMARY Afetlere yanıtta önemli bir yere sahip olan hemşireler, afetzedelere yardım ederken kendileri de birtakım psikososyal problemlerle karşılaşabilmektedir. Hemşirelerin afet öncesi, sırası ve sonrası dönemde uygun bir hizmet sunabilmeleri bu problemlere yönelik çözüm önerilerinin uygulamaya entegre edilmesi ile mümkün olacaktır. Bu makalede hemşirelerin afetlerde yaşadıkları psikososyal sorunlar ve bu sorunlara yönelik çözüm önerileri ele alınmaktadır. Hemşirelerin afetlerde yaşadıkları psikososyal sorunlar ve çözüm önerileri afet öncesi, sırası ve sonrası olarak üç dönemde ele alınmış ve bu evrelerdeki sorunlar ile olası çözüm önerileri incelenerek öneriler geliştirilmiştir. Nurses who have an important place in disaster response may face a number of psychosocial problems while helping the victims. Providing appropriate service before, during and after disaster situations should be possible with integration into the application of possible solutions for these problems. In this article, psychosocial problems faced by nurses in disasters and proposed solutions to these problems are addressed. Psychosocial problems faced by nurses in disasters and solutions to these problems are held in three phase as before, during after disaster. These problems and solutions are assessed and recommendations have been developed. Anahtar Kelimeler: Afet, afetlerde hemşirelik, psikososyal sorunlar. Key Words: Disaster,nursing in disaster, psychosocial problems. GİRİŞ Üniversitesi Afet Tıbbı Uygulama ve Araştırma Merkezi bünyesinde düzenlenen 'Afetlerde Deneyim Paylaşım Günleri: Sağlık Personelinin Afetlerde Yaşadıkları Psikososyal Sorunları ve Çözüm Önerileri' etkinliğin de farklı meslek gruplarının afet deneyimlerini paylaşmış olması ve her bir meslek grubu için öneriler geliştirilmesi gerekliliğinin vurgulanması (38), bu yazının oluşturulmasına katkı sağlamıştır. Afetlerin dünyadaki sayı, çeşit ve etkileri giderek artmakta her yıl milyonlarca insan etkilenmekte ve birçok insan afetlerin etkilerinden dolayı yaşamını kaybetmektedir (16). Afetlerde birçok insan yaşamını kaybetmekte, bir grubu geçirdiği kaza nedeniyle çalışamamakta, yaşanan kayıplar ile aile yaşamları olumsuz etkilenmekte, ekonomik ve sosyal yaşantılar ötelenebilmektedir (8,9). Dolayısıyla afetler; bireyler, aileler ve toplumların yaşam kalitesini olumsuz yönde etkilemektedir. Doğal olarak bu olumsuzluklar sağlık çalışanlarını da etkisi altına almaktadır Hem dünyada hem de Türkiye'de yaşanan afetlerin sayı, çeşit ve etkileri, her geçen yıl artarak devam etmektedir. Afetlerde görev alan hemşirelerin afet öncesi, sırası ve sonrası dönemde uygun bir hizmet sunabilmeleri, gereksinimlerinin doğru bir biçimde belirlenebilmesi ile sağlanabilir. Afetlere yanıtta önemli bir yere sahip olan afet hemşireleri, afetzedelere yardım ederken kendileri de birtakım psikososyal problemlerle karşılaşabilmektedir. Bu makalede hemşirelerin afetlerde yaşadıkları psiko sosyal sorunlar ve bu sorunlara yönelik çözüm önerileri ele alınmaktadır. Hacettepe 1..Arş.Gör.,Dr. Hacettepe Üniversitesi, Hemşirelik Yüksekokulu 15

2 Afetlerde Hemşirelerin Yaşadıkları PsikoSosyal Sorunlar ve Çözüme Yönelik Öneriler (7,17). Afetler esnasında hızlı bir müdahale olmaz ise bu etkiler uzun dönemli olarak bireylerin ve sağlık çalışanlarının yaşantılarında olumsuz yer edebilmektedir. Risk altındaki gruplarda ise psikososyal sorunlar baş edilmesi daha güç bir hal alabilmektedir (1014). Afetler; aniden gelişmekte ve acil yanıt vericilerin hızlı cevabını gerektirmektedir. odaklanılmaktadır (21,31). Hastalıkları Kontrol ve Korunma Merkezi (Centers for Disease Control) tarafından 2005 yılında hazırlanan afet etki piramidinde, sağlık çalışanlarını afetten etkilenen gruplar arasında gösterilmektedir (Şekil1). Ruh sağlığı afetin; hazırlık, yanıt ve iyileşme dâhil tüm evrelerinde yer alması gereken en önemli konudur (20). Sağlık çalışanlarının ruh sağlığı ile ilgili durumlarının tanımlanmasında yaşanan güçlükler, tanı koyabilmenin zorluğu, afetin oluşturduğu psikolojik baskı gibi sebepler, sorunun gözden kaçıyor olmasına veya gerektiği kadar önem verilmemesine sebep olabilmekte ve bu durum, sağlık çalışanlarının çalışma yeteneğini önemli ölçüde etkilemektedir (22). Konu ile ilgili yapılan çalışmalarda, afete ilk yanıt vericilerin, görevlerini gerçekleştirmede yaşadıkları birçok olumsuz olaydan dolayı fiziksel ya da psikolojik olarak zarar gördükleri belirtilmektedir. Bu çalışmalarda, sağlık çalışanlarının afetlerde görev aldıktan sonra, depresyon (%16.4), stres (%45) ve post travmatik stres bozukluğu (%25.6) yaşadıkları ve bu durumların aylar hatta bazen yıllarca sürdüğü bildirilmektedir (23,24,25). Dünyadaki ve Türkiye'de ki bu durum göz önüne alındığında, tüm sağlık disiplinleri için afetlere hazır olmak artık opsiyonel değil, kritik bir olgu olarak kabul edilmektedir. Bu hazırlık hem toplum için hem de hemşireler için fiziksel ve psikososyal risklerden korumada elzemdir. Bu nedenle günümüzde birçok ülkede hemşireler oluşabilecek afetlere karşı hazırlıklı olmak ve afet durumları için gerekli olan bilgi ve becerileri kazanmakla sorumlu tutulmaktadır (15,16). Oluşan bu yargıya göre hemşirelerin; kendi uzmanlık alanları ne olursa olsun afet yönetimini bilmesi ve afetlerin tüm evrelerinde görev almaları gerekmektedir. Afet öncesi, afet sırasında ve afet sonrasında gerçekleştirilen bu g ö r e v l e r s ı r a s ı n d a h e m ş i r e l e r, k e n d i duyarlılıkları ve korkuları ile baş edebilmek için eğitilmeli ve desteklenmelidir (18). Stres ve üzüntü anormal durumlara verilen normal tepkilerdir. Ancak travmatik olaylar sağlık personelinin afet alanında ya da afet sonrasında yanıt verme yeteneklerini engelleyebilen çok güçlü duygusal reaksiyonların yaşanmasına neden olabilmektedir (1820,28). Afet sürecinde hemşirelerin karşılaştıkları psiko sosyal sorunlar ve bu sorunlara yönelik çözüm önerilerinin irdelenmesi bu çalışmanın temel amacıdır. Sağlık çalışanlarında, afet öncesinde de ruhsal problemler bulunabilir. Çalışanların ruhsal sorunları afet durumlarında yeniden ortaya çıkabilir ya da yeni ruh sağlığı problemleri geliştirebilir. Genel olarak sağlık çalışanları, afette aldıkları çeşitli görevlerden ve görevlerle ilgili olarak yaşadıkları yoğun stresten dolayı daha fazla ruh sağlığı problemleri yaşayabilmektedirler. Bu durumda sağlık personelinin ruh sağlığı taramalarının önemi ortaya çıkmakta ve ruh sağlıklarına ilişkin gerekli bilgilerin sağlanması durumunda ise sağlık çalışanları için erken tanı ve tedavi fırsatı sağlayacağı belirtilmektedir (27). Bu nedenle afetlerde görev alan veya alacak olan sağlık çalışanları için ruh sağlığı taramaları, ideal olarak afet öncesi, sırası ve sonrasında düzenli olarak yapılması gerekmektedir. Bu kapsamda afetlerin hemşireler üzerindeki etkileri özetle aşağıdaki hususları içermektedir (43); Afetlerin Hemşirelerin Ruh Sağlığına Etkileri Son yıllarda afetlerin sağlık personelinin ruh sağlığına kısa ve uzun süreli etkisi üzerine Şekil 1:Afet Etki Piramidi (20) Hemşireler de toplumun diğer fertleri gibi bir yakının kaybı, evlerin hasar görmesi, gelir kaybı gibi, bireysel kayıp yaşayabilirler, bu durum 16

3 Sağlık ve Toplum Yıl:24, Sayı: 1 OcakNisan 2014 çalışanların dikkatini dağıtabilir ve afete yanıtı etkileyebilir, Afetlerde kendi ailelerinin ya da yaşadığı çevreninin önemli derecede etkilenmesi ile hemşirelerin ruh sağlığı yaşanan kayıplar ile olumsuz olarak etkilenebilir. Hemşireler böyle bir durumda hiçbir şeyin eski haline gelmeyeceği ve tükenmişlik ve yalnızlık hissine kapılabilir, Afet durumlarında aniden sağlık sistemine baskı oluşmakta; bir anda, çok yoğun ve acil durumda olan hasta bakımı ile hemşirelerde stres ve buna bağlı olarak psikolojik bazı sorunlar oluşabilir, Hemşirelerde bir müddet sonra aşırı çalışma ve strese bağlı olarak işgücü kaybı yaşanabilir. Günlük rutinlerin değişmesi ve iş yoğunluğu gibi nedenlerle hemşirelerin profesyonel uygulama standartlarında düşüş görülebilir. Afetler hemşirelerin güvenliği üzerine etki ederek, onların şiddete uğrama risklerini artırabilir. Afete maruz kalanların acil durumlarının etkisine maruz kalmak (insanların normal olmayan bir şekilde büyük mezarlarda topluca gömüldüğünü görmek, fazla sayıda yaralı insanın sağlık ihtiyaçlarının karşılamada yetersizlik, çocukların ölümüne şahitlik etmek) iş stresini arttırabilir. odaklanmak hemşirelerin psikolojik durumlarını olumlu etkilemek açısından yerinde bir yaklaşım olacaktır. Afet Öncesi, Afet Anı ve Afet sonrası Dönemlerde Hemşirelerin Karşılaştığı Diğer Sorunlar ve Çözüm Önerileri Çalışmanın bu bölümünde hemşirelerin afetlerde yaşadıkları psikososyal sorunları ve çözüm önerileri afet öncesi, sırası ve sonrası olarak üç dönemde incelenmeye çalışılmıştır. Bu bağlamda çalışma; afet öncesi, sırası ve sonrası olarak ele alınmış ve bu evrelerdeki sorunlar ve olası çözüm önerileri incelenmiştir. Afet Öncesi Dönem Olayın sonuçları ile zamanında, hızlı ve etkili bir şekilde mücadele etmek ve böylece can ve mal kayıplarını azaltmak amacıyla yapılan faaliyetler olarak tanımlanmaktadır. Bu kapsamda; teknolojik hazırlık, toplumun bilgilendirilmesi, altyapı sisteminin geliştirilmesi ve afetler konusunda öğretim ve eğitim incelenmesi gereken konular olarak ele alınmaktadır. Afetlerin insanlar için olumsuz etkiler doğurabilecek sonuçlarını, önlemler alarak, zamanında, en uygun şekilde en etkili organizasyon ve yöntemlerle ortadan kaldırmak hazırlık safhasında yapılması gereken çalışmaların ana hedefleridir (3337). Bu dönem afetlerde hemşirelik hizmetleri açısından; değerlendirme, planlama ve uygulama olmak üzere üç aşamadan oluşmaktadır. Değerlendirme evresinde; risklerin ve kaynakların tanımlanması ve birincil koruma düzeyinde eğitim faaliyetleri yer almaktadır. Planlama aşamasında ise; kaynakların dağılımı, planlamaya yönelik işbirliği, rollerin tanımlanması, afet değerlendirme araçlarının geliştirilmesi, gönüllü faaliyetlerinin organizasyonu yer almaktadır. Son olarak uygulama aşamasında ise afet planlarının uygulanması yer almaktadır (32). Afet öncesi dönemde hemşire; afetin belirsizliği, yıkım, ölüm, çaresizlik, bölgedeki yoksulluk, yoksunluk ve eşitsizliğin getirdiği çaresizlik, karmaşık duygular, afet yönetim sistemindeki eksikliklerden kaynaklı sorunlar, akreditasyon sorunları, afet bölgesinde gitmede yaşanan isteksizlik, haksızlığa uğrama duygusu, merak, rol kaybı yaşanması gibi önemli sorunlarla karşılaşabilmektedir. Bu sorunlara yönelik olarak; afetler konusunda uzmanlaşmanın sağlanması, hemşirelerin afet sürecinde Tüm bu durumlar hemşireler üzerinde daha önemli ve uzun süren psikososyal etkilere sebep olabilmektedir. Amerika Birleşik Devletleri (ABD) Sağlık Bakanlığı Ulusal Acil Sağlık Planında; bu etkilerden dolayı sağlık personelinde duygusal stres, bireysel ve aile sağlığı üzerine artmış ilgi, belirsizlik, sosyal izolasyon ve yabancılaşma gibi kişisel durumların da ön plana çıkabileceğini vurgulamaktadır. Planda ayrıca; bu durumun etkisini ve şiddetini belirleyen üç faktör belirtilmiştir. Bu faktörler; travmanın seviyesi, çevresel faktörler (çalışma koşulları ve yönetim uygulamaları) ve bireysel faktörlerden (çalışanın beklentisi, bireysel baş etme durumu ve stres azaltma uygulamaları, kişilik yapısı ve konu ile ilgili eğitim ve deneyim durumu) oluşmaktadır (29,30). Bu faktörler birlikte ele alındığında, hemşirelerin afetlerden etkilenim durumunun farklı seviyelerde oluşabileceği görülmektedir. Bu faktörlerden travmanın seviyesi ve çevresel faktörlere, afet anında müdahale etmek mümkün olmadığından bireysel faktörleri ele almak ve özellikle de stres azaltma uygulamalarına 17

4 Afetlerde Hemşirelerin Yaşadıkları PsikoSosyal Sorunlar ve Çözüme Yönelik Öneriler Tablo 1:Afet Öncesi Dönem Yaşanan Sorun Çözüm Önerileri 1.Afet durumlarında önceden hazırlıklı olunamaması, Türkiye de afet uzmanı kavramı (afet hemşiresi, afet hekimi, afet mühendisi vb) geliştirilmeli ve afet uzmanları yetiştirilmelidir, bu konuda sorumlu kuruluş Üniversitelerdir. Bu bağlamda özellikle Hemşirelik Fakültesi ders müfredatlarına bu konunun eklenmesi gerekmektedir. 2.Afetlerin insan sağlığı ve yaşamı üzerinde olumsuz etkiler yaratması, Afet öncesi dönemde planlamanın çok iyi yapılması sağlanmalı, bu bağlamda sağlık personellerine afet eğitimlerinin nitelik ve niceliğinin artırılması gereklidir, bu konuda sorumlu kuruluş Sağlık Bakanlığı ve üniversitelerdir. Düzenlenecek hizmet içi eğitimler kapsamında bu konuya daha fazla önem vermelidir. 3.Yönetim ve organizasyon açısından yetersizlikler yaşanması Afet yönetiminden sorumlu kişilerin ve kurumların netleşmesi görevlerin net olarak ortaya konması gereklidir, bu konuda en önemli görev Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD) na düşmektedir. AFAD bu konuda önemli gelişmeler kat etmiş olmasına rağmen büyük çaplı bir afete anında yanıt vermede yetersiz kalabilmektedir. Bu nedenle her kuruluş sorumluluğunu tam olarak bilmeli ve afet planlarına uygun görev almalıdır. İnsan gücü ve kaynak planlamasının etkin ve sistematik olarak yapılması gereklidir, bu konuda görev öncelikle Sağlık Bakanlığına düşmektedir. 4. Hemşirelerin fiziksel ve psikolojik tükenme yaşanması, Ekiplerin afete gitmeden önce, afetin boyutları, nelerle karşılaşılacağı gibi konularda kısa eğitimlerden geçirilmesi ve psikolojilerinin duruma hazırlanması sağlanmalıdır, bu konuda görev Sağlık Bakanlığı başta olmak üzere Afet ve Acil Durum Yönetimi B aşkanlığı (AFAD) na düşmektedir. Bu noktada başarı afete yanıtta sağlık personellerini olumlu etkileyecek, psikolojik tükenme ve işin verdiği stresi azaltacak, iş verimliliğini arttıracaktır. 5.Afetzedelere yardımcı olmak yerine onlarla özdeşleşip yardıma muhtaç hale gelmesi, Afette görev alacak hemşirelerin kendini iyi tanıması, strese nasıl tepki verebileceğini bilmesi, stresle nasıl baş edebileceğini bilmesi gereklidir, bu amaçla afetten önce stres testleri yapılmalı ve hemşireler bu skorlara göre afette görevlendirilmelidir. Zira büyük bir afette hemşirelerin de yakınlarını kaybetmesi muhtemeldir ve böyle bir durumda çalışıp çalışamayacağı belirlenmeli ona göre planlama yapılmalıdır. Bu konuda testlerin yapılması Sağlık Bakanlığı görev alanın da olmalı iken stres skorlarına göre çalışılacak yerlerin tespiti ise AFAD tarafından afet bölgesinde yapılmalıdır. Tüm afet türlerine ve etkilerine hazırlıklı olunmalıdır, bu konuda görev; Üniversitelere, Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD) na, Valilikler ve kaymakamlıklara, Türk Silahlı Kuvvetlerine, Emniyet Genel Müdürlüğüne, İtfaiye teşkilatlarına, Kızılay a ve Sivil toplum kuruluşlarına düşmektedir. Afetin farklı toplum kesimleri (kadın, çocuk, engelli, yaşlı) ve kültürleri için nasıl bir e tki yarattığı bilinmelidir. Hemşirelerin bu konuda hassasiyet ve bilgilerinin artırılması gereklidir. Hemşirelerin eğitimi konusunda üniversite ve Sağlık Bakanlığı işbirliği sağlanmalı bu konuda eğitimler verilmelidir. Afet anında dezavantajlı gruplara nas ıl davranılması gerektiği, nasıl müdahale edilmesi gerektiği ayrı bir eğitim konusudur. Bu konuda hemşireler bilinçlendirilmelidir. 18

5 Sağlık ve Toplum Yıl:24, Sayı: 1 OcakNisan 2014 yaşayacakları sorunlar konusunda bilgilendirilmesi, eğitim programlarının oluşturulması, geliştirilen çözüm önerileri arasındadır (Tablo 1) (1820,2226,38). karşılaşabilmektedir. Bu sorunlara yönelik olarak geliştirilen çözüm önerileri arasında; psikolojik hizmetin afet sonrasına bırakılmaması, sağlık insan gücü ve çalışma plan ve prensiplerinin net olması yer almaktadır (Tablo 2) (1820,2226,38). Afet Dönemi Bir afetin oluşunu takip eden ve afetin oluşundan hemen sonra başlayarak, afetin büyüklüğüne bağlı olarak kısa bir süre içerisinde yapılan faaliyetlerdir. Mümkün olan en kısa süre içerisinde en büyük sayıdaki insan hayatını kurtarmak, yaralıların tedavisini sağlamak ve afetzedelerin temel ihtiyaçlarını en kısa süre içinde en uygun yöntemlerle karşılamak bu evrede temel amaçtır (35,36). Bu evrede yapılan faaliyetler arasında; haber alma ve ulaşım, ihtiyaçların belirlenmesi, arama ve kurtarma, ilk yardım ve tedavi hizmetleri, tahliye, geçici iskân ve güvenlik, temel gereksinimlerin karşılanması, çevre sağlığı ve koruyucu sağlık hizmetleri, hasar tespiti, tehlikeli yıkıntıların kaldırılması ve ikincil afetlerin önlenmesi gibi birçok faaliyet bulunmaktadır. Bu evrede yapılacak tüm faaliyetler çok iyi bir koordinasyonu gerektirmektedir (3436,39,40). Bu evrede hemşire bakım verici, eğitici ve vaka yöneticisi gibi birçok rol üstlenebilir. Bu roller arasında hemşirenin bakım verici rolü, vaka yöneticisi ve ikincil koruma düzeyinde önemli rolleri yer almaktadır. Bakım verici olarak hemşire, öncelikle afet triajından sorumludur. Afetzedelere bakım verirken hemşirenin holistik yaklaşımı çok önemlidir. Bu yaklaşımda sağlığın fiziksel, sosyal, psikolojik boyutları dikkate alınmalıdır. Afet şartlarında çalışan hemşirenin temel görevi, afetzedelerin iyilik halini geliştirmektir (32). İkincil koruma; erken tanı ve sağlık problemlerinin tedavisini içerir. Vaka yöneticisi rolünde hemşire, toplum ve toplumsal kuruluşlar arasında köprü görevi yapar. Kişilerin kullandığı hizmetleri koordine etmek amacıyla, hemşire için neden, nerede ve ne zaman, hastaların değerlendirildiğini kaydetmek esastır (32). Bu dönemde hemşire; afet bölgesinde; kendini sorgulama, kızgınlık, öfke hali gibi sorunlar yaşayabilir. Güvenlik problemi, afet bölgesinde uykusuzluk, kendini ihmal etme, tükenmişlik, hüzün, birilerini kurtarma kaygısı, yorgunluk, dinlenmekten suçluluk duygusu, can kaybına şahitlik etmek, mağdurların çaresizliğini görmek, rüyasında ezilmiş insanlar görmek, uyumaktan korkmak gibi sorunları ile Afet Sonrası Dönem Bu evre, afetten etkilenen toplulukların ihtiyaçlarının en az afet öncesindeki veya mümkünse daha ileri bir düzeyde karşılanmasına kadar devam etmektedir. Bu evrenin amacı; zarara uğramış birey ve toplulukların desteklenmesi olduğu kadar, yerel ekonomik canlılığın yeniden kazanılması, altyapının geliştirilmesi, sanayinin ve ticaretin desteklenmesi, toplum eğitimi, sosyal ve psikolojik destek hizmetlerinin sağlanarak toplumun olası bir yeni afet karşısında daha dirençli kılınmasıdır (35,41,42). Bu evrede, ölüm oranlarının azalması, sağlık bakım maliyetlerinin azalması, gelişen sağlık durumu, bilgi birikiminin artması, afet planlarının etkinliğinin ve işbirliğinin artması beklenmektedir (19). Bu dönemde afetlerde görev alacak hemşirenin dâhil olacağı üç aşama bulunmaktadır; bunlar değerlendirme, planlama ve uygulama aşamalarıdır. Değerlendirme aşamasında; bireylerin bakım gereksinimlerinin yeniden değerlendirilmesi, üçüncül koruma düzeyinde eğitim ve mevcut afet planının gözden geçirilmesi yer almaktadır. Planlama aşamasında, mevcut planların kontrolü ve gelecek olası afet için hazırlık çalışmaları yer almaktadır. Uygulama aşamasında ise; yeni afet planının uygulanması ve bulguların paylaşımı yer almaktadır (32). Değerlendirme bölümünde hemşire; afetzedelerin gerekli tedavi ve bakımı alıp alamadıklarını yeniden değerlendirmek durumundadır. Üçüncül koruma önlemleri bu bölümde yer almaktadır. Değerlendirme var olan afet yönetim planlarının zayıf ve güçlü yönlerini değerlendirmeyi de içermelidir. Planlama aşamasında, var olan afet planının zayıf yönleri yeniden gözden geçirilir ya da yeni bir plan oluşturulmalıdır (32). Afet sonrasında hemşire; donuk bakışlar, hayatı sorgulama, el yıkama obsesyonu oluşması, duygusuzlaşma, evde uçuşan perdeler ve kırılan tabaklar görme, sıçrayarak uyanmak, tükenmişlik, örselenme, ikincil mağdur durumuna düşmek gibi sorunlarla karşılaşabilmektedir. Afet sonrası dönemde 19

6 Afetlerde Hemşirelerin Yaşadıkları PsikoSosyal Sorunlar ve Çözüme Yönelik Öneriler Tablo 2:Afet Dönemi Yaşanan Sorun Çözüm Önerileri 1.Afetzedeler gibi afette görev alan personelde afet anında psikolojik travmaya maruz kalması, Psikososyal hizmet afetin ilk anında tüm sağlık çalışanlarına verilmelidir, bu konuda organizasyon Sağlık Bakanlığı yetkililerinde olmalıdır. 2.Afet anında yaşanan belirsizlik, kargaşa ve kaosun hemşirelerin tükenmesine yol açması, Tükenmişliği önlemek ve/veya azaltmak için, afet bölgesinde çalışılan gün sayısı kısa tutulmalı, çalışma süreleri 3 7 gün arasında rotasyonlar şeklinde olmalıdır, bu konuda p lanlama görevi Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD) nda olmalıdır. Her bir personelin ne zaman geldiği ve sahadan ne zaman ayrılacağı planlanmalı ve personele iletilmelidir. Bu konudaki lojistiğin sağlanması afete yanıt açısından oldukça önemlidir. İş bölümü yapılmalıdır. Kim nerede ne yapacak bilinmelidir, ekipler arasında iletişim sağlanmalı, anlaşmazlıklar giderilmelidir, bu konuda planlama görevi Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD) nda olmalıdır. Hemşireler için durum tespiti yapı Bakanlığında olmalıdır. Hemşireler çalışmaları açısından yönlendirilmelidir, bu konuda planlama görevi Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD) nda olmalıdır. Sağlık çalışanlarının sağlığını düşünen bir model, siste m, yöntem belirlenmelidir, bu konuda görev Sağlık Bakanlığında olmalıdır. Bakanlık yetkilileri sahada personellerinin sağlığını izlemeli ve değerlendirmelidir. Afet bölgesinde bulunulan sürece akşam toplantıları yapılmalıdır, bu toplantılarda herkes duygu larını ve deneyimlerini ifade edebilmeli, hemşireler kendi meslek grupları içinde daha fazla deneyim paylaşımı yapmalıdır. Bu husus oldukça önemlidir. Toplantıların organizasyonlarını görevi Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD) yapmalı içeriğinin yönetimi ise Sağlık Bakanlığı yetkilileri ile ortak yürütülmelidir. hemşirelerin psikosoyal sağlık ihtiyaçlarının saptanması, deneyimlerin paylaşılması, geliştirilen önemli çözüm önerileri arasındadır (Tablo 3) (18,19,20,2226,38). lmalıdır, bu konuda görev Sağlık sağlık politikasında afet uzmanlarının yer alması ve afet hemşireliği kavramının oluşturulması, afetlerde daha etkin hizmet sunması için gereken önlemlerin alınması gerektiği söylenebilir. Bu bağlamda, hemşirelerin afetlerde ruh sağlığını korumak için gereken önlemlerin alınması gerektiği de ortadadır. Ulusal ve yerel düzeylerde ilgili yasa ve politikaların oluşturulması sağlanmalı, afetlerde görev alan hemşireler için koruyucu yasal düzenlemeler ortaya konmalıdır. Sonuç ve Öneriler Afetin her an karşılaşılabileceği ve boyutlarını tahmin etmenin oldukça güç olduğu gerçeği ve çalışmada sunulan bilgiler ışığında, Türkiye'nin 20

7 Sağlık ve Toplum Yıl:24, Sayı: 1 OcakNisan 2014 Tablo 3:Afet Sonrası Dönem Yaşanan Sorun 1.Afet sonrası hemşirelerin yaşadığı psikolojik travmanın etkisini uzun bir süre üzerinden atamaması, Çözüm Önerileri Sürdürülebilir ve dinamik bir afet yönetim modeli uygulanmalıdır, bu konuda sorumluluk öncelikle Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD) nda olmalıdır. Ancak görevin niteliğine göre Türk Kızıla y ının da aktif olarak faaliyet sürdürmesi sağlanmalıdır. Ülkede iyi bir alt yapı sistemi olmalıdır. Afetlerle ilgili ülke politikası olmalı, sağlık örgütleri bunun içinde yer almalıdır. Hemşirelere sosyal destek sağlanmalıdır, Afetten dönüşte de bu kişilere gerektiğinde psikolojik destek sağlanmalıdır. Bu konuda sorumluluk Sağlık Bakanlığında olmalıdır. Özellikle afet bölgesinde uzun süre görev yapıp dönen hemşirelerin rehabilitasyonuna yönelik eylem planları hazırlanmalı ve uygulanmalıdır. Psikolojik problemlerin erken fark edilmesi ve müdahale edilmesi sağlanmalıdır, bu konuda sorumluluk Sağlık Bakanlığında olmalıdır. Bakanlık yetkilileri sahada personellerini izlemeli ve değerlendirmelidir. Meslek örgütlerinin birlik olması, koordine olması sağlanmalıdır, bu konuda sorumluluk Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD) nda olmalıdır. Hemşirelerin kendilerini güvende hissedebileceği fiziki, sosyal ve psikolojik alanlar yaratılmalıdır, bu konuda sorumluluk Sağlık Bakanlığında olmalıdır. weapons of mass destruction events: impact of training and equipment. Prehosp Disaster Med 2007; 22(4): Kahn CA, Schultz CH, Miller K T, Anderson C L. Does START triage work? An outcomes assessment after a disaster. Annals of Emergency Medicine 2009;54(1): Noji EK. Disasters: introduction and state of the art. Epidemiol Rev 2005;27(2):38. 5.Aker AT. Marmara depremleri: epidemiyolojik bulgular ve toplum ruh sağlığı uygulamaları üzerine bir gözden geçirme. Türk Psikiyatri Dergisi 2006;17(3): Sztajnkrycer M D, Madsen BE, Ba ez AA. Unstable ethical plateaus and disaster triage. Emergency Medicine Clinic of North America 2006;24, Shenk D, Ramos B, Kalaw J, Tufan İ. History, memory, and disasters among older adults: a life course perspective. Traumatology 2009;15(4) Klyman Y, Kouppari N, Mukhier M. World disasters report 2007: Focus on Discrimination. Geneva: International Afetlerde görev alan hemşireler için ruh sağlığının korunmasında standart önlemler geliştirilmeli ve lisans eğitimi başta olmak üzere hemşirelerin eğitimleri aşamasında afetlere yeterince yer verilmelidir. Afetlerde hemşirelerin yaşadıkları psikososyal sorunlar nitel ve nicel çalışmalarla incelenmeli ve bu doğrultuda çözüm önerileri geliştirilmelidir. KAYNAKLAR 1.Vogt V, Kulbok P A. Care of client in disaster settings community health nursing: advocacy for population health. New Jersey: Pearson Prentice Hall 2008;5(2): Reilly MJ, Markenson D, DiMaggio C. Comfort level of emergency medical service providers in responding to 21

8 Afetlerde Hemşirelerin Yaşadıkları PsikoSosyal Sorunlar ve Çözüme Yönelik Öneriler Federation of Red Cross and Red Crescent Societies [Online] 2007 Available from: (Accessed 2014 February 8). 9.World Health Organization and International Council of Nurses. ICN framework of disaster nursing competencies [Online] Available from: (Accessed 2014 February 15). 10.Wynd C. A proposed model for military disaster nursing. OJIN: The Online Journal of Issues in Nursing 2006;11(3)4. 11.Goodhue C, Burke R, Ferrer R, Chokshi N, Dorey F, Upperman J. Willingness to respond in a disaster: a pediatric nurse practitioner national survey [Online] Available from: (Accessed 2013 March 10). 12.Adam S, Mohamed G. Awareness of hospital ınternal disaster management plan among health team members in a university hospital [Online] Life Science Journal. Available from: (Accessed 2013 February 11). 13.Lazarus R, Kleinman K, Dashevsky I, Adams C, Kludt P,De Maria A. Use of automated ambulatorycare encounter records for detection of acute illness clusters, including potential bioterrorism events. Emerging Infectious Diseases 2012;8(8) Aberle CJ, Bethards KJ, Orsega SM, Ricciardi R. Designing a medical humanitarian assistance course for advanced practice nurses in the uniformed services. Military Medicine 2003;168(9) Polivka BJ, Stanley SAR, Gordon D, Taulbee K, Kieffer G, McCorkle SM. Public health nursing competencies for public health surge events. Public Health Nursing 2008;25, The contribution of nursing and midwifery in emergencies. Geneva: World Health Organization [Online] (Accessed 2014 February 1). 17.Rogers B, Lawhorn E. Disaster preparedness: occupational and environmental health professionals' response to hurricanes katrina and rita. AAOHN Journal 2007;55, Briggs SM, Twomey JC. Basic disaster awareness for healthcare providers [Online] Available from: (Accessed 2014 January 16). 19.American Psychiatric Association (APA), [Online] Disaster psychiatry handbook. Available from: isaster, (Accessed 2014 February 16). 20.Centers for Disease Control and Prevention [Online] Disaster mental health primer: Key principles, issues and questions. Available from: (Accessed 2014 January 16). 21.Polatin PB, Young M, Mayer M, Gatchel R. Bioterrorism, stress and pain: the importance of an anticipatory community preparedness intervention. Journal of Psychosmatic Research 2005;58(4): Benedek M, Fullerton C, Ursano RJ. First responders: mental health consequences of natural and humanmade disasters for public health and public safety workers. Annual Review of Public Health 2007;28, Stellman JM, Smith RP, Katz CL, Enduring mental health morbidity and social function impairment in world trade center rescue, recovery, and cleanup workers: the psychological dimension of an environmental health d i s a s t e r. E n v i ro n m e n t a l H e a l t h P e r s p e c t i v e s 2008;116, Fullerton CS, Ursano RJ, Wang L. Acute stress disorder, posttraumatic stress disorder, and depression in disaster and rescue workers. American Journal of Psychiatry 2004;161, Ozen S, Sir A. Frequency of PTSD in a group of search and rescue workers two months after 2003 Bingol (Turkey) earthquake. Journal of Nervous and Mental Disease 2004;192, Perrin MA, DiGrande L, Wheeler K. Differences in PTSD prevalence and associated risk factors among world trade center disaster rescue and recovery workers. American Journal of Psychiatry 2007;164, DeWolfe S. Field manual for mental health and human service workers, DHHS Publication 2000; Paganini E. The impact of complex emergencies on the health workforce. Health in Emergencies 2003;18, US Department of Health & Human Services [Online] Response to mass violence and terrorism a training manual. US Department of Health and Human Services, Wa s h i n g t o n, D C. Av a i l a b l e f ro m : (Accessed 2014 February 3). 30.Ministry of Health National health emergency plan: psychosocial recovery after disaster [Online] (Accessed 2014 January 5). 31.World Health Organization (WHO) [Online] Psychosocial care of tsunami affected populations manual for trainers of community level workers. World Health Organization Regional Office for South East Asia, New D e l h i. (Accessed 2014 January 13). 32.Sanders J, Frisch A, Wing NS. Nursing students' perceptions about disaster nursing. Disaster Management & Response 2005;3, Olchin L, Krutz A. Nurses as first responders in a mass casualty. Journal of Trauma Nursing: the Official Journal of the Society of Trauma Nurses 2012;19(2): International Council of Nurses [ICN] 2006 [Online]. Position statement: Nurses and disaster preparedness. (Accessed 2013 November 21). 35.ScannellDesch EA. Lessons learned and advice from vietnam war nurses: A qualitative study. Journal of Advanced Nursing 2005;49(6), The role of public health nurses in emergency preparedness and response. Association of State and Territorial Directors of Nursing. Public Health Preparedness Committee 2007 [Online]. Position Paper. l%2010%2029%2007.pdf, (Accessed 2013 November 20). 37.Redmond AD. ABC of Conflict and Disaster. BMJ 2005;330:

9 Sağlık ve Toplum Yıl:24, Sayı: 1 OcakNisan HAMER Afetlerde deneyim paylaşım günleri 1: sağlık personelinin afetlerde yaşadıkları psiko sosyal sorunları ve çözüm önerileri etkinliği. 13 Aralık Ankara. 39.Gülkan P, Balamir M, Yakut A Afet yönetiminin stratejik ilkeleri: Türkiye ve dünyadaki politikalara genel bakış. Ortadoğu Teknik Üniversitesi Afet Yönetimi Uygulama ve Araştırma Merkezi, Ankara Persiridis T, Apostolara P. Critical review transcultural nursing as a theoretical framework in support of disaster n u r s i n g [ O n l i n e ] Av a i l a b l e f ro m : h t t p : / / m a g a z i n e. e n n e. g r / w p content/uploads/2010/11/tomos02_teyxos01engdragged4.pdf, (Accessed 2013 December 20). 41.Olağandışı durumlarda sağlık hizmetleri sağlık çalışanının el kitabı [Online] nd edition. Ankara: Türk Tabipleri Birliği Merkez Konseyi. Erişim: , (Accessed 2013 December 10). 42.Angela H, Su C, Chou F. Disaster psychiatry in Taiwan: A comprehensive review. Journal of Experimental and Clinical Medicine 2012;4(2): Hughes F, Grıgg M, Frıtsch K, Calder S. Psychosocial response in emergency situations the nurse's role. International Nursing Review 2007;54,

Acil Durum ve Afet Yönetiminde İlk Yardımın Önemine İlişkin Küresel Yaklaşım

Acil Durum ve Afet Yönetiminde İlk Yardımın Önemine İlişkin Küresel Yaklaşım Acil Durum ve Afet Yönetiminde İlk Yardımın Önemine İlişkin Küresel Yaklaşım www.kizilay.org.tr www.ilkyardim.org.tr AFETİN TANIMI İnsanlar için fiziksel, ekonomik, sosyal ve çevresel kayıplar doğuran,

Detaylı

Afet Hemşireliği Eğitimi ve Afet Öncesinde Afet Hemşiresinin Görevleri

Afet Hemşireliği Eğitimi ve Afet Öncesinde Afet Hemşiresinin Görevleri DEUHFED 2015, 8(2), 77-85 Afet Hemşireliği Eğitimi 77 Afet Hemşireliği Eğitimi ve Afet Öncesinde Afet Hemşiresinin Görevleri Bilge KALANLAR *, Gülümser KUBİLAY ** Öz Giriş: Hemşirelerin afet sürecinde

Detaylı

ADLİ VAKA SÜRECİNDE HASTA ve AİLE İLE İLETİŞİM

ADLİ VAKA SÜRECİNDE HASTA ve AİLE İLE İLETİŞİM ADLİ VAKA SÜRECİNDE HASTA ve AİLE İLE İLETİŞİM Gamze Varlı Acıbadem Üniversitesi Atakent Hastanesi Çocuk Yoğun Bakım Ünitesi Klinik Eğitim Hemşiresi Sunu Planı Hemşirelik ve hasta/hasta yakınları eğitimi

Detaylı

TÜRKİYE DE İLKYARDIMIN SAĞLIK VE AFET ORGANİZASYONUNA ENTEGRASYONU. Dr. Yavuz Üçkuyu Konya İl Ambulans Servisi

TÜRKİYE DE İLKYARDIMIN SAĞLIK VE AFET ORGANİZASYONUNA ENTEGRASYONU. Dr. Yavuz Üçkuyu Konya İl Ambulans Servisi TÜRKİYE DE İLKYARDIMIN SAĞLIK VE AFET ORGANİZASYONUNA ENTEGRASYONU Dr. Yavuz Üçkuyu Konya İl Ambulans Servisi AFET (Olağan Dışı Durum) l Toplumun tamamı veya belli kesimleri için fiziksel, ekonomik ve

Detaylı

Türk Tıbbi Onkoloji Derneği nin

Türk Tıbbi Onkoloji Derneği nin Türk Tıbbi Onkoloji Derneği nin Kanser Kontrolü ndeki Rolü DR. PINAR SAİP TÜRK TIBBİ ONKOLOJİ DERNEĞİ BAŞKANI Misyonumuz Ülkemizdeki tıbbi onkologların özlük haklarını savunmak, birlikte çalışma kültürünü

Detaylı

BS 8800 İŞ SAĞLIĞI VE İŞ GÜVENLİĞİ YÖNETİM REHBER STANDARDI

BS 8800 İŞ SAĞLIĞI VE İŞ GÜVENLİĞİ YÖNETİM REHBER STANDARDI BS 8800 İŞ SAĞLIĞI VE İŞ GÜVENLİĞİ YÖNETİM REHBER STANDARDI Dr. Handan TOPÇUOĞLU Ph.D. Dr. Şenay ÖZDEMIR Ph.D. İdeal İş sağlığı Ltd.şti. (HS(G)65 BAŞARILI SAĞLIK VE GÜVENLİK YÖNETİM SİSTEMLERİNİ (UK) TEMEL

Detaylı

ALS TANILI HASTALAR İÇİN ERİŞİLEBİLİR; SÜRDÜRÜLEBİLİR VE UYGUN MALİYETLİ BAKIM MODELİ GELİŞTİRME ÇALIŞTAYI 5 6 MAYIS 2016 ANKARA

ALS TANILI HASTALAR İÇİN ERİŞİLEBİLİR; SÜRDÜRÜLEBİLİR VE UYGUN MALİYETLİ BAKIM MODELİ GELİŞTİRME ÇALIŞTAYI 5 6 MAYIS 2016 ANKARA ALS TANILI HASTALAR İÇİN ERİŞİLEBİLİR; SÜRDÜRÜLEBİLİR VE UYGUN MALİYETLİ BAKIM MODELİ GELİŞTİRME ÇALIŞTAYI 5 6 MAYIS 2016 ANKARA ÇALIŞTAYIN AMACI ALS hastalarının yaşam kalitesini geliştirmek ve korumak

Detaylı

Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) Dr. Çağlayan Üçpınar Nisan 2005

Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) Dr. Çağlayan Üçpınar Nisan 2005 Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) Dr. Çağlayan Üçpınar Nisan 2005 Travma Nedir? Günlük rutin işleyişi bozan, Aniden beklenmedik bir şekilde gelişen, Dehşet, kaygı ve panik yaratan, Kişinin anlamlandırma

Detaylı

4. Öğrenim Durumu: Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl. Üniversitesi Psikiyatri Hemşireliği Anabilim

4. Öğrenim Durumu: Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl. Üniversitesi Psikiyatri Hemşireliği Anabilim ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı : Gül (Oban) Dikeç 2. Doğum Tarihi : 08.02.1986 3. Akademik Unvanı : Yardımcı Doçent Doktor 4. Öğrenim Durumu: Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl Hemşirelik Yüksek Okulu Koç Üniversitesi

Detaylı

İSG KÜLTÜRÜ VE EĞİTİM

İSG KÜLTÜRÜ VE EĞİTİM İSG KÜLTÜRÜ VE EĞİTİM DOÇ.DR.SAİM OCAK MARMARA ÜNİVERSİTESİ HUKUK FAKÜLTESİ İSG AMACI Çalışanları Korumak Üretim Güvenliğini Sağlamak (İş gücü kaybını önlemek) İşletme Güvenliğini Sağlamak İSG HAKKI Sağlıklı

Detaylı

ŞUBE MÜDÜRLÜKLERİ GÖREV TANIMLARI

ŞUBE MÜDÜRLÜKLERİ GÖREV TANIMLARI ŞUBE MÜDÜRLÜKLERİ GÖREV TANIMLARI Valilik Makamının 04/11/2015 tarih ve 1260 Sayılı Olur ları kapsamında şube müdürlüklerinin görev tanımları yeniden düzenlenmiştir. Buna göre; I- PLANLAMA VE ZARAR AZALTMA

Detaylı

Engelleri Kaldıralım. Sağlık Kurumlarının Engelli Hastaların Bakımındaki Rol ve Sorumlulukları

Engelleri Kaldıralım. Sağlık Kurumlarının Engelli Hastaların Bakımındaki Rol ve Sorumlulukları Engelleri Kaldıralım Ülkemizde kentsel yaşam çevreleri fiziksel yaşam düzenlemelerin yetersizliği ve çeşitli engeller nedeniyle engelliler tarafından yeterince kullanılamamaktadır. Engellilerin toplum

Detaylı

İş Yerinde Ruh Sağlığı

İş Yerinde Ruh Sağlığı İş Yerinde Ruh Sağlığı Yeni bir Yaklaşım Freud a göre, bir insan sevebiliyor ve çalışabiliyorsa ruh sağlığı yerindedir. Dünya Sağlık Örgütü nün tanımına göre de ruh sağlığı, yalnızca ruhsal bir rahatsızlık

Detaylı

Hasta Merkezli Standartlar - Hastaların Bakımı (COP)

Hasta Merkezli Standartlar - Hastaların Bakımı (COP) Hasta Merkezli Standartlar - Hastaların Bakımı (COP) Bir sağlık kuruluşunun temel hedefi hasta bakımıdır. Hastaların benzersiz ihtiyaçlarını destekleyen ve bunlara cevap veren bir ortamda en uygun bakımın

Detaylı

Psikolog Dr. Nedret ÖZTAN nedretoztan@gmail.com. Yüksek Lisans, Psikoloji, Catholic University of America, Washington, D.C., 1979.

Psikolog Dr. Nedret ÖZTAN nedretoztan@gmail.com. Yüksek Lisans, Psikoloji, Catholic University of America, Washington, D.C., 1979. Psikolog Dr. Nedret ÖZTAN nedretoztan@gmail.com EĞİTİM Doktora, Klinik Psikoloji, Ankara Üniversitesi, 1996. Yüksek Lisans, Psikoloji, Catholic University of America, Washington, D.C., 1979. Lisans, Sosyoloji,

Detaylı

Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Hemşirelik Koç Üniversitesi HYO 2008 Y. Lisans Hemşirelikte Yönetim Doktora Hemşirelikte Yönetim

Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Hemşirelik Koç Üniversitesi HYO 2008 Y. Lisans Hemşirelikte Yönetim Doktora Hemşirelikte Yönetim Uzm. Hemşire Begüm Yalçın Doğum Tarihi: 12.02.1985 beyalcin@ku.edu.tr Eğitim Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Hemşirelik Koç Üniversitesi HYO 2008 Y. Lisans Hemşirelikte Yönetim Doktora Hemşirelikte Yönetim

Detaylı

www.ankaraisguvenligi.com

www.ankaraisguvenligi.com İş sağlığı ve güvenliği temel prensiplerini ve güvenlik kültürünün önemini kavramak. Güvenlik kültürünün işletmeye faydalarını öğrenmek, Güvenlik kültürünün oluşturulmasını ve sürdürülmesi sağlamak. ILO

Detaylı

HEMŞİRELERDE ÇALIŞMA ORTAMI UZM. HEM. HANDAN ALAN HEMŞİRELİKTE YÖNETİM AD DOKTORA ÖĞRENCİSİ

HEMŞİRELERDE ÇALIŞMA ORTAMI UZM. HEM. HANDAN ALAN HEMŞİRELİKTE YÖNETİM AD DOKTORA ÖĞRENCİSİ HEMŞİRELERDE ÇALIŞMA ORTAMI UZM. HEM. HANDAN ALAN HEMŞİRELİKTE YÖNETİM AD DOKTORA ÖĞRENCİSİ Çalışma hayatı insan yaşamının vazgeçilmez bir parçasıdır. Günün en aktif döneminin yaşandığı çalışma ortamları,

Detaylı

Okul Sağlığına Genel Bir Bakış ve Okul Sağlığında Ruh Sağlığının Yeri. Dr Hilal Tıpırdamaz Sipahi 22 Ekim 2003

Okul Sağlığına Genel Bir Bakış ve Okul Sağlığında Ruh Sağlığının Yeri. Dr Hilal Tıpırdamaz Sipahi 22 Ekim 2003 Okul Sağlığına Genel Bir Bakış ve Okul Sağlığında Ruh Sağlığının Yeri Dr Hilal Tıpırdamaz Sipahi 22 Ekim 2003 Okul dönemi 6-19 yaşlar arasını kapsar, iki dönemdir erken okul yaşı ve prepubesans kızlarda

Detaylı

AFETLERDE SAĞLIK ORGANİZASYONU ÇALIŞMALARI

AFETLERDE SAĞLIK ORGANİZASYONU ÇALIŞMALARI TMMOB AFET SEMPOZYUMU 467 AFETLERDE SAĞLIK ORGANİZASYONU ÇALIŞMALARI Ümit Arslan 1, Turgut Şahinöz 2, Murat Kaya 3 SUMMARY Our country is influenced by all types of disasters more or less. The Ministry

Detaylı

PSİKİYATRİ ÇALIŞANLARINA YÖNELİK ŞİDDET. (Hekime Yönelik Şiddet Görev Grubu) Ön Raporu

PSİKİYATRİ ÇALIŞANLARINA YÖNELİK ŞİDDET. (Hekime Yönelik Şiddet Görev Grubu) Ön Raporu PSİKİYATRİ ÇALIŞANLARINA YÖNELİK ŞİDDET (Hekime Yönelik Şiddet Görev Grubu) Ön Raporu İşyerindeki şiddet; hizmet alan ile verenin kişisel özellikleri ve aralarındaki iletişim işyerinin koşulları, kuralları

Detaylı

aslolan kendine zarar vermemek Horace Wells in ayak izleri sağlık çalışanlarının sağlığı ve refahı

aslolan kendine zarar vermemek Horace Wells in ayak izleri sağlık çalışanlarının sağlığı ve refahı Ruhsal sorunlar söz konusu olduğunda anestezistler nasıl davranmalı? Dr. Mustafa Sercan Mesleki geçmiş Bakırköy RSHH Abant İzzet Baysal Üniversitesi Örgütsel geçmiş Türkiye Psikiyatri Derneği (2. Başkan)

Detaylı

AFET YÖNETĠMĠNDE ÖĞRETMENLERĠN KONUMU (Geçmiş Afetlerden Çıkarılan Dersler)

AFET YÖNETĠMĠNDE ÖĞRETMENLERĠN KONUMU (Geçmiş Afetlerden Çıkarılan Dersler) MEB-JICA OKUL TABANLI AFET EĞĠTĠMĠ PROJESĠ FORMATÖR ÖĞRETMEN EĞĠTĠM PROGRAMI AFET YÖNETĠMĠNDE ÖĞRETMENLERĠN KONUMU (Geçmiş Afetlerden Çıkarılan Dersler) Gülgün Tezgider ACĠL DESTEK VAKFI Eylül 2011 Sunum

Detaylı

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ ANABİLİM DALI TEZSİZ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ ANABİLİM DALI TEZSİZ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ ANABİLİM DALI TEZSİZ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ 1. Yıl - GÜZ DÖNEMİ ZORUNLU DERSLER İş Sağlığı Epidemiyolojisi ISG701 1 3 + 0 6 İş sağlığı ve epidemiyoloji kavramlarının

Detaylı

Erkan KÜÇÜKKILINÇ SAĞLIK HİZMETLERİNDE ÇALIŞAN GÜVENLİĞİ NİN SAĞLANMASINDA, KESİCİ DELİCİ ALET YARALANMASINA KARŞI ÖNLEM ALMANIN ÖNEMİ

Erkan KÜÇÜKKILINÇ SAĞLIK HİZMETLERİNDE ÇALIŞAN GÜVENLİĞİ NİN SAĞLANMASINDA, KESİCİ DELİCİ ALET YARALANMASINA KARŞI ÖNLEM ALMANIN ÖNEMİ Erkan KÜÇÜKKILINÇ SAĞLIK HİZMETLERİNDE ÇALIŞAN GÜVENLİĞİ NİN SAĞLANMASINDA, KESİCİ DELİCİ ALET YARALANMASINA KARŞI ÖNLEM ALMANIN ÖNEMİ Sunum Akışı Kesici ve delici alet yaralanmaları Nedenleri ve yaralanma

Detaylı

PROQUEST NURSING & ALLIED HEALTH SOURCE

PROQUEST NURSING & ALLIED HEALTH SOURCE PROQUEST NURSING & ALLIED HEALTH SOURCE ProQuest Nursing & Allied Health SourceTM kullanıcılara hemşirelik, müttefik sağlık, alternatif ve tamamlayıcı tıp ve sağlık alanı ile ilgili daha birçok konuda

Detaylı

Müfredat özeti International General Certificate in Occupational Health and Safety

Müfredat özeti International General Certificate in Occupational Health and Safety Müfredat özeti International General Certificate in Occupational Health and Safety Mart 2011 Müfredat özeti - NEBOSH International General Certificate in Occupational Health and Safety (Mart 2011 spesifikasyonlarına

Detaylı

Doç. Dr. Naile BİLGİLİ Gazi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi

Doç. Dr. Naile BİLGİLİ Gazi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Doç. Dr. Naile BİLGİLİ Gazi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Yaşlı nüfusa ilişkin en önemli sorunlardan biri bakım sorunudur. Yaşlı bakımı çok kapsamlı ve pahalı bir hizmettir. Özellikle 75 yaşın

Detaylı

İŞ YATIRIM MENKUL DEĞERLER A.Ş. İŞ SÜREKLİLİĞİ PLANLAMASI A. AMAÇ

İŞ YATIRIM MENKUL DEĞERLER A.Ş. İŞ SÜREKLİLİĞİ PLANLAMASI A. AMAÇ Sayfa No: 1/7 A. AMAÇ Bu politika, nin deprem, yangın, fırtına, sel gibi doğal afetler ile sabotaj, donanım veya yazılım hatası, elektrik ve telekomünikasyon kesintileri gibi önceden tahmin edilebilen

Detaylı

T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK DOKTORA PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ

T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK DOKTORA PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK DOKTORA PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL (ZORUNLU) SAĞLIK BİLİMLERİNDE KURAM VE MODELLER Sağlık

Detaylı

İŞYERİNDE SAĞLIĞI GELİŞTİRME ve PROGRAM PLANLAMA. Prof.Dr.Ayşe Beşer Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi ayse.beser@deu.edu.

İŞYERİNDE SAĞLIĞI GELİŞTİRME ve PROGRAM PLANLAMA. Prof.Dr.Ayşe Beşer Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi ayse.beser@deu.edu. İŞYERİNDE SAĞLIĞI GELİŞTİRME ve PROGRAM PLANLAMA Prof.Dr.Ayşe Beşer Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi ayse.beser@deu.edu.tr 1 HEDEFLER.Sağlığı, koruma ve geliştirme kavramlarını bilme İşyerlerinde

Detaylı

AFET DURUM İYİLEŞTİRME PLÂNLAMASINDA GÖNÜLLÜ KAYNAKLARIN YÖNETİMİ

AFET DURUM İYİLEŞTİRME PLÂNLAMASINDA GÖNÜLLÜ KAYNAKLARIN YÖNETİMİ TMMOB AFET SEMPOZYUMU 323 AFET DURUM İYİLEŞTİRME PLÂNLAMASINDA GÖNÜLLÜ KAYNAKLARIN YÖNETİMİ Hikmet İskender 1, Nihan Erdoğan 2 SUMMARY The services provided by the voluntary resources have great importance

Detaylı

MEDİKAL TURİZM: HEMŞİRENİN YENİ ROLÜ VE DURUMU

MEDİKAL TURİZM: HEMŞİRENİN YENİ ROLÜ VE DURUMU MEDİKAL TURİZM: HEMŞİRENİN YENİ ROLÜ VE DURUMU Yard.Doç.Dr.Ayşe ÇEVİRME Sakarya Üniversitesi Sağlık Yüksekokulu IV.Uluslararası Sağlık Turizmi Kongresi 28-31 Ekim 2011.İstanbul MEDİKAL TURİZM: HEMŞİRENİN

Detaylı

Ulaştırma Sektöründe Riskten Korunma Stratejileri Küresel Gelişmeler ve Yeni Trendler. 2015 SMM Bilişim. Tüm Hakları Saklıdır.

Ulaştırma Sektöründe Riskten Korunma Stratejileri Küresel Gelişmeler ve Yeni Trendler. 2015 SMM Bilişim. Tüm Hakları Saklıdır. Ulaştırma Sektöründe Riskten Korunma Stratejileri Küresel Gelişmeler ve Yeni Trendler 1 İçerik Ulaşım Sektörünün Yapısı Ulaşım Sektöründe Yeni Risk Algısı Ulaşım Sektörüne Özgü Kurumsal Risk Yönetimi Türkiye

Detaylı

İSG Yönetim Sistemi Prensipleri

İSG Yönetim Sistemi Prensipleri İSG Yönetim Sistemi Prensipleri Taahhüt ve politika Planlama Uygulama ve Çalıştırma Kontrol ve Düzeltici Faaliyet Yönetimin Gözden Geçirmesi ISO 18001 Awareness Training Ders 4 İSG ve OHSAS 18001 1 4.1

Detaylı

Risk Değerlendirmesi ve Yönetimi

Risk Değerlendirmesi ve Yönetimi Risk Değerlendirmesi ve Yönetimi 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu İşveren, iş sağlığı ve güvenliği yönünden risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmakla yükümlüdür. 6331 sayılı İş Sağlığı ve

Detaylı

Böbrek Hastalıklarında Yaşanan Ruhsal Sıkıntılar; Yaşamı Nasıl Güzelleştirebiliriz? Prof.Dr.Oğuz Karamustafalıoğlu Üsküdar Üniversitesi

Böbrek Hastalıklarında Yaşanan Ruhsal Sıkıntılar; Yaşamı Nasıl Güzelleştirebiliriz? Prof.Dr.Oğuz Karamustafalıoğlu Üsküdar Üniversitesi Böbrek Hastalıklarında Yaşanan Ruhsal Sıkıntılar; Yaşamı Nasıl Güzelleştirebiliriz? Prof.Dr.Oğuz Karamustafalıoğlu Üsküdar Üniversitesi Hangi Böbrek Hastalarına Ruhsal Destek Verilebilir? Çocukluktan yaşlılığa

Detaylı

Belediyelerin Kütüphane ve Arşiv Hizmetleri Uluslararası Sempozyumu Sonuç Bildirgesi

Belediyelerin Kütüphane ve Arşiv Hizmetleri Uluslararası Sempozyumu Sonuç Bildirgesi Türk Kütüphaneciliği 30, 2 (2016), 277-281 Belediyelerin Kütüphane ve Arşiv Hizmetleri Uluslararası Sempozyumu Sonuç Bildirgesi Final Declaration of International Symposium on Library and Archive Services

Detaylı

Doç. Dr. Fatih Öncü. Bakırköy Prof. Dr. Mazhar Osman Ruh Sağlığı ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi

Doç. Dr. Fatih Öncü. Bakırköy Prof. Dr. Mazhar Osman Ruh Sağlığı ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi Doç. Dr. Fatih Öncü Bakırköy Prof. Dr. Mazhar Osman Ruh Sağlığı ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi Psikolojik taciz Bedensel Ruhsal Bedensel ve ruhsal Çalışma hayatında mobbing veya psikolojik

Detaylı

Afet Sonrası İyileştirme Planı

Afet Sonrası İyileştirme Planı Afet Sonrası İyileştirme Planı 13 Ocak 2015 Türkiye'nin Afet Risk Yönetimi 17. Yuvarlak Masa Toplantısı ODTÜ hasan.coban@kalkinma.gov.tr 1 2 Rapor Edilen Afetlerin Sayısı Dünyada 1900-2011 yılları arasında

Detaylı

HEMATOPOETİK KÖK HÜCRE TRANSPLANTASYONUNDA HEMŞİRENİN ROLÜ. Nevin Çetin Hacettepe Üniversitesi Pediatrik KİT Ünitesi

HEMATOPOETİK KÖK HÜCRE TRANSPLANTASYONUNDA HEMŞİRENİN ROLÜ. Nevin Çetin Hacettepe Üniversitesi Pediatrik KİT Ünitesi HEMATOPOETİK KÖK HÜCRE TRANSPLANTASYONUNDA HEMŞİRENİN ROLÜ Nevin Çetin Hacettepe Üniversitesi Pediatrik KİT Ünitesi Hematopoetik kök hücre transplantasyonu hematoloji-onkoloji alanında özel bir daldır

Detaylı

NADİR HASTALIKLAR VE ORPHANET-TÜRKİYE. 2007- sonrası. Prof.Dr. Uğur Özbek Orphanet-Türkiye Koordinatörü İstanbul Üniversitesi, DETAE

NADİR HASTALIKLAR VE ORPHANET-TÜRKİYE. 2007- sonrası. Prof.Dr. Uğur Özbek Orphanet-Türkiye Koordinatörü İstanbul Üniversitesi, DETAE NADİR HASTALIKLAR VE ORPHANET-TÜRKİYE 2007- sonrası Prof.Dr. Uğur Özbek Orphanet-Türkiye Koordinatörü İstanbul Üniversitesi, DETAE Nadir hastalık ve yetim ilaç tanımı Ülkemizdeki durum Nadir hastalıkların

Detaylı

T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK DOKTORA PROGRAMI 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ

T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK DOKTORA PROGRAMI 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK DOKTORA PROGRAMI 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL (ZORUNLU) SAĞLIK BİLİMLERİNDE KURAM VE MODELLER (HEM 701

Detaylı

Dr. rer. nat. Serkan Het Psikolojik Psikoterapist Diplom Psikolog Özgeçmiş Doğum tarihi ve yeri 12.12.1977, Essen

Dr. rer. nat. Serkan Het Psikolojik Psikoterapist Diplom Psikolog Özgeçmiş Doğum tarihi ve yeri 12.12.1977, Essen Özgeçmiş Doğum tarihi ve yeri 12.12.1977, Essen İş Deneyimleri 07/2013 - bugüne kadar Frankfurt am Main şehrinde kendi psikoterapi muayenehanemle yerleşme 05/2008-06/2013 Hamm şehrinde, Psikologlar Eric

Detaylı

Ayşe Devrim Başterzi. Son iki senedir ilaç endüstrisi ve STO ile araştırmacı, danışman ya da konuşmacı olarak herhangi bir çıkar çatışmam yoktur.

Ayşe Devrim Başterzi. Son iki senedir ilaç endüstrisi ve STO ile araştırmacı, danışman ya da konuşmacı olarak herhangi bir çıkar çatışmam yoktur. Ayşe Devrim Başterzi Son iki senedir ilaç endüstrisi ve STO ile araştırmacı, danışman ya da konuşmacı olarak herhangi bir çıkar çatışmam yoktur. Epidemiyoloji ve eğitim mi? Eğitim ve epidemiyoloji mi?

Detaylı

HASTA VE AİLE EĞİTİMİNİN ETKİNLİĞİNİ BELİRLEME İLKAY AKSOY GÜLHANE ASKERİ TIP FAKÜLTESİ EĞİTİM HASTANESİ

HASTA VE AİLE EĞİTİMİNİN ETKİNLİĞİNİ BELİRLEME İLKAY AKSOY GÜLHANE ASKERİ TIP FAKÜLTESİ EĞİTİM HASTANESİ HASTA VE AİLE EĞİTİMİNİN ETKİNLİĞİNİ BELİRLEME İLKAY AKSOY GÜLHANE ASKERİ TIP FAKÜLTESİ EĞİTİM HASTANESİ KONU BAŞLIKLARI Hemşirenin eğitici rolü ve iletişim Hasta ve aile eğitimi Hasta eğitiminin

Detaylı

YETİŞKİNLERDE MADDE BAĞIMLILIĞI DOÇ. DR. ARTUNER DEVECİ

YETİŞKİNLERDE MADDE BAĞIMLILIĞI DOÇ. DR. ARTUNER DEVECİ YETİŞKİNLERDE MADDE BAĞIMLILIĞI DOÇ. DR. ARTUNER DEVECİ CELAL BAYAR ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ PSİKİYATRİ A.D. Madde deyince ne anlıyoruz? Alkol Amfetamin gibi uyarıcılar Kafein Esrar ve sentetik kannabinoidler

Detaylı

BAŞBAKANLIK Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. Türkiye Afet Müdahale Planı

BAŞBAKANLIK Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. Türkiye Afet Müdahale Planı BAŞBAKANLIK Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı Türkiye Afet Müdahale Planı Afet ve Acil Durumlarda Psikososyal Destek Hizmetleri Eğitimi Limak Limra, Kiriş, Antalya 19-22.03.2015 Türkiye Afet Müdahale

Detaylı

T A R K A N K A C M A Z

T A R K A N K A C M A Z T A R K A N K A C M A Z EĞĠTĠM 1996-2003 Indiana University, Bloomington, IN - ABD Doktora Eğitim Programları Müfredat ve Eğitim (Anadal) Eğitim Teknolojileri (Yandal) 1995-1996 Ege Üniversitesi Doktora

Detaylı

Dünyanın En Önemli Sağlık Sorunu: Kronik Hastalıklar. Dr. H. Erdal Akalın, FACP, FIDSA, FEFIM (h)

Dünyanın En Önemli Sağlık Sorunu: Kronik Hastalıklar. Dr. H. Erdal Akalın, FACP, FIDSA, FEFIM (h) Dünyanın En Önemli Sağlık Sorunu: Kronik Hastalıklar Dr. H. Erdal Akalın, FACP, FIDSA, FEFIM (h) Sağlık Sisteminde Karışıklığa Yol Açabilecek Gelişmeler Bekleniyor Sağlık harcamalarında kısıtlama (dünya

Detaylı

Yaşlı Kişiler için Hizmetler

Yaşlı Kişiler için Hizmetler Yaşlı Kişiler için Hizmetler Yaşlı Kişiler için Hizmetler Merri Community Health Services (Merri Toplum Sağlık Hizmetleri), toplum içindeki yaşlı kişilerin günlük bakım ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla

Detaylı

Sizin varlığınız ve katkılarınızla bu alanda önemli çalışmalar yapacağımıza inancımız sonsuz. Mehmet Onarcan Prof. Dr. Ayfer Karadakovan Aynur Dik

Sizin varlığınız ve katkılarınızla bu alanda önemli çalışmalar yapacağımıza inancımız sonsuz. Mehmet Onarcan Prof. Dr. Ayfer Karadakovan Aynur Dik Sayın İlgili, Evde Bakım Derneği ve Ege Üniversitesi Ödemiş Sağlık Yüksekokulu işbirliği ile 12-14 Nisan 2012 tarihlerinde Kuşadası nda gerçekleştirdiğimiz III. Ulusal Evde Sağlık ve Bakım Kongresi ni

Detaylı

Prof.Dr. Nadi Bakırcı Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı A.D.

Prof.Dr. Nadi Bakırcı Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı A.D. Prof.Dr. Nadi Bakırcı Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı A.D. İhmal edilen bir konu olarak iş sağlığı ve güvenliği Bu konuda ihmal edilen bir grup olarak sağlık çalışanları Sağlık hizmeti

Detaylı

ULUSLARARASI SAĞLIK KURULUŞLARI

ULUSLARARASI SAĞLIK KURULUŞLARI ULUSLARARASI SAĞLIK KURULUŞLARI Hanife TİRYAKİ ŞEN İstanbul Sağlık Müdürlüğü İnsan Kaynakları Şube Müdürlüğü Personel Eğitim Birimi 19/11/2012 Aday Memur Eğitimleri-2012 1 ULUSLARARASI SAĞLIK KURULUŞLARI

Detaylı

SAĞLIĞI GELİŞTİRME KAVRAMI

SAĞLIĞI GELİŞTİRME KAVRAMI İŞYERLERİNDE İŞ SAĞLIĞI ve GÜVENLİĞİNİN GELİŞTİRİLMESİNDE İŞYERİ HEMŞİRELİĞİNİN ÖNEMİ ROLÜ KURSU 4 MAYIS 2014 İSTANBUL VII. ULUSLARARASI İŞ SAĞLIĞI ve GÜVENLİĞİ KONFERANSI SAĞLIĞI GELİŞTİRME KAVRAMI Uzm.

Detaylı

Psikososyal Tehlike ve Riskler

Psikososyal Tehlike ve Riskler İşyeri Hekimlerinin Gözünden Psikososyal Tehlike ve Riskler Yrd.Doç.Dr.Çiğdem Vatansever Namık Kemal Üniversitesi İş kaynaklı stres, Avrupalı işletmelerin temel çalışan sağlığı sorunlarından biridir. (ESENER,

Detaylı

Dünyada Pediatri Uzmanlık Eğitimi Yapı ve Organizasyonuna İlişkin Örnekler

Dünyada Pediatri Uzmanlık Eğitimi Yapı ve Organizasyonuna İlişkin Örnekler Dünyada Pediatri Uzmanlık Eğitimi Yapı ve Organizasyonuna İlişkin Örnekler Prof. Dr. Feyza Darendeliler İstanbul Üniversitesi, İstanbul Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı PUADER

Detaylı

Sivil Toplum Afet Platformu: Soma İçin Bilgi Paylaşımı Toplantısı 21.05.2014

Sivil Toplum Afet Platformu: Soma İçin Bilgi Paylaşımı Toplantısı 21.05.2014 Kurum Adı ÇALIŞMA ALANI NE YAPIYOR NEREDE HEDEF GRUP NE AŞAMADA KAPASITE ve EK BİLGİLER SİTAP adına Hayata Anne Çocuk Vakfı (AÇEV) İnsan Kaynağını Geliştirme Vakfı (İKGV) Bilgi Yönetimi ve Planlama Soma

Detaylı

Özürleri olan Kişiler için Hizmetler

Özürleri olan Kişiler için Hizmetler Özürleri olan Kişiler için Hizmetler Özürleri olan Kişiler için Hizmetler Merri Community Health Services (Merri Toplum Sağlık Hizmetleri) özürü olan kişilerin topluma dahil edilmesinin ve katılımının

Detaylı

Tohum Türkiye Otizm Erken Tanı ve Eğitim Vakfı. Sayın Milletvekili, konusunda kamuoyunda bilinç oluşturmaya gayret etmekteyiz.

Tohum Türkiye Otizm Erken Tanı ve Eğitim Vakfı. Sayın Milletvekili, konusunda kamuoyunda bilinç oluşturmaya gayret etmekteyiz. Sayın Milletvekili, Otizm spektrum bozukluğu (OSB) yaşamın ilk yıllarında ortaya çıkan karmaşık bir nörogelişimsel bozukluk olup belirli davranış ve öğrenme özellikleri ile kendini göstermektedir. Şu an

Detaylı

Üniversite Hastanelerinde Yönetişim. Prof. Dr. Haydar Sur İstanbul Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi

Üniversite Hastanelerinde Yönetişim. Prof. Dr. Haydar Sur İstanbul Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Üniversite Hastanelerinde Yönetişim Prof. Dr. Haydar Sur İstanbul Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Yeni kavram ve yaklaģımlar her yanı sardı İletişim Standart koyma Hesap verebilirlik Haydar Sur

Detaylı

Resmî Gazete YÖNETMELİK. Sağlık Bakanlığından: HEMŞİRELİK YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar. Amaç

Resmî Gazete YÖNETMELİK. Sağlık Bakanlığından: HEMŞİRELİK YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar. Amaç 8 Mart 2010 PAZARTESİ Resmî Gazete Sayı : 27515 YÖNETMELİK Sağlık Bakanlığından: HEMŞİRELİK YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (1) Bu Yönetmeliğin amacı; sağlık hizmeti

Detaylı

Eğiticilerin Değerlendirilmesi. Prof. Dr. Gülşen Kandiloğlu TTB/UDKK- UYEK Kursu,5-10 Kasım 2004 Ankara

Eğiticilerin Değerlendirilmesi. Prof. Dr. Gülşen Kandiloğlu TTB/UDKK- UYEK Kursu,5-10 Kasım 2004 Ankara Eğiticilerin Değerlendirilmesi Prof. Dr. Gülşen Kandiloğlu TTB/UDKK- UYEK Kursu,5-10 Kasım 2004 Ankara 1 Eğiticilerin değerlendirilmesi kritik hassas bir konu Gerekli (Olmazsa olmaz) 2 Eğiticilerin değerlendirilmesi

Detaylı

MİLLİ EĞİTİMDE İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİNİN ÖNEMİ. Rafet ARIKAN, Yasin Dursun SARI Atılım Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, İncek, Ankara

MİLLİ EĞİTİMDE İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİNİN ÖNEMİ. Rafet ARIKAN, Yasin Dursun SARI Atılım Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, İncek, Ankara MİLLİ EĞİTİMDE İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİNİN ÖNEMİ Rafet ARIKAN, Yasin Dursun SARI Atılım Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, İncek, Ankara 1. Genel 2. Genel Eğitim Amacı 3. İSG Eğitim Amacı 4. AB Ülkelerinde

Detaylı

TUĞBA YARDIMCI YARDIMCI DOÇENT

TUĞBA YARDIMCI YARDIMCI DOÇENT TUĞBA YARDIMCI YARDIMCI DOÇENT E-Posta Adresi : tugbayardimci@hotmail.com Telefon (İş) : 3682715588 Telefon (Cep) : Faks : Adres : Sinop Üniversitesi Sağlık Yüksekokulu Hemşirelik Bölümü/Sinop Öğrenim

Detaylı

TÜRKİYE HASTANE AFET PLANI EĞİTİMLERİ HASTANE AFET PLANI (HAP) OPERASYON

TÜRKİYE HASTANE AFET PLANI EĞİTİMLERİ HASTANE AFET PLANI (HAP) OPERASYON TÜRKİYE HASTANE AFET PLANI EĞİTİMLERİ HASTANE AFET PLANI (HAP) OPERASYON Olay Komuta Sistemi HAP Başkanı Operasyon Şefi Alan Yönetimi Tıbbı Bakım Sorumlusu Tehlikeli Madde Direktörü Hastane Ünitesi Acil

Detaylı

T.C. ÜSKÜDAR ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS PROGRAMLARI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL ZORUNLU DERSLER

T.C. ÜSKÜDAR ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS PROGRAMLARI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL ZORUNLU DERSLER T.C. ÜSKÜDAR ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS PROGRAMLARI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL ZORUNLU DERSLER PSH 501 - Ruh Sağlığı ve Psikiyatri Hemşireliği Temelleri

Detaylı

ACOG Diyor ki! HER GEBE TAKİP SÜRECİNDE EN AZ BİR KEZ PERİNATAL DEPRESYON AÇISINDAN TARANMALIDIR. Özeti Yapan: Dr. Semir Köse

ACOG Diyor ki! HER GEBE TAKİP SÜRECİNDE EN AZ BİR KEZ PERİNATAL DEPRESYON AÇISINDAN TARANMALIDIR. Özeti Yapan: Dr. Semir Köse ACOG Diyor ki! HER GEBE TAKİP SÜRECİNDE EN AZ BİR KEZ PERİNATAL DEPRESYON AÇISINDAN TARANMALIDIR. Özeti Yapan: Dr. Semir Köse Perinatal Depresyon gebelik süresince veya gebeliği takip eden ilk 12 ay boyunca

Detaylı

İSG (OHSAS 18001) İSE Faktörleri ve Şartlar

İSG (OHSAS 18001) İSE Faktörleri ve Şartlar İSG (OHSAS 18001) Çalışanların, geçici işçilerin, müteahhid personelin, ziyaretçilerin ve çalışma alanındaki diğer insanların refahını etkileyen faktörler ve şartlar. ISO 18001 Awareness Training Ders

Detaylı

HAFTALIK DERS PLANI. Uzmanlık Modeli. İnsan Hakları Yaklaşımı Engelli Haklarının Gelişimi V. Hafta Özürlülüğün Nedenleri

HAFTALIK DERS PLANI. Uzmanlık Modeli. İnsan Hakları Yaklaşımı Engelli Haklarının Gelişimi V. Hafta Özürlülüğün Nedenleri HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLER FAKÜLTESİ SOSYAL HİZMET BÖLÜMÜ 2011-2012 ÖĞRETİM YILI BAHAR DÖNEMİ SHO 326 ÖZÜRLÜLERLE SOSYAL HİZMET DERSİ ANAHATTI Dersin Sorumlusu: Yrd. Doç. Dr. Gülsüm

Detaylı

Yaşam Sonu Bakımda Kültürel Yetkinlik, Bakım Vericinin Desteklenmesi. Nesibe YEŞİLÇAM

Yaşam Sonu Bakımda Kültürel Yetkinlik, Bakım Vericinin Desteklenmesi. Nesibe YEŞİLÇAM Yaşam Sonu Bakımda Kültürel Yetkinlik, Bakım Vericinin Desteklenmesi Nesibe YEŞİLÇAM Sunu İçeriği Yaşam Sonu Bakım Yaşam sonu bakımda, bakım verici Kültürel Etkinlik Kültürel Yeterlilik Modelleri Vaka

Detaylı

ÇOCUK VE GENÇLİK DESTEK MERKEZİ

ÇOCUK VE GENÇLİK DESTEK MERKEZİ ÇOCUK VE GENÇLİK DESTEK MERKEZİ Projenin Süresi Projenin amaçları Ortaklar Hedef gruplar Nihai Yararlanıcılar 1 Beklenen Sonuçlar 15 ay Genel Amaç: Cinsel istismara uğramış ve bu nedenden dolayı sosyal

Detaylı

NECMETTİN ERBAKAN ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ FAKÜLTESİ HEMŞİRELİK BÖLÜMÜ LİSANS PROGRAMI

NECMETTİN ERBAKAN ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ FAKÜLTESİ HEMŞİRELİK BÖLÜMÜ LİSANS PROGRAMI NECMETTİN ERBAKAN ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ FAKÜLTESİ HEMŞİRELİK BÖLÜMÜ LİSANS PROGRAMI HEMŞİRELİK BİRİNCİ SINIF Birinci Yarıyıl (Güz Dönemi) Mikrobiyoloji-Parazitoloji 2 2 4 Biyokimya 2 0 4 Anatomi

Detaylı

Sayın Bakan, Başbakanlık Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Genel. Kurumu Genel Müdürü, Danışma Kurulu Üyeleri, Kurumların Saygıdeğer

Sayın Bakan, Başbakanlık Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Genel. Kurumu Genel Müdürü, Danışma Kurulu Üyeleri, Kurumların Saygıdeğer Sayın Bakan, Başbakanlık Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Genel Kurumu Genel Müdürü, Danışma Kurulu Üyeleri, Kurumların Saygıdeğer Temsilcileri, Hepinizi saygıyla selamlıyorum, Başbakanlık Sosyal

Detaylı

TRAVMA, AFET VE KRİZ BİRİMİ SOMA SAHA DEĞERLENDİRME EKİBİ ÖN DEĞERLENDİRME RAPORU 16 Mayıs 2014

TRAVMA, AFET VE KRİZ BİRİMİ SOMA SAHA DEĞERLENDİRME EKİBİ ÖN DEĞERLENDİRME RAPORU 16 Mayıs 2014 TRAVMA, AFET VE KRİZ BİRİMİ SOMA SAHA DEĞERLENDİRME EKİBİ ÖN DEĞERLENDİRME RAPORU 16 Mayıs 2014 1. Saha Özeti Türk Psikologlar Derneği, Genel Başkan Prof. Dr. Gökhan Malkoç, Öncü Ekip ve Saha Değerlendirme

Detaylı

Gürkan ÖZEL. Çiğdem Mah. 1557. Sok No:14/10 Balgat 06520 ANKARA (312) 212 3775 (530) 490 0880 rescuemedic@gmail.com

Gürkan ÖZEL. Çiğdem Mah. 1557. Sok No:14/10 Balgat 06520 ANKARA (312) 212 3775 (530) 490 0880 rescuemedic@gmail.com Gürkan ÖZEL Çiğdem Mah. 1557. Sok No:14/10 Balgat 06520 ANKARA (312) 212 3775 (530) 490 0880 rescuemedic@gmail.com Date of Birth : 27.04.1974 Place of Birth : Ankara / TURKEY Marital Status : Married with

Detaylı

YASLANMA ve YASAM KALİTESİ

YASLANMA ve YASAM KALİTESİ YASLANMA ve YASAM KALİTESİ Tufan Çankaya İzmir, 2003 Giriş: Doğal süreç; Doğum, büyüme-gelişme, üreme, ölüm Ölüm, yaşamın hangi döneminde meydana geliyor? Genç ölüm - Geç ölüm Dünya topluluklarına bakıldığında:

Detaylı

Palyatif Bakım Yurtdışı Uygulamaları. Dr. Dilşen ÇOLAK Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Onkoloji Bilim Dalı

Palyatif Bakım Yurtdışı Uygulamaları. Dr. Dilşen ÇOLAK Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Onkoloji Bilim Dalı Palyatif Bakım Yurtdışı Uygulamaları Dr. Dilşen ÇOLAK Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Onkoloji Bilim Dalı Palyatif bakım yaşamı tehdit eden bir hastalıkla; yüz yüze kalan, hasta ve hasta yakınlarının,

Detaylı

İŞ SÜREKLİLİĞİ YÖNETİM SİSTEMİ İÇİN KRİTİK BAŞARI FAKTÖRLERİ

İŞ SÜREKLİLİĞİ YÖNETİM SİSTEMİ İÇİN KRİTİK BAŞARI FAKTÖRLERİ İŞ SÜREKLİLİĞİ YÖNETİM SİSTEMİ İÇİN KRİTİK BAŞARI FAKTÖRLERİ Ali Dinçkan, BTYÖN Danışmanlık İş sürekliliği, kurumun kritik süreçlerinin belirlenmesi, bu süreçlerin sürekliliği için gerekli çalışmaların

Detaylı

Acil Durum Yönetim Sistemi ICS 785 - NFPA 1600

Acil Durum Yönetim Sistemi ICS 785 - NFPA 1600 Acil Durum Yönetim Sistemi ICS 785 - NFPA 1600 Başlarken Acil Durum Yönetim Sistemi Kendilerini acil durumlarda da çalışmaya hedeflemiş organizasyon ve kurumların komuta, kontrol ve koordinasyonunu sağlama

Detaylı

AVUKAT BÜROSU RİSK DEĞERLENDİRME FORMU

AVUKAT BÜROSU RİSK DEĞERLENDİRME FORMU AVUKAT BÜROSU RİSK DEĞERLENDİRME FORMU İşveren Büro Adresi Yapılan İş Çalışan Sayısı Toplam: Hukuki Danışmanlık, Dava ve İcra İşlemleri Takibi Erkek Kadın Çocuk Stajyer Öğrenci RİSK DEĞERLENDİRMESİ YAPILMASININ

Detaylı

Omurilik Yaralanması Sonrası Sosyal Uyum Açısından Tıbbi Rehabilitasyonun Önemi HEM. MEDİHA GÜRGÖZE

Omurilik Yaralanması Sonrası Sosyal Uyum Açısından Tıbbi Rehabilitasyonun Önemi HEM. MEDİHA GÜRGÖZE Omurilik Yaralanması Sonrası Sosyal Uyum Açısından Tıbbi Rehabilitasyonun Önemi HEM. MEDİHA GÜRGÖZE Omurilik Yaralanması Sonrası Sosyal Uyum Açısından Rehabilitasyon Hizmetlerinin Önemi SUNUŞ Tıbbi Rehabilitasyonun

Detaylı

Hemşireliğin Kayıtlara Yansıyan Yüzü

Hemşireliğin Kayıtlara Yansıyan Yüzü Hemşireliğin Kayıtlara Yansıyan Yüzü Yaşam başlangıcından ölümüne kadar, sağlık ve hastalık durumunu anlama, uygun girişimleri planlayarak sorunu çözme sorumluluğuna sahip olan hemşirelik; insanı ele alan

Detaylı

DİŞHEKİMİNİN GENEL SAĞLIKTAKİ ÖNEMİ VE GELECEKTEKİ MİSYONU (Dişhekiminin Kazandığı Yeni Misyonun Çıktıları/Faydaları) ÇALIŞMA GRUBU-1 RAPORU

DİŞHEKİMİNİN GENEL SAĞLIKTAKİ ÖNEMİ VE GELECEKTEKİ MİSYONU (Dişhekiminin Kazandığı Yeni Misyonun Çıktıları/Faydaları) ÇALIŞMA GRUBU-1 RAPORU TDB 20.ULUSLARARASI DİŞHEKİMLİĞİ KONGRESİ MESLEK SORUNLARI SEMPOZYUMU FDI 2020 VİZYONU REHBERLİĞİNDE İSTANBUL DEKLARASYONU (26-27-28 Mayıs 2014 Kuşadası, Aydın) DİŞHEKİMİNİN GENEL SAĞLIKTAKİ ÖNEMİ VE GELECEKTEKİ

Detaylı

Son iki yılda ilaç endüstrisi ve başka kuruluşlarla gelir getirici ilişkim olmamıştır.

Son iki yılda ilaç endüstrisi ve başka kuruluşlarla gelir getirici ilişkim olmamıştır. Son iki yılda ilaç endüstrisi ve başka kuruluşlarla gelir getirici ilişkim olmamıştır. TIP EĞİTİMİNDE SOSYAL PSİKİYATRİ Prof.Dr. Orhan DOĞAN Üsküdar Üniversitesi, İstanbul Tıp eğitiminde psikiyatri Tıp

Detaylı

İSG 5003 İş ve Sağlık İlişkisinde Temel Kavramlar

İSG 5003 İş ve Sağlık İlişkisinde Temel Kavramlar İSG 5003 İş ve Sağlık İlişkisinde Temel Kavramlar Güz 2014 Prof.Dr.O.Alp ERGÖR DEÜ Tıp Fakültesi, Halk Sağlığı AD DEÜ İş Sağlığı Araştırma ve Uygulama Merkezi İSAMER DEÜ Hastanesi Çalışan Sağlığı Birimi

Detaylı

Üniversite Hastanelerinde Meslek Hastalığı Tanısı Çalıştayı. Kurum ve Kuruluşlar Arası İşbirliği Çalışma Grubu Raporu

Üniversite Hastanelerinde Meslek Hastalığı Tanısı Çalıştayı. Kurum ve Kuruluşlar Arası İşbirliği Çalışma Grubu Raporu Kurum ve Kuruluşlar Arası İşbirliği Çalışma Grubu Raporu Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı-ÇSGB İSGGM, Sosyal Güvenlik Kurumu-SGK, Üniversite Hastaneleri Temsilcileri, Meslek Hastalıkları Hastanesi-MHH,

Detaylı

Clayton P, Desmarais L, Winokur G. A study of normal bereavement. Am J Psychiatry 1968;125:168 78. Clayton PJ, Halikes JA, Maurice WL.

Clayton P, Desmarais L, Winokur G. A study of normal bereavement. Am J Psychiatry 1968;125:168 78. Clayton PJ, Halikes JA, Maurice WL. Dr Ali Bozkurt Clayton P, Desmarais L, Winokur G. A study of normal bereavement. Am J Psychiatry 1968;125:168 78. Clayton PJ, Halikes JA, Maurice WL. The bereavement of the widowed. Dis Nerv Syst 1971;32:597

Detaylı

KANSER HASTALIĞINDA PSİKOLOJİK DESTEĞİN ÖNEMİ & DEPRESYON. Uzm. İletişim Deniz DOĞAN Liyezon Psikiyatri Yük.Hem.

KANSER HASTALIĞINDA PSİKOLOJİK DESTEĞİN ÖNEMİ & DEPRESYON. Uzm. İletişim Deniz DOĞAN Liyezon Psikiyatri Yük.Hem. KANSER HASTALIĞINDA PSİKOLOJİK DESTEĞİN ÖNEMİ & DEPRESYON Uzm. İletişim Deniz DOĞAN Liyezon Psikiyatri Yük.Hem. Onkoloji Okulu İstanbul /2014 SAĞLIK NEDİR? Sağlık insan vücudunda; Fiziksel, Ruhsal, Sosyal

Detaylı

Doç.Dr.Yeşim Gürol Yeditepe Üniversitesi Hastanesi Tıbbi Mikrobiyoloji

Doç.Dr.Yeşim Gürol Yeditepe Üniversitesi Hastanesi Tıbbi Mikrobiyoloji Doç.Dr.Yeşim Gürol Yeditepe Üniversitesi Hastanesi Tıbbi Mikrobiyoloji Klinik Mikrobiyoloji Laboratuvarlarında kalite uygulamaları son yıllarda başta ISO 15189 kriterlerinin laboratuvarlarımıza girmesiyle

Detaylı

İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetlerinde İşyeri Hemşireliği. Prof.Dr.Ayşe Beşer Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi ayse.beser@deu.edu.

İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetlerinde İşyeri Hemşireliği. Prof.Dr.Ayşe Beşer Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi ayse.beser@deu.edu. İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetlerinde İşyeri Hemşireliği Prof.Dr.Ayşe Beşer Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi ayse.beser@deu.edu.tr Kültür, inanç Fiziksel çevre SAĞLIK Yaşam koşulları Ekonomik

Detaylı

Kanserli Hasta Yönetiminde Danışman Hemşirenin Rolü

Kanserli Hasta Yönetiminde Danışman Hemşirenin Rolü Kanserli Hasta Yönetiminde Danışman Hemşirenin Rolü Yük. Hem. Gül Şav Özaydemir Danışman Hemşire EUKAM E.Ü.T.F. Radyasyon Onkolojisi ABD XIX. Ege Onkoloji Günleri 6-7 Nisan 2015 İzmir «Kanserle mücadele

Detaylı

* Kuruluşunuzun Adı. 1) STK ya İLİŞKİN BİLGİLER 2) 1. BAĞLANTI KİŞİSİNE İLİŞKİN BİLGİLER. Page 1

* Kuruluşunuzun Adı. 1) STK ya İLİŞKİN BİLGİLER 2) 1. BAĞLANTI KİŞİSİNE İLİŞKİN BİLGİLER. Page 1 1. Hayata Destek Derneği (HDD), Mahalle Afet Gönüllüleri Vakfı (MAG), Mavi Kalem Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Derneği (MK) bir araya gelerek Sivil Toplum Afet Platformunu (SİTAP) kurmak üzere çalışmalara

Detaylı

EVDE BAKIM HİZMETLERİ. Ayşe Güler Aralık 2004

EVDE BAKIM HİZMETLERİ. Ayşe Güler Aralık 2004 EVDE BAKIM HİZMETLERİ Ayşe Güler Aralık 2004 Tanım Bireylere yaşam siklusu içinde, kendi yerleşim alanlarında sağlık hizmeti sağlayan, sağlık bakım sunum sisteminin geniş ve bütüncül bir parçasıdır. Diyabet

Detaylı

AFETLE İLGİLİ ULUSAL VE ULUSLAR ARASI KURULUŞLAR

AFETLE İLGİLİ ULUSAL VE ULUSLAR ARASI KURULUŞLAR AFETLE İLGİLİ ULUSAL VE ULUSLAR ARASI KURULUŞLAR AFETLE İLGİLİ ULUSAL KURUM VE KURULUŞLAR Acil Durum Yönetimini Gerektiren Hallerde Sorumlu Kurumlar Dış Tehdit MGK Gn. Sek. İltica ve Büyük Nüfus Hareketleri

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. Doktora Tez Başlığı: Hemşirelerin verimliliğe ilişkin tutumları ve bir ölçek geliştirme çalışması

ÖZGEÇMİŞ. Doktora Tez Başlığı: Hemşirelerin verimliliğe ilişkin tutumları ve bir ölçek geliştirme çalışması ÖZGEÇMİŞ 1. Adı-Soyadı: NİLGÜN GÖKTEPE 2. Doğum Tarihi: 30.03.1977 3. Unvanı: Öğretim Görevlisi 4. Öğrenim Durumu: Doktora Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Hemşirelik İstanbul Üniversitesi 1998 Yüksek

Detaylı

İK nın Değişen Rolü Beklentiler Çözüm Önerileri. Emre Kavukcuoğlu Mart 2015, İstanbul

İK nın Değişen Rolü Beklentiler Çözüm Önerileri. Emre Kavukcuoğlu Mart 2015, İstanbul İK nın Değişen Rolü Beklentiler Çözüm Önerileri Emre Kavukcuoğlu Mart 2015, İstanbul Rekabetin Değişen Kaynağı Maddi Varlıklar Maddi Olmayan Varlıklar 68% 80% 17% 32% 1975 1985 1995 2010 Kaynak: Ocean

Detaylı

Sağlık Bülteni İLK YARDIM BÖLÜM I

Sağlık Bülteni İLK YARDIM BÖLÜM I Sağlık Bülteni ODTÜ G. V. ÖZEL MERSİN İLKÖĞRETİM OKULU Kasım 2013 İLK YARDIM BÖLÜM I Hayatımız boyunca çeşitli nedenlerle yaralanmalar veya hastalıklarla karşılaşmamız kaçınılmazdır. Yaşamımızın çeşitli

Detaylı

Aile Sağlığı Elemanları ile Mümkün mü? / Özlem Özkan

Aile Sağlığı Elemanları ile Mümkün mü? / Özlem Özkan Aile Sağlığı Elemanları ile Mümkün mü? / Özlem Özkan Gerek Sağlık Bakanlığı tarafından, gerekse bazı bilimsel makalelerin bulgularına dayalı olarak aile hekimliği uygulamasının ekip çalışmasını motive

Detaylı