Bütün Yıldız Bağlı Transformatörlerde Tersiyer Üçyen Sargısı Bulunma') mıdır?

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Bütün Yıldız Bağlı Transformatörlerde Tersiyer Üçyen Sargısı Bulunma') mıdır?"

Transkript

1 GİRİŞ: UDK: : Büün Yıldız Bağlı Transformaörlerde Tersiyer Üçyen Sargısı Bulunma') mıdır? Yazan: B. A. COGBILL Uzun senelerdenberi üçgen bağlı ersiyer sargının yıldız - yıldız bağlı ransformaörlerle, yıldız bağlı oo ransformaörlerde kullanılması praike abik edilen genel bir usul olmuşur. Bu meod üç fazlı çekirdek ipi ransformaörlere de abik edilmişir. Bu eripler praike o kadar yaygın hale gelmişir ki ersiyer sargının bu çeşi ransformaörlerin ehemmiyeli bir parçası olduğu uzun zamandanberi münakaşasız kabul edilmişir. Faka bir çok hallerde ehemmiyei olan ersiyer sargının, ransformaörün içinde kullanılacağı şebekenin karakerisikleri ve bu şebekenin haiz bulunduğu şarlar düşünülmeden her zaman kullanılması lüzumlu ve haâ arzu edilir bir husus mudur? îşe bu yazının gayesi, modern enerji nakil sisemlerinin çalışma şarlarının ve bu sisemlerden bugüne kadar elde edilen ecrübelerin ışığı alında yukarıdaki suallere cevap eşkil edecek elemanların açık bir arzda münakaşasını akdim emekir. Tersiyer Sargının Fonksiyonları : Tersiyer sargının ASA arifi (1) şöyledir: Aşağıdaki maksalar için bilhassa yıldız bağlı ransformaörlerde kullanılan yardımcı bir sargıdır. a) Fondamenal gerilimlerin (birinci harmonik) nör nokasının kaymasını önlemek, Çeviren. Y urdakul ALPARSLAN Y. Müh.-ETİBANK cü harmonik karakerisiklerine önemli esirler icra eder. Bu yüzden sıfır - bileşen ve üçüncü harmonik karakerisikleri eferrualı olarak incelenmelidir. Yukarıdaki karakerisiklere geçmeden evvel ransformaör magneik devreleri ve sargı bağlanı şekillen ekik edilecekir. TRANSFORMATÖR MAGNETİK DEVRELERİNİN BELLİ BAŞLI KARAKTERİSTİKLERİ Açık ve Magneik Devreler : Bazı maddeler diğerlerinden daha çok geçirgenliğe (permeabilıe) ye sahipir; yani bunlar magneik fluks için daha fazla ilekenliğe sahipirler. Boşluk en küçük geçirgenliğe sahip olup bunun değeri CGS birimler siseminde 1 e eşiir. Şu halde amamen açık magneik bir devre elde emek fiziki bakımdan imkânsızdır. Bu yazıda kullanılacak açık ve kapalı magneik devre abirleri aşağıda arif edilmişir: magneik devre : Yüksek geçirgenliğe sahip, magneik fluks için Jcapalı bir devre eşkil eden doymamış çelik nüve. Açık magneik devre: Magneik devrenin mühim bir kısmının CGS siseminde 1 birim geçıngenliğe sahip maddeden ibare'olması hali. b) Transformaörü ve bağlı bulunduğu sisemi aşırı üçüncü harmonik gerilimlerinden korumak, c) Halarda ve oprakaki üçüncü harmonik akım ve gerilimlerinin sebep olduğu elefon girişim (enerferans) ine mani olmak. Bu yazlnın maksalarına uygun olarak ersiyer sargı abirinden sadece üçgen bağlı bir sabilızasyon sargısı anlaşılacak ve bu sargıya bir yük veya kaynağın bağlanmadığı kabul edilecekir. Tersiyer sargı sıfır - bileşen ve üçüncü harmonik akımları için dahili kapalı bir devre eşkil eder ve şebekeler deki sıfır-bil eşen ve üçün- Şekil. 1(A) magneik devre üzerine yerleşirilmiş sargı (B) Şekil : 1 (B) Açık magneik devre üzerine yerleşirilmiş sargı veya açık bir magneik devre kendisi ile ilgili sargıların reakans karakerisiklerine mühim esirler icra eder. Şekil 1 de göserilmiş bulunan A ve B sargıları amamen idenık olsunlar yani sarım sayıları, nakiller ve fiziki ölçüler v.s. ayni olsun. Ayrıca çelik nüvelerde aynı kesie malik olsunlar ve ayni geçirgenliğe sahip maddelerden yapılmış olsunlar. Bu sargılardan biri kapalı bir magneik devre üze- E. M M. 53

2 rinde, diğeri ise açık bir magneik devre üzerindedir. Bu halde ayni sinüsoidal değeri haiz gerilimler bu sargılara abik edilirse B sargısından geçen akım A sargısından geçen akımdan çok daha büyük olacakır. Öyleki bu akımlar arasındaki oran 100 e 1 veya daha büyük nısbee sahip olabilir. Bunun sebebi B nin magneik devresinin relükansının A nın magneik devresinin relükansından çok büyük oluşudur. B sargısına abik edilen gerilime eşi zı bir gerilim yaraabilmek için gerekli magneik fluksun B magneik devresinden geçmesi için daha fazla amper sarımı B sargısında mevcu olmalıdır. Böylece açık ve kapalı magneik devrelere yerleşirilmiş idenik sargıların reakans karakerisikleri değişmiş olur. İlende izah edileceği gibi bazı üç fazlı ransformaörlerin çelik çekirdekleri buna benzer değişikliklere sebep olurlar. im * 1 Büün münakaşalarda neiceye esir emiyeceği için direnç ihmal edilmişir. Üç Fazlı Transformaörlerde Kullanılan Magneik Devreler. Poziif ve Sıfır Bileşen Fluksuna Nazaran Sınıflandırma : Tekik edilen üç fazlı ransformaör ek fazlı müsakil rafolardan meydana gelmiş olabileceği gibi bir ek ünie halinde de olabilir. Bu yüzden ek fazlı ve üç fazlı magneik devreler ayrı ayrı ekik edilecekir. Tek fazlı güç ransformaörlerinde bir kaç çeşi çekirdek eribi mevcuur. Faka bunların hepsi her çeşi magneik fluksa kapalı bir devre arzeiklerınden umumi olarak ayni magneik karakerisiklere sahipirler. Bu yüzden pek basi bir erip olan şekil 1 (A) her ip ek fazlı çekirdekleri emsil için kullanılacakır. Modern güç ransformaörlerinde kullanılan üç fazlı çelik çekirdekler genel olarak üçe ayrılır : (1) üç bacaklı çekirdek ipi (2) üç fazlı manel ipi (3) beş bacaklı çekirdek ipi. (Şekil : 3) Manel ipi çekirdek Şekil 2 de göserilen magneik devre ayni kesii haiz üç bacakan meydana gelmişir. Üs ve al boyunduruklar yaklaşık olarak bacaklarla^ ayni kesie sahipir. Bacaklardaki rafo sargıları amamen simerik olarak eriplenmişir. Aralarındaki iribalar o şekilde yapılmışır ki her üç bacakaki poziif bileşen flukslarının genlikleri birbirine eşi olup birbirlerine nazaran 120 derece faz farkı ile kaydırılmışlardır. Bu yüzden üs ve al boyunduraklarda poziif bileşen fluksların veköriyel oplamı sıfıra eşi olduğundan epe ve al boyundurukları arasında hiç bir poziif bileşen fluks boşlukan devresini kapamaya zorlanmamışır. (Çekirdek konsrüksiyonundaki simerisizlik dolayısiyle yukarıdaki izaha bir akribiye aşır; faka bu yazının gayesi dolayısiyle sisem simerik kabul edilecekir). Diğer bir deyimle her ayakaki poziif bileşen fluksu diğer iki ayakan devresini kapar; bu yüzden üç bacaklı üç fazlı çekirdek poziif - bileşen f luksuna kapalı bir devre eşkil eder. i. 1 E. M. M. 63 (Şekil 2) Üç bacaklı çekirdek (Şekil : 4) Beş bacaklı çekirdek

3 Sıfır - bileşen fluksu için yukarıdaki neice doğru değildir. Tarif olarak sıfır - bileşen fluksları her üç bacaka eşi genliklere sahip oldukları halde aralarında bir faz açısı yokur; hepsi ayni fazda bulunurlar. Bu yüzden bunların oplamı boyunduruklarda sıfır olmaz; aksine her bacakaki fluksun genliğinin üç misli genliğe sahip bir fluksun epe ve al boyundurukları arasında devresini çelik çekirdek dışında kapaması icabeder. Böylece üç fazlı üç bacaklı çekirdek sıfır - bileşen fluksu için açık bir magneik devre eşkil eder. Şekil 3 deki magneik devre manel ipi üç fazlı çekirdek içindir. Trafo sargıları dik göserilen üç ora bacak üzerine yerleşirilmişlerdir. Ora bacakaki sargı sarımlarının yönü veya iribaı diğer iki bacakaki sarımlarınkine ersir. Bu halde her üç fazın fluksları 120 faz farkıyla şekilde göserilen yönleri haiz olacaklardır. Böylece şekilde aralı göserilen kısımlardan dolaşan oplam poziif - bileşen fluksun genliği esas bacakakinin yarısına eşi olacakır. Böylece çekirdek maeryalinden ikisa edilmiş olur. Manel ipi çekirdek poziif - bileşen fluksa kapalı bir devre eşkil eiği gibi sıfır - bileşen fluksada kapalı bir devre eşkil eder. Şekil 3 den görüldüğü gibi eğer sargılar sıfır-bileşen akımları aşıyorsa, her üç esas bacaka sıfır - bileşen fluksları mevcu olacakır. Bu üç fluksun genlikleri eşi olacakır. Al ve üs bacaklardaki flukslar ayni fazda olacakır. Faka ora bacakaki sargının sarılma yönünün diğerlerine nazaran ers olması sebebiyle bu ba-, cakaki fluks diğer bacakaki flukslara nazaran 180 faz farkına sahip olacakır. Böylece herhangi bir zamanda her üç bacakaki sıfır - bileşen fluksları şekil 3 de göserildiği gibi olacakır. Bu şemaya dikka edilirse aralı kısımların esas bacaklardaki sıfır - bileşen fluksun aynini aşıdığı görülür. Halbuki poziif - bileşen flukslar aralı kısımların kesiinin esas bacakların kesiinin yarısına sahip olmasını icabeirmekedir. Bu yüzden sıfır - bileşen akım şiddei normal poziif - bileşen akım şiddeinin yarısından büyük değerlere sahip olursa aralı kısımlar doyma haline girecekir. Bu halde de manel ipi çekirdek sıfır - bileşen fluksu için kapalı bir magneik devre olmakan çıkacakır. Meselâ poziif - bileşen akımın 100 de yüzüne eşi bir sıfır - bileşen akımının aşınması halinde manel ipi çekirdek açık bir magneik devre olur. Beş bacaklı üç fazlı çekirdek amamen üç bacaklı çekirdeğe benzer sadece her iki yanda ilâve ayaklar ve bunlar için gerekli boyunduruklar eklenmişir. Dış ayakların ilâvesinin birinci sebebi poziif - bileşen fluksu için daha az kesili boyunduruklara sahip olabilmekir. Bu beş bacaklı çekirdek sıfır - bileşen fluksu için kapalı bir devre eşkil eder ve sıfır - bileşen magneik karakerisikleri manel ipine çok benzer. Dış ayakların kesii bazı inşaa fakörlerine bağlıdır, ve her zaman esas ayakların kesiinin ayni değildir. Umumiyele dış ayak kesii esas ayak kesiinin yüzde '58 dir. Eğer bu değer kullanılırsa, esas bacaklarda sıfır - bileşen fluksun normal poziif - bileşen fluksunun yüzde 39 unu geçmesi halinde dış bacaklar normal fluks yoğunluğuna sahip olurlar. Böylece beş bacaklı üç fazlı çekirdek manel ipi üç fazlı çekirdeğe nazaran daha az sıfır - bileşen akımında doyar. Üçüncü Harmonik Karakerisikleri: Transformaör magneik devreleri bazı isenmeyen üçüncü harmonik gerilim ve akımlarından doğrudan- doğruya mesuldürler. Bu akım ve gerilimler büün enerji nakil sisemine nüfuz edebilirler. Bu üçüncü harmonik büyüklüklerinden amamen kurulmak imkânsızdır; faka bazı magneik devreler bu hususa diğerlerinden daha az esirlidir. Şekil 1 (A) daki sargıya am bir sinüsoid gerilim abik edilse geçecek akım sinüsoid olamaz. Bu husus Şekil 5 de göserilmişir. ZAHA* (Şekil : 5) Trafo çelik çekirdeklerinin magneik karakerisikleri, Sinüsoidal gerilim ve fluks sınüsoidal olmayan akıma ihiyaç göserir Yüksek geçirgenliğe sahip çelik nüvelerin magneik karakerisikleri linier değildir. Bir başka deyimle fluks ve MMK (Magneomoris kuvve veya amper sarım, ki şekil 5 de akımla göserilmişir.) arasındaki bağını düz bir ha değildir ve mıknaıslama eğrisi adı verilen bir eğridir. Gerçek olarak komple hiserezis eğrileri (çevrimleri) kullanılarak fluks ve MMK arasındaki münasebe kullanılmalıydı; faka bu yazının gayeleri için mıknaıslama eğrisi yeer. E. M. M. 83

4 Tabik edilen gerilim sinüsoidal'dır; çünkü gerilim, fluks değişiminin zaman değişimi ile doğrudan doğruya oranılıdır. Bu hususa grafik çözüm şekil 5. de göserilmişir. Yarım sikli şekil 5. de göserilmiş bulunan akımın harmonik analizi yapıldığında görülür ki bu akım bir fondamenal (birinci harmonik) bileşeni ile fondamenal frekansının ek kalı frekansları haiz akımlardan meydana gelmişir. FondamenaPin frekansı abik, edilen gerilim frekansının aynidir. Akım dalgasında çif dereceli harmonikler mevcu değildir. Harmonik akımların frekansları arıkça genlikleri küçülür. Ele alınan mevzuda asıl problem olan üçüncü harmonikir; diğerleri ihmal edilecekir. Diğer arafan eğer sargıdan geçen akım sinüsoıdal olursa çekirdekeki fluks ve neice olarak sargıdaki gerilim sinüsoid olmayacakır. Bu hususaki çizim şekil 6. da göserilmişir. zamanda her üç çekirdekeki flukslar birbirlerine eşi ve 120 şer derece faz farklarına sahip olacaklardır. Bu halde üçüncü harmonıklerden başka büün harmonikler ihmal edilirse fluks dalgaları şekil 7 (A) da görüldüğü gibi olacaklardır. (Şekil : 6) Çekirdeklerin magneik karakerisikleri. Sinüsoidal akım sinusoidal olmayan fluks ve gerilim yaraır. Yukarıdaki halde de akribiyele fluks ve gerilim, fondamenal ve üçüncü harmonik bileşenlerinden meydana gelmişir. Gerilim eğrisinin fluks eğrisinden çok daha fazla disorsiyona uğradığı görülmekedir. Bu halin sebebi gerilimin, fluksun zamana göre değişimi ile oranılı oluşudur. Eğer fluksun "üçüncü harmonığinin genliği, fluksun fohdamenalinin genliğinin yüzde 10'u ise gerilimin üçüncü harmonığinin genliği, gerilimin fondamenalinin genliğinin yüzde 30'u olur. Fluks dalgasındaki diğer harmonikler de, gerilim dalgasında harmonik seviye fakörlerinin büyüklükleri ile oranılı olarak büyümüş olurlar. Şekil 1 (A) dakî gibi üç sargı simerik olarak nörü izole bir yıldız eşkil edecek şekilde bağlanırlar ve dengeli üç ; fazlı sinüsoidal aknnlar bu sargılardan geçirilirse her çekirdekeki flukslar bir fondamenal ve bir de üçüncü harmonik bileşenlerinden ibare olacakır. Ayni (Şekil : 7) (A) Sinüsoidal olmayan fluksların üç fazlı sisemi, (B) sinüsoidal olmayan üç fazlı sisemin fondamenal ve üçüncü harmonik bileşenleri Şekil 7 (A) da göserilen fluks dalgaları şekil 7 (B) de fondamenal ve üçüncü harmonik bileşenlerine ayrılmışlardır. Fondamenal bileşenlerin genlikleri eşi olup birbirlerinden 120 derece faz farkıyla ayrılmışlardır. Üçüncü harmonik bileşenlerinin de genlikleri aynıdır; faka birbirleriyle aynı fazdadırlar. Böylece poziif-bileşen fluksun üçüncü harmonıkleri sıfır bıleşeninkinden üç misli fazladır. Dengeli üç fazlı akımların üçüncü harmonik bileşenleri üç misli frekanslı sıfır - bileşen akım sisemleri eşkil ederler. Gerilimler için de ayni şey mevcuur. Yukarıdaki açıklama neden üçüncü harmonıklerın zararlı olduklarını, yani sıfır - bileşen mikarları gibi nör nokasının kaymasına sebep olduklarını veya oprak devresinden bir akım akmasına sebebiye verdiklerini izah eder. Bu hal üç fazlı sisemlerde üçün misli harmonikler için doğrudur. Böylece üçüncünden sonra gelen ve.ayni şekilde esir eden harmonik 9 uncu harmonikir; faka genliği çok küçük olduğundan ihmal edilebilir. Yukarıdaki münakaşadan görülür ki üçüncü harmonik mikarları ve karakerisikleri sıfır bileşen mikarları ve karakerisiklerinin praik olarak benzeridir. Şüphesiz fondamenal fre- E. M M. 53

5 kanslı sıfır - bileşen karakerisiklerinden Üçüncü harmonık karakerisiklerine geçerken reakanslarda olduğu gibi frekansın esiri ihal edilecekir. Üç fazlı rafolarda kullanılan çekirdek iplerinin açık veya kapalı magneik devre olma hâlleri aşağıda cevel ide hülâsa edilmişir. Birinci ecrübe için şekil 8 (A) ve 9 (A) da göserildiği gibi ek fazlı gerilim paralel bağlı alçak gerilim sargılarına abik edilmişir. Faz başına sıfır - bileşen empedansı bu halde abik edilen gerilimin oplam akıma bölümünün üç misline eşiir. Şekil 8 (B) ve 9 (B) de göserilen ikinci ecrü- Çekirdek Tipi Poziif - bileşen Fluksu CETVEL Aşağıdaki 1 flukslara nazaran magneik devrenin hususiyeleri Sıfır - bileşen Fluksu 3 üncü Harmonik Fluksu Tek - Faz 3 - Bacaklı, 3 - Faz Açık Açık Manel ipi, 3-Faz * 5-Bacaklı, 3-Faz * * Doyar ve sıfır bileşen poziif bileşenin 100 de yüz değerine erişmeden açık devre olur. TERSİY ER ÜÇGEN SARGISI OLMAY AN Y ILDIZ-Y ILDIZ BAĞLANTILARIN SIFIR-BİLEŞEN EMPEDANS KARAKTERİSTİKLERİ Yıldız - Yıldız bağlı rafoların veya yıldız bağlı oorafoların sıfır - bileşen empedans karakerisikleri üç empedans ölçüsü yapılarak bulunabilir. Ölçüler için lüzumlu bağlanı şeması şekil 8 de, ve ölçülerden alman neicelere göre eriplenen eşdeğer devreler şekil 9 da göserilmişir. A6 AG (Şekil 8) Sıfır-Bileşen empedans ölçüsü : (A) Alçak - gerilim sargısı şelf empedansı (B) Yüksek - gerilim sargısı şelf empedansı (C) Primer ve segonder sargılarının oplam kaçak empedansı (Şekil : 9) Sıfır - Bileşen empedans ölçülerine göre Eşdeğer devrelerinin eribi : (A) Alçak-gerilim sargısı şelf empedansı. (B) Yüksek - gerilim sargısı şelf empedansı, (d) Primer ve segonder sargılarının oplam kaçak empedans. be birinci ecrübenin yüksek gerilim sargıları için abikinden ibareir. Üçüncü es şekil 8 (C) ve 9 (C) de izah edilmişir. Her iki sargıya abik edilen gerilimler E. M. M. 53

6 ayarlanarak alçak gerilim sargılarmdaki MMKlarm ani değerleri (amper-sarım) kendi aralarında ve yüksek gerilim sargılarının MMK larının ani değerleri de kendi aralarında eşi olup alçak gerilim sargılarındakilere zı olacak ve ayni zamanda her bacakaki amper sarım oplamının sıfıra eşi olması emin edilecekir. Böylece bacaklarda faaliye göserecek MMK kalmıyacâkır. Bu şekilde ölçülen empedans primer ve segonder sargıların oplam kaçak empedansıdır. Yüksek gerilim ve alçak gerilim amper sarımlarının kaı suree eşi ve zı olmaları icabeığinden üçüncü ecrübeyi yapmak praik olarak imkânsızdır. Şüphesiz yıldız bağlı sargılar arasındaki kaçak dağılma sıfır - bileşen empedansını bulmak için endirek olarak abik edilen birçok meodlar vardır. Burada gaye sıfır-bileşen empedans karakerisiklerinin ne olduğunu gösermek olduğundan muhelif meodlar münakaşa edilmıyecekir. Yıldız - yıldız bağlı rafoların T monajında sıfır - bileşen eşdeğer empedans devresi hesaplanmasında yukarıdaki ecrübeler kâfi bilgi verirler. üç - fazlı üç - bacaklı çekirdek halinde 0,10 per unı gibi bir değer verecekir. Bu, yüksek gerilim ve alçak gerilim sargıları arasındaki sıfır - bileşen kaçak empedansır. Bu poziif - bileşen kaçak empedansın aynidir; çünkü magneik devre açık veya kapalı olsun çekirdeke MMK mevcu değildir. Ölçülmüş sıfır - bileşen empedansları için 0,7, 0,6 ve 0,1 per uni değerleri alınarak yıldızyıldız bağlı üç bacaklı, üç fazlı rafo için sıfır bileşen eşdeğer devre esis edilmiş ve Şekil 10 (A) da göserilmişir. (A) Üç - bacaklı. Üç - faz Çekirdek : Eğer yıldız - yıldız bağlı bir rafo veya yıldız bağlı oorafo üç-bacaklı üç-faz çekirdeğine sahipse ilk iki sıfır - bileşen ecrübeleri (Şekil 8 (A) ve 8 (B) de düşük empedans değerleri vereceklerdir. Buna sebep sıfır - bileşen fluksuna açık olan magneik devrenin yüksek relükansından gerekli fluksu geçirmek için büyükçe mikarda MMK (amper - sarım) ya ihiyaç olmasıdır. Böylece nominal poziif - bileşen gerilim ve kva baz olmak üzere yüksek gerilim sargıları devresi açık iken alçak gerilim sargısının sıfır - bileşen empedansı 0,7 peruni merebesinde olabilir. Alçak gerilim sargısı açık iken yüksek gerilim sargısının sıfır - bileşen empedansı 0.6 peruni merebesinde olabilir. Üç - bacaklı Çekirdek ipi konsrüksiyonda alçak gerilim ve yüksek gerilim sargılarının sıfır - bileşen şelf - empedansları rafo kazanının esiri alındadır. İçerisinde büün çekirdek ve sargı srükürünu aşıyan ank, sıfır - bileşen büyüklükleri bakımından, rafo içindeki magneik alan ile işbirliği halinde kendi üzerine kısa devre edilmiş ek bir sarım gibi esir eder. Bu yüzden magneik devreyle pek zayıf bir şekilde iribalı olan bu kısa devreli sargı, sıfır bileşen empedanslarının büyüklüklerinin azalmasına sebep olur. Bu hususa fazla bilgi almak için yazının sonunda bildirilen referanslardan 2 ye bakılmalıdır. Nominal poziif - bileşen gerilim ve kva baz olmak üzere üçüncü es yıldız - yıldız' bağlı (B) (ŞeTil. 10) Üç bacaklı üç - faz çekirdeğe sahip yıldız - yıldız Vağh ransformaörün eşdeğer sıfırbılesen devreleri (A) Tersiyer üçgen sargı olmaksızın (B) Tersiyer sargı ile Diğer Tip Çekirdekler : Eğer üç fazlı yıldız - yıldız bağlı sargılar üç fazlı rafolar için kullanılan diğer bir ip çekirdek üzerine yerleşirilmişlerse ilk iki ecrübede elde edilecek sıfır bileşen empedansları üç bacaklıdakine nazaran çok fazla farklı olurlar. Yüksek ve alçak gerilim sargılarının sıfır - bileşen şelf empedansları poziif - bileşen mınnaıslama empedansı merebesinde olurlar. Buna sebep sıfır - bileşen fluksu için magneik devrenin kapalı olması ve relükansın düşmesidir. Böylece alçak ve yüksek gerilim sargılarının yukarıda ölçü meoları göserilen şelf empedansları, nominal poziif - bileşen gerilim ve nominal kva için, 100 per uni değerine erişirler. Gene bu bazlara göre sargılar arasındaki kaçak empedansın değeri üç bacaklı çekirdekekinin akriben ayni, 0.10 per uni olur. Manel ıpı, beş bacaklı çekirdek ipi veya ek fazlı rafolardan müeşekkil üç fazlı yıldız- "yıldız sargılı rafoların eşdeğer sıfır bileşen empedans devreleri şekil 11 (A) da göserilmişir. E M. M. 53

7 (A) (Şekil : il) Manel ipi çekirdeğe sahip yıldız - yıldız bağlı ransformaörün eşdeğer sıfır bileşen devreleri. (A) Tersiyer üçgen sargı olmaksızın (B) Tersiyer sargı ile Yukarıdaki münakaşalardan görülüyor ki üç bacaklı üç fazlı çekirdek üzerine yerleşirilmiş yıldız - yıldız bağlı rafolar (veya yıldız bağlı oorafolar) m sıfır bileşen empedans karakerisikleri ayni bağlanıya sahip faka farklı çekirdekleri olan rafolarınkinden çok farklılık göserirler. En büyük fark şön empedansdadır. TERSİY ER ÜÇGEN SARGISI OLMAY AN Y ILDIZ-Y ILDIZ BAĞLI TRAFOLARIN ÜÇÜNCÜ HARMONİK KARAKTERİSTİKLERİ Üçüncü harmonik karakerisikleri ile ilgili olarak ekik edilecek ehemmiyeli hususlar aşağıda göserilmişir: 1 Üçüncü harmonik faz-nör gerilimleri, 2 Siseme inikal eden üçüncü harmonik akımları, 3 Transformaörün üçüncü harmonik endükif reakansının, hava halarının üçüncü harmonik kapasiif reakansı ile rezonansa gelebilecek kadar yüksek bir değere sahip olabilme şarı. Yukarıda üçüncü - harmonik büyüklüklerinin orijini münakaşa edilmişir. Görülmüşür ki poziif - bileşen büyüklüklerinin üçüncü harmonik bileşenleri üç misli harmoniğe sahip sıfır bileşenlerden başka birşey değildirler. Buna göre poziif - bileşen sinüsoid bir gerilim " izole nörlü yıldız bağlı bir sargının erminallerine abik edilirse, sargılardaki akım üçüncü harmonikleri ihiva emiyecekir. Üçüncüden gayri diğer harmonikler ihmal edilirse, izole nörlü yıldız bağlı sargıdaki akımlar sinüsoidal olmaya zorlanacakır. Bu yüzden fluksda da üçüncü harmonik bulanacak ve sargılarda üçüncü harmonik gerilimleri belirecekir. Böylece faz-nör gerilimlerde mevcu olacak üçüncü - harmonik gerilimleri nör nokasının kaymasına sebeb olacaklardır. Şurası no edilmelidir ki iki faz arası gerilimlerde üçüncü harmonik olmayacakır; çünkü iki ayrı faza ai faz-nör gerilimleri birbirinden veköryel olarak çıkarıldıklarında üçüncü harmonik gerilimi elimine olur. Eğer yıldız bağlı sargıların ve generaörlerın nörü opraklanmış ise üçüncü harmonik akımının akması' için bir devre emin edilmiş olur. Bu halde sargılarda meydana gelen üçüncü harmonik gerilim mezkûr devreden üçüncü harmonik akımın geçmesine sebep olacakır. Bu devre rafonun nör iribaı, oprak, kaynağın nörü enerji nakil haı ve ekrar rafo sargılarından ibareir. Bu akım, nör izole olsaydı meydana gelecek üçüncü harmonik geriliminin eliminasyonunu sağlar, işe oprakan ve halardan geçen üçüncü harmonik akımları elekomünikasyon devrelerine esir ederler. Bu hal bilhassa ek halı, oprak dönüşlü ve enerji nakil halarına paralel giden elefon devreleri için mevzuubahisir. Endükif kuplaj neicesi girişim (enerferans) e sebebiye veren üçüncü harmonik gerilimleri elefon devresinde endüklenir. Ayni zamanda üçüncü harmonik akımı çok hassas olarak ayarlanmış oprak rölelerinin yanlış açmalarına sebeb olur. Generaörün nörü opraklanmamış bile olsa, yıldız bağlı rafo sargılarının nör nokası opraklanmışsa üçüncü harmonik akımı için gene kapalı bir devre mevcu olur. Toprak ile hava haları arasında küçük kapasie mevcuur. Bu devre rafo sargıları, oprak ve oprak ile hava haı arasındaki pekyüksek değerli üçüncü harmonik kapasiif reakansı üzerinden rafo sargıları uçlarına ulaşır. Eğer rafo sargılarının üçüncü harmonik endükif reakansı çok büyük olursa hava haının üçüncü harmonik kapasiif reakansı ile seri bir rezonans devresi eşkil eder ve ehlikeli gerilimlerin husule gelmesine sebeb olur. Bu hususa am bu münakaşa için referans 3 e bakmalıdır. ÜÇ-FAZLI ÜÇ-BACAKLI ÇEKİRDEKTEN FARKLI ÇEKİRDEKLER HALİ Üç fazlı ransformaör magneık devrelerinin üçüncü harmonik karakerisiklerini ekik için eşdeğer devreler kullanmak çok uygundur. Tek faz esasına göre manel ipi üç fazlı çekirdek (veya beş bacaklı çekirdek, veya ek fazlı rafolardan meydana gelmiş, oplam rafo çekirdek devresi) Şekil 12 d göserildiği gibi eşdeğer bir devre ile emsil edilebilir. 8 E. M. M. 53

8 (Şekil 12) Tek Faz Esasına göre Manel ipi uç faz çekirdeğin eşdeğer magneık devresi (Şekil 13) Tek Faz esasına göre üç bacaklı üç-faz çekirdeğin eşdeğer magneik devresi. Magneik devre üç parçada müalâa edilmişir. Bir parça rafo sargıları arafından ihaa edilmekedir. Bu kısım yüksek permeabihesı olan çelik nüvedir, ve relukansı gaye azdır; faka maeriyalin linier olmayan karakerisiği dolayısıyla relükans fluksun bir fonksiyonudur. Bu relükans şekil 12 de R (< ) ile emsil edilmişir. Magneik devrenin diğer bir kısmı sargılar arafından çevrelenmemiş olan kısımdır. Bu kısım da lınıer olmayıp bir öncekine nazaran az bir değere sahipir ve R'Gj!>) ile göserilmişir. Magneik devrenin üçüncü parçası R'(< ) ile paralel olan «Hava» dönüş yoludur. Bunun permeabıliesı birdir ve değeri R (< ) " ve R'(< ) ye nazaran çok yüksekir., Devrenin bu parçasının relukansı R A ile göserilmişir. Devreyi amamlamak için MMK kaynağını emsil emek üzere bir generaör ihal edilmişir. Bu generaor gerçeke mıknaıslama akımını aşıyan rafo sargısıdır. Nörü izole yıldız bağlı üç fazlı ıdenik sargıların manel ıpı çekirdeğin esas bacakları üzerine yerleşirildiklerini farzedelim. Nör izole olduğu için üçüncü harmonik akımları bu sargılardan akamıyacakır. Bu yüzden üçüriüden başka diğer harmonikler ihmal edilir ve poziif - bileşen gerilim sargıların uçlarına abik edilirse sadece fondamenal frekansa sahip akım akacakır. Bu halde şekil 12 deki fluks generaörü sinüsoidal MMK üreecekir. R(< ) ve R'(^) nün linier olmayan karakerisikleri dolayısıyla «ve <f)' fluksları sinüsoidal olmıyacak ve üçüncü - harmonik bileşeni ihiva edecekir. ^>A fluksu RA nın R'(<pye nazaran çok büyük bir değere sahip, olması dolayısıyla, çok küçük bir değere sahip olacak ve sinüsoidal olacakır. Her üç sargı boyunca hasıl olan gerilimler, < nin zamana nazaran değişimi ile oranılı olduklarından ve <f> üçüncü harmonik bileşeni ihiva eiğinden, üçüncü harmonik bileşenine sahip olacaklardır. Böylece faz-nör gerilimleri sinüsoidal olmayacak ve üçüncü harmonik bileşeni ihiva edecekir. Bilhassa, bu üçüncü harmonik volajının genliği, birinci harmonik faz-nör geriliminin genliğinin % 601 civarında gibi yüksek bir değere sahipir. Buna sebep manel ipi çekirdeğin üçüncü harmonik fluksu için kapalı bir devre eşkil emesi ve bu ip fluksa pek küçük bir relükans gösermesidir. Bu halde üçüncü harmonik fluksu genliği birinci harmonik (fondamenal) fluksu genliğinin akriben % 20 sidir. Gerilim genliğinin % 60 a çıkması sebebi üçüncü harmonik frekansı, fondamenal frekansın üç misli olmasıdır. Eğer manel ipi çekirdek üzerine yerleşirilmiş yıldız bağlı sargıların nörü opraklanırsa, ha ucundan oprağa üçüncü harmonik erapedansları çok büyük olur, çünkü magneik devre üçüncü harmonik fluksuna kapalıdır. Eğer -nominal poziif bileşen volaj ve kva baz olmak üzere -fondamenal sıfır- bileşen empedansı 100 per uni ise üçüncü harmonik sıfır bileşen empedansı 300 per uni olur. Muhemelen bu değer hava haının sıfır bileşen üçüncü harmonik kapasiif reakansı ile seri rezonansa gelip ehlikeli gerilimler meydana geirecekir. Eğer rafo sargılarının nörünün opraklanmasına ilâve olarak kaynağın nörü de opraklanmışsa üçüncü harmonik akım için düşük bir empedans devresi hazırlanmış olur. Umumiyele üçüncü harmonik akımının büyüklüğü çekirdekeki üçüncü harmonik fluksunu dolayısiyle faz-nör gerilimindeki üçüncü harmonıği elimine emeye kâfidir. Faka halardaki ve oprakaki üçüncü harmonik akımı elefon girişim (enerf erans) ine sebeb olur. Üç-bacaklı, üç-faz çekirdek hali: Tek fazlı esasa göre, üç-bacaklı üç faz çekirdeğinin eşdeğer magneik devresi bir farkla manel ipindekinin ayni gibi göserilebilir. Bu ip magneik devre poziif - bileşen fluksun üçün- E. M M. 53

9 cü - harmoniğine açık olduğundan, üçüncü-harmonik iluks eşdeğer devrede R'(< ) den geçmiyecekir. Bu yüzden şekil 13 de R'(< ) devresine bir filre konulmuşur. Filrenin poziif - bileşen fluksun fondemenal bileşenine hiç bir relükans gösermediği ve üçüncü - Harmonik bileşenine de sonsuz relükans göserdiği kabul edilmişir. Eğer şekil 13 de bir fluks generaörü ile sinüsoidal bir MMK devreye abik edilir ve evvelâ RA sonsuz farzedilirse <, < 'ye eşi olacakır. Ve bu flukslar sadece sinüsoidal fondamenal frekans fluksundan ibare olacaklardır. Faka R (< > ve R'(< ) linier olmadıklarından bunların içinden geçecek sinüsoidal fluks, dolayısıyla bunlar için gerekli MMK üçüncü harmonik ihiva emelidir. Üçüncü harmonik MMK yi karşılayacak zı esir generaör arafından isihsal edilmiyecekir. Çünkü generaörün MMK sının Sinüsoidal olduğu kabul edilmişi. Bu halde ancak filre de zı üçüncü - harmonik MMK hasıl olacakır. Ayni zamanda bunun bir kısmı R (< ) deki üçüncü - harmonik MMK ya zı MMK yaraacak şekilde RA da mevcu olacakır. Hakikae R A Çok büyük; faka sonsuz değildir, ve kendisinde mevcu olan MMK gaye küçük mikarda üçüncü harmonik fluksunun içerisinden geçmesini sağlar. Bu yüzden rafo sargılarının ihaa eiği < fluksu çok az mikarda üçüncüharmonik bileşeni ihiva eder. Burada <, < ' ve (f, \ nın oplamlarına eşir. ' Neice olarak, sargılarda gaye küçük genlikli üçüncü harmonik gerilimi bulunması dolayi3iyle, yıldız bağlı sargıların faz-nör' gerilimleri saf sinüsoid olmayacak pek az üçüncü harmonik ihiva edecekir. Bu halde faz-nör gerihmlerindeki üçüncü - harmonığin genliği birinci harmoniğın genliğinin 100 de bir veya ikisi kadar olur. Bu mikar diğer herhangi bir ip çekirdek kullanıldığında hasıl olan % 60 civarında genlıkli üçüncü harmonik geriliminden pek çok azdır. Mağneik devresinin üçüncü harmonik fluksuna açık olması dolayısıyla, üç bacaklı çekirdek üzerine yerleşirilmiş yıldız bağlı sargıların nörü opraklandığı zaman rafo erminalinden nöre olan üçüncü harmonik empedansı çok azdır. Eğer nominal poziif bileşen gerilim ve nominal kva baz olmak üzere fondamenal sıfır bileşen empedansı 0,6 per uni ise, üçüncü-harmonik sıfır bileşen empedansı 118 per uni olur. Bu değer hava halarının üçüncü harmonik kapasiif reakansından çok düşükür. Bu yüzden bir rezonans ehlikesi olmayacak ve neicede ehlikeli gerilimler doğmayacakır. 10 Eğer rafoların nörünün opraklanmasına ilâve olarak, kaynağında nörü opraklanmış ise halarda ve oprakda üçüncü harmonik akımları mevcu olacak ve faz-nör gerilimlerindeki üçüncü harmonik bileşeni amamen kaybolacakır. Bu halde halarda ve oprakaki üçüncü harmonik akımları diğer çeşi çekirdeklere nazaran daha az olur. Faka bu akım bile müsai olmayan şarlarda elefon girişim (enerferans) ine sebeb olur. ÜÇGEN BAĞLI TERSİY ER SARGININ TESİRLERİ Eğer şimdiye kadar münakaşa edilen rafolara üçgen bağlı bir ersiyer sargı ilâve edilirse çekirdek ipleri dolayısıyla hasıl olan karakerisik farkları praik olarak giderilir. Çünkü üçgen bağlı sargı, sıfır -bileşen ve üçüncüharmonik gerilimleri için az empedanslı bir kapalı devre eşkil eder. Bu yüzden üçgen bağlı sargı mevcu olsukça mağneik devrenin açık veya kapalı olması pek az esiri haizdir. Meselâ, üzerinde üçgen bağlı sargıda bulunan manel ipi çekirdek üzerindeki yıldız bağlı sargıya sıfır - bileşen geılimi abik edilirse, ölçülen empedans üçgen ve yıldız sargıları arasındaki empedans olur. Bu hal amamen bir sargıya gerilim abik edildiğinde diğer sargının kısa devre edilişinin aynidir. Her iki halde de çekilen akım çok büyük ve neice olarak empedans 0 05 per uni merebesinde bir değere sahip ojacakır. Eğer üçgen sargı mevcu olmasaydı bu halde ölçülen empedans 100 per uni merebesinde olacakır. Genel olarak, üçgen,bağlı sargı mevcu oldukça mağneik devre nasıl olursa olsun yukarıdaki neiceler alınacakır. Böylece Şekil 10 (A) ve 11 (A) da göserilen sıfır - bileşen eşdeğer devreleri üçgen sargının ihali ile şekil 10 (B) ve 11(B) deki hali alırlar. Praik,maksalar için şekil 10(B) ve 11(B) aralarında pek az fak vardır. Ayni arzda üçgen bağlı ersiyer sargı, üçüncü harmonik gerilimine az empedanslı kısa devre edilmiş bir devre olarak gözükür. Böylece ersiyer sargı kullanılırsa üçüncü harmonikler sisemden kaybolmuş olur. Bu duruma rafoların değişik karakerli mağneik devreleri esir emez. TERSİY ER ÜÇGEN SARGILAR LÜZUMLU MUDUR? Yıldız - yıldız bağlı rafolarla yıldız bağlı oorafolarda üçgen bağlı ersiyer sargının mevcu olup olmadığına göre 'karakerisiklerinin niçin ve nasıl değişikleri yukarıda izah edilmişir. Kullanılan çekirdek ipine göre ersiyer sargının esirleri farklı olur. Eğer çekirdek üç-bacaklı ise ersiyer sargının mevcu olmaması ile göze çarpan karakerısiklerdeki değişim pek büyük olmaz. Diğer arafan eğer başka bir ip çekirdek kullanılırsa değişikler oldukça büyük olur. E. M. M. 53

10 Her hangi bir halde ersiyer sargının mevcu olup olmaması, rafonun içinde kullanılacağı siseme, meydana gelecek sıfır bileşen ve üçüncü harmonik karakerisiklerinin yapacağı esirle kararlaşırılır Büün haller için ersiyer sargı ehemmiyeli değildir. Eğer rafonun, içinde kullanılacağı sisem bir büün icra emiyor ise, bu sargının kullanılması için bir lüzum yokur. Bu yüzden ersiyer sargının ihmal edilip edilemiyeceği amamen sisem mühendisine kalmışır. Onun da böyle bir karara varabilmesi için sadece rafo imalâçısı arafından verilebilecek rafo karakerisiklerine sahip olması icabeder. Önceden açıklandığı gibi ersiyer sargının mulak suree ehemmiyeli olduğuna dair umumî bir emayül vardır ve bu hususu göserecek deliller meydandadır. Üç - fazlı sisemlerde kullanılan ilk rafolar ek fazlı ünielerle eşkil olunuyordu. Bu yüzden üç fazlı rafolar, sıfır - bileşen ve üçüncü harmonik bakımından, ek fazlı rafoların karakerisiklerine sahip olmuşlardır. İlk zamanlarda yükler iyi dengeli değil idi, bu yüzden sıfır - bileşen empedansının kabil olduğu kadar alçak olması arzu ediliyordu. Ve o zamanda bir çok elefon devreleri ek elli oprak dönüşlü olup, elefon devrelerindeki gürülüyü yok emek için kullanılan esisa da bugünküne nazaran çok kaba idi. Aynı zamanda bugünküne nisbele röleler, üçüncü harmonikler ve poziif, negaif, sıfır bileşenler hakkında bilgi ipidai idi. Bu yüzden çok emin bir meod olan ersiyer sargının üç -fazlı yıldız - yıldız sargılarda kullanılması iyice benimsenmişi. Şüphesiz o zamanlar ersiyer sargının kullanımaması bazı hususi hallerde ciddi güçlüklere sebebiye vermişi. Ve güçlüklere nelerin sebep olduğu anlaşılmayıp, ersiyer sargının sıkınıyı giderdiği görülmüşü. İşe böylese ersiyer sargının büün yıldız - yıldız bağlı sargılarda kullanıması üniversal, abiî bir praik haline geldi. Eğer problem amamen anlaşılmış olsaydı, üç fazlı çekirdek ipi nüveler için bazı hallerde ersiyer sargıların ihmal edilmesinin bir zorluk yaramıyacağı görüleceki. Bu müalâa bugünkü şarlar içinde bilhassa daha büyük hak kazanmışır. Şöyleki: 1. Bugün büyük şebekelerde esas enerji nakil haları ile beslenen yükler kırk elli sene evvelki yüklere nazaran çok daha fazla dengelidir. Bu yüzden ersiyer sargının ihmali ile sisemin sıfır - bileşen empedansının büyümüş olması esirli olmaz; çünkü yüklerin dengeli olması ile normal işlemede praik olarak sisemde sıfır bileşen akımı bulunumayacakır 2. Bugün elefon girişimi (enerferans) hâdisesi seneler evvelki gibi ciddi değildir. Telefon devrelerindeki oprak dönüşü yerine meal veya kablo dönüşü kullanılmışır. Ve elefon esisaı elli sene evvelkine nazaran çok mükemmeldir. Arık normal olarak enerji nakil haları da elefon haları ile ayni geçi hakkını kullanmamakadırlar. 3. Röle ve koruma bakımından geçmişe ciddi meseleler oraya çıkaran şarlar arık bugün mevcu değildir. Çünkü rölelerin gelişirilmesi ile gaye hassas olarak akım ve gerilim bileşenleri ayrılabilmeke ve böylece şebekelere kumanda imkânları armış bulunmakadır. Gelişen eknoloji ve değişen şarlar ile ersiyer sargının büün hallerde kullanılması düşüncesinin bugün modası geçmişir. Bu hal bazı elekrik kumpanyaları arafından anınmış ve olnar saın aldıkları yıldız - yıldız bağlı rafolarda ersiyer sargıdan sarfınazar emişlerdir. Bu eripe kullanılan rafolara dair bir kısım lise aşağıdadır : 1 FOA (Cebrî yağ, cebrî hava soğumalı); Max KVA; 129 kv nörü opraklı yıldız/13.8 kv nörü izole yıldız. 2 FOA; Max KVA; 164 kv nörü opraklı yıldız/130 kv nörü opraklı yıldız. 3 FOA; KVA 132 kv nörü opraklı yıldız/66 kv nörü opraklı yıldız 4 OA/FA (Kendi kendine ve cebrî hava soğumalı); Max KVA; 34,5 kv nörü opraklı yıldız/13.8 kv nörü opraklı yıldız. 5 OA/FA; Max KVA; 22 kv nörü izole yıldız/11 kv nörü izole yıldız. 6 OA (Kendi kendine.soğumalı); KVA; 29 kv nörü opraklı yıldız/6 kv opraklı yıldız. 2, 3, 4 ve 6 No. dakiler ooransformaörlerdir. Büün bu ünieler üç - bacaklı üç - faz çekirdeklidirler. Yukarıdakilerın hiç biri enerji nakil şebekesi ve muhabere devrelerinde bir zorluk yaramamışlardır. Yalnız ersiyer sargıya sahip olmayan oorafoların, nörü opraklanmamış ise şimdiye kadar zikredilmeyen bir hususun daha ekik edilmesi icap eder. Bu faz - oprak arızalarında nörü nokasının kayması problemidir. Bu hususa 4 ve.5 No. hı/ referanslar ekik edilmelidir. UMUMİ NETİCELER Yukarıdaki münakaşa aşağıdaki neicelerle hülâsa edilmişir : 1 Eğer üç-bacaklı üç faz çekirdek ipi konsrüksiyon kullanılırsa, üçgen bağlı ersiyer sargı yıldız - yıldız bağlı rafolar ile, yıldız bağlı oorafolarda bir çok hallerde ihmal edilebilir. E. M. M. 5» 11

11 Diğer ip çekirdek konsrüksiyonları için bilhassa aşağıda 5 (e) de açıklandığı veçhile neice ekik mevzuu olur. 2 Üçgen bağlı ersiyer sargının ihmali ile değişen karakerisikler aşağıdadır : a- Sıfır - bileşen empedans karakerisikleri, b- Üçüncü - harmonik karakerisikleri. 3 Bu karakerisiklerin ne kadar esir alında kalacağı rafo da kullanılan magneik devreye bağlıdır. Eğer üç-bacaklı üç faz çekirdek kullanılırsa, ersiyer sargının ihmal esirleri, diğer ip çekirdeklerin kullanılması ile hasıl olacak esirlerden pek çok azdır. 4 Fondamenal frekansdaki poziif - bileşen karakerisikleri ersiyer sargının ihmali ile esir alında kalmazlar. 5 Mevzu ile ilgili ekik edilecek problemler aşağıdadır: a) Sisemdeki X 0 /X ı oranına olan esir. b) Arıza akımları ve sisem arızalarında kullanılan röle çalışmaları üzerindeki esirler. c) Telefon girişim (enerferans) ihimali. d) Faz-nör dengesiz yüklenmesi halinde gerilim ayarlanması üzerine esirler. e) Transformaörün üçüncü - harmonik endükif reakansı ile hava haının üçüncü harmonik kapasiif reakansının seri rezonans devresi eşkil eme ihimali. Bu devreye rafo sargılarından üreilen üçüncü harmonik gerilimi abik edilmiş olur. Bu hal ehlikeli gerilimlere sebep olur. 6 Üç bacaklı çekirdek konsrüksıyonu için, yüksek relükanslı sıfır - bileşen fluks yolu ve rafo kazanı ersiyer sargı esirlerini önemli mikarda hasıl ederler. Bu husus diğer ip çekirdekler için doğru değildir. REFERANSLAR 1. American Sandard Definiion of Elecncal Terms, AIEE, Augus 1941, s Zero-phase-sequence characerisics of Transformers, A. N. Garüı, General Elecric Review, Schenecady, N. "Y., Volume 43, 1940, s ve The Whys of fce Y's, A. Boyajian and B. A. Cogbill, General Elecric Company Publıcaion GEA Inversion Currens and Volages in Auoransformers, A. Boyajian, AIEE Transacions, Vol. 49, April 1930, s A zero-sequence Equivalen Circui of Auoransformer Connecions which Yields Neural Shif, B. A. Cogbill, AIEE Transacions, Vol. 75, 1956, s UDK: : Topraklama Reakörleri İle Nör ilekenlerindeki Üçüncü Yazan : Waler PUTZ A. E. G. Çeviren :. Yılmaz TUFAN. Müh - E. E 1. Üç fazlı dör elli sisemlerin nör ilekenlerinde, yüksek üçüncü harmonik akımlar zu-, hur edebilir, aşağıdaki yazıda bu akımların orijini izah edilmeke ve generaör nör nokası ile oprak arasına bir reakör bağlamak surei ile söndürülmeleri avsiye olunmakadır. Bu ip reakörlerin boyulandınlması için lüzumlu değerler ve bilgi verilmişir ÜÇÜNCÜ HARMONİK AKIMININ SEBEBİ Bir kaç bin kvalık enerji esisleri, ekseriya üç fazlı dör elli nör ilekeni akım aşıyan ve opraklanmış sisemler olup meselâ 220/380 Vol gerilimli böyle bir sisemin avanajlarını, burada saymağa lüzum yokur. Şekil 1 de bir besleme girişi ve lokal enerji generaörleri olan bir sisem göserilmişir. Bu esisaın nör ilekenlerinde nominal frekansın üç misli frekansda (150 Hz) makina ve ransformaör nominal akımlarının akriben üç misli genlike yüksek akımlar husule gelebilir. Generaörlerin yüklerine abi olarak bu akımlar bazen büyük bazen küçük değerler alıp, generaör, ransformaör ve fiderler için ilâve yük eşkil ederler. Üçüncü harmonik akımları generaörlerin faz gerilimleri içindeki üçüncü harmonik bileşenlerinden dolayı husule gelirler. Fazların herbirinin üçüncü harmonik gerilim bileşenleri birbirleriyle aynı fazda olduklarından yıldız bağlamadan dolayı faz arası gerilimde birbirlerini yok ederler; 12. a m uı 53;.

BÖLÜM 7 2.1 YARIM DALGA DOĞRULTMAÇ TEMEL ELEKTRONİK

BÖLÜM 7 2.1 YARIM DALGA DOĞRULTMAÇ TEMEL ELEKTRONİK BÖLÜM 7 2.1 YARIM DALGA DOĞRULTMAÇ Tüm elekronik cihazlar çalışmak için bir DC güç kaynağına (DC power supply) gereksinim duyarlar. Bu gerilimi elde emenin en praik ve ekonomik yolu şehir şebekesinde bulunan

Detaylı

ANALOG ELEKTRONİK - II

ANALOG ELEKTRONİK - II ANALOG ELEKTONİK - II BÖLÜM Temel Opamp Devreleri Konular:. Eviren ve Evirmeyen Yükseleç. Temel ark Alıcı.3 Gerilim İzleyici.4 Türev ve Enegral Alıcı Amaçlar: Bu bölümü biirdiğinizde aşağıda belirilen

Detaylı

ELM201 ELEKTRONİK-I DERSİ LABORATUAR FÖYÜ

ELM201 ELEKTRONİK-I DERSİ LABORATUAR FÖYÜ TC SAKARYA ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ ELEKTRİKELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ ELM21 ELEKTRONİKI DERSİ LABORATUAR FÖYÜ DENEYİ YAPTIRAN: DENEYİN ADI: DENEY NO: DENEYİ YAPANIN ADI ve SOYADI: SINIFI: OKUL NO:

Detaylı

Karadeniz Teknik Üniversitesi Mühendislik Fakültesi * Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü Elektronik Anabilim Dalı * Elektronik Laboratuarı I

Karadeniz Teknik Üniversitesi Mühendislik Fakültesi * Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü Elektronik Anabilim Dalı * Elektronik Laboratuarı I Karadeniz Teknik Üniversiesi Mühendislik Fakülesi * Elekrik-Elekronik Mühendisliği Bölümü Elekronik Anabilim alı * Elekronik Laborauarı I FET.Lİ KUETLENİİCİLE 1. eneyin Amacı FET Transisörlerle yapılan

Detaylı

Havaî Hat Direklerinizin Seçilmesi

Havaî Hat Direklerinizin Seçilmesi Havaî Ha Direklerinizin Seçilmesi Yazan: Niazi DOĞAŞAN E.Î.E. Yük. Müh. Enerji nakil halarının halen arz eiği problemleri iki grupa oplaabilriz : Eîekriki problemler Mekanik problemler. Bu iki problem

Detaylı

AŞIRI AKIM KORUMA RÖLELERİ Trafolarda Meydana Gelen Aşırı Akımların Nedenleri

AŞIRI AKIM KORUMA RÖLELERİ Trafolarda Meydana Gelen Aşırı Akımların Nedenleri Koruma Röleleri AŞIRI AKIM KORUMA RÖLELERİ Trafolarda Meydana Gelen Aşırı Akımların Nedenleri Trafolarda meydana gelen arızaların başlıca nedenleri şunlardır: >Transformatör sargılarında aşırı yüklenme

Detaylı

DA-DA DÖNÜŞTÜRÜCÜLER (DA Kıyıcı, DA Gerilim Ayarlayıcı) DA gerilimi bir başka DA gerilim seviyesine dönüştüren devrelerdir.

DA-DA DÖNÜŞTÜRÜCÜLER (DA Kıyıcı, DA Gerilim Ayarlayıcı) DA gerilimi bir başka DA gerilim seviyesine dönüştüren devrelerdir. DADA DÖNÜŞÜRÜCÜLER (DA Kıyıcı, DA Gerilim Ayarlayıcı) DA gerilimi bir başka DA gerilim seviyesine dönüşüren devrelerdir. Uygulama Alanları 1. DA moor konrolü 2. UPS 3. Akü şarjı 4. DA gerilim kaynakları

Detaylı

Isc, transient şartlarında, Zsc yi oluşturan X reaktansı ve R direncine bağlı olarak gelişir.

Isc, transient şartlarında, Zsc yi oluşturan X reaktansı ve R direncine bağlı olarak gelişir. Sadeleştirilmiş bir şebeke şeması ; bir sabit AC güç kaynağını, bir anahtarı, anahtarın üstündeki empedansı temsil eden Zsc yi ve bir yük empedansı Zs i kapsar. (Şekil 10.1) Gerçek bir sistemde, kaynak

Detaylı

NİĞDE ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK-MİMARLIK FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜH. BÖLÜMÜ HABERLEŞME TEORİSİ FİNAL SINAVI SORU-CEVAPLARI

NİĞDE ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK-MİMARLIK FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜH. BÖLÜMÜ HABERLEŞME TEORİSİ FİNAL SINAVI SORU-CEVAPLARI NİĞDE ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK-MİMARLIK FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜH. BÖLÜMÜ HABERLEŞME TEORİSİ FİNAL SINAVI SORU-CEVAPLARI Tarih: 4-0-008 Adı Soyadı : No : Soru 3 4 TOPLAM Puan 38 30 30 30 8 Soru

Detaylı

BOBĐNLER. Bobinler. Sayfa 1 / 18 MANYETĐK ALANIN TEMEL POSTULATLARI. Birim yüke elektrik alan içerisinde uygulanan kuvveti daha önce;

BOBĐNLER. Bobinler. Sayfa 1 / 18 MANYETĐK ALANIN TEMEL POSTULATLARI. Birim yüke elektrik alan içerisinde uygulanan kuvveti daha önce; BOBĐER MAYETĐK AAI TEME POSTUATARI Birim yüke elekrik alan içerisinde uygulanan kuvvei daha önce; F e = qe formülüyle vermişik. Manyeik alan içerisinde ise bununla bağlanılı olarak hareke halindeki bir

Detaylı

Alternatif Akım; Zaman içerisinde yönü ve şiddeti belli bir düzen içerisinde değişen akıma alternatif akım denir.

Alternatif Akım; Zaman içerisinde yönü ve şiddeti belli bir düzen içerisinde değişen akıma alternatif akım denir. ALTERNATiF AKIM Alternatif Akım; Zaman içerisinde yönü ve şiddeti belli bir düzen içerisinde değişen akıma alternatif akım denir. Doğru akım ve alternatif akım devrelerinde akım yönleri şekilde görüldüğü

Detaylı

DENEY-6 LOJİK KAPILAR VE İKİLİ DEVRELER

DENEY-6 LOJİK KAPILAR VE İKİLİ DEVRELER DENEY-6 LOJİK KPILR VE İKİLİ DEVRELER DENEYİN MCI: Bu deneyde emel manık kapıları (logic gaes) incelenecek ek kararlı ikili devrelerin çalışma prensipleri gözlemlenecekir. ÖN HZIRLIK Temel lojik kapı devrelerinden

Detaylı

13 Hareket. Test 1 in Çözümleri. 4. Konum-zaman grafiklerinde eğim hızı verir. v1 t

13 Hareket. Test 1 in Çözümleri. 4. Konum-zaman grafiklerinde eğim hızı verir. v1 t 3 Hareke Tes in Çözümleri X Y. cisminin siseme er- diği döndürme ekisi 3mgr olup yönü saa ibresinin ersinedir. cisminin siseme erdiği döndürme ekisi mgr olup yönü saa ibresi yönündedir. 3mgr daha büyük

Detaylı

40 yıllık KABLO T P AKIM TRANSFORMATÖRLER. deneyim. Transforming Supporting

40 yıllık KABLO T P AKIM TRANSFORMATÖRLER. deneyim. Transforming Supporting 40 yıllık deneyim KABLO T P AKIM TRANSFORMATÖRLER Transforming Supporting KABLO T P AKIM TRANSFORMATÖRLER Uygulama KAT ve SAA kablo tipi akım transformatörleri; Koruma ve ölçme amaçlı kullanılabilirler.

Detaylı

Dikey yönde çalışma için OBO Dikey Kablo Merdiveni Sistemleri Çok kapsamlı sistem aksesuarları, üniversal olarak kombinasyon yapabilme imkanı

Dikey yönde çalışma için OBO Dikey Kablo Merdiveni Sistemleri Çok kapsamlı sistem aksesuarları, üniversal olarak kombinasyon yapabilme imkanı Dikey yönde çalışma için OO Dikey Kablo Merdiveni Sisemleri Çok kapsamlı sisem aksesuarları, üniversal olarak kombinasyon yapabilme imkanı sunmakadır Doğrudan duvara monaj ve ayrıca serbes olarak da mone

Detaylı

1) Çelik Çatı Taşıyıcı Sisteminin Geometrik Özelliklerinin Belirlenmesi

1) Çelik Çatı Taşıyıcı Sisteminin Geometrik Özelliklerinin Belirlenmesi 1) Çelik Çaı Taşıyıcı Siseminin Geomerik Özelliklerinin Belirlenmesi 1.1) Aralıklarının Çaı Örüsüne Bağlı Olarak Belirlenmesi Çaı örüsünü aşıyan aşıyıcı eleman aşık olarak isimlendirilir. Çaı sisemi oplam

Detaylı

REZONANS DEVRELERİ. Seri rezonans devreleri bir bobinle bir kondansatörün seri bağlanmasından elde edilir. RL C Rc

REZONANS DEVRELERİ. Seri rezonans devreleri bir bobinle bir kondansatörün seri bağlanmasından elde edilir. RL C Rc KTÜ, Elektrik Elektronik Müh. Böl. Temel Elektrik aboratuarı. Giriş EZONNS DEVEEİ Bir kondansatöre bir selften oluşan devrelere rezonans devresi denir. Bu devre tipinde selfin manyetik enerisi periyodik

Detaylı

AA Motorlarında Yol Verme, Motor Seçimi Yrd. Doç. Dr. Aytaç Gören

AA Motorlarında Yol Verme, Motor Seçimi Yrd. Doç. Dr. Aytaç Gören 04.12.2011 AA Motorlarında Yol Verme, Motor Seçimi Yrd. Doç. Dr. Aytaç Gören İçerik AA Motorlarının Kumanda Teknikleri Kumanda Elemanları na Yol Verme Uygulama Soruları 25.11.2011 2 http://people.deu.edu.tr/aytac.goren

Detaylı

Ç A L I Ş M A N O T L A R I. Haberleşme Teknolojileri Dr.Aşkın Demirkol İşaret tipleri

Ç A L I Ş M A N O T L A R I. Haberleşme Teknolojileri Dr.Aşkın Demirkol İşaret tipleri İşare ipleri Bu bölümde emel işare ipleri bulundukları kaegori ve sınıflarına göre model ve işlevleriyle ele alınacakır. Analog ve Dijial İşareler Analog işarelerle, sürekli-zaman işareleri daima karışırılır.

Detaylı

= t. v ort. x = dx dt

= t. v ort. x = dx dt BÖLÜM.4 DOĞRUSAL HAREKET 4. Mekanik Mekanik konusu, kinemaik ve dinamik olarak ikiye ayırmak mümkündür. Kinemaik cisimlerin yalnızca harekei ile ilgilenir. Burada cismin hareke ederken izlediği yol önemlidir.

Detaylı

GARANTİ KARAKTERİSTİKLERİ LİSTESİ 132/15 kv, 80/100 MVA GÜÇ TRAFOSU TANIM İSTENEN ÖNERİLEN

GARANTİ KARAKTERİSTİKLERİ LİSTESİ 132/15 kv, 80/100 MVA GÜÇ TRAFOSU TANIM İSTENEN ÖNERİLEN EK-2 1 İmalatçı firma 2 İmalatçının tip işareti 3 Uygulanan standartlar Bkz.Teknik şartname 4 Çift sargılı veya ototrafo Çift sargılı 5 Sargı sayısı 2 6 Faz sayısı 3 7 Vektör grubu YNd11 ANMA DEĞERLERİ

Detaylı

ĠLETĠM HATTINA ĠLĠġKĠN KARAKTERĠSTĠK DEĞERLERĠN ELDE EDĠLMESĠ

ĠLETĠM HATTINA ĠLĠġKĠN KARAKTERĠSTĠK DEĞERLERĠN ELDE EDĠLMESĠ DENEY 1 ĠLETĠM HATTINA ĠLĠġKĠN KARAKTERĠSTĠK DEĞERLERĠN ELDE EDĠLMESĠ 1.1. Genel Bilgi MV 1424 Hat Modeli 40 kv lık nominal bir gerilim ve 350A lik nominal bir akım için tasarlanmış 40 km uzunluğundaki

Detaylı

F AKIM DEVRELER A. DEVRE ELEMANLARI VE TEMEL DEVRELER

F AKIM DEVRELER A. DEVRE ELEMANLARI VE TEMEL DEVRELER ALTERNATİF AKIM DEVRELERİ A. DEVRE ELEMANLARI VE TEMEL DEVRELER Alternatif akım devrelerinde akımın geçişine karşı üç çeşit direnç (zorluk) gösterilir. Devre elamanları dediğimiz bu dirençler: () R omik

Detaylı

GEFRAN PID KONTROL CİHAZLARI

GEFRAN PID KONTROL CİHAZLARI GEFRAN PID KONTROL CİHAZLARI GENEL KONTROL YÖNTEMLERİ: ON - OFF (AÇIK-KAPALI) KONTROL SİSTEMLERİ: Bu eknik en basi konrol ekniğidir. Ölçülen değer (), se değerinin () üzerinde olduğunda çıkış sinyali açılır,

Detaylı

GÜÇ KAYNAKLARI. Doğrultma Devresi

GÜÇ KAYNAKLARI. Doğrultma Devresi GÜÇ KAYNAKLARI Güç Kaynağı Nedir? Günlük hayaımızda kullandığımız elekrik ve elekronik cihazlarının amamının çalışabilmesi için birer enerji kaynağına ihiyaç vardır. Bu enerji elekrik enerjisi olduğu gibi

Detaylı

KURANPORTÖR SİSTEMİ MEHMET ŞENLENMİŞ ELEKTRONİK BAŞ MÜHENDİSİ

KURANPORTÖR SİSTEMİ MEHMET ŞENLENMİŞ ELEKTRONİK BAŞ MÜHENDİSİ MEHMET ŞENLENMİŞ ELEKTRONİK BAŞ MÜHENDİSİ Üretim merkezlerinde üretilen elektrik enerjisini dağıtım merkezlerine oradan da kullanıcılara güvenli bir şekilde ulaştırmak için EİH (Enerji İletim Hattı) ve

Detaylı

Samet Biricik Elk. Y. Müh. Elektrik Mühendisleri Odası 28 Ocak2011

Samet Biricik Elk. Y. Müh. Elektrik Mühendisleri Odası 28 Ocak2011 Samet Biricik Elk. Y. Müh. Elektrik Mühendisleri Odası 28 Ocak2011 1 KompanzasyonSistemlerinde Kullanılan Elemanlar Güç Kondansatörleri ve deşarj dirençleri Kondansatör Kontaktörleri Pano Reaktif Güç Kontrol

Detaylı

Zamanla Değişen Alanlar ve Maxwell Denklemleri

Zamanla Değişen Alanlar ve Maxwell Denklemleri Zamanla Değişen Alanlar e Maxwell Denklemleri lekrik e Manyeik Kue ir elekrik alan içerisine küçük bir q es yükü yerleşirildiğinde, q nun konumunun fonksiyonu olan bir elekrik kuei oluşur F e F m q Manyeik

Detaylı

Ç NDEK LER. Faz Koruma Röleleri

Ç NDEK LER. Faz Koruma Röleleri ime elais Faz Koruma öleleri Zaman öleleri ay c FMF MP FMK F-0 F-60 F7 Ç DEK LE Moor Koruma, Faz ırası ve ıvı eviye ölesi Bağlanı Şeması MP Moor Faz Koruma ölesi Bağlanı Şeması FMK Faz ırası ve Moor Koruma

Detaylı

ÖLÇÜ TRANSFORMATÖRLERİ

ÖLÇÜ TRANSFORMATÖRLERİ 1 ÖLÇÜ TRANSFORMATÖRLERİ Normalde voltmetrelerle en fazla 1000V a kadar gerilimler ölçülebilir. Daha yüksek gerilimlerde; Voltmetrenin çekeceği güç artar. Yüksek gerilimden kaynaklanan kaçak akımların

Detaylı

BAŞLAYINIZ DENİLMEDEN SORU KİTAPÇIĞINI AÇMAYINIZ.

BAŞLAYINIZ DENİLMEDEN SORU KİTAPÇIĞINI AÇMAYINIZ. KİAPÇIK ÜRÜ.C. MİLLÎ EĞİİM AKANLIĞI ÖLÇME, DEĞERLENDİRME VE SINAV HİZMELERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 9. GRUP ELEKRİK- ELEKRONİK MÜHENDİSİ SAĞLIK AKANLIĞI VE AĞLI KURULUŞLARININ PERSONELİNE YÖNELİK UNVAN DEĞİŞİKLİĞİ

Detaylı

2. Bölüm: Transformatörler. Doç. Dr. Ersan KABALCI

2. Bölüm: Transformatörler. Doç. Dr. Ersan KABALCI . Bölüm: Transformatörler Doç. Dr. Ersan KABALC . Bölüm: Transformatörler.. Transformatörlere Giriş Transformatörlere Giriş Transformatör, alternatif akım elektrik gücünü bir gerilim seviyesinden başka

Detaylı

TEK FAZLI KONTROLLU VE KONTROLSUZ DOĞRULTUCULAR

TEK FAZLI KONTROLLU VE KONTROLSUZ DOĞRULTUCULAR FIRAT ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ GÜÇ ELEKTRONİĞİ LABORATUVARI DENEY NO:1 TEK FAZLI KONTROLLU VE KONTROLSUZ DOĞRULTUCULAR 1.1 Giriş Diyod ve tristör gibi

Detaylı

MV 1438 KABLO HAT MODELİ KARAKTERİSTİKLERİ VE MV 1420 İLETİM HATTI ÜZERİNDEKİ GERİLİM DÜŞÜMÜ

MV 1438 KABLO HAT MODELİ KARAKTERİSTİKLERİ VE MV 1420 İLETİM HATTI ÜZERİNDEKİ GERİLİM DÜŞÜMÜ MV 1438 KABLO HAT MODELİ KARAKTERİSTİKLERİ VE MV 1420 İLETİM HATTI ÜZERİNDEKİ GERİLİM DÜŞÜMÜ MV 1438 KABLO HAT MODELİ KARAKTERİSTİKLERİ Genel Bilgi MV 1438 hat modeli 11kV lık nominal bir gerilim için

Detaylı

Mesleki Terminoloji-1

Mesleki Terminoloji-1 Mesleki Terminoloji- 3. BÖLÜM Elekrik Devre Elemanları Yrd. Doç. Dr. Tuncay UZUN Öğr. Gör. Dr. Umu Engin AYTEN Devre Elemanlarının Tipleri Akif elemanlar: Enerji üreirler. Baarya, güç üreeci, işlemsel

Detaylı

3. Bölüm: Asenkron Motorlar. Doç. Dr. Ersan KABALCI

3. Bölüm: Asenkron Motorlar. Doç. Dr. Ersan KABALCI 3. Bölüm: Asenkron Motorlar Doç. Dr. Ersan KABALCI 1 3.1. Asenkron Makinelere Giriş Düşük ve orta güç aralığında günümüzde en yaygın kullanılan motor tipidir. Yapısal olarak çeşitli çalışma koşullarında

Detaylı

ANALOG ELEKTRONİK - II. Opampla gerçekleştirilen bir türev alıcı (differantiator) çalışmasını ve özellikleri incelenecektir.

ANALOG ELEKTRONİK - II. Opampla gerçekleştirilen bir türev alıcı (differantiator) çalışmasını ve özellikleri incelenecektir. BÖLÜM 6 TÜREV ALICI DEVRE KONU: Opampla gerçekleştirilen bir türev alıcı (differantiator) çalışmasını ve özellikleri incelenecektir. GEREKLİ DONANIM: Multimetre (Sayısal veya Analog) Güç Kaynağı: ±12V

Detaylı

TRANSFORMATÖRLER İLE İLGİLİ GENEL BİLGİLER

TRANSFORMATÖRLER İLE İLGİLİ GENEL BİLGİLER TRANSFORMATÖRLER İLE İLGİLİ GENEL BİLGİLER Tüm sarımlarda bakır iletken kullanılır ve bu iletkenlerin izolasyon malzemeleri belirlenmiş izolasyon sınıflarına uygundur. Genellikle tüm ELEKTRA transformatörleri

Detaylı

Elektrik Dağıtım Şebekesi: İletim hattından gelen ve şalt merkezlerinde gerilim seviyesi düşürülen elektriği, ev ve işyerlerine getiren şebekedir.

Elektrik Dağıtım Şebekesi: İletim hattından gelen ve şalt merkezlerinde gerilim seviyesi düşürülen elektriği, ev ve işyerlerine getiren şebekedir. DAĞITIM TRAFOLARI Genel Tanımlar Elektrik Dağıtım Şebekesi: İletim hattından gelen ve şalt merkezlerinde gerilim seviyesi düşürülen elektriği, ev ve işyerlerine getiren şebekedir. EEM13423 ELEKTRİK ENERJİSİ

Detaylı

Modern endüstri tesislerinde yer alan en önemli

Modern endüstri tesislerinde yer alan en önemli Plasik Zincirli İleiciler, Tasarımları ve Plasik Zincir Baklasının Analizi Muharrem E. BOĞOÇLU, C. Okay AZELOĞLU Yıldız Teknik Üniversiesi Makina Fakülesi ÖZET Günümüzün modern endüsri esislerinde yer

Detaylı

Kullanım kılavuzu. Hava su tipi ısı pompa sistemi iç ünitesi ve opsiyonları RKHBRD011ADV1 RKHBRD014ADV1 RKHBRD016ADV1

Kullanım kılavuzu. Hava su tipi ısı pompa sistemi iç ünitesi ve opsiyonları RKHBRD011ADV1 RKHBRD014ADV1 RKHBRD016ADV1 Hava su ipi ısı pompa sisemi iç üniesi ve opsiyonları RKHBRD011ADV1 RKHBRD014ADV1 RKHBRD016ADV1 RKHBRD011ADY1 RKHBRD014ADY1 RKHBRD016ADY1 RKHBRD011ADV1 RKHBRD014ADV1 RKHBRD016ADV1 RKHBRD011ADY1 RKHBRD014ADY1

Detaylı

KISA DEVRE HESAPLAMALARI

KISA DEVRE HESAPLAMALARI KISA DEVRE HESAPLAMALARI Güç Santrali Transformatör İletim Hattı Transformatör Yük 6-20kV 154kV 380kV 36 kv 15 kv 11 kv 6.3 kv 3.3 kv 0.4 kv Kısa Devre (IEC) / (IEEE Std.100-1992): Bir devrede, genellikle

Detaylı

Haftanın Amacı: Asenkron motorun hız ayar ve frenleme tekniklerinin kavranmasıdır.

Haftanın Amacı: Asenkron motorun hız ayar ve frenleme tekniklerinin kavranmasıdır. ASENKRON MOTORLARDA HIZ AYARI ve FRENLEME Haftanın Amacı: Asenkron motorun hız ayar ve frenleme tekniklerinin kavranmasıdır. Giriş Bilindiği üzere asenkron motorun rotor hızı, döner alan hızını (n s )

Detaylı

ÖZGÜR Motor & Generatör

ÖZGÜR Motor & Generatör DAHLENDER MOTOR Statora sargılarının UVW ve XYZ uçlarından başka, sargı ortalarından uçlar çıkararak ve bunların bağlantıları yapılarak çift devir sayısı elde edilir. Bu bağlantı yöntemine, Dahlender bağlantı

Detaylı

TOPRAKLAMA VE POTANSİYEL SÜRÜKLENMESİ

TOPRAKLAMA VE POTANSİYEL SÜRÜKLENMESİ TOPRAKLAMA VE POTASİYEL SÜRÜKLEMESİ Genel bilgi Generatör, transformatör, motor, kesici, ayırıcı aydınlatma artmatürü, çamaşır makinası v.b. elektrikli işletme araçlarının, normal işletme anında gerilim

Detaylı

ELEKTRİK DEVRELERİ-2 LABORATUVARI VIII. DENEY FÖYÜ

ELEKTRİK DEVRELERİ-2 LABORATUVARI VIII. DENEY FÖYÜ EEKTRİK DEVREERİ-2 ABORATUVARI VIII. DENEY FÖYÜ SERİ VE PARAE REZONANS DEVRE UYGUAMASI Amaç: Seri ve paralel rezonans devrelerini incelemek, devrelerin karakteristik parametrelerini ölçmek, rezonans eğrilerini

Detaylı

DEÜ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ FEN ve MÜHENDİSLİK DERGİSİ Cilt: 5 Sayı: 1 sh. 147 158 Ocak 2003

DEÜ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ FEN ve MÜHENDİSLİK DERGİSİ Cilt: 5 Sayı: 1 sh. 147 158 Ocak 2003 DEÜ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ FEN ve MÜHENDİSLİK DERGİSİ Cil: 5 Sayı: 1 sh. 147 158 Oak 003 MAKSİMUM GÜÇ NOKTAS İZLEYİCİLİ FOTOVOLTAİK SİSTEMLERİN OPTİMUM DİZAYN VE ÇALŞMA KOŞULLARNN ARAŞTRLMAS (NVESTGATON

Detaylı

Ankara Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Fizik Mühendisliği Bölümü FZM450. Elektro-Optik. Doç. Dr. Hüseyin Sarı

Ankara Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Fizik Mühendisliği Bölümü FZM450. Elektro-Optik. Doç. Dr. Hüseyin Sarı Ankara Üniversiesi Mühendislik Fakülesi Fizik Mühendisliği Bölümü FZM450 Elekro-Opik Doç. Dr. Hüseyin Sarı İçerik Opoelekronik Teknolojisi-Moivasyon Tanımlar Elekro-Opik Opoelekronik Foonik Elekromanyeik

Detaylı

22. ÜNİTE ARIZA YERLERİNİN TAYİNİ

22. ÜNİTE ARIZA YERLERİNİN TAYİNİ 22. ÜNİTE ARIZA YERLERİNİN TAYİNİ 1. Toprak Kaçak Arızası KONULAR 2. İletkenler Arasındaki Kaçak Tayini 3. Kablo İletkenlerinde Kopukluğun Tayini 4. Kablo ve Havai Hatlarda Elektro Manyetik Dalgaların

Detaylı

Yumuşak Yol Vericiler - TEORİ

Yumuşak Yol Vericiler - TEORİ Yumuşak Yol Vericiler - TEORİ 1. Gerilimi Düşürerek Yolverme Alternatif akım endüksiyon motorları, şebeke gerilimine direkt olarak bağlandıklarında, yol alma başlangıcında şebekeden Kilitli Rotor Akımı

Detaylı

BAŞLAYINIZ DENİLMEDEN SORU KİTAPÇIĞINI AÇMAYINIZ.

BAŞLAYINIZ DENİLMEDEN SORU KİTAPÇIĞINI AÇMAYINIZ. KİPÇIK ÜRÜ.C. MİLLÎ EĞİİM BKNLIĞI ÖLÇME, DEĞERLENDİRME VE SINV HİZMELERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 9. GRUP ELEKRİK- ELEKRONİK MÜHENDİSİ SĞLIK BKNLIĞI VE BĞLI KURULUŞLRININ PERSONELİNE YÖNELİK UNVN DEĞİŞİKLİĞİ SINVI

Detaylı

Bu aşırı gerilimlerin, işletmede izin verilen yalıtım gerilimi seviyesini aşmaması gerekir.

Bu aşırı gerilimlerin, işletmede izin verilen yalıtım gerilimi seviyesini aşmaması gerekir. GENEL TANIM Akım sınırlayıcı sigortalar, arıza akımının ortaya çıkardığı ısı enerjisi ile eriyerek devreden akabilecek büyük kısa devre akımlarının kesilmesini sağlayan ve aynı zamanda ayırma işlemi yaparak

Detaylı

ELEKTRİK MÜHENDİSLERİ ODASI GÜÇ SİSTEMLERİNDE HARMONİKLER VE FİLTRELEMELERİN İNCELENMESİ

ELEKTRİK MÜHENDİSLERİ ODASI GÜÇ SİSTEMLERİNDE HARMONİKLER VE FİLTRELEMELERİN İNCELENMESİ ELEKTRİK MÜHENDİSLERİ ODASI EMO ANKARA ŞUBESİ İÇ ANADOLU ENERJİ FORUMU GÜÇ SİSTEMLERİNDE HARMONİKLER VE FİLTRELEMELERİN İNCELENMESİ EMO ŞUBE : KIRIKKALE ÜYE : Caner FİLİZ HARMONİK NEDİR? Sinüs formundaki

Detaylı

ENDÜSTRİYEL BİR TESİSTE DİNAMİK KOMPANZASYON UYGULAMASI

ENDÜSTRİYEL BİR TESİSTE DİNAMİK KOMPANZASYON UYGULAMASI ENDÜSTRİYEL BİR TESİSTE DİNAMİK KOMPANZASYON UYGULAMASI Özgür GENCER Semra ÖZTÜRK Tarık ERFİDAN Kocaeli Üniversitesi Mühendislik Fakültesi, Elektrik Mühendisliği Bölümü, Kocaeli San-el Mühendislik Elektrik

Detaylı

154 kv 154 kv. 10 kv. 0.4 kv. 0.4 kv. ENTERKONNEKTE 380 kv 380 kv. YÜKSEK GERĠLĠM ġebekesġ TRF. MERKEZĠ ENDÜSTRĠYEL TÜK. ORTA GERĠLĠM ġebekesġ

154 kv 154 kv. 10 kv. 0.4 kv. 0.4 kv. ENTERKONNEKTE 380 kv 380 kv. YÜKSEK GERĠLĠM ġebekesġ TRF. MERKEZĠ ENDÜSTRĠYEL TÜK. ORTA GERĠLĠM ġebekesġ ENTERKONNEKTE 380 kv 380 kv 154 kv YÜKSEK GERĠLĠM ġebekesġ 154 kv 154 kv TRF. MERKEZĠ 10 kv 34.5 kv ENDÜSTRĠYEL TÜK. DAĞITIM ġebekesġ ORTA GERĠLĠM ġebekesġ KABLOLU 0.4 kv TRAFO POSTASI 0.4 kv BESLEME ALÇAK

Detaylı

ELEKTRİK ENERJİ SİSTEMLERİNDE OLUŞAN HARMONİKLERİN FİLTRELENMESİNİN BİLGİSAYAR DESTEKLİ MODELLENMESİ VE SİMÜLASYONU

ELEKTRİK ENERJİ SİSTEMLERİNDE OLUŞAN HARMONİKLERİN FİLTRELENMESİNİN BİLGİSAYAR DESTEKLİ MODELLENMESİ VE SİMÜLASYONU T.C. MARMARA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ ELEKTRİK ENERJİ SİSTEMLERİNDE OLUŞAN HARMONİKLERİN FİLTRELENMESİNİN BİLGİSAYAR DESTEKLİ MODELLENMESİ VE SİMÜLASYONU Mehmet SUCU (Teknik Öğretmen, BSc.)

Detaylı

ELEKTRİK DAĞITIM BÖLGELERİNDE UYGULANACAK FİYAT EŞİTLEME MEKANİZMASI HAKKINDA TEBLİĞ

ELEKTRİK DAĞITIM BÖLGELERİNDE UYGULANACAK FİYAT EŞİTLEME MEKANİZMASI HAKKINDA TEBLİĞ ELEKTRİK DAĞITIM BÖLGELERİNDE UYGULANACAK FİYAT EŞİTLEME MEKANİZMASI HAKKINDA TEBLİĞ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Hukuki Dayanak, Tanımlar ve Kısalmalar Amaç ve kapsam MADDE 1- (1Bu Tebliğ, 4628 sayılı

Detaylı

KTÜ, Mühendislik Fakültesi Elektrik Elektronik Müh. Böl. Temel Elektrik Laboratuarı I. I kd = r. Şekil 1.

KTÜ, Mühendislik Fakültesi Elektrik Elektronik Müh. Böl. Temel Elektrik Laboratuarı I. I kd = r. Şekil 1. KTÜ, Mühendislik Fakültesi Elektrik Elektronik Müh. Böl. Temel Elektrik Laboratuarı I THEENİN ve NORTON TEOREMLERİ Bir veya daha fazla sayıda Elektro Motor Kuvvet kaynağı bulunduran lineer bir devre tek

Detaylı

ÜÇ-FAZ SENKRON JENERATÖRÜN AÇIK DEVRE VE KISA DEVRE KARAKTERİSTİKLERİ DENEY 324-04

ÜÇ-FAZ SENKRON JENERATÖRÜN AÇIK DEVRE VE KISA DEVRE KARAKTERİSTİKLERİ DENEY 324-04 ĐNÖNÜ ÜNĐERSĐTESĐ MÜHENDĐSĐK FAKÜTESĐ EEKTRĐK-EEKTRONĐK MÜH. BÖ. ÜÇ-FAZ SENKRON JENERATÖRÜN AÇIK DERE E KISA DERE KARAKTERİSTİKERİ DENEY 4-04. AMAÇ: Senkron jeneratör olarak çalışan üç faz senkron makinanın

Detaylı

DENEY 3 TRANZİSTORLU KUVVETLENDİRİCİ DEVRELER

DENEY 3 TRANZİSTORLU KUVVETLENDİRİCİ DEVRELER DENEY 3 TRANZİSTORLU KUVVETLENDİRİCİ DEVRELER DENEYİN AMACI: Bu deneyde BJT ve MOS kuvvelendiriciler incelenecek ve elde edilecek veriler yardımıyla her iki kuvvelendiricinin çalışma özellikleri gözlemlenecekir.

Detaylı

ELEKTRİK TESİSLERİNDE KORUMA

ELEKTRİK TESİSLERİNDE KORUMA ELEKİK ESİSLEİDE KOUMA 1.) GİİŞ (Güvenlik ve Koruma Kavramları Korumadan Beklenen Özellikler) 2.) ELEKİK EEJİ SİSEMLEİ- ÜEİM-İLEİM-DAĞIIM-YÜK DİZGELEİ 3.) DAĞIIM ŞEBEKELEİ (,, I) 4.) AIMLA (AG,...GÖVDE,...U,

Detaylı

ELEKTRİK MAKİNALARI LABORATUVARI FİNAL/BÜTÜNLEME SORULARI İÇİN ÖRNEKLER (Bunlardan farklı sorular da çıkabilir.)

ELEKTRİK MAKİNALARI LABORATUVARI FİNAL/BÜTÜNLEME SORULARI İÇİN ÖRNEKLER (Bunlardan farklı sorular da çıkabilir.) ELEKTRİK MAKİNALARI LABORATUVARI FİNAL/BÜTÜNLEME SORULARI İÇİN ÖRNEKLER (Bunlardan farklı sorular da çıkabilir.) 1) Etiketinde 4,5 kw ve Y 380V 5A 0V 8,7A yazan üç fazlı bir asenkron motorun, fazlar arası

Detaylı

REAKTİF GÜÇ KOMPANZASYONU VE HARMONİKLER. Dr. Bora ALBOYACI alboyaci@kocaeli.edu.tr

REAKTİF GÜÇ KOMPANZASYONU VE HARMONİKLER. Dr. Bora ALBOYACI alboyaci@kocaeli.edu.tr REAKTİF GÜÇ KOMPANZASYONU VE HARMONİKLER Dr. Bora ALBOYACI alboyaci@kocaeli.edu.tr REAKTİF GÜÇ NEDİR? Elektrodinamik prensibine göre çalışan generatör, trafo, bobin, motor gibi tüketicilerin çalışmaları

Detaylı

6- Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi (TEİAŞ) hangi tarihte faaliyete geçmiştir?

6- Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi (TEİAŞ) hangi tarihte faaliyete geçmiştir? 1- Doğa ve çevreye fazla zarar vermeden devamlı ve kaliteli bir hizmet veya mal üretimi sırasında iş kazalarının meydana gelmemesi ve meslek hastalıklarının oluşmaması için alınan tedbirlerin ve yapılan

Detaylı

ÜNİTE 5 TEST SORU BANKASI (TEMEL ELEKTRONİK)

ÜNİTE 5 TEST SORU BANKASI (TEMEL ELEKTRONİK) ÜNİTE 5 TEST SORU BANKASI (TEMEL ELEKTRONİK) TRAFO SORULARI Transformatörün üç ana fonksiyonundan aşağıdakilerden hangisi yanlıştır? a) Gerilimi veya akımı düşürmek ya da yükseltmek b) Empedans uygulaştırmak

Detaylı

Çok sayıda motor şekilde gibi sadece bir durumunda başlatma kontrol merkezi ile otomatik olarak çalıştırılabilir.

Çok sayıda motor şekilde gibi sadece bir durumunda başlatma kontrol merkezi ile otomatik olarak çalıştırılabilir. 7.1.4 Paket Şalter İle Bu devredeki DG düşük gerilim rölesi düşük gerilime karşı koruma yapar. Yani şebeke gerilimi kesilir ve tekrar gelirse motorun çalışmasına engel olur. 7.2 SIRALI KONTROL Sıralı kontrol,

Detaylı

AN 96L ENERJİ ANALİZÖRÜ

AN 96L ENERJİ ANALİZÖRÜ AN 96L ENERJİ ANALİZÖRÜ 1-Akım Trafo Oranı ayarı: Set tuşuna basılır. Ekranda : akım trafo oranı mesajı görülür. Tekrar Set tuşuna basılır. Ekranda önceden ayarlanmış olan akım trafo oranı değeri görülür.yukarı,

Detaylı

Elektrik Makinaları I

Elektrik Makinaları I Elektrik Makinaları I Açık Devre- Kısa Devre karakteristikleri Çıkık kutuplu makinalar, generatör ve motor çalışma, fazör diyagramları, güç ve döndürmemomenti a) Kısa Devre Deneyi Bağlantı şeması b) Açık

Detaylı

DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ YAYINLARI NO: 293 3. BASKI

DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ YAYINLARI NO: 293 3. BASKI DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ YAYINLARI NO: 293 3. BASKI ÖNSÖZ Bu kitap, Dokuz Eylül Üniversitesi Elektrik ve Elektronik Mühendisliği Bölümünde lisans eğitimi ders programında verilen

Detaylı

Kullanım kılavuzu. sistem iç ünitesi HXHD125A8V1B

Kullanım kılavuzu. sistem iç ünitesi HXHD125A8V1B sisem iç üniesi İçindekiler Sayfa 1. anımlar... 1 1.1. Uyarı ve simgelerin anlamları... 1 1.2. Kullanılan erimlerin anlamları... 1 2. Genel güvenlik önlemleri... 2 3. Giriş... 2 3.1. Genel bilgiler...

Detaylı

AC-DC Dönüştürücülerin Genel Özellikleri

AC-DC Dönüştürücülerin Genel Özellikleri AC-DC Dönüştürücülerin Genel Özellikleri U : AC girişteki efektif faz gerilimi f : Frekans q : Faz sayısı I d, I y : DC çıkış veya yük akımı (ortalama değer) U d U d : DC çıkış gerilimi, U d = f() : Maksimum

Detaylı

Alternatif Akım Devre Analizi

Alternatif Akım Devre Analizi Alternatif Akım Devre Analizi Öğr.Gör. Emre ÖZER Alternatif Akımın Tanımı Zamaniçerisindeyönüveşiddeti belli bir düzen içerisinde (periyodik) değişen akıma alternatif akımdenir. En bilinen alternatif akım

Detaylı

Elektromekanik Kumanda Sistemleri / Ders Notları

Elektromekanik Kumanda Sistemleri / Ders Notları İkincisinde ise; stator düşük devir kutup sayısına göre sarılır ve her faz bobinleri 2 gruba bölünerek düşük devirde seri- üçgen olarak bağlanır. Yüksek devirde ise paralel- yıldız olarak bağlanır. Bu

Detaylı

Doğru Akım (DC) Makinaları

Doğru Akım (DC) Makinaları Doğru Akım (DC) Makinaları Doğru akım makinaları motor veya jeneratör olarak kullanılabilir. Genellikle DC makinalar motor olarak kullanılır. En büyük avantajları hız ve tork ayarının kolay yapılabilmesidir.

Detaylı

Deneyle İlgili Ön Bilgi:

Deneyle İlgili Ön Bilgi: DENEY NO : 4 DENEYİN ADI :Transistörlü Akım ve Gerilim Kuvvetlendiriciler DENEYİN AMACI :Transistörün ortak emetör kutuplamalı devresini akım ve gerilim kuvvetlendiricisi, ortak kolektörlü devresini ise

Detaylı

Güç kaynağı, genel tanımıyla, bir enerji üreticisidir. Bu enerji elektrik enerjisi olduğu gibi, mekanik, ısı ve ışık enerjisi şeklinde de olabilir.

Güç kaynağı, genel tanımıyla, bir enerji üreticisidir. Bu enerji elektrik enerjisi olduğu gibi, mekanik, ısı ve ışık enerjisi şeklinde de olabilir. GÜÇ KAYNAKLARI Güç kaynağı, genel tanımıyla, bir enerji üreticisidir. Bu enerji elektrik enerjisi olduğu gibi, mekanik, ısı ve ışık enerjisi şeklinde de olabilir. Konumuz elektronik olduğu için biz elektronik

Detaylı

1000 V a kadar Çıkış Voltaj. 500 V a kadar İzolasyon Sınıfı. F 140C İzolasyon Malzemesi IEC EN 60641-2 Çalışma Frekansı. 50-60 Hz.

1000 V a kadar Çıkış Voltaj. 500 V a kadar İzolasyon Sınıfı. F 140C İzolasyon Malzemesi IEC EN 60641-2 Çalışma Frekansı. 50-60 Hz. BİR ve İKİ FAZLI İZOLASYON TRANSFORMATÖR Bir ve İki fazlı olarak üretilen emniyet izolasyon transformatör leri insan sağlığı ile sistem ve cihazlara yüksek güvenliğin istenildiği yerlerde kullanılır. İzolasyon

Detaylı

DÖKME REÇİNELİ KURU TİP TRANSFORMATÖRLER

DÖKME REÇİNELİ KURU TİP TRANSFORMATÖRLER DÖKME REÇİNELİ KURU TİP TRANSFORMATÖRLER Dökme Reçineli Kuru Tip Transformatörler Düşük Tesis Maliyeti Yük merkezine yakın yerlere konuşlandırılabilir. Bu nedenle kablo maliyetleri düşüktür. Yağ toplama

Detaylı

6. TRANSİSTÖRÜN İNCELENMESİ

6. TRANSİSTÖRÜN İNCELENMESİ 6. TRANSİSTÖRÜN İNCELENMESİ 6.1. TEORİK BİLGİ 6.1.1. JONKSİYON TRANSİSTÖRÜN POLARMALANDIRILMASI Şekil 1. Jonksiyon Transistörün Polarmalandırılması Şekil 1 de Emiter-Beyz jonksiyonu doğru yönde polarmalandırılır.

Detaylı

ELEKTRİK. 2. Evsel aboneler için kullanılan kaçak akım rölesinin çalışma akım eşiği kaç ma dır? ( A Sınıfı 02.07.2011)

ELEKTRİK. 2. Evsel aboneler için kullanılan kaçak akım rölesinin çalışma akım eşiği kaç ma dır? ( A Sınıfı 02.07.2011) ELEKTRİK 1. Bir orta gerilim (OG) dağıtım sisteminin trafodan itibaren yüke doğru olan kısmının (sekonder tarafının) yapısı ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır? ( A Sınıfı 02.07.2011) A)

Detaylı

İŞSİZLİK VE İNTİHAR İLİŞKİSİ: 1975 2005 VAR ANALİZİ Ferhat TOPBAŞ *

İŞSİZLİK VE İNTİHAR İLİŞKİSİ: 1975 2005 VAR ANALİZİ Ferhat TOPBAŞ * İşsizlik ve İnihar İlişkisi: 1975 2005 Var Analizi 161 İŞSİZLİK VE İNTİHAR İLİŞKİSİ: 1975 2005 VAR ANALİZİ Ferha TOPBAŞ * ÖZET İşsizlik, birey üzerinde olumsuz birçok soruna neden olan karmaşık bir olgudur.

Detaylı

ÜNİTE 5 KLASİK SORU VE CEVAPLARI (TEMEL ELEKTRONİK) Transformatörün tanımını yapınız. Alternatif akımın frekansını değiştirmeden, gerilimini

ÜNİTE 5 KLASİK SORU VE CEVAPLARI (TEMEL ELEKTRONİK) Transformatörün tanımını yapınız. Alternatif akımın frekansını değiştirmeden, gerilimini ÜNİTE 5 KLASİK SORU VE CEVAPLARI (TEMEL ELEKTRONİK) Transformatörün tanımını yapınız. Alternatif akımın frekansını değiştirmeden, gerilimini alçaltmaya veya yükseltmeye yarayan elektro manyetik indüksiyon

Detaylı

ŞEBEKE BAĞLANTI YÖNTEMLERİ (GRID INTEGRATION METHODS)

ŞEBEKE BAĞLANTI YÖNTEMLERİ (GRID INTEGRATION METHODS) 143 ŞEBEKE BAĞLANTI YÖNTEMLERİ (GRID INTEGRATION METHODS) Ferit ARSAN 1. RÜZGAR TÜRBİNLERİNİN ŞEBEKEYE BAĞLANTISI a. Genel Kısıtlamalar Rüzgar enerjisi çok kesintili bir enerji kaynağıdır. Bu rüzgar enerjisini,

Detaylı

MOSFET. MOSFET 'lerin Yapısı

MOSFET. MOSFET 'lerin Yapısı MOSFET MOSFET 'lerin Yapısı JFET 'ler klasik transistörlere göre büyük bir gelişme olmasına rağmen bazı limitleri vardır. JFET 'lerin giriş empedansları klasik transistörlerden daha fazla olduğu için,

Detaylı

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ DENEY FÖYÜ DENEY ADI AC AKIM, GERİLİM VE GÜÇ DENEYİ DERSİN ÖĞRETİM ÜYESİ DENEY SORUMLUSU DENEY GRUBU: DENEY TARİHİ : TESLİM

Detaylı

BÖLÜM-I ÖLÇÜ TRAFOLARI

BÖLÜM-I ÖLÇÜ TRAFOLARI BÖLÜM-I ÖLÇÜ TRAFOLARI A) AKIM TRAFOLARI TANIM: Akım Trafoları "primer" dediğimiz esas devreden geçen akımı, manyetik bir kuplaj ile, küçülterek "sekonder" dediğimiz ikincil devreye ve bu devreye bağlı

Detaylı

Yükleme faktörü (Diversite) Hesabı

Yükleme faktörü (Diversite) Hesabı DERSİMİZ BİNALARDAKİ GÜCÜN HESAPLANMASI Yükleme faktörü (Diversite) Hesabı BİR ÖRNEK VERMEDEN ÖNCE IEE REGULATION 14. EDITION a GÖRE YAPILAN GÜÇ YÜKLEME FAKTÖRÜNÜ İNCELEYELİM.BU TABLO AŞAĞIDA VERİLECEKTİR.

Detaylı

Yenilenebilir Enerji Kaynaklarına Geçiş Sürecinin Planlanmasında Doğrusal En İyileme Tekniğinin Kullanılması

Yenilenebilir Enerji Kaynaklarına Geçiş Sürecinin Planlanmasında Doğrusal En İyileme Tekniğinin Kullanılması Yenilenebilir Enerji Kaynaklarına Geçiş Sürecinin Planlanmasında Doğrusal En İyileme Tekniğinin Kullanılması Ahu Soylu, Mein Türkay* Koç Üniversiesi Endüsri Mühendisliği Bölümü Sarıyer, İsanbul ahusoylu@ku.edu.r,

Detaylı

ENERJĠ DAĞITIMI-I. Dersin Kredisi 4 + 0 + 0

ENERJĠ DAĞITIMI-I. Dersin Kredisi 4 + 0 + 0 ENERJĠ DAĞITIMI-I Dersin Kredisi 4 + 0 + 0 Genel: Ölçü cihazları tesislerin ne kadar enerji tükettiğinin belirlenmesinde veya arıza durumlarının oluştuğunun belirlenmesinde kullanılan cihazlardır. A kwh

Detaylı

Şekil- 9.1: Trafo prensip şeması

Şekil- 9.1: Trafo prensip şeması 9.TRSFORMTÖRLER : Transformatörler yalnız.c. frekansında değişiklik yapmadan akım gerilim değerini değiştiren sabit konumlu, elektromanyetik indüksiyon yolu ile çalışan elektrik makineleridir.transformatörler

Detaylı

MOTOR KORUMA RÖLELERİ. Motorların şebekeden aşırı akım çekme nedenleri

MOTOR KORUMA RÖLELERİ. Motorların şebekeden aşırı akım çekme nedenleri MOTOR KORUMA RÖLELERİ Motorlar herhangi bir nedenle normal değerlerinin üzerinde akım çektiğinde sargılarının ve devre elemanlarının zarar görmemesi için en kısa sürede enerjilerinin kesilmesi gerekir.

Detaylı

Enerji Kalitesi Nedir?

Enerji Kalitesi Nedir? MÜHENDİSLİK : ÖLÇÜM> ANALİZ> OPTİMUM UYGULAMA Enerji Kalitesi Nedir? Enerji kalitesi; limit değerleri uluslararası standart otoriteleri tarafından belirlenmiş, ölçülen veya hesaplanan parametrelere ait

Detaylı

ÇELİK KAFES SİSTEM TASARIMI DERS NOTLARI

ÇELİK KAFES SİSTEM TASARIMI DERS NOTLARI BALIKESİR ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK-MİMARLIK FAKÜLTESİ İNŞAAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ÇELİK KAFES SİSTEM TASARIMI DERS PLANI KONULAR 1. Çelik Çaı Siseminin Geomerik Özelliklerinin Belirlenmesi 1.1 Aralıklarının

Detaylı

DENEY 3. Tek Yan Bant Modülasyonu

DENEY 3. Tek Yan Bant Modülasyonu DENEY 3 Tek Yan Bant Modülasyonu Tek Yan Bant (TYB) Modülasyonu En basit genlik modülasyonu, geniş taşıyıcılı çift yan bant genlik modülasyonudur. Her iki yan bant da bilgiyi içerdiğinden, tek yan bandı

Detaylı

Ankara Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Fizik Mühendisliği Bölümü. 2008-09 Bahar Dönemi. Optoelektronik. Doç. Dr. Hüseyin Sarı

Ankara Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Fizik Mühendisliği Bölümü. 2008-09 Bahar Dönemi. Optoelektronik. Doç. Dr. Hüseyin Sarı Ankara Üniversiesi Mühendislik Fakülesi Fizik Mühendisliği Bölümü 2008-09 Bahar Dönemi Opoelekronik Doç. Dr. Hüseyin Sarı 2009 Tandoğan, Ankara 2009 HSarı 1 561 Opoelekronik 1. Hafa Sunuş 2009 HSarı 2

Detaylı

ISI TRANSFERİ BAHAR 2010

ISI TRANSFERİ BAHAR 2010 ISI TRANSFRİ BAHAR 010 ISI TRANSFRİ MANİZMALARI ondüksiyon onveksiyon Işınım ONDÜSİYON Doğrudan emas ile ısı ransferidir Yoğunluk arıkça kondüksiyon arar Akışkanların (özellikle gazlar ermal ilekenlikleri

Detaylı

Box-Jenkıns Modelleri ile Aylık Döviz Kuru Tahmini Üzerine Bir Uygulama

Box-Jenkıns Modelleri ile Aylık Döviz Kuru Tahmini Üzerine Bir Uygulama Kocaeli Üniversiesi Sosyal Bilimler Ensiüsü Dergisi (6) 2003 / 2 : 49-62 Box-Jenkıns Modelleri ile Aylık Döviz Kuru Tahmini Üzerine Bir Uygulama Hüdaverdi Bircan * Yalçın Karagöz ** Öze: Bu çalışmada geleceği

Detaylı

TEK FAZLI DOĞRULTUCULAR

TEK FAZLI DOĞRULTUCULAR ELEKTRĠK-ELEKTRONĠK ÜHENDĠSLĠĞĠ GÜÇ ELEKTRONĠĞĠ LABORATUAR TEK FAZL DOĞRULTUCULAR Teorik Bilgi Pek çok güç elektroniği uygulamasında, giriş gücü şebekeden alınan 50-60 Hz lik AC güç şeklindedir ve uygulamada

Detaylı