filetme B LG S STEMLER

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "filetme B LG S STEMLER"

Transkript

1 T.C. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 2690 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1656 filetme B LG S STEMLER Yazarlar Ö r.gör.dr. fienay LEZK (Ünite 1, 3) Yrd.Doç.Dr. Sinan AYDIN (Ünite 2, 6) Yrd.Doç.Dr. Özlem OKTAL (Ünite 4, 7) Prof.Dr. M. Necdet T MUR (Ünite 5) Prof.Dr. Saime ÖNCE (Ünite 8) Editör Prof.Dr. Hasan DURUCASU ANADOLU ÜN VERS TES

2 Bu kitab n bas m, yay m ve sat fl haklar Anadolu Üniversitesine aittir. Uzaktan Ö retim tekni ine uygun olarak haz rlanan bu kitab n bütün haklar sakl d r. lgili kurulufltan izin almadan kitab n tümü ya da bölümleri mekanik, elektronik, fotokopi, manyetik kay t veya baflka flekillerde ço alt lamaz, bas lamaz ve da t lamaz. Copyright 2012 by Anadolu University All rights reserved No part of this book may be reproduced or stored in a retrieval system, or transmitted in any form or by any means mechanical, electronic, photocopy, magnetic tape or otherwise, without permission in writing from the University. UZAKTAN Ö RET M TASARIM B R M Genel Koordinatör Doç.Dr. Müjgan Bozkaya Genel Koordinatör Yard mc s Arfl.Gör.Dr. rem Erdem Ayd n Ö retim Tasar mc lar Doç.Dr. T. Volkan Yüzer Ö r.gör. Orkun fien Grafik Tasar m Yönetmenleri Prof. Tevfik Fikret Uçar Ö r.gör. Cemalettin Y ld z Ö r.gör. Nilgün Salur Dil Yaz m Dan flman Okt. Ayd n F nd ko lu Grafikerler Ayflegül Dibek Aysun fiavl Hilal Küçükda aflan Kitap Koordinasyon Birimi Uzm. Nermin Özgür Kapak Düzeni Prof. Tevfik Fikret Uçar Ö r.gör. Cemalettin Y ld z Dizgi Aç kö retim Fakültesi Dizgi Ekibi flletme Bilgi Sistemleri ISBN Bask Bu kitap ANADOLU ÜN VERS TES Web-Ofset Tesislerinde adet bas lm flt r. ESK fieh R, A ustos 2012

3 çindekiler iii çindekiler Önsöz... ix Bilgi Sistemlerinin Esaslar... 2 G R fi... 3 S STEM KAVRAMI... 3 Sistem Olarak flletme... 5 B LG S STEM... 6 Veri flleme ve Enformasyon flleme... 8 Bilgi Sistemlerinin S n fland r lmas... 9 filetmelerde B LG HT YACI Bilginin Nitelikleri filetmelerde KARAR VERME VE B LG L fik S flletmelerde Karar Verme Düzeyleri flletmelerde Karar Yap lar Özet Kendimizi S nayal m Yaflam n çinden Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar Bilgi Sistemleri Alt Yap s G R fi B LG SAYAR DONANIMI Girdi Ç kt Ayg tlar Merkezi fllem Birimi Dâhili Bellek Birimi Depolama Ayg tlar B LG SAYAR YAZILIMI Uygulama Yaz l mlar Genel Amaçl Uygulama Yaz l mlar Özel Amaçl Uygulama Yaz l mlar S STEM YAZILIMLARI flletim Sistemleri Di er Sistem Yaz l mlar Programlama Dilleri ve Yaz l m Gelifltirme Araçlar VER KAYNAKLARI YÖNET M Veritaban Yönetim Yaklafl m liflkisel Veritaban Yönetim Sistemleri liflkisel Veritaban Tasar m Veri Ambarlar A VE TELEKOMÜN KASYON TEKNOLOJ LER Mimari Topoloji Protokol Ortam ÜN TE 2. ÜN TE

4 iv çindekiler Kablosuz Teknolojiler Kablosuz Ayg tlar Kablosuz letim Ortamlar ve Kablosuz Bilgisayar A lar Özet Kendimizi S nayal m Yaflam n çinden Okuma Parças Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar ÜN TE 4. ÜN TE flletmelerde Bilgi Ak fl G R fi filetmelerde B LG YÖNET M Bilgi Kaynaklar n n Belirlenmesi ve Tan mlanmas Bilginin Elde Edildi i Kayna a Göre S n fland r lmas Bilginin Niteli ine Göre S n fland r lmas Bilginin Edinilmesi Bilginin Depolanmas Bilginin Yay lmas Bilginin Kullan lmas ve Uygulanmas Bilginin De erlendirilmesi ve Ölçülmesi Bilgi Haritalar B LG AKIfiINDA LET fi M TÜRLER Yap sal flleyifl Aç s ndan letiflim Mesaj n Ak fl Yönü Aç s ndan letiflim B LG AKIfiINDA KULLANILAN ARAÇLAR Yaz l letiflim Araçlar Sözlü letiflim Araçlar Görsel ve flitsel letiflim Araçlar Elektronik letiflim Araçlar filetme B LG S STEMLER Pazarlama Bilgi Sistemleri Üretim Bilgi Sistemleri nsan Kaynaklar Bilgi Sistemleri Muhasebe/Finans Bilgi Sistemleri Özet Kendimizi S nayal m Yaflam n çinden Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar Bilgi Sistemlerini Gelifltirme ve Yönetme G R fi S STEM GEL fit RMEYE GENEL BAKIfi Planlama Sistem Araflt rmas Fizibilite Çal flmas... 75

5 çindekiler v Sistem Analizi Bilgi htiyaçlar n n Analizi Sistem Tasar m Sistemi Yürütme Sistemi Kullanma Sistemin Bak m ALTERNAT F S STEM KURMA YAKLAfiIMLARI Sistem Gelifltirme Yaflam Döngüsü Prototipleme Uygulama Yaz l m Paketleri Son Kullan c Gelifltirme Bilgisayar Destekli Yaz l m Mühendisli i (CASE-Computer Aided Software Engineering) Nesne Yönelimli Yaklafl m D J TAL filetmelere YÖNEL K UYGULAMA GEL fit RME H zl Uygulama Gelifltirme Bileflen Tabanl Gelifltirme ve Web Servisleri Özet Kendimizi S nayal m Yaflam n çinden Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar Pazarlama Bilgi Sistemleri G R fi PAZARLAMA B LG S STEM KAVRAMI Pazarlamada Bilginin Önemi ve Anlam Pazarlama Bilgi Sistemi Tasar m Pazarlama Enformasyon Gereksiniminin Belirlenmesi PAZARLAMA B LG S STEM N N B LEfiENLER çsel Veri Sistemi Pazarlama stihbarat Sistemi Pazarlama Araflt rma Sistemi Karar Destek Sistemi PAZARLAMA B LG S STEM NE YÖNETSEL BAKIfi PBS nin Kapsam ve Amaçlar PBS de Enformasyon htiyac n n Stratejik Düzeyler tibariyle Belirlenmesi PAZARLAMA B LG S STEM NDE BÜTÜNLEfiME Pazarlama Bilgi Sistemi için Enformasyon Ön Koflullar Toplam Enformasyonun Planlanmas Durum Analizi Pazarlama Araflt rmas ve Analizi Gelece e Yönelik Amaçlar n Belirlenmesi Stratejik De erlemede fllevsel Destek Bütçe ve Kontrollerin Gelifltirilmesi Koordinasyon ÜN TE

6 vi çindekiler Pazarlama Bilgi Sistemiyle lgili Di er Önemli Konular Pazara liflkin sorular Müflterilere liflkin Sorular Ürünlere liflkin Sorular Sat fl Gücüne liflkin Sorular Enformasyona Eriflim Pazar Planlamas Pazar Araflt rmas Pazar Analizi Müflteri Analizi Ürün Analizi Potansiyel Müflterileri Ele Alma ve Kontrolü ile lgili Analizler Sat fl Analizi Tutundurma Analizi Enformasyon Eriflim Analizi PAZARLAMA B LG S STEM N N TASARIMI VE UYGULAMASI flletme Misyon ve Stratejisi fadesinin Oluflturulmas Amaçlar n Belirlenmesi Kurumsal Haz rl klar n Yap lmas Girdi ve Ç kt lar n Tasar m Dosya Tasar m PBS nin Uygulanmas ve Test Edilmesi Özet Kendimizi S nayal m Yaflam n çinden Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar ÜN TE Üretim Bilgi Sistemleri G R fi ÜRET M VE filetme B LG S STEMLER ÜRÜN MÜHEND SL TES S TASARIMI VE YERLEfi M PLANLAMASI TEDAR K Z NC R YÖNET M Stok Yönetimi Kalite Kontrol Malzeme htiyaç Planlamas malat Kaynak Planlamas Proje Yönetimi B LG SAYARLA TÜMLEfi K MALAT Üretimde Bilgisayar Destekli Teknikler Bilgisayar Kontrollü Üretim Araçlar Esnek malat Sistemleri ÜRET M VE TÜMLEfi K filetme B LG S STEMLER flletme Kaynak Planlamas flletme Kaynak Planlamas ile Üretim Yönetimi Özet

7 çindekiler vii Kendimizi S nayal m Yaflam n çinden Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar nsan Kaynaklar Bilgi Sistemi G R fi NSAN KAYNAKLARI B LG S STEM N N AMACI VE ÖNEM NSAN KAYNAKLARI B LG S STEM N N GENEL filey fi Girdi Kurumsal Girdiler Çevresel Girdiler Süreç Ç kt NSAN KAYNAKLARI B LG S STEM UYGULAMALARI nsan Kaynaklar Planlamas fle Alma Zaman, Devaml l k ve flten Ayr lma Ücret Yönetimi Bordro Yetenek Yönetimi ve Performans Yönetimi E itim ve Gelifltirme Çal flan liflkileri Yönetimi ve Çal flan n Kendi Kendine Hizmeti NSAN KAYNAKLARI B LG S STEM NE YÖNETSEL BAKIfi nsan Kaynaklar Bilgi Sisteminin Stratejik Aç dan ncelenmesi Özet Kendimizi S nayal m Yaflam n çinden Okuma Parças Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar Muhasebe ve Finans Bilgi Sistemleri G R fi MUHASEBE VE F NANS B LG S STEMLER N N KAPSAMI Muhasebe Fonksiyonu Finans Fonksiyonu Muhasebe ve Finans Fonksiyonunda Bilgi Sistemleri MUHASEBE VE F NANS B LG S STEMLER MUHASEBE VE F NANS B LG S STEMLER N N ALT S STEMLER Kay t flleme Sistemi Harcama fllemleri Döngüsü Has lat fllemleri Döngüsü Üretim fllemleri Döngüsü Büyük Defter ve Finansal Raporlama Sistemi Yönetsel Raporlama Sistemi ÜN TE 8. ÜN TE

8 viii çindekiler MUHASEBE VE F NANS MESLE Özet Kendimizi S nayal m Yaflam n çinden Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar

9 Önsöz ix Önsöz Anadolu Üniversitesi flletme Fakültesinin lisans program nda ders y l ndan itibaren yer alacak olan flletme Bilgi Sistemleri dersi için haz rlanm fl bu kitap 8 üniteden oluflmaktad r. Birinci ünitede, genel sistem yaklafl m n n temel kavramlar n n ö rencilere yal n bir biçimde tan t m n, iflletmenin bir sistem olarak ele al n fl izlemifltir. Bilgi kavram sistem yaklafl m yla incelenip veri, enformasyon ve bilgi terimlerinin benzerlik ve farkl l klar vurgulanm flt r. kinci ünitede, iflletme bilgi sistemlerini destekleyen teknolojilerden iflletme ö rencileri için gerekli olanlar n n aktar m na yer verilmifltir. Üçüncü ünitede iflletme için bilginin rolü, önemi ile iflletme içinde ve d fl nda bilgi ak fl üzerinde durulmufltur. Dördüncü ünite, birinci ve üçüncü ünitelerdeki teorik kavramlar n ve ikinci ünitedeki teknolojilerin iflletme bilgi sistemleri oluflturmak için bütünlefltirilmesine ayr lm flt r. zleyen dört ünite s ras yla Pazarlama, Üretim, nsan Kaynaklar ve Muhasebe- Finans bilgi sistemlerinin ayr nt l biçimde incelenmesini içermektedir. Böylelikle, yukar da sözü edilen üniteler yard m yla iflletme bilgi sistemleri formasyonunun ö renciye kazand r lmas na çal fl lm flt r. Bu yap l rken, kitab n ö rencinin tan mlara bo duruldu u ansiklopedik sözlük haline gelmesinden alabildi inde kaç n lm fl, çok say da kavram n ad n n s ralan p geçilmesi yerine daha az say da fakat önemli kavram n kendisinin ö renciye ö retilmesi amaçlanm flt r. Editörlü ü yayg nlaflt ran ve editörleri yazar seçimi konusunda herhangi bir güdüleme yoluna gitmeyen Rektör Prof.Dr. Davut AYDIN A sa lad bu adil kitap yaz m ortam nedeniyle flükranlar m sunar m. Bu kitab n k sa sürede ortaya ç kmas nda, baflta konular n n uzman yazarlar olmak üzere eme i geçen herkese teflekkür ederim. Kitab n kendilerine yararl olmas dileklerimle, flletme Fakültesi ö rencilerine baflar lar temenni ederim. Editör Prof.Dr. Hasan DURUCASU

10 1 filetme B LG S STEMLER Amaçlar m z Bu üniteyi tamamlad ktan sonra; Genel olarak sistem kavram n ve bilgi sistemini tan mlayabilecek, Bilgi sisteminin bileflenlerini s ralayabilecek, Veri, enformasyon, bilgi kavramlar n tan mlayabilecek, Bilgi sistemlerini s n fland rabilecek ve aç klayabilecek, flletmelerde karar verme ve bilgi iliflkisini aç klayabileceksiniz. Anahtar Kavramlar Sistem Bilgi Sistemi Veri Enformasyon Bilgi Karar Karar Yap lar çindekiler flletme Bilgi Sistemleri Bilgi Sistemlerinin Esaslar G R fi S STEM KAVRAMI B LG S STEM filetmelerde B LG HT YACI filetmelerde KARAR VERME VE B LG L fik S

11 Bilgi Sistemlerinin Esaslar G R fi çinde bulundu umuz ça a ve bu ça da yaflayan topluma ad n veren bilgi, iflletmelerin yaflamlar n sürdürmelerinde, rakipleriyle yar flabilmelerinde ve amaçlar n en iyi flekilde yerine getirmelerinde, k sacas baflar l olmalar nda çok önemli bir role sahiptir. Öyle ki bilgi, vazgeçilmez bir üretim faktörü olarak, geleneksel üretim faktörleriyle birlikte an lmaktad r. Sermaye, hammadde, enerji ve iflgücü olarak s ralanabilen geleneksel üretim faktörlerinin do ru zamanda, do ru yerden, en ekonomik flekilde sa lanabilmesi ve do ru biçimde iflletme amaçlar na yönlendirilebilmesi için bilgiye ihtiyaç duyulmaktad r. flletme faaliyetlerine de er katan bilgiyse tesadüfi olarak ortaya ç kmamaktad r. Belirli bir emek ve zaman harcanarak belirli bir düzen içinde elde edilmekte, iflletme içerisinde sistemli bir flekilde yay lmaktad r. flletmeler için stratejik bir kaynak olan bilginin belirli bir düzen içinde elde edilmesini ve kullan lmas n sa lamaya yönelik çabalar, bilgi sistemlerinin varl n gerekli k lmaktad r. Bilgi sistemini oluflturan ögeler ve özelliklerin neler oldu unu aç klamadan önce, genel olarak sistem kavram üzerinde durmak, bilgi sisteminin anlafl lmas nda kolayl k sa layacakt r. S STEM KAVRAMI Sistem, günlük yaflant m zda s kça karfl laflt m z bir kavramd r. çinde bulundu- umuz toplumun yaflad ekonomik sistem, e itim sistemi, s nav sistemi, ulafl m sistemi gibi örneklerde sistem kelimesi do rudan yer al rken sistem kavram kendisiyle birlikte do rudan kullan lmasa da insan, iflletme, bilgisayar da sistem özelli i gösteren varl klard r. Bu örneklerde ortak olan özelliklerin ne oldu unu ortaya koymak sistem tan m n yapmay da kolaylaflt racakt r. Sistem olarak düflünülen her oluflumda bir bütünlük ve düzen söz konusudur. Bütünü oluflturan parçalar ve parçalar birbirine ba layan etkileflimler bulunmaktad r. Bu parçalar rastlant sonucu bir araya gelmemifl, bir amac gerçeklefltirmek üzere birleflmifllerdir. nsan, yaflama amac na yönelik canl bir sistemdir. Bu amac gerçeklefltirmede farkl ifllevleri üstlenmifl, birbirlerini etkileyen ancak, bir uyum içinde çal flan organlar n bir araya gelmesiyle oluflmufltur. flletmeler, kâr ve topluma hizmet amac na yönelik olan, üretim faktörlerinin bir araya gelmesi ve bir düzen içinde çal flmas yla bu amac gerçeklefltirmeye çal flan sistemlerdir. Yukar da verilen ve ço alt labilecek di er sistem örneklerinde de benzer ortak özellikler bulunmaktad r. Bu ortak özelliklerden yola ç k larak, sistem için afla daki tan m vermek uygun olacakt r.

12 4 flletme Bilgi Sistemleri Sistem olarak kabul edilen her oluflumda rastlant sal olmayan bir düzen ve bütünlük sözkonusudur. fiekil 1.1 Genel Olarak Sistem, Sistem S n r ve Sistemin Çevresi Sistem, belirli bir (ya da daha fazla) amaca (ya da sonuca) ulaflabilmek için bir araya getirilmifl, aralar nda iliflki bulunan kavramsal ya da fiziksel bileflenlerden meydana gelen bir bütündür (Esen, s.10). Bu tan mda dört önemli ö e bulunmaktad r: 1. Amaç (ya da sonuç) 2. Birden çok bileflen 3. Bileflenler aras ndaki iliflki 4. Bileflenlerin oluflturdu u bütün Amaç (ya da sonuç); sistemin en az bir ifllevinin bulunmas gereklili inin alt n çizmektedir. Birden çok bileflen; sistemi oluflturan parçalard r. Bileflenler aras ndaki iliflki; sistemi bileflenlerin bir araya getirilmesiyle oluflmufl anlams z parçalar y n olmaktan kurtaran ögedir. Bileflenleri birbirine ba layan ve bütünlefltiren, sistemin bileflenleri aras nda var olan (ya da var olmas gereken) iliflkilerdir. Bileflenlerin oluflturdu u bütün; tam, bir, tek parça olma anlam ndan çok, bileflenleri yard m yla belirli bir ifllevi yerine getiren bir oluflumu ifade eder. Sistemin yukar da verilen tan m nda birden çok bileflenden olufltu u belirtilmektedir. Di er yandan sistemi oluflturan bileflenler de ço u zaman kendi içinde bir bütün oluflturan alt bileflenlere ayr labilmektedir. Bu nedenle sistemi oluflturan ana parçalar alt sistem, alt sistemi oluflturan parçalar bileflen olarak adland rmak daha do ru bir yaklafl m olabilir. Bununla beraber sistem, alt sistem ya da bileflen isimlendirmeleri görecelidir. Sistem olarak tan mlanan bir bütün, farkl bir bak fl aç s alt nda alt sistem, hatta bileflen olarak ele al nabilir. Yukar da verilen örneklerde insan sistem, insan oluflturan her bir organ bileflendir. Ancak farkl organlar n yaflamak amac na yönelik olarak, alt amaçlar gerçeklefltirmek üzere bir araya gelip, bir düzen içinde çal flmalar, insana ait alt sistemleri ortaya ç karmaktad r. Solunum sistemi, dolafl m sistemi, sinir sistemi vb. insan sisteminin alt sistemleridir. Benzer flekilde, temelde iflletmenin ana amac na yönelik alt amaçlar için çal - flan pazarlama, üretim, insan kaynaklar ve muhasebe finansman gibi iflletme bölümleri de iflletme sisteminin alt sistemleri olarak de erlendirilebilir. Sistemin belirlenebilmesi için, öncelikle sistemin s n rlar n n ortaya konulmas gerekir. Ele al nan sistemin bileflenlerinin d fl nda kalan her fley sistemin çevresini oluflturur (Esen, s.10-12). Bu aç dan bak ld nda sistemin s n r, sistem ile çevresi aras ndaki ay r c olarak ele al nabilir. Genel olarak sistem, çevresi ve s n r fiekil 1.1 deki gibi gösterilebilir. Çevresiyle ya da çevresinde bulunan di- er sistemlerle hiçbir etkileflimi olmayan sisteme kapal sistem denir. Buna karfl n çevresiyle ya da çevresinde bulunan sistemlerle iliflkide olan, onlarla iletiflim ku- Sistem ran ve etkileflen sistemler aç k sistem olarak tan mlan r. Neredeyse bütün sistemler aç k sistem özelli i tafl maktad r. Sistemin s n r Çevre Aç k sistemde, sistemin çevresiyle iliflkisi s ras nda, çevreden sisteme do ru olan ak fla ya da çevreden sisteme dahil edilen unsura girdi denir. Tersine aç k sistemde sistemin çevresiyle iliflkisi s ras nda sistemden çevreye do ru olan ak fla ya da sistemden çevresine ihraç edilen unsura ç kt denir (Esen, s.10-15). Girdiyi ç kt ya dönüfltürmek için gerekli olan faaliyetler dizisinin gerçeklefltirilmesiyse süreç olarak bilinmektedir.

13 1. Ünite - Bilgi Sistemlerinin Esaslar 5 Buna göre aç k sistem fiekil 1.2 yard m yla temsil edilebilir. Aç k sistemler üzerinde gerçeklefltirilen iki önemli ifllev kontrol ve geribeslemedir. Sistem Kontrol iflle- vi, belirlenen amaçlara ya da sonuçlara ulaflabilmek için planlanm fl olan faaliyetlerin, gere ince yürütülüp yürütülmedi inin, Girdi Süreç Ç kt elde edilen ç kt lar n önceden belirlenen standartlara uygun olup olmad n n Sistemin s n r Çevre saptanmas na yönelik olarak gerçeklefltirilen tüm faaliyetler olarak tan mla- nabilir. Kontrol iflleviyle elde edilen sonuçlar, geribesleme olarak adland r lan ifllevle sisteme yeniden girdi olarak iletilir. Böylece amaçlanan ç kt lardan sapmalar varsa bunlar n düzeltilmesini sa lamaya yönelik gelifltirici, düzenleyici ve sistemin devaml l n sa lay c yönlendirmeler gerçeklefltirilir (Sürmeli, s.8). Aç k sistemlerde kontrol ve geribesleme ifllevi fiekil 1.3 de verildi i gibi temsil edilebilir. fiekil 1.2 Aç k Sistem Aç k sistemler, çevresinden girdi alan, girdi üzerinde faaliyetler gerçeklefltirip ç kt ya dönüfltüren ve bu ç kt y çevresine ileten sistemlerdir. fiekil 1.3 Geribesleme sinyalleri Geribesleme sinyalleri Sistemde Kontrol ve Kontrol Geribesleme Kaynak: James A. Kontrol sinyalleri Kontrol sinyalleri O BRIEN (1991), Introduction to Süreç Information Systems in Business Girdi Ç kt Management,Sixth Edition, Boston: Irwin Inc., s.13. Sistemin s n r Sistem Çevre Farkl sistem örnekleri verip, bu örneklerdeki sistem ögelerinin neler SIRA oldu unu S ZDEbelirleyiniz. Sistem Olarak flletme DÜfiÜNEL M DÜfiÜNEL M nsan ihtiyaçlar n karfl lamada bir araç olan iflletme; üretim ögeleri olan iflgücü, sermaye, enerji ve teknolojinin belirli amaçlar çerçevesinde planl ve uyumlu bir biçimde bir araya getirilmesiyle ekonomik mal ya da hizmet üreten SORU birimler olarak SORU tan mlan r (Karalar, s.10). flletmelerin temel amaçlar, kâr elde etmek ve insan ihtiyaçlar n karfl lamakt r. D KKAT D KKAT Bu amaçlara yönelik olarak bir araya getirilen bileflenler birbirleriyle etkileflimli olarak çal fl rlar. Söz konusu bileflenleri ayr nt l olarak incelemek mümkün olsa bile, bütüne bak fl kaybetmeden izleyebilmek için iflletmenin bileflenlerini, iflletme bölümleri biçiminde düflünebiliriz. Her bir bölüm iflletme sisteminin alt sistemleri olup, her alt sistemin kendi ifllevini yerine getirmeye yönelik olarak bileflenleri bulunmaktad r. flletmede yer alan bölümleri temel olarak Pazarlama, Üretim, nsan AMAÇLARIMIZ AMAÇLARIMIZ 1 K T A P K T A P TELEV ZYON TELEV ZYON

14 6 flletme Bilgi Sistemleri fiekil 1.4 Kaynaklar ve Muhasebe Finansman biçiminde s ralamak mümkündür. Bir k s m iflletmelerde Halkla liflkiler ve Araflt rma Gelifltirme bölümleri gibi bölümler de ayr bir alt sistem olarak yer almakla birlikte, kimi iflletmelerde bu bölümlere iliflkin ifllevler yukar da s ralanan temel bölümler bünyesinde gerçeklefltirilmektedir. flletme özelde kâr elde etmek, genelde topluma hizmet amac yla mal ve hizmet üretiminde bulunabilmek için hammadde, malzeme, enerji gibi girdiler üzerinde dönüfltürücü faaliyetler gerçeklefltirerek, bunlar yararl mal ve hizmet biçiminde ç kt ya dönüfltürürler. flletmeler, sözkonusu girdileri temin etme ya da mal ve hizmeti sunma esnas nda etkileflimde olmak zorunda oldu u bir çevre içinde yer almaktad r. Bu çevre; sat c lar, müflteriler, rakip iflletmeler, hissedarlar, finans kurumlar, sendikalar, toplum ve devlet biçiminde s ralanabilir. Yukar da verilen tan m ve aç klamalardan sonra iflletmelerin de birer aç k sistem oldu u görülebilir. flletme bir sistem olarak fiekil 1.4 yard m yla gösterilebilir. Sistem Yaklafl m ile flletme Toplum Rakipler Kaynak: James A. O BRIEN, George M. Marakas (2011) Management Information Systems, 10. ed. New York:McGraw-Hill Irwin, s.30. Tedarikçiler Resmi Kurumlar Ekonomik Kaynaklar: nsan Para Malzeme Makinalar Arazi Tesisler Enerji Bilgi Kontrol Yönetim Bilgi Sistemleri flletme Süreçleri: Ürün ve hizmetleri üretme, gelifltirme, pazarlama ve ulaflt rma Müflteri Destek hizmetleri Di er Süreçler Geri Besleme Ürün ve Hizmetler: Ürünler Hizmetler Ödemeler Katk lar Bilgi Di er Etkiler Girdi Süreç Ç kt Paydafllar Müflteriler Finansal Kurumlar Sendikalar B LG S STEM Bilgi sistemleri ve bilgi teknolojileri iflletmelerin baflar s nda hayati bir öneme sahiptir. Günlük ifllemlerin etkin olarak sürdürülebilmesi, iflletmenin etkin olarak yönetilebilmesi ve rekabet üstünlü ü sa layabilmesi için iyi iflleyen bir bilgi sistemine sahip olmalar gereklidir. Bilgi sisteminin baflar s yaln zca maliyet, zaman ve bilgi kaynaklar n n kullan m n minimize etmek biçimindeki verimlilik ölçüsü ile ölçülmemelidir. Bilgi sisteminin ayn zamanda etkinlik ölçüsü olarak düflünülebilen, iflletme stratejilerini, iflletme süreçlerini ve iflletmenin kurumsal yap s n ve kültürünü de iflletmenin de erini yükseltecek biçimde desteklemesi gereklidir (O Brien ve Marakas 2010, s.4).

15 1. Ünite - Bilgi Sistemlerinin Esaslar Bilgi sistemi, verinin kaynaklar ndan toplanarak kullan labilir yararl bilgiye dönüfltürülmesi ve iflletme içinde ilgili kifli ve birimlere yay lmas amac yla bir araya getirilen bilgisayar donan m, yaz l m, veri kaynaklar, a teknolojileri ve insan bileflenlerinden oluflan bir bütün olarak tan mlanabilir (O Brien ve Marakas, 2011, s. 4). Söz konusu bu bileflenlerin ayr nt lar ikinci ünitede yer almaktad r. Bilgi sisteminin girdisi veri, ç kt s bilgidir. Veriyi bilgiye dönüfltürmek için gerekli olan ifllemler bütünü de bilgi sisteminin süreci olarak düflünülebilir. Veri, enformasyon ve bilgi kavramlar n n s kl kla birbiri yerine ayn anlamda kullan ld klar görülmektedir. Ancak söz konusu kavramlar aras nda gerçekte farkl l klar oldu undan veri, enformasyon ve bilgi kavramlar, izleyen kesimde verildi- i gibi tan mlanabilir. Veri, harf, rakam, çeflitli sembol ve iflaretlerle temsil edilen, ham, ifllenmemifl gerçekler ya da izlenimlerdir (Ö üt, s. 10). Olaylara iliflkin nesnel gerçekler olup birbiriyle iliflkilendirilmemifltir. Veri, kurumsal amaçlara ba l olarak faaliyetlerin yap land r lmam fl bir biçimde kayd d r. Bir baflka ifadeyle veri, özümlenmemifl ve yorumlanmam fl gözlemler, ifllenmemifl gerçekler olarak da tan mlanabilir (Barutçugil, s.57). Veriler baflka verilerle iliflkilendirilip analiz edilmedikleri sürece ne yap lmas ve nas l yap lmas gerekti i konusunda karar vericilere yard mc olamazlar. Örnek olarak, bir markette gün boyunca sat lan tüm ürünler kasadan geçirilirken kaydedilirler. Bu kay tlar iflletme için birer veri olup tek bafl na bir anlam ifade etmez. Enformasyon, verinin bir anlam oluflturacak flekilde düzenlenmifl halidir (Barutçugil, s.57). Toplanan veriler, çok yönlü olarak, birbiriyle iliflkilendirilip enformasyon haline gelerek, de er yaratmak için en gerekli kaynak niteli ini kazanmaktad r. Veriden farkl olarak enformasyon, tek bafl na anlaml d r. Bununla birlikte yaln zca ilgili kifli için bir anlam tafl maktad r. lgili kifliye olay ve nesneleri yorumlamak için bir bak fl aç s kazand r r. Veriden çok daha zengin bir içeri e sahip olan enformasyon; yaz l, sözlü ya da görsel bir mesajd r. Her mesajda oldu u gibi enformasyonun aktar lmas için bir gönderen ve bir al c olmas gerekmektedir. Enformasyon, mesaj alan kiflinin alg lamas n n de iflmesi ve yarg s üzerinde etki yapmay hedefler (Barutçugil, s.57). flletmenin içinden ve iflletmenin çevresinden al nan birçok mesaj ve haber enformasyondur. Enformasyon, yorum yapabilme, bilgi yaratma ve karar vermede kullan l r. Markette sat lan ürünlerin kay tlar örne- ine dönersek, her bir kay t veri olarak tek bafl na bir anlam ifade etmezken, belirli bir ürüne iliflkin günlük, haftal k ya da ayl k toplam sat fl miktar bir anlam kazanarak enformasyona dönüflecektir. Bilgi, kiflisel anlamda düzenlenmifl enformasyondur. Ö renme ve deneyim yoluyla kazan lm fl olan önceki bilgilerle bütünleflmifl ve özümlenmifltir. Kararlarda ve davran fllarda etkilidir. Bilgi, insanlar n tüm yaflam boyunca ö rendiklerinin ve deneyim yoluyla kazand klar n n toplam d r. nançlar ve de erlere de dayanmaktad r. nsanlar aras nda iletiflim yoluyla enformasyon ak fl bilginin oluflmas n sa lar. E er al nan enformasyon bir de er tafl yorsa onu alan kiflinin varolan bilgi birikimiyle bütünlefltirilir ve bilgi deposuna eklenir. E er bir de er tafl m yorsa reddedilir ve silinir (Barutçugil, s.58). Bilgi düflüncelerin, deneyimlerin, öngörü ve sezgilerin, amaca yönelik enformasyonla bir araya getirilip birlikte de erlendirilmesi sonucunda elde edilir. (Ayd ntan, s.8) Market örne inde, ayn ürünün farkl markalara ait günlük, haftal k ya da ayl k sat fl miktarlar n n karfl laflt r lmas yla pazar paylar n n belirlenmesi, buna göre sat fl ve pazarlama stratejilerinin belirlenmesi, enformasyonun bilgiye dönüfltürülmesidir. 7 Bilgi sisteminin bileflenleri, bilgisayar donan m, yaz l m, veri kaynaklar, a teknolojileri ve insan biçiminde s ralanabilir. Veri ham gözlemler ya da izlenimler enformasyon verinin bir anlam içerecek biçimde düzenlenmesiyken bilgi, enformasyonun önceden bilinenler, de erler ve inançlarla bütünlefltirilmifl biçimidir.

16 8 flletme Bilgi Sistemleri Verinin enformasyon ve bilgiye dönüfltürülmesi veri iflleme ve enformasyon iflleme süreçleriyle gerçeklefltirilmektedir. fiekil 1.5 Veri flleme fiekil 1.6 Enformasyon flleme Veri flleme ve Enformasyon flleme Çeflitli kaynaklarda veri iflleme ve bilgi iflleme kavramlar ndan söz edildi i, bunlar n birbiri yerine kullan ld ya da kar flt r ld görülmektedir. Bununla birlikte veri ve bilgi kavramlar na iliflkin olarak verilen tan mlardan yola ç k larak, bilgi iflleme kavram yerine, enformasyon iflleme kavram n n tercih edilmesi daha do ru bir yaklafl m olacakt r. Yine önceki aç klamalardan, tan mlar ndan gelen farkl l klara paralel olarak, veri iflleme ve enformasyon iflleme kavramlar n n farkl süreçler oldu u da anlafl labilir. Veri iflleme, ham verilerin belirli ifllemlerden geçerek ifllenmifl duruma (enformasyona) dönüfltürülmesi sürecidir. Böylece veri iflleme sürecinde, girdi veri, ç kt enformasyondur. Enformasyon iflleme ise, ifllenmifl verinin (enformasyonun), belirli ifllemlerden geçirilerek, karar almaya destek olacak biçime (bilgiye) dönüfltürülmesi sürecidir. Buna göre bilgi iflleme sürecinde girdi enformasyon, ç kt ise bilgidir. Burada dikkat edilmesi gereken nokta, bir kifli ya da birim için, enformasyon iflleme süreci sonunda elde edilen bilginin, baflka bir kifli ya da birim için yaln zca bir veri olabilece i ve bu verinin, farkl bir karara destek olabilmesi için, yeni bir enformasyon iflleme sürecinden geçmesi gerekti idir (Bensghir, s.21). Veri iflleme sürecinde gerçeklefltirilen faaliyetler; kaydetme, s n flama, s ra- Veri Veri flleme Süreci Enformasyon lama, hesaplama, özetleme, ço altma, saklama, eriflme ve iletme biçiminde s ralanabilir. Enformasyon iflleme sürecindeyse veri iflleme sürecinde sözü edilen ifllemlerden gerekli olanlar uygulanmakla birlikte, farkl olarak, analiz ve raporlama faaliyetleri daha yo un biçimde gerçeklefltirilmektedir. Enformasyon Enformasyon flleme Süreci Bilgi fiekil 1.7 den de izlenebilece i gibi bilgi sistemi, bütün olarak düflünüldü ünde veri - enformasyon - bilgi dönüflümünü gerçeklefltirmektedir. fiekil 1.7 Bilgi Sisteminde Veri- Enformasyon- Bilgi Dönüflümü Veri Veri flleme Süreci Enformasyon Enformasyon flleme Süreci Bilgi

17 1. Ünite - Bilgi Sistemlerinin Esaslar 9 Bu noktada vurgulanmas gereken bir baflka konu, pek çok kaynakta bilgi iflçisi olarak ifade edilen çal flanlar n, asl nda veri iflçisi ve bilgi iflçisi biçiminde bir ayr ma tabi tutulmalar gereklili idir. Sekreter, katip ya da ön muhasebe gibi büro çal flanlar, iflletmede gerçekleflen her türlü hareketi kaydetme ve iflleme sorumlulu- unda olup veri iflçisi konumundad rlar. Buna karfl n mühendis, mimar, bilim adam gibi ürün ve hizmetleri tasarlay p, enformasyonu iflleyerek bilgiye dönüfltürme sorumlulu unda olan çal flanlarsa bilgi iflçisi olarak adland r l rlar (Laudon ve Laudon, s.18). Bilgi Sistemlerinin S n fland r lmas Bilgi sistemleri, kavramsal olarak farkl biçimlerde s n fland r labilir. Genel bir s - n fland rma, bilgi sistemlerinin ifl süreçlerini ya da yönetim kararlar n destekleyenler biçiminde iki bafll k alt nda incelenmesidir. fiekil 1.8 bilgi sistemlerine iliflkin bu s n fland rmay göstermektedir. fiekil 1.8 Bilgi Sistemlerinin S n fland r lmas Bilgi Sistemleri fl Süreçlerini Destekleyen Bilgi Sistemleri fl Süreçleri Destek Sistemleri Yönetim Destek Sistemleri Yönetim Kararlar n Destekleyen Bilgi Sistemleri Uzmanlaflm fl flleme Sistemleri Kay t flleme Sistemleri flletme Hareketlerini flleme Süreç Kontrol Sistemleri Endüstriyel Süreçlerin Kontrolü flbirli i Sistemleri Tak m ve Çal flma Gruplar n n flbirli i Yönetim Bilgi Sistemleri Yöneticiler çin Önceden Belirlenmifl Raporlama Karar Destek Sistemleri Etkileflimli Karar Destek Yürütüm Bilgi Sistemleri Yürütücüler çin Uygun Hale Getirilmifl Bilgi Uzmanlaflm fl flleme Sistemleri Uzman Sistemler Karar Vericilere Uzman Tavsiyeler Bilgi Yönetim Sistemleri Kurumsal Bilginin Yönetimi Stratejik Bilgi Sistemleri Rekabet Üstünlü ünü Destekleme Fonksiyonel Bilgi Sistemleri Temel flletme Fonksiyonlar n Destekleme Kaynak: James A. O BRIEN, George M. Marakas (2011), Management Information Systems, 10. ed., New York:McGraw-Hill Irwin, s.13. fl Süreçleri; iflletmelerin amaçlar n gerçeklefltirmek, bir ürün ya da hizmet üretmek için düzenlenen, koordine edilen faaliyetlerden oluflan, birbirleriyle mant ksal olarak iliflkili görev ve davran fllard r (Laudon ve Laudon, s.11). Yeni ürün gelifltirme, bir siparifl oluflturma ve gerçeklefltirme, pazarlama plan oluflturma, yeni personel alma ifl süreçlerine verilebilecek örneklerdir. fl süreçleri, ürün ya da hizmet üretmek için gerekli olan faaliyetlerin programl bir flekilde derlenmesidir. Bu faaliyetler ifl süreçlerine dahil olanlar n aras ndaki materyal, enformasyon ve bilgi ak fl yla desteklenir. fl süreçleri, ayn zamanda iflletmelerin ifli, enformasyonu, bilgiyi koordine etti i özgün yollar ve ifli koordine etmek için yönetimin seçti i

18 10 flletme Bilgi Sistemleri yollard r. Bir iflletmenin performans, büyük ölçüde ifl süreçlerini ne kadar iyi tasarlad na ve koordine etti ine ba l d r. Bir iflletmenin ifl süreçleri, iflletmeye rakiplerinden daha iyi düzenlemeler yapmay ve yenilikler getirmeyi sa larsa rekabet gücünün kayna olabilir. fl süreçleri h zl çözüm oluflturmay ve etkinli i engelleyen eski çal flma yollar na dayan rsa ayn zamanda pasifli in sorumlusu da olabilir. Tablo 1.1 faaliyet alanlar n n her biri için baz tipik ifl süreçlerini göstermektedir. Tablo 1.1 Faaliyet Alanlar fl Süreçlerine liflkin Örnekler S n fland r lmas Kaynak: Kenneth C.Laudon ve Jane P.Laudon (Çeviri Editörü: U ur Yozgat) (2011), Yönetim Biliflim Sistemleri Dijital flletmeyi Yönetme, Ankara:Nobel Akademik Yay nc l k, s.43. Faaliyet Alan malat ve Üretim Sat fl ve Pazarlama Muhasebe ve Finans nsan Kaynaklar fl Süreci Ürün oluflturma Kaliteyi kontrol etme Hammadde ve Malzemelere iliflkin faturalar düzenleme Müflterileri tan ma Ürün hakk nda müflteri fark ndal sa lama Ürünü satma Kredi sa layan kurumlara ödeme yapma Finansal durum tablolar oluflturma Nakit hesaplar n yönetme Çal flanlar istihdam etme Çal flanlar n ifl performans n de erlendirme flletmelerde ifl süreçleri taraf ndan üretilen ve kullan lan verileri iflleyecek bilgi sistemlerine her zaman ihtiyaç duyulmaktad r. fiekil 1.8 de fl Süreçleri Destek Sistemleri bafll alt nda gösterilen bu sistemler, iflletme içi ve iflletme d fl ndaki kullan c lar için çeflitli bilgileri üretirler. Bununla birlikte, ürettikleri bu bilgiler içinden hangisinin, yöneticiler taraf ndan karar verme sürecinde kullan lacak en iyi bilgi oldu unu belirlemezler. Bu amac yerine getirebilmek için, genellikle Yönetim Bilgi Sistemleri taraf ndan gerçeklefltirilecek ileri bir ifllem gereklidir. flletmelerin ifl süreçleri destek sistemlerinin rolü iflletmenin hareketlerini ifllemek, endüstriyel süreçleri kontrol etmek, giriflimin iletiflim ve iflbirliklerini desteklemek, kurumsal veritabanlar n verimli biçimde güncellemektir. fl süreçleri destek sistemlerinin önemli örneklerinden olan kay t iflleme sistemleri iflletmedeki hareketlerin sonucunda ortaya ç kan verilerin kaydedilip ifllenmesi, ifl süreçlerine iliflkin veritaban n n güncellenmesi ve iflletmeye iliflkin belgelerin üretilmesi ifllemlerini gerçeklefltiren bilgi sistemleridir. Sat fl ve envanter kay tlar, ön muhasebe ifllemleri gibi ifllemler, kay t iflleme sisteminin ifllevlerine örneklerdir. Bu sistemler iflletme hareketlerini temel olarak iki yolla ifller. Y n ifllemede (batch processing) iflletmedeki hareketlere iliflkin veriler belirli bir süre içinde biriktirilir, daha sonra toplu olarak ifllenir. Gerçek zamanl ifllemede (real-time processing) ise veriler, hareket ortaya ç kar ç kmaz ifllenir. Süreç kontrol sistemleri, fiziksel süreçleri gözler ve kontrol ederler. Örne in; bir petrol rafinerisi, kimyasal ifllemleri kesintisiz gözlemek ve rafineri süreçlerini kontrol etmeye yönelik anl k ayarlamalar yapmak için bilgisayarlarla ba lant l elektronik sensörler kullan rlar. flbirli i sistemleri, tak m ve çal flma gruplar aras ndaki iletiflimi, verimlili i art ran, iyilefltiren bilgi sistemleridir. Bu sistemler kimi zaman ofis otomasyon sistemleri olarak adland r lan uygulamalar içerirler. Örne in; bir proje tak m nda yer alan bilgi iflçileri elektronik mesaj göndermek ya da almak için elektronik postay, faaliyetlerini koordine etmek üzere yapacaklar elektronik toplant için video konferans kullanabilirler.

19 1. Ünite - Bilgi Sistemlerinin Esaslar 11 Bilgi sistemleri uygulamalar, yöneticiler taraf ndan verilecek kararlar destekleyecek bilgiyi üretmeye odakland klar nda yönetim destek sistemleri olarak adland - r l rlar. Farkl yönetim düzeylerindeki tüm yöneticiler için, karar vermeye destek sa layacak bilgiyi üretme karmafl k bir ifltir. Çeflitli karar verme sorumluluklar n destekleyen temel bilgi sistemleri kavramsal olarak, yönetim bilgi sistemleri, karar destek sistemleri ve yürütüm bilgi sistemleri biçiminde s ralanabilir. Yönetim bilgi sistemleri, yöneticilerin kararlar na destek olacak bilgiyi üretir ve özet bir rapor biçiminde sunar. Örne in; sat fl yöneticileri, a a ba l bilgisayarlar - n ve web taray c lar n, ürünlerinin sat fl sonuçlar hakk ndaki anl k görüntüleri, her bir sat fl personeli taraf ndan gerçeklefltirilen sat fllar de erlendiren günlük sat fl analiz raporlar n, kurumsal intranet üzerinden almak için kullanabilirler. Karar destek sistemleri, yöneticilere karar verme süreci boyunca do rudan bilgisayar deste i sa larlar. Örne in; bir reklam müdürü reklam bütçesini nas l harcayaca na karar verirken e er-ise (what-if) analizini gerçeklefltirmek üzere karar destek sistemini kullanabilir. Ya da bir üretim müdürü, yeni reklam kampanyas, üretim için gerekli olan hammaddenin konumu ve elde edilebilirli ine ba l olarak beklenen sat fllar tahmin edip, ne kadar ürün üretmesi gerekti ine karar vermek için karar destek sistemini kullanabilir. Yürütüm bilgi sistemleri, yürütücü, yönetici konumunda olan karar vericilere, kolayca anlafl l r görüntüler (grafik, özetleyici istatistik, tablo vb.) elde etmek için, genifl bir çeflitlili e sahip iç ve d fl bilgi kaynaklar ndan elde edilen kritik bilgileri sa lar. Örne in; üst kademe yöneticileri kurumsal ve rekabete dayal performans alanlar n n kilit noktalar n vurgulayan anl k metinleri ve grafikleri görebilmek için dokunmatik ekranl uç birimleri kullanabilir. Bilgi sistemlerinin di er s n fland rmalar fiekil 1.8 de uzmanlaflm fl iflleme sistemleri bafll alt nda yer alan bilgi sistemleridir. Söz konusu bu sistemler, ifl süreçleri ya da yönetim uygulamalar ndan herhangi birini destekleyebilirler. Örne- in; uzman sistemler, ekipman belirleme gibi bir ifl süreci ya da kredi portföy yönetimi gibi yönetsel bir karar süreci için uzman tavsiyeler sa lar. Bilgi yönetim sistemleri, çal flanlara ve yöneticilere ürünü ortaya koyma, ifl süreçlerini düzenleme ve ifl süreçlerine iliflkin bilgilerin tüm iflletme içinde yay lmas na yönelik destek sunan bilgi sistemleridir. Pazarlama, üretim, muhasebe, finans, insan kaynaklar gibi temel iflletme fonksiyonlar n desteklemeye yönelik olarak ifl süreçleri ya da yönetsel uygulamalara odaklanm fl olan bilgi sistemleriyse fonksiyonel bilgi sistemleri olarak adland r lmaktad r. (Kitab n izleyen ünitelerinde fonksiyonel bilgi sistemleri ayr nt l olarak incelenmektedir.) Son olarak stratejik bilgi sistemleri, iflletmenin rakiplerine karfl stratejik üstünlükler kazanmas na yard mc olmak için, iflletme ürünlerine, hizmetlerine ve iflletme süreçlerine bilgi teknolojilerini uygulayan sistemlerdir. Burada vurgulanmas gereken bir nokta, gerçek ifl yaflam ndaki iflletme uygulamalar nda yukar da sözü edilen farkl bilgi sistemlerinin birlefltirildi idir. Bilgi sistemlerinin yukar da yap lan kavramsal s n fland rmas nda amaç bilgi sistemlerinin iflletmede üstlendikleri farkl rolleri vurgulamakt r. Uygulamada bu roller, birbiriyle birlefltirilmekte ya da çeflitli fonksiyonlar yerine getiren çapraz fonksiyonel bilgi sistemleri biçiminde ortaya ç kmaktad r. Bu nedenle bilgi sistemlerinin ço u, iflletmede gerçekleflen hareketlerin kayd n tutman n yan nda iflletme fonksiyonlar - na ve çeflitli düzeylerdeki yöneticilerin karar vermelerine destek verecek bilgileri üretmek üzere tasarlanm flt r. Bilgi sistemlerinin s n fland r lmas nda temel ayr m neye göre yap lm flt r? DÜfiÜNEL M 2 DÜfiÜNEL M SORU SORU

20 12 flletme Bilgi Sistemleri Bilgi, ihtiyaç duyuldu u anda elde edilebilmeli, do ru, eksiksiz, aç k olmal d r. filetmelerde B LG HT YACI flletmelerde geçmifli hat rlamak, bugünü izleyebilmek ve gelece i planlayabilmek amac yla bilgiye ihtiyaç duyulmaktad r. Ekonomik, sosyal ve politik çevre faktörlerinin etkisi alt nda olan iflletmeler, giderek karmafl k bir yap ya bürünmektedirler. Karmafl klaflan bu yap içinde, iflletmelerin amaçlar na ulaflacak biçimde yönetilebilmesi ve iflletilmesi için, daha fazla bilgiye ihtiyaç duyulmaktad r. Bu nedenle bilgi, günümüz iflletmelerinde kaynak olarak neredeyse geleneksel üretim faktörlerinden daha önde gelen bir önem tafl maya bafllam flt r. Geleneksel üretim faktörleri olan hammadde, sermaye ve ifl gücünün do ru zamanda, do ru yerden, en düflük maliyetle ve en iyisi olacak biçimde sa lanabilmesi de gerekli bilgiye sahip olmakla mümkün olmaktad r. Ancak bilgiye sahip olmak tek bafl na yeterli de ildir. Bu bilginin nas l kullan laca n n da bilinmesi gerekir. Bilgi, günlük ifllerin yürütülebilmesi ve farkl düzeylerde bulunan yöneticilerin do ru kararlar verebilmelerinde yaflamsal öneme sahiptir. Do ru kararlar verebilmek ve dolay s yla iflletme amaçlar na ulaflabilmek için, iyi nitelikte bilgilere ihtiyaç duyulmaktad r. yi nitelikle ifade edilmek istenen, bilginin de erli ve yararl bilgi olma nitelikleridir. Bilginin Nitelikleri Bilginin de erli ve yararl bilgi olma nitelikleri, üç boyutta ele al nabilir. Bunlar, zaman, içerik ve biçim boyutlar d r. Zaman Boyutu: Bilginin elde edilmesini, vaktindelik, güncellik, s kl k, zaman dilimi aç lar ndan ele al r. Bilgi, zaman nda, bir baflka ifadeyle ihtiyaç duyuldu u anda elde edilebilmelidir. Bilgi elde edildi inde, en son de ifliklikleri kapsayacak flekilde güncel olmal d r. Zaman nda elde edilemeyen ve dolay s yla ihtiyaca cevap verme anlam nda eskimifl olan bilginin bir anlam ve de eri yoktur. Bilgi gerekli s kl kta elde edilebilmelidir. Son olarak geçmifl, flimdiki ve gelecek zaman dilimlerini kapsayacak flekilde bilgi sa lanabilmelidir. çerik Boyutu: Elde edilen bilginin do ruluk, ilgililik, taml k, özlük, kapsam, performans aç lar ndan de erlendirilmesidir. Elde edilen bilgi hatas z olmal d r. Belirli kifli ya da birimlerin belirli bir durumda ihtiyaç duydu u bilgi, söz konusu durum ya da konuyla ilgili olmal d r. htiyaç duyulan bilginin tamam eksiksiz biçimde elde edilebilmelidir. Yaln zca ihtiyaç duyulan bilgi sa lanmal d r, gereksiz fazla bilgi elde edilmemelidir. Bilgi ihtiyaca göre genifl ya da dar bir kapsamda iflletme içine ya da iflletme d fl na odaklanm fl olabilir. Bilgi tamamlanan faaliyetlerin, kaydedilen ilerlemenin ya da biriken kaynaklar n ölçülmesiyle performans (rand - man ) ortaya ç karabilir. Biçim Boyutu: Bilginin aç kl k, ayr nt, düzen, sunum, ortam (iletiflim arac ) boyutu olarak ele al nmas d r. Bilgi anlafl lmas kolay biçimde, aç k olmal d r. htiyaca göre, ayr nt l ya da özet bilgi sa lanmal d r. Bilgi önceden belirlenmifl bir s - rada düzenlenebilir. Bilgi; sözlü, metin, say sal, grafiksel ya da di er biçimlerde düzenlenebilir. Bilgi ka da bas l belgeler, video görüntüleri, ses kay tlar ya da di- er ortamlar biçiminde sa lanabilir. filetmelerde KARAR VERME VE B LG L fik S Karar verme kavram, amaçlanan sonuca ulaflabilmek için, mevcut olanak ve koflullarda mümkün olabilecek farkl davran fl biçimleri içinden en uygun görüneni seçmek biçiminde tan mlanabilir (Fergan, s.6-7).

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uygulama Önerileri 59 Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uluslararas ç Denetim Meslekî Uygulama Standartlar ndan Standart 1110 un Yorumu lgili Standart 1110 Kurum çi Ba

Detaylı

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*)

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) Amaç ve Kapsam Madde 1- Bu Yönetmelik, Türkiye Bilimsel

Detaylı

2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme

2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme 2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme Proje bütçesi haz rlarken dikkat edilmesi gereken üç aflama vard r. Bu aflamalar flunlard r: Kaynak belirleme ve bütçe tasla n n haz rlanmas Piyasa araflt

Detaylı

Araflt rma modelinin oluflturulmas. Veri toplama

Araflt rma modelinin oluflturulmas. Veri toplama 21 G R fi Araflt rman n amac na ba l olarak araflt rmac ayr ayr nicel veya nitel yöntemi kullanabilece i gibi her iki yöntemi bir arada kullanarak da araflt rmas n planlar. Her iki yöntemin planlama aflamas

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN. İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları

Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN. İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları I Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları II Yay n No : 2056 Hukuk Dizisi : 289 1. Bas Kas m 2008 - STANBUL ISBN 978-975 - 295-953 - 8

Detaylı

Prof. Dr. Neslihan OKAKIN

Prof. Dr. Neslihan OKAKIN I Prof. Dr. Neslihan OKAKIN Marmara Üniversitesi..B.F. Çal flma Ekonomisi ve Endüstri liflkileri Bölümü Yönetim ve Çal flma Psikolojisi Anabilim Dal Ç a l fl m a Y a fl a m n d a nsan Kaynaklar Yönetimi

Detaylı

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Hmfl. Sevgili GÜREL Emekli, Ac badem Sa l k Grubu Ac badem Hastanesi, Merkezi Sterilizasyon Ünitesi, STANBUL e-posta: sgurkan@asg.com.tr H

Detaylı

G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl

G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl 220 ÇEfi TL ADLARLA ÖDENEN C RO PR MLER N N VERG SEL BOYUTLARI Fatih GÜNDÜZ* I-G R fi G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl Primi,Has lat Primi, Y l Sonu skontosu)

Detaylı

Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi. 4. Bas

Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi. 4. Bas 1 Prof. Dr. Yunus Kishal Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi Tekdüzen Hesap Sistemi ve Çözümlü Muhasebe Problemleri 4. Bas Tekdüzen Muhasebe Sistemi Uygulama Tebli leri

Detaylı

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac Ders 3: SORUN ANAL Z Sorun analizi nedir? Sorun analizi, toplumda varolan bir sorunu temel sorun olarak ele al r ve bu sorun çevresinde yer alan tüm olumsuzluklar ortaya ç karmaya çal fl r. Temel sorunun

Detaylı

Doç. Dr. Nurhan BABÜR TOSUN. LET fi M TEMELL MARKA YÖNET M STANBUL - 2010

Doç. Dr. Nurhan BABÜR TOSUN. LET fi M TEMELL MARKA YÖNET M STANBUL - 2010 Doç. Dr. Nurhan BABÜR TOSUN I LET fi M TEMELL MARKA YÖNET M STANBUL - 2010 I LET fi M TEMELL MARKA YÖNET M Yay n No : flletme-ekonomi Dizisi : 1. Bask - Ocak 2010 - stanbul ISBN Copyright Bu kitab n bu

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Nurullah UÇKUN YATIRIMLARDA STRATEJ K KARAR VERME SÜREC

Yrd. Doç. Dr. Nurullah UÇKUN YATIRIMLARDA STRATEJ K KARAR VERME SÜREC Yrd. Doç. Dr. Nurullah UÇKUN YATIRIMLARDA STRATEJ K KARAR VERME SÜREC STANBUL-2010 Yay n No : 2332 flletme-ekonomi Dizisi : 386 1. Bas m - Mart 2009 2. Bas m - Nisan 2010 ISBN 978-605 - 377-253 - 8 Copyright

Detaylı

SÜREÇ YÖNETİMİ VE SÜREÇ İYİLEŞTİRME H.Ömer Gülseren > ogulseren@gmail.com

SÜREÇ YÖNETİMİ VE SÜREÇ İYİLEŞTİRME H.Ömer Gülseren > ogulseren@gmail.com SÜREÇ YÖNETİMİ VE SÜREÇ İYİLEŞTİRME H.Ömer Gülseren > ogulseren@gmail.com Giriş Yönetim alanında yaşanan değişim, süreç yönetimi anlayışını ön plana çıkarmıştır. Süreç yönetimi; insan ve madde kaynaklarını

Detaylı

Ö RETMENL K UYGULAMASI-I

Ö RETMENL K UYGULAMASI-I T.C. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 2213 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1215 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES OKULÖNCES Ö RETMENL L SANS PROGRAMI Ö RETMENL K UYGULAMASI-I Yazarlar Doç.Dr. Mehmet GÜLTEK N (Ünite 1)

Detaylı

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Otomasyon Sistemleri E itiminde Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Murat Ayaz Kocaeli Üniversitesi Teknik E itim Fakültesi, Elektrik E itimi Koray Erhan Kocaeli Üniversitesi, Teknoloji Fakültesi,

Detaylı

MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES

MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES Ahmet AKIN / TÜRMOB Yönetim Kurulu Üyesi 387 388 Genel Oturum III - Meslek Mensuplar Aç s ndan Türkiye Denetim Standartlar n

Detaylı

SİİRT ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar. Amaç

SİİRT ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar. Amaç SİİRT ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (1) Bu Yönetmeliğin amacı; Siirt Üniversitesi Uzaktan Eğitim Uygulama

Detaylı

MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY

MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY brahim ERCAN * 1- GENEL B LG : Motorlu tafl t sürücüleri kurslar, 5580 say l Özel Ö retim Kurumlar Kanunu kapsam nda motorlu tafl

Detaylı

1.2.1. Varolmak... 7 1.2.2. Ö renmek...7 1.2.3. Paylaflmak...7 1.2.4. Etkilemek ve Yönlendirmek...7 1.2.5. Mutlu Olmak...7

1.2.1. Varolmak... 7 1.2.2. Ö renmek...7 1.2.3. Paylaflmak...7 1.2.4. Etkilemek ve Yönlendirmek...7 1.2.5. Mutlu Olmak...7 V Ç NDEK LER BÖLÜM I TEMEL LET fi M B LG LER 1. LET fi M N KAVRAMSAL ÇERÇEVES, AMAÇ, TÜR VE ÖZELL KLER...2 1.1. letiflim Kavram...2 1.2. letiflimde Amaç...6 1.2.1. Varolmak... 7 1.2.2. Ö renmek...7 1.2.3.

Detaylı

Degisimi_Yonetmek 4/19/10 5:12 PM Page 1 De iflimi Yönetmek

Degisimi_Yonetmek 4/19/10 5:12 PM Page 1 De iflimi Yönetmek De iflimi Yönetmek Cep Yönderi Dizisi Cep Yönderi Dizisi yöneticilerin ifl yaflam nda her gün karfl laflt klar en yayg n meydan okumalara ivedi çözümler öneriyor. Dizi içinde yer alan her kitapta, güçlü

Detaylı

BELGES Z MAL BULUNDURULMASI VEYA H ZMET SATIN ALINMASI NEDEN YLE KDV SORUMLULU U

BELGES Z MAL BULUNDURULMASI VEYA H ZMET SATIN ALINMASI NEDEN YLE KDV SORUMLULU U BELGES Z MAL BULUNDURULMASI VEYA H ZMET SATIN ALINMASI NEDEN YLE KDV SORUMLULU U Cengiz SAZAK* 1.G R fi Bilindi i üzere Katma De er Vergisi harcamalar üzerinden al n r ve nihai yüklenicisi, (di er bir

Detaylı

dan flman teslim ald evraklar inceledikten sonra nsan Kaynaklar Müdürlü ü/birimine gönderir.

dan flman teslim ald evraklar inceledikten sonra nsan Kaynaklar Müdürlü ü/birimine gönderir. TÜB TAK BAfiKANLIK, MERKEZ VE ENST TÜLERDE ÇALIfiIRKEN YÜKSEK L SANS VE DOKTORA Ö REN M YAPANLARA UYGULANACAK ESASLAR (*) Amaç ve Kapsam Madde 1- Bu Esaslar n amac ; Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araflt

Detaylı

MADEN HUKUKU İLE İLGİLİ İDARİ YARGI KARARLARI VE MEVZUAT

MADEN HUKUKU İLE İLGİLİ İDARİ YARGI KARARLARI VE MEVZUAT I MADEN HUKUKU İLE İLGİLİ İDARİ YARGI KARARLARI VE MEVZUAT HARUN HAKAN BAŞ Ankara 2009 II Yay n No : 2195 Hukuk Dizisi : 1031 1. Bas Eylül 2009 - STANBUL ISBN 978-605 - 377-113 - 5 Copyright Bu kitab n

Detaylı

performansi_olcmek 8/25/10 4:36 PM Page 1 Performans Ölçmek

performansi_olcmek 8/25/10 4:36 PM Page 1 Performans Ölçmek Performans Ölçmek Cep Yönderi Dizisi Cep Yönderi Dizisi yöneticilerin ifl yaflam nda her gün karfl laflt klar en yayg n meydan okumalara ivedi çözümler öneriyor. Dizi içinde yer alan her kitapta, güçlü

Detaylı

Uluslararas De erleme K lavuz Notu, No.9. Pazar De eri Esasl ve Pazar De eri D fl De er Esasl De erlemeler için ndirgenmifl Nakit Ak fl Analizi

Uluslararas De erleme K lavuz Notu, No.9. Pazar De eri Esasl ve Pazar De eri D fl De er Esasl De erlemeler için ndirgenmifl Nakit Ak fl Analizi K lavuz Notlar Uluslararas De erleme K lavuz Notu, No.9 Pazar De eri Esasl ve Pazar De eri D fl De er Esasl De erlemeler için ndirgenmifl Nakit Ak fl Analizi 1.0 Girifl 1.1 ndirgenmifl nakit ak fl ( NA)

Detaylı

Uygulama Önerisi 2120.A1-3: Üç Ayl k Finansal Raporlama, Özel Durum Aç klamalar ve Yönetim Onaylar Konusunda ç Denetçinin Rolü

Uygulama Önerisi 2120.A1-3: Üç Ayl k Finansal Raporlama, Özel Durum Aç klamalar ve Yönetim Onaylar Konusunda ç Denetçinin Rolü Uygulama Önerileri 229 Uygulama Önerisi 2120.A1-3: Üç Ayl k Finansal Raporlama, Özel Durum Aç klamalar ve Yönetim Onaylar Konusunda ç Denetçinin Rolü Uluslararas ç Denetim Meslekî Uygulama Standartlar

Detaylı

30 > 35. nsan Kaynaklar. > nsan Kaynaklar Yönetimi > Personel E itimleri > Personel Otomasyonu

30 > 35. nsan Kaynaklar. > nsan Kaynaklar Yönetimi > Personel E itimleri > Personel Otomasyonu 30 > 35 nsan Kaynaklar > nsan Kaynaklar Yönetimi > Personel E itimleri > Personel Otomasyonu > nsan Kaynaklar Personele Göre fl De il, fle Göre Personel. stanbul Büyükflehir Belediyesi, Personele Göre

Detaylı

NTERNET ÇA I D NAM KLER

NTERNET ÇA I D NAM KLER Mustafa Emre C VELEK NTERNET ÇA I D NAM KLER www.internetdinamikleri.com STANBUL-2009 Yay n No : 2148 letiflim Dizisi : 55 1. Bas m - stanbul - Haziran 2009 ISBN 978-605 - 377-066 - 4 Copyright Bu kitab

Detaylı

T.C. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 2584 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1553 ÜRET M YÖNET M

T.C. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 2584 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1553 ÜRET M YÖNET M T.C. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 2584 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1553 ÜRET M YÖNET M Yazarlar Doç.Dr. C. Hakan KA NICIO LU (Ünite 1, 3, 8) Yrd.Doç.Dr. Sinan AYDIN (Ünite 2, 4) Yrd.Doç.Dr. Servet

Detaylı

BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar ATILIM ÜNİVERSİTESİ KALİTE GÜVENCESİ YÖNERGESİ Amaç BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Madde 1 Bu Yönergenin amacı Atılım Üniversitesinin eğitim-öğretim ve araştırma faaliyetleri ile idarî

Detaylı

Destekli Proje İşletme Prosedürü

Destekli Proje İşletme Prosedürü Destekli Proje İşletme Prosedürü Teknoloji Transfer Ofisi 2015 Yazan(lar) : Tarih : İlker KÖSE TTO Direktörü Onaylayan(lar) : Tarih : Prof. Dr. Ömer Ceran Genel Sekreter V. Prof. Dr. Sabahattin Aydın Rektör

Detaylı

MUŞ ALPARSLAN ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ

MUŞ ALPARSLAN ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ MUŞ ALPARSLAN ÜNİVERSİTESİ UZAKTAN EĞİTİM UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (1) Bu Yönetmeliğin amacı; Muş Alparslan Üniversitesi Uzaktan

Detaylı

TMS 19 ÇALIfiANLARA SA LANAN FAYDALAR. Yrd. Doç. Dr. Volkan DEM R Galatasaray Üniversitesi Muhasebe-Finansman Anabilim Dal Ö retim Üyesi

TMS 19 ÇALIfiANLARA SA LANAN FAYDALAR. Yrd. Doç. Dr. Volkan DEM R Galatasaray Üniversitesi Muhasebe-Finansman Anabilim Dal Ö retim Üyesi 1 2. B Ö L Ü M TMS 19 ÇALIfiANLARA SA LANAN FAYDALAR Yrd. Doç. Dr. Volkan DEM R Galatasaray Üniversitesi Muhasebe-Finansman Anabilim Dal Ö retim Üyesi 199 12. Bölüm, TMS-19 Çal flanlara Sa lanan Faydalar

Detaylı

YENİ DÜNYA DÜZENİNDE İNSANIN ÖRGÜTTE DEĞİŞEN ROLÜ

YENİ DÜNYA DÜZENİNDE İNSANIN ÖRGÜTTE DEĞİŞEN ROLÜ I Doç. Dr. Yonca Deniz GÜROL YENİ DÜNYA DÜZENİNDE İNSANIN ÖRGÜTTE DEĞİŞEN ROLÜ II YENİ DÜNYA DÜZENİNDE İNSANIN ÖRGÜTTE DEĞİŞEN ROLÜ Yay n No : 2377 flletme-ekonomi Dizisi : 447 1. Bask Ocak 2011 - STANBUL

Detaylı

Mehmet TOMBAKO LU* * Hacettepe Üniversitesi, Nükleer Enerji Mühendisli i Bölümü

Mehmet TOMBAKO LU* * Hacettepe Üniversitesi, Nükleer Enerji Mühendisli i Bölümü Nükleer Santrallerde Enerji Üretimi ve Personel E itimi Mehmet TOMBAKO LU* Girifl Sürdürülebilir kalk nman n temel bileflenlerinden en önemlisinin enerji oldu unu söylemek abart l olmaz kan s nday m. Küreselleflen

Detaylı

ORHAN YILMAZ (*) B- 3095 SAYILI YASADA YAPILAN DE fi KL KLER:

ORHAN YILMAZ (*) B- 3095 SAYILI YASADA YAPILAN DE fi KL KLER: YASAL TEMERRÜT FA Z ORHAN YILMAZ (*) A- G R fi: Bilindi i üzere, gerek yasal kapital faizi ve gerekse yasal temerrüt faizi yönünden uygulanmas gereken hükümler, 19.12.1984 gün ve 18610 say l Resmi Gazete

Detaylı

OHSAS 18001 fl Sa l ve Güvenli i Yönetim Sisteminde Yap lan De iflikliklere Ayr nt l Bak fl

OHSAS 18001 fl Sa l ve Güvenli i Yönetim Sisteminde Yap lan De iflikliklere Ayr nt l Bak fl OHSAS 18001 fl Sa l ve Güvenli i Yönetim Sisteminde Yap lan De iflikliklere Ayr nt l Bak fl Altan ÇET NKAL MESS fl Sa l ve Güvenli i Uzman Geliflen yeni yönetim anlay fllar, hiyerarflik yap - lanmadan

Detaylı

AÇIKLAMALAR VE UYGULAMALAR

AÇIKLAMALAR VE UYGULAMALAR SEÇ LM fi TÜRK YE F NANSAL RAPORLAMA STANDARTLARI AÇIKLAMALAR VE UYGULAMALAR Prof. Dr. Cemal B fi (Marmara Üniversitesi) Doç. Dr. Yakup SELV ( stanbul Üniversitesi) Doç. Dr. Fatih YILMAZ ( stanbul Üniversitesi)

Detaylı

standartlar Standartlar ve Sertifikalar sertifika

standartlar Standartlar ve Sertifikalar sertifika standartlar Standartlar ve Sertifikalar sertifika Standartlar ve Sertifikalar.1. Genel Önceki bölümlerde paslanmaz çeliklere ait pek çok özellikler, standartlar ve karfl l klar hakk nda baz bilgiler verilmiflti.

Detaylı

flletme Bölümü Pazarlama Anabilim Dal Ö retim Üyesi

flletme Bölümü Pazarlama Anabilim Dal Ö retim Üyesi I Prof. Dr. Kas m KARAHAN flletme Bölümü Pazarlama Anabilim Dal Ö retim Üyesi Hizmet Pazarlamas II Yay n No : 1695 flletme-ekonomi Dizisi : 194 2. Bask - Aral k 2006 - STANBUL ISBN 975-295 - 589-4 Copyright

Detaylı

AR-GE YETENE DE ERLEND R LMES ESASLARI (*)

AR-GE YETENE DE ERLEND R LMES ESASLARI (*) AR-GE YETENE DE ERLEND R LMES ESASLARI (*) Amaç Madde 1. Bu Esaslar, kurulufllar n teknolojik AR-GE yapma yetene inin TÜB TAK taraf ndan de erlendirilmesine iliflkin usul ve esaslar belirlemektedir. Kapsam

Detaylı

BAfiVURU FORMU. Lütfen Kat lmak stedi iniz Kategoriyi flaretleyiniz:

BAfiVURU FORMU. Lütfen Kat lmak stedi iniz Kategoriyi flaretleyiniz: AMPD ÖDÜLLER 2008 BAfiVURU FORMU AMPD 2008 Ödülleri Program nda yer almak için lütfen afla daki k sa formu doldurup AMPD Merkezi ne ulaflt r n z. Size daha detayl doküman ve kat l m formu gönderilecektir.

Detaylı

MUHASEBEDE B LG YÖNET M

MUHASEBEDE B LG YÖNET M T.C. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 2967 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1922 MUHASEBEDE B LG YÖNET M Yazarlar Doç.Dr. Ahmet A CA (Ünite 1, 2, 4) Doç.Dr. Ali ALAGÖZ (Ünite 3, 6, 8) Prof.Dr. Melih ERDO

Detaylı

Schindler Grup nsan Kaynaklar Politikas

Schindler Grup nsan Kaynaklar Politikas Schindler Grup nsan Kaynaklar Politikas Girifl Schindler Kurumsal nsan Kaynaklar ( K) politikas, Schindler'in çal flanlar ile ilgili önceliklerini tan mlamaktad r. Bu belge, Navigator kitapç nda anlat

Detaylı

YÜKSEKÖĞRETİM KURUMLARI ENGELLİLER DANIŞMA VE KOORDİNASYON YÖNETMELİĞİ (1) BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

YÜKSEKÖĞRETİM KURUMLARI ENGELLİLER DANIŞMA VE KOORDİNASYON YÖNETMELİĞİ (1) BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar YÜKSEKÖĞRETİM KURUMLARI ENGELLİLER DANIŞMA VE KOORDİNASYON YÖNETMELİĞİ (1) BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (Değişik:RG-14/2/2014-28913) (1) Bu Yönetmeliğin amacı; yükseköğrenim

Detaylı

BA IMSIZ DENET M ULUSLARARASI DENET M STANDARTLARI KAPSAMINDA

BA IMSIZ DENET M ULUSLARARASI DENET M STANDARTLARI KAPSAMINDA ULUSLARARASI DENET M STANDARTLARI KAPSAMINDA BA IMSIZ DENET M Doç.Dr. Lerzan KAVUT stanbul Üniversitesi flletme Fakültesi Doç.Dr. Oktay TAfi stanbul Teknik Üniversitesi flletme Fakültesi Dr. Tuba fiavli

Detaylı

.. 95. Çeviren: Dr. Almagül sina

.. 95. Çeviren: Dr. Almagül sina .. 95 Türkiye ile Kazakistan: Karfl l kl Kazan mlara Dayal Bir flbirli i Bektas Mukhamejanov * Çeviren: Dr. Almagül sina Kazakistan ba ms zl n kazand ndan itibaren, d fl politika stratejisinde çok yönlü

Detaylı

S STEM VE SÜREÇ DENET M NDE KARfiILAfiILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNER LER

S STEM VE SÜREÇ DENET M NDE KARfiILAfiILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNER LER S STEM VE SÜREÇ DENET M NDE KARfiILAfiILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNER LER Erol LENGERL / Akis Ba ms z Denetim ve SMMM A.fi. 473 474 2. Salon - Paralel Oturum VIII - Sistem ve Süreç Denetiminde Karfl lafl lan

Detaylı

İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ ENGELSİZ ÜNİVERSİTE KOORDİNATÖRLÜĞÜ VE ENGELLİ ÖĞRENCİ BİRİMİ ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI BİRİNCİ BÖLÜM

İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ ENGELSİZ ÜNİVERSİTE KOORDİNATÖRLÜĞÜ VE ENGELLİ ÖĞRENCİ BİRİMİ ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI BİRİNCİ BÖLÜM İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ ENGELSİZ ÜNİVERSİTE KOORDİNATÖRLÜĞÜ VE ENGELLİ ÖĞRENCİ BİRİMİ ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve Genel Esaslar Amaç Madde 1- (1)Bu

Detaylı

Lima Bildirgesi AKADEM K ÖZGÜRLÜK VE YÜKSEK Ö RET M KURUMLARININ ÖZERKL

Lima Bildirgesi AKADEM K ÖZGÜRLÜK VE YÜKSEK Ö RET M KURUMLARININ ÖZERKL D ü n y a Ü n i v e r s i t e l e r S e r v i s i Lima Bildirgesi AKADEM K ÖZGÜRLÜK VE YÜKSEK Ö RET M KURUMLARININ ÖZERKL BAfiLANGIÇ nsan Haklar Evrensel Beyannamesinin 40. y ldönümünde 6-10 Eylül tarihleri

Detaylı

ÇALIŞAN SAĞLIĞI BİRİMİ İŞLEYİŞİ Hastanesi

ÇALIŞAN SAĞLIĞI BİRİMİ İŞLEYİŞİ Hastanesi KİHG/İŞL-005 19.08.2009 07.08.2012 2 1/8 GÜNCELLEME BİLGİLERİ Güncelleme Tarihi Güncelleme No Açıklama 11.11.2009 1 Belge içeriğinde ve belge numarasında değişiklik yapılması 07.08.2012 2 Komite, başlık,

Detaylı

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z Nisan 2010 ISBN 978-9944-60-631-8 1. Bask, 1000 Adet Nisan 2010 stanbul stanbul Sanayi Odas Yay nlar No: 2010/5 Araflt rma fiubesi Meflrutiyet

Detaylı

Dr. Edin Güçlü Sözer POSTMODERN PAZARLAMA MARKA ÇA INDA L DERL K Ç N P M MODEL

Dr. Edin Güçlü Sözer POSTMODERN PAZARLAMA MARKA ÇA INDA L DERL K Ç N P M MODEL Dr. Edin Güçlü Sözer POSTMODERN PAZARLAMA MARKA ÇA INDA L DERL K Ç N P M MODEL STANBUL-2009 Yay n No : 2149 flletme-ekonomi Dizisi : 329 1. Bas m - stanbul - Haziran 2009 ISBN 978-605 - 377-067 - 1 Copyright

Detaylı

6. SINIF MATEMAT K DERS ÜN TELEND R LM fi YILLIK PLAN

6. SINIF MATEMAT K DERS ÜN TELEND R LM fi YILLIK PLAN GEOMETR Geometrik Cisimler Uzunluklar Ölçme 6. SINIF MATEMAT K DERS ÜN TELEND R LM fi YILLIK PLAN 1. Prizmalar n temel elemanlar n belirler. Tabanlar n n karfl l kl köflelerini birlefltiren ayr tlar tabanlara

Detaylı

ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler

ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler Metin TUNÇ Seçici Olun ISI' n editoryal çal flanlar her y l yaklafl k olarak 2,000 dergiyi de erlendirmeye tabi tutmaktad r. Fakat de erlendirilen

Detaylı

DR. NA L YILMAZ. Kastamonulular Örne i

DR. NA L YILMAZ. Kastamonulular Örne i I DR. NA L YILMAZ HEMfiEHR K ML Kastamonulular Örne i II Yay n No : 2039 Sosyoloji : 1 1. Bas - Ekim 2008 - STANBUL ISBN 978-975 - 295-936 - 1 Copyright Bu kitab n Türkiye deki yay n haklar BETA Bas m

Detaylı

Baflkanl n, Merkez : Türkiye Bilimsel ve Teknik Araflt rma Kurumu Baflkanl na ba l Marmara Araflt rma Merkezi ni (MAM),

Baflkanl n, Merkez : Türkiye Bilimsel ve Teknik Araflt rma Kurumu Baflkanl na ba l Marmara Araflt rma Merkezi ni (MAM), TÜRK YE B L MSEL VE TEKN K ARAfiTIRMA KURUMU YAYIN YÖNETMEL (*) B R NC BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tan mlar Amaç ve Kapsam Madde 1. Bu Yönetmelik ile; Baflkanl k, Merkez ve Enstitülere ait tüm yay nlar

Detaylı

YEDİNCİ KISIM Kurullar, Komisyonlar ve Ekipler

YEDİNCİ KISIM Kurullar, Komisyonlar ve Ekipler YEDİNCİ KISIM Kurullar, Komisyonlar ve Ekipler Kurul, komisyon ve ekiplerin oluşturulması MADDE 107- (1) Okullarda, eğitim, öğretim ve yönetim etkinliklerinin verimliliğinin sağlanması, okul ve çevre işbirliğinin

Detaylı

KDV BEYAN DÖNEM, TAKV M YILININ ÜÇER AYLIK DÖNEMLER OLAN MÜKELLEFLER

KDV BEYAN DÖNEM, TAKV M YILININ ÜÇER AYLIK DÖNEMLER OLAN MÜKELLEFLER KDV BEYAN DÖNEM, TAKV M YILININ ÜÇER AYLIK DÖNEMLER OLAN MÜKELLEFLER Bülent SEZG N* 1-G R fi Katma de er vergisinde vergilendirme dönemi, 3065 Say l Katma De- er Vergisi Kanununun 39 uncu maddesinin 1

Detaylı

Yay n No : 1891 letiflim Dizisi : 44. 1. Bask Ocak 2008 STANBUL ISBN 978-975 - 295-788 - 6

Yay n No : 1891 letiflim Dizisi : 44. 1. Bask Ocak 2008 STANBUL ISBN 978-975 - 295-788 - 6 I dil Say mer Sanal Ortamda Halkla liflkiler II dil Say mer, TED Ankara Kolejinin ard ndan lisans e itimini stanbul Üniversitesi, Bat Dilleri ve Edebiyatlar bölümünde tamamlam fl, yüksek lisans ve doktora

Detaylı

B anka ve sigorta flirketlerinin yapm fl olduklar ifllemlerin özelli i itibariyle

B anka ve sigorta flirketlerinin yapm fl olduklar ifllemlerin özelli i itibariyle B anka ve sigorta flirketlerinin yapm fl olduklar ifllemlerin özelli i itibariyle bu ifllemlerin üzerinden al nan dolayl vergiler farkl l k arz etmektedir. 13.07.1956 tarih 6802 say l Gider Vergileri Kanunu

Detaylı

e-bülten STANBUL B LG ÜN VERS TES LET fi M FAKÜLTES REKLAMCILIK BÖLÜMÜ ADWORKERS YEN AJANS VE MÜfiTER LER YLE DD ALI!

e-bülten STANBUL B LG ÜN VERS TES LET fi M FAKÜLTES REKLAMCILIK BÖLÜMÜ ADWORKERS YEN AJANS VE MÜfiTER LER YLE DD ALI! 2007 3 ADWORKERS YEN AJANS VE MÜfiTER LER YLE DD ALI! stanbul Bilgi Üniversitesi Reklamc l k Bölümü 4. s n f ö rencilerinden oluflan AdWorkers reklam ajans, Türkiye nin önde gelen reklam ajanslar yla birlikte

Detaylı

II. AMAÇ ve HEDEFLER 6-STRATEJ K ALAN: B L fi M TEKNOLOJ LER 6.1.STRATEJ K AMAÇ: Hizmetlerin kaliteli, güvenli, verimli, h zl ve düflük maliyetle sunulmas d r. STRATEJ K HEDEF 6.1.a) Birimler aras tam

Detaylı

İÇ KONTROL. ç Kontrol Dairesi. I lda Arslan. 2 ubat 2009 / ISPART A

İÇ KONTROL. ç Kontrol Dairesi. I lda Arslan. 2 ubat 2009 / ISPART A İÇ KONTROL ç Kontrol Dairesi I lda Arslan 2 ubat 2009 / ISPART A İç Kontrol Tanım ç Kontrol, kurumlar n, yöneticileri ve çal anlar taraf ndan uygulanan; kurumlar n hedeflerinin el de edilmesinde gereken

Detaylı

TÜRK YE DE A LE Ç fi DDET Ülke Çap nda Kriminolojik-Viktimolojik Alan Araflt rmas ve De erlendirmeler

TÜRK YE DE A LE Ç fi DDET Ülke Çap nda Kriminolojik-Viktimolojik Alan Araflt rmas ve De erlendirmeler 1 TÜRK YE DE A LE Ç fi DDET Ülke Çap nda Kriminolojik-Viktimolojik Alan Araflt rmas ve De erlendirmeler stanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Ceza Hukuku ve Kriminoloji Araflt rma ve Uygulama Merkezi 2003

Detaylı

RAN SLÂM CUMHUR YET ANKARA KÜLTÜR MÜSTEfiARLI I WEB S TES H ZMETE AÇILDI www.irankulturevi.com

RAN SLÂM CUMHUR YET ANKARA KÜLTÜR MÜSTEfiARLI I WEB S TES H ZMETE AÇILDI www.irankulturevi.com NTERNET S TES TANITIMI RAN SLÂM CUMHUR YET ANKARA KÜLTÜR MÜSTEfiARLI I WEB S TES H ZMETE AÇILDI www.irankulturevi.com ran slâm nk lâb n n 25. y ldönümü münasebetiyle hizmete aç lan ran slâm Cumhuriyeti

Detaylı

ARAMALI VERG NCELEMES NDE CEZA MUHAKEMELER KANUNU NUN ARAMAYA L fik N HÜKÜMLER N N DURUMU. K l c n yapamad n adalet yapar. KANUN SULTAN SÜLEYMAN

ARAMALI VERG NCELEMES NDE CEZA MUHAKEMELER KANUNU NUN ARAMAYA L fik N HÜKÜMLER N N DURUMU. K l c n yapamad n adalet yapar. KANUN SULTAN SÜLEYMAN ARAMALI VERG NCELEMES NDE CEZA MUHAKEMELER KANUNU NUN ARAMAYA L fik N HÜKÜMLER N N DURUMU K l c n yapamad n adalet yapar. KANUN SULTAN SÜLEYMAN 80 ARAMALI VERG NCELEMES NDE CEZA MUHAKEMELER KANUNU NUN

Detaylı

Temel Kaynak 4. stek ve htiyaçlar

Temel Kaynak 4. stek ve htiyaçlar SOSYAL B LG LER Temel Kaynak 4 Üretimden Tüketime stek ve htiyaçlar nsan yaflam için gerekli olan ve yoklu unda s k nt çekilen koflul ya da maddelere ihtiyaç denir. Yaflamak için zorunlu olan beslenme,

Detaylı

Kendimiz Yapal m. Yavuz Erol* 16 Sütunlu Kayan Yaz

Kendimiz Yapal m. Yavuz Erol* 16 Sütunlu Kayan Yaz Kendimiz Yapal m Yavuz Erol* 16 Sütunlu Kayan Yaz Bu yaz da 8 sat r, 16 sütundan oluflan LED li kayan yaz projesi anlat l yor. Projenin en önemli özelli i gerek donan m gerekse yaz l m olarak basit olmas.

Detaylı

STRATEJ K YÖNET M-II

STRATEJ K YÖNET M-II T.C. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 3005 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1958 STRATEJ K YÖNET M-II Yazarlar Yrd.Doç.Dr. S. Kadri M RZE (Ünite 1) Doç.Dr. Senem BESLER (Ünite 2) Yrd.Doç.Dr. A. Nurhan fiakar

Detaylı

MUHASEBE VE DENETİM YÜKSEK LİSANS PROGRAMI (TEZSİZ)

MUHASEBE VE DENETİM YÜKSEK LİSANS PROGRAMI (TEZSİZ) MUHASEBE VE DENETİM YÜKSEK LİSANS PROGRAMI (TEZSİZ) 8.2. Ders İçerikleri 8.2.1. Zorunlu Dersler MLY 101 Denetim Ticari faaliyetler ile ilgili olayların önceden saptanmış ölçütlere uygunluk derecesini araştırmak

Detaylı

LE LG L YÖNETMEL KLER N DE ERLEND R LMES TOPLANTISI YAPILDI

LE LG L YÖNETMEL KLER N DE ERLEND R LMES TOPLANTISI YAPILDI Haberler 4857 SAYILI fi KANUNU LE LG L YÖNETMEL KLER N DE ERLEND R LMES TOPLANTISI YAPILDI 14 May s 2004 tarihinde Sendikam z Binas Mesut Erez Konferans Salonunda 4857 Say l fl Kanunu le lgili Yönetmeliklerin

Detaylı

T.C. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 2867 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1824. SATIfi TEKN KLER

T.C. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 2867 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1824. SATIfi TEKN KLER T.C. ANADOLU ÜN VERS TES YAYINI NO: 2867 AÇIKÖ RET M FAKÜLTES YAYINI NO: 1824 SATIfi TEKN KLER Yazarlar Prof.Dr. Cengiz YILMAZ (Ünite 1) Arfl.Gör.Dr. Tu ba KILIÇER (Ünite 2, 3, 5) Ö r.gör.dr. Mehmet Gökhan

Detaylı

PATOLOJİ DERNEKLERİ FEDERASYONU ETİK YÖNERGE TASLAĞI. GEREKÇE: TTB UDEK kararı gereğince, Federasyon Yönetim

PATOLOJİ DERNEKLERİ FEDERASYONU ETİK YÖNERGE TASLAĞI. GEREKÇE: TTB UDEK kararı gereğince, Federasyon Yönetim PATOLOJİ DERNEKLERİ FEDERASYONU ETİK YÖNERGE TASLAĞI GEREKÇE: TTB UDEK kararı gereğince, Federasyon Yönetim Kurulunun önerileri doğrultusunda bu çalışma yapılmıştır. GENEL KONULAR: Madde 1.Tanım: 1.1.

Detaylı

EVOK Güvenlik in hedefi daima bu kalite ve standartlarda hizmet sunmakt r. Hasan ERDEM R. Mustafa AL KOÇ. Yönetim Kurulu Baflkan.

EVOK Güvenlik in hedefi daima bu kalite ve standartlarda hizmet sunmakt r. Hasan ERDEM R. Mustafa AL KOÇ. Yönetim Kurulu Baflkan. EVOK Güvenlik, ülkemizde büyük ihtiyaç duyulan güvenlik hizmetlerine kalite getirmek amac yla Mustafa Alikoç yönetiminde profesyonel bir ekip taraf ndan kurulmufltur. Güvenlik sektöründeki 10 y ll k bilgi,

Detaylı

TMS 38 MADD OLMAYAN DURAN VARLIKLAR. Doç. Dr. Bar fl S PAH Marmara Üniversitesi BF flletme Fakültesi Muhasebe-Finansman Anabilim Dal Ö retim Üyesi

TMS 38 MADD OLMAYAN DURAN VARLIKLAR. Doç. Dr. Bar fl S PAH Marmara Üniversitesi BF flletme Fakültesi Muhasebe-Finansman Anabilim Dal Ö retim Üyesi 1 0. B Ö L Ü M TMS 38 MADD OLMAYAN DURAN VARLIKLAR Doç. Dr. Bar fl S PAH Marmara Üniversitesi BF flletme Fakültesi Muhasebe-Finansman Anabilim Dal Ö retim Üyesi 171 10. Bölüm, TMS-38 Maddi Olmayan Duran

Detaylı

KAVRAMLAR. Büyüme ve Gelişme. Büyüme. Büyüme ile Gelişme birbirlerinden farklı kavramlardır.

KAVRAMLAR. Büyüme ve Gelişme. Büyüme. Büyüme ile Gelişme birbirlerinden farklı kavramlardır. KAVRAMLAR Büyüme ve Gelişme Büyüme ile Gelişme birbirlerinden farklı kavramlardır. Büyüme Büyüme, bedende gerçekleşen ve boy uzamasında olduğu gibi sayısal (nicel) değişikliklerle ifade edilebilecek yapısal

Detaylı

Yay n No : 1700 flletme-ekonomi Dizisi : 196. 1. Bask Ocak 2007 - STANBUL

Yay n No : 1700 flletme-ekonomi Dizisi : 196. 1. Bask Ocak 2007 - STANBUL I Doç.Dr. Faz l GÜLER T E M E L STAT ST K II Yay n No : 1700 flletme-ekonomi Dizisi : 196 1. Bask Ocak 2007 - STANBUL ISBN 978-975 - 295-594 - 3 Copyright Bu kitab n bu bas s n n Türkiye deki yay n haklar

Detaylı

1.Proje nedir? Proje benzersiz bir ürünü ya da hizmeti ortaya koyabilmek için gösterilen s n rl süreli / geçici bir u ra t r.

1.Proje nedir? Proje benzersiz bir ürünü ya da hizmeti ortaya koyabilmek için gösterilen s n rl süreli / geçici bir u ra t r. Proje Döngüsü 1 1.Proje nedir? 1 Tan m Proje benzersiz bir ürünü ya da hizmeti ortaya koyabilmek için gösterilen s n rl süreli / geçici bir u ra t r. Projenin s n rl bir süre içerisinde ve s n rl para

Detaylı

AMASYA ÜNĠVERSĠTESĠ AVRUPA KREDĠ TRANSFER SĠSTEMĠ (ECTS/AKTS) UYGULAMA YÖNERGESĠ. BĠRĠNCĠ BÖLÜM Amaç-Kapsam-Dayanak-Tanımlar

AMASYA ÜNĠVERSĠTESĠ AVRUPA KREDĠ TRANSFER SĠSTEMĠ (ECTS/AKTS) UYGULAMA YÖNERGESĠ. BĠRĠNCĠ BÖLÜM Amaç-Kapsam-Dayanak-Tanımlar AMASYA ÜNĠVERSĠTESĠ AVRUPA KREDĠ TRANSFER SĠSTEMĠ (ECTS/AKTS) UYGULAMA YÖNERGESĠ BĠRĠNCĠ BÖLÜM Amaç-Kapsam-Dayanak-Tanımlar AMAÇ Madde 1-(1) Bu Yönergenin amacı; Avrupa Birliğine üye ve aday ülkeler arasında

Detaylı

Tekdüzen Hesap Sistemi ve Çözümlü Muhasebe Problemleri

Tekdüzen Hesap Sistemi ve Çözümlü Muhasebe Problemleri Prof. Dr. Yunus Kishalı Beykent Üniversitesi İstanbul Tekdüzen Hesap Sistemi ve Çözümlü Muhasebe Problemleri Tekdüzen Muhasebe Sistemi Uygulama Tebliğleri Tekdüzen Hesap Çerçevesi Tekdüzen Hesap Planı

Detaylı

MUHASEBE, DENETİM VE DANIŞMANLIK İŞLETMELERİ İÇİN İŞYERİ, HİZMET VE KALİTE GÜVENCE İLKE VE ESASLARI HAKKINDA MESLEK KARARI

MUHASEBE, DENETİM VE DANIŞMANLIK İŞLETMELERİ İÇİN İŞYERİ, HİZMET VE KALİTE GÜVENCE İLKE VE ESASLARI HAKKINDA MESLEK KARARI MUHASEBE, DENETİM VE DANIŞMANLIK İŞLETMELERİ İÇİN İŞYERİ, HİZMET VE KALİTE GÜVENCE İLKE VE ESASLARI HAKKINDA MESLEK KARARI BİRİNCİ BÖLÜM AMAÇ VE KAVRAMLAR Madde 1. AMAÇ Madde 2. KAPSAM Madde 3. HUKUKİ

Detaylı

Girifl Marmara Üniversitesi Eczac l k Fakültesi Farmakoepidemiyoloji Araflt rma Birimi (MEFEB) Ecz. Neslihan Güleno lu

Girifl Marmara Üniversitesi Eczac l k Fakültesi Farmakoepidemiyoloji Araflt rma Birimi (MEFEB) Ecz. Neslihan Güleno lu G R fi Girifl Bu kitapç k Marmara Üniversitesi Eczac l k Fakültesi Farmakoepidemiyoloji Araflt rma Birimi (MEFEB) taraf ndan, befleri t bbi ürünlerin güvenlili inin izlenmesi ve de erlendirilmesi hakk

Detaylı

GENEL HUKUK B LG S (Hukuka Gir ifl)

GENEL HUKUK B LG S (Hukuka Gir ifl) I Dr. Leyla ÇAKICI GERÇEK Zonguldak Karaelmas Üniversitesi Alapl MYO Ö retim Üyesi GENEL HUKUK B LG S (Hukuka Gir ifl) II Yay n No : 2323 Hukuk Dizisi : 1151 1. Bas - Eylül 2007 - STANBUL 2. Bas - Ekim

Detaylı

Tablo 3.3. TAKV YES Z KANAL SAC KALINLIKLARI (mm)

Tablo 3.3. TAKV YES Z KANAL SAC KALINLIKLARI (mm) 3. KANAL KONSTRÜKS YONU Türk Standart ve fiartnamelerinde kanal konstrüksiyonu üzerinde fazla durulmam flt r. Bay nd rl k Bakanl fiartnamesine göre, bas nç s - n fland rmas na ve takviye durumuna bak lmaks

Detaylı

Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif

Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif Dr. Yeflim Toduk Akifl Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif flirket birleflmeleri ve sat nalmalar, türkiye deki küçük iflletmelerden, dev flirketlere kadar her birinin gündeminde olmaya devam

Detaylı

Destekli Proje Başvuru Prosedürü

Destekli Proje Başvuru Prosedürü Destekli Proje Başvuru Prosedürü Teknoloji Transfer Ofisi 2014 Yazan(lar) : Tarih : İlker KÖSE TTO Direktörü Onaylayan(lar) : Tarih : Prof. Dr. Ömer Ceran Genel Sekreter V. Prof. Dr. Sabahattin Aydın Rektör

Detaylı

MUHASEBE, DENETİM VE DANIŞMANLIK İŞLETMELERİ İÇİN İŞYERİ, HİZMET VE KALİTE GÜVENCE İLKE VE ESASLARI HAKKINDA MECBURİ MESLEK KARARI

MUHASEBE, DENETİM VE DANIŞMANLIK İŞLETMELERİ İÇİN İŞYERİ, HİZMET VE KALİTE GÜVENCE İLKE VE ESASLARI HAKKINDA MECBURİ MESLEK KARARI MUHASEBE, DENETİM VE DANIŞMANLIK İŞLETMELERİ İÇİN İŞYERİ, HİZMET VE KALİTE GÜVENCE İLKE VE ESASLARI HAKKINDA MECBURİ MESLEK KARARI R.G. Tarihi : 13 Aralık 2013 R.G. Sayısı : 28850 TÜRMOB Türkiye Serbest

Detaylı

AMASYA ÜNİVERSİTESİ ETİK KURUL YÖNERGESİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

AMASYA ÜNİVERSİTESİ ETİK KURUL YÖNERGESİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar AMASYA ÜNİVERSİTESİ ETİK KURUL YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç Madde 1 (1) Bu Yönergenin amacı; Amasya Üniversitesi bünyesinde kurulan Etik Kurulun oluşumunu, görevlerini

Detaylı

İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ

İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ 120 kinci Bölüm - Ekonomiye Güven ve Beklentiler Anketi 1. ARAfiTIRMANIN AMACI ve YÖNTEM Ekonomiye Güven ve Beklentiler Anketi, tüketici enflasyonu, iflsizlik

Detaylı

ÖZEL (YAP-SAT) NfiAAT

ÖZEL (YAP-SAT) NfiAAT mali ÇÖZÜM 215 ÖZEL (YAP-SAT) NfiAAT F RMALARINDA MAL YET S STEM N N OLUfiTURULMASI Ö r. Gör. Ender BOYAR Fatih Üniversitesi stanbul Meslek Yüksek Okulu Ö r. Gör. Ali Haydar GÜNGÖRMÜfi Fatih Üniversitesi

Detaylı

PROMOSYON VE EfiANT YON ÜRÜNLER N GEL R VE KURUMLAR VERG S LE KATMA DE ER VERG S KANUNLARI KARfiISINDAK DURUMU

PROMOSYON VE EfiANT YON ÜRÜNLER N GEL R VE KURUMLAR VERG S LE KATMA DE ER VERG S KANUNLARI KARfiISINDAK DURUMU PROMOSYON VE EfiANT YON ÜRÜNLER N GEL R VE KURUMLAR VERG S LE KATMA DE ER VERG S KANUNLARI KARfiISINDAK DURUMU Aytaç ACARDA * I G R fi flletmeler belli dönemlerde sat fllar n artt rmak ve iflletmelerini

Detaylı

Giresun Üniversitesi Akademik Değerlendirme Ve Kalite Geliştirme Uygulama Yönergesi

Giresun Üniversitesi Akademik Değerlendirme Ve Kalite Geliştirme Uygulama Yönergesi Giresun Üniversitesi Akademik Değerlendirme Ve Kalite Geliştirme Uygulama Yönergesi Amaç Madde 1- Bu Yönergenin amacı; Giresun Üniversitesi'nin akademik değerlendirme ve kalite geliştirme ile stratejik

Detaylı

MAKÜ YAZ OKULU YARDIM DOKÜMANI 1. Yaz Okulu Ön Hazırlık İşlemleri (Yaz Dönemi Oidb tarafından aktifleştirildikten sonra) Son aktif ders kodlarının

MAKÜ YAZ OKULU YARDIM DOKÜMANI 1. Yaz Okulu Ön Hazırlık İşlemleri (Yaz Dönemi Oidb tarafından aktifleştirildikten sonra) Son aktif ders kodlarının MAKÜ YAZ OKULU YARDIM DOKÜMANI 1. Yaz Okulu Ön Hazırlık İşlemleri (Yaz Dönemi Oidb tarafından aktifleştirildikten sonra) Son aktif ders kodlarının bağlantıları kontrol edilir. Güz ve Bahar dönemindeki

Detaylı

K atma de er vergisi, harcamalar üzerinden al nan vergilerin en geliflmifl ve

K atma de er vergisi, harcamalar üzerinden al nan vergilerin en geliflmifl ve ÖZEL MATRAH fiekl NE TAB ALKOLLÜ ÇK SATIfiLARINDA SON DURUM H.Hakan KIVANÇ Serbest Muhasebeci Mali Müflavir I. G R fi K atma de er vergisi, harcamalar üzerinden al nan vergilerin en geliflmifl ve modern

Detaylı

Gelece in Bilgi flçilerini Do ru Seçmek: Araflt rma Görevlisi Al m Süreci Örne i

Gelece in Bilgi flçilerini Do ru Seçmek: Araflt rma Görevlisi Al m Süreci Örne i Uluslararas Yüksekö retim Kongresi: Yeni Yönelifller ve Sorunlar (UYK-2011) 27-29 May s 2011, stanbul; 2. Cilt / Bölüm XI / Sayfa 1359-1364 Gelece in Bilgi flçilerini Do ru Seçmek: Araflt rma Görevlisi

Detaylı

KOOPERAT F GENEL KURUL TOPLANTISINA KATILMA VE OY HAKKI BULUNAN K MSELER

KOOPERAT F GENEL KURUL TOPLANTISINA KATILMA VE OY HAKKI BULUNAN K MSELER KOOPERAT F GENEL KURUL TOPLANTISINA KATILMA VE OY HAKKI BULUNAN K MSELER Merdan ÇALIfiKAN* I. G R fi 1163 say l Kooperatifler Kanunu na göre kooperatiflerin zaruri 3 organ bulunmaktad r. Bunlardan en yetkili

Detaylı

Ders 11: PROJEN N R SKLER /VARSAYIMLARI

Ders 11: PROJEN N R SKLER /VARSAYIMLARI Risk nedir? Ders 11: PROJEN N R SKLER /VARSAYIMLARI Projeler, proje yöneticilerinin do rudan kontrol edemeyecekleri olaylardan etkilenebilirler. Proje gerçek durumun bütün boyutlar n kapsayamaz. D fl faktörler,

Detaylı

Pazarlama- İletişim ve Reklam (SGT 430) Ders Detayları

Pazarlama- İletişim ve Reklam (SGT 430) Ders Detayları Pazarlama- İletişim ve Reklam (SGT 430) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Saati Uygulama Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS Pazarlama- İletişim ve Reklam SGT 430 Bahar 2 0 0 2 3 Ön Koşul Ders(ler)i

Detaylı