INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ"

Transkript

1 LEGES INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ 1 INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ HAKEMLİ DERGİ YIL: 1 CİLT: 1 / ARALIK 2014 YILDA İKİ DEFA ÇIKAR YAZILIM TİCARET LİMİTED ŞİRKETİ

2 2 LEGES INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ INFORMA YÖNETiM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ Leges Yazılım Tic. Ltd. Şti. adına Sahibi ve Sorumlu Müdür Ömer Faruk KAHRAMAN Genel Yayın Yönetmeni Yrd. Doç. Dr. Deniz HERAND Yrd. Doç. Dr. Filiz GÜRDER Yayın Danışmanı Öğr. Gör. Murat GÜNSUR Yıl : 1 Sayı : 2 ISSN Yayın Türü: Yaygın Süreli Yayın 6 Ayda bir yayınlanır. Basıldığı Yer: Yıldız Matbaacılık ve Baskı Sistemleri Ziya Gökalp Mah.42/4 Sok.No:18/2 Zeytinburnu - İSTANBUL - TÜRKİYE Tel.: Yönetim Yeri: Sümer mah. 29/5 sok. No:2 Nur Apt. K: 4 D:11 Zeytinburnu-İstanbul-TÜRKİYE Tel: Fax: e-posta: Kapak Tasarım : Leges Graf Dizgi - Tasarım : Leges Graf Düzeltmen : Leges Yazılım Copright Bu derginin tüm yayın hakları Leges Yazılım Tic. Ltd. Şti. ye aittir. Her hakkı saklıdır. Alıntılarda kaynak göstermek zorunludur. YILLIK ABONELİK BEDELİ (2 SAYI): PEŞİN 60 TL ARALIK 2014

3 LEGES INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ 3 DANIŞMA KURULU u u u u u u u u u u u u u u u u u u u u u u u u u u Prof. Dr. Yücel Yılmaz (Marmara Üniversitesi İşletme Fak.) Prof. Dr. İsmail Hakkı Cedimoğlu (Sakarya Üniversitesi Bilgisayar ve Bilişim Bilimleri Fak.) Prof. Dr. Birgül Kutlu Bayraktar (Boğaziçi Üniversitesi Uygulamalı Bilimler Fak.) Prof. Dr. Muzaffer Kapanoğlu (Eskişehir Osman Gazi Üniversitesi Enformatik Böl.) Prof. Dr. Orhan Torkul (Sakarya Üniversitesi Mühendislik Fak.) Prof. Dr. Erman Coşkun (Sakarya Üniversitesi İşletme Fak.) Prof. Dr. Aslı Sencer (Boğaziçi Üniversitesi Uygulamalı Bilimler Fak.) Prof. Dr. Aykut Top (Yeditepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fak.) Prof. Dr. Sevinç Gülseçen (İstanbul Üniversitesi Enformatik Böl.) Prof. Dr. Murat Dinçmen (İstanbul Teknik Üniversitesi Mühendislik Fak.) Prof. Dr. Harun Taşkın (Sakarya Üniversitesi Mühendislik Fak.) Prof. Dr. Ahmet Mete Çilingirtürk (Marmara Üniversitesi İktisat Fak.) Prof. Dr. Alptekin Erkollar (Sakarya Üniversitesi İşletme Fak.) Prof. Dr. Seniye Ümit Oktay Fırat (Marmara Üniversitesi Mühendislik Fak.) Doç. Dr. Osman Darcan (Boğaziçi Üniversitesi Uygulamalı Bilimler Fak.) Doç. Dr. Ulrich Tamm (Bielefeld Üniversitesi Enformatik Fak.) Doç. Dr. Ela Sibel Bayrak Meydanoğlu (Türk-Alman Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fak.) Doç. Dr. Özden Üstün (Dumlupınar Üniversitesi Mühendislik Fak.) Yrd. Doç. Dr. Ahmet Yıldız (Türk-Alman Üniversitesi Mühendislik Fak.) Yrd. Doç. Dr. Müge Klein (Türk-Alman Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fak.) Öğr. Gör. Murat Günsur (Marmara Üniversitesi İşletme Fak.) Öğr. Gör. Dr. Alparslan Kibar (Sakarya Üniversitesi Enformatik Böl.) Yrd. Doç. Dr. Selay Giray (Marmara Üniversitesi İktisat Fak.) Arş. Gör. Tuba Yılmaz (Marmara Üniversitesi İktisat Fak.) Arş. Gör. Abdullah Kökçam (Sakarya Üniversitesi Mühendislik Fak.) Arş. Gör. Berk Küçükaltan (Brunel Üniversitesi İşletme Fak.)

4 4 LEGES INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ ARALIK 2014

5 LEGES INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ 5 İÇİNDEKİLER o YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ MÜFREDATININ KARAKTERİ VE GELECEĞİ Mehmet GENÇER İstanbul Bilgi Üniversitesi, Bilgisayar Mühendisliği Bölümü... 9 o o İNŞAAT SEKTÖRÜNDE YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİNİN YAYGINLAŞMASINI ENGELLEYEN FAKTÖRLER VE SİVAS İLİNDE BİR UYGULAMA Doç. Dr. Hasan TAĞRAF Doç. Dr. Oğuz KAYNAR Ş. Mustafa KAYA AĞ BİLİMİ YAKLAŞIMI VE ÇEVRİMİÇİ ETKİLEŞİMLİ SAĞLIK PLATFORMUNUN BİR ÖRNEK OLARAK İNCELENMESİ Mehmet N. AYDIN Mühendislik ve Doğa Bilimleri Fakültesi, Kadir Has Üniv., İstanbul Ziya N. PERDAHÇI Enformatik Bölümü, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniv., İstanbul o THE USE OF REMOTE SENSING TECHNOLOGY in ARCHEOLOGY Doç. Dr. Mutlu ERBAY, Boğaziçi Üniversitesi Öğretim Üyesi... 81

6 6 LEGES INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ o YAZILIM GELİŞTİRME PROJELERİNDE KULLANILAN ARAÇ VE YÖNTEMLERİN İNCELENMESİ Mehmet N. AYDIN ve Ebru DİLAN Mühendislik ve Doğa Bilimleri Fakültesi, Kadir Has Üniv, İstanbul o VERİ MADENCİLİĞİ YÖNTEMLERİ İLE GSM MÜŞTERİ MEMNUNİYET ANALİZİ Metin ZONTUL İstanbul Aydın Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Yazılım Mühendisliği Bölümü Zeynep YURTTAŞ ELABİAD İstanbul Gelişim Üniversitesi, Meslek Yüksekokulu Bilgisayar Teknolojisi Bölümü ARALIK 2014

7 LEGES INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ 7 ÖNSÖZ Dergi genel yayın yönetmenleri olarak Informa Yönetim Bilişim Sistemleri Dergimizin ikinci sayısını yayımlamaktan ve sizlerin kullanımına sunmaktan dolayı büyük mutluluk duymaktayız. Bu ikinci sayımızda yer alan makaleler geniş bir konu çeşitliliği içinde sunulmaktadır. Dergimizde yer alan makalelelerin konularına göre hakem değerlendirmesinden geçirilmesine özen gösterilmiştir. Gelecek sayılarımızın daha da kaliteli olacağına inanarak dergide emeği geçen ve katkıda bulunan tüm dergi mensuplarını, hocalarımı ve meslektaşlarımı canı gönülden kutluyor ve teşekkür ediyorum. Akademik ve bilimsel bir derginin uluslararası bilim indekslerinde yer alması büyük önem arz etmektedir. Yayın hayatına henüz ikinci sayısı ile yeni atılmış olan Informa Yönetim Bilişim Sistemleri Dergimizin de hızla bu amacına ulaşmasını sağlamak önceliğimizdir. Bazı makalelerin değerlendirme sürecinde görev almış hakemlerimizin, raporlarını öngörülen zaman dilimi dışında veya hiç göndermemeleri

8 8 LEGES INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ durumundan kaynaklı olarak dergimizin ikinci sayısı maalesef planlanan sürenin oldukça dışında yayınlanabilmiştir. Diğer sayılarda buluşmak dileğiyle saygılar sunarım. Yard. Doç. Dr. Filiz Gürder Genel Yayın Yönetmeni Yard. Doç. Dr. Deniz Herand Genel Yayın Yönetmeni ARALIK 2014

9 YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ MÜFREDATININ KARAKTERİ VE GELECEĞİ LEGES INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ 9 YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ MÜFREDATININ KARAKTERİ VE GELECEĞİ Mehmet Gençer İstanbul Bilgi Üniversitesi, Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Abstract As the industry demand for MIS professionals increases, the field s character keeps changing as well. In this study we first review how the field s character differentiates itself and how this was reflected into the education curricula. In addition we summarize the discrepancies between the industry s demands and the existing curricula and point out general recommendations for upgrading them. Among the basic subject areas of such upgrade are project management skills that are specific to IT procurement and business analytics skills. More generally MIS field needs to cultivate a critical perspective on work organization and hightlight its emancipatory promises. In the light of those general recommendations, we demonstrate evaluation of an example curriculum as a representation of the current status quo. Özet Sanayinin YBS profesyonellerine talebi giderek artarken alanın karakteri de değişmektedir. Bu çalışmada öncelikle ilgili literatürde alan karakterinin nasıl ayrıştığı ve bunun müfredatlarla nasıl ilişkilendirildiği incelenmektedir. Ayrıca sanayinin güncel beklentilerinin varolan müfredatlardaki hangi açıklara işaret ettiği incelenmekte ve müfredatların güncellenmesi

10 10 LEGES INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ için genel öneriler ortaya konulmaktadır. Temel güncelleme alanları arasında bilişim tedariğine özgü proje yönetimi becerileri ve iş analitiği becerileri öne çıkmaktadır. Daha genel düzeyde YBS alanı iş organizasyonlarına eleştirel bir bakış geliştirmeli ve işleyişi dönüştürme vaadini ön plana çıkartmalıdır. Geliştirilen öneriler ışığında varolan müfredatların durumu bir örnek müfredatın değerlendirilmesi ile sergilenmektedir. 1. Giriş Türkiye deki üniversite bölümlerinin tam bir listesini içeren ÖSYM kontenjan kılavuzunda i Yönetim Bilişim Sistemleri (YBS) programlarını incelediğinizde bu alanla ilgili kayda değer bir konumlanma karışıklığı göze çarpar. YBS lisans ve önlisans programlarının önemli bir kısmı İşletme veya İktisadi ve İdari Bilimler fakültelerinde yeralmakla beraber istisna sayılamayacak sayıda da bundan farklı konumlandırmalar görülür. YBS programları - diğerlerinin yanında - Mühendislik ve Fen-Edebiyat fakültelerinin altında da yeralmaktadır. Konumlandırmadaki bu belirsizlik ülkemize özgü de değildir. Alan müfredatı ile ilgili bir arama yaparsanız ii temel müfredat standardının bir bilgisayar bilimleri meslek örgütü olan ACM (Association of Computing Machinery) tarafından yayınlandığı görülür. Ortaya çıkışının üzerinden geçen onyıllar içerisinde YBS yi gerek profesyonel ve gerekse akademik alan olarak tanımlayan şey hem bilgi ve iletişim teknolojilerini hem de işletme alanını birarada bilme gereksinimi olmuştur. Wade ve Hulland ın (2004) ifadesiyle bilişim sistemleri alanı zengin kuramsal ve kavramsal temellere uzanan bir kanaviçe ye dönüşmüştür. Bu zengin ama karmaşık arkaplan alanın gerek dışında gerek içinde sorgulanmaktadır (Straub 2012). Burada YBS alanını teorik bütünlük açısından etraflıca sorgulama niyetinde değiliz. Onun yerine YBS eğitiminde uygulanacak müfredatı ele alacağız. Bunu yaparken özellikle de bu alandaki yetişmiş işgücü ihtiyacının geleceği ile ilgili bazı işaretleri gözününe alarak pragmatik bir değerlendirme yapmayı hedefledik. ARALIK 2014

11 YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ MÜFREDATININ KARAKTERİ VE GELECEĞİ LEGES INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ 11 Bu değerlendirmeki yaklaşımımızın iki ekseni bulunuyor. Bunlardan birincisi YBS alanının karakteriyle ilgili belirsizlik gibi görünen durumun tam aksine bu alanın temel karakteri olduğunun kabulüdür. Bir YBS uzmanı bilişim teknolojilerinin güncel olanaklarını kullanarak, hizmet verdiği organizasyonun işleyişine ve işletmenin yönetimine katkıda bulunur. Öyle ki bu katkı bilişim teknolojilerinin dışında olanaklarla ya mümkün değildir ya da ekonomik değildir. Yaklaşımımızın ikinci ekseni ise BS uzmanlığının iş organizasyonu ve yönetim pratiğinin içerisinde sadece tepki veren değil etki eden bir rolü üstlenmesi gerektiğidir. Öyle ki YBS pratiği sadece organizasyonel sorunları bilişimle çözmeyi değil iş organizasyonunu dönüştürmeyi vaadedebilmelidir. Bu çerçevede yaptığımız değerlendirme YBS müfredatında ihtiyaç duyulan güncel değişikliklerin neler olduğunu ele almaktadır ve değişiklik konusu olan temel alanları tespit etmektedir. Ayrıca varolan müfredatların bu güncel ihtiyaçlar karşısındaki durumunu bir örnek üzerinde inceledik. Benzer değerlendirmelerle karşılaştırılabileceği umuduyla bu incelemede kullanılan değerlendirme yöntemi de detaylı olarak paylaşılmıştır. 2. YBS pratiğinin karakteri ve geleceği YBS nin akademik ve profesyonel bir alan olarak ortaya çıkışından bu yana geçen zaman içerisinde YBS uzmanlarına yöneltilen temel ve tanımlayıcı beklenti hem bilgi ve iletişim teknolojileri alanını hem de işletme alanını bilmeleri olmuştur. Bu çifte karakter yüzündendir ki YBS bölümleri hem işletme hem de mühendislik fakültelerinde bulunabilirler. Yine de bir YBS profesyonelinin sorunlara işletmecilik açısından bakması, ama diğer taraftan (bilgi ve iletişim teknolojileri) çözüm getirmesi beklendiğinden olsa gerek ki YBS programları çoğunlukla işletme veya iktisadi ve idari bilimler fakültelerinde konumlanmıştır. Geçmişinde işletme tarafının bu şekilde ağır basmasına rağmen bu geçmişten çıkartılabilecek en önemli ders YBS nin temel karakterinin, başka bir deyişle öz ünün iki disiplin arasında kurduğu köprüde olma-

12 12 LEGES INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ sıdır. Akademik literatürde bolca tartışılan kimlik sorunu temel olarak bu şekilde özetlenebilir (örn. Gefen ve diğ. 2011). İşletmelerin YBS profesyonellerine olan talebi sayıca artmaktadır (Gallagher ve diğ. 2013). İşgücü talebindeki beklenti yukarıda bahsettiğimiz mesleki karakter çevresinde olmakla beraber talepte bir çeşitlilik artışı vardır. YBS mezunlarını bekleyen iş ortamları, kariyer çizgileri, ve sorumluluklar geçmişten farklıdır, ve bu sorumluluklarda kayda değer bir çeşitlenme trendi görülmektedir. Geçmişle olan farklılıkların detaylarına geçmeden önce şunu söyleyelim ki üniversitelerin YBS programları bu artan çeşitlilik karşısında konu ve beceri kapsamlarını genişletmek, ama aynı anda da temel karakterlerini korumak gibi zor bir işle karşı karşıyalar Değişen kariyerler ve müfredat sorunu Sanayinin YBS profesyonellerinden beklentilerini karşılamak için YBS müfredatları ne şekilde değişmelidir? Bu soruyu yanıtlamak için önce bu beklentilere daha yakından bakmak gerekiyor. Sanayinin yüksek teknoloji işgücü talebine dair projeksiyonlar YBS uzmanları için de artan bir talebe işaret ediyor (Downey ve diğ. 2008; Ehie 2002). Öte yandan küresel ölçekte YBS eğitimine olan talep sanayinin talebini karşılayacak gibi gözükmüyor. Bunun temel sebebi YBS programlarının öğrencileri sanayinin güncel ihtiyaçlarına uygun bir şekilde yetiştiremediğine dair hissiyat olarak görülmektedir (Badua ve diğ. 2010). Bizim de eğitimci olarak gözlemimiz öğrencilerin kayda değer oranda YBS diplomasına alternatif olarak teknik bir bölüm, örneğin bilgisayar mühendisliği ile işletme yandalını birleştirme türü kombinasyonlar değerlendirdikleri yönündedir. Bu değerlendirmenin nedeni YBS uzmanlığına olan taleple değil, YBS programlarının bu pozisyonlarda başarılı olmak için gerekenleri kazandırıp kazandırmadığı ile ilgili kaygıda yatıyor görünmektedir. YBS müfredatlarının güncel gözükmemesinin bazı temel sebepleri şunlardır: YBS uzmanlarıyla ilgili problemi çözmek için gereken bilgisayar ARALIK 2014

13 YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ MÜFREDATININ KARAKTERİ VE GELECEĞİ LEGES INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ 13 programını yazar beklentisi yerine problemi çözmek için gerekenleri tedarik eder ve entegre eder beklentisi gelmiştir. Ancak bunu yaparken bir yandan da program yazma ve eksik parçaları kodlama becerisinden de vazgeçilmemektedir (Downey ve diğ. 2008; Ehie 2002). Dolayısıyla, bir yandan programlama ve veritabanı tasarımı gibi konular (yani eksik parçaları kodlama ) yerli yerinde kalırken müfredatlara bir yandan da tedarik ile ilişkili beceriler, iş iletişimi ve proje yönetimi becerilerinin ilave edilmesi gerekmektedir. YBS uzmanlarının verileri güvenli saklamaktan öte bunları iş analitiği yöntem ve araçlarıyla işleyerek katma değer yaratmaları beklenmektedir. Akademide veri bilimi ( data science ), iş dünyasında ise büyük veri ( big data ) adıyla anılan bu güncel talep zaten temel bir beceri olan istatistik yöntemlerinin infografi ile harmanlanmasını ve bilgi teknolojileri ile birleştirilmesini gerektirmektedir. Kanaatimiz odur ki bu durum yeni bir köprü ihtiyacına işaret edmektedir. Şu an itibarıyle bu yeni köprü YBS uzmanlarının sorumluluk alanında bulunmakla beraber farklı bir uzmanlık veya alt-uzmanlığa dönüşmesi de (en azından belirli işletme ölçekleri için) muhtemel görünmektedir. YBS uzmanları geçmişten beri geleneksel olarak daha çok büyük iş organizasyonlarında çalışmışlardır. Oysa günümüzde işgücü talebinin çoğu küçük işletmelerden gelmektedir (Gefen et al 2011). İşgücü talebinin kaynağı olan işletmelerin küçük ölçekli olmasına rağmen, bu işletmeler çoklukla küresel işletmelerdir. Bu yüzden de çalıştırdıkları uzmanlardan küresel ölçekte, dağıtık ( distributed ) bilişim sistemlerini hem tasarlama ve hem de gerçekleştirme becerisi beklemektedirler (Topi et al. 2010). Dolayısıyla İnternet iletişimi, bunun güvenliği, entegrasyonu, ve performansı YBS uzmanlığı için önemli bilgi alanları haline gelmektedir. YBS mezunlarının bir yandan yeni, teknik olmayan beceriler edinmeleri bekleniyor (örn. Tedarik süreci, sistem yaşam-döngüsü yönetimi, vb.),ama aynı zamanda varolan teknik becerilerini kaybetmemeleri isteniyor (programlama, ver,tabanı tasarımı, donanım ve bilgisayar ağları bilgisi,

14 14 LEGES INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ vb.). Bu durumda müfredatlarda yapılacak değişikler (1) müfredatın her iki ayağını da biraz sadeleştirilmesi, ve (2) bir yandan müfredatın kapsamını genişletirken diğer yanda konuların derinliğinden verilecek ödünlerin (sanayinin ihtiyaçlarını hala karşılayabilmek adına) hangi alanlardan ve ne kadar verileceğine dikkat edilmesini gerektiriyor. Böyle bir revizyona girişirken öncelikle varolan tavsiye müfredatları esas almakta yarar var. Tablo 1 de ACM in 2010 tarihli tavsiye müfredatı gösterilmektedir. Bunun dışına ilgili literatürde bazı tekil örneklerin tasarım süreçleri ve sanayi beklentilerini nasıl karşıladığı incelenmiştir (örn Stevens et al. 2011). Tablo 1: ACM in Bilişim Sistemleri alanı için önerdiği ders müfredatındaki konu alanları ve örnek seçmeli ders seti (Topi et al. 2010) Konu alanları: 1. Örgütsel süreçlerin iyileştirilmesi 2. Teknolojik yeniliklerin yarattığı fırsatların değerlendirilmesi 3. Bilişim gereksinimlerinin anlaşılması ve karşılanması. 4. Kurumsal mimarilerin tasarlanması ve yönetimi 5. Çözüm ve kaynak alternatiflerinin tespit edilmesi ve değerlendirimesi 6. Verilerin ve altyapının sağlamlığı ve korunması 7. BT risklerinin anlaşılması, yönetimi, ve kontrolü Zorunlu dersler: 1. Bilişim sistemlerinin temelleri 2. Veri ve bilgi yönetimi 3. Kurumsal mimari 4. BT altyapısı 5. Bilgi sistemleri proje yönetimi ARALIK 2014

15 YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ MÜFREDATININ KARAKTERİ VE GELECEĞİ LEGES INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ Sistem analizi ve tasarımı 7. Bilgi sistemleri stratejisi, yönetimi ve tedariği Örnek seçmeli ders seti: 1. Uygulama geliştirme 2. İş süreçleri yönetimi 3. Kurumsal sistemler 4. İnsan-bilgisayar etkileşimine giriş 5. BT denetimi ve kontrolü 6. Bilgi sistemleri yenilikçiliği ve yeni teknolojiler 7. BT güvenliği ve risk yönetimi 8. Sosyal enformatik 2.2. YBS de Eleştirellik ihtiyacı Türkiye deki işletme okullarının geleneği düşünüldüğünde eleştirel yaklaşımlar bir lüks gibi görünebilir (Sargut 2009, Gençer ve Oba 2015). Ancak eleştirel boyutun YBS alanının geleceği için yaşamsal olduğunu düşünüyoruz. Bunun temel sebebi yine YBS alanının kimlik sorunuyla ilgilidir. YBS uzmanı iş organizasyonu içerisinde gerek olduğunda başvurulan ve talebi karşılayan, başka bir deyişle ihtiyaca cevap veren bir rolde midir yoksa ihtiyaçları tespit eden, proaktif bir rolde midir? YBS programları çoğunlukla idari bilimler okullarında yeralmakla beraber, özellikle de karakterindeki teknik alanların etkisiyle ihtiyaca cevap veren, takipçi bir pratiğe meyletmektedir. YBS uzmanının işletmedeki rolü önüne koyulan problemi verimlilik odaklı olarak çözmesi temel beklenti olarak görülmektedir. Günümüzde her türden pazarın değişkenliğinin arttığı bir dönemde yenilikçilik en önemli rekabet alanlarından biri haline gelmektedir. Ne var ki takipçi karakter YBS alanını bu konuda önemli ölçüde sınırlamak ile

16 16 LEGES INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ eşanlamlıdır. YBS bu haliyle ancak bir işletmede varolan süreçlerin ve işleyişin pekiştirilmesi ne katkıda bulunabilir. YBS alanındaki eleştirel akademik yazına özgü olan ve pekiştirme yerine özgürleştirme olarak özetleyebileceğimiz yaklaşımın (örn. Myers ve Klein 2011) bu konuda önemli bir çıkış sağladığını düşünüyoruz. Yenilikçilik ve adaptasyonun doğası işletme yönetimi ile ilgili en temel alanlarda bir açıklık ihtiyacı olarak kendisini göstermektedir (Whittington ve diğ. 2011). İş organizasyonundaki bireylerin, üstelik te küresel ölçekte, yenilik süreçlerine katılımı ve işbirliği elbette ki yönetim bilişim sistemleriyle ciddi şekilde etkileşecektir. Bu meyanda YBS pratiğinin iş organizasyonlarına sadece sorunlara tepki vermekle sınırlı kalması son derece kaçınılması gereken bir durumdur. Bunun yerine bilişim teknolojisinde gelişen imkanları süreçlerin ve organizasyonel yapının dönüşümü konusunda proaktif ve girişimci bir profesyonel ruhla uygulaması bu mesleğin karakterinde önemli bir unsur haline gelme potansiyeli taşımaktadır. Doğal olarak bu perspektif eğitim müfredatı için de önem taşıyacaktır. 3. Örnek müfredat değerlendirmesi Bu bölümde yukarıda çizilen esaslar çerçevesinde kendi kurumumuzda İngilizce olarak verilen YBS müfredatının bir değerlendirmesini sunuyoruz. Bu değerlendirmede tespit edilen ihtiyaçların uygulaması müfredatta sürekliliğin pratik gerekleri çerçevesinde yapılmaktadır. Ancak burada sadece tespitleri sunmakla yetineceğiz. Bu değerlendirmenin ilk aşamasında, Tablo 2 de görüldüğü şekilde, varolan müfredattaki derslerin her birini ACM tarafından tavsiye edilen yedi zorunlu ders alanına katkısı açısından değerlendirdik. Bu katkı değerleri Tablo 2 de ACM zorunlu dersler sütünu altında işaretlenmiştir. Güncel müfredatta varolan her dersin ACM tarafından tavsiye edilen zorunlu derslere katkısı tam veya kısmı olarak değerlendilmiştir. Sütun altlarında da her zorunlu derse katkıların toplamı belirtilmiştir. ARALIK 2014

17 YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ MÜFREDATININ KARAKTERİ VE GELECEĞİ LEGES INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ 17 Değerlendirmenin bir parçası olarak ayrıca her dersin genel beceriler ve işletme temel alanı na katkısı değerlendirilmiştir. Bu iki alana ek olarak ise yukarıdaki tespitlerde güncel bir beceri olarak ortaya çıkan, ACM tavsiye müfredatından sonraya tarihlenen literatürde de sıkça karşılaştığımız iş analitiği alanı da bir sütun olarak değerlendirmeye eklenmiştir. Bu değerlendirmenin özetin ve buna dayanarak örnek müfredatın güncellenmesine dair öneriler aşağıda sıralanmaktadır. Ancak seçmeli dersler bu tartışmanın dışında bırakılmıştır. ACM tavsiye müfredatının seçmeli dersler konusunda yeterli bir çerçeve çizdiği kanaatindeyiz. 1. İşletme temel alanı derslerinin örnek müfredattaki payı (55.5 puandan 15.5 puan) hem ACM tavsiye edilen müfredatının hem de uygulamada görülen kimi müfredatların üzerindedir. Bu payla ilgili durumun örnek müfredata sahip YBS programının bir işletme fakültesi nin altında konumlanmasından kaynaklandığı kanaatindeyiz. Dolayısıyla aynı isimde olsa bile farklı fakültelerdeki programların kurucu alan ların müfredattaki payı açısından konumlandıkları fakülteye meyletmeleri incelemeye değer bir durumdur. YBS müfredatlarının değişkenliği de bu duruma davet çıkartmaktadır. Böyle bir örnek müfredatla ilgili değişiklik tavsiyesi bilgi teknolojileri temel alanı derslerinin arttırılıp işletme alanının daraltılması yönünde olacaktır. 2. Bilişim altyapısı alanı örnek müfredatta neredeyse hiç yeralmamaktadır (55.5 puandan sadece 1 puan). Oysa önceki bölümde belirttiğimiz gibi günümüzde YBS uzmanları yazılım kadar donanım ve ağ altyapısının tedariğinde de sorumluluk üstlenmektedirler. Bu durumda müfredat değişikliği müfredata donanım, kurulum, ağ düzeni, yedekleme ve izleme konularını ele alan bir dersin eklenmesi yönünde olmalıdır. 3. Bilgi sistemleri proje yönetimi konusu müfredatta gereğince yeralmamaktadır (55.5 üzerinden 1.5 puan). Bir YBS müfredatında özellikle

18 18 LEGES INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ bilgi sistemleri alanına özelleşmiş bir proje yönetimi dersinin bulunması oldukça önemlidir. Bu durumda ele alınan örnek müfredat için tavsiye varolan örneklerden iii yola çıkarak yazılım sistemleri ve proje yönetimi konularının kesişiminde tasarlanan bir dersin müfredata eklenmesi olacaktır. 4. Genel istatistik becerilerinin örnek müfredatta yeralmasına karşın iş analitiği çoğu YBS müfredatında olduğu gibi örneğimizde de eksik bir alandır. Bir YBS pratisyeninden sahadaki beklenti yüksek düzey istatistiksel kavramları kullanması olmamakla beraber, istenilen analizleri kurumun veri ambarına uyarlayabilmesi beklenecektir. Bu yüzden bu konudaki müfredat değişikliği en sağlıklı şekilde durum çalışmaları üzerinden büyük-veri/veri-bilimi konularının kurumsal veritabanlarına uygulanmasının öğretildiği uygulamalı bir ders ile yapılabilir. Böyle bir dersin tipik iş raporlama araçlarının öğretildiği derslerden çok öteye geçmesi, modelleme ve gelecek tahminleri yapma yöntemlerini ( predictive statistics ) içermesi sağlanmalıdır iv. 5. İşletme fakülteleri altında yeralan birçok YBS programında olduğu gibi elimizdeki örnek müfredatta da Bilişim sistemlerinin temelleri kapsamındaki derslerin sayısı azdır. Örneğimizdeki program bu kapsamdaki dersleri mühenlislik fakültesinde bulunan, 3-4 derslik seti kısmen müfredatına koyarak karşılamaktadır. Biröok YBS programında olduğu gibi setin tamamını müfredata sığdırmaya yetecek kredi ayırmak sözkonusu değildir. Bu durum karşısında sözkonusu alanda nesne tabanlı tasarım ve veri güdümlü uygulama tasarımı temaları altında iki ders veya birleşik bir ders verilmesi sorunun en iyi çözümü gibi görünmektedir. Böyle tasarım odaklı bir yaklaşım YBS pratiğinin genel karakterine de uygun düşecektir. Özellikle bu alanda YBS programlarının mühendislik derslerindense kendi özgün karakterlerine uygun dersler geliştirmeleri müfredat kalitesi açısından önem arzetmektedir. ARALIK 2014

19 4. Sonuç YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ MÜFREDATININ KARAKTERİ VE GELECEĞİ LEGES INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ 19 YBS uzmanlığına giderek artan talebi karşılamak için eğitim müfredatlarımızın sağlam bir konumlanmaya ihtiyacı vardır. Bu konumlanmanın temeli öğrencileri hem bilişim hem de işletme uzmanı olarak yetiştirmek yerine bu iki alan arasında köprü kurma becerisini ve iş organizasyonuna eleştirel ve dönüştürücü bir perspektifi merkeze almaktır. YBS öğrencileri varolan araçları kuruma özgün ihtiyaçlara uyarlama ve tamamlama ile ilgili becerilerin yanısıra bu süreçleri yönetmek içinde donatılmalıdır. Ayrıca giderek büyüyen ve karmaşıklaşan veri ambarlarından katma değer yaratmak için istatistik araçlarını kurumsal veri yapısına uygulayabilecek iş analitiği becerilerini kazandırmak ta YBS programları için bir gerekliliğe dönüşmüş görünmektedir.

20 20 LEGES INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ ACM Zorunlu Dersler BiliĢim Sistemlerinin Temelleri Veri ve Bilgi Yönetimi Kurumsal Mimari BT Altyapısı Bilgi Sistemleri Proje Yönetimi Sistem Analizi ve Tasarımı BT risklerinin anlaģılması, Yönetimi, ve kontrolü GENEL EĞĠTĠM ĠġLETME TEMEL ALANI BUS 179 Experiencing Business in 171 AK 6 * Ders EC 101 Kodu Ders Society Introduction Adı I to Economics I ĠĢy 168 TS 6 K * BUS/E 179 English for Academic Purposes I ükü 90 redis 3 * CMPE 100 Introduction to Computing 175 i 6 * MATH 175 Calculus I * TK 103 Turkish Language I 58 2 * BUS 180 Experiencing Business in * EC 102 Society Introduction II to Economics II * BUS/E 180 English for Academic Purposes II 90 3 * CMPE 130 Algorithms and Programming * MATH 176 Calculus II * TK 104 Turkish Language II 50 2 * BUS 211 Introduction to Accounting * BUS 273 Statistical Analysis for Business * * * o CMPE 283 Web Services Design * * MATH 235 Administrative Sciences * * HTR 111 History of Turkish Revolution I 52 2 * GE-Arts And Humanities List * BUS 202 Business Information Systems * * * BUS 212 Analysis o * o BUS 274 Further Statistics for Business * o CMPE 272 User Interface Design * * HTR 112 History of Turkish Revolution II 52 2 * Full List * MIS 300 Year II Summer Practicum 26 1 MIS 311 System Analysis and Design I * BUS 311 Principles of Marketing * BUS 321 Management o * BUS 331 Business Finance * BUS 361 Communication and Information * MIS 302 Database Management * * MIS 306 Business Data Communications o o * MIS 312 System Analysis and Design II * BUS 314 Management Science * BUS 336 Organization Design o o MIS 400 Year III Summer Practicum 26 1 MIS 401 Enterprise Systems * o * MIS 497 Information Systems Project I o * BUS 401 Strategic Management * BUS 461 Technology o o Business Informatics Year IV List MIS 402 Business Intelligence o o * o MIS 498 Information Systems Project II o BUS 462 e-commerce o o Business Informatics Year IV List Business Informatics Year IV List Ġġ ANALĠTĠĞĠ Değerlendirme: *: tam katkı, 1 puan o:kısmı katkı 0.5 puan TOPLAM KATKI: Tablo 2: Örnek müfredat değerlendirmesi ARALIK 2014

21 YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ MÜFREDATININ KARAKTERİ VE GELECEĞİ LEGES INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ 21 Kaynakça Badua, F. A., Mendez Mediavilla, F. A., & Kim, S. H. (2010). Topics of Business Technology. Journal of the Academy of Business Education, 11. Ehie, I. C. (2002). Developing a management information systems (MIS) curriculum: Perspectives from MIS practitioners. Journal of Education for Business, 77(3), Dhillon, G., & Backhouse, J. (2001). Current directions in IS security research: towards socio-organizational perspectives. Information Systems Journal, 11(2), Downey, J. P., McMurtrey, M. E., & Zeltmann, S. M. (2008). Mapping the MIS Curriculum Based on Critical Skills of New Graduates: An Empirical Examination of IT Professionals. Journal of Information Systems Education, 19(3), Holmqvist, B. (Ed.). (1996). Signs of work: semiosis and information processing in organisations. Walter de Gruyter. Gallagher, V. C., Gallagher, K. P., & Kaiser, K. M. (2013). Mid-Level Information Technology Professionals: Skills and Traits Relevant to Fit, Individual and Organizational Success Factors. International Journal of Social and Organizational Dynamics in IT (IJSODIT), 3(2), Myers, M. D., & Klein, H. K. (2011). A Set of Principles for Conducting Critical Research in Information Systems. Mis Quarterly, 35(1), Gefen, D., Ragowsky, A., McLean, E. R., Markus, M. L., Rivard, S., & Rossi, M. (2012). ICIS 2011 Panel Report: Are We on the Wrong Track and Do MIS Curricula Need to Be Reengineered?.

22 22 LEGES INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ Communications of the Association for Information Systems, 30(1), 11. Gençer, M., Oba, B., Ghost in the System: Critical Management Studies in Turkey, 2015 basım aşamasında. Sargut, A. S. (2009). Türkiye de işletme yönetimi eğitiminin kurumsal çerçevesi: Çeşitlilikten eşbiçimliliğe. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İİBF Dergisi, 4(1), Stevens, D., Totaro, M., & Zhu, Z. (2011). Assessing IT critical skills and revising the MIS curriculum. Journal of Computer Information Systems, 51(3), Straub, D. (2012). Editor s comments: does MIS have native theories?. MIS Quarterly, 36(2), III-XII. Topi, H., Valacich, J. S., Wright, R. T., Kaiser, K., Nunamaker Jr, J. F., Sipior, J. C., & de Vreede, G. J. (2010). IS 2010: Curriculum guidelines for undergraduate degree programs in information systems. Communications of the Association for Information Systems, 26(1), 18. Wade, M., & Hulland, J. (2004). Review: the resource-based view and information systems research: review, extension, and suggestions for future research. MIS quarterly, 28(1), Whittington, R.; Cailluet, L. & Yakis-Douglas, B. Opening Strategy: Evolution of a Precarious Profession British Journal of Management, Blackwell Publishing Ltd, 2011, 22, ARALIK 2014

23 YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ MÜFREDATININ KARAKTERİ VE GELECEĞİ LEGES INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ 23 i ii LAVUZU pdf 19 Ocak 2014 tarihinde erişildi. 19 Ocak 2014 tarihinde erişildi. iii Örnekler (1) asp?e=0 (2) LLABUS d4d-01be-40df-a5e8-ccf82fc4c5dd.pdf iv Örnekler (1) (2) %28Fall %202013%29.pdf

24 24 LEGES INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ İNŞAAT SEKTÖRÜNDE YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİNİN YAYGINLAŞMASINI ENGELLEYEN FAKTÖRLER VE SİVAS İLİNDE BİR UYGULAMA Doç. Dr. Hasan TAĞRAF Doç. Dr. Oğuz KAYNAR Ş. Mustafa KAYA ÖZET Günümüzün rekabetçi iş dünyasında, değişimi öğrenmek, planlamak ve uygulamak bir işletmenin uzun dönemde yaşamını sürdürmesi ve başarısı için en önemli öncelik olarak görülmektedir. Bugünün iş dünyasının karşılaştığı rekabet türü ve boyutları son derece karmaşık olup, hızlı bir şekilde değişmektedir. Bununla birlikte, değişim süreci, makro ve mikro çerçevede önemli etkiler oluşturmakta, işletmelerin yapılarını ve ilişki biçimlerini yeniden tanımlamaktadır. Bu bağlamda, bilişim teknolojilerinin işletmelerin bütün faaliyetlerinde yoğun bir şekilde kullanılmaya başlamasıyla birlikte işletmeler, teknolojiyi etkin bir şekilde kullanabilmek için yeniden yapılanmak durumunda kalmışlardır. Bu çalışmada inşaat işletmelerinin bilişim teknolojilerinden nasıl yararlanabileceği incelenmiş ve bilişim sistemlerine geçiş sürecini olumsuz etkileyen faktörler tespit edilmeye çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Bilişim Teknolojileri, Yönetim Bilişim Sistemleri, Yapı İşletmeleri ARALIK 2014

25 İNŞAAT SEKTÖRÜNDE YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİNİN YAYGINLAŞMASINI ENGELLEYEN FAKTÖRLER VE SİVAS İLİNDE BİR UYGULAMA ABSTRACT LEGES INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ 25 In today s competitive business world, learning, planning and implementing the change is seen as the most crucial precedence for a company to survive and succeed in the long term. In today s business world, the type and the extent of competition is so complex and rapidly changing. Nevertheless, the changing process redefines the business structure and relation forms in the macro and micro frame. The mentioned change confronts managers to the very important developments and problems. In this study how construction firms can take advantage of information technologies examined and factors that negatively affect the transition proces to infromation systems have been attempted to be determined Key words: Information Technologies, Management Information Systems, Building Enterprises 1. Bilişimin Teknolojilerinin Kavramı ve Kapsamı Bilişim teknolojileri (BT) kavramı, bilgi odaklı ve geniş bir kapsama sahip olduğundan tanımlanmasında güçlük çekilmekle birlikte bilgisayar ve iletişim teknolojilerinde yaşanan gelişmelere verilen genel bir addır. Bu bağlamda genel bir tanımla bilişim teknolojileri, Bir bilginin toplanmasını, işlenmesini, saklanmasını ve gerektiğinde her hangi bir yere iletilmesini yada her hangi bir yerden bu bilgilere erişilmesini otomatik olarak sağlayan teknolojiler bütünüdür (Kalay, Şimşek ve Oğrak,2006,18). Bilişim teknolojileri kapsamının belirlenmesi ile ilgili olarak çok çeşitli tanımlar yapılmakta ve bu kapsam her geçen gün genişlemektedir. Bilişim teknolojileri kapsamını; bilgisayarlar, mikro-elektronik, tümleşik devreler, iletişim teknolojileri multimedya ve biyo-tenkolojiler oluşturmaktadır. Bilgi ve iletişim politikalarının tartışıldığı OECD raporunda (1992), bilişim teknolojisi sektörünün aşağıdaki alanları kapsadığı kabul edilmiştir. (Akgemci ve Çelik,2010,11)

26 26 LEGES INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ Elektronik ve telekomünikasyon endüstrileri, donanım ve bilgisayar içindeki yazılımlar, bilgisayar temelli veri işleme ve iletişim sistemleri. Yazılım endüstrisi; sistem yazılımları ve uygulama yazılımları, yazılım geliştirme araçları, veri tabanları, çeşitli kullanıcı programlar. Bilgi hizmet endüstrisi; ticari veri işleme hizmetleri, meslek bilgi hizmetleri, sistem analizi ve bilgi servisleri. Castells, Enformasyon Teknolojileri alanına; mikro-elektronik, bilgisayarlar (donanım ve yazılım) telekomünikasyon/yayıncılık ve opto-elektronik gibi birbirine yaklaşan teknolojiler dizisi ile genetik mühendisliği ve onun gelişimi ve uygulamalarını da dahil etmektedir. Castells e göre, bilişim teknolojileri; enformasyonun üretildiği, biriktirildiği, bulunduğu, işlendiği, aktarıldığı, ortak sayısal dil sayesinde teknolojik alanlar arasında bir ortak düzlem yaratarak genişlemektedir. Kaya ya göre, bilişim teknolojileri; sesli, resimli metin ve sayısal veriler elde edilmesi, işlenmesi, saklanması ve dağıtılmasını yürüten, mikro elektroniğe dayalı hesaplama ve iletişim araçlarını içerir. (Akgemci ve Çelik,2010,12) 1.2.Bilişimin Teknolojilerinin Özellikleri Bilişim teknolojilerinin özellikleri ileri sürülen kurallarla anlatılmaya çalışılmıştır. Bilgi teknolojilerinin (bilgi ve iletişim teknolojileri) en çarpıcı özelliği, teknolojik yeteneklerin sürekli artması, maliyetlerin sürekli düşmesidir. Bu ilişkiyi ifade eden üç kural ileri sürülmüştür. Bunlar: (Harmancı:2002,1) Moore Kuralı: Bir mikroçipin fiyatı artmadan, hızı her 18 ayda bir ikiye katlanmaktadır (Harmancı: 2002,1). Gilder Kuralı: Birim fiyat değişmeden, iletişim sistemlerinin toplam bant genişliği her 12 ayda bir üçe katlanmaktadır(er: İstanbul 2007,22). ARALIK 2014

27 İNŞAAT SEKTÖRÜNDE YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİNİN YAYGINLAŞMASINI ENGELLEYEN FAKTÖRLER VE SİVAS İLİNDE BİR UYGULAMA LEGES INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ 27 Metcalfe Kuralı: Bir iletişim ağının değeri, ağdaki düğüm (node) sayısının karesi ile orantılıdır; dolayısıyla bir ağa bağlı olmanın değeri üssel olarak artarken kullanıcı başına fiyatı sabit kalmakta, hatta azalmaktadır (Harmancı,2002,1) Bilişim Teknolojilerinin Önemi Teknoloji kullanımının yol açtığı önemli sonuçlar işletmelerde ve toplumsal yapıda kendini göstermektir. Yeni toplumun oluşumuna yol açan en önemli teknolojik gelişmelerde şu şekilde sıralanmıştır; bilgisayar, mikro-elektronik, robot ve kontrol, iletişim teknolojisi, bio-teknoloji, malzeme teknolojisi ve enerji teknolojisidir. Aşağıda yer alan şekil1 de bu sistemlerin sağladığı yenilik ve değişimler, sırasına göre verilmiştir. (Akolaş,2004, 54). Şekil 1. Bilgi toplumuna geçişi sağlayan gelişmeler Teknolojik Gelişme Bilgisayarlar Yenilik ve Değişmeler * Bilginin sınırsız, ucuz ve güvenli kullanımı * Ofis çalışmalarında ve eğitiminde kalitenin yükselmesi * Üretimde, tıpta ve ekonomik uygulamalarda yoğun bilgisayar kullanımı Mikro-Elektronik * Tümleşik devrelerin yapılması ile sistemlerin minyatüre edilmesi * Tıpta tanı ve yapay organların denetlenmesi * Bilgisayar ve iletişim sistemlerinde büyük ilerlemeler Robot ve Kontrol * Ucuz, kaliteli ve hatasız iş gücü Sistemleri * Esnek üretim sistemleri * Tehlikeli ve riskli görevleri yerine getirebilme İletişim Teknolojisi * Uzun ve kesintisiz çalışma süreleri * Uydu haberleşmesinde küçük sistemlerin kullanımı * Kablosuz iletişimin yaygınlaşması

28 28 LEGES INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ Malzeme Teknolojisi Enerji Teknolojisi * Düşük maliyetli iletişim hizmetleri * İnternet-intranet-extranet: bütünleşik haberleşme sistemleri * Yeni kompozit malzemelerin bulunuşu * Demir, çelik gibi temel malzemelere alternatifler * Yeniden kullanılabilir malzemelere geçiş * Nükleer enerjiye alternatif, füzyon ve ağır plütonyumun kullanımı * Güneş ve jeotermal enerjisinden yararlanmada yeni yöntemler * Hidrojen ve helyumdan yararlanılarak plazma yakıtların kullanılması * Kablosuz enerji iletim sistemleri Kaynak: Akolaş, A İnşaat Bilişimi Kavramı ve Tanımı Günümüzde bazı inşaat şirketleri önemli projelerde, projeyi yönetmek için internet üzerinden kendi ağlarını kurup, tüm bilgi akışını takip edebiliyor, yönetim merkeziyle, uygulama noktaları, görevli birimlerle, mimar, mühendis ve taşeronlar arasındaki haberleşmeyi sağlayabiliyor. Malzeme takibinde kullanılan bir radyo vericisi veya barkot sistemiyle, proje için gerekli malzemenin tedariki ve mevcut stokların kontrolü yapılabiliyor. Projenin başlangıcında, sırasında veya ilerleyen sürecinde; özel tarama cihazları ve yazılımları yardımıyla, projenin nesnel taramaları yapılıp, gerekli ölçümler işe iş takibi yapılabiliyor. Bu bilgi teknolojilerinin kullanımı ile bilgi hızlı ve etkin bir şekilde kullanılmış olup, dokümantasyon, seyahat, haberleşme gibi masraf kalemleri en aza indirilmiş oluyor. Her sektör de olduğu gibi inşaat sektörü de bilgisayar ve bilgi teknolojilerinden nasibini almaktadır. Bu teknolojilerin bazıları yıllardır kullanılmakta, bazıları gün ve gün geliştirilmekte, bazıları ise çok yakında kullanılacak ve beraberinde sektöre birçok fayda sağlayacaktır. Bilginin etkili kullanımıyla; verimliliği, etkinliğin ve iletişimin arttığı; çeşitli aksaklıkların önlenmesiyle masraf kalemlerinin azaldı, işlerin kolaylaşmasıyla bilgiye daha fazla yoğunlaşıldığı ve bunun sonucunda da bilginin daha iyi yorumlandığı görülüyor (Kuruoğlu,2009,2). ARALIK 2014

29 İNŞAAT SEKTÖRÜNDE YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİNİN YAYGINLAŞMASINI ENGELLEYEN FAKTÖRLER VE SİVAS İLİNDE BİR UYGULAMA LEGES INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ 29 İnşaat bilişimi ile ilgili benzer birçok tanıma rastlanmıştır. Farklı ifadeler olsa da temel olarak aynı kapsamı içermektedir lı yıllarda ivme kazanan inşaat bilişimi kısaca tanımlanacak olursa inşaat sektöründe yer alan kuruluşların tüm kademelerinde ve inşaat sürecinin tüm aşamalarında kullanılan veri/bilgi işleme, saklama ve iletişim sistemlerinin kurulumu, işletilmesi ve yönetimi ile ilgilenen araştırma alanı olduğu söylenebilir. (Baloğlu, 2010,2) 2.1.İnşaat Bilişiminin Kapsamı Dünyada son yirmi yıldır yapılan çalışmalar ışığında ortaya konulan bulgular, İnşaat bilişimi kapsamının aşağıda yer alan konuları içerdiğine işaret etmektedir (Işıkdağ ve Kuruoğlu, 2008,20). İnşaat sektörü için bilgi saklama, bilgiye erişim ve bilgi paylaşımında etkinlik sağlayacak yöntem ve teknolojilerin araştırılması. İnşaat sektöründe iletişim, işbirliği ve eşgüdümün teknoloji aracılığıyla etkinleştirilmesi İnşaat sürecinin yeni teknolojilerin getirdiği imkânlar ışığında yeniden yapılandırılması. İnşaat sürecine ait bilgilerin sınıflandırılması (Çullu,2013,1). İnşaat sürecinin tüm farklı aşamalarına ve süreçte yer alan tüm meslek gruplarının farklı ihtiyaçlarına yönelik, yazılım ve bilgi sistemlerinin tasarımı, geliştirilmesi ve yönetimi. İnşaat sektöründe yer alan farklı kuruluşlar için -entegre bilgi sistemleri- tasarımı, geliştirilmesi ve yönetimi İnşaat sektöründe mevcut yazılımların bilinçli kullanımına yönelik teorik ve uygulama eğitimi (Öcal ve Aydınlı: 2013,: 8). Mevcut bilgi sistemlerinin entegrasyonu, kurumsal bilgi sistemi mimarilerinin oluşturulması.

30 30 LEGES INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ Bilişim teknolojilerinin rekabet avantajı sağlama doğrultusunda yönetimi. Şantiye otomasyonu (RFID,GPS vb. otomasyon teknolojilerinin kullanımı) 3. Yapı İşletmelerinde Proje Yönetimi ve Bilgisayar Destekli Planlama 3.1.Yapı İşletmelerinde Proje Yönetimi ve Süreci İnşaat sektörü, proje yönetimi uygulamalarının en sık kullanıldığı sektörlerden biridir. Sektör yapısı itibari ile proje türündeki işlerden oluşmaktadır. Dolayısıyla sektörde faaliyet gösteren işletmelerde taahhüt bazında proje odaklı olarak çalışmaktadırlar. (Ekici,2006,41) 3.2. Yapı İşletmelerinde Proje Yönetimi İnşaat projeleri kendilerine has bazı özellikleriyle diğer projelerden ayrılmaktadırlar. İnşaat projeleri karmaşık ve zaman alan girişimlerdir, farklı uzmanlıklar gerektiren çok sayıda evreden oluşurlar. Planlamadan projenin tamamlanmasına kadar, arka arkaya sıralanana bu evrelerde farklı organların girdileri kullanılır. Bunlar finansal kurumlar, kamu kuruluşları, mühendisler, avukatlar, sigorta şirketleri, yükleniciler ve inşaat tedarikçileri ile örneklenebilir (Moldabekov,2012,20).İnşaat işletmelerinde proje yönetiminin özellikleri şunlardır (Kuruoğlu,2002,34). Her aşamada ekip çalışması vardır. Organizasyon proje hedefleri doğrultusunda çalışmaktadır. Güç, organizasyon bölümlerinin kesişme noktalarında odaklanmaktadır. Yeni fikirler, teknikler ve yaklaşımlar üretilirken tasarım aşamasında yaratıcılık çok ağır basmaktadır. ARALIK 2014

31 İNŞAAT SEKTÖRÜNDE YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİNİN YAYGINLAŞMASINI ENGELLEYEN FAKTÖRLER VE SİVAS İLİNDE BİR UYGULAMA LEGES INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ 31 Çözüm için kaynaklar, proje çalışanları arasında paylaştırılmaktadır. Karar verilen tasarım alternatifi doğrultusunda kaynaklar sağlanmakta, veri analizleri ve stratejiler belirlenerek uygulanmakta ve sonuçlar üzerinden verim analizleri yapılmaktadır. Sistemin ihtiyacı, deneyimli ve bilgili ekip elemanları ile ileri teknoloji ekipmanları olduğundan sistem pahalı, hatta lüks niteliğindedir. Sorun çözümü yaratıcı düşünce ve optimum sonuçlara ulaşmayı gerektirmektedir. Organizasyon kademelerinde, üst yönetim, astların düşünce ve çözüm önerilerine açıktır. Kurallar uyulması gereken zorunluluklar değil, çözüme ulaşılması için anlaşma sağlayan düzenlemelerdir. (Demir,2007,3) Proje hedeflerine ulaşmak için önce proje ve proje evreleri tanımlanmalıdır. Proje çözümleri ile ilgili alternatifler, projenin her evresinde güncellenmekte ve karşılaştırmalı analizler yapılmaktadır. Proje çözüm seçenekleri kullanılmasının amacı, optimum çözümü bulmaktır. Çalışanların sabit görevleri yoktur. Görevler proje özelliklerine, çözüm yollarına ve hedeflere göre tanımlanmaktadır. (Dinç,2005,6) 3.3. İnşaat Üretiminin ve Ürününün Özellikleri İnşaat, arsa üzerinde maddi ve beşeri kaynakların kullanılması ile üretilen fiziki yapılar olarak tanımlanabilir. İnşaat sanayinde üretim yeri değişken, ürün sabittir. Bunun sonucu olarak inşaat üretiminin özellikleri şu şekilde sıralanabilir (Ekici,2006,42).

32 32 LEGES INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ Her projede farklı yer ve koşullar söz konusu olduğu için üretim teknolojisinin seçiminde optimizasyon gereklidir ve otomasyon olanağı çok sınırlıdır. Üretim ve maliyet tahmininde daima risk unsuru vardır. Genellikle açıkta üretim yapılır, üretim faktörleri dış etkilere maruzdurlar. Üretim yerinin işletme merkezinin yanında olmaması, yönetimin etkinliğini azaltır, risk ve maliyeti artırır. İnşaat işletmeleri ellerinde ki proje dışında uzun vadeli faaliyet programları yapamazlar. İnşaat sürecinde daima belirsizlikler vardır (Turgay, Mayuk ve Coşkun,2011,13). İhale teklifindeki tahmini maliyet, çeşitli açılardan ve değişik koşullarda edinilen tecrübeye dayanılarak belirlenir. İnşaat sektöründe açık rekabetten söz edilemez, çünkü ihaleler genellikle kapalı zarf usulü gerçekleştirilir. Dolayısıyla rakiplerin teklifleri önceden bilinememektedir. Bu sektörde alıcı, imalat sektöründe olduğu gibi fiyat ve kaliteyi birlikte görerek seçim yapmaz, kalite her işveren tarafından kendi teknik şart namesinde belirlenir, fiyat ise teklifler açılana kadar bilinmez. İnşaat işçilerinin büyük çoğunluğu geçici olarak çalışır. İnşaat üretiminde emek yoğun teknoloji kullanılır. İnşaat üretimi sonucu elde edilen çıktılar genellikle konut, iş merkezi, fabrika, köprü, baraj, tünel, yol gibi yapılardır. Genellikle inşaat ürünü olarak adlandırılabilecek olan bu yapıların ortak özellikleri şunlardır (Coşkun ve Çömlek,2011,14). Yapı üretiminde standart olmayan, sürekli yenilenemeyen bir üretim süreci söz konusudur. Üretim faaliyeti tekil ve tekrarlanamayan bir süreçtir. ARALIK 2014

33 İNŞAAT SEKTÖRÜNDE YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİNİN YAYGINLAŞMASINI ENGELLEYEN FAKTÖRLER VE SİVAS İLİNDE BİR UYGULAMA Fiziksel olarak arsaya bağlıdır. LEGES INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ 33 İnşa edildikleri yerden başka bir yere götürülmeleri mümkün değildir, taşınmaz niteliktedirler (Sektör istisnası sayılabilecek prefabrik yapıların üretimine de olanak sağlamaktadır.) Kendine özgü nitelikleri ürünün mevcut haline göre belirlenebilir. Üretilmesi diğer sektörlerdeki ürünlerden çok daha uzun zaman almaktadır. Yüksek maliyetli ürünlerdir. Tamamlanması büyük maddi kaynaklar gerektirebilir. Uzun ömürlüdür. Bu nedenle yenilikler hızla uygulanamamaktadır İnşaat Proje Yönetim Süreci İşletmenin üstlendiği bir projeyi etkin bir şekilde planlaması ve kontrol etmesi için proje yönetim süreci iyi tanımlanmalıdır. Veriler süreci etkin şekilde değerlendirmek ve analiz etmek için toplanmalı, standardize edilmeli ve bir veri tabanında depolanmalıdır (Ekici,2006,52). Düzenli olarak toplanan ve analiz edilen veriler ışığında problemler tam olarak anlaşılır hale getirilmeli ve projenin başarısını şansa bırakmamak için bu sorunlarla sürekli bir çalışma ile mücadele edilmelidir. Böylece işletme yönetimi gerçeklere dayalı karar verme konusunda bilinçlenir. Ayrıca proje yönetim süreçleri, yenilikçi fikirlerinde dikkate alınması ile sürekli olarak geliştirilmelidir. Proje yönetimi eğitimi, proje ekip üyelerinin rollerine göre planlanmalı ve tüm işletmeye yayılmalıdır (Moldabekov,2012,30) İnşaat Proje Sözleşmeleri ve Tasarım Yapılacak inşaat işini tanımlayan ve bu işin yapılması sırasında yüklenici ile işveren (müşteri) arasındaki ilişkileri düzenleyen, tarafların çekincesiz kabul ettiği, yürürlükteki yasalara uygun olan her iki tarafı bağlayan anlaşma metnidir (Polat,2012,8).

34 34 LEGES INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ Tasarım, tüm projenin, mimari ve mühendislik tasarımını içerir. Tasarım evresi, son çalışma çizimleri ve toplam inşaat programı için spesifikasyonların hazırlanması ile sona bulur. Tasarım, tedarik ve inşaat evreleri çoğunlukla iç içe geçer. Tasarım süreci avan proje, uygulama projeleri ve detay projelerinin hazırlanması ile ortaya çıkar. Bütün tasarım evresinde ekip üyeleri kendi aralarında, inceleme ve danışma açısından her konuda sürekli olarak görüş alış verişi içerisinde bulunmalıdırlar. Tasarım işinde, avan proje çizimlerinden detay çizimlere kadar geçen süreçte ekip üyeleri her evredeki sorunların bilincinde olarak genel ve temel kararlardan ayrıntıya inerler (Kuruoğlu,2002,1). Sınırların belirlenmesi için yapılması gereken ön tasarım çalışmalar şunlardır:(ekici: 2006,54) Çeşitli aşamalar ile ilgili büyüklüklerinin ve detay derecelerinin belirlenmesi Tasarım aşamasında meydana gelecek muhtemel değişiklikler açısından bir tasarım süresi analizi yapılması. Alternatif tasarımların tartışılması, değerlendirilmesi ve seçimi. Yapısal kısımların aynen tekrarını sağlayan sistematik projelerin geliştirilmesi. Tasarım esnasında alınacak kararlar için, alternatifler arasında öncelik sıralarının ve tasarımcının bağımsız karar alma sınırlarının belirlenmesi. Bundan sonra elde edilen tasarım ve detay iş programları, tasarım evresinin çıktılarının planlanan süre içerisinde teslimini güvence altına alırlar Planlama Planlama, iş kalemlerini sıralama (fiziksel zorunlu sıra öncelikli tercih sırası ) ve maliyet, süre, kaynak vb. proje kısıtları açısından en iyi olma işidir. İnşaat projelerinin planlanmasında farklı teknikler kullanılabilir. Bun- ARALIK 2014

35 İNŞAAT SEKTÖRÜNDE YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİNİN YAYGINLAŞMASINI ENGELLEYEN FAKTÖRLER VE SİVAS İLİNDE BİR UYGULAMA LEGES INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ 35 lar, planlanması ve izlenmesi gereken her işte uygulanabilen, basit fakat o ölçüde etkin, grafik temelli yöntemlerdir. Ortak bir amaca yönelik, birbiri ile bağlantılı bir dizi iş kaleminden oluşan bir projenin planlanması ve kontrolü amacıyla en yaygın olarak kullanılan teknikler. Çubuk diyagramlar ve şebeke diyagramlardır. (Moldabekov,2012,28) 3.7. Tedarik, İnşaat Yapımı ve Kontrol Tedarik, proje araç ve malzemelerinin siparişi, sevkiyat ve teslimatını içerir. İnşaat yapımı ise, projenin fiziksel olarak uygulanışı ile malzeme ve ekipmanların yerleştirilmesidir. Bu süreç, iş gücünün, inşaat malzemelerinin, kaynakların kullanımını ve işin yapımı için önemli olan denetimin sağlanmasını içerir. Bu dönemde koordinasyon ve kontrol fonksiyonları ön plana çıkar. Ara iş programlarına dayalı detay iş programları hazırlanır ve yapım buna göre yürütülür. Periyodik olarak, program ile gerçekleşen ilerleme karşılaştırılır ve sapmalar tespit edilir. Bu sapmaların nedenleri belirlenerek alınacak önlemler ile telafi edilmesi sağlanır. Üst yönetime iletilmesi gereken raporlar bu süreçte elde edilen sonuçlardır(özdemir ve Doğan,2010,21). İnşaat yapım süreci, kontrol fonksiyonunun en yoğun uygulandığı bölümdür. Yapılan kontrolün sonucu olarak projenin performansı raporlanır. Performans raporlama, proje paydaşlarını, hedeflere ulaşmak için kaynakların nasıl kullanıldığı konusunda bilgilendirmek amacı ile performans bilgilerinin toplanması ve dağıtılmasıdır. Bu süreç şu konuları içerir: (Ekici,2006,60) -Durum raporlama: Projenin bulunduğu yerin tanımlanması -İlerleme raporlama: Proje ekibinin neleri yerine getirdiğinin tanımlanması -Tahmin: Projenin gelecek durum ve ilerlemesinin tahmin edilmesidir. Teknik kontrolün ölçülmesi ise oldukça zordur ve ön görülen teknik amaçlara gerçekte ne dereceye kadar ulaşıldığının sürekli bir biçimde tah-

36 36 LEGES INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ min edilmeye çalışılması şeklinde tanımlanmaktadır (Ekici,2006,63). Bu süreç bugüne kadar ulaşılan, bugün ki tahmin ve şartname gerekleri arasında her hangi bir farklılık olup olmadığının incelenmesini, var ise nedenlerinin ve sonuçlarının değerlendirilmesini içerir. Ayrıca teknik kontrolde bir diğer amaç ise yönetimin farkında olması gereken teknik sorunların olabildiğince erken belirlenmesi ve önerilen alternatif eylemlerin proje üzerindeki etkilerinin tahmin edilmesidir. (http://www.avinal.com) 3.8. Proje Teslimi Proje veya bir evresi, hedeflerine ulaştıktan veya başka bir sebeple iptal edildikten sonra, sonlandırma gerektirir. İdari kapanış, projenin ürününün müşteri tarafından şekilsel olarak kabul edilmesi için proje sonuçlarının onaylanmasından ve belgelenmesinden oluşmaktadır. İdari kapanış, proje kayıtlarının toplanmasını, son düzenlemeleri yansıtmasının sağlanmasını, projenin başarı ve etkinliğinin analizini ve gelecekte kullanılması için bu bilgilerin saklanmasını içerir (Ekici, 2006,51). Ayrıca proje teslim evresinde, eksik işlerin tamamlanması, son hak edişle ilgili belgelerin hazırlanması ve sunulması, imalat resimlerinin toplanması, alt yüklenicilerin ve ana yüklenicilerin şantiyeyi terk etmesi gereklidir. Bu işlemlerden sonra yetkili makamların kontrol ve onayları ile yapı kullanım izni (iskân) alınması vb. prosedürler gerçekleştirilerek mal sahibinin tesise yerleşmesi ve işletmeye başlamasının önü açılır.(şekerci,2010,97) 4. Yapı İşletmelerinde Bilgisayar Destekli Yönetim ve Planlama İnşaat sektörü karmaşık yapısı ve projelerin tek ve tekrarlanmaz niteliği ile kendine özgü bir sektördür. Bu sektörü karmaşık kılan, her proje için yeni baştan örgütlenen pek çok tarafı (mal sahibi, proje müellifleri, yükleniciler, alt yükleniciler, malzeme üreticileri, çevre örgütleri, kamu kuruluşları vb.) ve pek çok aşamayı (ön fizibilite, tasarım, ihale, imalat, işletme, bakım vb.) bünyesinde barındırması ve tüm bu taraflar ve aşamalar arasında oluşan bir seri belli belirsiz ilişkileridir. Bu karmaşık yapıyı ARALIK 2014

37 İNŞAAT SEKTÖRÜNDE YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİNİN YAYGINLAŞMASINI ENGELLEYEN FAKTÖRLER VE SİVAS İLİNDE BİR UYGULAMA LEGES INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ 37 analitik olarak çözümlemek, örgütlemek ve bir amaç doğrultusunda hedef verme işi de bir o kadar zor olacaktır. Ancak bu işin zorluğu yanında projenin başarısındaki payı kesinlikle göz ardı edilemez bir gerçektir. Bu noktada bu zorluğun üstesinden gelmek için, işletme ve mühendisliğin ortak çalışması sonucu İnşaat Yönetimi (Construction Management) disiplini ortaya çıkmış ve karmaşık yapıyı modellemiştir. Halen bu konuda modelleme çalışmaları ihtiyaçlar doğrultusunda devam etmekteyse de, genel yapısı ortaya konulmuştur. En genel halini şekil 2 de ki gibi ifade etmek mümkündür: (http://yapigunlugu.blogspot.com.tr/) Şekil 2: zaman-para-kaynak ilişkisi Kaynak: Bilgisayar Destekli Proje Planının Oluşturulması Proje planı, temelde şekil 21 de belirtilen adımların izlenmesi ile oluşturulmaktadır. Bu adımlar gerçekleştirildiği zaman iş programı hazırlama araçları (bar diyagramları, devre diyagramları, CPM (Critical Path Method), PERT (Program Evaluation and Review Tenique) ile birlikte kullanılarak bilgiler hazırlanır (Moldabekov,2012,41). Planlama çabasının programlamaya geçişi bu şekilde sağlanmış olur. İşleme başlamadan önce şu sorulara cevap bulmak işlemleri hızlandırmak bakımından yararlı olacaktır(http://murat.kuruoglu.com.tr.). -Projenin tamamı için ne kadar süre gerekli?

38 38 LEGES INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ -Ne kadar detaylı çalışma yapılacak? -Kimlerle iletişim kurulacak? -Ne tür raporlar hazırlanmalıdır? -İletişimde ne tür grafikler yardımcı olabilir? Proje planının yazılım uygulamasına dönüşmeden önce izlenmesi gereken adımlar şekil 3 de şu şekilde gösterilmektedir: Şekil 3: Proje planlama aşamaları Kaynak: MOLDABEKOV,2012,25 Şekil 3 de ismi belirlenmiş olan projenin aktivite detay listesinin yapılması, listedeki iş kalemlerinin metrajının (ölçü birimleriyle ölçülmesi) yapılması, metrajı yapılan iş kalemlerinde kullanılacak malzemelerin hazırlanması işlemleri gerçekleştirilmektedir. Bu süreç proje planının hazırlanmasında ki en uzun süreçlerden biridir. Bundan sonraki adım da ise organizasyon sisteminin geliştirilmesi gerekmektedir. Bu işlem ise kısaca işin başlangıcından proje teslimine kadar geçen iş süreçlerinde, ARALIK 2014

39 İNŞAAT SEKTÖRÜNDE YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİNİN YAYGINLAŞMASINI ENGELLEYEN FAKTÖRLER VE SİVAS İLİNDE BİR UYGULAMA LEGES INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ 39 kaç iş kalemi olduğunun belirlenmesi ve sonuç olarak projenin bütünü için maliyetin nasıl belirleneceği sorusuna cevap aramaktır. Planlama için ihtiyaç duyulan veri, maliyetin belirlenmesi ve maliyet-kaynak planlaması yapabilmek için kullanılacak yöntemin ne olacağına karar verilmesidir. Tüm bu süreç netleştirildikten sonra iş programı hazırlamak için gerekli veriler elde edilmiş olmaktadır. Böylece hangi tür iş programı hazırlanacağına karar verilebilir: (http://murat.kuruoglu.com.tr) Master Program (Genel İş Programı): Projenin tasarım, fizibilite aşamasından başlayıp işletmeye açılacağı zamana kadar geçen sürenin tümünün ele alındığı, tasarım ve yapımla ilgili ara kalemlerin belirlendiği programdır. Bu programla mal sahibi proje ile ilgili tüm ilerleme kademelerini görebilir. (proje yöneticisinin seçimi, prosedürlerin oluşturulması, ihale tarihi, inşaat aşamaları) vb. (Eker,2008,8) Eksiltme Program: Bu programda tasarım ve yapım açısından ayrı ayrı ele alınarak, proje süresince bulunan çeşitli iş kalemleri ile ilgili sözleşme (ihale) tarihleri belirlenir (taşeron ihaleleri, satın alma ihaleleri, işçi, mühendis alımı vb.) Uygulama Programı: Tasarım ve imalatın tüm aktivitelerinin dökümünün yapıldığı, uygulama ve denetime esas programdır. İş programının türüne karar verildikten sonra bu süreçte elde edilen bilgilerin tamamının veri tabanlarına nasıl entegre edileceğini belirlemek üzere oluşturulan veri tabanı tabloları akış diyagramlarıyla planlama tabloları bölümünde gösterilmektedir. (Kuruoğlu,2010,9 ) 4.2. Planlama Tabloları: Proje planı hazırlandıktan sonra iş programının hazırlanması ve süreç içerisinde güncellenmesi şekil 4 de belirtilen akış diyagramına uygun şekilde gerçekleştirilmektedir. Bu sürecin başlangıcı olan proje planı ise kapsamlı bir veri depolama çalışmasıdır. Bu veriler inşaat sektöründe faaliyet gösteren işletmelerin farklı birimlerinde zaten yıllardır oluşturulmakta ve

40 40 LEGES INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ oluşturulmaya da devam edilmektedir. Bu noktada oluşturulan bu verilerin bir araya getirilmesi için bir koordinasyon birimine ihtiyaç duyulmaktadır. Bu birim hem verileri bir araya getirecek, hem proje planını hazırlayacak, hem iş programlarını geliştirecek ve hem de iş programlarının uygulanması aşamasında periyodik değerlendirilmesi ile güncelleştirilmesini sağlayacaktır (Kuruoğlu,2010,9-10). Şekil 4: Planlama işleyiş şeması ARALIK 2014

41 İNŞAAT SEKTÖRÜNDE YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİNİN YAYGINLAŞMASINI ENGELLEYEN FAKTÖRLER VE SİVAS İLİNDE BİR UYGULAMA LEGES INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ 41 Şekil 5: Planlama işleyiş şeması devamı Kaynak:

42 42 LEGES INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ Şekil 5 deki akış diyagramı proje planı oluşturması, projenin iş programlarının hazırlanması, projenin imalat aşamasında izlenmesi ve güncellenmesi sürecini kapsamaktadır. Bu süreçlerin her birinden şu şekilde bahsedilmektedir: (http://murat.kuruoglu.com.tr.) 1. Metraj bilgilerinin oluşturulması süreci, projenin adının konulmasından sonra iş kalemlerinin dökümünün yapıldığı aşamadır. 2. Ekip verilerinin oluşturulması, süre tahminleri için verim değerlerinin hesaplanması ve adam saat değerlerinin oluşturulmaya çalışılmasıdır. 3. Aktiviteleri kodlayarak, aktivite tablolarını oluşturacak aktivite verilerinin toplanması. 4. Aktivitelerin tanımlanması süreci, metraj özetleri ile kodlama tablosundaki aktivitelere karşı gelen kodların bir arada gösterildiği bir tablonun oluşturulmasıdır. 5. Aktiviteler arasındaki mantık ilişkisini gösteren ve planlamacının tüm teknik bilgi birikimi ile tecrübelerini ortaya koyarak oluşturduğu ağ diyagramının sayısal ifadesi olarak ilişki tablosu düzenlenir. 6. Kaynakların tanımlandığı tablo Kaynak Tanımlama Tablosu olarak isimlendirilir. 7. Tanımlanan kaynakların hangi aktivitelerde kullanıldığını gösterecek olan Kaynak Arama Tablosu hazırlanır. 8. Süresel hesaplar (CPM) yapılır ve belirlenen kriterlere göre raporlar oluşturulur. 9. Raporların incelenmesi sonrası süresel hesaplar yeniden yapılır. Bu durum sekizinci adıma geri dönmek demektir. 10. Projenin sonlanmasıyla bu döngü bitmiş olur. Tablo oluşturma sistemi temelde bu akış içerisinde toplanacak verilerin bir ekip çalışması halinde hazırlanması amacıyla oluşturulmaktadır. Temel adımlar şekil 25 te gösterilmektedir. ARALIK 2014

43 İNŞAAT SEKTÖRÜNDE YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİNİN YAYGINLAŞMASINI ENGELLEYEN FAKTÖRLER VE SİVAS İLİNDE BİR UYGULAMA LEGES INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ 43 Şekil 6 da bahsedilen tabloların yardımıyla inşaat planlaması, projeyi tümden ele almayı gerektirdiği gibi bu şekilde bir hazırlık yapmak uzmanlık gerektirmektedir. Bu verilerin oluşturulmasını takiben tabloların her hangi bir planlama yazılımına veri olarak girilmesi ise basit bir sekreterliği gerektirecektir. Ayrıca pek çok yazılım, birden fazla operatörün aynı anda veri girmesine destek sağlamaktadır. Bu şekilde veriler bilgisayar ortamına organize, düzgün ve hızlı bir şekilde taşınacaktır, bu da sistemin kısa sürede oluşmasına yardımcı olmaktadır(http://murat.kuruoglu.com.tr). Şekil 6: Planlama tabloları hazırlama ve kullanım sırası Kaynak:

44 44 LEGES INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ Şekil 6 da gösterilmekte olan beş tablo ile ilgili şu bilgiler verilmektedir: Tablo 1: Aktivite kodlama tablosu olarak adlandırılmış ve tablo 1 olarak tanımlanmıştır. Bu sistemde temel ana kodlar ve onların açıklamalarını içeren alt kodlar bulunmaktadır. Birbirinden farklı fakat birbiriyle bağlantılı olan işlemlerin sistem içerisinde ayrı ayrı değerlendirilebilmesi için her işleme bir kod atanmaktadır. Tablo 2: Aktivite Tanımlama Tablosu olarak isimlendirilen ve proje planı sırasında listesi yapılan aktiviteler ile kodlama tablosundan karşı gelen kodun bir arada olduğu tablodur. Bu tablo verileri bir arada gösteren tablo olması dışında, metrajın yeterli yapılım yapılmadığını ya da kodlama sisteminizin yeterli detayda olup olmadığını ortaya koyması bakımından etkili olmaktadır. Tablo 3: Aktivite ilişkilerini gösteren ilişki tanımlama tablosudur. Projenin süresel hesaplar genelde bilgisayar ortamında yapıldığından, bilgisayara tanımlanan mantıksal ilişkilerin veri girişi işleminde hata olup olmadığı, böyle bir tablo hazırlayarak kontrol edilmektedir. Tablo 4: Kaynak tanımlama adı verilen tablo, temelde proje kapsamında kullanılacak kaynakların (iş gücü, makine ekipman ve malzemeler) tanımlarının ve birim fiyatlarının oluşturulduğu tablodur. Tablo 5: Tanımlanan kaynakların hangi aktivitelerde hangi miktarda kullanılacağını gösteren tablo olup kaynak atama tablosu olarak isimlendirilmektedir. Bu tabloların hazırlığı sırasında şekil 7 deki gibi bir ekip çalışması yapmak gerekmektedir. ARALIK 2014

45 İNŞAAT SEKTÖRÜNDE YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİNİN YAYGINLAŞMASINI ENGELLEYEN FAKTÖRLER VE SİVAS İLİNDE BİR UYGULAMA LEGES INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ 45 Şekil 7: Planlamanın veri toplama sistemi Kaynak: 5. UYGULAMA 5.1. PROBLEM Teknolojinin hızlı bir şekilde gelişiyor olması işletmelerde bilgiye duyulan ihtiyacı artırmakla birlikte bilgi yönetimini zorlaştırmaktadır. Değer üretebilmek için bilgiye duyulan ihtiyaç artarken, geçmişe kıyasla bilgi edinmek kolaylaşmakta fakat bununla birlikte bütün çevrelerin ulaşabileceği bilgiyi etkin bir şekilde yönetmenin ve eyleme dönüştürmenin yöntemleri teknolojik gelişmelerle birlikte değişmektedir. Bilgi yönetimindeki bu yöntem farklılıklarının sonucu olarak işletmelerde planlama ve yöne-

46 46 LEGES INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ tim faaliyetleri zamanla kontrol edilemeyecek hale gelmekte ve işletmeleri günü kurtarma çabası içerisine çekmektedir. Günümüzde en küçük işletmeleri bile etkiler hale gelen küresel rekabet ortamında bilgi, en önemli üretim faktörü olarak karşımıza çıkmaktadır. Aynı zamanda bilişim sistemlerinin işletmelere planlama ve yönetim konusunda destek vererek doğru karar alma sürecine hız kattığı ve rekabet avantajı sağladığı bilinmektedir. Bu sebepten işletmeler için yönetim bilişim sistemlerinden yararlanmak zorunluluk haline gelmektedir. İşletmelerin dış çevresindeki gelişmelere hızlı bir şekilde uyum sağlayamaması halinde başarılı olmaları mümkün değildir, dış çevrenin yarattığı gündeme adapte olup ihtiyaca yönelik üretim yapabilmek içinde dinamik, hızlı ve doğru karar alabilen, iç çevredeki durum hakkında en güncel bilgileri en kısa zamanda toparlayıp değerlendirebilen bir yapıya sahip olmaları gerekmektedir. Aksi halde işletmelerin katma değer üretmeleri zorlaşacak ve işletmeler varoluş amacına hizmet etmekten çıkacaktır. Bilişim teknolojilerindeki bu gelişmeler birçok sektörü etkisi altına almaktadır. İnşaat sektörü de bunlardan yalnızca bir tanesidir. İnşaat sektöründe faaliyet gösteren işletmelerin üretim sahası iş projesine göre değişkenlik göstermektedir. Sabit bir üretim merkezi olmadığından proje öncesi hazırlıklar, projelendirme süreci, uygulama süreci ve projenin tamamlanma süreçlerinde farklı uzmanlıklar gerektiren ve farklı çevrelerden edinilmesi gereken bilgiye ihtiyaç duyulmaktadır. Sektörde faaliyet gösteren işletmeler sektörün yapısı gereği hem iç çevrede hem dış çevrede ihtiyaç duyulan bilgi ve belge yönetimi ile ilgili belirsizlikler yaşamaktadırlar. Bu sebepten bu araştırmada İnşaat sektöründe yönetim bilişim sistemlerinin yaygınlaşmasını engelleyen faktörler nelerdir? Sorusunun cevabı incelenmiştir AMAÇ VE ÖNEM Bu araştırmanın amacı Sivas ilinde inşaat sektöründe faaliyet gösteren işletmelerin bilişim teknolojilerine geçiş sürecinde karşılaştıkları sorunları ARALIK 2014

47 İNŞAAT SEKTÖRÜNDE YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİNİN YAYGINLAŞMASINI ENGELLEYEN FAKTÖRLER VE SİVAS İLİNDE BİR UYGULAMA LEGES INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ 47 işletmelerin yaşı, faaliyet konusu, sermaye büyüklükleri, tamamladıkları proje sayıları ve bilişim teknolojilerinden yararlanma durumları ile ilişkilendirerek tespit etmek, çözüm önerileri geliştirmektir. Çalışmada öncelikle yönetim bilişim sistemleri hakkında teorik bilgilere yer verilecektir. İnşaat sektöründen veriler elde edilecek ve araştırmada kullanılan yöntem aracılığıyla Sivas ilinde inşaat sektöründe faaliyet gösteren işletmelerin bilişim sistemlerine geçiş sürecindeki mevcut durumları belirlenecek, elde edilen bulgular doğrultusunda inşaat sektöründe faaliyet gösteren firmaların yönetim bilişim sistemlerine geçiş sürecinde karşılaştığı sorunlar tespit edilmiş olacak, sonuç ve çözüm önerileri sunulacaktır. Bu araştırmadan elde edilen bulguların; Sivas ilinde faaliyet gösteren yapı işletmelerinin bilişim teknolojilerinden ne düzeyde yararlandığını tespit etmeye katkı sağlayacağı, Yapı işletmelerine, yönetim ve planlama süreçlerinde çağa uygun alternatif fikir oluşturarak katkı sağlayacağı, Yapı işletmelerinin yönetim bilişim sistemlerine geçiş sürecinde karşılaşacağı sorunlarla ilgili fikir edinmelerine katkı sağlayacağı, Yapı işletmelerinin yönetim bilişim sistemlerine geçtiği takdirde karşılaşacakları pozitif ve negatif gelişmeleri gözlemlemeye yönelik katkı sağlayacağı, İnşaat sektöründe faaliyet gösteren işletmelerin yönetim bilişim sistemlerinden yararlanmasına yönelik yapılacak olan diğer araştırmalara ışık tutacağı umulmaktadır SINIRLILIKLAR Bu araştırmada elde edilen bulgular; Ekim,2013-Haziran,2014 yılları ile sınırlıdır.

48 48 LEGES INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ Sivas ilinde inşaat sektöründe, inşaat taahhüt hizmetleri, üst yapı müteahhitlik hizmetleri, alt yapı müteahhitlik hizmetleri, statik yapı ressamlığı, mimari yapı ressamlığı, çelik yapılar ve diğer üretime dayalı yapı işlerinde faaliyet gösteren yapı işletmeleriyle sınırlıdır. 5.4.SAYILTILAR Yapı İşletmelerinin sorulara doğru cevap verdikleri varsayıldı. Yapı İşletmelerinin soruları gönüllü olarak cevaplandıracağı varsayıldı. Yapı İşletmelerini yönetim ve planlama süreçlerinde olumlu yönde etkileyeceği varsayıldı. Araştırmaya katılacak işletmelerin kendi ortamlarındaki işleyiş ve uygulamalarını yansıtacak şekilde soruları yanıtlayacakları varsayıldı YÖNTEM Araştırmanın Modeli Bu araştırmada tespit edilen soruların cevabının bulunmasında ve araştırmanın amacına ulaşmasında, genel tarama modelinden yararlanılmıştır. Araştırmada nitel araştırma yöntemleri kullanılmıştır Evren ve Örneklem Araştırmanın evrenini, Sivas İlinde Faaliyet Gösteren 500 Yapı işletmesi, Örneklemini ise Sivas İlinde Faaliyet Gösteren 70 yapı işletmesi oluşturmaktadır Verilerin Toplanması Araştırmada, çalışmaya katılan işletmelerin yönetim bilişim sistemlerinden faydalanamama nedenlerinin tespitiyle ilgili, veri toplama aracı olarak, anket tekniği kullanılmıştır. ARALIK 2014

49 İNŞAAT SEKTÖRÜNDE YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİNİN YAYGINLAŞMASINI ENGELLEYEN FAKTÖRLER VE SİVAS İLİNDE BİR UYGULAMA LEGES INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ 49 Anket soruları araştırmacı tarafından konuyla ilgili uzmanların da görüşlerine başvurularak hazırlanmıştır. Anket sorularının, yapı işletmelerinin, yönetim ve planlama sorunlarını gidermede, bilişim sistemlerinden neden yararlanamadıklarının tespit edilmesine yönelik olarak hazırlanmasına dikkat edilmiştir. Anket tasarımında, soru sıralamadan kaynaklanan önyargıyı azaltmak için yanıt seçenekleri olumlu ve olumsuz ifadeleri bir arada kullanarak tersine puanlama sistemine göre yapılmıştır. Araştırmanın amacına uygun olarak, işletmelerin faaliyet konularına, iş bitirme belge tutarına, işletmenin yaşına, yüklenebileceği proje bedeline, tamamladığı proje sayısına ve araştırmaya katılan işletmelerin kendi alanlarında gösterdikleri tutum, ilgi ve bilginin ölçülmesiyle ilgili, yararlanılabilecek çok sayıda yazılı kaynak taramasından ve konuyla ilgili değişik internet sitelerinden faydalanılmıştır Verilerin Çözümlenmesi Araştırmada, çalışmaya katılan işletmelerin yönetim bilişim sistemlerinden faydalanamama nedenlerinin saptanması amacıyla kullanılan ankette, sorular sistemleştirilmiş bir biçimde oluşturulmuştur. Anket soruları demografik sorulardan oluşan 6 soru ve yönetim bilişim sistemlerini engelleyen faktörlerin belirlenmesine yönelik ifadelerden oluşan 25 soruluk iki bölümden oluşmaktadır. Bu faktörlerin belirlenmesine yönelik oluşturulan 25 soruluk 5 li likert ölçeğinin maddeleri; 1=Tamamen Katılıyorum, 2=Katılıyorum, 3=Kararsızım, 4=Katılmıyorum, 5=Kesinlikle Katılmıyorum şeklinde 1 ile 5 puan arasında puanlandırılmıştır. Ölçekteki 1., 4., 5., 6., 8., 9., 10., 13., 14., 16., 17., 18., 19., 20., 22., 23., 24. olumsuz maddeler terslenerek puanlamaya dahil edilmiştir. Ölçek en düşük 25, en yüksek 125 puan aralığındadır. Bulguların belirlenmesi amacı ile SPSS (17) paket programında frekans (yüzde) testi, tek yönlü varyans analizi ve bağımsız örneklem t testi uygulanmıştır. Araştırmanın 3. bölümünde, katılımcıların verdikleri cevaplar doğrultusunda, her soru için tablo ve sonuçlar verilmiştir.

50 50 LEGES INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ 6. BULGULAR VE YORUM Bulgularda işletmelerin yaşı, faaliyet konusu, iş bitirme belge tutarı, yüklenebileceği maksimum proje bedeli, tamamladığı proje sayısı ve bilişim teknolojilerinden yararlanıp yararlanmadığı tespit edilmiştir. Daha sonraki aşamada ankete verdikleri cevaplar neticesinde yapılan çalışmanın tamamlanması için anketlere verilen cevaplara frekans (yüzde) testi, tek yönlü varyans analizi ve bağımsız örneklem t testi uygulanmıştır. Tek yönlü varyans analizi ve bağımsız örneklem t testi sonuçlarına aşağıda kısaca değinilmiştir. Tablo32: Ankete katılan işletmelerin faaliyet sürelerine göre YBS den faydalanabilme tutumları 95% Confidence Interval for Mean N Mean Std. Deviation Std. Error Lower Bound Upper Bound Minimum Maximum 1 ve ,0000 5, , , , ,00 101,00 arası 5 ve ,1000 4, , , , ,00 99,00 arası 10 ve ,0000 3, , , , ,00 95,00 arası 15 ve 31 91,3548 6, , , , ,00 101,00 üzeri Total 70 91,6286 5,24521, , , ,00 101,00 ANOVA Ortalama Puanlar Sum of Squares df Mean Square F Sig. Between 11, ,815,133,940 Groups Within 1886, ,589 Groups Total 1898, Varyans analizi sonucu oluşan tabloda ankete katılan işletmelerin, yaş aralıklarına göre YBS nin inşaat sektöründe yaygınlaşmasını engelleyen faktörler ortalaması üzerindeki etkileri görülmektedir. İşletmeler 1 ve 5 yaş arası, 5 ve 10 yaş arası, 10 ve 15 yaş arası, 15 yaş ve üzeri olmak ARALIK 2014

51 İNŞAAT SEKTÖRÜNDE YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİNİN YAYGINLAŞMASINI ENGELLEYEN FAKTÖRLER VE SİVAS İLİNDE BİR UYGULAMA LEGES INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ 51 üzere dört guruba ayrılmıştır. Ankete katılan işletmelerin 31 i 15 yıl ve üzeri yaşta, 20 si 2 ve 10 yıl, 11 tanesi 1 ve 5 yıl arası, 8 tanesi de 10 ve 15 yıl aralıklarında faaliyet göstermektedir. Tablo incelendiğinde işletmelerin yaş aralıklarının YBS ye geçiş süreci üzerinde farklılık yaratmadığı görülmektedir. Sonuç olarak yönetim bilişim sistemlerinin sektörde yaygın bir şekilde kullanılmaması, işletmelerin yeni kurulmuş olması veya uzun yıllardır faaliyet gösteriyor olmasıyla ilgili değildir. Tablo33: Ankete katılan işletmelerin faaliyet konularına göre YBS den faydalanabilme tutumları N Mean Std. Deviation Std. Error 95% Confidence Interval for Mean Lower Bound Upper Bound Min Max Statik Yapı Ressamlığı 1 90, ,00 90,00 ÜSt Yapı Müteahhitlik Hizmetleri 9 91,5556 3, , , , ,00 96,00 İnşaat Taahhüt Hizmetleri 21 90,1905 6, , , , ,00 101,00 Diğer 1 85, ,00 85,00 Mimari Yapı Ressamlığı + Diğer Faaliyetler 1 91, ,00 91,00 Alt Yapı Müteahhitlik Hizmetleri + ÜSt Yapı 10 93,4000 4, , , , ,00 97,00 ÜSt Yapı Müteahhitlik Hizmetleri + İnşaat Taahhüt ÜSt Yapı Müteahhitlik Hizmetleri + Diğer Faaliyetler 5 92,0000 4, , , , ,00 97, ,5000 6, , , , ,00 97,00 İnşaat Taahhüt Hizmetleri + Diğer Faaliyetler 1 89, ,00 89,00 Mimari Yapı Ressamlığı + Statik Yapı Ressamlığı + ÜSt Yapı Müteahhitlik Hizmetleri Alt Yapı Müteahhitlik Hizmetleri + ÜSt Yapı Müteahhitlik Hizmetleri + İnşaat Taahhüt Hizmetleri ÜSt Yapı Müteahhitlik Hizmetleri + İnşaat Taahhüt Hizmetleri + Diğer Faaliyetler Mimari Yapı Ressamlığı + Statik Yapı Ressamlığı + Alt Yapı Müteahhitlik Hizmetleri + ÜSt Yapı Müteahhitlik Hizmetleri Mimari Yapı Ressamlığı + Alt Yapı Müteahhitlik Hizmetleri + ÜSt Yapı Müteahhitlik Hizmetleri + İnşaat Taahhüt Hizmetleri Statik Yapı Ressamlığı + Alt Yapı Müteahhitlik Hizmetleri + ÜSt Yapı Müteahhitlik Hizmetleri + İnşaat Taahhüt Hizmetleri Mimari Yapı Ressamlığı + Statik Yapı Ressamlığı + Alt Yapı Müteahhitlik Hizmetleri + ÜSt Yapı Müteahhitlik Hizmetleri + Çelik Yapılar + İnşaat Taahhüt Hizmetleri 1 93, ,00 93, ,1818 4, , , , ,00 100, ,5000,70711, , , ,00 86, , ,00 95, , ,00 88, ,5000,70711, , , ,00 95, , ,00 101,00 Total 70 91,6286 5,24521, , , ,00 101,00 ANOVA Ortalama Puanlar Sum of Squares df Mean Square F Sig. Between Groups 363, ,223,852,618 Within Groups 1534, ,426 Total 1898,343 69

52 Müteahhitlik Hizmetleri + ÜSt Yapı Müteahhitlik Hizmetleri + İnşaat Taahhüt Hizmetleri Mimari Yapı Ressamlığı + Statik Yapı Ressamlığı + Alt Yapı Müteahhitlik Hizmetleri + ÜSt Yapı Müteahhitlik Hizmetleri + Çelik Yapılar + İnşaat Taahhüt Hizmetleri 1 101, ,00 101,00 52 LEGES INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ Total 70 91,6286 5,24521, , , ,00 101,00 ANOVA Ortalama Puanlar Sum of Squares df Mean Square F Sig. Between Groups 363, ,223,852,618 Within Groups 1534, ,426 Total 1898, Tabloda ankete katılan yapı işletmelerinin yönetim bilişim sistemlerinin yaygınlaşmasını engelleyen faktörler ortalamasının, faaliyet konusuna göre dağılımı gösterilmektedir. İşletmelerin yaş aralıklarına oranla, faaliyet konusunun bilişim sistemlerine geçiş sürecinde daha etkili olduğu söylenebilir. Ancak sadece faaliyet konularına göre değerlendirildiğinde inşaat sektöründe faaliyet gösteren firmaların faaliyet konuları, yönetim bilişim sistemlerine geçiş sürecinde önemli bir etkiye sahip değildir. Tablo incelendiğinde işletmelerin büyük çoğunluğunun taahhüt hizmetleri alanında faaliyet gösterdiği görülmektedir. Birden fazla faaliyet alanı olan işletmeler ise ağırlıklı olarak üst yapı müteahhitlik hizmetleri, alt yağı müteahhitlik hizmetleri ve inşaat taahhüt hizmetleri alanlarında faaliyet göstermektedirler. Tablo34: Ankete katılan işletmelerin iş bitirme belge tutarına göre YBS den faydalanabilme tutumları 95% Confidence Interval for Mean N Mean Std. Deviation Std. Error Lower Bound Upper Bound Minimum Maximum yanıt yok 1 85, ,00 85, TL ile 17 91,9412 4, , , , ,00 101, ,000 TL arası TL ile 20 91,6500 4, , , , ,00 98, TL arası TL ile 5 88,6000 5, , , , ,00 94, TL arası TL üzeri 27 92,2222 5, , , , ,00 101,00 Total 70 91,6286 5,24521, , , ,00 101,00 ANOVA Ortalama Puanlar Sum of Squares df Mean Square F Sig. Between Groups 100, ,246,913,462 Within Groups 1797, ,652 Total 1898, ARALIK 2014

53 İNŞAAT SEKTÖRÜNDE YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİNİN YAYGINLAŞMASINI ENGELLEYEN FAKTÖRLER VE SİVAS İLİNDE BİR UYGULAMA LEGES INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ 53 İnşaat sektöründe YBS nin yaygınlaşmasını engelleyen faktörler ortalamasının, ankete katılan işletmelerin iş bitirme belge tutarları üzerindeki etkisi tablo üzerinden incelendiğinde görülmektedir ki yapı işletmelerinin iş bitirme belgesi, faaliyet konusu ve yaş aralığı ile karşılaştırıldığında anlamlılık düzeyi daha yüksektir. 27 işletme TL üzeri, 20 işletme TL ile TL arası, 17 işletme TL ile ,000 TL arası,5 işletme ise TL ile TL arası iş bitirme belgesine sahiptir. İş bitirme belgesi yüksek olan işletmelerin YBS ye geçiş sürecinde karşılaşacağı zorlukları göze alma eğilimi, iş bitirme belgesi düşük olan işletmelere göre daha fazladır. Tablo35: Ankete katılan işletmelerin yüklenebileceği proje bedeline göre YBS den faydalanabilme tutumları 95% Confidence Interval for Mean N Mean Std. Deviation Std. Error Lower Bound Upper Bound Minimum Maximum Yanıt yok 1 85, ,00 85, ,2500 5, , , , ,00 97, TL ile TL arası 17 92,4706 5, , , , ,00 101, ,8750 2,69590, , , ,00 94, TL ile TL arası TL ve 32 91,9688 5,63677, , , ,00 101,00 üzeri Total 70 91,6286 5,24521, , , ,00 101,00 ANOVA Ortalama Puanlar Sum of Squares df Mean Square F Sig. Between 86, ,503,771,548 Groups Within 1812, ,882 Groups Total 1898, Tabloda YBS nin yaygınlaşmasını engelleyen faktörler ortalamasının, işletmenin yüklenebileceği maksimum proje bedeli üzerine dağılımı gösterilmektedir. 32 işletme maliyeti, TL ve üzeri, 17 işletme maliyeti TL ile TL arası, 12 işlet0me ise maliyeti TL ile TL arası olan projeleri üstlenebileceğini ifade etmişlerdir.

54 54 LEGES INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ Bu bilgilere göre ankete cevap veren yapı işletmelerinin mevcut kaynak ve kabiliyet durumu, yönetim bilişim sistemlerinin sektörde kullanımı üzerinde etkiye sahiptir. Ayrıca bilişim sistemlerine geçişte sermaye büyüklüğü anlamlı sayılabilecek bir öneme sahiptir. Tablo36: Ankete katılan işletmelerin tamamladığı proje sayısına göre YBS den faydalanabilme tutumları 95% Confidence Interval for Mean Std. Deviation Std. Lower Upper Mini- N Mean Error Bound Bound mum Maximum Yanıt yok 1 85, ,00 85,00 1 ve ,4000 5, , , , ,00 101,00 arası 5 ve ,0625 4, , , , ,00 99,00 arası 10 ve ,0000 1,52753, , , ,00 95,00 arası 15 ve 31 90,9032 6, , , , ,00 101,00 üzeri Total 70 91,6286 5,24521, , , ,00 101,00 ANOVA Ortalama Puanlar Sum of Squares df Mean Square F Sig. Between Groups 107, ,774,972,429 Within Groups 1791, ,558 Total 1898, Tabloda işletmelerin tamamladığı proje sayısının, YBS nin yaygınlaşmasını engelleyen faktörler üzerinde ne oranda etkili olduğu görülmektedir. Tamamlanan proje sayısı arttıkça, firmalar tecrübe kazandıkça bilişim teknolojilerinden yararlanma ihtiyacı da artmıştır. İşletmelerin yaşı, faaliyet konusu, iş bitirme belge tutarı ve yüklenebilecekleri maksimum proje bedeli ile ilgili anlamlılık oranları sıralandığında işletmelerin tamamladığı proje sayısı ilk sırada yer almaktadır. Tablodan da anlaşılacağı gibi 31 firma 15 ve üzeri proje, 16 firma 5 ve 10 arası, 15 firma 1 ve 5 arası, 7 firmada 10 ve 15 arası proje tamamlamıştır. 15 ve üzeri proje tamamlayan firmaların çoğunlukta olduğu ve tamamlanan proje sayısı arttıkça firmaların YBS nin yaygınlaşmasını engelleyen faktörler oranını olumlu yönde etkilediği görülmektedir. ARALIK 2014

55 İNŞAAT SEKTÖRÜNDE YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİNİN YAYGINLAŞMASINI ENGELLEYEN FAKTÖRLER VE SİVAS İLİNDE BİR UYGULAMA SONUÇ LEGES INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ 55 Günümüzde Bilgisayar Teknolojilerinin ürünü olarak ortaya çıkan Yönetim Bilişim Sistemleri, bilginin elde edilmesi, işlenmesi, saklanması ve gerekli yerlere dağıtılması görevini üstlenerek en küçük işletmeleri bile etkiler hale gelmiştir. Dijitalleşen dünyada bilgi, en önemli üretim faktörü olarak karşımıza çıkmaktadır. Aynı zamanda bilişim sistemlerinin işletmelere planlama ve yönetim konusunda destek vererek doğru karar alma sürecine hız kattığı ve rekabet avantajı sağladığı bilinmektedir. Bu sebepten işletmeler için yönetim bilişim sistemlerinden yararlanmak zorunluluk haline gelmektedir. İşletmelerin dış çevresindeki gelişmelere hızlı bir şekilde uyum sağlayamaması halinde başarılı olmaları mümkün değildir, dış çevrenin yarattığı gündeme adapte olup ihtiyaca yönelik üretim yapabilmek içinde dinamik, hızlı ve doğru karar alabilen, iç çevredeki durum hakkında en güncel bilgileri en kısa zamanda toparlayıp değerlendirebilen bir yapıya sahip olmaları gerekmektedir. Aksi halde işletmelerin katma değer üretmeleri zorlaşacak ve işletmeler varoluş amacına hizmet etmekten çıkacaktır. Dijitalleşmenin yönetim ve planlama üzerinde öneminin artmasına neden olan bu gelişmeler birçok sektörü etkisi altına almaktadır. İnşaat sektörü bunlardan yalnızca bir tanesidir. İnşaat sektöründe faaliyet gösteren işletmelerin üretim sahası iş projesine göre değişkenlik göstermektedir. Sabit bir üretim merkezi olmadığından proje öncesi hazırlıklar, projelendirme süreci, uygulama süreci ve projenin tamamlanma süreçlerinde farklı uzmanlıklar gerektiren ve farklı çevrelerden edinilmesi gereken bilgiye ihtiyaç duyulmaktadır. Sektörde faaliyet gösteren işletmeler sektörün yapısı gereği hem iç çevrede hem dış çevrede ihtiyaç duyulan bilgi ve belge yönetimi ile ilgili belirsizlikler yaşamaktadırlar. Bu araştırma ile Sivas ilinde inşaat sektöründe faaliyet gösteren işletmelerin bilişim teknolojilerine geçiş sürecinde karşılaştıkları sorunları işletmelerin yaşı, faaliyet konusu, sermaye büyüklükleri, tamamladıkları proje sayıları ve bilişim teknolojilerinden yararlanma durumları ile ilişkilendirerek sayısal veriler elde edilmiştir. Yapı işletmelerinden elde edilen

56 56 LEGES INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ veriler ve araştırmada kullanılan yöntem aracılığıyla Sivas ilinde inşaat sektöründe faaliyet gösteren işletmelerin bilişim sistemlerine geçiş sürecindeki mevcut durumları belirlenmiş, elde edilen bulgular doğrultusunda inşaat sektöründe faaliyet gösteren firmaların yönetim bilişim sistemlerine geçiş sürecinde karşılaştığı sorunlar tespit edilmiştir. Yapı işletmelerinin yönetim bilişim sistemlerine geçiş sürecinde karşılaştığı sorunların, işletmelerin sektördeki tecrübeleriyle ilişkili olup olmadığı, işletmelerden elde edilen verilere uygulanan analizlerle tespit edilmiştir. Tablolar incelendiğinde işletmelerin yaş aralıklarının YBS ye geçiş süreci üzerinde farklılık yaratmadığı görülmektedir. Yönetim bilişim sistemlerinin sektörde yaygın bir şekilde kullanılmaması, işletmelerin yeni kurulmuş olmaları veya uzun yıllardır faaliyet gösteriyor olmalarıyla ilgili değildir. İşletmeler faaliyet konularına göre ele alındığında ise işletmelerin sektördeki tecrübelerine oranla, faaliyet konusunun bilişim sistemlerine geçiş sürecinde daha etkili olduğu söylenebilir. Ancak sadece faaliyet konularına göre değerlendirildiğinde inşaat sektöründe faaliyet gösteren firmaların faaliyet konuları, yönetim bilişim sistemlerine geçiş sürecinde önemli bir etkiye sahip değildir. Tablolar incelendiğinde işletmelerin büyük çoğunluğunun taahhüt hizmetleri alanında faaliyet gösterdiği görülmektedir. Birden fazla faaliyet alanı olan işletmeler ise ağırlıklı olarak üst yapı müteahhitlik hizmetleri, alt yapı müteahhitlik hizmetleri ve inşaat taahhüt hizmetleri alanlarında faaliyet göstermektedirler. Ankete katılan işletmelerin iş bitirme belge tutarlarının yönetim bilişim sistemlerinin yaygınlaşmasını engelleyen faktörlerden biri olup olmadığı incelenmiştir ve görülmüştür ki yapı işletmelerinin iş bitirme belgesi, faaliyet konusu ve yaş aralığı ile karşılaştırıldığında anlamlılık düzeyi daha yüksektir. İş bitirme belgesi yüksek olan işletmelerin YBS ye geçiş sürecinde karşılaşacağı zorlukları göze alma eğilimi, iş bitirme belgesi düşük olan işletmelere göre daha fazladır. İş bitirme belgesinin düşük olması dolayısıyla iş hacminin düşük olması yönetim bilişim sistemlerinin sektörde aktif kullanımını engelleyen faktörlerden biridir diyebiliriz. İşletmelerin yüklenebileceği maksimum proje bedeli üzerinden elde edilen veriler analiz edildiğinde ankete cevap veren yapı işletmelerinin mevcut kaynak ve kabiliyet durumu, yönetim bilişim ARALIK 2014

57 İNŞAAT SEKTÖRÜNDE YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİNİN YAYGINLAŞMASINI ENGELLEYEN FAKTÖRLER VE SİVAS İLİNDE BİR UYGULAMA LEGES INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ 57 sistemlerinin sektörde kullanımı üzerinde etkiye sahiptir. Ayrıca bilişim sistemlerine geçişte sermaye büyüklüğü anlamlı sayılabilecek bir öneme sahiptir. Bu durum göstermektedir ki işletmelerin sermayeleri arttıkça iş yükü ve dolayısıyla yönetim ve planlama gereği de artmıştır. İnşaat sektöründe düşük sermayeli yapı işletmesi sayısı arttıkça yönetim ve planlama göz ardı edilmekte dolayısıyla da kurumsallaşmaya gerek görülmemektedir. Bununla birlikte faaliyetlerine kurumsal nitelik kazandırma ihtiyacı duymayan düşük sermayeli yapı işletmeleri yönetim bilişim sistemlerinden yararlanamamaktadırlar. Araştırmadan elde edilen tablolar incelendiğinde görülmektedir ki yapı işletmeleri, yönetim bilişim sistemlerine geçmek için gerekli donanımın, teknik elemanın ve teknik servis hizmetlerinin Sivas ilinde yüksek maliyetli olduğu görüşündedir. Ayrıca bu görüş sermaye büyüklüğüne göre değişim göstermemektedir. Büyük sermayeli işletmelerin görüşleriyle düşük sermayeli işletmelerin görüşleri arasında fark görülmemektedir. İşletmeler yönetim bilişim sistemlerine yapılacak yatırımın atıl olmadığını düşünmekle birlikte yatırım yapmak için yapı işletmeleriyle ilgili devlet kuruluşlarının öncülük etmesi gerektiğini düşünmektedirler. Yapı işletmelerin tamamladığı proje sayısının, YBS nin inşaat sektöründe yaygınlaşmasını engelleyen faktörler üzerinde ne oranda etkili olduğu yapılan analizle tespit edilmiş ve oranlar tablo36 da verilmiştir. Tamamlanan proje sayısı arttıkça, firmalar tecrübe kazandıkça bilişim teknolojilerinden yararlanma ihtiyacı da artmıştır. İşletmelerin yaşı, faaliyet konusu, iş bitirme belge tutarı ve yüklenebilecekleri maksimum proje bedeli ile ilgili anlamlılık oranları sıralandığında işletmelerin tamamladığı proje sayısı ilk sırada yer almaktadır. Sektörde faaliyet gösteren firmaların kıt sermayeyle büyük projeler üretememesinin yanında ortak girişimlerle de proje üretemeyişi düşük maliyetli küçük projelere yönelimi artırarak işletmelerin kurumsallaşma eğilimini yavaşlatmış ve dolayısıyla yönetim sürecinde bilişim teknolojilerinden yararlanmak yapı işletmelerinin gündemine girememiştir. Ayrıca mevcut faaliyetlerinde bilişim teknolojilerinden yararlanan işletmeler ile yararlanmayan işletmelerin YBS nin yaygınlaşmasını engelleyen faktörlerle ilgili düşüncelerinde önemli derecede farklılık görülmemektedir.

58 58 LEGES INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ KAYNAKÇA AKOLAŞ, A. 01/2004, Bilişim sistemleri ve bilişim teknolojisinin küreselleşme olgusu ve girişimcilik üzerine yansımaları, Selçuk Üniversitesi SBED AKGEMCI, T., ÇELIK, A., 2010, Yönetim Kitabevi ARALIK 2014 Bilişim Sistemleri, Gazi BALOĞLU, A.,2010,İnşaat sanayisinde ERP kullanımına yönelik araştırma ve vaka çalışması, Marmara Üniversitesi, COŞKUN, N., Çömlek, O., 2011, Yapım Yönetimi ve Ekonomisi, Gebze Yüksek Teknoloji Enstitüsü ÇULLU, M., 2013, Yapı Bilgisine Giriş, Gümüşhane Üniversitesi DEMIR, İ.H.,2007, İnşaat Proje Yönetimi Bileşenlerinin Optimizasyonunda Değer Yönetiminin Uygulanabilirliği ve Bir Sistem Önerisi, İstanbul Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü DINÇ, D., 2005, İnşaat Proje Yönetimi Bir Baraj Hidroelektrik Santral Projesi Üzerine Uygulama, Gazi Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Ankara EKER, E., 2008, Alman İnşaat Proje Yönetiminin Hizmet ve Uygulama Standardı İle Amerikan İnşaat Proje Yönetiminin Hizmet ve Uygulama Standardının Karşılaştırılmalı Analizi, İstanbul Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul EKICI, S., 2006, Proje Organizasyonlarının Yönetimi ve İnşaat Sektöründe Bir Uygulama, İstanbul Üniversitesi HARMANCI, M.,2002, Türkiye Kalkınma Bankası A.Ş. Sektör Araştırmaları, Bilgisayar Yazılım Sektörü Genel İnceleme Raporu, Ankara IŞIKDAĞ, Ü., Kuruoğlu, M.,2008, İnşaat Bilişimi, Türkiye Mühendislik Haberleri, Sayı 451/5 KALAY, F., Şimşek,M.Ş., Oğrak,A.,2006, Effects Of Information Technology Job Stress: An Application in the Turkısh Banking Sector (Bilişim Teknolojilerinin İş Stresi Üzerine Etkileri, Türk Bankacılık Sektöründe Bir Uygulama),Kilis 7 Aralık Üniversitesi, İİBF Dergisi,vol:1no:1

59 İNŞAAT SEKTÖRÜNDE YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİNİN YAYGINLAŞMASINI ENGELLEYEN FAKTÖRLER VE SİVAS İLİNDE BİR UYGULAMA LEGES INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ 59 KURUOĞLU, M.,2010, Bilgisayar Destekli Planlama, İnşaat Mühendisleri Odası İstanbul Şubesi, İnşaat Yönetimi Eğitimi Seminer Serisi Harbiye KURUOĞLU, M., 2009, Bilgisayar Destekli Planlama, İstanbul Teknik Üniversitesi Yapı İşletmeleri ABD. KURUOĞLU, M.,2002, İnşaat Proje Yönetimi Temel İlkeleri-3, İstanbul Teknik Üniversitesi İnşaat Fakültesi Yapı İşletmesi Anabilim Dalı MOLDABEKOV, Y., 2012,Kazakistan İnşaat Sektöründe Proje Yönetimi ve Verimlilik İncelemesi, İstanbul Teknik Üniversitesi FBE, Yüksek Lisans Tezi İnşaat Mühendisliği ABD Yapı İşletmesi Programı, İstanbul ÖCAL, M.E., Aydınlı, S.,2013,Türk İnşaat Sektörü İçin Bir Belge Yönetim Sistemi Önerisi,Çukurova Üniversitesi, Mimarlık Mühendislik Fakültesi Dergisi, İnşaat Mühendisliği Bölümü,28/1,51-99,adana ÖZDEMIR, A.İ., Doğan, Ö.,2010, Tedarik Zinciri Entegrasyonu ve Bilgi Teknolojileri, Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Sayı:28, 1/ s POLAT, G., 2012, İnşaat Proje Yönetimine Hukuki Bakış, İstanbul Proje Yönetim Derneği, İstanbul ŞEKERCI, S.,2010, Anahtar Teslimi İnşaat Sözleşmesi, Başkent Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Özel Hukuk Anabilim Dalı, Ankara TURGAY, T., Mayuk,G., Coşkun,N.,2011, Yapı Yönetimi Ve Ekonomisi, Gebze Yüksek Teknoloji Enstitüsü, (Erişim Tarihi: 12 Mart 2014) (Erişim Tarihi: 5 Mart 2014) (Erişim Tarihi: 5 Mart 2014) (Erişim Tarihi: 2 Mart 2014)

60 60 LEGES INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ AĞ BİLİMİ YAKLAŞIMI VE ÇEVRİMİÇİ ETKİLEŞİMLİ SAĞLIK PLATFORMUNUN BİR ÖRNEK OLARAK İNCELENMESİ Mehmet N. AYDIN a ve Ziya N. PERDAHÇI b a Mühendislik ve Doğa Bilimleri Fakültesi, Kadir Has Üniversitesi, İstanbul b Enformatik Bölümü, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, İstanbul ÖZET Sağlık alanında sosyal medya uygulamalarına (healthtap.com, doktorburada.com, vb.) ilginin giderek arttığı ve buna bağlı olarak sanal ortamlarda hasta-hasta, hasta-doktor, doktor-doktor etkileşimlerinden karmaşık sistemlerin doğduğu bilinmektedir. Ağ bilimi eklektik çoklu bilim alanı olarak araştırmacılar için yeni araştırma problemleri veya mevcut araştırma problemlerine yeni yaklaşımlar sunmasıyla öne çıkmaktadır. Ağ bilimi yaklaşımı benimsenerek gerçekleştirilen sosyal ağ analizleri, çevrimiçi (sosyal) etkileşimler içeren karmaşık sistemlerin uygun yöntemlerle değerlendirilebilmesini vaat etmektedir. Çalışmamızın amacı, yenilikçi bir yaklaşım olan ağ bilimi yaklaşımını ortaya koyarak daha iyi anlaşılmasını sağlamak ve bu bakış açısıyla ele alınabilecek araştırma problemi ve çözümü için mantıksal bir çerçeve oluşturulmasına katkı sağlamaktır. Bu maksatla dört temel aşamadan oluşan bir çerçeve tasvir edilmiş (Ağ Verisinin Hazırlanması, Ağ Modellemesi, Ağ Analizi ve Yorumlama), örnek bir gerçek-dünya veri kümesi üzerinden bu aşamalar detaylandırılmış; karşılaşılan sorunların akademik ve uygulamadaki yansımaları irdelenmiştir. Çeşitli aşamalardaki bilgi ihtiyacına cevap veren aynı zamanda elde edilen bulgularla bu alanlara katkı sunan Ağ Bilimi Referans Bilimleri ve Kuramsal Temeller/Alan Bilgilerine ana hatlarıyla değinilmiştir. Bu araştırma bağlamı üç farklı disiplindeki ilgili kavramlar incelenerek (ağ bili- ARALIK 2014

61 AĞ BİLİMİ YAKLAŞIMI VE ÇEVRİMİÇİ ETKİLEŞİMLİ SAĞLIK PLATFORMUNUN BİR ÖRNEK OLARAK İNCELENMESİ LEGES INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ 61 mi, yönetim bilişim sistemleri, tıbbi bilişim/enformatik) oluşturulmuştur. Ağ bilimi yaklaşımı sayesinde, üst düzey şirket yöneticilerinin karar verme süreçlerinde çoğunlukla başvurdukları sezgisel yaklaşımların bilimsel gerçekliklerle zenginleştirilmesi ve pekiştirilmesi mümkün olacaktır. Bu sayede ağ bilimi, İnternet platform sağlayıcılarına, yönetme ve yürütmeye ilişkin faaliyetlerin iyileştirilmesinde katkı sağlayacaktır. Anahtar Kelimeler: Ağ Bilimi, Sosyal Ağ Analizi, Etkileşimli Sağlık Platformları, Ağ Temsili NETWORK SCIENCE APPROACH AND EXAMINATION OF AN ONLINE HEALTH PLATFORM SUMMARY It has been known that there has been an increasing interest in the field of social media applications (healthtap.com, doktorburada.com, etc.), which consequently gives rise to complex systems that stem from patientpatient, patient-physician, physician-physician interactions in the virtual environments. Network science stands out as an eclectic multi-disciplinary field which provides researchers with new research problems or with new approaches to current problems. The adoption of network science approach to carrying out social network analysis promises the evaluation of complex systems involving online (possibly social) interactions. The aim of our study is to provide a better understanding of network science as an innovative approach to both addressing and solving research problems as well as contributing to the construction of a logical framework for this approach. To this end, a framework comprising four stages is articulated (Preparation of Network Dataset, Network Modelling, Network Analysis and Interpretation) and the details of each stage is exemplified over a real-world data set. As part of the example we discuss the academic and practical implications of the problems encountered. Reference Sciences and Theoretical Foundations/Domain Knowledge that are not only

62 62 LEGES INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ referred at various stages but also contributed to are briefly discussed. This research context is based on the related concepts of three different relevant disciplines (network science, management information systems, medical informatics). The network science approach will allow extending and enriching senior managers heuristic approaches with scientifically based evidence in the decision-making processes. In this way, it will help the Internet platform providers with improving the activities related to both executive and managerial issues. Keywords: Network Science, Social Network Analysis, Interactive Health Platforms, Network Graph 1. GİRİŞ Çevrimiçi sosyal ağ konusuna sanayi ve akademide ilginin giderek arttığı ve uygulama alanın giderek genişlediği görülmektedir. Bu genişlemenin arkasındaki temel, ağ bilimi ( network science ) adıyla bilinen eklektik çoklu yeni bir araştırma alanı olarak ortaya konulmaktadır. Bu çalışma bu alanın yaklaşımını ortaya koyarak daha iyi anlaşılmasını amaçlamaktadır. Hayatımız, sosyal toplumdan cep telefonu ağlarına kadar pek çok sistemle çevrelenmiştir. Sosyal bir toplumun sağlıklı (kesintisiz) işleyişi milyarlarca bireyin işbirliğine bağlıdır; tıpkı milyarlarca cep telefonunu bilgisayar ve uydularla bütünleştiren iletişim altyapısının işleyişi gibi. Etrafımızda olup biteni muhakeme ve idrak edebilme becerimiz beynimizdeki milyarlarca sinir hücresinin uyum içinde işleyişi ile mümkündür. Tüm bu sistemlere karmaşık (complex) sistemler denir (Lorenz, 1963, Mandelbrot, 1982). Gerek günlük yaşantımız içinde gerekse bilimde ve ekonomide sahip oldukları yadsınamaz rolleri, karmaşık sistemleri anlama, matematiksel tanımlarını yapma, tahmin ve nihayetinde kontrol etme problemlerini yirmi birinci yüzyılın en önemli zihinsel ve bilimsel meydan okuyuşlarından biri kılmıştır. ARALIK 2014

63 AĞ BİLİMİ YAKLAŞIMI VE ÇEVRİMİÇİ ETKİLEŞİMLİ SAĞLIK PLATFORMUNUN BİR ÖRNEK OLARAK İNCELENMESİ LEGES INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ 63 Ağ bilimi eklektik çoklu bilim alanı olarak araştırmacılar için yeni araştırma problemleri veya mevcut araştırma problemlerine yeni yaklaşımlar sunmasıyla öne çıkmaktadır. Diğer yandan bu bilimsel eklektik yapının bilgi kuramı ( epistemology ) ve varlık bilimi ( ontology ) açısından dikkatle inşa edilmesi gereklidir (Easley ve Kleinberg 2010). Ağ bilimi alanındaki gelişme daha sonra detaylandırılacağı üzere özellikle bilgi teknolojilerindeki gelişmeye bağlı olarak hızlı ve farklı araştırma alanlarında parçalı (ölçüt ve sonuçları karşılaştırma problemi, örnek: Dunn ve Westbrook, 2011) şekilde gelişmektedir. Bu bağlamda ağ biliminin daha iyi tanıtılması ve ortaya koyduğu yaklaşımın özellikle bu alana ilgi duyanlar açısından daha iyi anlaşılması gerekmektedir. Bu çalışmanın yazarları fen ve sosyal bilimler (matematik ve fizik), bilgisayar ve yönetim bilimleri alanlarındaki araştırma altyapısı ve ağ bilimi konusundaki deneyimlerini esas alarak ağ bilimi kapsamında ele alınacak araştırma problemleri ve çözüm yolları bağlamında dört aşamalı bir yaklaşım önermişlerdir. Çalışmamız, ağ bilimi yaklaşımının kuramsal temellerine yoğunlaşmak yerine, bir araç olarak kullanımını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu nedenle ağ bilimi yaklaşımıyla problemin tanımlanması ve çözümü için önerilen süreç bir örnek veri kümesi üzerinde detaylandırılmış ve özellikle ağ biliminin ilerleyişine de bağlı olarak sağlık alanındaki etkileşimli bir platform özelinde anlatılmıştır. Bu örneklemeyle ağ bilimi yaklaşımını esas alan bir çalışmadaki temel aşamalar ve özellikle karşılaşılabilecek temel sorunlar ortaya konulmuştur. Sağlık platformu özelinde bir örnekleme yapıldığından, önerimiz diğer alanlardaki deneyimlere bağlı olarak geliştirilmeye tabidir. Ağ bilimi konusunda ülkemizde yapılan akademik çalışmalar bazı istisnalar dışında salt farkındalık seviyesinde olduğu gerçeğiyle, çalışmamız Türkiye de ağ bilimi genelinde ve sosyal ağlar özelinde bilimsel çalışmaların gelişimi için önemli bir adım olacaktır. Ağ bilimi alanında akademik bilgi ve becerenin sağlanması ve bu kapasitenin sahada etkin kullanımı üniversite-sanayi işbirliğiyle gelişeceği beklentisine karşılık olarak da ağ biliminin sanayide ve akademide nasıl fırsatlar yaratacağı konusunda öneriler sunulmuştur.

64 64 LEGES INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ 2. AĞ BİLİMİNİN GELİŞİMİ VE TEMEL ÖZELLİKLERİ Yirmi birinci yüzyılın başlarında ağ biliminin (Albert ve Barabási, 2002, Newman, 2003) ortaya çıkışı, bilimin yukarıda bahsedilen meydan okuyuşa cevap verebileceğinin canlı göstergesidir. Aslında, her bir karmaşık sistemin bünyesinde, sistem bileşenlerinin etkileşimlerini kodlayan karmakarışık bir ağ vardır: Hangi iletişim cihazlarının birbirleriyle etkileşim içinde olacağını tanımlayan iletişim ağı, modern bir haberleşme sisteminin kalbidir; ticari ağların mal ve hizmetlerin değiş tokuşunda oynadığı kilit rol bir diğer örnektir. 21. yüzyılın önde gelen devrimci teknolojilerinin ardında esasen ağlar mevcuttur. Google dan Facebook a, CISCO dan Twitter a kadar pek çok teknoloji şirketinin gerçek gücü sahip oldukları ağlardır. Sözün özü: ağlar bilime, teknolojiye ve doğaya sıradan bir bilimsel incelemeye göre çok daha yüksek bir mertebede nüfuz etmemize imkan verir. Sonuç olarak, günümüzde yaygın kanı şudur ki karmaşık sistemleri modellemek ve incelemek, temellerinde yatan ağları derinlemesine anlamaktan geçer. 21.yüzyılın ilk on yılında ağ biliminde yaşanan hızlı gelişimin temelinde yatan esas neden ilk bakışta birbirlerinden tamamen farklı görünen ağların oluşum ve gelişim mekanizmalarının bir takım ortak temel yasalarla izah edilebilmeleridir (Feigenbaum, 1978, Albert ve Barabási, 2002). Yani, doğada, sosyal toplumlarda ve teknolojide gözlemlenen ağların pek çoğu büyüklüğü, biçimi, doğası ve kapsamından bağımsız olarak ortak örgütsel ilkelerle sürdürülür. Bir başka deyişle, ağlar yeterince soyut bir seviyede (matematiksel olarak) ele alındıklarında aralarındaki benzerlikler farklılıklardan çok daha fazladır (Watts ve Strogatz, 1998, Wilson, 1975, Witten ve Sander, 1981). Matematiğin oldukça üretken bir alanı olan çizge kuramı (graph theory) (Erdős ve Rényi, 1959) on sekizinci yüzyıldan beri (1735, Königsberg in yedi köprüsü problemi) ağ bilimine kuramsal katkılar yaptığı, en büyük ağlardan biri olan İnternet in kırk yaşını çoktan geride bıraktığı düşünülürse, ağ biliminin ortaya çıkmakta neden bu kadar geciktiği akla takılabilir. Yirmi birinci yüzyılın başlarında ortaya çıkan özel bir durumun ARALIK 2014

65 AĞ BİLİMİ YAKLAŞIMI VE ÇEVRİMİÇİ ETKİLEŞİMLİ SAĞLIK PLATFORMUNUN BİR ÖRNEK OLARAK İNCELENMESİ LEGES INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ 65 yarattığı katalitik etki, ağ biliminin yeni bir disiplin olarak ortaya çıkmasına neden olmuştur: Bu özel durum: Ağ haritalarının ortaya çıkışıdır. Milyonlarca hatta milyarlarca bağlantıdan oluşan bir ağın incelenebilmesi için öncelikle sisteme ait bir bağlantı haritasına ihtiyaç vardır. Örneğin sosyal bir ağın haritası bireyin arkadaşlarını, bireyin arkadaşlarının arkadaşlarını vs. ve tüm bireyler arasındaki muhtemel arkadaşlık ağını içerirken, WWW in haritası web sayfalarını ve sayfaların birbirleriyle yaptıkları bağlantıları içerecektir. Bilgisayar teknolojilerinde yaşanan hızlı gelişim nihayet ağ verilerinin saklanması, tasnif edilmesi ve ağ haritalarının oluşturulmasına olanak vermiştir. Özellikle 1990 ların sonlarında harita çıkartma çalışmaları ivmelenmiştir. Öne çıkan örnekler arasında, İnternet ağının haritasını yapan CAIDA (UİVAM, 2014) ve DIMES projeleri (Shavitt ve Shir, 2005), biyologların insan hücrelerindeki proteinlerin birbirleriyle kurdukları bağlantıların haritasını çıkartmaya yönelik milyonlarca ABD dolarlık projeleri (Venkatesan ve diğ., 2009) ve memeli canlıların sinir ağlarının haritasını yapmaya yönelik Connectome projesi (Sporns ve diğ., 2005) sayılabilir. Aslında pek çok ağ haritası başlangıçta ağ fikri düşünülmeksizin inşa edilen veri tabanlarından veri ön-işleme yazılımlarıyla ve hatırı sayılır insan gücü harcanarak üretilmektedir. Sinema oyuncularıyla, rol aldıkları filmlerin veri tabanı olan IMDB.com dan elde edilen haritalar buna tipik bir örnektir (Dhillon, 2005). Ağ bilimini, hem kapsamı hem de yöntembilimi ayrıcalıklı kılar. Ağ bilimi doğası gereği disiplinler arası, deneysel (veriye dayalı), nicel ve matematiksel aynı zamanda hesaplamalı bir bilimdir (Albert ve Barabási, 2002, Granovetter, 1973, Girvan ve Newman, 2002). Genç bir bilim dalı olmasına rağmen ağ biliminin etki alanı geniştir. Ekonomi: 21.yy nin önde gelen teknoloji şirketlerinin pek çoğunun (Google, Facebook, Cisco, Apple, Akamai) hem iş modeli hem de teknolojisinin temel bileşeni ağdır. Google işletme anlamında dünyanın en büyük ağ haritası çıkartan firmasıdır. Google ın site sıralamasında kullandığı PageRank algoritması tam anlamıyla bir ağ bilimi ürünüdür

66 66 LEGES INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ (Austin, 2006). Ağ biliminin önemi Facebook un yükselişiyle hızlanmıştır. Facebook un iddiası tüm dünyanın sosyal ağ haritasını çıkarmaktır. Yükselen değer sadece Facebook değildir. Twitter dan Orkut a kadar pek çok sosyal alem aracının aktif kullanıcı sayısı sürekli artmaktadır. Tüm bu sitelerin ekonomik kazanımlarının altındaki ateşi besleyen yakıt ağ bilimidir. Arkadaş tavsiyesinden kişiye özel reklam üretmeye kadar tüm araçlar ağ bilimi sayesinde geliştirilmektedir. Sağlık: İlaç tasarımından metabolizma mühendisliğine kadar: İnsan genomu projesi 2001 de tamamlandığında insan genlerinin tam listesi belirlenmiştir (Lander ve diğ. 2001, Venter ve diğ., 2001). Projenin ardından hücrelerimizin nasıl çalıştığını ve hastalıkların kaynağını açıklayabilmemiz için genlerin etkileşim haritasının çıkartılması gerekmiş ve hücresel ağları araştıran ağ biyolojisi ve hastalıkları araştıran ağ ilaç bilimi ortaya çıkmıştır (Oltvai ve Barabási, 2004, Gulbahce, Barabási ve Loscalzo, 2011). Ağ farmakolojisinin temel amacı yan etkisiz ilaçlar üretilmesidir. GeneCo ve Genomatica farmakoloji sektöründe ağ bilimine dayalı Ar-Ge firmalarına örnektir. Güvenlik ve terörizmle mücadele: Terörist eylemlerin dizginlenmesinde ağ bilimi yaklaşımı giderek yaygınlaşmaktadır (Wilson, 2011). Körfez savaşının ardından Saddam Hüseyin in ele geçirilmesi ve 11 Mart 2004 günü Madrid trenine yapılan terörist saldırının faillerinin yakalanması ağ biliminin bazı önemli başarılarına örnek teşkil eder (Ressler, 2006). Ağ bilimi kavramları askeri doktrini de etkilemiş, ağ-savaşları başlamıştır (Arquilla ve Ronfeldt, 2001) yılında ABD savunma bakanlığı güvenlik alanında yapılan ağ bilimi Ar-Ge çalışmalarına 300 milyon ABD doları destek sağlamıştır. Salgın hastalıklarla mücadele: Salgın tahmininden ölümcül virüslerin önlenmesine kadar yaygın etkisi olduğu bilinmektedir. Örneğin, N1H1 (domuz gribi) vakası, virüs salgınları tarihinde bir ilke sahne olmuştur: salgının kesin olarak nasıl yayılacağı tepe noktasına erişmeden aylarca önce ağ bilimince kestirilmiştir (Balcan ve diğ., 2009). Günümüzde salgın tahminleri ağ biliminin en yaygın kullanıldığı alanlardan biridir ARALIK 2014

67 AĞ BİLİMİ YAKLAŞIMI VE ÇEVRİMİÇİ ETKİLEŞİMLİ SAĞLIK PLATFORMUNUN BİR ÖRNEK OLARAK İNCELENMESİ LEGES INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ 67 (Pastor-Satorras ve Vespignani, 2001) yılında cep telefonlarının salgın bir hastalığa neden olabilmesine yol açacak senaryolar ağ bilimiyle tespit edilmiştir (Wang ve diğ., 2009). Aynı senenin sonlarına doğru Çin de günde üç yüz binden fazla cep telefonuyla yayılan salgın bir hastalığın gelişiminin araştırmada belirlenen senaryolara aynen uyduğu görülmüştür (Balcan ve diğ., 2009). Beyin araştırmaları: Sinir ağının haritasını çıkartmak: İnsan beyninde milyarlarca sinir hücresinin bağlantılarından oluşan sinir ağı, ağ bilimiyle en az incelenmiş alanlardan biridir. Bunun yegane nedeni sinir ağlarının haritasının henüz çıkartılamamış olmasıdır. Sadece 300 sinir hücresine sahip olan Caenorhabditis elegans (yuvarlak solucan), sinir ağı haritası oluşturulabilmiş yegane canlıdır (White ve diğ., 2009). Connectome (Van Essen ve diğ., 2012) vb. projeler beyin sinir ağlarının araştırılmasına verilen önemi göstermektedir. Yönetim bilimi: İşletme yönetiminde başarının anahtarının ağ bilimi olduğu yavaş yavaş anlaşılmaktadır. Şirket içi haberleşme ağlarının haritaları, şirket içi iletişim kopuklukları vb. sorunların kolaylıkla ortaya çıkartılmasına yardımcı olmaktadır. Örneğin, ağ bilimi araştırmaları çalışanların verimlilikleri ile haritadaki konumlarının doğrudan ilintili olduğunu göstermiştir (Wu ve diğ., 2008). Bu nedenle ağ bilimi yordamlarıyla şirketlerin gerçek ağ haritalarının çıkartılması konusunda hizmetler sunan onlarca danışmanlık firması ortaya çıkmıştır. IBM ve SAP gibi eskiden kurulmuş firmalar da danışmanlık ürünlerini ağ bilimi araçlarını içine alacak şekilde genişletmiştir. Bugün ağ biliminin etkin kullanımı işletmelerin sağlıklı bir şekilde yönetilebilmesi için olmazsa olmaz bir kriter olarak kabul edilmektedir. Bu bakımdan ağ biliminin sağladığı bilimsel veriler, müessesenin tüm ayrıntılarını ortaya koyup zamanında alınan doğru kararlarla şirket verimliliğinin artmasına yardımcı olan bir araç olarak bir nevi üst yönetimin elindeki mikroskop gibidir.

68 68 LEGES INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ 3. AĞ BİLİMİ YAKLAŞIMI VE TEMEL AŞAMALAR Ağ bilimi yaklaşımıyla ele alınan araştırma problemi ve çözümü dört temel aşamada dikkate alınır: Ağ Verisinin Hazırlanması, Ağ Modellemesi, Ağ Analizi ve Yorumlama. Ağ Bilimi bir yandan bu aşamalardaki bilgi ihtiyacını Ağ Bilimi Referans Bilimleri ve Kuramsal Temeller ve Alan Bilgisi karşılarken diğer yandan bu alanlara katkı yapar. Araştırmacılar temel çizge kuramının matematiksel biçimciliğine, tanımlamalarına ve hesaplamalarına araştırmanın her aşamasında ihtiyaç duyabilir. Bilgisayar bilimleri özellikle ağ metrikleri hesaplarında kullanılan algoritmaların geliştirilmesinde, ağ haritalarının oluşturulmasında ve görüntülenmesinde kuramsal ve pratik bir katkı sağlar. Kuramsal fiziğin araştırmaya katkısı çoğunlukla gerçek-dünya ağ modellerinin üretilmesi yönündedir. Sosyal bilimlerden yorum aşamasında; yazılım uygulamaları analiz aşamasında yararlanılır. Endüstriler bir yandan ham veri kaynağı diğer yandan ağ bilimi çıkarımlarının uygulama sahasıdır. Ağ Bilimi yaklaşımı mantıksal bir çerçevede Resim 1 de tasvir edilmiştir. Yukarıda belirtilen dört aşamanın detaylandırılması için çeşitli seviyelerde bilgi ihtiyacına cevap veren referansların kısaca ele alınması gerekir. Facebook.com başta olmak üzere birkaç istisna dışında kurumsal veri tabanları sosyal ağ veri tabanı şeklinde tasarlanmamıştır. Veri Hazırlama aşamasında, elde mevcut ham veri (bizim örneğimizde endüstriyel veri kaynağı etkileşimli bir çevrimiçi sağlık platformu veri tabanıdır) sosyal ağ veri tabanına dönüştürülür. Veri Hazırlama son derece zahmetli olabilir; bu aşamada deneyimlenen sorunlar dördüncü bölümde ayrıntılarıyla ele alınmıştır. ARALIK 2014

69 AĞ BİLİMİ YAKLAŞIMI VE ÇEVRİMİÇİ ETKİLEŞİMLİ SAĞLIK PLATFORMUNUN BİR ÖRNEK OLARAK İNCELENMESİ LEGES INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ 69 Resim 1. Ağ Bilimi Yaklaşımındaki Temel Aşamalar için mantıksal bir çerçeve. Tablo 1. Ağ bilimi terminolojisinin ve çizge kuramıyla karşılaştırılması Ağ Bilimi ağ düğüm bağlantı Çizge Kuramı çizge uç kenar Ayrık matematiğin önemli bir dalı olan çizge kuramı (graph theory) özellikle Ağ Modelleme aşamasında araştırma problemine ve çözümüne temel teşkil eder. L. Euler tarafından çözülen (1736) meşhur Königsberg problemi çizge kuramının başlangıcı olarak kabul edilir. Königsberg şehrini dört bölüme ayıran Pregel nehirleri üzerinde yedi köprü bulunmaktadır. Problem: Bütün köprülerden yalnız bir kez geçmek koşulu ile bir yürüyüş

70 70 LEGES INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ yapılabilir mi? Çözüm: Önce soyutlaştırma yapılır: Kara parçalarının noktalarla köprülerin ise bu noktaları birleştiren çizgilerle temsil edildiği bir çizge (graph) çizilir. Soyut problem: çizgenin herhangi bir düğümünden başlayarak yedi elemanın (köprü) her birini yalnız bir kere geçerek dolaşmak mümkün müdür?. Bu matematik problem çerçevesinde bir sistemin genellikle düğüm veya tepe olarak adlandırılan bileşenleri ve bileşenlerin arasındaki direkt etkileşimlerini içeren kataloğa ağ denir. Ağların grafiksel temsiline ise çizge denilmektedir. Bir çizgede yer alan çizgilere (bağlantılara) çizge elemanı, noktalara düğüm, düğüme bağlı olan çizgilerin sayısına ise düğüm derecesi denir. Ağ bilimi literatüründe karşımıza çıkan gösterim ikilikleri Tablo 1 de listelenmiştir. Bağlantılar yönlü veya yönsüz olabilir. Buna göre ağlar yönlü/yönsüz olmak üzere ikiye ayrılır: Tablo 2. Ağ Modellemesi kritik bir aşamadır Ağ adı Düğümler Bağlantılar Yönlü/Yönsüz İnternet yöneltici (router) İnternet bağlantıları Yönsüz WWW web sayfaları hiper bağlar Yönlü Cep-Telefonu Çağrıları Aboneler çağrılar Yönlü Elektrik şebekesi elektrik santralleri, trafolar kablolar Yönsüz Tablo 2 de listelenen örneklerden anlaşılacağı üzere, Ağ Modellemesi aşamasında, karmaşık bir sistemi bir ağ olarak temsil etmek isterken yapacağımız seçimler ağ bilimini başarılı bir şekilde kullanabilmemiz açısından kritik bir öneme sahiptir. Örneğin düzenli olarak etkileşim halinde olan bireyleri yaptıkları işler bağlamında birbirlerine bağladığımızda profesyonel bir ağ (professional network) elde etmiş oluruz. Öte yandan birbirlerine telefon edip e-posta gönderen bireyler arasındaki samimi ilişkileri ele alsaydık bir tanıdıklar ağı (acquaintance network) elde ederdik. İlk türdeki ağların analizinden elde edilecek veriler, örneğin, yönetimsel açıdan şirketlerin başarılı olmasında, ikinci türdeki ağların analizi ise, örneğin, üretilen mal/hizmetlerin pazarlama stratejilerinin belirlenmesinde anahtar roller oynayabilir. ARALIK 2014

71 AĞ BİLİMİ YAKLAŞIMI VE ÇEVRİMİÇİ ETKİLEŞİMLİ SAĞLIK PLATFORMUNUN BİR ÖRNEK OLARAK İNCELENMESİ LEGES INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ 71 Analiz ve Bulgular aşamasında üçüncü parti uygulamalar kullanılarak sosyal ağ analizi (SAA) ve görüntülenmesi yapılır. SAA iki temel boyutta gerçekleştirilebilir. Statik analiz bir ağın temel yapısal özellikleri ile tipik düğüm ve bağlantı istatistiklerini sağlar; genel bir bakış açısıyla aşağıda bahsedilen ağ modelleriyle karşılaştırma yapma imkanı verir. Dinamik analiz zaman ve diğer parametreler dikkate alınarak ağ gelişimini izlememizi sağlar; bir modelle tanımlama ve bir sonraki adımda geleceğe dönük öngörüler yapılabilmemizi sağlar. Herhangi bir karmaşık sistemden Modelleme/Analiz ve Bulgular aşamalarının ardından bir ağ temsili elde eder etmez Analiz/Bulgular aşamasında mevcut algoritmalarla hedeflenen pek çok cevaba ulaşabiliriz. Örneğin: Düğümler ağ aracılığıyla birbirleriyle bağlantılı mıdır? Düğümlerin arasında ne kadar mesafe vardır? Bazı düğümler ağdaki konumları itibariyle kritik öneme sahip midir? Ağ içinde topluluklar ve/veya klikler var mıdır? Ağ saldırılara dayanıklı mıdır? Mevcut algoritmaların yetersiz kaldığı durumlarda bu algoritmaların çeşitli kombinasyonlarıyla veya tamamen yeni algoritmalar geliştirip elimizdeki ağın doğasına uygun pek çok bağlamsal analiz gerçekleştirebiliriz. Herhangi bir sistemin bir ağla temsil edilmesi temelde neyin düğüm neyin bağlantı olması gerekir gibi basit bir soruyla başlarken, kenarlar açısından ağın yönlü, yönsüz olması ya da ağırlıklı olup olmaması gibi temel sorularla analizin hangi ölçütlerle yapılabileceği ve yapılması gerektiğini ortaya koyar. Örneğin, kümelenme katsayısı analizinde kullanılan elde mevcut algoritmalar yönsüz ağlar içindir. Yönlü ağlarda kümelenme katsayısının kuramsal olarak daha farklı irdelenmesi ve buna bağlı olarak farklı bir ölçüt olarak değerlendirilmesi ve hesaplama algoritmasının da buna göre geliştirilmesi gerekir. İlaveten, elde edilen yorum ve çıkarımlara

72 72 LEGES INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ geribildirim sağlamak için endüstrideki bilgi yöneticileriyle bire-bir görüşmeler yapılmalıdır. Yorumlama ve kuramsal ilişkilendirme ile hem saha katkısı hem de akademik katkı sağlanır. Tablo 3. Gerçek-dünya ağlarının özelliklerini açıklamaya çalışan bazı ağ modelleri Gözlemler Küçük çaplı ağ, bağlantı kümelenmesi Ölçek-bağımsız ağ Güçlü zayıf bağlantılar Modeller Erdős-Rényi modeli, Watts-Strogatz modeli Barabási-Albert modeli Kronecker çizgeleri Başlangıçta düşünülenin tam aksine gerçek-dünya ağlarının sıradan rassal ağlar olmadıkları görülmüştür. Bu nedenle gerçek-dünya ağlarının anlaşılabilmesi için (özellikle istatistiksel fizikçiler tarafından) gerçek-dünya ağlarını açıklamayı amaçlayan pek çok ağ modeli önerilmiştir. Kuramsal ağ modelleri karmaşık gerçek-dünya ağlarındaki etkileşimleri anlamak için temel teşkil eder. Günümüzde, birçok rassal ağ üretme modeliyle üretilen ağlar gerçek-dünya ağlarıyla yapılan kıyaslamalarda kullanılmaktadır. Erdős-Rényi rassal ağ modeli, Watts-Strogatz küçük-dünya modeli, Barabási-Albert tercihli-bağlanma modeli ve Kronecker ağ modeli gerçek-dünya ağlarının modellenmesinde oldukça başarılıdır (bkz. Tablo 3). 4. AĞ BİLİMİ YAKLAŞIMININ BİR VERİ KÜMESİYLE İRDELENMESİ Sosyal ağ siteleri, kullanıcıların belli bir servis modeli ile bağlantılarını sağlayarak, bilgi paylaşımını özelleştirir. Platformların sunduğu içerik ve hizmetler, bağlantıların özelliğini ve amacını yansıtır. Doktorsitesi.com, kullanıcılara (sağlık uzmanları ve muhtemelen sağlık sorunları olan üyeler) genel sağlık bilgilendirmesi yapmak amacıyla kurulmuştur. Örneğin, Sorularım hizmeti sayesinde sağlık uzmanlarına umumi sorular sorulabilmekte, Bağlantılar hizmeti sayesinde ise bağlantı kurmuş ARALIK 2014

73 AĞ BİLİMİ YAKLAŞIMI VE ÇEVRİMİÇİ ETKİLEŞİMLİ SAĞLIK PLATFORMUNUN BİR ÖRNEK OLARAK İNCELENMESİ LEGES INFORMA YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ DERGİSİ 73 üyeler birbirlerine özel mesaj gönderebilmektedir. Birinci hizmet, üyenin umuma açık sorusunu sağlık uzmanlarına sorabilmesini, ikinci özellik ise, soruyu (veya herhangi bir konuyu) sadece bağlantı oluşturduğu uzmana (veya üyeye) sormasını sağlar. Tipik bir sosyal ağ analizi (SAA) özyineli bir süreçtir (bkz. Resim 2). Hedeflerin tanımlanması aşamasında site hizmetlerinden bir tanesi SAA için seçilir; SAA hedefleri tanımlanır. Ham veri toplanması ve yapılandırılması aşamasında veri tabanından veri seçilir (select), içeri aktarılır (import) ve temizlenir. Resim 2. SAA süreci

YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ BÖLÜMÜ YENİ DERS MÜFREDATI (1) FAKÜLTESİ: İŞLETME FAKÜLTESİ / BUSINESS SCHOOL

YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ BÖLÜMÜ YENİ DERS MÜFREDATI (1) FAKÜLTESİ: İŞLETME FAKÜLTESİ / BUSINESS SCHOOL (3) SINIFI: 1. Yıl Güz Dönemi MIS101 BİLGİSAYAR PROGRAMLAMA 1 COMPUTER PROGRAMMING 1 Z 3-0 4 BUS101 BİLİM VE TEKNOLOJİ TARİHİ HISTORY OF SCIENCE AND TECHNOLOGY Z 3-0 4 BUS103 İŞLETMECİLER İÇİN MATEMATİK

Detaylı

Yönetim Bilişim Sistemleri (Karma) - 1. yarıyıl. 380000000001101 Hukukun Temelleri Fundamentals of Law 2 0 0 2 2 5 TR

Yönetim Bilişim Sistemleri (Karma) - 1. yarıyıl. 380000000001101 Hukukun Temelleri Fundamentals of Law 2 0 0 2 2 5 TR - - - - - Bölüm Seçin - - - - - Gönder Yönetim Bilişim Sistemleri (Karma) - 1. yarıyıl 141000000001101 Akademik ve Sosyal Oryantasyon Academic and Social Orientation 1 0 0 1 0 1 TR 380000000001101 Hukukun

Detaylı

MerSis. Bilgi Teknolojileri Yönetimi Danışmanlık Hizmetleri

MerSis. Bilgi Teknolojileri Yönetimi Danışmanlık Hizmetleri MerSis Bilgi Teknolojileri Yönetimi Danışmanlık Hizmetleri Bilgi Teknolojileri risklerinize karşı aldığınız önlemler yeterli mi? Bilgi Teknolojileri Yönetimi danışmanlık hizmetlerimiz, Kuruluşunuzun Bilgi

Detaylı

Endüstri Mühendisliği - 1. yarıyıl. Academic and Social Orientation. 441000000001101 Fizik I Physics I 3 0 1 4 4 6 TR

Endüstri Mühendisliği - 1. yarıyıl. Academic and Social Orientation. 441000000001101 Fizik I Physics I 3 0 1 4 4 6 TR - - - - - Bölüm Seçin - - - - - Gönder Endüstri Mühendisliği - 1. yarıyıl 141000000001101 Akademik ve Sosyal Oryantasyon Academic and Social Orientation 1 0 0 1 0 1 TR 441000000001101 Fizik I Physics I

Detaylı

İşletme (Türkçe) - 1. yarıyıl. Academic and Social Orientation Hukukun Temelleri Fundamentals of Law TR

İşletme (Türkçe) - 1. yarıyıl. Academic and Social Orientation Hukukun Temelleri Fundamentals of Law TR - - - - - Bölüm Seçin - - - - - Gönder İşletme (Türkçe) - 1. yarıyıl 141000000001101 Akademik ve Sosyal Oryantasyon Academic and Social Orientation 1 0 0 1 0 1 TR 380000000001101 Hukukun leri Fundamentals

Detaylı

ÇALIŞMA RAPORU KONU: TURİZM YÖNETİMİ PROGRAM: TURİZM YÖNETİMİ VE PLANLAMA TÜRÜ/SÜRESİ: LİSANSÜSTÜ DİPLOMA, 04/10/2010 01/10/2011

ÇALIŞMA RAPORU KONU: TURİZM YÖNETİMİ PROGRAM: TURİZM YÖNETİMİ VE PLANLAMA TÜRÜ/SÜRESİ: LİSANSÜSTÜ DİPLOMA, 04/10/2010 01/10/2011 ÇALIŞMA RAPORU KONU: TURİZM YÖNETİMİ PROGRAM: TURİZM YÖNETİMİ VE PLANLAMA TÜRÜ/SÜRESİ: LİSANSÜSTÜ DİPLOMA, 04/10/2010 01/10/2011 HAZIRLAYAN: MURAT KOÇAK Müfettiş KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI Teftiş Kurulu

Detaylı

MerSis. Bilgi Teknolojileri Bağımsız Denetim Hizmetleri

MerSis. Bilgi Teknolojileri Bağımsız Denetim Hizmetleri MerSis Bağımsız Denetim Hizmetleri risklerinizin farkında mısınız? bağımsız denetim hizmetlerimiz, kuruluşların Bilgi Teknolojileri ile ilgili risk düzeylerini yansıtan raporların sunulması amacıyla geliştirilmiştir.

Detaylı

Yazılım ve Uygulama Danışmanı Firma Seçim Desteği

Yazılım ve Uygulama Danışmanı Firma Seçim Desteği Yazılım ve Uygulama Danışmanı Firma Seçim Desteği Kapsamlı bir yazılım seçim metodolojisi, kurumsal hedeflerin belirlenmesiyle başlayan çok yönlü bir değerlendirme sürecini kapsar. İş süreçlerine, ihtiyaçlarına

Detaylı

İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLERDE OTORİTE KAYNAK: SourceOECD

İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLERDE OTORİTE KAYNAK: SourceOECD İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLERDE OTORİTE KAYNAK: SourceOECD Metin TUNÇ Ekonomik İşbirliği ve Gelişme Örgütü, 1948 yılında aralarında kurucu üye olarak Türkiye nin de bulunduğu Avrupa ülkeleri tarafından Organization

Detaylı

T. C. KAMU İHALE KURUMU

T. C. KAMU İHALE KURUMU T. C. KAMU İHALE KURUMU Elektronik İhale Dairesi KALİTE YÖNETİM SİSTEMİ BT Strateji Yönetimi BT Hizmet Yönetim Politikası Sürüm No: 6.0 Yayın Tarihi: 26.02.2015 444 0 545 2012 Kamu İhale Kurumu Tüm hakları

Detaylı

BİLGİSAYAR TEMEL ALAN KODU: 48

BİLGİSAYAR TEMEL ALAN KODU: 48 TÜRKİYE YÜKSEKÖĞRETİM YETERLİLİKLER ÇERÇEVESİ () TEMEL ALAN YETERLİLİKLERİ SAYAR TEMEL ALAN KODU: 48 ANKARA 13 OCAK 2011 İÇİNDEKİLER 1.BÖLÜM: ÖĞRENİM ALANLARI VE ÇALIŞMA YÖNTEMİ...2 1.1.ISCED 97 (FOET

Detaylı

Kurumsal Yönetim Sistemleri Sistemleri

Kurumsal Yönetim Sistemleri Sistemleri Yazılım Danışmanlık Ltd. Şti. Kurumsal Yönetim Sistemleri Sistemleri Yönetim Kurumsal Yönetim Sistemleri Kurumsal Yönetim Sistemleri Kurumsal Akosis, sektörel olarak farklılık gösteren dinamikler ve iş

Detaylı

Marmara Üniversitesi Lojistik & Tedarik Zinciri Yönetimi Sertifika Programı Marmara University Logistics & Supply Chain Management Certificate Program

Marmara Üniversitesi Lojistik & Tedarik Zinciri Yönetimi Sertifika Programı Marmara University Logistics & Supply Chain Management Certificate Program Marmara Üniversitesi Lojistik & Tedarik Zinciri Yönetimi Sertifika Programı Marmara University Logistics & Supply Chain Management Certificate Program Amaç Değişen ve gelişen müşteri isteklerinin en verimli

Detaylı

Kısaca. Müşteri İlişkileri Yönetimi. Nedir? İçerik. Elde tutma. Doğru müşteri 01.06.2011. Genel Tanıtım

Kısaca. Müşteri İlişkileri Yönetimi. Nedir? İçerik. Elde tutma. Doğru müşteri 01.06.2011. Genel Tanıtım Kısaca Müşteri İlişkileri Yönetimi Genel Tanıtım Başar Öztayşi Öğr. Gör. Dr. oztaysib@itu.edu.tr 1 MİY Genel Tanıtım 2 MİY Genel Tanıtım İçerik Müşteri İlişkileri Yönetimi Nedir? Neden? Tipleri Nelerdir?

Detaylı

Güneş Enerjisi nde Lider

Güneş Enerjisi nde Lider Güneş Enerjisi nde Lider GO Enerji, 2003 yılından itibaren, Güneş enerjisinden elektrik üretimi teknolojilerinde uzmanlaşmış ekibiyle faaliyet göstermektedir. Kendi markaları ile ABD den Avustralya ya

Detaylı

BDDK-Bilgi Sistemlerine İlişkin Düzenlemeler. Etkin ve verimli bir Banka dan beklenenler Bilgi Teknolojilerinden Beklenenler

BDDK-Bilgi Sistemlerine İlişkin Düzenlemeler. Etkin ve verimli bir Banka dan beklenenler Bilgi Teknolojilerinden Beklenenler Gündem Bilgi Sistemlerine İlişkin Yasal Düzenlemeler & COBIT AB Seminer 2009 Bankacılıkta Bilgi Sistemlerine İlişkin Düzenlemeler Etkin ve verimli bir Banka dan beklenenler Bilgi Teknolojilerinden Beklenenler

Detaylı

Tüm Kurumsal İşlerinizde Profesyonel Çözümler

Tüm Kurumsal İşlerinizde Profesyonel Çözümler Tüm Kurumsal İşlerinizde Profesyonel Çözümler www.faktorgrup.com İşlerinizde Profesyonel Çözümler Değerli yöneticiler, Bildiğiniz gibi, içinde yaşadığımız yüzyılda modern işletmecilik kavramı beraberinde

Detaylı

ELEKTRONİK İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ (ELECTRONIC HUMAN RESOURCES MANAGEMENT) E- İKY / E- HRM (I)

ELEKTRONİK İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ (ELECTRONIC HUMAN RESOURCES MANAGEMENT) E- İKY / E- HRM (I) ELEKTRONİK İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ (ELECTRONIC HUMAN RESOURCES MANAGEMENT) E- İKY / E- HRM (I) Günümüzde bilişim ve iletişim teknolojilerindeki hızına erişilemez gelişme ve ilerlemelerin sonucunda özellikle

Detaylı

KENT BİLGİ SİSTEMİNİN BİR ALT SİSTEMİ OLARAK İSTATİSTİKSEL BİLGİ SİSTEMİ VE TÜRKİYE İÇİN 2008 YILINDA İSTATİSTİKSEL BİLGİ SİSTEMİ KULLANIM DURUMU *

KENT BİLGİ SİSTEMİNİN BİR ALT SİSTEMİ OLARAK İSTATİSTİKSEL BİLGİ SİSTEMİ VE TÜRKİYE İÇİN 2008 YILINDA İSTATİSTİKSEL BİLGİ SİSTEMİ KULLANIM DURUMU * KENT BİLGİ SİSTEMİNİN BİR ALT SİSTEMİ OLARAK İSTATİSTİKSEL BİLGİ SİSTEMİ VE TÜRKİYE İÇİN 2008 YILINDA İSTATİSTİKSEL BİLGİ SİSTEMİ KULLANIM DURUMU * Statistical Information System as a subsystem of Urban

Detaylı

YÖK TEZLERİ PROJE KELİME TARAMASI

YÖK TEZLERİ PROJE KELİME TARAMASI YÖK TEZLERİ PROJE KELİME TARAMASI YÖK Tezleri Proje Kelimesi Taraması Sonuçları Toplam Çalışma Sayısı 1833 İncelenen 1673 İlgisiz 372 Toplam İncelenen 1301 X Projesi 720 Proje Yönetimi 123 Yatırım Projeleri

Detaylı

İZMİR EKONOMİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK VE BİLGİSAYAR BİLİMLERİ FAKÜLTESİ. Endüstri Sistemleri Mühendisliği Bölümü

İZMİR EKONOMİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK VE BİLGİSAYAR BİLİMLERİ FAKÜLTESİ. Endüstri Sistemleri Mühendisliği Bölümü İZMİR EKONOMİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK VE BİLGİSAYAR BİLİMLERİ FAKÜLTESİ Endüstri Sistemleri Mühendisliği Bölümü Akış Planı Endüstri Mühendisliği nedir? Endüstri Sistemleri Mühendisliği ile farkları IEU

Detaylı

Lojistik ve Taşımacılık Sektöründe Yeni Hizmet Modeli. Lojistik ve Taşımacılık Sektöründe Yeni Hizmet Modeli

Lojistik ve Taşımacılık Sektöründe Yeni Hizmet Modeli. Lojistik ve Taşımacılık Sektöründe Yeni Hizmet Modeli Lojistik ve Taşımacılık Sektöründe Yeni Hizmet Modeli Lojistik ve Taşımacılık Sektöründe Yeni Hizmet Modeli HOŞGELDİNİZ Erdal Kılıç SOFT Gökhan Akça KoçSistem Lojistik ve Taşımacılık Sektöründe Yeni Hizmet

Detaylı

COBIT Bilgi Sistemleri Yönetimi. Şubat 2009

COBIT Bilgi Sistemleri Yönetimi. Şubat 2009 COBIT Bilgi Sistemleri Yönetimi Şubat 2009 Gündem Bilgi Sistemleri Yönetimi Bilgi Sistemleri Süreçleri Bilgi Sistemleri Yönetimi Uygulama Yol Haritası Bilgi Sistemleri (BS) Yönetimi Bilgi Sistemleri Yönetimi,

Detaylı

YAPIM YÖNETİMİ - EKONOMİSİ 03. İşler veya eylemler olası olan zaman ve mekanının tamamını kullanacaktır.

YAPIM YÖNETİMİ - EKONOMİSİ 03. İşler veya eylemler olası olan zaman ve mekanının tamamını kullanacaktır. İNŞAAT PROJELERİNİN YÖNETİMİNDE FİZİBİLİTE ÇALIŞMASI İnşaat projelerinin yönetimi ve kurallar Parkinson Kuralı İşler veya eylemler olası olan zaman ve mekanının tamamını kullanacaktır. Peter İlkesi Bireyler

Detaylı

Neden Endüstri Mühendisliği Bölümünde Yapmalısınız?

Neden Endüstri Mühendisliği Bölümünde Yapmalısınız? Lisansüstü Eğitiminizi Neden Endüstri Mühendisliği Bölümünde Yapmalısınız? Uludağ Üniversitesi Mühendislik-Mimarlık Fakültesi Endüstri Mühendisliği Bölümü, 1990 yılında kurulmuş ve ilk mezunlarını 1994

Detaylı

UÇAK MÜHENDİSİ TANIM A- GÖREVLER

UÇAK MÜHENDİSİ TANIM A- GÖREVLER TANIM Uçak mühendisi, uçakların tasarlanması ve yapım projelerinin hazırlanması, üretilmesi, geliştirilmesi, bakım-onarımı ve işletilmesi konularında çalışan kişidir. A- GÖREVLER KULLANILAN ARAÇ, GEREÇ

Detaylı

w w w. a n k a r a b t. c o m

w w w. a n k a r a b t. c o m Şirket Profili w w w. a n k a r a b t. c o m AnkaraBT, yazılım geliştirme alanında faaliyet gösteren ve uzman kadrosuyla Türkiye'nin önde gelen kurumsal çözümlerini üreten %100 Türk sermayeli bilgi teknolojisi

Detaylı

1.SINIF 1. DÖNEM DERS MÜFREDATI. (9) TEORİ/UYG. (SAAT) MATH 101 Matematik I Calculus I Zorunlu 4-6 PHYS 101 Fizik I Physics I Zorunlu 3 2 6 ECE 101

1.SINIF 1. DÖNEM DERS MÜFREDATI. (9) TEORİ/UYG. (SAAT) MATH 101 Matematik I Calculus I Zorunlu 4-6 PHYS 101 Fizik I Physics I Zorunlu 3 2 6 ECE 101 1.SINIF 1. DÖNEM MÜFREDATI (3)SINIFI : 1 MATH 101 Matematik I Calculus I Zorunlu 4-6 PHYS 101 Fizik I Physics I Zorunlu 3 2 6 ECE 101 Elektronik ve Haberleşme Introduction to Electronics and Mühendisliğine

Detaylı

Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Lisans Programı

Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Lisans Programı Yeni Nesil Devlet Üniversitesi SİYASAL BİLGİLER FAKÜLTESİ Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Lisans Programı 2015-2016 Tanıtım Broşürü Bölüm Hakkında Genel Bilgiler Kamu Yönetimi, işlevsel anlamda kamu politikaları

Detaylı

www.geka.org.tr BÖLGESEL YENİLİK ve KALKINMA AJANSI DESTEKLERİ

www.geka.org.tr BÖLGESEL YENİLİK ve KALKINMA AJANSI DESTEKLERİ www.geka.org.tr BÖLGESEL YENİLİK ve KALKINMA AJANSI DESTEKLERİ Öncelikler ve İhtisaslaşma Organizasyon ve Eşgüdüm Yaşam Kalitesinin Artırılması Sürdürülebilir Kalkınma Bilgi Toplumuna Dönüşüm Rekabet Gücünün

Detaylı

MÜHENDİSLİK VE MİMARLIK FAKÜLTESİ Endüstri Mühendisliği Bölümü

MÜHENDİSLİK VE MİMARLIK FAKÜLTESİ Endüstri Mühendisliği Bölümü MÜHENDİSLİK VE MİMARLIK FAKÜLTESİ Endüstri Mühendisliği Bölümü Lisans Öğretim Planı (Türkçe) - 8 YARIYILLIK LİSANS MÜFREDATI I. SEMESTER MAT111 Matematik I Calculus I 4 0 4 5 FİZ101 Fizik I Physics I 3

Detaylı

Trakya Kalkınma Ajansı. www.trakyaka.org.tr. İhracat Planı Hazırlanması Süreci

Trakya Kalkınma Ajansı. www.trakyaka.org.tr. İhracat Planı Hazırlanması Süreci Trakya Kalkınma Ajansı www.trakyaka.org.tr İhracat Planı Hazırlanması Süreci 2013 İHRACAT PLANI HAZIRLANMASI SÜRECİ İhracat Planı Neden Hazırlanır? İhracattan ne beklendiğinin belirlenmesi, İhracat amaçlarına

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Ayça Tarhan. Hacettepe Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü atarhan@hacettepe.edu.tr

Yrd. Doç. Dr. Ayça Tarhan. Hacettepe Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü atarhan@hacettepe.edu.tr Yrd. Doç. Dr. Ayça Tarhan Hacettepe Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü atarhan@hacettepe.edu.tr Süreç Değerlendirme Nedir? Süreç: Girdileri çıktılara dönüştüren, ilişkili veya etkileşimli etkinlikler

Detaylı

BS 8800 İŞ SAĞLIĞI VE İŞ GÜVENLİĞİ YÖNETİM REHBER STANDARDI

BS 8800 İŞ SAĞLIĞI VE İŞ GÜVENLİĞİ YÖNETİM REHBER STANDARDI BS 8800 İŞ SAĞLIĞI VE İŞ GÜVENLİĞİ YÖNETİM REHBER STANDARDI Dr. Handan TOPÇUOĞLU Ph.D. Dr. Şenay ÖZDEMIR Ph.D. İdeal İş sağlığı Ltd.şti. (HS(G)65 BAŞARILI SAĞLIK VE GÜVENLİK YÖNETİM SİSTEMLERİNİ (UK) TEMEL

Detaylı

MÜFREDAT DERS LİSTESİ

MÜFREDAT DERS LİSTESİ MÜFREDAT DERS LİSTESİ MÜHENDİSLİK FAK. / BİLGİSAYAR MÜHENDİSL / 2010 BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ Müfredatı 0504101 Matematik I Calculus I 1 GÜZ 4 5 Z 0504102 Genel Fizik I General Physics I 1 GÜZ 4 4 Z 0504103

Detaylı

KOSİFLER İNŞAAT & OTEL YATIRIMLARI

KOSİFLER İNŞAAT & OTEL YATIRIMLARI KOSİFLER İNŞAAT & OTEL YATIRIMLARI KOSİFLER İNŞAAT Kosifler Grup 1945 yılında kurulmuş olup yurt içi ticaret ve ithalattan üretim ve inşaata kadar çok çeşitli sektörlerde faaliyet göstermektedir. İlk olarak

Detaylı

TMMOB ŞEHİR PLANCILARI ODASI ŞEHİR VE BÖLGE PLANLAMA ÖĞRENCİLERİ BİTİRME PROJESİ YARIŞMASI 2014-2015

TMMOB ŞEHİR PLANCILARI ODASI ŞEHİR VE BÖLGE PLANLAMA ÖĞRENCİLERİ BİTİRME PROJESİ YARIŞMASI 2014-2015 TMMOB ŞEHİR PLANCILARI ODASI ŞEHİR VE BÖLGE PLANLAMA ÖĞRENCİLERİ BİTİRME PROJESİ YARIŞMASI 2014-2015 ENDÜSTRİYEL YAPININ YENİLİKÇİ VE BİLGİ ODAKLI DÖNÜŞÜMÜNÜN BURSA ÖRNEĞİNDE İNCELENMESİ PROJE RAPORU İÇİNDEKİLER

Detaylı

Kapsam MADDE 2- (1) Bu yönerge, Sağlık Araştırmaları Genel Müdürlüğünün teşkilatı ile bu teşkilatta görevli personeli kapsar.

Kapsam MADDE 2- (1) Bu yönerge, Sağlık Araştırmaları Genel Müdürlüğünün teşkilatı ile bu teşkilatta görevli personeli kapsar. SAĞLIK ARAŞTIRMALARI GENEL MÜDÜRLÜĞÜ DAİRE BAŞKANLIKLARI YÖNERGESİ Amaç MADDE 1- (1) Bu yönerge, Sağlık Bakanlığı Sağlık Araştırmaları Genel Müdürlüğünün teşkilat yapısını, görevlerini, yetkilerini ve

Detaylı

Profesyonel, verimli, yenilikçi sistemler...

Profesyonel, verimli, yenilikçi sistemler... ARKE Otomasyon Bil. Mak. San. ve Tic. Ltd. Şti. Atilla KARAÇAY Ramazan EKİN Proje & Yazılım 0.533 430 19 45 Üretim & Satış 0.533 223 13 46 atilla.karacay@arkeotomasyon.com ramazan.ekin@arkeotomasyon.com

Detaylı

HAKKIMIZDA. Misyonumuz; Vizyonumuz;

HAKKIMIZDA. Misyonumuz; Vizyonumuz; HAKKIMIZDA SOFTKEY kurumsal teknoloji hizmetlerinde, müşteri odaklı yaklaşımı, rekabetçi fiyatları ve eksiksiz destek hizmeti sunmak amacıyla kurulmuştur. Sektörün önde gelen teknoloji firmaları ile iş

Detaylı

Bilkent Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü. Bilgisayar Mühendisliği

Bilkent Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü. Bilgisayar Mühendisliği Bilkent Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Bilgisayar Mühendisliği Bilgisayar Mühendisliği Günümüzde, finans, tıp, sanat, güvenlik, enerji gibi bir çok sektör, bilgisayar mühendisliğindeki gelişimlerden

Detaylı

BAŞVURU FORMU ÖRNEK DÖKÜMAN

BAŞVURU FORMU ÖRNEK DÖKÜMAN BAŞVURU FORMU ÖRNEK DÖKÜMAN YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ GELİŞTİRME BÖLGESİ TEKNOPARK A.Ş YTÜ TEKNOPARK BİLGİ FORMU Bu formu, YTÜ- TEKNOPARK bünyesinde oluşturmayı düşündüğünüz birim için doldurunuz.

Detaylı

YEKTAMAK Makine ve Mühendislik; YEKTAMAK müşterilerinin ihtiyaçlarının belirlenmesinden projenin teslim edilmesine kadar olan süreçte;

YEKTAMAK Makine ve Mühendislik; YEKTAMAK müşterilerinin ihtiyaçlarının belirlenmesinden projenin teslim edilmesine kadar olan süreçte; 1 HAKKIMIZDA YEKTAMAK Makine ve Mühendislik; 2013 yılında akademik geçmişe sahip ortaklar tarafından kurulmuş bir firmadır. Yeni kurulmuş olmasına rağmen 35 yıla varan tecrübeye sahip personellerinden

Detaylı

İK nın Değişen Rolü Beklentiler Çözüm Önerileri. Emre Kavukcuoğlu Mart 2015, İstanbul

İK nın Değişen Rolü Beklentiler Çözüm Önerileri. Emre Kavukcuoğlu Mart 2015, İstanbul İK nın Değişen Rolü Beklentiler Çözüm Önerileri Emre Kavukcuoğlu Mart 2015, İstanbul Rekabetin Değişen Kaynağı Maddi Varlıklar Maddi Olmayan Varlıklar 68% 80% 17% 32% 1975 1985 1995 2010 Kaynak: Ocean

Detaylı

Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. Ücretlendirme Politikası

Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. Ücretlendirme Politikası Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. Ücretlendirme Politikası Bu politika, Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. nin (Banka) faaliyetlerinin kapsamı ve yapısı ile stratejileri, uzun vadeli hedefleri ve risk yönetim yapısına

Detaylı

MÜŞTERİ İLİŞKİLERİ YÖNETİMİ (PZL208U)

MÜŞTERİ İLİŞKİLERİ YÖNETİMİ (PZL208U) DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. MÜŞTERİ İLİŞKİLERİ YÖNETİMİ (PZL208U)

Detaylı

SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ

SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENDÜSTRİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ http://muhendislik.sdu.edu.tr/endustri Ekim, 2012 Isparta SDÜ MF Endüstri Mühendisliği Bölümü 2012 2 ENDÜSTRİ MÜHENDİSLİĞİ

Detaylı

TÜBİTAK. Fatma BAŞAR. DergiPark Açık Dergi Sistemleri Eğitim Toplantısı 29 Mayıs 2014, Ankara

TÜBİTAK. Fatma BAŞAR. DergiPark Açık Dergi Sistemleri Eğitim Toplantısı 29 Mayıs 2014, Ankara Fatma BAŞAR DergiPark Açık Dergi Sistemleri Eğitim Toplantısı 29 Mayıs 2014, Ankara Türkiye Akademik Dergileri %90 ın üzerinde açık erişimli, Ortak bir platformda yer almıyorlar, Sadece bilenler kullanabiliyor,

Detaylı

MEHMET ŞİRİN DENETİM STANDARTLARI DAİRESİ BAŞKANI

MEHMET ŞİRİN DENETİM STANDARTLARI DAİRESİ BAŞKANI MEHMET ŞİRİN DENETİM STANDARTLARI DAİRESİ BAŞKANI Bağımsız Denetim Standartları 1. Kilit Terimlerin Belirlenmesi 2. Metnin Çevrilmesi 3. İlk Uzman Kontrolü 4. Çapraz Kontrol İkinci Uzman Kontrolü 5. Metnin

Detaylı

İşletmenize sınırsız fırsatlar sunar

İşletmenize sınırsız fırsatlar sunar İşletmenize sınırsız fırsatlar sunar İşletmenize Modern iş çözümleri, kurum içerisindeki insanların verimliliğini arttıracak yeni perspektifler sağlayarak onların tüm potansiyellerini kullanmalarına imkan

Detaylı

SİSTEM ANALİZİ VE TASARIMI. Sistem Analizi -Bilgi Sistemleri-

SİSTEM ANALİZİ VE TASARIMI. Sistem Analizi -Bilgi Sistemleri- SİSTEM ANALİZİ VE TASARIMI Sistem Analizi -Bilgi Sistemleri- Bilgi Sistemi Bilgi sistemi, karar vericiler için verileri işleyerek bilgi sağlayan çoğunlukla bilgisayara dayalı sistemlerdir. Bilgi sistemi

Detaylı

TEKNOLOJĠ PLANLAMASI. Başkent Üniversitesi

TEKNOLOJĠ PLANLAMASI. Başkent Üniversitesi TEKNOLOJĠ PLANLAMASI Başkent Üniversitesi ÖĞRENĠM KAZANIMLARI Bu dersi bitirdiğinizde; Teknoloji planlamasının ne olduğuna ilişkin bilgi edinecek, Teknoloji planlamasının amacını öğrenecek, Teknoloji planı

Detaylı

Bu çalışma insan kaynakları dersinde yapılan kariyer yönetimi konulu sunumun metin halidir.

Bu çalışma insan kaynakları dersinde yapılan kariyer yönetimi konulu sunumun metin halidir. Eğitişim Dergisi. Sayı: 16. Ağustos 2007 GİRİŞ Bu çalışma insan kaynakları dersinde yapılan kariyer yönetimi konulu sunumun metin halidir. KARİYER YÖNETİMİ 1 / 13 Kariyer, bireyin iş yaşantısındaki aktivite,

Detaylı

YÖK DOKÜMANTAYON MERKEZİ HİZMETLERİ

YÖK DOKÜMANTAYON MERKEZİ HİZMETLERİ TÜBİTAK-ULAKBİM CAHİT ARF BİLGİ MERKEZİ DANIŞMA HİZMETLERİ NDEKİ GELİŞMELER VE MAKALE FOTOKOPİ İSTEK SİSTEMİ Filiz YÜCEL Internet ve bilgi teknolojisindeki hızlı gelişmeler bilgi merkezlerinin verdiği

Detaylı

Electronic Letters on Science & Engineering 2(2) (2011) Available online at www.e-lse.org

Electronic Letters on Science & Engineering 2(2) (2011) Available online at www.e-lse.org Electronic Letters on Science & Engineering 2(2) (2011) Available online at www.e-lse.org ERP: Enterprise Resource Planning Ceyda Şahbazoğlu 1, Feyzullah Temurtaş 2,* 1 Sakarya Üniversitesi, Fen Bilimleri

Detaylı

MerSis. Bilgi Güvenliği Danışmanlık Hizmetleri

MerSis. Bilgi Güvenliği Danışmanlık Hizmetleri o MerSis Danışmanlık Hizmetleri Çalışanlarınız, tesisleriniz, üretim araçlarınız koruma altında! Bilgileriniz? danışmanlık hizmetlerimiz, en değerli varlıklarınız arasında yer alan bilgilerinizin gizliliğini,

Detaylı

SiSTEM ANALiZi ve TASARIMI

SiSTEM ANALiZi ve TASARIMI SiSTEM ANALiZi ve TASARIMI BIL3403 Öğ. Gör. ASLI BiROL abirol@kavram.edu.tr 01.10.2012 Dersin Amacı Bu ders ile öğrenci; edindiği mesleki bilgi birikimini kullanarak sektörde uygulanabilir bir projeyi

Detaylı

İş Zekâsı Sistemi Projesi

İş Zekâsı Sistemi Projesi BI İş Zekâsı Sistemi Projesi Ulaş Kula, Bilişim Ltd. Esinkap 5. Ar-Ge Proje Pazarı 31 Mayıs 2012 Bilişim Ltd. 1985 te kurulan Bilişim Ltd, Türkiye nin üstün başarıyla sonuçlanmış önemli projelerine imza

Detaylı

ULUSAL PNÖMOKONYOZ ÖNLEME EYLEM PLANI

ULUSAL PNÖMOKONYOZ ÖNLEME EYLEM PLANI ULUSAL PNÖMOKONYOZ ÖNLEME EYLEM PLANI 1. Sorunun öneminin saptanması Pnömokonyoz ülkemizde en sık görülen mesleki akciğer hastalıklarından biri olup, önlenebilir meslek hastalıklarının başında gelmektedir.

Detaylı

İzmit Meslek Yüksekokulu Muhasebe ve Vergi Uygulamaları Programı

İzmit Meslek Yüksekokulu Muhasebe ve Vergi Uygulamaları Programı İzmit Meslek Yüksekokulu Muhasebe ve ergi Uygulamaları Programı Listesi 1. YARIYIL Adı T L U 9905005 AIT105 Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi I Zorunlu Türkçe 2 0 0 2 2 9903309 YDB103 İngilizce I Zorunlu

Detaylı

Proje ve Portföy Yönetimi Araçlarının Seçimi ve Süreçlerin Tasarımı

Proje ve Portföy Yönetimi Araçlarının Seçimi ve Süreçlerin Tasarımı Proje ve Portföy Yönetimi Araçlarının Seçimi ve Süreçlerin Tasarımı Ancak etkin kullanılabilen bir proje ve portföy yönetim aracı proje ve program yönetimi sürecini destekleyebilir Proje ve program yönetimi,

Detaylı

BÖLÜM 2. Bilişim Sistemleri, İş Süreçleri ve İşbirliği. Doç. Dr. Serkan ADA

BÖLÜM 2. Bilişim Sistemleri, İş Süreçleri ve İşbirliği. Doç. Dr. Serkan ADA BÖLÜM 2 Bilişim Sistemleri, İş Süreçleri ve İşbirliği Doç. Dr. Serkan ADA İş Süreçleri - 1 İş süreçleri, bir ürün yada hizmet üretmek için gerekli olan faaliyetlerin bir derlemesidir. İşletme performansı

Detaylı

BIM Building Information Modeling Teknolojilerine Bakış. Tarcan Kiper Şubat 2012

BIM Building Information Modeling Teknolojilerine Bakış. Tarcan Kiper Şubat 2012 BIM Building Information Modeling Teknolojilerine Bakış Tarcan Kiper Şubat 2012 İçerik infotron Özgeçmiş Giriş BIM in Tanımı BIM Süreci BIM Kriterleri BIM in Getirileri infotron Kısa Özgeçmişi Tasarım,

Detaylı

Bilgisayar Mühendisliği Bölümü

Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Gebze Yüksek Teknoloji Enstitüsü Bilgisayar Mühendisliği Bölümü 1 Tanıtım Gösterisi Hazırlayan: Arş. Gör. Ahmet Cengizhan Dirican İçerik 1. 1. Üniversitemiz 2. 2. Bilgisayar Mühendisliği 3. 3. Bölümümüz

Detaylı

DERS PROFİLİ. Kuram+PÇ+Lab (saat/hafta) Dersin Adı Kodu Yarıyıl Dönem. Tedarik Zincir Yönetimi. Man 622 I I 3+0+0 3 7. Ders Tipi.

DERS PROFİLİ. Kuram+PÇ+Lab (saat/hafta) Dersin Adı Kodu Yarıyıl Dönem. Tedarik Zincir Yönetimi. Man 622 I I 3+0+0 3 7. Ders Tipi. DERS PROFİLİ Dersin Adı Kodu Yarıyıl Dönem Kuram+PÇ+Lab (saat/hafta) Kredi AKTS Tedarik Zincir Yönetimi Man 622 I I 3+0+0 3 7 Ön Koşul - Dersin Dili Ders Tipi İngilizce Zorunlu Dersin Okutmanı Dersin Asistanı

Detaylı

ANKARA ÜNİVERSİTESİ ÖĞRENCİ İŞLERİ DAİRE BAŞKANLIĞI

ANKARA ÜNİVERSİTESİ ÖĞRENCİ İŞLERİ DAİRE BAŞKANLIĞI Sıra Numarası Dersin ön koşulu var mı? *** Dersin önceki eğitim programında eşdeğer bir dersi var mı? **** Kuramsal Uygulama ve Laboratuvar TOPLAM SAAT Ulusal kredi AKTS Kredisi ANKARA ÜNİVERSİTESİ ANADAL

Detaylı

(Computer Integrated Manufacturing)

(Computer Integrated Manufacturing) 1 (Computer Integrated Manufacturing) 2 1 Bilgisayarlı Sayısal Kontrol; ekipman mekanizmaların hareketlerinin doğru ve hassas biçimde gerçekleştirilmesinde bilgisayarların kullanılması, programlama ile

Detaylı

Merkez Ofis : Up Hill Towers A1 B Blok No:146 TR- 34746 Ataşehir / Istanbul

Merkez Ofis : Up Hill Towers A1 B Blok No:146 TR- 34746 Ataşehir / Istanbul Merkez Ofis : Up Hill Towers A1 B Blok No:146 TR- 34746 Ataşehir / Istanbul 27.02.2011 1 Giriş Okosis San. Ve Tic. Ltd. Şirketi, otomasyon sektörü için yazılım ve donanım çözümleri üretmek, konusunda profesyonel

Detaylı

OTOMASYONDA ÇÖZÜM ORTAĞINIZ

OTOMASYONDA ÇÖZÜM ORTAĞINIZ OTOMASYONDA ÇÖZÜM ORTAĞINIZ NGT ENDÜSTRİYEL OTOMASYON PROJE VE TAAHHÜT NGT mühendislik olarak uzun yıllar otomasyon sektörüne hizmet eden deneyimli ve uzman kadromuzla, sahip olduğumuz bilgi birikim, uzmanlık

Detaylı

www.pwc.com.tr/tmas PwC Türkiye Muhasebe ve Mali İşler Yönetim Hizmetleri

www.pwc.com.tr/tmas PwC Türkiye Muhasebe ve Mali İşler Yönetim Hizmetleri www.pwc.com.tr/tmas PwC Türkiye Muhasebe ve Mali İşler Yönetim Hizmetleri Muhasebe ve Mali İşler Yönetim Hizmetleri Yaklaşımımız ve sunduğumuz hizmetler Süreçler Ayşe Bayrı Işım Şirket Ortağı Tel:+90 212

Detaylı

Performans Denetimi Hesap verebilirlik ve karar alma süreçlerinde iç denetimin artan katma değeri. 19 Ekim 2015 XIX.Türkiye İç Denetim Kongresi

Performans Denetimi Hesap verebilirlik ve karar alma süreçlerinde iç denetimin artan katma değeri. 19 Ekim 2015 XIX.Türkiye İç Denetim Kongresi Performans Denetimi Hesap verebilirlik ve karar alma süreçlerinde iç denetimin artan katma değeri 19 Ekim 2015 XIX.Türkiye İç Denetim Kongresi Place image here with reference to guidelines Serhat Akmeşe

Detaylı

SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ

SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENDÜSTRİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ http://muhendislik.sdu.edu.tr/endustri Ocak, 2014 Isparta SDÜ MF Endüstri Mühendisliği Bölümü 2006-2014 2 ENDÜSTRİ MÜHENDİSLİĞİ

Detaylı

2013/101 (Y) BTYK nın 25. Toplantısı. Üstün Yetenekli Bireyler Stratejisi nin İzlenmesi [2013/101] KARAR

2013/101 (Y) BTYK nın 25. Toplantısı. Üstün Yetenekli Bireyler Stratejisi nin İzlenmesi [2013/101] KARAR 2013/101 (Y) Üstün Yetenekli Bireyler Stratejisi nin İzlenmesi [2013/101] BTYK nın 2009/102 no.lu kararı kapsamında hazırlanan ve 25. toplantısında onaylanan Üstün Yetenekli Bireyler Stratejisi nin koordinasyonunun

Detaylı

T. C. KAMU İHALE KURUMU

T. C. KAMU İHALE KURUMU T. C. KAMU İHALE KURUMU Elektronik İhale Dairesi KALİTE YÖNETİM SİSTEMİ BT Strateji Yönetimi BT Hizmet Yönetim Politikası Sürüm No: 5.0 Yayın Tarihi: 14.07.2014 444 0 545 2012 Kamu İhale Kurumu Tüm hakları

Detaylı

DERS PROFİLİ. Kuram+PÇ+Lab (saat/hafta) Dersin Adı Kodu Yarıyıl Dönem. Rekabetçi Pazarlama Stratejileri. MAN524T Bahar 2 3 3 7. Dersin Dili.

DERS PROFİLİ. Kuram+PÇ+Lab (saat/hafta) Dersin Adı Kodu Yarıyıl Dönem. Rekabetçi Pazarlama Stratejileri. MAN524T Bahar 2 3 3 7. Dersin Dili. DERS PROFİLİ Dersin Adı Kodu Yarıyıl Dönem Kuram+PÇ+Lab (saat/hafta) Kredi AKTS Rekabetçi Pazarlama Stratejileri MAN524T Bahar 2 3 3 7 Ön Koşul - Dersin Dili Ders Tipi Dersin Okutmanı Dersin Asistanı Dersin

Detaylı

KOLAY & HER AÇIDAN VERİMLİ

KOLAY & HER AÇIDAN VERİMLİ C sınıfı ürünlerin tedariği KOLAY & HER AÇIDAN VERİMLİ www.simplesystem.com.tr C parçaları için B2B tedarik platformu 2 C sınıfı ürünlerin tedariği kolay hızlı & şeffaf 3 İkna eden gerçekler: B2B tedarik

Detaylı

MAKİNE MÜHENDİSİ. Bir makine mühendisi üç ana işlevi üstlenir; - Tasarlama - Üretim yönetimlerini geliştirme - Üretimi planlama ve uygulama

MAKİNE MÜHENDİSİ. Bir makine mühendisi üç ana işlevi üstlenir; - Tasarlama - Üretim yönetimlerini geliştirme - Üretimi planlama ve uygulama TANIM Her türlü mekanik sistemin, makinenin, makine elemanlarının belirli kriterler çerçevesinde tasarımını yapan, geliştiren, üretimini planlayan, üretim teknolojilerini geliştiren, sistemler arası ilişki

Detaylı

Akdeniz Üniversitesi

Akdeniz Üniversitesi F. Ders Tanıtım Formu Dersin Adı Öğretim Dili Bilgisayar II Türkçe Dersin Verildiği Düzey Ön Lisans ( ) Lisans (x) Yüksek Lisans( ) Eğitim Öğretim Sistemi Örgün Öğretim (x) Dersin Türü Zorunlu (x) Seçmeli

Detaylı

Bilgisayar Mühendisliği Bölümü

Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Gebze Yüksek Teknoloji Enstitüsü Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Tanıtım Gösterisi 1 İçerik 1. Üniversitemiz 2. Bilgisayar Mühendisliği 3. Bölümümüz 4. Son Sözler 2 Üniversitemiz 3 1. Teknoloji Enstitüsü

Detaylı

Akdeniz Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Bilgisayar Mühendisliği Bölüm Tanıtımı

Akdeniz Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Bilgisayar Mühendisliği Bölüm Tanıtımı Akdeniz Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Bilgisayar Mühendisliği Bölüm Tanıtımı cse@akdeniz.edu.tr Antalya, 2015 2 Özet Akdeniz Üniversitesi tanıtım filmi Neden Bilgisayar Mühendisliği Bilgisayar Mühendisi

Detaylı

Genel Katılıma Açık Eğitimlerimiz Başlıyor!

Genel Katılıma Açık Eğitimlerimiz Başlıyor! Genel Katılıma Açık Eğitimlerimiz Başlıyor! Mavi Akademi, bünyesinde barındırdığı yetki belgeleri ve alanında uzman akademisyenler, sektör tecrübesine sahip baş denetçiler ve uzmanlardan oluşan kadrosuyla

Detaylı

Adnan Menderes Üniversitesi FAKÜLTESİ SÖKE İŞLETME. BÖLÜMLER ULUSLARARASI TİCARET ve İŞLETMECİLİK YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ

Adnan Menderes Üniversitesi FAKÜLTESİ SÖKE İŞLETME. BÖLÜMLER ULUSLARARASI TİCARET ve İŞLETMECİLİK YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ Adnan Menderes Üniversitesi SÖKE İŞLETME FAKÜLTESİ BÖLÜMLER ULUSLARARASI TİCARET ve İŞLETMECİLİK YÖNETİM BİLİŞİM SİSTEMLERİ SÖKE İŞLETME FAKÜLTESİ ULUSLARARASI TİCARET VE İŞLETMECİLİK BÖLÜMÜ DERS PROGRAMI

Detaylı

MÜHENDİSLİK KARİYERİ Mühendislik Kariyeri Mezun olduktan sonra çalışmak için seçtiğiniz şirket ne olursa olsun genelde işe basit projelerle başlayacaksınız. Mühendis olmak için üniversitede 4 yıl harcamanıza

Detaylı

Türkiye Klinik Kalite Programı

Türkiye Klinik Kalite Programı Türkiye Klinik Kalite Programı 3 Mayıs 2013 Dr. Hüseyin ÖZBAY Amaç: Türkiye de klinik kalitenin izlenmesi ve değerlendirilmesine yönelik mevcut durum tespitinin yapılması ve klinik kalite ölçme ve değerlendirme

Detaylı

2013-2014 ACADEMIC YEAR CURRICULUM OF DEPARTMENT OF LOGISTICS MANAGEMENT FIRST SEMESTER

2013-2014 ACADEMIC YEAR CURRICULUM OF DEPARTMENT OF LOGISTICS MANAGEMENT FIRST SEMESTER 2013-2014 ACADEMIC YEAR CURRICULUM OF DEPARTMENT OF LOGISTICS MANAGEMENT FIRST SEMESTER ENG 102 Akademik Sunum Becerileri Academic Presentation Skills 2 2 3 6 HVI 101 Sivil Havacılığa Giriş Introduction

Detaylı

ERZİNCAN ÜNİVERSİTESİ. BİLGİ YÖNETİM SİSTEMİ Mevcut Durum Analiz ve Kapasite Geliştirme Projesi

ERZİNCAN ÜNİVERSİTESİ. BİLGİ YÖNETİM SİSTEMİ Mevcut Durum Analiz ve Kapasite Geliştirme Projesi ERZİNCAN ÜNİVERSİTESİ ÜST DÜZEY YÖNETİCİ SUNUMU BİLGİ YÖNETİM SİSTEMİ Mevcut Durum Analiz ve Kapasite Geliştirme Projesi Strateji Geliştirme Daire Başkanlığı OCAK 2009 1 Gündem Bilgi Yönetimi Yol Haritası

Detaylı

STRATEJİK PLAN, AMAÇ, HEDEF VE FAALİYET TABLOSU

STRATEJİK PLAN, AMAÇ, HEDEF VE FAALİYET TABLOSU FAKÜLTE/BÖLÜM ADI: STRATEJİK PLAN, AMAÇ, HEDEF VE FAALİYET TABLOSU Stj. Amaç No Hedef No Faaliyet No Performans no Stratejik Amaç / Hedef / Faaliyet Tanımı 2008 mevcut durum 2009 2010 2011 2012 2013 Faaliyet

Detaylı

ERZİNCAN ÜNİVERSİTESİ BİLGİ İŞLEM DAİRESİ BAŞKANLIĞI 2013 FAALİYET RAPORU

ERZİNCAN ÜNİVERSİTESİ BİLGİ İŞLEM DAİRESİ BAŞKANLIĞI 2013 FAALİYET RAPORU ERZİNCAN ÜNİVERSİTESİ BİLGİ İŞLEM DAİRESİ BAŞKANLIĞI 2013 FAALİYET RAPORU I.GENEL BİLGİLER A. Misyon ve Vizyon Misyon Teknolojik gelişmeleri yakından takip ederek uyumlu ve hızlı olarak kullanıcıların

Detaylı

BİLGİ İşletme 2013-2014

BİLGİ İşletme 2013-2014 BİLGİ İşletme 2013-2014 Sosyal Medya Uzmanı Yeni işletme dünyasından birkaç örnek Etik Ticaret Yöneticisi Yeşil Pazarlama Danışmanı Sürdürülebilir Proje Uzmanı Veri bilimcisi Uluslararası Raporlama Uzmanı

Detaylı

Kamu Bilişim Tedariğinde Standardlara ve İş Hedeflerine Uyumluluk

Kamu Bilişim Tedariğinde Standardlara ve İş Hedeflerine Uyumluluk Özgür Tüfekçi, Ürün Yöneticisi IBM Software, Rational ANKARA ozgurt@tr.ibm.com IBM Rational Bakış Açısı, Kamu Bilişim Tedariğinde Standardlara ve İş Hedeflerine Uyumluluk İçerik Yazılım Tedariğinde Zorluklar

Detaylı

BTB Proje Yönetimi ve Mühendislik Ltd. Şti.

BTB Proje Yönetimi ve Mühendislik Ltd. Şti. ŞİRKET SUNUMU SUNUM PLANI Hakkımızda BTB Ekibi ve Çözüm Ortakları Kalite Anlayışımız Faaliyet Alanlarımız Hizmetlerimiz Altyapılarımız Geliştirilen Birim ve Sistem Örnekleri İletişim Hakkımızda 2013 yılında

Detaylı

1 ÜRETİM VE ÜRETİM YÖNETİMİ

1 ÜRETİM VE ÜRETİM YÖNETİMİ İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ III Bölüm 1 ÜRETİM VE ÜRETİM YÖNETİMİ 13 1.1. Üretim, Üretim Yönetimi Kavramları ve Önemi 14 1.2. Üretim Yönetiminin Tarihisel Gelişimi 18 1.3. Üretim Yönetiminin Amaçları ve Fonksiyonları

Detaylı

Yapı Kredi Finansal Kiralama A. O. Ücretlendirme Politikası

Yapı Kredi Finansal Kiralama A. O. Ücretlendirme Politikası Yapı Kredi Finansal Kiralama A. O. Ücretlendirme Politikası Bu politika, Yapı Kredi Finansal Kiralama A.O. nın ( Şirket ) faaliyetlerinin kapsamı ve yapısı ile stratejileri, uzun vadeli hedefleri ve risk

Detaylı

ZORLUKLAR, FIRSATLAR VE STRATEJĐLER

ZORLUKLAR, FIRSATLAR VE STRATEJĐLER Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası FĐNANSAL EĞĐTĐM VE FĐNANSAL FARKINDALIK: ZORLUKLAR, FIRSATLAR VE STRATEJĐLER Durmuş YILMAZ Başkan Mart 2011 Đstanbul Sayın Bakanım, Saygıdeğer Katılımcılar, Değerli Konuklar

Detaylı

Yalova Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Enerji Sistemleri Mühendisliği Bölümü. Enerjinin Önemi? Enerji Sistemleri Mühendisi Kimdir?

Yalova Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Enerji Sistemleri Mühendisliği Bölümü. Enerjinin Önemi? Enerji Sistemleri Mühendisi Kimdir? Yalova Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Enerji Sistemleri Mühendisliği Bölümü Enerjinin Önemi? Enerji, ekonomik ve sosyal kalkınmanın temel unsurlarından biri olması yanısıra, yaşamın sürdürülebilmesi

Detaylı