iii çindekiler çindekiler Önsöz ÜN TE

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "iii çindekiler çindekiler Önsöz... 1. ÜN TE"

Transkript

1 çindekiler iii çindekiler Önsöz... xii Bitkisel Kaynakl Ham Maddelerin Kullan m nda Kalite, Etkinlik ve Güvenlik... 2 G R fi - TAR H ÖNCES NDE (TIBB ) B TK LER... 3 Paleontolojik Ça... 3 Milattan Önce (M.Ö )... 4 Milattan Sonra (M.S )... 5 DO AL HAZ NE KAYNA I OLARAK B TK LER... 6 B TK SEL KAYNAKLI HAM MADDE: TIBB VE AROMAT K B TK LER... 7 T bbi ve Aromatik Bitkilerin Özellikleri... 7 Farmakope ve Bitkisel Ürünler... 9 Türk Farmakopesi Standartlar Farmakope de Bitkisel Droglarda Kalite ile lgili Kriterler B TK SEL ÜRÜNLER N KULLANIMI ÖNCES NDE D KKAT ED LECEK HUSUSLAR Etkinlik Kalite Güvenilirlik ve Güvenlik Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar Yararlan lan nternet Adresleri Yararlan labilecek Di er Kaynaklar T bbi ve Aromatik Bitki ve Bitkisel Ürünlerin Kullan m nda Etik G R fi ET K NED R? Günlük Hayatta Etik B YOET K Biyolojik Çeflitlilik ve Çevre - Bitki Eti i TIBB AROMAT K B TK LER N KULLANIMINDA ET K T bbi ve Aromatik Bitkilerin Etik Üretimi T bbi ve Aromatik Bitkilerin Pazarlamas ve Ticaretinde Etik T bbi ve Aromatik Bitkilerin Etik ve Etik Olmayan Kullan m TIBB AROMAT K B TK LER N KULLANIMINDA SAKINCALI DURUMLAR Baz Uygulama ve Önlemler Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar Ek ÜN TE 2. ÜN TE

2 iv çindekiler 3. ÜN TE 4. ÜN TE Bitkisel Ham Maddelerin Kullan ma Haz rlanmas G R fi B TK SEL FARMASÖT K ÜRÜNLERDE GACP VE GMP T bbi Bitkilerde yi Tar m ve Toplama Uygulamlar (GACP) yi Üretim Uygulamalar (GMP) D ST LASYON VE EKSTRAKS YON YÖNTEMLER LE HAZIRLAMA Distilasyon Ekstraksiyon Perkolasyon Maserasyon nfüzyon ve Dekoksiyon Perkolasyon Haz rlanmas Ekstreler (Extracta) Bitkisel Droglar (Plantae Medicinales) Bitki Çaylar (Plantae ad ptisanam) Tentürler (Tinctura) Aromatik Sular FARMASÖT K fiek L HAL NE GET RME Çözeltiler fiuruplar Spiritler Eliksirler Posyonlar Yar Kat Preparatlar Merhemler Jeller Kremler Sabunlar Yak lar Kat Preparatlar Tozlar Granüleler Tabletler Kaplanm fl Tabletler Kapsüller (Capsulae gelatinae, Capsulae gelatinosae, Capsules gelatineuses, Gelules) Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar Bitkisel Hammadde ve Ürünlerin Kullan m nda Dikkat Edilecek Hususlar G R fi B TK SEL ÜRÜNLER NEDEN ZARARLIDIR? ÖNEML YAN ETK LER OLAN DO AL ETK N B LEfiENLER Aristoloik Asit Atropin... 82

3 çindekiler v β - Asaron Berberin Kalp Glikozitleri yot Lektinler Oksalatlar Pirolizidin Alkaloitleri Safrol Salisilatlar Siyanogenejtik Glikozitler Tanenler Tuyon ÖNEML YAN ETK LER OLAN B TK SEL DROGLAR Karsinojenik Reaksiyonlar Alkannae radix (Havaciva kökü) Senecio herba Eupatorii herba Rubia tinctorii radix (Boyac kökü) Rhamnus purshiana, Rhamni purshianae cortex (Cascara Sagrada). 90 Cocae folium Farfarae folium Euphorbia herba Kalp-Damar Sistemi Rahats zl klar Crataegi flos (Al ç çiçe i) Ephedra herba (Deniz Üzümü) Ginseng radix (Ginseng kökü) Liquiritiae radix (Meyan kökü) Gastrointestinal Rahats zl klar Eucalyptii folium (Ökaliptus yapra ) Eucalypti aetheroleum [Ökaliptus (uçucu) ya ] Elaterii fructus (Ac düvel, Ac dülek, Eflekh yar ) Bromelainum (Ananas suyundan elde edilen proteolitik enzim) Echinaceae purpureae herba (Ekinezya) Cimicifuga racemosae rhizoma (Black Cohosh) Rusci aculeati rhizoma (Kuzukula, Tavflan memesi) Taraxaci radix cum herba (Karahindiba ) Hippocastani semen (Atkestanesi tohumu) Menthae aetheroleum (Nane ya ) Sabal fructus (Sabal meyvas ) Urtica radix (Is rgan otu kökü) Curcumae longae rhizoma (Zerdaçal) Salicis cortex (Kavak kabu u) Hydrastis rhizoma Solunum Sistemi Rahats zl klar Strobili lupuli (fierbetçi otu) Sinir Sistemi Rahats zl klar Kava kava rhizoma Colae semen Mate Tanacetii flos (Gümüfldü me)

4 vi çindekiler Hyperici herba (Sar Kantaron, Binbirdelik otu) Salviae folium (Adaçay yapra ) Gentianae radix (Centiyan kökü) Üriner Sistem Rahats zl klar Frangulae cortex (Barut a ac kabu u) Sennae folium (Sinameki yapra ), Sennae acutifoliae fructus (Sinameki meyvas ) Lini semen (keten tohumu) Aloe (Sar sab r) Cardui mariae fructus (Devedikeni meyvas ) Juniperi fructus (Ard ç meyvas ) Genel Alerjik Reaksiyonlar Foeniculi fructus (Rezene meyvas ), Foeniculi aetheroleum (Rezene uçucu ya ) Asparagi rhizoma (Kuflkonmaz) Ginkgo biloba (Mabet a ac ) Pini aetheroleum (Çam ya ) Arnicae flos (Arnika) Helicis folium (Sarmafl k) Capsici fructus (K rm z biber) Agni casti fructus (Hay t meyvas ) Foenugraeci semen (Çörek otu) Allii sativi bulbus (Sar msak) Populi gemma (Karakavak tomurcu u) Angelicae radix (Melek otu kökü) Aurantii fructus (Portakal kabu u) Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar ÜN TE Zehirli, Narkotik ve Halusinojenik Bitkiler G R fi ZEH R VE ZEH R ETK S NED R? ZEH RLER N SINIFLANMASI TOKS K ETK T PLER SEKESTRASYON VE AKÜMÜLASYON TOKS K ETK MEKAN ZMALARI Yal n Toksik Etkiler Özel Toksik Etkiler mmün Reaksiyonlar ve Allerji Genetik Farkl l klara Ba l Reaksiyonlar ve diyosenkrazi Dayan ks zl k veya Afl r Duyarl k Reaksiyonlar Ba ml l k ve Yoksunluk Reaksiyonlar ZEH RL B TK LER BA IMLILIK VE BA IMLILIK TÜRLER BA IMLILIK OLUfiTURAN D ER B TK LER B TK LER N SU ST MAL B TK LERLE TEDAV VE ZEH RLENMELER Ç N SON SÖZLER Özet

5 çindekiler vii Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar T bbi ve Aromatik Bitkilerin Halk Aras nda Kullan m G R fi HALK ARASINDA B TK LER N KULLANIM ALANLARI G da Baharat Çay Yap m nda laç Boyar Madde Yakacak Silah Nazarl k ve Süs Eflyas Olarak Dekoratif ve Süs Bitkisi Olarak Büyü Parfümeri ve Kozmetik Sanayiinde Selüloz Sanayiinde Zararl lara Karfl Hayvan Yemi Olarak Mesken Yap m nda HALK ARASINDA B TK LER N KULLANIM fiek LLER Toz Hap Dekoksiyon nfüzyon HALK ARASINDA TEDAV AMAÇLI KULLANIMDA B TK LER N YER VE ÖNEM HALK LAÇLARI B TK SEL HALK LAÇLARI Anadolu da Halk Aras nda Uygulanan Tedavi fiekilleri Anadolu da Halk Hekimli i Uygulamalar HALK ARASINDAK TEDAV AMAÇLI KULLANILAN B TK LERE ÖRNEKLER Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar T bbi ve Aromatik Bitkilerin G da ve Baharat Olarak Kullan m G R fi VE TAR HÇE B TK LER N GIDA VE BAHARAT OLARAK KULANIMINDA YER VE ÖNEM B TK LER N GIDA OLARAK KULLANIM fiek LLER VE ÖRNEKLER Çi Olarak Yenenler Özel Bir fllemden Sonra Kullan lan Bitkiler Piflirildikten Sonra Yenenler ÜN TE 7. ÜN TE

6 viii çindekiler Kavrularak Kullan lan Bitkiler Turflu Veya Salamuras Yap larak Yenenler Baz G dalara Kat larak Yenen Bitkiler Pekmez Haz rlanmas nda Kullan lanlar Reçel Yap m nda Kullan lan Bitkiler Kurutulduktan Sonra Kullan lan Bitkiler BAHARAT OLARAK KULLANILAN B TK LER Baharat Nedir? Köri Köfte Baharat Çin Baharat Berbere Tavuk Baharat Baharat Olarak Kullan lan Bitkiler Kekik (Thymus, Origanum, Satureja, Thymbra, Coridotyhmus Türleri) Nane (Mentha Türleri) Biberiye (Rosmarinus officinalis) O ulotu (Melissa officinalis) Fesle en, Reyhan (Ocimum basilicum) Kimyon (Cuminum cyminum) Frenk Kimyonu (Carum carvi) Rezene (Foeniculum vulgare) Kiflnifl (Coriandrum sativum) Anason (Pimpinella anisum) Dereotu (Anethum graveolens) Maydanoz (Petroselinum crispum) Roka (Eruca sativa) Çörek Otu (Nigella sativa) Safran (Crocus sativus) Sumak (Rhus coriaria) Karabiber (Piper nigrum) Çemen Otu (Trigonella foenum-graecum) Zencefil (Zingiber officinale) Karanfil (Eugenia caryophyllata) K rm z biber (Capsicum annuum) Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar Yararlan lan nternet Adresleri ÜN TE Bitkisel Çaylar G R fi B TK SEL ÇAYLAR B TK SEL ÇAYLAR Ç N UYGUN B TK TEM N Bitkisel Çay Droglar n n Depolanma ve Paketlenmesi Bitkisel Droglar n Depoland ve Sakland Kaplar n Özellikleri Bitkisel Droglar Üzerinde Yap lan Kalite Kontrol Testleri Bitkisel Droglarda Kontaminasyon

7 çindekiler ix Mikrobiyal Kirlenme A r Metal kirlili i Bitki Koruma Ürünleriyle Oluflan Kirlenme Radyoaktif Maddelerle Kirlenme B TK SEL ÇAY ÇEfi TLER Mono Çaylar Kar fl m Çaylar Paket Çaylar Poflet Çaylar Çözünür (Instant) Çaylar Püskürterek Kurutulmufl (spray-dried) Çaylar Granüle Çaylar B TK SEL ÇAY HAZIRLAMA Drog /S v Oran Drogun Ö ütme Derecesi Bitkisel Çay Haz rlama Yöntemleri B TK SEL ÇAYLARIN KULLANILDI I RAHATSIZLIKLAR Grip ve So uk Alg nl nda Ba fl kl k Sistemi Rahats zl klar nda Gastrointestinal Sistem Bozukluklar nda Safra Kesesi Rahats zl klar nda Psikolojik Rahats zl klarda Böbrek ve Mesane Rahats zl klar nda Kad n Hastal klar nda Zay flama Çaylar BAZI FARMAKOPELERDE VE STANDART RUHSATLARDA YER ALAN KARIfiIM ÇAY REÇETELER Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar Tamamlay c Tedavi Sistemleri ve Kullan lan Bitkiler G R fi TAMAMLAYICI TEDAV S STEMLER NDE B TK LER N YER VE ÖNEM GELENEKSEL Ç N TEDAV S STEM Akupunktur YUNAN TEDAV S STEM AYURVEDA HOMEOPAT AROMATERAP F TOTERAP Özet Kendimizi S nayal m Okuma Parças Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar ÜN TE

8 x çindekiler 10. ÜN TE 11. ÜN TE T bbi Bitkilerin Farkl Hastal klarda Kullan m G R fi DO AL ÇEVRE VE YAfiAM-HASTALIK L fik S DO AL ÇEVRE VE HASTALIK LAÇ L fik S F TOTERAP NED R? B TK SEL ÜRÜNLER LE TEDAV B TK SEL ÜRÜNLER LE TEDAV ED LEB LEN HASTALIKLAR Sinir Sistemi Hastal klar nda Bitkisel Ürünlerin Kullan m Duyu Sistemi Hastal klar nda Bitkilerin Kullan m Hareket Sistemi Hastal klar nda Bitkilerin Kullan m Sindirim Sistemi Hastal klar nda Bitkilerin Kullan m Dolafl m Sistemi ve Kan Hastal klar nda Bitkilerin Kullan m Solunum Sistemi Hastal klar nda Bitkilerin Kullan m Boflalt m Sistemi Hastal klar nda Bitkilerin Kullan m Metabolizma ve Endokrin Sistem Hastal klar nda Bitkilerin Kullan m Üreme Sistemi ile lgili Bitkilerin Kullan m Deri Hastal klar nda Bitkisel Ürünlerin Kullan m Enfeksiyon ve Ba fl kl k Sistemi Hastal klar nda Bitkisel Ürünlerin Kullan m Kanser Hastal klar nda Bitkisel Ürünlerin Kullan m B TK SEL ÜRÜNLER N KULLANIMINA L fik N SON SÖZLER Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar Kiflisel Bak m Ürünlerinde Kullan lan T bbi ve Aromatik Bitkiler G R fi K fi SEL BAKIM ÜRÜNLER K fi SEL BAKIM ÜRÜNLER NDE KULLANILAN B TK LER N GÜVENL B TK LER N K fi SEL BAKIM ÜRÜNLER NDE KULLANIMI Aromaterapi Ayurvedik Cilt Bak m Bal ile Cilt Bak m Jojoba Ya ile Cilt Bak m Shea Ya ile Cilt Bak m Bitkisel Antioksidan Maddeler Bitkisel Ya lar Di er Bitkisel Cilt Bak m Madde ve Ürünleri SONUÇ Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar S ra Sizde Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar

9 çindekiler xi T bbi ve Aromatik Bitkilerin Tar m ve Hayvanc l k Alanlar nda Kullan m G R fi TARIM VE HAYVANCILIK TIBB VE AROMAT K B TK LER N TARIM ALANINDA KULLANIMI TARIMDA KULLANILAN B TK SEL ÜRÜNLERE ÖRNEKLER TIBB VE AROMAT K B TK LER N HAYVANCILIKTA KULLANIMI HAYVANCILIKTA KULLANILAN B TK LERE ÖRNEKLER Özet Kendimizi S nayal m Kendimizi S nayal m Yan t Anahtar Yararlan lan ve Baflvurulabilecek Kaynaklar Yararlan lan nternet Kaynaklar ÜN TE Sözlük

10 xii Önsöz Önsöz Do al kaynaklar n tedavi amac yla kullan lmas insanl k tarihi kadar eskidir. nsano lu bitkilerin kök, yaprak, çiçek, meyve gibi çeflitli k s mlar n n tedavi edici etkileri oldu unu deneme-yan lma yöntemi ile veya tesadüfler sonucu ö renmifltir. Bitkiler o dönemlerde de, gelifli güzel de il, dönemin flifac lar n n önerilerine göre kullan l yordu. Daha sonra bitkilerin kimyasal yap s ayd nlat lm fl ve içerdikleri etkili maddeler saf olarak izole edilmifl, böylece saf ve standart ilaç kavram n n temelleri at lm flt r. Bunun en güzel örne i, sö ütten Salisilik Asit in izole edilmesi ve yap s n n ayd nlat lmas d r Y l nda bu bileflikten basit bir kimyasal ifllemle sentetik olarak elde edilen Aspirin (Asetil salisilk asit) insanl n yarar na sunulmufltur. Morfin, kodein, kinin, rezerpin gibi maddeler bitkilerden izole edilen ilk bilefliklerdir. Do al kaynaklardan elde edilen bu model bileflikler yap s ayd nlat ld ktan sonra, üzerinde çeflitli kimyasal grup de ifliklikleri yap larak daha aktif ve daha az yan etkili sentetik türevler gelifltirilmifltir. Eczac l k Fakültelerinin Farmakognozi Anabilim Dallar do al kaynaklardan yeni bilefliklerin izolasyonu ve yap ayd nlatmas, Farmasötik Kimya Anabilim Dallar bu bilefliklerin sentetik yollarla elde edilmesi ve türevlendirilmesi, Farmasötik Teknoloji Anabilim Dallar ise bu bitkisel ürünlerin ve sentetik ilaç etken maddelerinin uygun dozaj flekline getirilmesini sa layan bilim dallar d r. Ancak bilimsel yollarla standardize edilerek ve farmasötik dozaj flekline getirilerek haz rlanan ürünler tedavide güvenle kullan labilen ilaçlar haline gelebilirler. Son y llarda t bbi ve aromatik bitkiler konusunda bilimsel temelden yoksun popüler bir gündem yarat lmaktad r. Görsel ve yaz l bas nda, bu popüler gündemi haks z ç kar sa lamak amac yla kullanan kifli ve kurulufllar, insanlar n sa l k konusundaki hassasiyetinden de yararlanarak, etik ve bilimsel olmayan yay nlar yapmaktad rlar. Yap s ve güvenilirli i ispatlanmam fl çeflitli bitki veya bitki kar fl mlar n, hastal klar n tedavisine önererek, insanlar rasyonel tedavi seçeneklerinden uzaklaflt r p ciddi sa l k sorunlar na neden olmaktad rlar. Bitkisel ürünlerin kullan l fl yla ilgili olarak do al maddeler oldu u için hiç bir zararl etkileri yoktur gibi bir yanl fl görüfl toplumumuzda hakimdir. Eczaneler d fl nda çeflitli marketlerde sat lan, g da deste i olarak isimlendirilen bu ürünlerin bir k sm n n ciddi yan etkiler yapt, hatta ölümlere neden oldu u bilinmektedir. Bu arada, gerekli bilimsel flartlar sa lamamas nedeniyle, Sa l k Bakanl ndan ruhsat alamam fl bitkisel içeri e sahip olan bu ürünler, g da deste i kapsam nda Tar m Bakanl ndan ruhsatland r larak kendilerine bir ç k fl yolu bulabilmifllerdir. Bu üzerinde tart fl lmas gereken önemli bir sorundur. Bitkisel ürünler için do ald r zarars zd r veya faydas olmasa dahi, en az ndan zarar olmaz ifadeleri tam olarak gerçe i yans tmamaktad r. Bilimsel olarak haz rlanmayan hiçbir ürün güvenilir de ildir.

11 Önsöz xiii Bitkisel ilac n elde edildi i bitkinin yetiflti i yer, mevsim koflullar, bitki k s mlar n n toplanma zaman gibi çok çeflitli faktörler, içindeki etken maddenin miktar n ve dolay s yla etkinli ini de ifltirebilmektedir. Kullan lacak bitkilerin standart miktarda etken madde içermeleri gerekmektedir. Herhangi bir yerden toplanan bitki ayn cins ve tür olsa dahi, içeri indeki etken madde miktar farkl olabilece inden doz ayarlamas mümkün olamayacak ve amac na uygun bir tedavi yap lamayacakt r. Kurutma, paketleme, haz rlama ve depolama ifllemlerinin standardize edilmesi son derece önemlidir. Farmakopeler ve monograf kitaplar bitki ve bu bitkilerden elde edilen ürünlerin standardizasyonu amac yla haz rlanm fl bilimsel kaynaklard r. Ayr ca bu standardizasyon, GAP (Good Agricultural Practice, yi Tar m Uygulamalar ) ve GMP (Good Manufacturing Practice, yi malat Uygulamalar ) gibi uluslar aras kurallara uyularak güvence alt na al nmaktad r. 12 üniteden oluflan ve T bbi ve Aromatik Bitkilerle ilgili k sa, kapsaml, görsel ve aç klay c bilimsel bilgiler verilen bu kitab n haz rlanmas, uzun bir planlama ve organizasyon sonucu profesyonel bir ekip taraf nca gerçeklefltirilmifltir. Bu süreçte her türlü imkan sa layan Say n Rektörümüze, Prof. Dr. Ayd n Ziya Özgür e, ünite yazarlar na, tasar m birimine ve tüm eme i geçenlere sonsuz teflekkürlerimi sunar m. Editör Doç.Dr. Lütfi GENÇ

12 1TIBB VE AROMAT K B TK LER N KULLANIM ALANLARI VE ET Amaçlar m z Bu üniteyi tamamlad ktan sonra; Bitkisel kaynakl ham maddelerin tarihsel geliflimini de erlendirebilecek, Bitkisel kaynakl ham maddeleri tan mlayabilecek, Bitkisel kaynakl ham maddelerinden elde edilen ürünleri (droglar ) karfl laflt rabilecek, Bitkisel kaynakl ham maddeler ile t bbi ve aromatik bitkilerin kalitelerini Farmakopelere göre s n fland r p yorumlayabilecek, Bitkisel kaynakl ham maddeler ile t bbi ve aromatik bitkilerin kullan mlar n ve güvenli ini aç klayabileceksiniz. Anahtar Kavramlar Bitkisel ham maddeler T bbi ve aromatik bitkiler Drog Farmakope Kalite Etkinlik Güvenlik ve güvenilirlik çerik Haritas T bbi ve Aromatik Bitkilerin Kullan m Alanlar ve Eti i Bitkisel Kaynakl Ham Maddelerin Kullan m nda Kalite, Etkinlik ve Güvenlik G R fi - TAR H ÖNCES NDE (TIBB ) B TK LER DO AL HAZ NE OLARAK B TK LER B TK SEL KAYNAKLI HAM MADDE: TIBB VE AROMAT K B TK LER B TK SEL ÜRÜNLER N KULLANIMI ÖNCES NDE D KKAT ED LECEK HUSUSLAR

13 Bitkisel Kaynakl Ham Maddelerin Kullan m nda Kalite, Etkinlik ve Güvenlik G R fi - TAR H ÖNCES NDE (TIBB ) B TK LER Paleontolojik Ça Bitkilerin kullan m insanl k tarihi kadar eskidir. Ancak, çok eski dönemlere ait kay tlar ve belgeler olmad için etnobotanik (daha spesifik olarak arkeo-botanik veya paleo-botanik) çal flmalar ve arkeolojik bulgularla, ayr ca ça m zdaki ilkel toplum ve topluluklar n davran fl ve uygulamalar do rultusunda bitkilerin kullan m ile ilgili sadece tahminler yap lmaktad r. Önceleri sadece g da olarak kullan lan bitkiler, daha sonra içgüdüsel, deneme yan lma yoluyla veya etraftaki hayvanlar n davran fllar gözlemlenerek, zaman içinde insanlar taraf ndan daha farkl flekillerde de erlendirilmeye bafllanm flt r. nsanlar, do adan kazan lan bilgi ve tecrübelerle, nesilden nesile aktar lan bilgilerle faydal bitkilerden çeflitli flekillerde yararlanm flt r: G da, içecek, tatland r c, korucuyu, yem, boya, kozmetik, tütsü, adak, yakacak, bar nma ve izolasyon malzemesi gibi... nsanlar ayr ca çok çeflitli kullan m- DÜfiÜNEL M lar yan nda t bbi amaçlarla, yani ilaç olarak günümüze dek bitkilerden faydalanm flt r ve faydalanmaya halen devam SORU etmektedir. DÜfiÜNEL M SORU Hayvanlar t bbi bitki kullan yor! Maymunlar hastaland klar nda etraflar ndaki D KKAT çeflitli bitkileri aray p bulur ve kullan rlar (fiekil 1.1). Koyunlar n yaraland klar nda civan perçemi- D KKAT ni (Achillea millefolium L.) daha çok tükettikleri gözlenmifltir; bitkinin ayr ca sindirim faaliyetlerine de katk da bulundu u bilinmektedir. Benzer flekilde mide barsak sorunlar nda kedi ve köpekler otcul olmamalar na ra men çim ve benzeri yeflil bitkileri yerler. AMAÇLARIMIZ AMAÇLARIMIZ. K T A P K T A P TELEV ZYON TELEV ZYON NTERNET NTERNET

14 4 T bbi ve Aromatik Bitkilerin Kullan m Alanlar ve Eti i fiekil 1.1 Do al ortam nda t bbi bitki kullanan bir maymun. (http://www.action bioscience.org/biodi versity/figures/plotki n2.jpg) Milattan Önce (M.Ö ) Günümüze dek, keflfedilmifl en eski bulgular aras nda M.Ö y llar na ait, Anadolu ve Mezopotamya topraklar ndaki fianidar Ma ras nda bulunan Neanderthal iskeletleri ve çeflitli bitkilere ait polenler vard r. Fransa da Chauvet Ma ras nda ve baflka ma aralarda, yaklafl k M.Ö y llar na dayanan, Paleolitik Ça dönemi arkeolojik bulgular ve kal nt lar aras nda günümüzde de kullan lan baz t bbi bitkilere ait fosil kal nt lar bulunmufltur. Yine arkeolojik çal flmalar sonucunda M.Ö de, ilk tar msal faaliyetlere dair arkeo-botanik kan tlar tespit edilmifltir. M.Ö y llar nda yaflam fl olan ve çok iyi koflullarda korunmufl olarak bulunan Buz adam Ötzi 90 l y llarda tesadüfen Avusturya Alpleri nde keflfedilmifl ve bak r ça dönemine ait önemli bilgiler vermifltir. Yan nda bulunan bitkilerden baz lar n n koruyucu ve t bbi amaçlarla kullan ld düflünülmektedir. Tarih boyunca insanlar büyücü, flaman, otac, hekim, herbalist, aktar gibi bitki uzmanlar olarak çeflitli flekillerde t bbi ve aromatik bitkilerden yararlanmas n bilmifllerdir. Günümüzde halen bu gelenek ve kültürlerine ba l olan ve bunlar devam ettiren toplumlar mevcuttur. Bitkilerin tedavi SIRA amac yla S ZDE kullan ld yerleri ve yöreleri irdeleyiniz! 1 Bitkilerin kullan mlar ile ilgili ilk yaz l metinler aras nda M.Ö y llar civar nda DÜfiÜNEL M Sümerler in çivi yaz s yla kil tabletlere iflledikleri tar msal ve t bbi re- DÜfiÜNEL M çete bilgileri say labilir. Geleneksel Çin tebabetinin kökenlerinin dayand iddia SORU edilen, M.Ö. SORU y llar nda yaflam fl efsanevi Çin imparatoru Shennong a ait t bbi bitki ve tar m ile ilgili bilgiler daha sonraki yüz y llarda kaleme al n p günümüze ulaflt r lm flt r. M.Ö lü y llarda Babil kral Hammurabi, içinde t bbi ve D KKAT D KKAT aromatik bitkiler ve sa l kla ilgili kanunlar n da (kodeks) bulundu u bir yaz t büyük bir an t tafla iflleterek sonsuzlaflt rm flt r. Yaklafl k M.Ö y llar nda yaz ld - düflünülen SIRA ve S ZDE en az y l öncesinin bilgilerini içerdi i tahmin edilen Ebers papirüsleri ise, günümüze ulaflan t bbi ve aromatik bitkiler ile ilgili en eski ve önemli yaz l kaynaklardand r. Ayn flekilde Hindistan da, binlerce y ll k t bbi ve AMAÇLARIMIZ aromatik bitki AMAÇLARIMIZ kullan mlar yla ilgili geleneklere dayal ve Ayurveda ö retisini içeren Charaka Samhita ve Sushruta Samhita adl eserlerin yaklafl k M.Ö. 100 y llar n- K T A P K T A P TELEV ZYON TELEV ZYON

15 1. Ünite - Bitkisel Kaynakl Ham Maddelerin Kullan m nda Kalite, Etkinlik ve Güvenlik 5 da kaleme al nmas na karfl l k kökeninin M.Ö y l na dayand san lmaktad r. Helenistik dönemde, hekimli in de piri olarak kabul edilen Hipokrat (M.Ö ) t bbi bitkiler ile ilgili bilgiler ve yaz l eserler b rakm flt r. Aristoteles (M.Ö ) ve ö rencisi Theophrastus (M.Ö ) un günümüzdeki bitki sistemati ine önemli katk lar olmufl, bitkilerin s n fland r lmas ile ilgili çok say da eser kaleme alm fllard r. Milattan Sonra (M.S ) Önceleri Roma mparatorlu u nda, Milad n bafllang ç ile Bizans ta, Arap (di er ad yla Unani veya Yunani) ve Osmanl medeniyetleri dönemlerinde ayr ca Orta Ça Avrupa s nda (örne in manast rlarda) t bbi ve aromatik bitkiler araflt r lm fl, kullan lm fl ve zaman zaman yaz l kaynaklara aktar lm flt r. Adana, Kozan yak nlar nda Anavarza da dünyaya gelen Pedanius Dioskorides (M.S ) taraf ndan derlenen t bbi ve aromatik bitki kullan mlar n içeren de Materia Medica daha sonra yüz y llarca baflka eserlere de önemli bir kaynak olmufltur (fiekil 1.2). Pliny, Mitridat, Bergamal Galen (di er ad yla; eczac l n piri Galenus), Dinaveri, El-Biruni, bni-sina (Avrupa da bilinen ismi ile Avicenna), Paracelsus, Gegrard, Parkinson, Sertürner, Pelletier gibi çok say da de erli araflt r c lar t bbi ve aromatik bitkilerle ilgili önemli çal flmalar ve eserler b rakm fllard r. fiekil 1.2 Dioskorides in de Materia Medica adl eseri (Vienna Dioscorides, De Materia Medica, 512). (http://www.hsl.virg inia.edu/historical/ rare_books/herbalis m/assets/materia_m edica.jpg) pek ve baharat yollar (fiekil 1.3) sosyal hayat ile birlikte öncelikle Asya ve Avrupa da t bbi ve aromatik bitkilerin tar m n, teknolojisini, nakliyesini, ticaretini ve kullan m n as rlarca etkilemifltir.

16 6 T bbi ve Aromatik Bitkilerin Kullan m Alanlar ve Eti i fiekil 1.3 Tarih boyunca baharat yolu ve ipek yollar. Bitkisel kaynakl ham maddeler as rlarca do adan yabani olarak temin edilmifltir. Çok az bir k sm g da amaçl olarak kültüre al n p tar m gerçeklefltirilmifltir. Say lar daha da az olan ancak genelde ticari de eri yüksek olan baharat bitkilerinin tar m yap lm flt r. T bbi amaçlarla kullan lan bitkilerin tar m ise daha çok 19. yüzy ldan sonra gerçekleflmifltir. Günümüzde de genelde t bbi bitkilerin tar m, üretimi (daha çok Uzakdo u ve Güney Amerika), standardizasyonu, amblajlanmas ve pazarlanmas (Avrupa ve Amerika) ayr ülkelerde gerçekleflmektedir ekonomik faaliyetler aç s ndan önemli ticari boyutlara ulaflm flt r. DO AL HAZ NE KAYNA I OLARAK B TK LER Ço unlu u tropiklerde olmak üzere, dünyada yaklafl k çiçekli bitki oldu u tahmin edilmektedir. Ayr ca her y l yeni bitki türü keflfedilmektedir. Anadolu üç farkl eko-co rafik bölge ile - ismen; Avrupa-Sibirya, Akdeniz ve ran-turan bölgeleri - biyoçeflitlilik aç s ndan flansl bir bölge olup floras nda civar nda bitki türünü bar nd rmaktad r. Daha önemlisi, Türkiye de yetiflen yaklafl k bitki türünün endemik olmas d r. Günümüzde dünyada genelinde tedavide kullan lan bitkilerin say s den fazla oldu u tahmin edilirken, ülkemizde bu say yaklafl k civar ndad r. Dünyada tar m yap lan bitki say s yaklafl k olarak tahmin edilirken bu rakam n içinde en fazla t bbi ve aromatik bitki oldu u düflünülmektedir. T bbi bitkiler ile ilgili resmi kay tlar n ve istatistiklerin çok sa l kl olmad göz önünde bulundurularak, dünya pazar nda y lda yaklafl k ton bitki tüketilirken sadece Avurapa da bu miktar n ton oldu u san lmaktad r. statistiksel ve ticari verilere göre, tezgah üstü pazarda 2004 y l nda 120 den fazla ülkeye dünya çap nda en az 10 milyar Avro hacminde önemli ekonomik girdi sa lanm flt r. Daha önce de belirtildi i üzere, di er önemli bir husus, bu ham maddelerin genelde do adan rastgele toplamak suretiyle tedarik edilmekte oldu u gerçe idir. Bu tür bilinçsiz uygulamalar ile çevre ve bitki çeflitlili i tehdit alt nda olup, birçok canl ve bitki türünün bu flekilde yok oldu u rapor edilmektedir. Günümüzün di er bir gerçe i de; halen daha birçok 3. Dünya ülkesinin modern t p ve sa l k olanaklar ndan yoksun olmas d r. Hastal k durumlar nda, tedavide kullanmak üzere ulaflabildi i ilk ve belki de tek kaynak, çevresindeki do ada yetiflen bitkilerdir. Dünya Sa l k Örgütü (WHO) verilerine göre, özellikle az geliflmifl ülkelerde dünya nüfusunun yaklafl k %80 i, tedavi için t bbi bitkilere muhtaçt r. Çin ve Hindistan gibi Asya ülkelerinin nüfus kalabal kl ve ço unlu unun yoksullu u, yüz y llarca t bbi ve aromatik bitkilerin kullan ld geleneksel tedavi sistemlerinin yayg n, ayn zamanda ekonomik bir flekilde ifller ve etkin olmas n sa lam flt r. Ayr ca, do ada yabani olarak yetiflen bu bitkiler yerliler taraf nca toplan p sat l r bu flekilde önemli bir ekonomik gelir elde edilir.

17 DÜfiÜNEL M DÜfiÜNEL M 1. Ünite - Bitkisel Kaynakl Ham Maddelerin Kullan m nda Kalite, Etkinlik ve Güvenlik SORU SORU 7 Modern sa l k hizmetlerinde teflhis ve tedavi hekim ve eczac denetiminde D KKATyap lmal d r. T bbi bitkiler ilaçlara, fitoterapi de modern tedaviye alternatif de ildir! B TK SEL KAYNAKLI HAM MADDE: TIBB VE AROMAT K B TK LER T bbi ve Aromatik Bitkilerin Özellikleri T bbi ve aromatik bitkiler, ilaç ve g da/g da katk maddesi aras nda geçifllere sahip bitkilerdir. T bbi bitkiler genellikle belirli rahats zl k ve hastal klar n K T A önlenmesinde, tedavisinde ve ilaç yap m nda kullan l rken aromatik bitkiler daha çok koku P ve tat (= aroma) özelliklerine sahip olmalar dan dolay çeflni ve g da veya içeceklerde katk olarak kullan l r. Hem koku ve tat özellikleri olan, TELEV ZYON ayr ca tedavi özellikerinden dolay ilaç olarak kullan lan bitkilere t bbi ve aromatik bitkiler denilmektedir. Bitkinin kokusu, genelde sahip oldu u uçucu bilefliklerden (uçucu ya ) kaynaklanmaktad r. Aromatik bitkilerden, genelde distilasyon ile elde edilen uçucu ya lar, koku ve tat özelliklerinden baflka kozmetik ve parfümeride yayg n ola- NTERNET rak kullan l r. Örne in, kültürü de yap lan pelin otu (Artemisia absinthium L.) antiparaziter ilaç olarak kullan m yan nda özel tat ve kokusundan dolay ayr ca absint, vermut gibi alkollü içkilerin üretiminde kullan l r (bkz. fiekil 1.4). D KKAT AMAÇLARIMIZ AMAÇLARIMIZ K T A P TELEV ZYON fiekil 1.4 NTERNET Eski ça lardan beri bilinen t bbi ve aromatik bitki: Artemisia absinthium L. (Vienna Dioscorides, De Materia Medica, 512). (http://www.hsl.virgi nia.edu/historical/ra re_books/herbalism/a ssets/apsynthion.jpg) Baharat nedir? Örnek veriniz. Bu ünite kapsam nda, t bbi ve aromatik bitkiler (TAB) tedavi amaçl kullan mlar ve ham madde kaynaklar na özgü özellikleri aç s ndan de erlendirilecektir. Ta- DÜfiÜNEL M SORU DÜfiÜNEL M SORU D KKAT D KKAT

18 8 T bbi ve Aromatik Bitkilerin Kullan m Alanlar ve Eti i rihsel geliflim SIRA içinde S ZDE çok say da bitkinin çeflitli biyolojik aktivitelerinden dolay tedavide ve ilaç olarak kullan lm fl olmas, bu uygulamalar n rasyonel ve do ru uygulamalar oldu unu göstermez! DÜfiÜNEL M DÜfiÜNEL M K saca ilaç, belirli standartlar olan, do al veya sentetik, özel bir madde / maddeler karfl m d r. SORU Dünya Sa l k SORU Drog: laç yap lmas nda Örgütü ne göre ilaç; fizyolojik sistemleri veya patolojik durumlar, alan n yarar için de ifltirmek veya incelemek amac yla kullan lan veya kullan - kullan lan do al organik, inorganik veya sentetik m öngörülen bir madde veya üründür. T pta kullan lan ve biyolojik etkinli i olan kökenli, D KKAT tedavi özelli i olan D KKAT bütün ham maddelere saf bir kimyasal madde ya da ona eflde er olan bitkisel veya hayvansal kaynakl, verilen genel isimdir. Ancak standart miktarda aktif madde içeren bir kar fl md r. Eczac l k Bilimlerinde Farmakolojinin ve Farmakognozinin konusu içinde geçen droglar, genel anlamda tedavi daha SIRA çok S ZDE bitkisel kaynakl ham maddeler veya bitkilerin ilaç olarak amac yla kullan lan her türlü do al ve sentetik maddeyi ifade eder. Baflka bir ifade kullan lan k sm drog AMAÇLARIMIZ olarak tan mlan r. ile ilaç, bir veya birkaç dro u içeren, hastaya en yararl olacak flekilde uygulanabilecek, tedavi edici dozlar içinde toksik olmayan etkin madde veya AMAÇLARIMIZ maddelerdir. K T A P TELEV ZYON laçla ilgili daha K Tfazla A P bilgiye AÖF Farmakoloji önlisans ders kitab ndan, ayr ca O uz Kayaalp, Farmakoloji kitab ndan ulaflabilirsiniz. Örnek TELEV ZYON olarak bitkilerde drog olarak kullan lan k s m veya ürünler Tablo 1.1 de s - ralanm flt r. Tablo 1.1 Drog NTERNET olarak kullan lan bitkisel ham maddeler ve ürünlere örnekler. Drog (Latince) NTERNET Aetheroleum Amylum Balsamum Carbo Cera Extracta Extracta fluida Extracta sicca Extracta spissa Gallae Gummi Gummi resina Latex Oleoresina Oleum Oleum virginale Pix Plantae ad ptisanam Plantae medicinalis Plantae medicinalis preparatore Resina Succus Tinctura Türkçe Uçucu ya Niflasta Balsam Kömür - karbon Mum Ekstre S v ekstre Kuru ekstre Yumuflak ekstre Maz Zamk Reçineli zamk Lateks - eksudat Ya l reçine Ya (sabit ya ) S zma sabit ya Katran T bbi çay Bitkisel drog Bitkisel drog preparatlar Reçine Usare - bitki özsuyu Tentür

19 1. Ünite - Bitkisel Kaynakl Ham Maddelerin Kullan m nda Kalite, Etkinlik ve Güvenlik 9 T.C. Sa l k Bakanl, laç Eczac l k Genel Müdürlü ü nün bitkisel ürünler ile ilgili kulland genel tan mlamalara bakacak olursak: Bitkisel T bbi Ürün: Bir ürünün içeri ini oluflturan aktif maddelerden bir veya daha fazlas veya bir veya daha fazla preparat veya bir veya daha fazla say da bu tip bitkisel kaynakl preparatla birleflen bitkisel maddelerdir. Bitkisel Maddeler: Bütün olarak parçalara ayr lm fl ya da kesilmifl bitkiler, bitki parçalar, yosunlar, mantarlar, ifllenmemifl ve genelikle kuru ve bazen de taze liken. Spesifik numunelere tabi olan eksudalar da bitkisel maddeler olarak de erlendirilirler. Bitkisel maddeler kesin olarak kullan lan bitki parças ve binominal sisteme göre botanik ad ile tan mlan r [Kaynak: tarih ve 3186 say l Makam Oluru ile yürürlü e konan GMP k lavuzu, EMEA ve ICH k lavuzlar ; Farmasötik Ürünlerin yi malat Uygulamalar na (GMP) liflkin K lavuz]. Bitki topland ktan veya hasat edildikten sonra farkl ifllemlere tabi tutularak hem stabilitesi hem de kalitesi art r labilmektedir. fiekil 1.5 te gösterildi i üzere ham bitki ile fitofarmasötik ürün aras nda katma de er aç s ndan çok farkl l k olabilir. Ham madde ile ilgili her ifllem bir maliyet ve altyap gerektirir, sonras nda ürünün kalitesinin tescillenmesi ile birlikte pazarda daha fazla talep görür. Dolay - s yla piramitteki her ürünün belirli kalite standartlar nda arz - talep iliflkisi ve ona ba l olarak da bir ticari de eri vard r. fiekil 1.5 T bbi ve aromatik bitkisel ürün piramiti ve katma de erleri. Bitki veya bitkisel kaynakl ham maddeler, en yayg n olan g da veya aromatik özellikleri d fl nda bitkisel ilaç olarak kullan l rlar. Ancak t bbi amaçlar ile kullan - lacak bitkilerin etkilerini pratik, tekrarlanabilir, güvenilir olarak sa layabilmek için, ilaç ham maddelerinde oldu u gibi, bitkisel ham maddelere ait özel farmakope standartlar na ihtiyaç vard r. Aksi halde, bitkisel ürünleri ilaç olarak standardize etmek mümkün olmaz. Farmakope ve Bitkisel Ürünler Yukar da k saca verilen Farmakope bilgileri do rultusunda anlafl laca üzere t bbi bitkisel ürünler k saca; hastal klar iyilefltirmek, fliddetini hafifletmek, hastal klardan korunmak, tedaviye yard mc olmak amac yla bir veya birçok bitkinin çeflitli k s mlar n n do rudan veya çeflitli ifllemlerden geçirilmesinden sonra haz rlan p ambalajlanm fl halde pazara sunulan do al t bbi ürünler veya preparatlard r. Farmakope: Etkin maddelerin ve ilaçlar n canl larda koruma, teflhis ve tedavi amaçl olarak kullan labilmeleri için gerekli ve geçerli özellikleri bildiren resmi kaynak, kodeks.

20 DÜfiÜNEL M DÜfiÜNEL M 10 T bbi ve Aromatik Bitkilerin Kullan m Alanlar ve Eti i SORU SORU D KKAT Bir bitkiyi veya D KKAT bitki organ n t bbi ve farmasötik olarak de erlendirmek ve kullanmak üzere uluslararas standartlara ihtiyaç vard r. T bbi bitkilerin etkinli ini, kalite kriterlerini, güvenilirli ini kay t alt na alan çok say da kaynak vard r: Örne in, ulusal ve uluslararas farmakope, kodeks ve benzeri standartlar [Avrupa Farmakopesi (EP), Alman Farmakopesi (DAB) /Kodeksi AMAÇLARIMIZ AMAÇLARIMIZ (DAC), ngiliz Farmakopesi (BP), ngiliz Bitkisel laç Farmakopesi (BHP), Amerikan Farmakopesi (USP), Japon Farmakopesi, Çin Farmakopesi, Hint Ayurvedik K T A P Farmakopesi K (API), T A PKomisyon E monograflar ve ESCOP monograflar gibi] ilaç etkin ve yard mc maddeleri ve bitkisel droglar içerir. Örneklerde görülebilece i üzere sadece bitkisel drog monograflar, konusunda özelleflmifl farmakopeler ve TELEV ZYON standart kitaplar TELEV ZYON mevcuttur. Bu standartlar n n d fl nda kalan do al ürünlerin t bbi ve farmasötik anlamda bir de eri yoktur. Di er taraftan, g da ve kozmetik amaçlarla kullan lan do al ürünlerin de kabul NTERNET NTERNET edilir standartlarda olmas istenir. Bu durumda ilgili mevzuatlar, G da Kodeksleri, Türk Standardlar Enstitüsü (TSE), Kalite Yönetim Sistemleri (ISO 9001, ISO= Uluslararas standart Organizasyonu), G da Güvenli i Yönetim Sistemi (ISO HACCP, HACCP = Hazard Analysis and Critical Control Points), Amerikan Baharat Ticaret Kurumu (American Spice Trade Association =ASTA) v.b. standart ve kriterlerin dikkate al nmas gerekmektedir. Aksi halde, söz konusu bitki veya ilgili organ sadece bir bitki türü ve k sm olarak nitelendirilebilir. Türkiye nin Avrupa Farmakope Komisyonu na üyeli i, Bakanlar Kurulu karar ile taraf olunan Bir Avrupa Farmakopesi Gelifltirilmesine Dair Sözleflme (10 Ekim 1993 tarih ve say l Resmi Gazete de yay mlanan Milletleraras Sözleflme Karar 93/4735) Resmi Gazete de yay mlanarak 22 fiubat 1994 de resmiyet kazanm fl ve yürürlü e girmifltir. Bu sözleflme ve 767 say l Türk Kodeksi Hakk ndaki Kanun gere i ifllemler yap lmakta olup, 6. bask s 2007 de yap lan Avrupa Farmakopesi ve ekleri Avrupa da oldu u gibi ülkemizde de yasal uyma zorunlulu u olan resmî bir belge niteli indedir. Sa l k Bakanl taraf ndan Farmakope Komisyonu na haz rlatt r lan Türk Farmakopesi - Avrupa Farmakopesi Adaptasyonu 21 Ekim 2004 y l nda (2004/6421 no lu karar, say l Resmi Gazete ) yürürlü e girmifltir. Türkiye nin de üye verdi i çok genifl bir uzmanlar grubu taraf ndan titizlikle haz rlanan ve sürekli güncellenen Avrupa Farmakopesi de halen 200 den fazla bitkisel drog monograf mevcuttur. Tablo 1.2 de Avrupa Farmakopesi nde yer alan baz bitkilsel droglara ait örnekler verilmifltir.

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL 2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL NOT: Düzeltmeler bold (koyu renk) olarak yaz lm flt r. YANLIfi DO RU 1. Ünite 1, Sayfa 3 3. DÜNYA HAYVAN POPULASYONU

Detaylı

TEBLİĞ TÜRK GIDA KODEKSİ SİYAH ÇAY TEBLİĞİ (TEBLİĞ NO: 2008/42)

TEBLİĞ TÜRK GIDA KODEKSİ SİYAH ÇAY TEBLİĞİ (TEBLİĞ NO: 2008/42) 12 Ağustos 2008 SALI Resmî Gazete Sayı : 26965 Tarım ve Köyişleri Bakanlığından: TEBLİĞ TÜRK GIDA KODEKSİ SİYAH ÇAY TEBLİĞİ (TEBLİĞ NO: 2008/42) Amaç MADDE 1 (1) Bu Tebliğin amacı; siyah çayın tekniğine

Detaylı

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar Kazand ran Güç Mercedes-Benz orijinal ya lar arac n z üreten uzmanlar taraf ndan, gelifltirilmifltir. Mercedes-Benz in dilinden en iyi Mercedes-Benz

Detaylı

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uygulama Önerileri 59 Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uluslararas ç Denetim Meslekî Uygulama Standartlar ndan Standart 1110 un Yorumu lgili Standart 1110 Kurum çi Ba

Detaylı

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*)

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) Amaç ve Kapsam Madde 1- Bu Yönetmelik, Türkiye Bilimsel

Detaylı

G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl

G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl 220 ÇEfi TL ADLARLA ÖDENEN C RO PR MLER N N VERG SEL BOYUTLARI Fatih GÜNDÜZ* I-G R fi G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl Primi,Has lat Primi, Y l Sonu skontosu)

Detaylı

Girifl Marmara Üniversitesi Eczac l k Fakültesi Farmakoepidemiyoloji Araflt rma Birimi (MEFEB) Ecz. Neslihan Güleno lu

Girifl Marmara Üniversitesi Eczac l k Fakültesi Farmakoepidemiyoloji Araflt rma Birimi (MEFEB) Ecz. Neslihan Güleno lu G R fi Girifl Bu kitapç k Marmara Üniversitesi Eczac l k Fakültesi Farmakoepidemiyoloji Araflt rma Birimi (MEFEB) taraf ndan, befleri t bbi ürünlerin güvenlili inin izlenmesi ve de erlendirilmesi hakk

Detaylı

ÇALIŞAN SAĞLIĞI BİRİMİ İŞLEYİŞİ Hastanesi

ÇALIŞAN SAĞLIĞI BİRİMİ İŞLEYİŞİ Hastanesi KİHG/İŞL-005 19.08.2009 07.08.2012 2 1/8 GÜNCELLEME BİLGİLERİ Güncelleme Tarihi Güncelleme No Açıklama 11.11.2009 1 Belge içeriğinde ve belge numarasında değişiklik yapılması 07.08.2012 2 Komite, başlık,

Detaylı

ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler

ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler Metin TUNÇ Seçici Olun ISI' n editoryal çal flanlar her y l yaklafl k olarak 2,000 dergiyi de erlendirmeye tabi tutmaktad r. Fakat de erlendirilen

Detaylı

BEBEK FORMÜLLERİ TEBLİĞİ

BEBEK FORMÜLLERİ TEBLİĞİ Amaç BEBEK FORMÜLLERİ TEBLİĞİ Yetki Kanunu: Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliği Yayımlandığı R.Gazete :04.09.2008-26987 Tebliğ No: 2008/52 Bebek Formülleri Tebliğinde Değişiklik Yapılması Hakkında Tebliğ Yayımlandığı

Detaylı

Tablo 3.3. TAKV YES Z KANAL SAC KALINLIKLARI (mm)

Tablo 3.3. TAKV YES Z KANAL SAC KALINLIKLARI (mm) 3. KANAL KONSTRÜKS YONU Türk Standart ve fiartnamelerinde kanal konstrüksiyonu üzerinde fazla durulmam flt r. Bay nd rl k Bakanl fiartnamesine göre, bas nç s - n fland rmas na ve takviye durumuna bak lmaks

Detaylı

Ekonomi Bakanlığından: GIDA, TARIM VE HAYVANCILIK BAKANLIĞININ KONTROLÜNE TABİ ÜRÜNLERİN İTHALAT DENETİMİ TEBLİĞİ (ÜRÜN GÜVENLİĞİ VE DENETİMİ: 2013/5)

Ekonomi Bakanlığından: GIDA, TARIM VE HAYVANCILIK BAKANLIĞININ KONTROLÜNE TABİ ÜRÜNLERİN İTHALAT DENETİMİ TEBLİĞİ (ÜRÜN GÜVENLİĞİ VE DENETİMİ: 2013/5) Ekonomi Bakanlığından: GIDA, TARIM VE HAYVANCILIK BAKANLIĞININ KONTROLÜNE TABİ ÜRÜNLERİN İTHALAT DENETİMİ TEBLİĞİ (ÜRÜN GÜVENLİĞİ VE DENETİMİ: 2013/5) Amaç MADDE 1 (1) Bu Tebliğin amacı, insan sağlığı

Detaylı

TGK-Sofralık Zeytin Tebliği (Tebliğ No: 2008/24)

TGK-Sofralık Zeytin Tebliği (Tebliğ No: 2008/24) Amaç TGK-Sofralık Zeytin Tebliği (Tebliğ No: 2008/24) Yayımlandığı R.Gazete: 25.05.2008-26886 MADDE1 (1) Bu tebliğin amacı; sofralık zeytinin tekniğine uygun ve hijyenik şekilde üretim, hazırlama, işleme,

Detaylı

ÜRÜN GÜVENLĐK BĐLGĐ FORMU

ÜRÜN GÜVENLĐK BĐLGĐ FORMU Sayfa 1/6 ÜRÜN GÜVENLĐK BĐLGĐ FORMU Düzenlenme tarihi: 26.09.2007 1 Ürün ve firma tanıtımı Ürün adı: DONA TOZ TOPAKLAYICI Ürünün uygulama alanı: Havuz Kimyasalı Üretici/Tedarikçi:UKM Uğur Kimya Makina

Detaylı

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Hmfl. Sevgili GÜREL Emekli, Ac badem Sa l k Grubu Ac badem Hastanesi, Merkezi Sterilizasyon Ünitesi, STANBUL e-posta: sgurkan@asg.com.tr H

Detaylı

T ürk Gelir Vergisi Sisteminde, menkul sermaye iratlar n n ve özellikle de

T ürk Gelir Vergisi Sisteminde, menkul sermaye iratlar n n ve özellikle de KURUMLARDAN ELDE ED LEN KAR PAYLARININ VERG LEND R LMES VE BEYANI Necati PERÇ N Gelirler Baflkontrolörü I.- G R fi T ürk Gelir Vergisi Sisteminde, menkul sermaye iratlar n n ve özellikle de flirketlerce

Detaylı

ORHAN YILMAZ (*) B- 3095 SAYILI YASADA YAPILAN DE fi KL KLER:

ORHAN YILMAZ (*) B- 3095 SAYILI YASADA YAPILAN DE fi KL KLER: YASAL TEMERRÜT FA Z ORHAN YILMAZ (*) A- G R fi: Bilindi i üzere, gerek yasal kapital faizi ve gerekse yasal temerrüt faizi yönünden uygulanmas gereken hükümler, 19.12.1984 gün ve 18610 say l Resmi Gazete

Detaylı

4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI

4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI 4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI Resul KURT* I. G R fi Ülkemizde 4447 say l Kanunla, emeklilikte köklü reformlar yap lm fl, ancak 4447 say l yasan n emeklilikte kademeli

Detaylı

UÜ-SK ORGAN VE DOKU NAKLİ PROSEDÜRÜ

UÜ-SK ORGAN VE DOKU NAKLİ PROSEDÜRÜ Rev. No : 01 Rev.Tarihi : 13 Haziran 2012 1/ 1. Amaç: UÜ-SK da organ ve doku nakli hizmetlerinden yararlanacak hastaların ve/veya canlı vericilerinin başvuru kriterlerinin ve organ bekleme listelerine

Detaylı

Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi. 4. Bas

Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi. 4. Bas 1 Prof. Dr. Yunus Kishal Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi Tekdüzen Hesap Sistemi ve Çözümlü Muhasebe Problemleri 4. Bas Tekdüzen Muhasebe Sistemi Uygulama Tebli leri

Detaylı

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z Nisan 2010 ISBN 978-9944-60-631-8 1. Bask, 1000 Adet Nisan 2010 stanbul stanbul Sanayi Odas Yay nlar No: 2010/5 Araflt rma fiubesi Meflrutiyet

Detaylı

Veri Toplama Yöntemleri. Prof.Dr.Besti Üstün

Veri Toplama Yöntemleri. Prof.Dr.Besti Üstün Veri Toplama Yöntemleri Prof.Dr.Besti Üstün 1 VERİ (DATA) Belirli amaçlar için toplanan bilgilere veri denir. Araştırmacının belirlediği probleme en uygun çözümü bulabilmesi uygun veri toplama yöntemi

Detaylı

Baflkanl n, Merkez : Türkiye Bilimsel ve Teknik Araflt rma Kurumu Baflkanl na ba l Marmara Araflt rma Merkezi ni (MAM),

Baflkanl n, Merkez : Türkiye Bilimsel ve Teknik Araflt rma Kurumu Baflkanl na ba l Marmara Araflt rma Merkezi ni (MAM), TÜRK YE B L MSEL VE TEKN K ARAfiTIRMA KURUMU YAYIN YÖNETMEL (*) B R NC BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tan mlar Amaç ve Kapsam Madde 1. Bu Yönetmelik ile; Baflkanl k, Merkez ve Enstitülere ait tüm yay nlar

Detaylı

K atma de er vergisi, harcamalar üzerinden al nan vergilerin en geliflmifl ve

K atma de er vergisi, harcamalar üzerinden al nan vergilerin en geliflmifl ve ÖZEL MATRAH fiekl NE TAB ALKOLLÜ ÇK SATIfiLARINDA SON DURUM H.Hakan KIVANÇ Serbest Muhasebeci Mali Müflavir I. G R fi K atma de er vergisi, harcamalar üzerinden al nan vergilerin en geliflmifl ve modern

Detaylı

Mehmet TOMBAKO LU* * Hacettepe Üniversitesi, Nükleer Enerji Mühendisli i Bölümü

Mehmet TOMBAKO LU* * Hacettepe Üniversitesi, Nükleer Enerji Mühendisli i Bölümü Nükleer Santrallerde Enerji Üretimi ve Personel E itimi Mehmet TOMBAKO LU* Girifl Sürdürülebilir kalk nman n temel bileflenlerinden en önemlisinin enerji oldu unu söylemek abart l olmaz kan s nday m. Küreselleflen

Detaylı

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac Ders 3: SORUN ANAL Z Sorun analizi nedir? Sorun analizi, toplumda varolan bir sorunu temel sorun olarak ele al r ve bu sorun çevresinde yer alan tüm olumsuzluklar ortaya ç karmaya çal fl r. Temel sorunun

Detaylı

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog KONYA KARAMAN BÖLGESİ BOŞANMA ANALİZİ 22.07.2014 Tarihsel sürece bakıldığında kalkınma,

Detaylı

ÜRÜN GÜVENLĐK BĐLGĐ FORMU

ÜRÜN GÜVENLĐK BĐLGĐ FORMU Sayfa 1/7 Düzenlenme tarihi: 26.09.2007 1 Ürün ve firma tanıtımı Ürün adı: DONA KLOR 60 Ürünün uygulama alanı: Havuz Kimyasalı Üretici/Tedarikçi:UKM Uğur Kimya Makina Bilgi merkezi: UKM Uğur Kimya Makina

Detaylı

ÜN TE III ORGAN K K MYA HAKKINDA GENEL B LG LER

ÜN TE III ORGAN K K MYA HAKKINDA GENEL B LG LER ÜN TE III ORGAN K K MYA HAKKINDA GENEL B LG LER 3.1. ORGAN K K MYANIN TAR HÇES VE KONUSU 3.2. ORGAN K MADDELERDE C, H, O ve N ARANMASI a. Organik Maddelerde C ve H Aranmas b. Organik Maddelerde N Aranmas

Detaylı

YÜZÜNCÜ YIL ÜNİVERSİTESİ

YÜZÜNCÜ YIL ÜNİVERSİTESİ YÜZÜNCÜ YIL ÜNİVERSİTESİ ARAŞTIRMA VE UYGULAMA ÇİFTLİĞİ YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç Madde 1- Bu yönergenin amacı, Yüzüncü Yıl Üniversitesi (YYÜ) ne ait tarla arazisi,

Detaylı

YÖNETMELİK KAFKAS ÜNİVERSİTESİ ARICILIĞI GELİŞTİRME UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ

YÖNETMELİK KAFKAS ÜNİVERSİTESİ ARICILIĞI GELİŞTİRME UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ 22 Mayıs 2012 SALI Resmî Gazete Sayı : 28300 Kafkas Üniversitesinden: YÖNETMELİK KAFKAS ÜNİVERSİTESİ ARICILIĞI GELİŞTİRME UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve

Detaylı

Özel Atıklar Prof. Dr. Bülent MERTOĞLU

Özel Atıklar Prof. Dr. Bülent MERTOĞLU 8. Ders Özel Atıklar Prof. Dr. Bülent MERTOĞLU YAPILAN ÇALIŞMALAR YÜRÜRLÜĞE GİREN MEVZUAT: Yönetmelik: Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik 21.03.2014 tarihli

Detaylı

C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER

C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER 1. Patates ve sütün miktar nas l ölçülür? 2. Pinpon topu ile golf topu hemen hemen ayn büyüklüktedir. Her iki topu tartt n zda bulaca n z sonucun ayn olmas n bekler misiniz?

Detaylı

Seramik nedir? alfabesi 6

Seramik nedir? alfabesi 6 Seramik in alfabesi 6 Seramik nedir? Seramik, en basit tarifiyle, çok yüksek s cakl kta piflirilmifl toprak demektir. Serami in tarihi, uygarl k tarihi kadar eskidir. lk serami in Milattan Önce 6000 y

Detaylı

K MYA 8 ÜN TE III KARBON H DRATLAR 3. 1. GENEL YAPILARI VE ADLANDIRILMALARI 3. 2. MONOSAKKAR TLER 3. 3. D SAKKAR TLER

K MYA 8 ÜN TE III KARBON H DRATLAR 3. 1. GENEL YAPILARI VE ADLANDIRILMALARI 3. 2. MONOSAKKAR TLER 3. 3. D SAKKAR TLER ÜN TE III KARBON H DRATLAR 3. 1. GENEL YAPILARI VE ADLANDIRILMALARI 3. 2. MONOSAKKAR TLER 3. 3. D SAKKAR TLER 31 BU ÜN TEN N AMAÇLARI Bu üniteyi çal flt n zda; Karbon hidratlar n genel yap lar n, adland

Detaylı

KOOPERAT F GENEL KURUL TOPLANTISINA KATILMA VE OY HAKKI BULUNAN K MSELER

KOOPERAT F GENEL KURUL TOPLANTISINA KATILMA VE OY HAKKI BULUNAN K MSELER KOOPERAT F GENEL KURUL TOPLANTISINA KATILMA VE OY HAKKI BULUNAN K MSELER Merdan ÇALIfiKAN* I. G R fi 1163 say l Kooperatifler Kanunu na göre kooperatiflerin zaruri 3 organ bulunmaktad r. Bunlardan en yetkili

Detaylı

İş Sağlığı İş Sağlığı nedir? Çağdaş İş Sağlığı anlayışı nedir?

İş Sağlığı İş Sağlığı nedir?    Çağdaş İş Sağlığı anlayışı nedir? İş Sağlığı İş sağlığı denilince, üretimi ve işyerini içine alan bir kavram düşünülmelidir. İşyerinde sağlıklı bir çalışma ortamı yoksa işçilerin sağlığından söz edilemez. İş Sağlığı nedir? Bütün çalışanların

Detaylı

TÜRKİYE DE HASTANEDE YATAN HASTALARIN AKILCI İLAÇ KULLANIMINA YÖNELİK BİLGİ VE DAVRANIŞLARINI DEĞERLENDİRME ÇALIŞMASI

TÜRKİYE DE HASTANEDE YATAN HASTALARIN AKILCI İLAÇ KULLANIMINA YÖNELİK BİLGİ VE DAVRANIŞLARINI DEĞERLENDİRME ÇALIŞMASI TÜRKİYE DE HASTANEDE YATAN HASTALARIN AKILCI İLAÇ KULLANIMINA YÖNELİK BİLGİ VE DAVRANIŞLARINI DEĞERLENDİRME ÇALIŞMASI Sayın İlgili; Bu anket çalışması, akılcı ilaç kullanımı konusunda mevcut durumun değerlendirilmesi

Detaylı

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Değerlendirme Notu Sayfa1

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Değerlendirme Notu Sayfa1 Sağlık Reformunun Sonuçları İtibariyle Değerlendirilmesi 26-03 - 2009 Tuncay TEKSÖZ Dr. Yalçın KAYA Kerem HELVACIOĞLU Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Türkiye 2004 yılından itibaren sağlık

Detaylı

dan flman teslim ald evraklar inceledikten sonra nsan Kaynaklar Müdürlü ü/birimine gönderir.

dan flman teslim ald evraklar inceledikten sonra nsan Kaynaklar Müdürlü ü/birimine gönderir. TÜB TAK BAfiKANLIK, MERKEZ VE ENST TÜLERDE ÇALIfiIRKEN YÜKSEK L SANS VE DOKTORA Ö REN M YAPANLARA UYGULANACAK ESASLAR (*) Amaç ve Kapsam Madde 1- Bu Esaslar n amac ; Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araflt

Detaylı

İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ ENGELSİZ ÜNİVERSİTE KOORDİNATÖRLÜĞÜ VE ENGELLİ ÖĞRENCİ BİRİMİ ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI BİRİNCİ BÖLÜM

İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ ENGELSİZ ÜNİVERSİTE KOORDİNATÖRLÜĞÜ VE ENGELLİ ÖĞRENCİ BİRİMİ ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI BİRİNCİ BÖLÜM İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ ENGELSİZ ÜNİVERSİTE KOORDİNATÖRLÜĞÜ VE ENGELLİ ÖĞRENCİ BİRİMİ ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve Genel Esaslar Amaç Madde 1- (1)Bu

Detaylı

MESLEK KOMİTELERİ ORTAK TOPLANTISI 1 Ekim 2014

MESLEK KOMİTELERİ ORTAK TOPLANTISI 1 Ekim 2014 MESLEK KOMİTELERİ ORTAK TOPLANTISI 1 Ekim 2014 Turan ÖZYURT İSO Meclis Üyesi MADEN, TAŞ VE TOPRAK ÜRÜNLERİ İMALATI 1. Grup Madencilik, Mermer ve Taş Ocakçılığı 23. Grup Cam ve Cam Mamulleri Sanayii 43.

Detaylı

SİRKÜLER. 1.5-Adi ortaklığın malları, ortaklığın iştirak halinde mülkiyet konusu varlıklarıdır.

SİRKÜLER. 1.5-Adi ortaklığın malları, ortaklığın iştirak halinde mülkiyet konusu varlıklarıdır. SAYI: 2013/03 KONU: ADİ ORTAKLIK, İŞ ORTAKLIĞI, KONSORSİYUM ANKARA,01.02.2013 SİRKÜLER Gelişen ve büyüyen ekonomilerde şirketler arasındaki ilişkiler de çok boyutlu hale gelmektedir. Bir işin yapılması

Detaylı

PATOLOJİ DERNEKLERİ FEDERASYONU ETİK YÖNERGE TASLAĞI. GEREKÇE: TTB UDEK kararı gereğince, Federasyon Yönetim

PATOLOJİ DERNEKLERİ FEDERASYONU ETİK YÖNERGE TASLAĞI. GEREKÇE: TTB UDEK kararı gereğince, Federasyon Yönetim PATOLOJİ DERNEKLERİ FEDERASYONU ETİK YÖNERGE TASLAĞI GEREKÇE: TTB UDEK kararı gereğince, Federasyon Yönetim Kurulunun önerileri doğrultusunda bu çalışma yapılmıştır. GENEL KONULAR: Madde 1.Tanım: 1.1.

Detaylı

2. Kapsam: Bu prosedür erişkin ve çocuk hastanın yoğun bakım ünitesine kabul edilmesinden taburcu edilmesine kadar yürütülen işlemleri kapsar.

2. Kapsam: Bu prosedür erişkin ve çocuk hastanın yoğun bakım ünitesine kabul edilmesinden taburcu edilmesine kadar yürütülen işlemleri kapsar. 1 / 5 1. Amaç: Bu prosedür, UÜ-SK da yaşam desteğine gerek duyan ve komadaki erişkin ve çocuk hastalara sunulacak yoğun bakım hizmetlerinin eşit, standart ve etkin bir şekilde yürütülmesini sağlamayı amaçlamaktadır.

Detaylı

S STEM VE SÜREÇ DENET M NDE KARfiILAfiILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNER LER

S STEM VE SÜREÇ DENET M NDE KARfiILAfiILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNER LER S STEM VE SÜREÇ DENET M NDE KARfiILAfiILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNER LER Erol LENGERL / Akis Ba ms z Denetim ve SMMM A.fi. 473 474 2. Salon - Paralel Oturum VIII - Sistem ve Süreç Denetiminde Karfl lafl lan

Detaylı

ÜRÜN GÜVENLĐK BĐLGĐ FORMU

ÜRÜN GÜVENLĐK BĐLGĐ FORMU Sayfa 1/6 ÜRÜN GÜVENLĐK BĐLGĐ FORMU Düzenlenme tarihi: 26.09.2007 1 Ürün ve firma tanıtımı Ürün adı: EDOSĐL Sıvı Mineralli Ovma Ürünü Ürünün uygulama alanı: Genel temizlik/bakım hijyeni ürünü Üretici/Tedarikçi:

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN. İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları

Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN. İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları I Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları II Yay n No : 2056 Hukuk Dizisi : 289 1. Bas Kas m 2008 - STANBUL ISBN 978-975 - 295-953 - 8

Detaylı

15-797989.qxp 10/17/08 1:19 PM Page U1. IQ8Quad. Her ortam için do ru dedektör. IQ8Quad alg lama prensipleri. Yang n alg lama teknolojisi

15-797989.qxp 10/17/08 1:19 PM Page U1. IQ8Quad. Her ortam için do ru dedektör. IQ8Quad alg lama prensipleri. Yang n alg lama teknolojisi 15-797989.qxp 10/17/08 1:19 PM Page U1 IQ8Quad Her ortam için do ru dedektör IQ8Quad alg lama prensipleri Yang n alg lama teknolojisi 15-797989.qxp 10/17/08 1:19 PM Page 2 02 03 Do ru seçim Hiçbir yang

Detaylı

NIR Analizleri için Hayvansal Yem ve G da Numunelerinin Haz rlanmas

NIR Analizleri için Hayvansal Yem ve G da Numunelerinin Haz rlanmas NIR Analizleri için Hayvansal Yem ve G da Numunelerinin Haz rlanmas Çiftlik hayvanlar yeti tiricili inde yem kalitesinin belirleyici etkisi vard r. Ancak, yüksek kaliteli yem besicilik maliyetlerini önemli

Detaylı

TÜRKİYE İLAÇ VE TIBBİ CİHAZ KURUMU KOZMETİK ÜRÜNLERDE AĞIR METAL SAFSIZLIKLARINA İLİŞKİN KILAVUZ

TÜRKİYE İLAÇ VE TIBBİ CİHAZ KURUMU KOZMETİK ÜRÜNLERDE AĞIR METAL SAFSIZLIKLARINA İLİŞKİN KILAVUZ TÜRKİYE İLAÇ VE TIBBİ CİHAZ KURUMU KOZMETİK ÜRÜNLERDE AĞIR METAL SAFSIZLIKLARINA İLİŞKİN KILAVUZ Amaç MADDE 1- (1) Bu Kılavuz, kozmetik ürünlerde bulunması muhtemel ağır metal safsızlıklarına ve bu safsızlıkların

Detaylı

GÜVENLİK BİLGİ FORMU (DAP DİAMONYUM FOSFAT)

GÜVENLİK BİLGİ FORMU (DAP DİAMONYUM FOSFAT) 1. MADDE / MÜHTAHZARIN TANIMI Diamonyum Fosfat (DAP), : 67/548/EEC Direktiflerine göre zararlı sınıfında değildir. 2.İNSAN SAĞLIĞI Deriyle Temasta Gözle temasta Yutulduğunda Uzun Süreli Etkileri : Gübreler

Detaylı

DR. NA L YILMAZ. Kastamonulular Örne i

DR. NA L YILMAZ. Kastamonulular Örne i I DR. NA L YILMAZ HEMfiEHR K ML Kastamonulular Örne i II Yay n No : 2039 Sosyoloji : 1 1. Bas - Ekim 2008 - STANBUL ISBN 978-975 - 295-936 - 1 Copyright Bu kitab n Türkiye deki yay n haklar BETA Bas m

Detaylı

REVİZYON : 03 YAYINLANMA TARİHİ: 15-05-2007 REVİZYON TARİHİ : 12-04-2010

REVİZYON : 03 YAYINLANMA TARİHİ: 15-05-2007 REVİZYON TARİHİ : 12-04-2010 01. Madde / Preparat ve Şirket / İş Sahibinin Tanımı Ürün adı: Maratem 302 Endüstriyel Bulaşık Makineleri İçin Sıvı Deterjan Maddenin / Preparatın Kullanımı: Profesyonel sanayii ve ticarette temizleme

Detaylı

ÇANKAYA BELEDİYESİ EVDE BAKIM HİZMETLERİ YÖNERGESİ

ÇANKAYA BELEDİYESİ EVDE BAKIM HİZMETLERİ YÖNERGESİ ÇANKAYA BELEDİYESİ EVDE BAKIM HİZMETLERİ YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç ve Kapsam MADDE 1 (1) Bu yönergenin amacı; Çankaya Belediye sınırları içinde yaşayan, yaş sınırı

Detaylı

YARGITAY 2. HUKUK DA RES

YARGITAY 2. HUKUK DA RES YARGITAY 2. HUKUK DA RES 2674 STANBUL BAROSU DERG S Cilt: 81 Say : 6 Y l 2007 YARGITAY 2. HUKUK DA RES E: 2005/20742 K: 2006/5715 T: 18.04.2006 M RASÇILIK SIFATI M RASIN NT KAL ZAMAN YÖNÜNDEN UYGULANACAK

Detaylı

MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ AKADEMİK DEĞERLENDİRME VE TEŞVİK ESASLARI

MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ AKADEMİK DEĞERLENDİRME VE TEŞVİK ESASLARI I. AMAÇ ve KAPSAM MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ AKADEMİK DEĞERLENDİRME VE TEŞVİK ESASLARI Madde 1. Bu esasların amacı, Atatürk Üniversitesi Mühendislik Fakültesi öğretim elemanlarının ulusal ve uluslararası düzeyde

Detaylı

NORMAL EKMEK ANKARA HALK EKMEK

NORMAL EKMEK ANKARA HALK EKMEK NORMAL EKMEK ANKARA HALK EKMEK NORMALEKMEK ekmek k vam nda sofralar n gözdesi Normal ekmek; un, su, tuz, maya ve gerekli durumlarda katk maddesi ilave edilerek üretilmektedir. nsan beslenmesi aç s ndan

Detaylı

Araflt rma modelinin oluflturulmas. Veri toplama

Araflt rma modelinin oluflturulmas. Veri toplama 21 G R fi Araflt rman n amac na ba l olarak araflt rmac ayr ayr nicel veya nitel yöntemi kullanabilece i gibi her iki yöntemi bir arada kullanarak da araflt rmas n planlar. Her iki yöntemin planlama aflamas

Detaylı

a) Birim sorumluları: Merkez çalışmalarının programlanmasından ve uygulanmasından sorumlu öğretim elemanlarını,

a) Birim sorumluları: Merkez çalışmalarının programlanmasından ve uygulanmasından sorumlu öğretim elemanlarını, NİĞDE ÜNİVERSİTESİ TÜRKÇE ÖĞRETİMİ UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (1) Bu yönetmeliğin amacı, Niğde Üniversitesine bağlı olarak kurulan

Detaylı

TÜRK ECZACILARI TEMEL ULUSAL YETKİNLİK ÇERÇEVESİ*

TÜRK ECZACILARI TEMEL ULUSAL YETKİNLİK ÇERÇEVESİ* TÜRK ECZACILARI TEMEL ULUSAL YETKİNLİK ÇERÇEVESİ* *Bu çerçevede, FIP Eğitim girişimleri Çalışma Grubu nun koordinatörlüğünde hazırlanan Küresel Yetkinlik Çerçevesi nden yararlanılarak Türk Eczacıları için,

Detaylı

B anka ve sigorta flirketlerinin yapm fl olduklar ifllemlerin özelli i itibariyle

B anka ve sigorta flirketlerinin yapm fl olduklar ifllemlerin özelli i itibariyle B anka ve sigorta flirketlerinin yapm fl olduklar ifllemlerin özelli i itibariyle bu ifllemlerin üzerinden al nan dolayl vergiler farkl l k arz etmektedir. 13.07.1956 tarih 6802 say l Gider Vergileri Kanunu

Detaylı

T.C. DİYARBAKIR BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ RODİ ÇOCUK VE GENÇLİK MERKEZİ HAKKINDA YÖNETMELİK. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar, Kuruluş

T.C. DİYARBAKIR BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ RODİ ÇOCUK VE GENÇLİK MERKEZİ HAKKINDA YÖNETMELİK. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar, Kuruluş T.C. DİYARBAKIR BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ RODİ ÇOCUK VE GENÇLİK MERKEZİ HAKKINDA YÖNETMELİK BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar, Kuruluş Amaç MADDE 1-Bu Yönetmeliğin amacı, Diyarbakır Büyükşehir

Detaylı

MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES

MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES Ahmet AKIN / TÜRMOB Yönetim Kurulu Üyesi 387 388 Genel Oturum III - Meslek Mensuplar Aç s ndan Türkiye Denetim Standartlar n

Detaylı

2010-2013 İZMİR BÖLGE PLANI İLÇE LANSMAN SÜRECİ KINIK SONUÇ RAPORU

2010-2013 İZMİR BÖLGE PLANI İLÇE LANSMAN SÜRECİ KINIK SONUÇ RAPORU 1 2010-2013 İZMİR BÖLGE PLANI İLÇE LANSMAN SÜRECİ KINIK SONUÇ RAPORU Tarih: 10 Aralık 2010 Yaklaşık Katılımcı Sayısı: 40 Katılımcı listesindeki Sayı: 38 Katılımcı Düzeyi ve Profili: 2 3 4 Dağıtılan Belgeler:

Detaylı

EVOK Güvenlik in hedefi daima bu kalite ve standartlarda hizmet sunmakt r. Hasan ERDEM R. Mustafa AL KOÇ. Yönetim Kurulu Baflkan.

EVOK Güvenlik in hedefi daima bu kalite ve standartlarda hizmet sunmakt r. Hasan ERDEM R. Mustafa AL KOÇ. Yönetim Kurulu Baflkan. EVOK Güvenlik, ülkemizde büyük ihtiyaç duyulan güvenlik hizmetlerine kalite getirmek amac yla Mustafa Alikoç yönetiminde profesyonel bir ekip taraf ndan kurulmufltur. Güvenlik sektöründeki 10 y ll k bilgi,

Detaylı

YÜZÜNCÜ YIL ÜNİVERSİTESİ SU ÜRÜNLERİ FAKÜLTESİ LABORATUAR, ÜNİTE VE ODA (SÜFLAB) KULLANIM YÖNERGESİ

YÜZÜNCÜ YIL ÜNİVERSİTESİ SU ÜRÜNLERİ FAKÜLTESİ LABORATUAR, ÜNİTE VE ODA (SÜFLAB) KULLANIM YÖNERGESİ YÜZÜNCÜ YIL ÜNİVERSİTESİ SU ÜRÜNLERİ FAKÜLTESİ LABORATUAR, ÜNİTE VE ODA (SÜFLAB) KULLANIM YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1- Bu Yönergenin amacı; Yüzüncü Yıl Üniversitesi,

Detaylı

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Otomasyon Sistemleri E itiminde Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Murat Ayaz Kocaeli Üniversitesi Teknik E itim Fakültesi, Elektrik E itimi Koray Erhan Kocaeli Üniversitesi, Teknoloji Fakültesi,

Detaylı

BYazan: SEMA ERDO AN. ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi. Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha

BYazan: SEMA ERDO AN. ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi. Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi Baflkent Üniversitesi T p Fakültesi Adana Eriflkin Kemik li i Nakil ve Hücresel Tedavi Merkezi, Türkiye

Detaylı

ANKARA ÜNİVERSİTESİ SENATO KARAR ÖRNEĞİ

ANKARA ÜNİVERSİTESİ SENATO KARAR ÖRNEĞİ Karar Tarihi : 07/07/2014 Toplantı Sayısı : 392 Karar Sayısı : 3304 ANKARA ÜNİVERSİTESİ SENATO KARAR ÖRNEĞİ 3304- Yönetmelik Komisyonu tarafından incelenen, Ankara Üniversitesi Burs Yönergesi taslağının

Detaylı

Ordu Üniversitesi Meslek Yüksekokulu Staj Yönergesi Aralık 2007 T.C. ORDU ÜNİVERSİTESİ MESLEK YÜKSEKOKULU STAJ YÖNERGESİ

Ordu Üniversitesi Meslek Yüksekokulu Staj Yönergesi Aralık 2007 T.C. ORDU ÜNİVERSİTESİ MESLEK YÜKSEKOKULU STAJ YÖNERGESİ T.C. ORDU ÜNİVERSİTESİ MESLEK YÜKSEKOKULU STAJ YÖNERGESİ AMAÇ Madde 1- Bu yönergenin amacı; Ordu Üniversitesi Meslek Yüksekokulu öğrencilerinin eğitim-öğretim döneminde kazanmış oldukları bilgi, beceri

Detaylı

KURUMSAL SOSYAL SORUMLULUK VE ÖNEMİ ÇEVRE VE İŞ SAĞLIĞI GÜVENLİĞİ İLE İLİŞKİSİ. Gürbüz YILMAZ Makina Mühendisi A Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı

KURUMSAL SOSYAL SORUMLULUK VE ÖNEMİ ÇEVRE VE İŞ SAĞLIĞI GÜVENLİĞİ İLE İLİŞKİSİ. Gürbüz YILMAZ Makina Mühendisi A Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı KURUMSAL SOSYAL SORUMLULUK VE ÖNEMİ ÇEVRE VE İŞ SAĞLIĞI GÜVENLİĞİ İLE İLİŞKİSİ Gürbüz YILMAZ Makina Mühendisi A Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı Kurumsal Sosyal Sorumluluk (KSS) Çevre İş Sağlığı Güvenliği ŞİRKETLER

Detaylı

Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS HAYVAN BESLEME VE YEM BİLGİSİ TEKNOLOJİSİ

Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS HAYVAN BESLEME VE YEM BİLGİSİ TEKNOLOJİSİ DERS BİLGİLERİ Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS HAYVAN BESLEME VE YEM BİLGİSİ TEKNOLOJİSİ LVS22 IV 2 2 3 Ön Koşul Dersleri Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Ön Lisans Seçmeli

Detaylı

YAZILI YEREL BASININ ÇEVRE KİRLİLİĞİNE TEPKİSİ

YAZILI YEREL BASININ ÇEVRE KİRLİLİĞİNE TEPKİSİ YAZILI YEREL BASININ ÇEVRE KİRLİLİĞİNE TEPKİSİ Savaş AYBERK, Bilge ALYÜZ*, Şenay ÇETİN Kocaeli Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü, Kocaeli *İletişim kurulacak yazar bilge.alyuz@kou.edu.tr, Tel: 262

Detaylı

NAZİLLİ DEVLET HASTANESİ ECZANE İŞLEYİŞ PROSEDÜRÜ

NAZİLLİ DEVLET HASTANESİ ECZANE İŞLEYİŞ PROSEDÜRÜ 1 / 5 İÇİNDEKİLER 1.AMAÇ:...2 2.UYGULAMA...2 2.1. İLAÇ VE MALZEME İSTEMLERİNİN ECZANEYE BİLDİRİLMESİ... 2 2.2. İLAÇ VE MALZEMELERİN TEMİNİ... 2 2.3. TESLİM ALINMASI VE YERLEŞTİRİLMESİ... 2 2.4. SAKLAMA

Detaylı

Hart Walker, gövde deste i ve dengeli tekerlek sistemi sayesinde, geliflim düzeyi uygun olan çocuklar n, eller serbest flekilde yürümesini sa lar.

Hart Walker, gövde deste i ve dengeli tekerlek sistemi sayesinde, geliflim düzeyi uygun olan çocuklar n, eller serbest flekilde yürümesini sa lar. Cerebral palsi gibi hareket ve postüral kontrol bozukluklar na yol açan hastal klar olan çocuklar, hastal klar n n derecesine ba l olarak yürüme güçlü ü çekmekte veya hiç yürüyememektedir. Hart Walker,

Detaylı

İSTANBUL KEMERBURGAZ ÜNİVERSİTESİ BURS YÖNERGESİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

İSTANBUL KEMERBURGAZ ÜNİVERSİTESİ BURS YÖNERGESİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar İSTANBUL KEMERBURGAZ ÜNİVERSİTESİ BURS YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç: Madde 1. (1) Bu yönergenin amacı, İstanbul Kemerburgaz Üniversitesinin önlisans, lisans ve lisansüstü

Detaylı

MADENCĠLĠK SEKTÖRÜNDE SU KĠRLĠLĠĞĠ KONTROLÜ YÖNETMELĠĞĠ UYGULAMALARI

MADENCĠLĠK SEKTÖRÜNDE SU KĠRLĠLĠĞĠ KONTROLÜ YÖNETMELĠĞĠ UYGULAMALARI TC. TEKĠRDAĞ VALĠLĠĞĠ Ġl Çevre ve Orman Müdürlüğü MADENCĠLĠK SEKTÖRÜNDE SU KĠRLĠLĠĞĠ KONTROLÜ YÖNETMELĠĞĠ UYGULAMALARI 12 OCAK 2011 MALKARA/TEKĠRDAĞ SU KĠRLĠLĠĞĠ: Yeryüzündeki sular, güneşin sağladığı

Detaylı

GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL

GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL Hasta Rehberi Say 7 GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber Genç Yetiflkinlerde Büyüme Hormonu Eksikli i - Say 7 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading

Detaylı

Uluslararas De erleme K lavuz Notu, No.9. Pazar De eri Esasl ve Pazar De eri D fl De er Esasl De erlemeler için ndirgenmifl Nakit Ak fl Analizi

Uluslararas De erleme K lavuz Notu, No.9. Pazar De eri Esasl ve Pazar De eri D fl De er Esasl De erlemeler için ndirgenmifl Nakit Ak fl Analizi K lavuz Notlar Uluslararas De erleme K lavuz Notu, No.9 Pazar De eri Esasl ve Pazar De eri D fl De er Esasl De erlemeler için ndirgenmifl Nakit Ak fl Analizi 1.0 Girifl 1.1 ndirgenmifl nakit ak fl ( NA)

Detaylı

Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş.

Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. 27 Şubat 2016 ÜNSPED GÜMRÜK MÜŞAVİRLİĞİ VE LOJİSTİK HİZMETLER A.Ş. Kurumsal Yönetim Notu: 7.30 Priv. YÖNETİCİ ÖZETİ ÜNSPED Gümrük Müşavirliği ve

Detaylı

DEZENFEKSİYON TEKNİK TEBLİĞİ

DEZENFEKSİYON TEKNİK TEBLİĞİ Orman ve Su İşleri Bakanlığından: DEZENFEKSİYON TEKNİK TEBLİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Maksat, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Maksat MADDE 1 (1) Bu Tebliğin maksadı, küçük yerleşim yerlerinde son kullanıcıya ulaşan

Detaylı

T.C. ÇEVRE ve ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI. TÜRKİYE NİN EN TEMİZ KENTİ PROJESİ İLE İLGİLİ USUL ve ESASLAR

T.C. ÇEVRE ve ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI. TÜRKİYE NİN EN TEMİZ KENTİ PROJESİ İLE İLGİLİ USUL ve ESASLAR T.C. ÇEVRE ve ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI TÜRKİYE NİN EN TEMİZ KENTİ PROJESİ İLE İLGİLİ USUL ve ESASLAR PROJENİN ADI : Temiz Kentim YarıĢması PROJENİN HEDEFİ : Ġçinde bulunduğumuz yüzyıl; hızlı nüfus artıģı,

Detaylı

RESTORANLARIN BELGELENDİRİLMESİ, DENETİMİ VE NİTELİKLERİNE İLİŞKİN TÜZÜK

RESTORANLARIN BELGELENDİRİLMESİ, DENETİMİ VE NİTELİKLERİNE İLİŞKİN TÜZÜK RESTORANLARIN BELGELENDİRİLMESİ, DENETİMİ VE NİTELİKLERİNE İLİŞKİN TÜZÜK (13.4.2010 R.G. 60 EK III A.E. 239 Sayılı Tüzük) RESTORANCILAR BİRLİĞİ YASASI (46/2008 Sayılı Yasa) Madde 5 Tahtında Yapılan Tüzük

Detaylı

Üye Kay tlar ve Güncelleme fllemleri

Üye Kay tlar ve Güncelleme fllemleri Ankara Sanayi Odas 2007 Y l Faaliyet Raporu 44. Y l 18 Üye Kay tlar ve Güncelleme fllemleri 18.1 Kay t ve Terkin Üye say m z n artt r lmas na iliflkin yap lan çal flmalar neticesinde, 2007 y l nda 362

Detaylı

Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif

Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif Dr. Yeflim Toduk Akifl Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif flirket birleflmeleri ve sat nalmalar, türkiye deki küçük iflletmelerden, dev flirketlere kadar her birinin gündeminde olmaya devam

Detaylı

Balans Vanalar Termostatik Radyatör Vanalar. www.gedikdokum.com

Balans Vanalar Termostatik Radyatör Vanalar. www.gedikdokum.com www.gedikdokum.com Balans Vanalar Termostatik Radyatör Vanalar Is tma sistemlerinin balanslanmas sayesinde tüm sisteme do ru zamanda, gerekli miktarda debi ve dolay s yla gereken s her koflulda sa lanabilir.

Detaylı

POMPA ve KOMPRESÖRLER

POMPA ve KOMPRESÖRLER POMPA ve KOMPRESÖRLER Hazırlayan Tolga TAYLAN 2006 T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi POMPA ve KOMPRESÖRLER SITCNo :742,743 ArmonizeNo :8413,8414 TÜRKİYE DE ÜRETİM

Detaylı

SÜREÇ YÖNETİMİ VE SÜREÇ İYİLEŞTİRME H.Ömer Gülseren > ogulseren@gmail.com

SÜREÇ YÖNETİMİ VE SÜREÇ İYİLEŞTİRME H.Ömer Gülseren > ogulseren@gmail.com SÜREÇ YÖNETİMİ VE SÜREÇ İYİLEŞTİRME H.Ömer Gülseren > ogulseren@gmail.com Giriş Yönetim alanında yaşanan değişim, süreç yönetimi anlayışını ön plana çıkarmıştır. Süreç yönetimi; insan ve madde kaynaklarını

Detaylı

AR-GE YETENE DE ERLEND R LMES ESASLARI (*)

AR-GE YETENE DE ERLEND R LMES ESASLARI (*) AR-GE YETENE DE ERLEND R LMES ESASLARI (*) Amaç Madde 1. Bu Esaslar, kurulufllar n teknolojik AR-GE yapma yetene inin TÜB TAK taraf ndan de erlendirilmesine iliflkin usul ve esaslar belirlemektedir. Kapsam

Detaylı

HEMŞİRE İNSANGÜCÜNÜN YETİŞTİRİLMESİ VE GELİŞTİRİLMESİ

HEMŞİRE İNSANGÜCÜNÜN YETİŞTİRİLMESİ VE GELİŞTİRİLMESİ HEMŞİRE İNSANGÜCÜNÜN YETİŞTİRİLMESİ VE GELİŞTİRİLMESİ Doç. Dr. Ülkü TATAR BAYKAL İÜ Florence Nightingale Hemşirelik Fakültesi Hemşirelikte Yönetim Anabilim Dalı ve Yönetici Hemşireler Derneği Yönetim Kurulu

Detaylı

Marmara Üniversitesi..B.F. Ticaret Hukuku Ana Bilim Dal Baflkan

Marmara Üniversitesi..B.F. Ticaret Hukuku Ana Bilim Dal Baflkan Prof. Dr. Ayfle Nur BERZEK Marmara Üniversitesi..B.F. Ticaret Hukuku Ana Bilim Dal Baflkan F KR VE SINAÎ HUKUK MEVZUAT I - Kanunlar - Kanun Hükmünde Kararnameler - Yönetmelikler - Tüzükler - Uluslararas

Detaylı

İÇİNDEKİLER. Çevre Eğitiminin Günümüzde Değişen Yüzü: Sürdürülebilir Yaşam Eğitimi

İÇİNDEKİLER. Çevre Eğitiminin Günümüzde Değişen Yüzü: Sürdürülebilir Yaşam Eğitimi İÇİNDEKİLER 1. bölüm Çevre Eğitiminin Günümüzde Değişen Yüzü: Sürdürülebilir Yaşam Eğitimi 1. Çevre Bozulması ve Çevre Eğitiminin Doğuşu... 1 2. Çevre Eğitiminin Anlamı, Amacı, Kapsamı ve İşlevi... 3 3.

Detaylı

standartlar Standartlar ve Sertifikalar sertifika

standartlar Standartlar ve Sertifikalar sertifika standartlar Standartlar ve Sertifikalar sertifika Standartlar ve Sertifikalar.1. Genel Önceki bölümlerde paslanmaz çeliklere ait pek çok özellikler, standartlar ve karfl l klar hakk nda baz bilgiler verilmiflti.

Detaylı