Bel Ağr lar. Nuri ÇETİN, Tubanur ÖZTÜRK ŞİŞMAN

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Bel Ağr lar. Nuri ÇETİN, Tubanur ÖZTÜRK ŞİŞMAN"

Transkript

1 Bel Ağr lar Nuri ÇETİN, Tubanur ÖZTÜRK ŞİŞMAN Başkent Üniversitesi T p Fakültesi, Fiziksel T p ve Rehabilitasyon Anabilim Dal, ANKARA Low Back Pain Anahtar Kelimeler: Bel ars, epidemiyoloji, risk faktrleri, tan ve tedavi Key Words: Low back pain, epidemiology, risk factors, diagnosis and treatment Bel ağr lar tüm dünya nüfusunun %80 inin yaşamlar boyunca en az bir kez yak nd klar, tan, tedavi giderleri ve iş gücü kayb aç s ndan önemli bir sağl k problemi olarak karş m za ç kmaktad r (1-3). Bel ağr s hakk nda ilk yaz l belgeler M.Ö y llar na kadar uzanmaktad r. Bel ağr s nedenleri ilk defa 19. yüzy lda ortopedistler taraf ndan araşt r lm şt r y l nda Golwaith lomber faset eklemlerin ağr kaynağ olabileceğini, 1934 y l nda Mixter ve Barr disk patolojilerinin ağr kaynağ olabileceğini tan mlam şlard r (4) y l nda Schmorl ve Junghanns fonksiyonel segmenti tan mlayarak, ağr n n bu segmentteki disk ve faset bozukluklar na bağl olduğunu bildirmişlerdir (5). Bel ağr s adölesan yaşlarda da görülebilmekte ve prevalans yaşla artmaktad r (6). Prevalans çeşitli toplumlarda, yaşlarda ve mesleklerde farkl l klar gösterir. Risk faktörleri aras nda en önemlisi meslek ve ağ r bedensel aktivite ile ilgili olanlard r (7). Birçok klinik araşt rmada bel ağr s n n prevalans ve insidans n etkileyen faktörler için; tepe insidans n n 40 yaşlar nda olduğu; prevalans n 10 yaş ndan sonra yaşa bağ ml olarak artt ğ belirtilmektedir (8-10). Kad nlarda bel ağr s n n daha s k oluşu, çal şmalarda kad nlar n bel ağr s semptomlar n daha çok tan mlamalar ve tüm vücut semptomlar na daha duyarl olmalar na bağl olabilir; mesleki risk faktörleri taş - yanlar d ş nda s kl k yönünden kad n ve erkek fark - n n belirgin olmad ğ görülmüştür (11). Tekrarlay c kald rma, dönme, dönerek kald rma, çekme gibi fonksiyonlar gerektiren işlerin bel ağr s riskini artt rd ğ ve prevalans yükselttiği belirtilmektedir. Bel ağr s yatarak tedavi edilen hastal klar içinde beşinci s rada, cerrahi tedavi gerektiren hastal klar aras nda ise üçüncü s rada yer almaktad r (7-10). BELİN FONKSİYONEL ANATOMİSİ ve BİYOMEKANİĞİ Lumbosakral omurgan n statik ve kinetik fonksiyonel anatomisi, omurga fonksiyonunun ya da fonksiyonel bozukluğa bağl patolojisinin değerlendirilmesinde temel oluşturur. Lomber omurga, birbiri ile eklem yapm ş beş hareket segmenti ile torakolomber ve lumbosakral eklemden oluşur. Bu hareket segmentinin her birini üç eklemli bir kompleks oluşturmaktad r. Bu segment omurgan n temel fonksiyonel birimidir ve iki komşu vertebra ile ön tarafta bunlar n aras ndaki intervertebral disk, arka tarafta bu vertebralar n alt ve üst artiküler yüzeyleri aras ndaki faset eklemlerden oluşur (Şekil 1). Fonksiyonel birimde ön segmentin yük taş ma ve şok absorbe etme görevi varken, arka segment hareketin yönünü belirlemede yard mc d r. Koranal planda vertebra simetrik ve düz iken, sagital planda lomber bölgede anterior konveksite (lordoz) mevcuttur. Sakrumun iliyak kemiklerle s k bağlant s olduğundan, pelvisin hareketleri tüm 84

2 Pedikül Transvers ç k nt Vertebra cismi Faset eklem Spinoz ç k nt İnterspinoz ligaman İntervertebral disk İntervertebral foramen Şekil 1. Fonksiyonel birim. omurga eğriliklerini etkiler. Sakral aç veya lumbosakral aç ; sakrumun üst kenar na paralel çizilen bir çizgi ile yatay düzlem aras ndaki aç d r ve normal erişkinlerde 30 derece civar ndad r. Lomber lordozun artmas sakral aç y artt r r. İntervertebral disk (İVD) vertebra son plaklar n birbirine bağlayan ve birbirlerini oblik olarak çaprazlayan annüler lifler içeren mukopolisakkarid jel şeklinde hidrodinamik, elastik bir yap d r. Disk annüler fibrillerin çevrelediği bir santral nükleusa sahiptir. Nükleus Pulpozus ad verilen bu yap tip 2 kollajen fibriller içeren proteoglikan bir maddedir. Vertebra cisimleri aras nda yast k görevi görür, bas nc dağ t r ve omurgaya esneklik kazand - r r. Vertebran n arka bölümünün en önemli yap s lamina içindeki faset eklemlerdir. Bunlar süperior vertebran n inferior k sm ile, inferior vertebran n süperior k sm aras ndaki sinovyal eklemlerdir. Sagital yerleşim fleksiyon ve ekstansiyona izin verirken, lateral fleksiyon ve rotasyonu engeller. Üst lomber fasetler sagital, alttakiler koronal yerleşimlidir. Bitişik vertebralar aras nda makaslama hareketini önler veya minimalize ederler ve listezise engel olurlar. Spinal Fonksiyonel Bağlar Anterior longitudinal ligament (ALL), posterior longitudinal ligament (PLL), ligamentum flavum (LF), supraspinoz ligament (SSL), intertransversal ligament (ITL), kapsüler ligament (KL). Spinal Fonksiyonel Kaslar 1. Lomber bölgenin fleksör kaslar : Rectus abdominis, obliqus internus ve externus, transversalis, psoas majör, iliacus. 2. Lomber bölgenin ekstensör kaslar : Erector spinae, Multifidius ve Quadratus lumbarum. 3. Lateral fleksör kaslar: Obliqus abdominis, quadratus lumbarum. 4. Lomber bölgenin rotasyoner kaslar : Multifidius, obliqus internus ve externus. Lomber bölgede nosiseptör ad nda serbest sinir sonlanmalar içeren birçok doku vard r ve bu dokular ağr ya duyarl yap lard r; Kaslar n fasiyalar ve kan damarlar, apofizyel ve sakroiliyak eklem kapsülleri, SSL, ITL, ALL, PLL ve LF gibi ligamentler, vertebra periostu, dorsal kök ganglionu, dura mater, spinal kanal n damarsal yap lar, sinir kök kompleksi ve İVD lerdir. Bel ağr lar n sürelerine göre üçe ay rabiliriz: 1. Akut: Bir aya kadar süren bel ağr s, 2. Subakut: Bir-üç ay süren bel ağr s, 3. Kronik: Üç aydan uzun süren bel ağr s. BEL MUAYENESİ Hikaye al rken; ağr n n başlang ç zaman, lokalizasyonu (ağr n n yeri hastaya sorularak anatomik karş l - 85

3 Çetin N, Öztürk Şişman T ğ belirlenmelidir paravertebral, sakrum, kalça, böğür gibi), ağr n n niteliği sorulmal d r, sinir ağr s çok şiddetli ve yay ld ğ alan s n rl d r. Kas, bağ dokusu ve eklem ağr lar n n yay ld ğ alan daha geniştir, ağr daha hafiftir ama ağr n n yeri tam lokalize edilemez. Ağr y artt r c, azalt c ya da ortadan kald r c faktörler araşt r l rken; bel ağr s n n kaynağ n n tek bir patolojiye bağl olamayacağ, hastan n emosyonel durumu, psikososyal faktörler, önceki girişimlerin klinik bulgular etkileyebileceği unutulmamal d r. Ağr n n postür, hareket ve istirahatle ilişkisi değerlendirilmelidir. Bel ağr s klinik olarak hem kinetik hem de statik yönden incelenmelidir. Statik bel ağr s ; ayakta durma ve oturma s ras nda ortaya ç kar. Kinetik bel ağr s kişi hareket halindeyken belirli bir pozisyonda oluşur. Hasta ağr n n oluştuğu pozisyona getirilerek semptomlar tekrarlanabilir. Ağr n n gün içindeki oluş zaman ve bir günlük periyotta ağr n n karakterinde meydana gelen değişiklikler (gün içinde semptomlarda artma ya da azalma, gece ağr lar, uyku bozukluklar, ağr yla birlikte olan sabah tutukluğu); önceki ağr epizodlar ve süreleri; mesane, bağ rsak ve seksüel fonksiyonlar n n etkilenip etkilenmediği sorulmal d r. Hastan n farkl amaçlarla ald ğ tedaviler (özellikle infeksiyon ve tümör tedavileri), aile öyküsü sorulmal d r. Fizik muayenede hasta bütün olarak değerlendirilmeli, olas yap sal değişikliklerle mevcut bulgular n ilişkisi araşt r lmal d r. Hastan n anamnezde belirttiği ağr y meydana getiren, artt ran nedenler muayeneyle doğrulanmal d r. Hasta fizik muayene için tam soyulmal, boyun s rt ve bel eğrilikleri değerlendirilmelidir. Pelvis simetrisi ve bacak boylar değerlendirilmelidir. Görüntüleme Çal şmalar Bel ağr l hastalarda; a. Öykü ve fizik muayene bulgular spesifik bir tan koymay düşündürüyorsa, b. Hastal ğ n seyri doğal gidişinden sapma gösteriyorsa, c. İyileşme beklendiği gibi gelişmiyorsa veya konservatif tedaviye rağmen ağr geçmiyorsa, d. Fizik muayene de radikülopati veya Kauda ekuina sendromu düşündüren bulgu varsa, e. Etkin tedavi program n belirleyebilmek için, görüntüleme çal şmalar yap l r. Direkt grafilerde özellikle dejeneratif spinal hastal k sürecinde spondilozun derecesi, skolyoz, spondilolizis veya spondilolistezis, faset tropismi veya asimetrisi, spina bifida, transizyonel vertebra değerlendirilebilir. Ayr ca travma, kifoz ve skolyoz gibi angüler deformite olgular nda direkt grafiler ilk tercih edilecek yöntemlerdir. Ancak bel ağr l hastalarda büyük önem taş yan İVD, ligamanlar ve paravertebral kaslar gibi yumuşak dokular hakk nda bilgi edinilemez. Benzer biçimde infeksiyöz, inflamatuvar ve neoplastik süreçlerde; yumuşak doku ve kemik iliği tutulumuna duyarl olmamalar nedeniyle direkt radyografilerde anlaml belirtilerin oluşmas, trabeküler kemik kompart man nda %50 ye varan infiltrasyonun oluşmas na dek gecikebilir (12-15). Bel ağr lar nda s k rastlanan radyografik bulgular n araşt r ld ğ bir çal şmada; intervertebral aral ğ n daralmas, vertebral end-platelerin düzensiz ossifikasyonu, spondilolistezis ve anormal lordotik aç en s k rastlanan radyografik bulgular olmuştur (16). Günümüzde bilgisayarl tomografi (BT) nin en yoğun kullan m alan dejeneratif hastal klard r. Vücutta ferromanyetik cisimlerin varl ğ ve vertebralar tutan primer neoplastik süreçlerden baz lar n n karakterizasyonu önemli BT endikasyonlar aras ndad r. Spinal travmalarda direkt grafilerde şüphede kal nan veya kesin olarak fraktür saptanamayan olgularda BT den yararlan labilir (17). Manyetik rezonans görüntüleme (MRG) dejeneratif spinal hastal kta İVD yap s n n gösterilmesi, spinal dizilim, disk bütünlüğü, morfolojisi, kemik iliği ve sinir köklerinin durumu hakk nda bilgi verir. Ekstradural hastal klardan neoplazi durumunda, infiltratif hastal klarda, litik ve blastik lezyonlar n incelenmesinde, tümör nidusu-ödem ayr m, intratümöral kistnekroz alanlar, sirinks varl ğ ve tümör vaskülaritesinin değerlendirilmesinde yararl d r (18-20). Akut/kronik bel ağr l hastalarda görüntüleme algoritmi Şekil 2 de görülmektedir. BEL AĞRISI NEDENLERİ 1. İnflamatuvar (romatolojik): Spondiloartropatiler (ankilozan spondilit), romatoid artrit, PMR-reaktif artrit, psöriatik artrit, enteropatik artrit. 2. Neoplastik: Benign veya malign kemik tümörleri, menengiom, nörofibrom, yumuşak doku tümörleri, metastaz, astrositomlar, meningeal karsinomatozis. 3. İnfeksiyöz: Piyojenik vertebral spondilit, İVD infeksiyonu, epidural apse. 4. Vasküler: Abdominal aort anevrizmas veya disseksiyonu, renal arter trombozu veya disseksiyonu, venöz dolaş m yavaşlamas (gebelikte noktürnal bel ağr s ). 5. Metabolik: Osteoporoz, osteomalazi, paget hastal ğ. 6. Psikojenik: Kompanzasyon nörozisi, konversiyon. 86

4 AKUT BEL AĞRISI (travma, infeksiyon, kompresyon fraktürü, malignite) POZİTİF (görüntüle) NEGATİF (görüntülemeye gerek yok) a. Üç-dört hafta içinde düzelme yok (konservatif tedaviye rağmen) b. Yeni akut bulgular gelişirse (radikülopati, cauda equina sendromu) (görüntüle) KRONİK BEL AĞRISI (> 12 hafta, klinik öykü önemli) GENÇ HASTA Risk faktörlerini değerlendir a. Yoksa görüntülemeden tedavi et b. Varsa görüntüle YAŞLI HASTA (görüntüle) Şekil 2. Akut/kronik bel ağr l hastalarda görüntüleme algoritmi. 7. Kas-iskelet sistemi kaynakl : Miyofasiyal ağr sendromlar, fibromiyalji, akut veya kronik bel zorlanmas, mekanik kaynakl bel ağr s, postür anomalileri. 8. Konjenital veya gelişimsel: Transisyonel vertebra, skolyoz. 9. Dejeneratif: Dejeneratif eklem hastal ğ, spondiloz, faset eklem hastal ğ, spondilolizis, dejeneratif spondilolistezis, difüz idiyopatik skeletal hiperosteozis. 10. Visserojenik: Üst genitoüriner sistem hastal klar, retroperitoneal bozukluklar. 1. Romatolojik Nedenler Bel ağr s inflamatuvar tiptedir, istirahat ile artar, aktivite ile düzelir. Ağr sabah uyan nca fazlad r. Belirgin sabah tutukluğu ve bel hareketlerinde tüm yönlerde k s tl l k vard r. Kalça ve uyluğa yay labilir. Periferik eklem tutulumu, iritis, cilt döküntüsü ve ailesel öykü vard r. a. Ankilozan spondilit: Sakroiliyak eklemleri ve omurgay tutan kronik inflamatuvar bir hastal kt r. Klinik görünümü yaşlar aras ndaki erkeklerde zaman zaman ortaya ç kan sinsi bel ağr s ve aylar içinde gittikçe artan sabah tutukluğu yak nmas ile karakterizedir. Omurlarda tipik radyolojik görünüm kareleşme, annulus fibrozus ve ligamanlar n kalsifikasyonlar ile vertebra cisimleri aras nda sindesmofit köprüleri oluşur. Nonsteroid antiinflamatuvar ilaçlar (NSAİİ) ve düşük doz kortikosteroid ya da sülfosalazin, metotreksat gibi hastal ğ modifiye edici ilaçlar n kullan m ve egzersiz ile tedavi edilirler (21). b. Reaktif artrit: Vücudun herhangi bir yerinde ortaya ç kan infeksiyon ile birlikte veya infeksiyondan hemen sonra gelişen aseptik artrite denir. Salmonella, Shigella, Yersinia veya Campylobacter ile oluşan bağ rsak infeksiyonundan sonra veya Chlamydia ile meydana gelen genital infeksiyon sonras gelişebilir. S z tarz nda aktivite ile azalan ağr ve asimetrik sakroiliyak tutulum gözlenir. Direkt grafide omurgada asimetrik paravertebral virgül şeklinde ossifikasyonlar karakteristiktir (22). 2. Neoplastik Nedenler Atipik bölgelerde, devam ve şiddeti azalmayan, hareket ve postürle ilişkisiz, özellikle geceleri artan, yayg n ağr vard r. Sistemik semptomlar, yüksek erit- 87

5 Çetin N, Öztürk Şişman T rosit sedimentasyon h z, anemi, 55 yaş n üzerinde olmak ve daha önce benzer ağr ataklar geçirmemiş olmak bulgular ndand r. 3. İnfeksiyöz Nedenler Ağr aktivite ile artar, istirahatle değişiklik göstermez. Akut veya sinsi başlang çl d r. Laboratuvarda infeksiyon veya sepsis bulgular vard r. a. Akut piyojenik infeksiyonlar: Vücudun herhangi bir yerindeki primer odaktan kan yolu ile omurgaya yerleşirler. Genç hastalarda giriş kap s genellikle solunum yollar d r ve stafilokoklar en s k sorumlu patojenlerdir. Yaşl larda ise kaynak genellikle genitoüriner sistemdir ve özellikle ürolojik girişimlerden sonra risk artar. b. Kronik infeksiyonlar: Brusella, mikobakteri, koksidiomikoz gibi. 4. Vasküler veya Hematolojik Nedenler Vasküler ağr aktivite ile artar, istirahatle kaybolur. Distal ekstremiteler soğuk ve soluktur, trofik değişiklikler vard r. Neden hematolojik ise istirahatle düzelmeyen şiddetli ağr vard r. Nörolojik semptomlar olabilir. Abdominal aorta anevrizmas nadir de olsa diskal herni veya tümörün neden olduğu ağr y taklit edebilir. Çoğu 50 yaş üzerinde erkek hastalard r. Hipotansiyon, bel ağr s ve %50 hastada görülebilen pulsatil kitle klasik bulgulard r. Diğer nedenler retroperitoneal hematom, iliyak arter stenozu, aortan n iliyak bifurkasyon hizas nda trombozudur. 5. Metabolik Nedenler Ağr sinsi veya akut başlang çl d r. Belde s kl kla hareket k s tl l ğ vard r. Oturmakla, ayakta durmakla ağr artar. İstirahatle azal r (23). a. Osteoporoz: Kemik kitlesinde azalma ve kemik k r lganl ğ nda art ş ile karakterizedir. Vertebrada k - r k olduktan sonra bel ağr s görülür. En s k T8-L3 aras vertebralar etkilenir. b. Osteomalazi: Kemik matriksinin mineralizasyon yetersizliği ile karakterizedir. Mineralizasyon için kalsiyum, fosfor ve D vitamini gereksinimi vard r. Hastalar pelvis, omurga, kosta ve alt ekstremitelerini içeren yayg n ağr lardan yak n rlar. Proksimal kas zay fl ğ ve iskelet deformiteleri görülebilir. c. Paget hastal ğ (osteitis deformans): Elli yaş üstü popülasyonun %2-3 ünü etkiler. Etkilenen alanlarda yeni kemik oluşumunun artmas yla karakterizedir. Litik, Litik-Blastik fazlar içeren geç dönemde ortaya ç kan sklerotik fazlardan oluşur. Pelvis, lomber vertebra, sakrum, femur, kranium, dorsal vertebra ve kostalar en çok tutulan alanlard r. Fraktür riski artar, yük taş yan ekstremitelerde eğilme ve yap sal değişikliğe bağl eklem ağr lar ortaya ç kar. 6. Psikojenik Nedenler Ağr pozisyona bağ ml değildir, lokalizasyonu müphemdir, ağr devaml ve dayan lmazd r. Muayenede ağr ile uyumlu olmayan bulgulara rastlan r. Tedaviden fayda görmezler. 7. Kas-İskelet Sistemi Kaynakl Nedenler a. Miyofasiyal ağr sendromu (MAS): Omurgay destekleyen kaslarda tekrarlayan zorlanma ve aş r kullan m na bağl oluşan ağr miyozit, fibrozit veya miyofasiyal sendrom diye adland r l r. Spesifik kaslarda özel tetik noktalar hem lokal hem de yans yan ağr ya neden olurlar. MAS tedavisinde ağr siklusunun k r lmas amaçlanmaktad r. Tetik noktaya lokal anestezik, botulinum A toksini, steroid ya da kuru iğneleme, tetik nokta içeren kas n gerilmesinin ard ndan sprey uygulamas yap labilir (24,25). b. Fibromiyalji sendromu: Etyolojisi belli olmayan boyun ve omuzlarda daha çok olmak üzere yayg n vücut ağr lar, yorgunluk, tutukluk, hassas noktalar, uyku bozukluklar ve psikolojik problemlerle karakterize bir hastal kt r. En az üç ay devam eden yayg n ağr lar ve 18 hassas noktan n en az 11 inde hassasiyet olmas gerekir. Tedavide hastan n eğitimi, fizik tedavi yaklaş mlar ile özellikle antidepresanlar içeren medikal tedavi önemli yer tutar (26). c. Akut ve kronik bel zorlanmalar : Lumbosakral omurgan n mekanik strese maruz kalmas sonucu oluşur. Sprain yaralanma veya aş r kullanma sonucu ligaman n hasara uğramas d r. Strain ayn mekanizma ile kas n yaralanmas n ifade eder. Sprain akut, subakut veya kronik olabilir. Akut; genelde strain veya injury sonras görülür. Şiddetli difüz ağr paravertebral kas spazm ile birliktedir. Yatak istirahat önerilerek, miyeloreleksan ve NSAİİ ler verilebilir. Kronik; Ağr aktivite ile art p istirahatle azal r. Hareket k s tl l ğ ve spinoz proçeslerde hassasiyet olabilir. Tedavi akut durumlarla ayn d r. 8. Konjenital veya Edinsel Kaynakl Nedenler a. Transisyonel vertebra: En alt lumbal vertebra ve birinci sakral segmentin yap s nda varyasyon olabilir. Her biri diğerinin özelliklerini taş yabilir. Bu duruma transisyonel vertebra ad verilir. En alt lumbal vertebran n transvers proçesinin konjenital olarak uzun olmas ve ileum ile psödoartroz oluşturmas durumunda bel ağr s ya da siyatik ağr yapabilir (27). 88

6 b. Skolyoz: Omurgan n frontal plandaki eğriliğine skolyoz denir. Eğrilik 10 dereceyi aşt ğ nda bu terim kullan l r. Eğrilik yap sal veya kompansatuar olabilir. Hasta öne eğildiği zaman eğrilik düzeliyorsa kompansatuar olarak ifade edilir. Skolyozlularda bel ağr s insidans genel popülasyondan daha yüksek değildir. Ağr mekanik karakterli olup, muhtemelen disk ve faset eklem dejenerasyonu nedeniyledir. Ağr lar ayakta kalmakla art p, istirahatle azal r. Direkt grafideki ölçülen aç lanma 40 derecenin üstünde ise erişkinde önemli kabul edilir. K rk derecenin alt nda ise ilerleme göstermiyorsa nadiren semptomlara neden olur (28). Tedavide; 40 dereceden küçük ise NSAİİ ler, lokal faset enjeksiyonlar, fizik tedavi yöntemleri ve korseleme kullan labilir. Eğrilik 20 dereceden küçük olduğunda korselemek gerekmez. İlerleme olduğunda veya semptomlar kontrol alt na al namad ğ nda cerrahi tedavi önerilir. 9. Dejeneratif Nedenler a. Lomber disk hastal ğ ve lumbosakral radikülopatiler: Akut veya tekrarlayan bel ağr s n n yayg n bir nedenidir. Disk rüptürlerinin çoğu nükleus pulpozusun halen jelatinöz k vamda olduğu üçüncü ve dördüncü dekadlarda görülür. %98 i L4-L5 ve L5-S1 seviyelerinde ve posterior longutidinal ligaman n zay f olduğu posterolateralden olur. Disk ağr s çoğunlukla tipik olarak ağ r kald rma, aniden öne eğilmekle başlar. Ağr belin orta kesimindedir ve s kl kla kalçalara ve uyluklara yay l r. Ayağa kalkarken bel çok tutuktur. İstirahatle ağr azal r. Santral disk hernisi varl ğ nda bilateral bacak ağr s olabilir. Muayene s ras nda s kl kla paravertebral kas spazm, lomber lordozun ve eklem hareket aç kl ğ n n azalmas, ağr yan taraf n ters yönüne doğru veya kök bas s n hafifletecek herhangi bir yöne doğru kaslar n eğilmesi, etkilenen bacağa mümkün olduğunca az yük verilmesi bulgular na rastlanabilir (29-31). Nörolojik muayenede sinir kökünün s k şmas na bağl belirti ve bulgular saptan r. Düz bacak kald rma testi (DBKT) ile sinir kökü duyarl l ğ olabilir (32). Hastalarda tüm rutin laboratuvar testleri normaldir. Kök tutulumu olan hastalarda elektronöromiyografi (ENMG) bulgular pozitif olabilir. Radyolojik olarak direkt grafilerin tamam normal olabilir. BT ve MRG tan da önemli araçlard r. MRG ile disk dokusunu da içeren yumuşak dokular rahatl kla görüntülenir. Gadalonium ile çekilen kontrastl MRG özellikle postoperatif hastalarda epidural skar dokusundan tekrarlayan disk herniasyonunu ay rmay sağlayan duyarl bir tekniktir (33,34). Tedavide hastalar n çoğu konservatif yöntemlerden yarar görür. Bir çal şmada beş y l takip edilen hastalar n %80 inin konservatif tedavi ile rahatlad ğ görülmüştür (35). b. Spondiloz: İVD nin dejenerasyonu sonucu oluşan tabloya denir. Dejenerasyon en s k olarak aç lanma ve hareketin en çok olduğu L4-L5 ve L5-S1 düzeylerinde görülür. Nükleus pulpozusun s v kaybetmesi ve iç bas nc n n azalmas sonucu anulus fibrozus, vertebralara binen yükün daha büyük bölümüne maruz kal r. Sonuçta önce sirkümferansiyel, daha sonra radial y rt klar oluşur. Disk herniye olmaya f rsat bulamadan h zla fibrotik doku haline dönüşürse lomber spondiloz gelişir. Ağr genellikle bele lokalizedir, ancak gluteal bölgeye ve uyluğa yay labilir. Hareketle ağr n n şiddeti artar, istirahatle azal r. Sabah tutukluğu olabilir ama yar m saatten fazla sürmez. Bel hareketleri spondilozun derecesine bağl olarak k s tlan r. Lordoz düzleşir, paravertebral kas spazm gelişir. Nörolojik defisit pek gözlenmez, DBKT pozitiftir. c. Tropizm: Omurgada disk dejenerasyonuna bağl olarak oluşan segmental asimetrik skolyoza verilen add r. Özellikle L4-L5 veya L5-S1 gibi alt lomber segmentlerde görülen bu skolyoz, normal fonksiyonel mekaniği bozar. Fasetler eksenden sapar ve yük ön İVD ile arka iki faset aras nda eşit dağ lmaz, omurgada akut bir hareket k s tl l ğ vard r. Ağr ekstansiyonla beraber yana eğilmekle artar (o taraf faset kitlenir, karş faset sublukse olacak şekilde birbirinden uzaklaş r). Röntgende tropizm görülür, anteroposterior grafilerde segmental skolyoz ve oblik grafilerde ise asimetrik faset dejenerasyonu gözlenir (27). d. Faset ekleme ait patolojiler: Faset eklem kapsülü, sinovyal membran ve periostunda serbest sinir uçlar bulunduğu için ağr ya hassas yap lard r. Faset eklemler başlama ve bitiş noktalar İVD ler taraf ndan belirlenen oldukça geniş bir eklem aç kl ğ na sahiptirler. Bu eklem hareket aç kl ğ n n aniden aş nmas eklemde bozukluk ve distorsiyona sebep olur. Bu klinik durumlar daima eklem kapsülünden kaynaklanan ağr ile ilişkilidir. Fasetlerin anormal pozisyonu eklem k k rdağ n n dejenerasyonuna dolay s ile de faset eklem artrozuna neden olabilir (spondiloartroz). Faset eklemlerden kaynaklanan ağr l klinik tabloya faset sendromu ad verilir. Ağr künttür ve lokalize edilmesi güçtür. Bu sendromda bel ve bacak ağr s sinir kökünden kaynaklanmaz. Ağr hasta taraf ndan yayg n olarak tarif edilir. Lomber faset eklemlere bağl ağr, belden kalçalara, kas klara, uyluklara bazen de skrotuma yay l r. Ağr ayakta durmak, hiperekstansiyon ve rotasyonla artarken, öne eğilmekle azal r. Psödoradiküler ağr olarak tan mlanan bu du- 89

7 Çetin N, Öztürk Şişman T rum disk hernileri ile kar şabilir. Faset eklem irritasyonu ile oluşan hamstring spazm, DBKT testinin 70 derecede pozitif olmas na yol açar. Lomber oblik grafilerde faset eklemlerde dejenerasyon görülebilir. Ancak grafi ile klinik her zaman uyumlu değildir. Tedavisinde NSAİİ ler ve fizik tedavi modaliteleri kullan l r. Güçlendirme ve fleksibilite egzersizleri yararl d r. Dört haftal k tedaviye cevap vermeyen hastalarda faset eklem blokaj, faset ekleme steroid enjeksiyonu yap labilir (36). e. Lomber spinal stenoz (LSS): Spinal stenoz İVD lerin dejeneratif bulgingi, faset eklem osteofitleri ve LF hipertrofisinin s kl kla konjenital olan dar kanal ile olan birlikteliği sonucu ortaya ç kan bir tablodur. Bu değişiklikler spinal kord veya kauda equina n n s k şmas na neden olurlar. Belde ve/veya tek veya çift tarafl olarak bacakta ağr yapabilir. Ağr aral kl gelir, özellikle tek tarafl veya her iki alt ekstremitede yürürken meydana gelen ve artan ağ rl k hissi veya parestezi şeklindedir. Öne eğilme ve oturma ile semptomlar belirgin düzelir. Klinik olarak bu semptomlar nörojenik kladikasyo sendromu ad n al r. Hastalarda bacak güçsüzlüğüne bağl olarak düşme epizodlar görülür. Direkt grafilerde sadece İVD ve faset eklem dejenerasyonu gözlenebilir. Stenozun yerini belirlemek için BT veya MRG kullan lmal d r. Tedavide hafif ve orta semptomlu hastalarda NSAİİ ler, kalsitonin, baz hastalarda epidural steroid enjeksiyonlar n n k sa süreli olarak ağr da azalmaya yol açt ğ bildirilmiştir. Hidroterapi, aerobik egzersizler, fleksiyon egzersizleri, alt ekstremiteyi güçlendirme-germe egzersizleri önerilmektedir (37). Tüm bu tedavi yöntemlerinin başar - s z kald ğ şiddetli ağr l hastalar için cerrahi tedavi seçeneği vard r (38). Yap lan bir çal şmada; 100 LSS li hasta prospektif olarak 10 y l süre ile takip edilmiş ve sonucunda cerrahi yaklaş m n en uygun tedavi olduğu, bununla birlikte başlang çta konservatif tedaviden sonuç al namad ğ takdirde geciktirilmiş cerrahi tedavi sonuçlar n n da iyi olduğu belirtilmiştir (39). f. Sakroiliyak ekleme ait patolojiler: Sakroiliyak eklemlere bağl olarak oluşan ağr ; ayn taraf kalçaya, uyluk arkas na, gluteal bölgeye, bazen de diz alt na kadar inebilir. Semptomlar genellikle tek tarafl - d r. Eğilmek, oturmak veya araç kullanmak ağr y artt r rken, ayakta durmak veya yürümek ise ağr y azalt r. Nadiren parestezi, dizestezi ya da kas güçsüzlüğü gibi eşlik eden nörolojik semptomlar olabilir. Travma ciddi olmad kça ve pelvik halka bozulmad kça grafiler genellikle bulgu vermez. Hastalar egzersiz, NSAİİ ler, sakroiliyak eklem enjeksiyonlar, mobilizasyon ve manipülasyon gibi tedavi modalitelerinden yarar görürler (40). g. Spondilolizis ve spondilolistezis: Vertebran n pars interartikülarisindeki tek veya çift tarafl kemik defektine spondilolizis, bir vertebran n diğeri üzerinde öne veya arkaya yer değiştirmesine ise spondilolistezis denir. Spondilolizis en s k L5 seviyesindedir. Spondilolistezis alt tipe ayr lm şt r ve her birinin etyolojisi farkl d r. 1. Displastik: Konjenital olarak üst sakrum fasetinde veya L5 fasetinde bir gelişim defekti vard r. L5, S1 üzerinde sublukse olur. 2. İstmik: Lezyon pars interartikülaristedir. En s k görülen tip budur. Litik, elonge (uzam ş), akut fraktür. 3. Dejeneratif: En s kl kla L4-5 te ve L3-4 te faset eklemler ve diskte dejenerasyonu vard r. 4. Travmatik: Pars interartikülaristen daha ziyade posterior elemanlar n fraktürü vard r. 5. Patolojik: Malignite veya infeksiyona bağl posterior elemanlarda değişiklikler olur. 6. İyatrojenik. Spondilolizis ve listezisler asemptomatik olabileceği gibi, inatç bel ağr s ve siyataljiye neden olabilirler. Genç hastalarda ağr n n nedeni genellikle direkt olarak stres k r ğ gibi kemik defektidir. Yaşl larda ise İVD, faset eklemler ve omurgan n ligamanlar gibi birçok dokudan kaynaklanabilir. Etkilenen vertebran n spinoz proçesinin hassas ve instabil olmas tan - da önemli ipucudur. Spondilolistezisli hastalarda lomber lordoz artm şt r ve spinal ç k nt lar aras nda düzey fark saptanabilir (basamak belirtisi). Ekstansiyon ağr l d r. Fleksiyonla ağr rahatlar. Tan radyolojik olarak konur. Oblik direkt grafilerde k r k varsa İskoç köpeğinin boynunda tasma şeklinde görülür. Sakrumun üstü öne doğru dört eşit parçaya bölünür. %25 veya daha az kayma grade 1, %75 veya daha fazla kayma var ise grade 4 olarak değerlendirilir (41). Tedavinin amac sinir köklerine bas n n azalt lmas, gövde kaslar n n özellikle abdominal kaslar n güçlendirilerek omurga stabilitesinin sağlanmas, lomber lordozun azalt lmas ve postürün iyileştirilmesidir. Uygun konservatif tedaviye rağmen semptomlar iyileşmiyorsa veya %50 nin üstünde kayma varsa cerrahi girişim gerekebilir. Cerrahide segmental füzyon yap l r, eğer nörolojik defisit varsa laminektomi gerekebilir (42). 90

8 10. Yans yan Ağr lar Yemek yeme veya menstrüel siklus ile ilişkili ise, aktivite ya da hareketle ilişkisiz bir periyodikliği varsa ağr n n omurga veya paraspinal doku kaynakl olmama olas l ğ yüksektir. Bu tip hastal klarda belde hareket k s tl l ğ, kas spazm yoktur. TEDAVİ YAKLAŞIMLARI Akut Bel Ağr l Hastaya Yaklaş m Ağr n n süresi bir aydan k sa olan, yaş ndaki hastalarda, ağ r çal şma koşullar, yanl ş vücut mekaniklerinin kullan m, kötü statik ve dinamik postür, kar n ve s rt kaslar n n endurans, güç ve fleksibilitesinde azalma, kardiyovasküler enduransta azalma mekanik bel ağr lar için risk faktörleridir. Akut bel ağr s olan hastalarda ağr n n anatomopatolojik kaynağ n tam olarak ortaya ç karmak, spesifik etyolojiyi belirlemek hastalar n %85 inde mümkün değildir. Bu nedenle ağr kaynağ n n mekanik olup olmamas - na, tedavide ise ağr ve fonksiyonel yetersizliğin iyileştirilmesine önem verilmelidir (43). Ciddi patolojilerin bulunmad ğ durumlarda akut bel ağr s nda direkt grafilerin yeri yoktur. Bu hastalarda vertebral fraktür tümör, infeksiyonlar, inflamatuvar hastal klar, progresif, travma, sistemik steroid kullan m, nörolojik defisit yoksa konservatif tedavi yöntemleri kullan l r (44-46). Akut bel ağr s nda ilk birkaç gün yatak istirahati önerilmelidir. Yap lan çal şmalarda uzun ve k sa süreli yatak istirahatinin karş laşt r lmas nda; uzun süreli yatak istirahatinin işe dönme ve aktivitenin kazan lmas nda üstünlüğünün olmad ğ, aksine ağr s n r nda erken dönemde aktiviteye devam etmenin daha yararl olduğu kan tlanm şt r (47-49). Bel ağr s olan hastalara ağr y, spazm ve inflamasyonu azaltmak için düzenli olarak 7-15 gün süreyle ve etkin dozda ilaç tedavisi uygulanmal d r. İlaç olarak ilk seçenek parasetamol ve NSAİİ lerdir (50,51). Miyeloreleksanlar semptomlar n başlang ç döneminde palpasyonla kas spazm saptanmas veya ağr nedeniyle uyuma güçlüğü olan hastalarda tek başlar na veya NSAİİ ler ile kombine edilerek k sa süreli verilebilir (52). Kortikosteroidler akut bel ağr s n n tedavisinde oral, intramusküler veya epidural olarak kullan lmaktad r. Epidural steroid enjeksiyonunun en etkili olduğu durumlar disk hernileri sonucu oluşan sinir kökü bas s ve irritasyonlar d r. Geleneksel tedavinin dört hafta uygulanmas na karş n yan t al namayan olgularda endikasyonu koyulabilir. Uygulamada en s k metilprednizolon ve triamsinolon kullan l r (53). Akut disk herniasyonlu ve radiküler bas ya bağl şiddetli ağr l durumlarda NSAİİ ler ile yeterli analjezi sağlanamad ğ nda opiadlar kullan labilir (54,55). Akut bel ağr s tedavisinde s cak, soğuk, elektroterapi, akupunktur traksiyon gibi fizik tedavi modaliteleri etkinlikleri konusunda kan ta dayal t pta literatür bulunmamas na rağmen yayg n olarak kullan lmaktad r (56,57). Akut bel ağr s n n tedavisinde egzersizin rolünün önemsiz olduğunu bildiren yay nlar olmas na rağmen, faydal olduğunu belirten yay nlar çoğunluktad r (58,59). Egzersizin ağr y azaltt ğ yönünde yay nlar vard r, ancak egzersiz programlar ağr y azaltmaktan çok fonksiyonel durumu düzeltmede daha önemlidir diyen yay nlar çoğunluktad r (60). Akut bel ağr s olan hastalarda fleksiyon, ekstansiyon ve germe egzersizlerine akut ağr l dönemden sonra başlanmal, aerobik egzersizlerle devam edilmelidir. Bel ağr l hastalar için en uygun aerobik egzersizler ritimli yürüyüş, yüzme, egzersiz bisikletleri ile yap lan egzersiz formlar d r. Akut bel ağr l hastalar n tedavisinde başvurulan çok say da tedavi yönteminin etkinliği ve birbirine üstünlüğü gösterilememiştir. Amaç semptomlar n kontrolü ve kronikleşmenin engellenmesidir. Bu nedenle akut bel ağr s ile başvuran hasta ile ilk karş laşmada yeterli ve objektif bir yaklaş mla hastaya güven verilerek güçlü bir hasta-hekim ilişkisi kurulmal d r. Tedavide pasif tedaviler yerine hastan n kat l m n n sağland ğ, kendi sorumluluğunu ald ğ aktif yöntemler kullan lmal d r (61). Kronik Bel Ağr l Hastaya Yaklaş m Ağr üç aydan uzun sürdüğünde kronik bel ağr s ndan bahsedilir. Kronik bel ağr l hastalarda kronik ağr ya neden olan mekanizmalar n karmaş kl ğ ve psikososyal, ekonomik faktörlerin rolünün önemi nedeniyle ilaçlar n etkinliği tam olarak belirlenememiştir (62). Bu hastalarda uzun süreli ilaç kullan m ndan sak nmal, gerektiğinde analjezikler belirli dönemlerde ve sürelerde kullan lmal d r (63). Tedavide başar multidisipliner ekip çal şmas n gerektirir. Pasif bağ ml l k engellenerek hastan n aktif kat l m sağlanmal d r. Evde ve iş yerinde risk faktörleri değerlendirilerek, düzeltmeye yönelinmelidir. S k rastlanan depresyon tedavi edilmeli, antidepresan d ş ilaç kullan m en aza indirilmelidir. Narkotik analjezik özel durumlar d ş nda kullan lmamal d r (64). Cerrahi yöntemlere ağr y düzeltebilecek belirgin patoloji yoksa başvurulmamal d r. Uygun egzersiz tedavileri, bel okullar, fonksiyonel restorasyon, kronik ağr te- 91

9 Çetin N, Öztürk Şişman T davi programlar gibi multidisipliner yaklaş mlarla kronik ağr l hastalarda başar sağlanabilir (65). Kronik bel ağr l hastalarda multidisipliner tedavi yaklaş mlar n n etkinliği konusunda yap lm ş çeşitli çal şmalarda tedavi başar s ile hastan n yaş, eğitim düzeyi, önceki cerrahi girişimler, sigorta ve emeklilik tazminat isteği, işten uzak kalma süresi, hastal k süresi gibi faktörler aras nda istatistiksel olarak anlaml bir ilişki bulunmuştur (66). KAYNAKLAR 1. Sinaki M, Mokri B. Low back pain and disorders of the lumbar spine. In: Braddom RL (ed). Physical Medicine and Rehabilitation. Philadelphia: WB Saunders Company, 1996: Press JM, Herring SA. Low back pain, health care problems and physiatrits role in future. In: Lox DM (ed). Physical Medicine and Rehabilitation State of the Art Reviews 1999; 13: Anderson G. Epidemiologic features of chronic low back pain. Lancet 1999; 354: Cassidy JD, Wedge JH. The epidemiology and natural history of low back pain and spinal degeneration. In: Kirkaldy Willi H (ed). Managing Low Back Pain. 2 nd ed. New York: Churchill Livingstone, 1998: Schmorl G, Junghanns H. The Human Spine in Health and Disease. 2 nd ed. New York: Grune- Stratton, 1997: Burton KA, Clarken RD, Mc Chene. The natural history of low back pain in adolascents. Spine 1996; 21: Anderson GBJ. Risk factors for low back pain. In: Waddell G (ed). The Back Pain Revolution. Edinburgh: Churchil Livingstone, 1998: Papage AC, Macfairline GJ, Thomas E. Pyschosocial factors in the work place. Do they predict new episods of low back pain? Spine 1997; 22: Kopec C, Sayre E, Esdaile J. Predictors back pain in a general population cohort. Spine 2004; 29: Brant MN, Dennis SC, Gack GF. Low back pain. Raidology 2000; 217: Sheffer CE, Cassisi JE, Ferraresi LM. Sex differens in the presentation of chronic low back pain. Pyschology of Women Quarterly 2002; 26: Jarvik JJ, Hollingworth W, Heagerty P, et al. The Longitudinal Assessment of Imaging and Disability of the Back (LAIDBack) Study: Baseline data. Spine 2001; 26: Drape JL, Chevrot A. Imaging Strategies in common low back pain. Rev Prat 2000; 50: Pfirrmann CW, Hodler J, Boos N. Diagnostic assessment in lumbar back pain. II Imaging and imaging guided infiltrations. Schweiz Rundsch Med Prax 1999; 88: Inaoka M, Yamazaki Y, Hosan ON, et al. Radiographic analysis of lumbar spine for low back pain in general population. Arch Orthop Trauma Surg 2000; 120: Jarvik JG. Imaging of adults with low back pain in the primary care setting. Neuroimaging Clin North Am 2003; 13: Hourcade S, Treves R. Computed tomography in low back pain and sciatica. A retrospective study of 132 patients in the Haute- Vienne district of France. Joint Bone Spine 2002; 69: Jarvik JG, Deyo RA. Imaging intervertebral disc degeneration and aging excluding disc herniations. Radiol Clin North Am 2000; 38: Jarvik GJ, Holingworth W, Martin B, et al. Rapid magnetic imaging vs radiographs for patients with low back pain: A randomized controlled trail. JAMA 2003; 289: Elfering A, Semmer N, Birkhofer D, et al. Risk faktors of lumbar disc degeneration: A 5-year prospective MRI study in asemptomatic individuals. Spine 2002; 27: Lindons S, Heijde D. Ankylosing Sponylitis. In: Ruddy S, Harris E, Sledge C (eds). Kelleys Text Book of Rheumatology. Philadelphia: WB Saunders Company, 2001: Gardner GC, Gilliland BC. Arthritis and periarthritic disorders. In: Loeser JD (ed). Bonicas s Management of Pain. Philadelphia: Lippincott Williams & Wilkins, 2001: Delaney MF, Le Boff MS. Metabolic bone disease. In: Ruddys S, Harris E, Sledge C (eds). Kelley s Textbook of Rheumotology. Philadelphia: WB Saunders Company, 2001: Uyar M. Miyofasial ağr sendromu ve diğer muskuloskeletal kökenli ağr lar. Erdin S (editör). Ağr. İstanbul: Nobel T p Kitabevleri, 2000: Porta M. A comparatif trial of botulinum toxin type A and methylprednisolone for the treament of myofascial pain syndrom and pain from chronic muscle spasm. Pain 2000; 85: Buskila D. Fibromyalgia, chronic fatigue synrome and myofascial pain syndrome. Curr Opin Rheumatol 2000; 12: Katriina K, Trapio V, Raili R. Lumbosacral transitional vertebra realition disc degeneration and low back pain. Spine 2004; 29: Kostuik JP. Adult scoliosis. In: Frymoyer JW (ed). The Adult Spine Principles and Practice. Philadelphia: Lippincott Raven Publisheres, 1997: Dubourg G, Rozenberg S. Fautrel B. A pilot study on the recovery from parasis after lumbar disc herniation. Spine 2002; 27: Boden SD, Herzog RJ, Rauschring W. Lumbar Spine: The Hearniated Disc Instructional Course Lectures AAOS 67 th Meeting 2000:

10 31. Shapiro S. Medical realities of cauda equina syndrome secondary to lumber disc herniation. Spine 2000; 25: Tuakahashi K, Shima I, Porter RW. Nerve root pressure in lumbar disc herniation. Spine 1999; 24: Wroomen PC, Krom MC, Knott JA. Diagnostic value of history and physaical exemination in patients suspected of sciatica due to disc herniation as systematic review. J Neurol 1999; 246: Vucetic N, Astrand P, Günter P. Diagnosis and prognosis in lumbar disc herniation. Clin Orthop 1999; 361: Elfering A, Semmer N, Birkhofer D, et al. Risk factors for lumbar disc degeneration: A 5-year prospective MRI study in asymptomatic individuals. Spine 2002; 27: Quon JA, Bernard TN, Burton CV. The site and nature of the lesion. In: Kirkaldy, Willis WH, Bernard TN (eds). Managing Low Back Pain. New York: Churchill Livingstone, 1999: Simotas AC, Durey FJ, Honsroj KK. Nonoperatif treament for lumbar spinal stenosis. Clinical and outcome results a 3 year survivorship analysis. Spine 2000; 25: Posttucchini F. Surgical mangement of lumbar spinal stenosis. Spine 1999; 24: Tenhulaj J, Lenkc LG, Brid Well KH. Prospective functional evaluation of the surgical treatment of neurogenic claudication in paients with lumbar spinal stenosis. J Spinal Disord 2000; 13: Calvillo O, Skaribas T, Turnipseed J. Anatomy and pathophysilogy of the sacroiliac joint. Curr Rev Pain 2000; 4: Matsunago S, Ijiri K, Hayashi K. Nonsurgically managed patients with degenarative spondylolisthesis: 18 year follow up study. J Neurosurg 2000; 93 (Suppl). 42. Leane LD, Lamont DW. Diagnosis and tretment of severe dysplastic spondylolisthesis. J Am Osteopath Assoc 1999; 99: Vanden Hoogen HJM, Koes BW, Wjik JTM. The prognosis of low back pain in general practice. Spine 2001; 26: Goldstein MS, Morgensterm H, Hurtwitz EL. The impact of treatment confidence on pain and related disability among patients with low-back pain: Results from the University of California, Los Angeles, lowback pain study. Spine J 2002; 2: Zawadki MN, Dennis SC, Gade GF. Low back pain. Radiology 2000; 217: Van Tulder MV, Golden W. Conservative treatment of acute and subacute low back pain. In: Nachemson AL, Jonsson E (eds). Neck and Back Pain the Scientific Evidence of Causes, Diagnosis and Treatment. Philadelphia: Lippincott Williams & Wilkins, 2000: Deyo RA, Diehl AK, Rosenthal M. How many days of bed rest for acute low back pain? N Engl J Med 2000; 319: Malmiora A, Hakinen Y, Arot T. The treatment of acute low back pain bed rest, exercises otalama ordinary detivity? N Engl J Med 1999; 336: Rozenberg S, Delvel C, Rezvani Y. Bed rest on normal activity for patients with acute low back pain. Spine 2002; 27: Chorkin DC, Wheerler KJ, Barlow W. Medication use for low back pain in primary care. Spine 1998; 23: Gerard AM, Scott FN, Lipetz SJ. Pharmacologic treatment of low back pain. State of the Art Reviews Physical Medicine and Rehabilitation 1999; 13: Van Tulder MW, Tourary T, Furlan AD. Muscle relaxants for nonspecific low back pain: Asystematic review within the framework of the cochrane collaboration. Spine 2003; 28: Aage Indahl MD, Ellen HH, Stand H. Transforaminal epidural steroid Injections in lumbosacral radiculopathy. Spine 2002; 27: Gilbert J, Fanciallo MD, Perry A. An observational study on the prevalance and patern of opioid use in patients with spine and radicular pain. Spine 2002; 27: Schofferman J. Long-term opioid analgesic therapy for severe refractory lumbar spine pain. Clin J Pain 1999; 15: Torston TA. The Physical therapy aproch. In: Frymoyer JW (ed). The Adult Spine Principles and Practice. Philadelphia: Lippincott Raven Publisheres, 1997: Gadsby JG, Flowerdew MW. Transcutaneous electrical nerve stimulation and acupuncture-like transcutaneous electrical nerve stimulation for low back pain. Cochrane Database Syst Rew (2) CD000210, Van Tulder MW, Malmivaara A, Esmail R, et al. Exercise therapy for low back pain. Cochrane Database System Rev 2000: 2 CD Nordin M, Copella M. Exercise and the modalities, when, what and why? Neurol Clin North Am 1999; 17: Abenhaim L, Valat JP, Rossignol M. Paris Task Force; report on efficacy on activity and exercises for patients with nonspesific low back pain. Spine 2000; 25: Kovacs FM, Abraiva V, Zamora DJ. Correlation between pain, disability and quality of life in patients with comon low pack pain. Spine 2004; 29: Anderson G. Epidemilogic features of chronic low back pain. Lancet 1999; 354: Pappagello M, Campell NJ. The Pharmacologic management of chronic back pain. In: Frymeyer JW (ed). The Adult Spine: Principles and Practice. Philadelphia: Lippincott Raven Publisheres, 1997:

11 Çetin N, Öztürk Şişman T 64. Staiege TO, Gaster B, Sullivan MD, et al. Systematic review of antidepressants in the treatment of chronic low back pain. Spine 2004; 29: Sobel J, Rainville J, Harfigen C. Functionally Oriented Rehabilitation in Chronic Low Back Pain. AA PMR 57 th Annual Assembley; Orlando Course Hand Outs 1995; 16-20: Aronoff GM, Dupy DN. Evaluation and management of back pain: Preventing disability. In: Aronoff GM (ed). Evaluation and Treatment of Chronic Pain. Baltimore: Williams & Wilkins, 1998: YAZIŞMA ADRESİ Uzm. Dr. Nuri ÇETİN Başkent Üniversitesi T p Fakültesi Fiziksel T p ve Rehabilitasyon Anabilim Dal Bahçelievler-ANKARA 94

Spondilolistezis. Prof. Dr. Önder Aydıngöz

Spondilolistezis. Prof. Dr. Önder Aydıngöz Spondilolistezis Prof. Dr. Önder Aydıngöz Spondilolistezis Bir vertebra cisminin alttaki üzerinde öne doğru yer değiştirmesidir. Spondilolizis Pars interartikülaristeki lizise verilen isimdir. Spondilolistezis

Detaylı

Boyun Ağrılarında Tanı ve Tedavi. Prof. Dr. Reyhan Çeliker Acıbadem Üniversitesi

Boyun Ağrılarında Tanı ve Tedavi. Prof. Dr. Reyhan Çeliker Acıbadem Üniversitesi Boyun Ağrılarında Tanı ve Tedavi Prof. Dr. Reyhan Çeliker Acıbadem Üniversitesi Boyun Anatomisi Boyun Anatomisi Omurganın en hareketli parçasıdır. Karotis, vertebral arter, omurilik ve spinal sinirleri

Detaylı

Bel Ağrıları. Yaklaşım ve Tedavi Yöntemleri. Prof. Dr. Reyhan Çeliker

Bel Ağrıları. Yaklaşım ve Tedavi Yöntemleri. Prof. Dr. Reyhan Çeliker Bel Ağrıları Yaklaşım ve Tedavi Yöntemleri Prof. Dr. Reyhan Çeliker Genel Bilgiler n Toplumun %80 i yaşamları boyunca en az bir kez bel ağrısından yakınırlar. n 20-50 yaş grubunda en pahalı sağlık sorunudur.

Detaylı

TORAKOLOMBER VERTEBRA KIRIKLARI. Prof.Dr.Nafiz BİLSEL VERTEBRA KIRIKLARI 1

TORAKOLOMBER VERTEBRA KIRIKLARI. Prof.Dr.Nafiz BİLSEL VERTEBRA KIRIKLARI 1 TORAKOLOMBER VERTEBRA KIRIKLARI Prof.Dr.Nafiz BİLSEL VERTEBRA KIRIKLARI 1 Vertebral Kolon 33 omur 23 intervertebral disk 31 çift periferik sinir VERTEBRA KIRIKLARI 3 OMURGANIN EĞRİLİKLERİ Servikal bölgede

Detaylı

30.10.2013 BOYUN AĞRILARI

30.10.2013 BOYUN AĞRILARI BOYUN AĞRILARI BOYUN ANOTOMISI 7 vertebra, 5 intervertebral disk, 12 luschka eklemi, 14 faset eklem, Çok sayıda kas ve tendondan oluşur. BOYNUN FONKSIYONU Başı desteklemek Başın tüm hareket

Detaylı

LOMBER SPİNAL STENOZ TEDAVİSİNDE MİKRO-HEMİLAMİNEKTOMİ veya LAMİNEKTOMİ SEÇENEKLERİ

LOMBER SPİNAL STENOZ TEDAVİSİNDE MİKRO-HEMİLAMİNEKTOMİ veya LAMİNEKTOMİ SEÇENEKLERİ LOMBER SPİNAL STENOZ TEDAVİSİNDE MİKRO-HEMİLAMİNEKTOMİ veya LAMİNEKTOMİ SEÇENEKLERİ Dr.Hakan BOZKUŞ VKV Amerikan Hastanesi, Nöroşirurji Bölümü İTÜ, Fen Bilimleri Enstitüsü KONJENİTAL İdiopatik Akandroplastik

Detaylı

Göğüs Cerrahisi Hakan Şimşek. Journal of Clinical and Analytical Medicine

Göğüs Cerrahisi Hakan Şimşek. Journal of Clinical and Analytical Medicine Journal of Clinical and Analytical Medicine Yetişkinde Gergin Omurilik Sendromu ve Eşlik Eden Toraks Deformitesi Gergin omurilik, klinik bir durumdur ve zemininde sebep olarak omuriliğin gerilmesi sonucu

Detaylı

TC. SAĞLIK BAKANLIĞI SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ. ERİŞKİN İSTMİK SPONDİLOLİSTEZİS (Bel Kayması) HASTA BİLGİLENDİRME BROŞÜRÜ

TC. SAĞLIK BAKANLIĞI SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ. ERİŞKİN İSTMİK SPONDİLOLİSTEZİS (Bel Kayması) HASTA BİLGİLENDİRME BROŞÜRÜ TC. SAĞLIK BAKANLIĞI SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ ERİŞKİN İSTMİK SPONDİLOLİSTEZİS (Bel Kayması) HASTA BİLGİLENDİRME BROŞÜRÜ ERİŞKİN İSTMİK SPONDİLOLİSTEZİS NEDİR? Omurga, omur adı

Detaylı

Ankilozan Spondilit Rehabilitasyonu. Prof. Dr.Hidayet Sarı

Ankilozan Spondilit Rehabilitasyonu. Prof. Dr.Hidayet Sarı Ankilozan Spondilit Rehabilitasyonu Prof. Dr.Hidayet Sarı Tanım Özellikle omurgayı tutan ve ankiloza götüren kronik iltihabi sistemik romatizmal hastalıktır. Sakroiliak eklem iltihabı oluşturmak ana bulgusudur.

Detaylı

SERVİKAL DİSK HERNİSİ

SERVİKAL DİSK HERNİSİ TC. SAĞLIK BAKANLIĞI SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ SERVİKAL DİSK HERNİSİ (Boyun Fıtığı) HASTA BİLGİLENDİRME BROŞÜRÜ SERVİKAL MYELOPATİLİ HASTALARIN YAKINMALARI Omurga, omur denilen

Detaylı

SPONDİLOLİSTEZİS VE CERRAHİ TEDAVİSİ

SPONDİLOLİSTEZİS VE CERRAHİ TEDAVİSİ SPONDİLOLİSTEZİS VE CERRAHİ TEDAVİSİ Dr.Hakan BOZKUŞ VKV Amerikan Hastanesi, Nöroşirurji Bölümü İTÜ, Fen Bilimleri Enstitüsü Spondilolistezis İlk defa 1772 yılında Herbiniaux un yaptığı zor doğum ile tanımlanıyor

Detaylı

Yaşlanmaya Bağlı Oluşan Kas ve İskelet Sistemi Patofizyolojileri. Sena Aydın 0341110011

Yaşlanmaya Bağlı Oluşan Kas ve İskelet Sistemi Patofizyolojileri. Sena Aydın 0341110011 Yaşlanmaya Bağlı Oluşan Kas ve İskelet Sistemi Patofizyolojileri Sena Aydın 0341110011 PATOFİZYOLOJİ Fizyoloji, hücre ve organların normal işleyişini incelerken patoloji ise bunların normalden sapmasını

Detaylı

H 1 FTR ve Romatoloji alanında temel konularda ve güncel gelişmeleri içeren bir seminer programı tıpta uzmanlık öğrencileri tarafından sunulur

H 1 FTR ve Romatoloji alanında temel konularda ve güncel gelişmeleri içeren bir seminer programı tıpta uzmanlık öğrencileri tarafından sunulur FTR 28 FİZİKSEL TIP VE REHABİLİTASYON Dr. Sevim ORKUN / 1 Dr. Işık KELEŞ /2 Dr. Gülümser AYDIN /3 Dr. Elem İNAL /4 KOD DERS ADI ÖÜ T P KREDİ AKTS FTR 7001 MAKALE SAATİ Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon ve

Detaylı

Sakrum Kırıkları ve Biyomekaniği

Sakrum Kırıkları ve Biyomekaniği Sakrum Kırıkları ve Biyomekaniği Dr.Hakan BOZKUŞ VKV Amerikan Hastanesi, Nöroşirurji Bölümü İTÜ Fen Bilimleri Enstitüsü AMERİKAN HASTANESİ Embriyoloji Tüm vertebral kolon 44 mesodermal somatomerden oluşur

Detaylı

Torakolomber Bileşke Patlama Kırıkları

Torakolomber Bileşke Patlama Kırıkları Torakolomber Bileşke Patlama Kırıkları (posterior yaklaşım) Dr.Hakan BOZKUŞ Konuşma Konusu Torakolomber Bileşke T11-L1 Kostavertebral ligaman İnterkostal adale İntertransvers adale Kuadratus lumborum Anterior

Detaylı

LENFOMA NEDİR? Lenfoma lenf dokusunun kötü huylu tümörüne verilen genel bir isimdir.

LENFOMA NEDİR? Lenfoma lenf dokusunun kötü huylu tümörüne verilen genel bir isimdir. LENFOMA LENFOMA NEDİR? Lenfoma lenf dokusunun kötü huylu tümörüne verilen genel bir isimdir. LENF SİSTEMİ NEDİR? Lenf sistemi vücuttaki akkan dolaşım sistemidir. Lenf yolu damarlarındaki bağışıklık hücreleri,

Detaylı

SPONDİLODİSKİTLER. Dr. Nazlım AKTUĞ DEMİR

SPONDİLODİSKİTLER. Dr. Nazlım AKTUĞ DEMİR SPONDİLODİSKİTLER Dr. Nazlım AKTUĞ DEMİR Vertebra Bir dizi omurdan oluşur Vücudun eksenini oluşturur Spinal kordu korur Kaslar, bağlar ve iç organların yapışacağı sabit bir yapı sağlar. SPONDİLODİSKİT

Detaylı

Deomed Medikal Yay nc l k

Deomed Medikal Yay nc l k Deomed Medikal Yay nc l k Schiltenwolf / Henningsen Muskuloskeletal A r lar Biyopsikososyal Yaklafl mla Tan ve Tedavi Türkçe Editörü / M. Sar do an Çeviri / A. Kasabal gil 16.5 x 24 cm, XVI + 320 Sayfa

Detaylı

DİSK HERNİLERİ. Prof. Dr. Merih SARIDOĞAN

DİSK HERNİLERİ. Prof. Dr. Merih SARIDOĞAN DİSK HERNİLERİ Prof. Dr. Merih SARIDOĞAN AN Vertebral kolon Hareket yeteneği Vücut desteği - postür ANATOMİ BİYOMEKANİK Vertebra İntervertebral disk Ligamanlar Spinal kord, spinal sinirler Vertebra Bölge

Detaylı

BEL AĞRISI. Dahili Servisler

BEL AĞRISI. Dahili Servisler BEL AĞRISI Dahili Servisler İnsan omurgası vücut ağırlığını taşımak, hareketine izin vermek ve spinal kolonu korumak için dizayn edilmiştir. Omurga kolonu, birbiri üzerine dizilmiş olan 24 ayrı omur adı

Detaylı

PELVİS KIRIKLARI. Prof. Dr. Mehmet Aşık

PELVİS KIRIKLARI. Prof. Dr. Mehmet Aşık PELVİS KIRIKLARI Prof. Dr. Mehmet Aşık PELVİS KIRIKLARI Pelvis, lokomotor sistemin en fazla yük taşıyan bölümüdür. İçindeki majör damar, sinir ve organ yapıları nedeniyle pelvis travmaları kalıcı sakatlık

Detaylı

Omurga-Omurilik Cerrahisi

Omurga-Omurilik Cerrahisi Omurga-Omurilik Cerrahisi BR.HLİ.017 Omurga cerrahisi, omurilik ve sinir kökleri ile bu hassas sinir dokusunu saran/koruyan omurga üzerinde yapılan ameliyatları ve çeşitli girişimleri içerir. Omurga ve

Detaylı

Kronik bel ve bacak ağrısı. Etiyoloji. Epiduroskopi. İnvazif işlemler EPİDUROSKOPİK LİZİS VE DEKOMPRESYON. Kronik bel ve bacak ağrısının tedavisi

Kronik bel ve bacak ağrısı. Etiyoloji. Epiduroskopi. İnvazif işlemler EPİDUROSKOPİK LİZİS VE DEKOMPRESYON. Kronik bel ve bacak ağrısının tedavisi EPİDUROSKOPİK LİZİS VE DEKOMPRESYON Kronik bel ve bacak ağrısı Prof. Dr. Altan Şahin, FIPP Hacettepe Üniversitesi Anesteziyoloji ve Reanimasyon A.D. Algoloji B.D. asahin@hacettepe.edu.tr www.draltansahin.org

Detaylı

Skolyoz. Prof. Dr. Önder Aydıngöz

Skolyoz. Prof. Dr. Önder Aydıngöz Skolyoz Prof. Dr. Önder Aydıngöz Skolyoz Tanım Omurganın lateral eğriliğine skolyoz adı verilir. Ayakta çekilen grafilerde bu eğriliğin 10 o nin üzerinde olması skolyoz olarak kabul edilir. Bu derecenin

Detaylı

OFİS ERGONOMİSİ. Prof.Dr.Elif Akalın Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi FTR Anabilim Dalı

OFİS ERGONOMİSİ. Prof.Dr.Elif Akalın Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi FTR Anabilim Dalı OFİS ERGONOMİSİ Prof.Dr.Elif Akalın Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi FTR Anabilim Dalı SUNUM PLANI Ofiste kas iskelet sistemi problemleri gelişiminin sebepleri Sık karşılaşılan problemler Korunma

Detaylı

Multipl Myeloma da PET/BT. Dr. N. Özlem Küçük Ankara Üniv. Tıp Fak. Nükleer Tıp ABD

Multipl Myeloma da PET/BT. Dr. N. Özlem Küçük Ankara Üniv. Tıp Fak. Nükleer Tıp ABD Multipl Myeloma da PET/BT Dr. N. Özlem Küçük Ankara Üniv. Tıp Fak. Nükleer Tıp ABD İskelet sisteminin en sık görülen primer neoplazmı Radyolojik olarak iskelette çok sayıda destrüktif lezyon ve yaygın

Detaylı

Kadın İdrar İnkontinansı. Dr. M.NURİ BODAKÇİ

Kadın İdrar İnkontinansı. Dr. M.NURİ BODAKÇİ Kadın İdrar İnkontinansı Dr. M.NURİ BODAKÇİ Genel populasyonun çoğunda özellikle kadınlarda ve yaşlılarda mesane disfonksiyonu vardır. ICS üriner inkontinansı; objektif olarak gösterilebilen ve sosyal

Detaylı

5. SINIF 1.KURUL 3.Döngü

5. SINIF 1.KURUL 3.Döngü 5. SINIF 1.KURUL 3.Döngü DERS PROGRAMI H A R E K E T S İ S T E M İ H A S T A L I K L A R I 1 5. S I N I F - 1. D E R S K U R U L U - 3. D Ö N G Ü H A R E K E T S İ S T E M İ H A S T A L I K L A R I ( 0

Detaylı

SPİNAL TRAVMA. Dr. Cem Çallı. Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Radyoloji Anabilim Dalı, Nöroradyoloji Bilim Dalı

SPİNAL TRAVMA. Dr. Cem Çallı. Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Radyoloji Anabilim Dalı, Nöroradyoloji Bilim Dalı SPİNAL TRAVMA Dr. Cem Çallı Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Radyoloji Anabilim Dalı, Nöroradyoloji Bilim Dalı SPİNAL TRAVMA Yılda 5 / 100.000 Genç erkeklerde sık (16-25 yaş) Etiyoloji: 1-Trafik kazaları

Detaylı

Bel A r lar n n Tedavisinde Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Yöntemleri

Bel A r lar n n Tedavisinde Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Yöntemleri .Ü. Cerrahpafla T p Fakültesi Sürekli T p E itimi Etkinlikleri Bafl, Boyun, Bel A r lar Sempozyum Dizisi No: 30 May s 2002; s. 181-189 Bel A r lar n n Tedavisinde Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Yöntemleri

Detaylı

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Deomed Medikal Yay nc l k Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Birinci bask Deomed, 2009. 62

Detaylı

TC. SAĞLIK BAKANLIĞI SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ. LOMBER DİSK HENRİSİ (Bel Fıtığı) HASTA BİLGİLENDİRME BROŞÜRÜ

TC. SAĞLIK BAKANLIĞI SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ. LOMBER DİSK HENRİSİ (Bel Fıtığı) HASTA BİLGİLENDİRME BROŞÜRÜ TC. SAĞLIK BAKANLIĞI SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ LOMBER DİSK HENRİSİ (Bel Fıtığı) HASTA BİLGİLENDİRME BROŞÜRÜ BEL FITIĞI NEDİR? Omurga, omur adı verilen birbirine bağlı bir dizi

Detaylı

Gelişen en Olguda Mentamove ile Tedavi

Gelişen en Olguda Mentamove ile Tedavi Spontan Foot Drop (Düşük k Ayak) Gelişen en Olguda Mentamove ile Tedavi Dr. Mustafa Akgün, Dr. Zehra Akgün, Dr. Christoph Garner Mentamove Merkezi Bursa Türkiye Keywords: Lumbar Disc Disease, Foot Drop,

Detaylı

Aksiyal SpA da Güncellenmiş ASAS anti-tnf Tedavi Önerileri ve Hedefe Yönelik Tedavi Stratejileri

Aksiyal SpA da Güncellenmiş ASAS anti-tnf Tedavi Önerileri ve Hedefe Yönelik Tedavi Stratejileri Aksiyal SpA da Güncellenmiş ASAS anti-tnf Tedavi Önerileri ve Hedefe Yönelik Tedavi Stratejileri Prof.Dr. M.Pamir ATAGÜNDÜZ Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Romatoloji Bilim Dalı 11 Nisan 2014 Ana Başlıklar

Detaylı

Sağlık Çalışanlarında Kas İskelet Sistemi Bozuklukları

Sağlık Çalışanlarında Kas İskelet Sistemi Bozuklukları Sağlık Çalışanlarında Kas İskelet Sistemi Bozuklukları Doç. Dr. Deniz Erdoğdu Ankara Dışkapı YBEAH, FTR Kliniği Sağlık Çalışanlarında İş Kazaları-Meslek Hastalıkları Sempozyumu 18-19 Ekim 2014 İstanbul

Detaylı

Genç EriĢkinde Kalça Ağrısı Klinik Değerlendirme & Görüntüleme. PROF DR UĞUR ġayli YEDĠTEPE ÜNĠVERSĠTESĠ TIP FAKÜLTESĠ ORTOPEDĠ VE TRAVMATOLOJĠ

Genç EriĢkinde Kalça Ağrısı Klinik Değerlendirme & Görüntüleme. PROF DR UĞUR ġayli YEDĠTEPE ÜNĠVERSĠTESĠ TIP FAKÜLTESĠ ORTOPEDĠ VE TRAVMATOLOJĠ Genç EriĢkinde Kalça Ağrısı Klinik Değerlendirme & Görüntüleme PROF DR UĞUR ġayli YEDĠTEPE ÜNĠVERSĠTESĠ TIP FAKÜLTESĠ ORTOPEDĠ VE TRAVMATOLOJĠ FAS (FAİ) Gençlerde-sporcularda Kalça ağrısı ve OA Femur

Detaylı

q 1989. Gabor Racz. q Epidural skar dokusu kaynaklı refrakter bel ve bacak ağrısı

q 1989. Gabor Racz. q Epidural skar dokusu kaynaklı refrakter bel ve bacak ağrısı Genel Bilgi: EPİDURAL LİZİS & KLİNİK ANATOMİ q 1989. Gabor Racz. q Epidural skar dokusu kaynaklı refrakter bel ve bacak ağrısı q Hedef ağrı jeneratörü doku q 90 s perkütan teknikler (Zloroskopik) q 00

Detaylı

EGZERSİZ REÇETESİNİN GENEL PRENSİPLERİ DOÇ.DR.MİTAT KOZ

EGZERSİZ REÇETESİNİN GENEL PRENSİPLERİ DOÇ.DR.MİTAT KOZ EGZERSİZ REÇETESİNİN GENEL PRENSİPLERİ DOÇ.DR.MİTAT KOZ EGZERSİZ REÇETESİ? Egzersiz reçetesi bireylere sistematik ve bireyselleştirilmiş fiziksel aktivite önerileri yapılmasıdır. EGZERSİZ REÇETESİNİN GENEL

Detaylı

Hipofiz adenomu; Prolaktin salgılayan hipofiz adenomu;

Hipofiz adenomu; Prolaktin salgılayan hipofiz adenomu; PROLAKTİNOMA Hipofiz adenomu; Prolaktin salgılayan hipofiz adenomu; Prolaktinoma beyinde yer alan hipofiz bezinin prolaktin salgılayan tümörüdür. Kanserleşmez ancak hormonal dengeyi bozar. Prolaktin hormonu

Detaylı

TALASEMİDE OSTEOPOROZ EGZERSİZLERİ

TALASEMİDE OSTEOPOROZ EGZERSİZLERİ TALASEMİDE OSTEOPOROZ EGZERSİZLERİ DR. FZT. AYSEL YILDIZ İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ, İSTANBUL TIP FAKÜLTESİ FİZİKSEL TIP VE REHABİLİTASYON ANABİLİM DALI Talasemi; Kalıtsal bir hemoglobin hastalığıdır. Hemoglobin

Detaylı

JÜVENİL SPONDİLOARTROPATİLER. Özgür KASAPÇOPUR İstanbul Üniversitesi, Cerrahpaşa Tıp Fakültesi, Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı

JÜVENİL SPONDİLOARTROPATİLER. Özgür KASAPÇOPUR İstanbul Üniversitesi, Cerrahpaşa Tıp Fakültesi, Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı JÜVENİL SPONDİLOARTROPATİLER Özgür KASAPÇOPUR İstanbul Üniversitesi, Cerrahpaşa Tıp Fakültesi, Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı Jüvenil spondiloartropatiler 16 yaş altındaki çocuklarda, özellikle

Detaylı

Omurga yaralanmaları. Omurga yaralanmaları. Resüsitasyon ve spinal immobilizasyon. Hangi durumlarda boyun grafisi çekelim?

Omurga yaralanmaları. Omurga yaralanmaları. Resüsitasyon ve spinal immobilizasyon. Hangi durumlarda boyun grafisi çekelim? Omurga yaralanmaları Omurga yaralanmaları Akdeniz Üniversitesi Acil Tıp A.D. Dr. Savaş Arslan * % 90 ı künt travmalara bağlı oluşur * Sıklığına göre yaralanma mekanizmaları Motorlu araç kazaları Saldırı

Detaylı

08.10.2013 DEFORMİTE. Sagittal Plan Analizleri (Diz Kontraktürleri) DEFORMİTE (Tedavi Endikasyonlari) DEFORMİTE. Tedavi Endikasyonlari (klinik)

08.10.2013 DEFORMİTE. Sagittal Plan Analizleri (Diz Kontraktürleri) DEFORMİTE (Tedavi Endikasyonlari) DEFORMİTE. Tedavi Endikasyonlari (klinik) DEFORMİTE Ekstremitenin normal anatomisinden sapması Sagittal Plan Analizleri (Diz Kontraktürleri) Uzunluk farkı Angulasyon Rotasyon Translasyon Eklem kontraktürleri Dr. Mustafa KURKLU GATA Ort. ve Trav.

Detaylı

PERİFERİK ARTER HASTALIKLARINDA SEMPTOMLAR. Dr. İhsan Alur Pamukkale Üniversitesi Tıp Fakültesi Kalp ve Damar Cerrahisi AD, Denizli

PERİFERİK ARTER HASTALIKLARINDA SEMPTOMLAR. Dr. İhsan Alur Pamukkale Üniversitesi Tıp Fakültesi Kalp ve Damar Cerrahisi AD, Denizli PERİFERİK ARTER HASTALIKLARINDA SEMPTOMLAR Dr. İhsan Alur Pamukkale Üniversitesi Tıp Fakültesi Kalp ve Damar Cerrahisi AD, Denizli PERİFERİK ARTER HASTALARINA YAKLAŞIM NASIL OLMALIDIR? A) ANAMNEZ (ÖYKÜ,

Detaylı

5. SINIF 5.GRUP 1.KURUL HAREKET SİSTEMİ HASTALIKLARI 5. S I N I F - 5. G R U P 1. D E R S K U R U L U

5. SINIF 5.GRUP 1.KURUL HAREKET SİSTEMİ HASTALIKLARI 5. S I N I F - 5. G R U P 1. D E R S K U R U L U 5. S I N I F - 5. G R U P 1. D E R S K U R U L U H A R E K E T S İ S T E M İ H A S T A L I K L A R I ( 0 6 N İ S A N 2 0 1 5 2 9 M A Y I S 2 0 1 5 ) Dekan : Prof. Dr. Enver İHTİYAR Dekan Yardımcısı (Eğitimden

Detaylı

TC. SAĞLIK BAKANLIĞI SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ. SERVİKAL DAR KANAL ve MYELOPATİ HASTA BİLGİLENDİRME BROŞÜRÜ

TC. SAĞLIK BAKANLIĞI SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ. SERVİKAL DAR KANAL ve MYELOPATİ HASTA BİLGİLENDİRME BROŞÜRÜ TC. SAĞLIK BAKANLIĞI SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ SERVİKAL DAR KANAL ve MYELOPATİ HASTA BİLGİLENDİRME BROŞÜRÜ SERVİKAL MYELOPATİLİ HASTALARIN YAKINMALARI Servikal kanal darlığı, genellikle

Detaylı

5. SINIF 2.GRUP 1.KURUL HAREKET SİSTEMİ HASTALIKLARI 5.SINIF- 2.GRUP 1.DERS KURULU

5. SINIF 2.GRUP 1.KURUL HAREKET SİSTEMİ HASTALIKLARI 5.SINIF- 2.GRUP 1.DERS KURULU - 2.GRUP 1.DERS KURULU HAREKET SİSTEMİ HASTALIKLARI (13 EKİM 2014 05 ARALIK 2014) Dekan : Prof. Dr. Bekir YAŞAR Dekan Yardımcısı (Eğitimden Sorumlu) : Prof. Dr. Hüseyin İLHAN Başkoordinatör : Prof. Dr.

Detaylı

Başkent Üniversite Hastane Nükleer Tıp Anabilim Dalı

Başkent Üniversite Hastane Nükleer Tıp Anabilim Dalı Başkent Üniversite Hastane Nükleer Tıp Anabilim Dalı BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ RADYOLOJİ ANABİLİM DALI LUMBAL RADİKÜLOPATİLİ HASTALARDA BİLGİSAYARLI TOMOGRAFİ EŞLİĞİNDE YAPILAN EPİDURAL STEROİD

Detaylı

27.09.2012. Akut sırt ağrısı: 6 hafta Subakut sırt ağrısı: 6 12 hafta. Kronik sırt ağrısı: 12 hf

27.09.2012. Akut sırt ağrısı: 6 hafta Subakut sırt ağrısı: 6 12 hafta. Kronik sırt ağrısı: 12 hf Travma Biyomekanik yaralanmalar Dejenerasyon İnflamasyon (artrit) İnfeksiyon (diskit, menenjit, epidural abse) İnfiltrasyon (metastatik kanser, spinal kord tm) Kompresyon (epidural hematom, abse) Atravmatik

Detaylı

VERTEBRANIN OSTEOPOROZ VE METASTATİK KIRIKLARININ TEDAVİSİNDE VERTEBROPLASTİ/ KİFOPLASTİ

VERTEBRANIN OSTEOPOROZ VE METASTATİK KIRIKLARININ TEDAVİSİNDE VERTEBROPLASTİ/ KİFOPLASTİ VERTEBRANIN OSTEOPOROZ VE METASTATİK KIRIKLARININ TEDAVİSİNDE VERTEBROPLASTİ/ KİFOPLASTİ Dr.Hakan BOZKUŞ VKV Amerikan Hastanesi, Nöroşirurji Bölümü İTÜ, Fen Bilimleri Enstitüsü Endikasyonlar NÖROLOJİK

Detaylı

Boyun Ağrılı Hastaya Yaklaşım

Boyun Ağrılı Hastaya Yaklaşım Giriş Boyun Ağrılı Hastaya Yaklaşım Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Acil Tıp AD. Dr. Ali Erhan Nokay Boyun ağrısı nedenleri Travma Biyomekanik yaralanma Dejenerasyon İnflamasyon (artrit) Enfeksiyon

Detaylı

Romatizma BR.HLİ.066

Romatizma BR.HLİ.066 Nedir? başta eklemler olmak üzere, birçok organ ve dokunun doğrudan ya da dolaylı olarak zarar görmesine yol açabilen hastalıklar grubudur. Kanda iltihap düzeyinde yükselmeye neden olup olmamasına göre

Detaylı

5. SINIF 1.KURUL 2.DÖNGÜ 5. S I N I F - 1. D E R S K U R U L U - 2. D Ö N G Ü

5. SINIF 1.KURUL 2.DÖNGÜ 5. S I N I F - 1. D E R S K U R U L U - 2. D Ö N G Ü 5. S I N I F -. D E R S K U R U L U -. D Ö N G Ü H A R E K E T S İ S T E M İ H A S T A L I K L A R I ( E K İ M 0 5 0 4 A R A L I K 0 5 ) Dekan : Prof. Dr. Enver İHTİYAR Dekan Yardımcısı (Eğitimden Sorumlu)

Detaylı

Romatizmal Ateş ve Streptokok Enfeksiyonu Sonrası Gelişen Reaktif Artrit

Romatizmal Ateş ve Streptokok Enfeksiyonu Sonrası Gelişen Reaktif Artrit www.printo.it/pediatric-rheumatology/tr/intro Romatizmal Ateş ve Streptokok Enfeksiyonu Sonrası Gelişen Reaktif Artrit 2016 un türevi 1. ROMATİZMAL ATEŞ NEDİR? 1.1 Nedir? Romatizmal ateş, streptokok adı

Detaylı

BALIK YAĞI MI BALIK MI?

BALIK YAĞI MI BALIK MI? BALIK YAĞI MI BALIK MI? Son yıllarda balık yağı ile ilgili kalp damar hastalıklarından tutun da romatizma, şizofreni, AIDS gibi hastalıklarda balık yağının kullanılmasının yararları üzerine çok sayıda

Detaylı

DÖNEM V NÖROPSİKİYATRİ

DÖNEM V NÖROPSİKİYATRİ DÖNEM V NÖROPSİKİYATRİ STAJ KURULU AMAÇ VE HEDEFLERİ AMAÇ: Nörolojik yapı ve fonksiyonlar hakkındaki temel bilgileri pekiştirmek, nörolojik muayene ve psikiyatrik görüşme yapma, elde edilen verileri yorumlama

Detaylı

TEŞHİSTEN TEDAVİYE > ALT EKSTREMİTE ATARDAMARI HASTALIĞI

TEŞHİSTEN TEDAVİYE > ALT EKSTREMİTE ATARDAMARI HASTALIĞI TEŞHİSTEN TEDAVİYE > ALT EKSTREMİTE ATARDAMARI HASTALIĞI Genç Kardiyologlar Grup Sorumlusu - Prof.Dr.Oktay Ergene Bilimsel İçeriğin Değerlendirilmesi, Son Düzenleme - Prof.Dr. Mahmut Şahin Düzenleme, Gözden

Detaylı

Diastomatomiyeli Ameliyatı Sonrası Mentamove İle Tedavi

Diastomatomiyeli Ameliyatı Sonrası Mentamove İle Tedavi Diastomatomiyeli Ameliyatı Sonrası Mentamove İle Tedavi Dr. Mustafa Akgün, Dr. Zehra Akgün, Dr. Christoph Garner Mentamove Eğitim Merkezi Bursa Turkiye Keyword: mentamove, diastomatomiyeli, postoperative

Detaylı

AORT ANEVRİZMASI YAKIN DOĞU ÜNİVERSİTESİ SHMYO İLK VE ACİL YARDIM BÖLÜMÜ YRD DOÇ DR SEMRA ASLAY 2015

AORT ANEVRİZMASI YAKIN DOĞU ÜNİVERSİTESİ SHMYO İLK VE ACİL YARDIM BÖLÜMÜ YRD DOÇ DR SEMRA ASLAY 2015 AORT ANEVRİZMASI YAKIN DOĞU ÜNİVERSİTESİ SHMYO İLK VE ACİL YARDIM BÖLÜMÜ YRD DOÇ DR SEMRA ASLAY 2015 Ani ölümün önemli bir nedenidir Sıklığı yaşla birlikte artar 50 yaş altında nadir rastlanır E>K Aile

Detaylı

Yeni Anket Verisi Girişi

Yeni Anket Verisi Girişi Yeni Anket Verisi Girişi lara ait kimlik verileri kesinlikle başka bir alanda paylaşılmayacaktır. ya ait özel veriler, sadece bilimsel çalışma merkezinin kendisi tarafından görüntülenebilecektir. proje

Detaylı

Başarısız Bel Cerrahisi Sendromunda Nörofizyolojik Değerlendirme

Başarısız Bel Cerrahisi Sendromunda Nörofizyolojik Değerlendirme Başarısız Bel Cerrahisi Sendromunda Nörofizyolojik Değerlendirme Prof. Dr. Işın ÜNAL ÇEVİK Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Nöroloji Anabilim Dalı Duyu Muayenesinde Lezyonun lokalizasyonu Serebrospinal

Detaylı

Yaşlanma ile birlikte deri ve saçlarda görülen değişiklikler gibi vücut duruşunda ve yürüyüşünde de değişiklikler meydana

Yaşlanma ile birlikte deri ve saçlarda görülen değişiklikler gibi vücut duruşunda ve yürüyüşünde de değişiklikler meydana Yazar Ad 111 Prof. Dr. Selçuk BÖLÜKBAŞI Yaşlanma ile birlikte deri ve saçlarda görülen değişiklikler gibi vücut duruşunda ve yürüyüşünde de değişiklikler meydana gelir. Kas-iskelet sistemi vücudun destek

Detaylı

Nörolojik Hastalıklarda Depresyon ve Sitokinler

Nörolojik Hastalıklarda Depresyon ve Sitokinler 46.ULUSAL PSİKİYATRİ KONGRESİ, 2010 Nörolojik Hastalıklarda Depresyon ve Sitokinler Dr.Canan Yücesan Ankara Tıp Fakültesi Nöroloji Anabilim Dalı Akış Sitokinler ve depresyon Duygudurum bozukluklarının

Detaylı

Omuz Ağrısı olan Hastaya Yaklaşım. Anatomi. Anatomi. Dr.Erkan Göksu Acil Tıp A.D. Omuz kompleksi:

Omuz Ağrısı olan Hastaya Yaklaşım. Anatomi. Anatomi. Dr.Erkan Göksu Acil Tıp A.D. Omuz kompleksi: Omuz Ağrısı olan Hastaya Yaklaşım Dr.Erkan Göksu Acil Tıp A.D. Anatomi Omuz kompleksi: Humerus Klavikula Skapula tarafından oluşturulmuştur. Omuz eklemini oluşturan kemik yapı Anatomi Dört eklem Akromioklavikular

Detaylı

KRONİK BEL AĞRISI OLAN HASTALARIN CERRAHİ TEDAVİ HAKKINDAKİ DÜŞÜNCELERİNİN BELİRLENMESİ

KRONİK BEL AĞRISI OLAN HASTALARIN CERRAHİ TEDAVİ HAKKINDAKİ DÜŞÜNCELERİNİN BELİRLENMESİ AFYON KOCATEPE ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ KRONİK BEL AĞRISI OLAN HASTALARIN CERRAHİ TEDAVİ HAKKINDAKİ DÜŞÜNCELERİNİN BELİRLENMESİ Kamuran ÇALIŞ İBİŞ CERRAHİ HASTALIKLARI HEMŞİRELİĞİ ANABİLİM

Detaylı

Basit Guatr. Yrd.Doç.Dr. Okan BAKINER

Basit Guatr. Yrd.Doç.Dr. Okan BAKINER Basit Guatr Yrd.Doç.Dr. Okan BAKINER Amaç Basit (nontoksik) diffüz ve nodüler guatrı öğrenmek, tanı ve takip prensiplerini irdelemek. Öğrenim hedefleri 1.Tanım 2.Epidemiyoloji 3.Etiyoloji ve patogenez

Detaylı

TRANS ZYONEL VERTEBRA T PLER LE D SK DEJENERASYONUNUN L fik S THE RELATIONSHIP BETWEEN TYPES OF TRANSITIONAL VERTEBRAE AND DISC DEGENERATION

TRANS ZYONEL VERTEBRA T PLER LE D SK DEJENERASYONUNUN L fik S THE RELATIONSHIP BETWEEN TYPES OF TRANSITIONAL VERTEBRAE AND DISC DEGENERATION ARAfiTIRMA Ege Fiz T p Reh Der 2001; 7 (1-2): 45-49 TRANS ZYONEL VERTEBRA T PLER LE D SK DEJENERASYONUNUN L fik S THE RELATIONSHIP BETWEEN TYPES OF TRANSITIONAL VERTEBRAE AND DISC DEGENERATION Özlem BAYSAL

Detaylı

Böbrek kistleri olan hastaya yaklaşım

Böbrek kistleri olan hastaya yaklaşım Böbrek kistleri olan hastaya yaklaşım Dr. Ayşegül Örs Zümrütdal Başkent Üniversitesi-Nefroloji Bilim Dalı 20/05/2011-ANTALYA Böbrek kistleri Genetik ya da genetik olmayan nedenlere bağlı olarak, Değişik

Detaylı

Postür Analizi. Prof. Dr. Reyhan Çeliker. Acıbadem Maslak Hastanesi

Postür Analizi. Prof. Dr. Reyhan Çeliker. Acıbadem Maslak Hastanesi Postür Analizi Prof. Dr. Reyhan Çeliker Acıbadem Maslak Hastanesi Postür nedir? Postür l Vücut kısımlarının pozisyonu veya dizilimidir. l STATİK: Oturma, ayakta durma ve yatma sırasındaki postür l DİNAMİK:

Detaylı

BÖLÜM 19 Yaralanma, zehirlenme ve dış nedenlerin bazı diğer sonuçları (S00-T98) Kafa yaralanmaları (S00-S09) Yüzeysel kafa yaralanması Başın açık

BÖLÜM 19 Yaralanma, zehirlenme ve dış nedenlerin bazı diğer sonuçları (S00-T98) Kafa yaralanmaları (S00-S09) Yüzeysel kafa yaralanması Başın açık S00 S01 S02 S03 S04 S05 S06 S07 S08 S09 S10 S11 S12 S13 S14 S15 S16 S17 S18 S19 S20 S21 S22 S23 S24 S25 S26 S27 S28 S29 S30 S31 S32 S33 S34 S35 S36 S37 S38 S39 BÖLÜM 19 Yaralanma, zehirlenme ve dış nedenlerin

Detaylı

25. Ulusal Türk Ortopedi ve Travmatoloji Kongresi 27 Ekim 1 Kasım 2015

25. Ulusal Türk Ortopedi ve Travmatoloji Kongresi 27 Ekim 1 Kasım 2015 TOTBİD 25. Ulusal Türk Ortopedi ve Travmatoloji Kongresi 27 Ekim 1 Kasım 2015 Titanic Kongre Merkezi Belek / Antalya PROGRAM ANAHATLARI 27 Ekim 2015, Salı Saat Salon 1 Alt dal KULLANILAN RENK VE SEMBOL

Detaylı

BEL AĞRISI. Prof. Dr. Necdet Altun

BEL AĞRISI. Prof. Dr. Necdet Altun BEL AĞRISI Prof. Dr. Necdet Altun Bel ağrılarının lokalize olduğu lumbal ve sakral bölge, hareket siteminde, alt ve üst ekstremiteler arasındaki ilişkiyi kurmak, gövdenin ağırlığını taşımak ve ona hareket

Detaylı

Venöz Tromboembolizmin Önlenmesinde Antitrombotik Tedavi (Birincil Koruma)

Venöz Tromboembolizmin Önlenmesinde Antitrombotik Tedavi (Birincil Koruma) .Ü. Cerrahpafla T p Fakültesi Sürekli T p E itimi Etkinlikleri Kanama ve Tromboza E ilim Sempozyum Dizisi No: 36 Kas m 2003; s. 185-189 Venöz Tromboembolizmin Önlenmesinde Antitrombotik Tedavi (Birincil

Detaylı

Sunum planı. Kranyal ve spinal vasküler hastalıklarda radyocerrahi. Radyasyonun damarlar üzerindeki etkileri. Radyasyonun damarlar üzerindeki etkileri

Sunum planı. Kranyal ve spinal vasküler hastalıklarda radyocerrahi. Radyasyonun damarlar üzerindeki etkileri. Radyasyonun damarlar üzerindeki etkileri Kranyal ve spinal vasküler hastalıklarda radyocerrahi Dr. Ömer Uzel Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Radyasyon Onkolojisi Anabilim Dalı Sunum planı Radyasyonun damarlar üzerindeki etkisi Radyocerrahi İntrakranyal

Detaylı

YAYGIN ANKSİYETE BOZUKLUĞU OLAN HASTALARDA NÖROTİSİZM VE OLUMSUZ OTOMATİK DÜŞÜNCELER UZM. DR. GÜLNİHAL GÖKÇE ŞİMŞEK

YAYGIN ANKSİYETE BOZUKLUĞU OLAN HASTALARDA NÖROTİSİZM VE OLUMSUZ OTOMATİK DÜŞÜNCELER UZM. DR. GÜLNİHAL GÖKÇE ŞİMŞEK YAYGIN ANKSİYETE BOZUKLUĞU OLAN HASTALARDA NÖROTİSİZM VE OLUMSUZ OTOMATİK DÜŞÜNCELER UZM. DR. GÜLNİHAL GÖKÇE ŞİMŞEK GİRİŞ Yaygın anksiyete bozukluğu ( YAB ) birçok konuyla, örneğin parasal, güvenlik, sağlık,

Detaylı

Columna vertebralis (omurga); vücudun arka ve orta kısmında yer alır, kemikten ve kıkırdaktan oluşur ve içinde omuriliği barındırır.

Columna vertebralis (omurga); vücudun arka ve orta kısmında yer alır, kemikten ve kıkırdaktan oluşur ve içinde omuriliği barındırır. Columna vertebralis (omurga); vücudun arka ve orta kısmında yer alır, kemikten ve kıkırdaktan oluşur ve içinde omuriliği barındırır. İskeletin önemli bir bölümüdür ve temel eksenidir. Sırt boyunca uzanır

Detaylı

Spinal Tumors. Başar Atalay M.D. Yeditepe University Faculty of Medicine Department of Neurosurgery. Tuesday, April 3, 12

Spinal Tumors. Başar Atalay M.D. Yeditepe University Faculty of Medicine Department of Neurosurgery. Tuesday, April 3, 12 Spinal Tumors Başar Atalay M.D. Yeditepe University Faculty of Medicine Department of Neurosurgery Spinal tumor localisation Extradural Intradural extramedullary Intradural intramedullary Age By aging

Detaylı

KEMİK VE MİNERAL YOĞUNLUĞU ÖLÇÜMÜ (KMY) Dr. Filiz Yenicesu Düzen Laboratuvarı 6 Ekim 2013

KEMİK VE MİNERAL YOĞUNLUĞU ÖLÇÜMÜ (KMY) Dr. Filiz Yenicesu Düzen Laboratuvarı 6 Ekim 2013 KEMİK VE MİNERAL YOĞUNLUĞU ÖLÇÜMÜ (KMY) Dr. Filiz Yenicesu Düzen Laboratuvarı 6 Ekim 2013 SUNUM KAPSAMI Niçin KMY yaparız? Hangi yöntemi kullanırız? KMY sonuçlarını nasıl değerlendirmemiz gerekir? Kırık

Detaylı

1997 Yılında Fiziyatri Polikliniğine Başvuran Hastaların Retrospektif İncelenmesi

1997 Yılında Fiziyatri Polikliniğine Başvuran Hastaların Retrospektif İncelenmesi Van Tıp Dergisi: 5 (2): 79-83, 1998 Fiziyatri Polikliniğine Başvuran Hastalar 1997 Yılında Fiziyatri Polikliniğine Başvuran Hastaların Retrospektif İncelenmesi İbrahim Tekeoğlu, Turgut Göksoy, Betül Erdem

Detaylı

Postoperatif Noninfeksiyoz Ateş. Dr.Dilek ARMAN GÜTF Enfeksiyon Hastalıkları AD

Postoperatif Noninfeksiyoz Ateş. Dr.Dilek ARMAN GÜTF Enfeksiyon Hastalıkları AD Postoperatif Noninfeksiyoz Ateş Dr.Dilek ARMAN GÜTF Enfeksiyon Hastalıkları AD GT, 62 y, kadın Nüks tiroid papiller CA Kitle eksizyonu (özefagus ve trake den sıyırılarak) + Sağ fonksiyonel; sol radikal

Detaylı

Spor Yaralanmalarında Konservatif Tedavi. Prof. Dr. Reyhan Çeliker Acıbadem Üniversitesi

Spor Yaralanmalarında Konservatif Tedavi. Prof. Dr. Reyhan Çeliker Acıbadem Üniversitesi Spor Yaralanmalarında Konservatif Tedavi Prof. Dr. Reyhan Çeliker Acıbadem Üniversitesi Yumuşak doku injurisi Kas, tendon ve bağ yaralanmalarını kapsar. Strain: Kas ve tendonların aşırı yüklenmesi veya

Detaylı

SPONDİLOLİSTEZİSDE ENSTRÜMANTASYON-FÜZYONUN TEDAVİDE ETKİNLİĞİ

SPONDİLOLİSTEZİSDE ENSTRÜMANTASYON-FÜZYONUN TEDAVİDE ETKİNLİĞİ T. C. SAĞLIK BAKANLIĞI HAYDARPAŞA NUMUNE EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ NÖROŞİRÜRJİ KLİNİĞİ Şef: Doç. Dr. M. Zafer Berkman SPONDİLOLİSTEZİSDE ENSTRÜMANTASYON-FÜZYONUN TEDAVİDE ETKİNLİĞİ (Uzmanlık Tezi)

Detaylı

1. Fizik Tedavi Nedir?

1. Fizik Tedavi Nedir? 1. Fizik Tedavi Nedir? Kas iskelet sistemi ile ilgili ağrı, fonksiyon kaybı, sakatlık ve yetersizliğin tedavisinde elektrik akımı, sıcak-soğuk, çeşitli frekansta ses dalgaları, manyetik alan tedavisi,

Detaylı

Göğüs ağrılarının ayırıcı tanısı. Prof. Dr. Zeki Öngen İ.Ü Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Kardiyoloji Anabilim Dalı

Göğüs ağrılarının ayırıcı tanısı. Prof. Dr. Zeki Öngen İ.Ü Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Kardiyoloji Anabilim Dalı Göğüs ağrılarının ayırıcı tanısı Prof. Dr. Zeki Öngen İ.Ü Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Kardiyoloji Anabilim Dalı Göğüs ağrısı ile ne sıklıkta karşılaşıyoruz? Göğüs ağrısı ile ne sıklıkta karşılaşıyoruz? İngiltere

Detaylı

YOĞUN BAKIM EKĐBĐNDE HEMŞĐRE ve REHABĐLĐTASYON. Yrd. Doç. Dr. Nilay Şahin Selçuk Üniversitesi, Meram Tıp Fakültesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon AD.

YOĞUN BAKIM EKĐBĐNDE HEMŞĐRE ve REHABĐLĐTASYON. Yrd. Doç. Dr. Nilay Şahin Selçuk Üniversitesi, Meram Tıp Fakültesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon AD. YOĞUN BAKIM EKĐBĐNDE HEMŞĐRE ve REHABĐLĐTASYON Yrd. Doç. Dr. Nilay Şahin Selçuk Üniversitesi, Meram Tıp Fakültesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon AD. Rehabilitasyonun Tanımı Fizyolojik veya anatomik yetersizliği

Detaylı

ÇOCUKLARDA HAREKET SİSTEMİ MUAYENESİ (ROMATOLOJİK MUAYENE) Özgür KASAPÇOPUR

ÇOCUKLARDA HAREKET SİSTEMİ MUAYENESİ (ROMATOLOJİK MUAYENE) Özgür KASAPÇOPUR ÇOCUKLARDA HAREKET SİSTEMİ MUAYENESİ (ROMATOLOJİK MUAYENE) Özgür KASAPÇOPUR HAREKET SİSTEMİ Üç ana yapı taşı Kemikler Kaslar Eklemler Oynamaz eklemler (Kafa tası) Yarı oynar eklemler (Omurga) Oynar eklemler

Detaylı

Ekstra - Artiküler Kalça Endoskopisi

Ekstra - Artiküler Kalça Endoskopisi Ekstra - Artiküler Kalça Endoskopisi Doç. Dr.Tahsin Beyzadeoğlu Yeditepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Ortopedi ve Travmatoloji Anabilim Dalı Ekstra-Artiküler Kalça Ağrısı Adale strain Stres veya avülsiyon

Detaylı

Şeker Hastaları için Genel Sağlık Önerileri

Şeker Hastaları için Genel Sağlık Önerileri ÖNEMLİ! İlaçlarınızı düzenli kullanmanız çok önemlidir. Kilonuza dikkat ediniz. Ani bir kan şekeri düşmesi (hipoglisemi) durumuna karşı yanınızda her zaman birkaç adet şeker bulundurunuz. Mutlaka egzersiz

Detaylı

GÜNLÜK YAŞAMDA BEL VE BOYUN AĞRILARI. Dr. Meltem VURAL Fiziksel Tedavi ve Rehabilitasyon Uzmanı

GÜNLÜK YAŞAMDA BEL VE BOYUN AĞRILARI. Dr. Meltem VURAL Fiziksel Tedavi ve Rehabilitasyon Uzmanı GÜNLÜK YAŞAMDA BEL VE BOYUN AĞRILARI Dr. Meltem VURAL Fiziksel Tedavi ve Rehabilitasyon Uzmanı Ajanda Bel boyun ağrısının önemi Anatomi (yapısı) Bel ve boyun ağrısı nedenleri, risk faktörleri Tedavi yöntemleri

Detaylı

(ANEVRİZMA) Dr. Dağıstan ALTUĞ

(ANEVRİZMA) Dr. Dağıstan ALTUĞ ANEURYSM (ANEVRİZMA) Arteriyel sistemindeki lokalize bir bölgeye kan birikmesi sonucu şişmesine Anevrizma denir Gerçek Anevrizma : Anevrizma kesesinde Arteriyel duvarların üç katmanını kapsayan Anevrizma

Detaylı

Total Kalça Protezi. Prof. Dr. Önder Yazıcıoğlu İstanbul Tıp Fakültesi Ortopedi ve Travmatoloji Anabilim Dalı

Total Kalça Protezi. Prof. Dr. Önder Yazıcıoğlu İstanbul Tıp Fakültesi Ortopedi ve Travmatoloji Anabilim Dalı Total Kalça Protezi Prof. Dr. Önder Yazıcıoğlu İstanbul Tıp Fakültesi Ortopedi ve Travmatoloji Anabilim Dalı Koksartroz Primer Önceden geçirildiği bilinen bir hastalık yok Genelde yaşlanmaya bağlı Eklemde

Detaylı

LUMBAL DİSKOPATİYE KRONİK AĞRININ TEDAVİSİNDE EGZERSİZİN ETKİSİ FZT. MUSTAFA SOL

LUMBAL DİSKOPATİYE KRONİK AĞRININ TEDAVİSİNDE EGZERSİZİN ETKİSİ FZT. MUSTAFA SOL LUMBAL DİSKOPATİYE k BAĞLI KRONİK AĞRININ TEDAVİSİNDE EGZERSİZİN ETKİSİ FZT. MUSTAFA SOL ANATOMİ VE BiYOMEKANİ Vertebra Spinal disk Ligamentler Spinal kord Spinal sinirler İnsanda 23 adet intervertebral

Detaylı

Kas İskelet Sistemi Muayenesi

Kas İskelet Sistemi Muayenesi Kas İskelet Sistemi Muayenesi Dr.Ümit Dündar Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Anabilim Dalı Romatolojik hastalıkların büyük bir kısmına detaylı bir öykü ve fizik muayene ile tanı konulabilir. Fiziksel tıp

Detaylı

Tarifname SARKOPENİ NİN TEDAVİSİNE YÖNELİK BİR KOMPOZİSYON

Tarifname SARKOPENİ NİN TEDAVİSİNE YÖNELİK BİR KOMPOZİSYON 1 Tarifname SARKOPENİ NİN TEDAVİSİNE YÖNELİK BİR KOMPOZİSYON Teknik Alan Buluş, sarkopeni nin tedavisine yönelik oluşturulmuş bir kompozisyon ile ilgilidir. Tekniğin Bilinen Durumu Günümüzde sarkopeni,

Detaylı

Akciğer kanserinde radyolojik bulgular, değerlendirme. Dr. Canan Akman İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Radyoloji Anabilim Dalı

Akciğer kanserinde radyolojik bulgular, değerlendirme. Dr. Canan Akman İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Radyoloji Anabilim Dalı Akciğer kanserinde radyolojik bulgular, değerlendirme Dr. Canan Akman İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Radyoloji Anabilim Dalı Radyolojik bulgular, ipuçları Göğüs duvarı invazyonu, mediasten invazyonu Nodal

Detaylı

Foot Drop Gelişen Olguda EMG Tetiklemeli Elektrostimulasyon (Mentamove Metodu) ile Fonksiyonel İyileşme

Foot Drop Gelişen Olguda EMG Tetiklemeli Elektrostimulasyon (Mentamove Metodu) ile Fonksiyonel İyileşme Foot Drop Gelişen Olguda EMG Tetiklemeli Elektrostimulasyon (Mentamove Metodu) ile Fonksiyonel İyileşme Olgu Sunumu Dr. Mustafa Akgün*, Dr. Zehra Akgün**, Dr. Christoph Garner**** Bursa Devlet Hastanesi,

Detaylı

KRONİK MEKANİK BEL AĞRILI HASTALARDA İNTERFERANSİYEL AKIM VE TRANSKUTANÖZ ELEKTRİKSEL SİNİR STİMÜLASYONU ETKİNLİĞİNİN KARŞILAŞTIRILMASI

KRONİK MEKANİK BEL AĞRILI HASTALARDA İNTERFERANSİYEL AKIM VE TRANSKUTANÖZ ELEKTRİKSEL SİNİR STİMÜLASYONU ETKİNLİĞİNİN KARŞILAŞTIRILMASI T.C. DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ FİZİKSEL TIP VE REHABİLİTASYON ANABİLİM DALI KRONİK MEKANİK BEL AĞRILI HASTALARDA İNTERFERANSİYEL AKIM VE TRANSKUTANÖZ ELEKTRİKSEL SİNİR STİMÜLASYONU ETKİNLİĞİNİN

Detaylı

Göğüs Cerrahisi Hakan Şimşek. Göğüs Cerrahisi. Journal of Clinical and Analytical Medicine

Göğüs Cerrahisi Hakan Şimşek. Göğüs Cerrahisi. Journal of Clinical and Analytical Medicine Journal of Clinical and Analytical Medicine Göğüs Cerrahisi Hakan Şimşek Göğüs Cerrahisi Akciğerin Superior Sulkus Tümörlerinde Omurga Tutulumunda Cerrahi Yaklaşım Giriş Akciğerin apeksinden kaynaklanan

Detaylı

Ağrı Tedavisinde Akupunkturun Yeri

Ağrı Tedavisinde Akupunkturun Yeri Ağrı Tedavisinde Akupunkturun Yeri Zekeriya AKTÜRK Şifa Üniversitesi Tıp Fakültesi, Aile Hekimliği AD 22 Mart 2016 zekeriya.akturk@sifa.edu.tr, http:aile.sifa.edu.tr 1 Sunum planı Akupunktur nedir? Akupunkturun

Detaylı

Santral Disseksiyon. Dr. İbrahim Ali ÖZEMİR. İstanbul Medeniyet Üniversitesi Göztepe Eğitim ve Araştırma Hastanesi Genel Cerrahi Kliniği

Santral Disseksiyon. Dr. İbrahim Ali ÖZEMİR. İstanbul Medeniyet Üniversitesi Göztepe Eğitim ve Araştırma Hastanesi Genel Cerrahi Kliniği Dr. İbrahim Ali ÖZEMİR İstanbul Medeniyet Üniversitesi Göztepe Eğitim ve Araştırma Hastanesi Genel Cerrahi Kliniği 7. Endokrin Cerrahi Kongresi Antalya,2015 Profilaktik Santral Disseksiyon; Preoperatif

Detaylı