MART NİSAN 2015 CİLT 24 SAYI 2 MARCH APRIL 2015 VOLUME 24 ISSUE 2 ISSN E-ISSN

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "MART NİSAN 2015 CİLT 24 SAYI 2 MARCH APRIL 2015 VOLUME 24 ISSUE 2 ISSN 1300-0853 E-ISSN 2148-5348"

Transkript

1 E-ISSN ISSN SÜREKLİ TIP EĞİTİMİ DERGİSİ JOURNAL OF CONTINUING MEDICAL EDUCATION TÜRK TABİPLERİ BİRLİĞİ YAYINI THE PUBLICATION OF TURKISH MEDICAL ASSOCIATION MART NİSAN 2015 CİLT 24 SAYI 2 MARCH APRIL 2015 VOLUME 24 ISSUE 2 2

2 Yayın Kurulu Editorial Board Kurucu Yayın Yönetmenleri / Founding Editors Dr. Füsun Sayek Yayın Yönetmenleri / Editors Doç. Dr. Orhan Odabaşı Yardımcı Yayın Yönetmenleri / Assistant Editors Doç. Dr. Aysun Balseven Odabaşı Bilimsel Danışma Kurulu / Advisory Board Acil Tıp / Emergency Medicine Doç. Dr. Bülent Erbil Adli Tıp / Forensic Medicine Prof. Dr. Ümit Biçer Prof. Dr. Hamit Hancı Aile Hekimliği / Family Medicine Dr. Mehmet Özen Çocuk Cerrahisi / Paediatric Surgery Prof. Dr. Onur Özen Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları/ Paediatrics Prof. Dr. Ufuk Beyazova Dr. Ali Süha Çalıkoğlu Prof. Dr. Şükrü Hatun Prof. Dr. Nural Kiper Prof. Dr. Serdar Kula Prof. Dr. Figen Şahin Prof. Dr. S. Songül Yalçın Dr. Adnan Yüce Çocuk Ruh Sağlığı ve Hastalıkları/ Paediatric Psychiatry Prof. Dr. Bahar Gökler Doç. Dr. Dilşat Foto Özdemir Deri Hastalıkları / Dermatology Prof. Dr. Ertan Yılmaz Tıp Tarihi ve Etik / Medical History and Ethics Prof. Dr. Berna Arda Prof. Dr. Nüket Örnek Büken Sahibi ve Sorumlu Yazı İşleri Müdürü / Owner and Responsible Editor Dr. Bayazıt İlhan Hazırlık ve Tasarım / Preparation and Design Yeter Canbulat Prof. Dr. Şükrü Hatun Doç. Dr. Özen Aşut Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon / Physical Medicine and Rehabilitation Prof. Dr. Yeşim Gökçe Kutsal Genel Cerrahi / Surgery Prof. Dr. Osman Abbasoğlu Prof. Dr. Semih Baskan Prof. Dr. İskender Sayek Prof. Dr. Cem Terzi Genel Pratisyenlik / General Practice Dr. Remzi Karşı Dr. Alfert Sağdıç Dr. Mustafa Sülkü Dr. Figen Şahpaz Dr. Emrah Şeyhoğlu Dr. Fatih Şua Tapar Dr. Yılmaz Yıldız Halk Sağlığı / Public Health Medicine Prof. Dr. Gazanfer Aksakoğlu Prof. Dr. Dilek Aslan Prof. Dr. Deniz Çalışkan Prof. Dr. Muzaffer Eskiocak Prof. Dr. Sibel Sakarya Prof. Dr. Şevkat Bahar Özvarış Doç. Dr. Özlem Sarıkaya Dr. Aylin Sena Beliner İç Hastalıkları / Internal Medicine Prof. Dr. Erdal Akalın Prof. Dr. Murat Akova Prof. Dr. Önder Ergönül Prof. Dr. Çetin Turgan Prof. Dr. Serhat Ünal Kadın Hastalıkları ve Doğum / Gynaecology and Obstetrics Doç. Dr. Polat Dursun Prof. Dr. Haldun Güner Kulak Burun Boğaz Hastalıkları / Otorhinolaryngology Doç. Dr. Orhan Yılmaz Nöroloji / Neurology Prof. Dr. Özden Şener Ortopedi ve Travmatoloji/ Orthopaedics Prof. Dr. Sinan Adıyaman Prof. Dr. Muharrem Yazıcı Psikiyatri / Psychiatry Prof. Dr. Berna Uluğ Prof. Dr. Aylin Uluşahin Tıbbi Farmakoloji / Medical Pharmacology Prof. Dr. Alper İskit Tıp Bilişimi / Medical Informatic Arif Onan Tıp Eğitimi / Medical Education Doç. Dr. Melih Elçin Tıp Hukuku / Medical Law Av. Mustafa Güler Sürekli Týp Eðitimi Dergisi Türk Tabipleri Birliði tarafýndan birinci basamak saðlýk hizmetlerinde çalýþan hekimlerin sürekli eðitimi için iki ayda bir yayýmlanmaktadır. Journal of Continuing Medical Education is published bimonthly by the Turkish Medical Association for the continuing education of the physicians working at the primary health care services. Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi, TÜBİTAK Türk Tıp Dizini ve Türkiye Atıf Dizini içinde yer almaktadır. Journal of Continuing Medical Education is indexed by TUBITAK Turkish Medical Database and Citation Index of Turkey. Basım Yeri: Başak Matbaacılık ve Tanıtım Hizmetleri Ltd. Şti. Tel: / Adres: Macun Mah. Anadolu Bulvarı Mesa Plaza No: 5/15 Gimat-Yenimahalle / Ankara Vergi Dairesi: Ostim Vergi Dairesi No: Ticaret Sicil No: 131/133 - Baskı Tari: Nisan 2015

3 From den Merhaba, Nurten Elkin ve arkadaşları Bir Aile Sağlığı Merkezine Başvuran Gebelerin Anne Sütü Ve Emzirmeye İlişkin Bilgi ve Tutumları isimli çalışmalarında gebe kadınların anne sütü ve emzirmeye ilişkin bilgi ve tutumlarını değerlendirmeyi amaçlamışlar. Yazarlar gebelerin anne sütü ve emzirme ile ilgili bilgilendirilme ve eğitimleri sağlık personelinden alanların oranının daha da yükseltilmesi gerektiğini belirtmektedirler. Emre Özgür Bulduk ve arkadaşları Yaş Grubu Adölesanlarda Antropometrik Ölçümlerin Değerlendirilmesi isimli çalışmalarında adölesanlarda obezitenin ve antropometrik ölçümlerin değerlendirilmesini amaçlamışlar. Obezitenin önemli bir göstergesi olan antropometrik ölçümlerin adölesanlarda düzenli olarak izlenilmesi gerekli önlemlerin zamanında alınması açısından önem taşıdığı vurgulanmaktadır. Fotoðraf: Gölgeki Kız Tıp Öğrencisi Caner Keleş TTB-STED Fotoðraf Yarýþmasý 2014 Sergi Ödülü Mehmet Coşgun ve Fatih Kara Öğrencilere Verilen Sağlık Eğitiminin Bilgi ve Davranışlarına Etkisinin Değerlendirilmesi isimli çalışmalarında ortaokul öğrencilerine verilen sağlık eğitiminin, öğrencilerin sağlıkla ilgili çeşitli konulardaki bilgi ve davranışlarına etkisini değerlendirmeyi amaçlamışlar. Yazarlar öğrencilerin sağlıkla ilgili bilgi ve davranışlarında eksik olan kısımların sağlık eğitimi ile tamamlanabildiğini belirterek, sağlık eğitimlerinin sürekliliğinin öğrencilerde davranış değişikliğini artıracağını ve toplum sağlığının gelişmesine yardımcı olacağını vurgulamaktadırlar. Özdemir ve arkadaşları Fetal Beslenmenin Erişkin Sağlığına Etkileri isimli çalışmalarında gebelik döneminde fetüse sağlanan ortam dolayısıyla plasentanın büyüklüğü, fetüsün beslenme düzeyini etkilediğini belirterek, yetersiz fetal beslenme, bireyleri erişkin dönemde kardiyovasküler, metabolik ve endokrin hastalıklara yatkın hale getirdiğini vurgulamaktadırlar. Hülya Yardımcı Anne Sütü Oligosakkaritleri ve Sağlık Üzerine Etkileri isimli çalışmasında anne sütünün bebeklerin sağlıklı büyümesi ve gelişmesi için gerekli olan tüm besin ögelerini içerdiğini vurgulayarak anne sütü oligosakkaritlerinin sağlık üzerine olan etkilerini tartışmış. Dilek Aslan ve Can Keskin Halk Sağlığı Penceresinden Kırılgan Yaşlı isimli çalışmalarında kırılgan yaşlı olgularının tanısı için geçerlik ve güvenirliği ülkemizde de yapılmış ölçeklere gereksinim olduğunu belirterek, klinik bir sendrom olan kırılganlık konusunu halk sağlığı bakış açısıyla değerlendirmeyi amaçlamışlar. Dilek Aslan Halk Sağlığı Bakış Açısıyla Yaşlılara Yönelik İstismar ve İhmal isimli çalışmasında yaşlı istismarı ve ihmali farklı boyutları olan ve sağlığın da içinde olduğu sektörlerin varlığı desteği ile önlenebilecek bir durum olduğunu vurgulayarak yaşlı istismar ve ihmali ile mücadele için halk sağlığının korunma, erken tanı, tedavi, rehabilitasyon hizmetleri yaklaşımını önermektedir. Bilimsel ve dostça 2015 cilt volume 24 sayý issue 2 d

4 Bu Sayýda In This Issue Cilt Volume 24 Sayı issue 2 Mart Nisan 2015 March April 2015 Araştırma / Research Bir Aile Sağlığı Merkezine Başvuran Gebelerin Anne Sütü ve Emzirmeye İlişkin Bilgi ve Tutumları 41 Knowledge and Attitude of Pregnant Women Applying to a Family Health Centre in Relation to Breast Milk and Breastfeeding Dr. Nurten Elkin, Dr. Meryem Merve Ören, Dr. Ayşe Demirel, Dr. A. Emel Önal Yaş Grubu Adölesanlarda Antropometrik Ölçümlerin Değerlendirilmesi 49 Evaluation of Anthropometric Measurements in Adolescents from the Age Group Dr. Emre Özgür Bulduk, Tufan Süren, Dr. Sıdıka Bulduk Öğrencilere Verilen Sağlık Eğitiminin Bilgi ve Davranışlarına Etkisinin Değerlendirilmesi 55 Evaluation of the Impact of Health Education Given to Students on Knowledge and Attitudes Mehmet Coşgun, Dr. Fatih Kara Derleme / Review Article Fetal Beslenmenin Erişkin Sağlığına Etkileri 64 Impact of Foetal Feeding on Adult Health Kevser Özdemir, Dr. Sevin Altınkaynak, Dr. Nursan Çınar Anne Sütü Oligosakkaritleri ve Sağlık Üzerine Etkileri 69 Breast Milk Oligosaccharides and Their Impact on Health Dr. Hülya Yardımcı, Dr. Ayşe Özfer Özçelik "Kırılgan" Yaşlı Kavramının Halk Sağlığı Yönü 73 Public Health Aspect of "Frail" Elderly Concern Dr. Dilek Aslan, Dr. Can Keskin Halk Sağlığı Bakış Açısıyla Yaşlı İstismarı ve İhmali 79 Abuse and Neglect of Elderly in Public Health Perspective Dr. Dilek Aslan Kapak Fotoğrafı / Cover Photo Ayça Ersen Danyeli Hayat STED Fotoğraf Yarışması 2014 Başarı Ödülü Ayça Ersen Danyeli Fotoğrafa 1996 yılında tıp eğitimime başladığım Hacettepe Üniversitesi'nde, Fotoğraf Topluluğu nda başladım ve Ankara Nazım Hikmet Kültür Merkezi nde devam ettim. Burada pek çok fotoğraf akımını inceleyerek, toplumsal gerçekçi yaklaşımı benimsedim. Yaşananları önce tanıyıp, tanıklığımı tarafımca aktarmaya çalışıyorum de İzmir Kent Konseyi nin düzenlediği Yoksulluğa sessiz kalma Fotoğraf Yarışması nda üçüncülük, 2012 Bursa FotoFest Uluslarası Fotoğraf Yarışması nda mansiyon ödülleri aldım. Aynı zamanda Dokuz Eylül Üniversitesi Patoloji Anabilim Dalı'nda öğretim üyesiyim ve mesleğimi de mikroskop başında icra ediyor yani hayata hep vizör den bakıyorum.

5 Bir Aile Sağlığı Merkezine Başvuran Gebelerin Anne Sütü ve Emzirmeye İlişkin Bilgi ve Tutumları Knowledge and Attitude of Pregnant Women Applying to a Family Health Centre in Relation to Breast Milk and Breastfeeding Araştırma Research Dr. Nurten Elkin*, Dr. Meryem Merve Ören**, Dr. Ayşe Demirel**, Dr. A. Emel Önal*** Öz Bu araştırma, gebe kadınların anne sütü ve emzirmeye ilişkin bilgi ve tutumlarını değerlendirmek amacıyla yapılmıştır. Çalışma 2014 yılında İstanbul ilinde bir aile sağlığı merkezinde yapılmıştır tarihleri arasında aile sağlığı merkezine başvuran 200 gebeye anne sütü ve emzirme ile ilişkili bir anket uygulanmış; veriler yüzde oranlar ve ki kare testiyle değerlendirilmiştir. Araştırma grubundaki gebelerden elde edilen verilere göre; gebelerin tamamı bebek için en ideal besinin anne sütü olduğunu, %97,5 i bebeğe iki yaşına kadar anne sütü verilmesi gerektiğini düşünmektedir. Gebelerin %99,5 i anne sütünün bebeği tüm mikroplara karşı koruduğunu, %94,5 i kolostrumun (ilk süt) mutlaka bebeğe verilmesi gerektiğini, %98,5 i emzirmenin anne ve bebek arasındaki sevgi bağının kurulmasında çok önemli olduğunu düşünmektedir. Yaş grupları ve daha önce canlı doğum yapma durumu ile doğum sonrası kolostrumun verilmesi düşüncesi arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmıştır. Sonuç olarak; gebelerin tamamının bebekleri için en ideal besinin anne sütü olduğunu düşündükleri, ancak anne sütünün gebelikten korunmada yetersiz olduğu ve anne sütünün saklanması konularında bilgi eksiği olduğu saptanmıştır. Gebelerin anne sütü ve emzirme ile ilgili bilgilendirilme ve eğitimleri sağlık personelinden alanların oranın daha da yükseltilmesi gerektiği düşünülmektedir Anahtar sözcükler: Gebe kadın, Emzirme, Anne sütü, Bilgi, Tutumlar. Geliş/Received: Kabul/Accepted: Abstract This study was conducted to assess the knowledge and attitude of pregnant women relating to breast milk and breastfeeding. The study took place in a family health centre in İstanbul in A questionnaire was applied to 200 expectant women applying to the centre in the period 1 January-28 February 2014 and data was analysed through percentages and chi-square test. According to data collected from pregnant women in the survey group, all of them think breast milk is the best nutrient for new-borns while 97.5% say breastfeeding must continue until age % of pregnant women say breast milk protects the baby from all microbes, 94.5% think colostrum must absolutely be given to the baby and 98.5% believe breastfeeding is crucial in ensuring a tie and mutual affection between the child and his/her mother. A statistically significant relationship was found between age groups and the state of having given live births before and the idea that colostrum must be given to the new-born. In conclusion, all pregnant women in the survey area think breast milk is the best nutrient for their babies; however it was also found that they think breastfeeding is not sufficient for avoiding new pregnancy and they were not adequately informed about the ways of storing breast milk. It is considered that the proportion of women receiving training in breast milk and breastfeeding directly from health workers needs to be increased. Key words: Pregnant woman, Breastfeeding, Breast milk, Knowledge, Attitudes. *Yrd. Doç.; İstanbul Gelişim Ü. Sağlık Bilimleri YO, İstanbul **İstanbul Ü. İstanbul Tıp Fak. Halk Sağlığı AD, İstanbul *** Prof., İstanbul Ü. İstanbul Tıp Fak. Halk Sağlığı AD, İstanbul 2015 cilt volume 24 sayý issue 2 41

6 Giriş ve Amaç Bebek ve çocuk ölümlerini doğrudan ve dolaylı olarak etkileyen birçok faktör vardır. Dünya genelinde, beş yaş altı ölümlerin %50 den fazlasında yetersiz beslenmenin katkısı olduğu tahmin edilmektedir (1). The United Nations Children's Fund (UNICEF), bebek ve çocuk ölümlerini azaltmanın en önemli yollarından birinin bebeklerin yeterli sürede ve uygun biçimde emzirilmesi olduğunu belirtmektedir (2). Bebeklerin emzirilmesi, çocukların büyüme ve gelişmesine katkıda bulunan en önemli unsurlardan biridir. Yaşamlarının ilk altı ayında bebeklere verilebilecek en ideal besin anne sütüdür. İdeal besin olan anne sütünün hem bebek hem de anne için sayısız yararları vardır. Anne sütü hazırlaması kolay, temiz ve sterildir. Bebekle anne arasında sevgi bağı kurar. Bebeği hastalıklara karşı korur. Bu nedenle anne sütünün ilk altı ay tek başına, iki yaşına kadar ek besinlerle birlikte verilmesi önerilmektedir yılında yürürlüğe giren Çocuk Hakları Sözleşmesi'ne göre, annelere ve ailelere emzirme konusunda gerekli bilgi ve desteği sağlamaları için devletlere yükümlülük getirmiştir (3). Dünya Sağlık Örgütü ve UNICEF; emzirmenin korunması, özendirilmesi ve desteklenmesi için, alınması gereken önlemleri belirlemişler ve sağlık kuruluşlarının emzirmeyi desteklemek için düzenlemeler yapmasını önermişlerdir (4). Doğumdan sonra erken dönemde emzirmenin başlatılması ve başarıyla sürdürülebilmesi için; öncelikle sağlık kuruluşlarında gerekli düzenlemelerin yapılması ve sağlık personelinin de bu konuda eğitilmiş olması gerekmektedir. Ayrıca doğum yapacak kadınların doğumdan önce emzirme konusunda yeterli bilgi ve isteklerinin olması gerekmektedir. Bu nedenle, gebelerin anne sütü ve emzirme konusundaki bilgi ve düşüncelerinin değerlendirilmesi de önemlidir. Bu araştırmanın amacı, İstanbul ilindeki bir ilçede hizmet veren aile sağlığı merkezinden hizmet alan gebelerin, emzirmeye ilişkin bilgi ve tutumlarını değerlendirmek ve elde edilen bulgular doğrultusunda, rutin olarak gebelik izlemlerine gelen gebelere emzirme ve anne sütü eğitiminin daha titizlikle verilmesini sağlamaktır. Gereç ve Yöntem Araştırma, kesitsel tanımlayıcı bir çalışmadır ve tarihleri arasında, İstanbul ilinde bir aile sağlığı merkezinde yürütülmüştür. Herhangi bir örnekleme yapılmamış olup, belirlenen tarihlerde aile sağlığı merkezine başvuran gebe kadınlardan çalışmayı kabul eden 200 gebe dahil edilmiştir. Veriler yüz yüze görüşme yöntemiyle, anketler aracılığıyla toplanmıştır. Kişilere anket uygulamadan önce onam belgesi imzalatılmıştır. Anketler araştırmacılar tarafından literatür taraması yapılarak hazırlanmıştır. Anketlerde yaş, eğitim durumu, çalışma durumu, aile tipi gibi demografik özelliklerle, anne sütü ve emzirme ile ilgili bilgi ve tutumlarını değerlendiren sorular yer almaktadır. Toplanan veriler SPSS 21,0 programına aktarılmıştır. Veriler yüzde oran ve ki kare ile değerlendirilmiştir. Analizlerde p nin 0,05 ten küçük olması anlamlı olarak kabul edilmiştir. Bulgular Araştırma grubundaki gebelerin %58,5 i yaş arasındadır, yaş ortalaması 26,5±5,1yıl olarak bulunmuştur. Ortalama gebelik sayısı 1,9±1,0 olup, %63,0 ı daha önce canlı doğum yapmıştır. Araştırmaya katılan gebelerin çalışma durumları incelendiğinde; %89,0 ı ev hanımı, eğitim düzeyleri incelendiğinde; %79,0 ı ilköğretim ve altı eğitim düzeyine sahiptir. Gebelerin içinde yaşadıkları ailelere bakıldığında; %77,0 ının çekirdek aile yapısına sahip oldukları saptanmıştır (Tablo 1). Araştırmaya katılan gebelerin; %100,0 ı anne sütünün bebek için en ideal besin olduğunu, %97,5 i anne sütünün ilk altı ay tek başına, ek besinlerle birlikte de iki yaşına kadar emzirmenin doğru olduğunu, %99,0 ı anne sütünün temiz, ucuz, steril ve hazırlaması kolay olduğunu, %99,5 i anne sütünün bebeği çeşitli hastalıklardan koruduğunu, %91,5 i anne bebeğini emzirdikçe sütünün arttığını, %94,5 i anne sütünün ilk süt (kolostrum) olarak bilinen kısmının çok faydalı olduğunu ve mutlaka bebeğe vermek gerektiğini, 42 2 issue sayıý 24 volume cilt 2015

7 Tablo 1. Araştırma grubundaki kadınların sosyodemografik özellikleri Özellikler Gruplar Sayı % Yaş grupları , , ,5 Meslek Ev hanımı ,0 Ev dışında çalışıyor 22 11,0 Eğitim düzeyi İlköğretim altı 55 27,5 İlköğretim ,5 Lise ve üstü 42 21,0 Aile tipi Çekirdek aile ,0 Geniş aile 46 23,0 Canlı doğum yapma durumu Yapmış ,0 Yapmamış 74 37,0 Toplam N=125 daha önce canlı doğum yapmış olan gebeler. 1 kişi soruyu yanıtlamadı %98,5 i emzirme ile anne ve bebek arasında özel bir sevgi bağı kurulduğunu, %74,5 i anne sütünün oda ısısında ve buzdolabında belli bir süre saklanabileceğini, %47,5 i emzirmenin gebelikten yüzde yüz koruyucu olmadığını, emzirirken gebe kalınabileceğini, %99,0 ı emzirme tekniğini doğru olarak ifade etmişlerdir. Daha önce canlı doğum yapmış olan gebe kadınların ilk besin olarak anne sütü vermeyi tercih etme oranlarına bakıldığında; yaş gruplarına göre yaş arasındakilerin %90,6 sı, yaş arasındakilerin %94,0 ı ve 38 yaş ve üstü olanların %80,0 ı doğum sonrası bebeklerine ilk besin olarak anne sütünü vermişlerdir. Mesleklere göre incelendiğinde ev hanımlarının %91,4 ü, ev dışında çalışanların %100,0 ı doğum sonrası ilk besin olarak anne sütünü vermişler. Aile tiplerine göre değerlendirildiğinde; çekirdek ailelerin %94,6 sı, geniş ailedekilerin ise %84,8 i doğum sonrası bebeklerine ilk besin olarak anne sütü vermeyi tercih etmişlerdir (Tablo 2). Araştırmaya katılan kadınlardan yaş arasında olanların %91,5 i, yaş arasında olanların %98,7 i ve 38 yaş ve üstünde olanların %100,0 ı bebeğe kolostrumun mutlaka verilmesi gerektiğini düşünmektedir. Yine ev hanımlarının %93,8 i ve ev dışında çalışanların %100,0 ı, ilköğretim seviyesi altındakilerin %89,1 i, ilköğretim seviyesindekilerin %96,1 i ve lise ve üstü eğitim seviyesinde olanların %97,6 sı; çekirdek ailelerdekilerin %94,8 i ve geniş ailedekilerin %93,5 i; canlı doğum yapmış olanların %97,6 ı ve canlı doğum yapmamışların %89,2 si doğum sonrası ilk süt yani kolostrumun bebeğe mutlaka verilmesi gerektiğini düşünmektedir (Tablo 3). İlk süt (ağız, kolostrum) mutlaka bebeğe verilmelidir sorusuna doğru cevap verme oranı, canlı doğum yapma durumuna göre bakıldığında; canlı doğum yapmış olanlarda yapmamışlara göre Tablo 2. Araştırma grubundaki kadınların çeşitli özelliklerine göre bebeklerine verdikleri ilk besin Özellikler Anne sütü Mama Su Toplam N % N % N % N % Yaş Grupları yaş 48 90,6 3 5,7 2 3, , yaş 63 94,0 2 3,0 2 3, , ,0 0 0,0 1 20, ,0 Meslek Ev hanımı ,4 5 4,3 5 4, ,0 Ev dışında çalışıyor 7,0 100,0 0 0,0 0 0, ,0 Eğitim Düzeyi İlköğretim altı 33 84,6 3 7,7 3 7, ,0 İlköğretim 67 94,4 2 2,8 2 2, ,0 Lise ve üstü ,0 0 0,0 0 0, ,0 Aile Tipi Çekirdek aile 87 94,6 3 3,2 2 2, ,0 Geniş aile 28 84,8 2 6,1 3 9, ,0 N=125 daha önce canlı doğum yapmış olan gebeler. Bir kişi soruyu yanıtlamadı 2015 cilt volume 24 sayý issue 2 43

8 Tablo 3. Araştırma grubundaki kadınların çeşitli özelliklerine göre İlk süt (ağız, kolostrum) mutlaka bebeğe verilmelidir sorusuna cevaplarının dağılımı Özellikler Evet Hayır Önemlilik Toplam Sayı % Sayı % Sayı % Sayı % Yaş Grupları yaş ,5 10 8,5 6,181 0, , yaş 77 98,7 1 1, , ,0 0 0, ,0 Meslek Ev hanımı ,8 11 6,2 12,642 0, ,0 Ev dışında çalışıyor ,0 0 0, ,0 Eğitim Düzeyi İlköğretim altı 49 89,1 6 10,9 4,004 0, ,0 İlköğretim 99 96,1 4 3, ,0 Lise ve üstü 41 97,6 1 2, ,0 Aile Tipi Çekirdek aile ,8 8 5,2 0,116 0, ,0 Geniş aile 43 93,5 3 6, ,0 Canlı Doğum Yapmış ,6 3 2,4 6,143 0, ,0 Yapmamış 66 89,2 8 10, ,0 istatistiksel açıdan anlamlı derecede yüksek bulunmuştur (χ 2 = 6,143; p=0,013). Yaş gruplarına göre bakıldığında da; doğru cevap verme oranı yaş gruplarına göre istatistiksel olarak anlamlı derecede farklılık göstermektedir (χ 2 = 6,181; p= 0,045), (Tablo 3). Araştırmaya katılan gebelerin bebeklerini emzirmeyi düşündükleri süre sorgulandığında; tüm yaş gruplarındaki gebelerin büyük çoğunluğunun bebeklerini ay emzirmeyi düşündükleri saptanmıştır. Mesleklere göre incelendiğinde, hem ev hanımlarının hem de ev dışında çalışan grubun büyük çoğunluğunun; eğitim düzeylerine göre incelendiğinde, tüm eğitim düzeylerindeki gebelerin büyük çoğunluğunun yine ay emzirmeyi düşündükleri saptanmıştır. Aile tipleri incelendiğinde, hem çekirdek hem de geniş ailedeki gebelerin büyük çoğunluğu; daha önce doğum yapmış ve yapmamış olanların da büyük çoğunluğunun bebeklerini ay süreyle emzirmeyi düşündükleri saptanmıştır (Tablo 4). Daha önce canlı doğum yapmış olan 126 gebenin, en son doğumları sonrası emzirme süreleri incelendiğinde; %41,3 ü bebeklerine ay, %14,3 ü ay, %23 ü 6-12 ay, %21,4 ü ise 0-6 ay anne sütü vermişlerdir yaş grubundakilerin, ev hanımlarının, ilköğretim altındakilerin, geniş ailedekilerin çoğunluğunun bebeklerine ay anne sütü verdikleri saptanmıştır (Tablo 5). Araştırma grubundaki daha önce canlı doğum yapmış ve bebeklerine anne sütü vermiş kadınlardan, anne sütünü erken bırakma ve ek gıdaya geçme nedenleri sorulduğunda; %28,1 i hamile kaldığı için, %25 i sütünün az olması nedeniyle ek gıdaya geçtiğini belirtmiştir. Yüzde 18,8 i bebeği emmediği için,%7 i bebeğinin doymadığını düşündüğü için, %9,4 ü göğsü (meme başı) yara olduğu için, %6,3 ü bebeği büyümediği için, %1,6 sı da ilaç kullandığı için anne sütünü keserek, ek gıdalara geçmek zorunda kaldıklarını belirtmişlerdir (Tablo 6). Araştırmaya katılan kadınların tamamı bebek için en iyi besinin anne sütü olduğunu, %97,5 i anne sütünün ilk altı ay tek başına ve iki yaşına kadar ek besinlerle birlikte verilmesi gerektiğini; %99 u anne sütünün ucuz, temiz ve hazırlamasının kolay olduğunu belirtmişlerdir. %99,5 i anne sütünün bebeği tüm mikroplara karşı koruduğunu, 91,5 i anne sütünün emzirdikçe arttığını, %94,5 i ilk süt yani kolostrumun mutlaka bebeğe verilmesi gerektiğini söylemişlerdir. Yüzde 98,5 i emzirme ile bebek ve anne arasında özel bir sevgi bağı kurulduğunu, %74,5 i anne sütünün oda ısısında ve buzdolabında da belli bir süre saklanarak da 44 2 issue sayıý 24 volume cilt 2015

9 Tablo 4. Araştırma grubundaki kadınların çeşitli özelliklerine göre düşündükleri toplam emzirme süresi Özellikler Gruplar Düşünülen Emzirme Süresi ay ay 6-12 ay 0-6 ay Toplam Sayı % Sayı % Sayı % Sayı % Sayı % Yaş Grupları yaş 85 72, ,8 5 4,3 5 4, , yaş 63 80, ,4 3 3,8 0 0, , ,0 0 0,0 12 0,0 0 0, ,0 Meslek Ev hanımı , ,3 8 4,5 4 2, ,0 Ev dışında çalışıyor 15 68,2 5 22,7 1 4,5 1 4, ,0 Eğitim Düzeyi İlköğretim altı 46 83,6 8 14,5 0 0,0 1 1, ,0 İlköğretim 78 75, , , ,0 Lise ve üstü 28 66,7 8 0,0 4 0,0 2 4, ,0 Aile Tipi Çekirdek aile 18 76, ,2 8 5,2 3 1, ,0 Geniş aile 34 73,9 9 19,6 1 2,2 2 4, ,0 Canlı Doğum Yapmış , ,5 5 4,0 0 0, ,0 Yapmamış 48 64, ,0 4 5,4 5 6, ,0 Tablo 5. Araştırma grubundaki kadınların önceki doğumlarındaki ortalama emzirme süresi Özellikler Gruplar Önceki Emzirme Süresi ay ay 6-12 ay 0-6 ay Toplam Sayı % Sayı % Sayı % Sayı % Sayı % Yaş Grupları yaş 15 27, , , , , yaş 37 55,2 7 10, , , , ,0 1 20,0 2 40,0 2 40, ,0 Meslek Ev hanımı 51 42, , , , ,0 Ev dışında çalışıyor 1 14,3 3 42,9 1 14,3 2 28, ,0 Öğrenim Düzeyi İlk öğretim altı 18 46,2 3 7, ,6 8 20, ,0 İlk öğretim 28 38, , , , ,0 Lise ve üstü 6 4,0 4 26,7 1 6,7 4 26, ,0 Aile Tipi Çekirdek aile 36 39, , , , ,0 Geniş aile 16 47,1 3 8,8 9 26,5 6 17, ,0 Canlı Doğum Yapmış 52 41, , , , ,0 N=126 (Daha önce canlı doğum yapmış) verilebileceğini,%99,0 ı emzirilirken bebeğin başı ve gövdesinin tam olarak anneye dönük olması gerektiğini düşünmektedir. Katılanların ancak %47,5 i anne sütünün yüzde yüz koruyucu olmadığı ve emziren annenin gebe kalabileceğini ifade etmiş, %52,5 bu soruya yanlış cevap vermiş olup, katılımcılarda bu konuda bir bilgi eksikliği olduğu saptanmıştır (Tablo 7). Araştırmaya katılan kadınların, gebelik ve öncesinde emzirme eğitimi alma durumları incelendiğinde ancak %79,0 ının eğitim aldığı, %21,0 ının herhangi bir yerden eğitim almamış oldukları saptanmıştır (n=200). Eğitim alanlardan; %63,9 u bu eğitimi sağlık personelinden, %36,1 i ise diğer (aile büyükleri, komşu, arkadaş, dergi, kitap, broşür, internet, televizyon vb.) yollardan almışlardır (Tablo 8). Tartışma Gebelerin doğum sonrası, başarılı bir emzirmeyi başlatarak sürdürebilmeleri için, doğum öncesi dönemde ve gebelik süresince emzirme ve anne sütünün faydaları hakkında yeterli bilgiye sahip 2015 cilt volume 24 sayý issue 2 45

10 Tablo 6. Araştırma grubundaki kadınların önceki gebeliklerinden sonra anne sütünü erken bırakıp ek gıdaya başlama nedenlerinin dağılımı Neden N % Hamile kaldım 18 28,1 Sütüm az geliyordu 16 25,0 Bebek emmiyordu 12 18,8 Doymuyordu 7 10,9 Göğsüm yara oldu 6 9,4 Büyümüyordu 4 6,2 İlaç alıyordum 1 1,6 Toplam ,0 olmaları gerekmektedir. Bu nedenle gebelerin, anne sütünün yararları ve emzirme konusundaki bilgileri incelenmiştir. Araştırma grubundaki gebelerin tamamı (%100,0) anne sütünün en ideal besin olduğunu düşünmektedir. Anne sütünün en fazla bilinen yararı ise %99,5 ile hastalıklara karşı koruyucu olması özelliği olup, bunu %99,0 ile anne sütünün steril, hazırlaması kolay bir besin olması, %98,5 ile bebek ve anne arasında sevgi bağının kurulmasını sağlaması özelliği gelmektedir. Emzirmenin anneyi gebelikten korumadığını düşünenlerin oranı %47,5 olarak saptanmıştır. Gebelerin %94,5 i bebeğe ilk sütün (kolostrum) mutlaka verilmesi gerektiğini düşünmektedirler. Daha önce doğum yapmış olanlarda anne sütünü ay vermeyi düşünenler %82,5 dir.yine bunlarda doğum sonrası ilk besin olarak anne sütü verenlerin oranı %92,0 dır. Tatar ve arkadaşlarının çalışmasında, araştırmaya katılan gebe kadınların %95,4 ü bebeğine anne sütü vermeyi düşünmektedir. Kadınların %71,8 i doğumdan sonra bir saat içinde emzirmeyi düşündüklerini belirtmişlerdir. Eğitim seviyesi yükseldikçe doğum sonrası anne sütünü verme eğiliminin arttığı saptanmıştır. Yapılan araştırmada bebeğini ay emzirmeyi düşünen gebelerin oranı %72,8 olarak saptanmıştır (5). Tatar ve ark. ının çalışmasında anne sütünün en fazla bilinen yararının hastalıklardan koruması olduğu bildirilmiştir. Bu çalışmaya katılanların tamamı (%100,0) anne sütünün bebek için en ideal besin olduğunu ve %97,5 i ise iki yaşına kadar bebeklerin anne sütü almaları gerektiğini belirtmişlerdir. Çalışmada gebelerin %76,0 ı bebeklerini ay emzirmeyi düşündüklerini belirtmişlerdir. Akyüz ve ark nın çalışmasında (6), annelerin %65,8 i; Karavuş ve ark nın çalışmasında (7) ise %87,2 si anne sütünün bebeği hastalıklara karşı koruduğu saptanmıştır. Bu çalışmada oran %99,5 olarak bulunmuş olup, sözü edilen bu çalışmalara göre oldukça yüksektir. Gerek araştırmada gerekse diğer bölgelerdeki kadınların anne sütünün yararları konusunda kısmen bilgi sahip olduğu görülmektedir. Fakat anne sütünün çeşitli yararlarının yeterince bilinmediği düşünülmektedir. Gebelerin anne sütünün yararları ve emzirme ile ilgili daha doğru ve daha fazla bilgilendirilmeleri, doğum sonrası Tablo 7. Araştırma grubundaki kadınların anne sütü ile ilgili bilgi ve tutumlarına yönelik sorulara doğru yanıt verme durumu Sorular Doğru Yanıt Yanlış Yanıt Toplam verenler verenler N % N % N % Bebek için en iyi besin anne sütüdür ,0 0 0, ,0 Anne sütü ilk altı ay tek başına, iki yaşına kadar ek besinlerle birlikte verilmelidir ,5 5 2, ,0 Anne sütü temiz, ucuz ve hazırlaması kolaydır ,0 2 1, ,0 Anne sütü bebeği tüm mikroplara karşı korur ,5 1 0, ,0 Anne bebeğini emzirdikçe sütü artar ,5 17 8, ,0 İl süt (ağız, kolostrum) mutlaka bebeğe verilmelidir ,5 11 5, ,0 Emzirme ile anne ve bebek arasında özel bir sevgi bağı kurulur ,5 3 1, ,0 Anne sütü oda ısısında ve buzdolabında belli bir süre saklanarak da verilebilir , , ,0 Emziren anne gebe kalmaz , , ,0 Emzirilirken bebeğin başı ve gövdesi tam olarak anneye dönük olmalıdır ,0 2 1, , issue sayıý 24 volume cilt 2015

11 Tablo 8. Eğitimi alanların eğitim ya da bilgi aldıkları kaynakların dağılımı N % Sağlık personeli ,9 Aile büyükleri 38 24,1 Komşu, arkadaş 8 5,1 İnternet, televizyon vb. 7 4,4 Dergi, kitap, broşür 4 2,5 Toplam ,0 emzirmeye başlamaları ve sürdürmeleri konusunda etkili olacaktır. TNSA-2008 verilerine göre, Türkiye genelinde bebeklerin yaklaşık %23 ü anne sütünden önce başka gıda almaktadır (8). Çakmak ve ark. nın çalışmasında da bebeklerin tamamının emzirildiği fakat %32,5 ine anne sütünden önce şekerli su verildiği saptanmıştır (9). Çalışmada daha önceden doğum yapmış olan gebelerin ancak %8,0 ı doğum sonrası bebeklerine ilk besin olarak anne sütü dışındaki diğer (su, mama vb.) besinleri verdiklerini belirtmişlerdir. Bu oran da TNSA-2008 verilerinin tespit ettiği orandan ve Çakmak ve arkadaşlarının çalışmasına göre oldukça düşüktür. Diğer çalışmalardaki veriler, hemen hemen tüm annelerin emzirme niyetinde oldukları fakat birçok annenin anne sütünden önce başka bir besin verdiğini göstermektedir. Bu durum annelerin emzirme konusundaki kendi bilgilerine güvenmemelerinden ve doğum yapılan ortamda da annelerin anne sütüne hemen başlamaları konusunda yeterli motivasyon kazandırılmaması ve uygun emzirme ortamı hazırlanmamasından kaynaklandığı düşünülebilir. İmmünglobulinler, vitaminler ve çeşitli mineraller açısından zengin olan ve yeni doğanın beslenmesi açısından çok önemli olduğu bilinen ilk sütün (ağız, kolostrum) bebeğe verilmesi konusunda toplumda farklı düşünce ve davranışlar vardır. Tatar ve arkadaşlarının çalışmasında kadınların %85 i kolostrumun bebeğe mutlaka verilmesi gerektiğini belirtmiştir (5). Bu oranın eğitim düzeyi düşük olan grupta %80, lise ve üstü eğitim grubunda %93 lerde olduğu görülmüştür. Daha önce canlı doğum yapmış olanlarda da bu oran daha yüksek bulunmuştur (5). Tunçel ve arkadaşlarının yaptıkları çalışmada, kolostrumun bebeğe verilmesi gerektiğini düşünenlerin oranı %88 bulunmuştur (10). Çakmak ve ark. nın çalışmasında ise annelerin %78,8 inin kolostrumu bebeklerine verdikleri saptanmıştır (9). Araştırmada kadınların %94,5 i ilk süt yani kolostrumun mutlaka bebeğe verilmesi gerektiğini belirtmişlerdir. Bu oran diğer belirtilen çalışmalardaki oranlardan oldukça yüksektir. Çalışmada da kolostrumun mutlaka bebeğe verilmesi gerektiği düşüncesi ile yaş grupları ve daha önce canlı doğum yapmış olma arasında istatistiksel bir anlamlılık saptanmış fakat eğitim düzeyi ile arasında bir ilişki saptanmamıştır. Diğer çalışmalar ve yapılan çalışmada da benzer sonuç olarak, kolostrumun bebeğe verilmesi düşüncesi oldukça yaygındır. Anne sütünün ilk altı ay tek başına, ikinci yaşını doldurana kadar ek besinlerle birlikte verilmesi önerilmektedir. Araştırma sonucunda bu oran %97,5 iken, Tatar ve arkadaşlarının (5) çalışmasında gebelerin %88,6 sı bebeklerini 12 aydan daha uzun süre emzireceklerini belirtmektedir. TNSA-2008 verilerine göre, Türkiye de ortanca emzirme süresi 16 ay bulunmuştur (8). Dalgıç ve arkadaşlarının (11) çalışmasında; Doğumdan sonra bebeğe ilk ne verilir? sorusuna doğru cevap verenlerin oranı %94,4, Emziren kadın gebe kalmaz mı? sorusuna doğru cevap verenlerin oranı %76,5, Sık emzirirsen sütün bol olur mu? sorusuna doğru yanıt verenlerin oranı %85,6, Ağız sütü alan bebek daha az hasta olur mu? sorusuna doğru cevap verenlerin oranı %84,1 olarak saptanmıştır. Bu çalışmada ise, daha önce canlı doğum yapmış olan gebelerden doğum sonrası ilk besin olarak anne sütü verenlerin oranı %92,0 bulunmuştur. Emzirmenin gebelikten yüzde yüz korumayacağını ve emzirirken gebe kalınabileceğini belirtenlerin oranı %47,5; anne sütünün bebeği emzirdikçe artacağını belirtenlerin oranı %91,5; kolostrumun faydalı olup, bebeğe mutlaka verilmesi gerektiğini belirtenlerin oranı %94,5 olarak saptanmıştır. İnce ve arkadaşlarının çalışmalarında; annelerin emzirme danışmanlığı alma oranları %23,8 olarak saptanmıştır (12). Eğitimi alanların %89,7 sinin hastaneden, %7,4 ünün sağlık ocağından ve %2,9 unun özel muayenehane olmak üzere emzirme eğitimi aldıkları, eğitimi verenlerin %23,5 inin hekim ve %75,0 ının hemşire olduğu belirtilmiştir. Aynı çalışmada gebelik takipleri ve doğumlarını kamu hastanelerinde yapanların, özel hastanelerde yapanlara göre emzirme 2015 cilt volume 24 sayý issue 2 47

12 danışmanlığı alma oranlarının anlamlı derecede daha yüksek olduğu saptanmıştır (12). Bu araştırmada ise; araştırmaya katılan kadınların, gebelik ve öncesinde emzirme eğitimi alma durumları incelendiğinde ancak % 79,0 ının eğitim aldığı, %21,0 ının herhangi bir yerden eğitim almamış oldukları saptanmıştır. Eğitim alanlardan; %63,9 u bu eğitimi sağlık personelinden, %36,1 i ise diğer (aile büyükleri, komşu, arkadaş, dergi, kitap, broşür, internet, televizyon vb.) yollardan almışlardır. Sonuç Araştırma grubundaki gebelerin tamamı anne sütünün bebekler için en ideal besin olduğunu bilmektedirler. Gebelerin büyük çoğunluğu bebeklerini iki yaşına kadar emzirmeyi düşünmektedirler. Anket sonuçları değerlendirildiğinde anne sütünün yararlarının çoğu ve doğru emzirme teknikleri gebeler tarafından bilinmekte, ancak bazı konularda bilgi eksikliği olduğu sonucuna varılmıştır. Aile sağlığı merkezine başvuran ve sürekli antenatal takipleri yapılan bu gebelere, her takipte emzirme danışmanlığı verilerek, bilgi eksikliklerinin giderilmesi ve anne sütü ile emzirme konularındaki öz güvenlerinin artırılması hedeflenmelidir. İletişim: Dr. Nurten Elkin E-posta: Kaynaklar 1. UNICEF. The State of the World s Children Oxford University Press, Oxfordshire 2009, p UNICEF. The State of the World s Children Oxford University Press, Oxfordshire 2008, pp UNICEF. The State of the World s Children Oxford University Press, Oxfordshire 1991, pp WHO, UNICEF. Emzirmenin korunması, özendirilmesi ve desteklenmesi. Ankara, Ajans-Türk Matbaacılık S: Tatar GM, Günay O. Kahramanmaraş il merkezindeki gebelerin emzirme konusundaki bilgi ve tutumları. Sağlık Bilimleri Dergisi 2009;18(3): Akyüz A, Kaya T, Şenel N. Annenin emzirme davranışının ve emzirmeyi etkileyen durumların belirlenmesi. Koruyucu Hekimlik Bülteni 2007;6: Karavuş M, Gençel H, Beşik C, ve ark. Ümraniye İlçesinde 0-12 aylık çocuk beslenmesinde annelerin bilgi, tutum ve davranışları. Beslenme ve Diyet Dergisi 1995;24: Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü. Türkiye Nüfus Sağlık Araştırması Hacettepe Üniversitesi Hastaneleri Basımevi, Ankara 2009; S: Çakmak A, Ertem M, Karazeybek H. Diyarbakır Çocuk Hastanesine yatırılan çocukların annelerinin sağlık hizmetlerine erişimi. Türkiye Klinikleri J Pediatr 2007;16: Tunçel Kaynar E, Dündar C, Canbaz S, Pekşen Y. Bir Üniversite Hastanesine Başvuran 0-24 aylık çocukların anne sütü ile beslenme durumlarının saptanması. Cumhuriyet Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu Dergisi 2006;10: Dalgıç N, Hızel S, Köse MR. Ankara nın on merkez ilçesinde anne sütü ile ilgili bilgi tutum ve davranışlarının incelenmesi. Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Mecmuası 1998;51(3): İnce T, Kondolot M, Yalçın s, Yurdakök K. Annelerin emzirme danışmanlığı alma durumları. Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Dergisi 2010;53: issue sayıý 24 volume cilt 2015

13 10-15 Yaş Grubu Adölesanlarda Antropometrik Ölçümlerin Değerlendirilmesi Evaluation of Anthropometric Measurements in Adolescents from the Age Group Araştırma Research Dr. Emre Özgür Bulduk*, Tufan Süren**, Dr. Sıdıka Bulduk*** Geliş/Received: Kabul/Accepted: Öz Bu çalışma, adölesanlarda obezitenin ve antropometrik ölçümlerin değerlendirilmesi amacıyla yürütülmüştür. Ankara da özel bir vakıf okulunun orta ve lise kısmına devam eden yaş arası 203 erkek ve 210 kız, toplam 413 adölesan araştırmaya alınmıştır. Adölesanların vücut ağırlığı, boy uzunluğu, üst orta kol çevresi, bel/kalça oranı ve vücut su oranı erkek adölesanlarda kızlara göre istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p<0,01). Beden kütle indekslerine bakıldığında; erkeklerde 21,8±2,3, kızlarda 22,3±3,8 kg/m 2 dir. Adölesanların biyoelektriksel empedans (BİA) ile ölçümü sonucunda erkeklerde vücut suyu değeri 469,2±41,2, kızlarda ise 532,1±66,3 dür. Total vücut suyu yüzdesi ise (BİA) erkeklerde %46,6 ± 6,0, kızlarda ise %34,4 ± 4,1 olarak bulunmuştur. Her iki cinsiyette de bel çevresi ile vücut yağ miktarı arasındaki ilişki anlamlıdır (r<0,05). Aynı şekilde triseps deri kıvrım kalınlıkları ile vücut yağ kitlesi BİA arasındaki ilişki anlamlı bulunmuştur (p<0.01). Bu çalışmada adölesanların antropometrik korelasyon ilişkilerine bakıldığında bel çevresi ve vücut yağ miktarı arasında anlamlı ilişki bulunmuştur. Obezitenin önemli bir göstergesi olan antropometrik ölçümlerin adölesanlarda düzenli olarak takip edilmesi gerekli tedbirlerin zamanında alınması açısından önem taşımaktadır. Anahtar sözcükler: Adölesanlar, Ağırlıklar ve ölçümler, Obezite. Abstract The study was conducted to evaluate obesity and anthropometric measurement in adolescents. The study covered 413 adolescents, 203 males and 210 females from the age group attending to first and second levels of a private foundation s secondary school in Ankara. Weight, height, mid-upper-arm-circumference, waist-hip ratio and body water content in male adolescents were found as significantly different, in statistical terms, than those of female adolescents (p<0.01). The body mass index is 21.8 ± 2.3 in males and 22.3 ± 3.8 kg/m 2 in females. Bioelectrical impedance measurement yields body water value as ± 41.2 for boys and ± 66.3 dür for girls. The total body water percentage is found as 46.6% ± 6.0 in boys and 34.4% ± 4.1 in girls. In both sexes, the relationship between waist circumference and body fat percentage is significant (r<0.05). Also significant is the relationship between the thickness of triceps skin and body fat percentage (P<0.01). Examining anthropometric correlations of adolescents, we find a significant relationship between waist circumference and body fat percentage. As an important indicator of obesity, regular tracking of anthropometric measurements in adolescents is essential for the timely adoption of relevant measures. Key words: Adolescents, Weights and measurements, Obesity. *Yrd. Doç., Nuh Naci Yazgan Ü., Sağlık Bilimleri Fak., Fizyoterapi ve Rehabilitasyon Bölümü, Kayseri ** Arş Gör., Gazi Ü. Mesleki Eğitim Fak. Gıda ve Beslenme AD, Ankara *** Prof., Gazi Ü. Mesleki Eğitim Fak., Gıda ve Beslenme AD, Ankara 2015 cilt volume 24 sayý issue 2 49

14 Giriş Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) yaş grubunu adölesan olarak tanımlamaktadır. Ülkemizde obezite prevalansı gelişmiş ülkelerin rakamlarıyla yarışır hale gelmiştir. Son yıllarda bütün dünyada önemli bir halk sağlığı sorunu olan obezitenin adölesanlarda da görülme sıklığı artmaktadır. Yetişkinlerde görülen birçok hastalığın temeli çocukluk ve adölesan döneminde atılmaktadır. Yapılan pek çok çalışmada okul çağı ve adölesan döneminde kan kolesterol düzeyi yüksek olan çocuklarda ileri dönemlerde kalp ve şeker hastalığı görülme oranının da yüksek olduğu bildirilmiştir (1,2,3). Adölesan döneminde hızlı büyüme ve gelişme ile birlikte kalori ihtiyacı da artar. Bunun yanında hareketsizlik, sosyal ve çevresel faktörler, yanlış beslenme alışkanlıkları gibi faktörler sonucu adölesanlarda obezite gelişebilir ve önemli bir sağlık sorunu olarak karşımıza çıkar (4,5,6,7). DSÖ tarafından obezite; sağlığı bozacak ölçüde vücutta anormal ya da aşırı yağ birikmesi olarak tanımlanmıştır (8). Çocukluk ve adölesan döneminde obez olan kişiler yetişkinlik döneminde de obez olmaya yatkındırlar (9,10,11). Adölesan dönem çocukluktan yetişkinliğe geçişte büyüme ve gelişmenin çok hızlı olduğu, bilişsel ve psikososyal gelişme ile devam eden önemli bir süreçtir (12,13,14). Bu çalışmanın amacı, günümüzde adölesanların ve toplumun önemli bir sorun olan birçok sağlık sorunlarına da neden olduğu bilinen obezitenin antropometrik yöntemlerle belirlenmesidir. Yöntem Adölesanlarda obezite ve antropometrik ölçümlerinin değerlendirilmesi amacıyla planlanan bu çalışma, yaş arası 203 erkek ve 210 kız, Tablo 1. Adölesanların yaş ve cinsiyetlerinin dağılımları Yaş Erkek Kız Toplam n % n % n % , , , , , , , , ,9 Toplam , , ,0 toplam 413 adölesan üzerinde yürütülmüştür. Bu amaçla Ankara da özel bir vakıf okulunun orta ve lise kısmına devam eden öğrenciler araştırmaya alınmıştır. Çalışma öncesinde gerekli izinler alınmış olup, gönüllü öğrenciler çalışmaya dahil edilmiştir. Araştırmaya katılmayan öğrenci sayısı 67 dir. Bu öğrencilerin 19 u kız, 48 i ise erkektir. Araştırmaya katılmak istemeyen öğrencilerin özellikle skin-fold ile ölçüm yaptırmak istememeleri ve bazılarının da araştırma yapıldığı sırada hasta olmaları nedeniyle araştırma kapsamı dışında bırakılmışlardır. Araştırma yapılırken Helsinki Bildirgesi ne sadık kalınmıştır. Adölesanların vücut ağırlığı, boy uzunluğu, üst orta kol, bel ve kalça çevreleri ile biseps, triseps, subskapular ve suprailiak deri kıvrım kalınlıkları (skin-fold) yöntemine uygun olarak ölçülmüştür. Beden Kitle İndeksi (BKİ), üst orta kol kas çevresi (ÜOKKÇ), üst orta kol kas alanı (ÜOKKA), üst kol yağ alanı (ÜKYA) ve bel/kalça oranı hesaplanmıştır (3,15,16,17). Durnin ve Rahaman, tarafından geliştirilmiş denklemle vücut yağı ve yağsız doku kitlesi hesaplanmıştır (18). Bunun yanında adölesanların BİA (Biyoelektriksel empedans) ile ölçümleri yapılarak vücut yağ kitlesi, yağ yüzdesi ve total vücut suyu oranı bulunmuştur. Elde edilen veriler SPSS 15,0 (Statistical Packages The Social Sciences) kullanılarak, cinsiyete göre antropometrik ölçümler arasında korelasyon katsayıları bulunarak obezite ile ilişkisi incelenmiştir. Bulgular Bu araştırma yaş arası 203 erkek ve 210 kız öğrenci üzerinde yürütülmüştür. Araştırma kapsamına alınan adölesanların yaş, cinsiyetlerinin dağılımı Tablo 1 de verilmiştir. Araştırma kapsamına alınan adölesanların %42,9 u yaşlarında, %30,0 ı 12-13, %27,1 i ise yaşları arasındadırlar yaş aralığında bulunan 177 adölesanın %42,4 ü erkek, %43,3 ü ise kızlardan oluşmaktadır. Adölesanların cinsiyetlerine göre antropometrik ölçümlerinin aritmetik ortalama, standart sapma ve standart hata değerlendirilmesi Tablo 2 de verilmiştir. Tablo 2 de görüldüğü gibi yaş arası adölesanların vücut ağırlığı, boy uzunluğu, üst orta kol çevresi, bel/kalça oranı ve vücut su oranı 50 2 issue sayıý 24 volume cilt 2015

15 erkek adölesanlarda kızlara göre istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p<0,01). Deri kıvrım kalınlıkları (DKK) ölçümleri ise; kız adölesanlarda, erkeklere göre daha yüksektir. Beden kütle indekslerine bakıldığında; erkeklerde 21,8±2,3, kızlarda 22,3±3,8 kg/m 2 dir. Kızların BKİ leri daha yüksektir. Dünya Sağlık Örgütü standartlarına bakıldığında obezlik sınırının altında olmakla birlikte standart sapma değerleri düşünüldüğünde BKİ>25 olanlar da bulunmaktadır. Avrupa da gençlerde obezite eğiliminin arttığı yapılan çalışmalarla ortaya çıkmıştır (19). Adölesanların biyoelektriksel empedans (BİA) ile ölçümü sonucunda erkeklerde vücut suyu değeri 469,2±41,2, kızlarda ise 532,1±66,3 dür. Total vücut suyu yüzdesi ise (BİA) erkeklerde %46,6±6,0, kızlarda ise %34,4±4,1 olarak bulunmuştur. Adölesanların antropometrik ölçümlerinin biyoelektriksel empedans ve deri kıvrım kalınlıkları, boy, ağırlık, bel çevresi arasındaki korelasyon katsayıları ilişkisini gösteren dağılım Tablo 3 de verilmiştir. Tablo 3 de görüldüğü gibi adölesanların antropometrik ölçümlerinde anlamlı korelasyon ilişkisi saptanmıştır. Her iki cinste de özellikle bel çevresi ile vücut yağ miktarı arasındaki ilişki anlamlıdır (r<0,05). Aynı şekilde triseps deri kıvrım kalınlıkları ile vücut yağ kitlesi BİA arasındaki ilişki anlamlı bulunmuştur (p<0,01). Üst kol çevresi ve triseps deri kıvrım kalınlıkları arasındaki korelasyon ilişki anlamlı bulunmuştur (p<0,01). Tablo 2. Adölesanların cinsiyetlerine göre antropometrik ölçümlerinin değerlendirilmesi Antropometrik Ölçümler Erkek (n=203) Kız (n=210) x S sx x S sxp Vücut ağırlığı (kg) 67,9 11,2 1,6 55,2 8,7 1,5 0,00 Boy uzunluğu (cm) 178,1 6,2 1,1 164,4 6,0 1,2 0,00 BKİ (kg/m 2 ) 21,8 2,3 0,5 22,3 2,8 0,6 0,13 Üst kol çevresi (cm) 27,2 2,2 0,4 24,9 2,9 0,7 0,08 Triseps deri kıvrım kalınlığı (mm) 10,4 2,8 0,9 15,3 4,9 1,2 0,00 Biseps deri kıvrım kalınlığı (mm) 5,1 1,9 0,6 8,1 2,8 0,4 0,00 Subskapular deri kıvrım kalınlığı (mm) 12,9 3,9 1,8 16,8 7,9 1,7 0,01 Suprailiak deri kıvrım kalınlığı (mm) 14,7 8,2 0,9 23,2 7,8 1,5 0,01 Toplam deri kıvrım kalınlığı (mm) 42,1 18,9 2,8 61,7 22,7 4,8 0,00 Bel çevresi (cm) Kalça çevresi (cm) Bel/kalça oranı Biyoelektriksel empedans (BİA) Total vücut suyu (BİA) (%) Tablo 3. Adölesanların antropometrik ölçümlerinin korelasyon katsayıları ilişkisinin dağılımı Ağırlık Boy BKİ Üst Triseps Bel Vücut Vücut Vücut Vücut orta DKK çevresi yağ yağ yağ yağ kol kitlesi kitlesi kitlesi kitlesi çevresi (DKK) (DKK) (BİA) (BİA) (kg) (%) (kg) (%) Ağırlık 1,0 Boy 0,6x 1,0 BKİ 0,7x 0,1xx 1,0 Üst orta kol çevresi 0,7x 0,2x 0,7x 1,0 Triseps DKK 0,2x 0,2xx 0,3x 0,5xx 1,0 Bel çevresi 0,8x 0,3x 0,8x 0,7x 0,6x 1,0 Vücut yağ kitlesi (DKK) (kg) -0,2x 0,5xx -0,4x -0,4x 0,1x -0,2x 1,0 Vücut yağ kitlesi (DKK) (%) 0,7x 0,8x 0,4x 0,5x 0,7x -0,4x -0,2x 1,0 Vücut yağ kitlesi (BİA) (kg) 0,5x -0,2x 0,4x 0,4x 0,04x -0,6xx -0,5xx 0,2x 1,0 Vücut yağ kitlesi (BİA) (%) 0,7x 0,3x 0,6x 0,7x -0.,6xx -0,8xx 0,01xx -0,09x -0,1x 1,0 x xx cilt volume 24 sayý issue 2 51

16 Tartışma Çocukluk ve adölesan dönemde oluşan obezite bireyin bütün yaşamını etkilemesi açısından önemli bir sağlık sorunudur. Adölesanlarda obezite, son yıllarda dünyayla birlikte ülkemizde de çok ciddi bir risk taşımaktadır. Özellikle adölesanların BKİ değerlerinin obezite değerlerinin sınırlarında olduğunun tespit edilmesi bu duruma işaret eden önemli bir faktördür. BKİ değerlerinin yüksekliğinde, televizyon ve bilgisayar başında uzun süre oturulmasının etkisi olduğu bilinmektedir (20,21,22). Fiziksel aktivitedeki azalmanın obeziteye neden olduğu bildirilmektedir (23). Ayrıca çocuk ve adölesanların sıklıkla yaptığı gibi televizyon ve bilgisayar başında yüksek enerjili besinlerle beslenme de vücut ağırlığını arttırmaktadır (24). Çalışmada BKİ ortalamalarına bakıldığında; erkeklerde 21,8±2,3, kızlarda 22,3±3,8 kg/m 2 dir. ÜOKKÇ ortalaması erkeklerde 27,2±2,2 cm, kızlarda 24,9±2,9 ve TDKK ortalaması erkeklerde 10,4±2,8, kızlarda 15,3±4,9 mm dir. Tomak ve ark. çalışmasında ise, yaş ortalamaları 17,1 olan çırakların BKİ ortalaması erkeklerde 21,0±0,2 kg/m 2, kızlarda 22,5±0,6; ÜOKKÇ ortalaması erkeklerde 25,3±0,2 cm, kızlarda 24,5±0,4 ve TDKK ortalaması erkeklerde 8,5±0,3, kızlarda 14,5±0,6 mm dir (25). 664 adölesanın BKİ incelemesinin yapıldığı bir başka çalışmada, erkeklerin %87 sinin, kızların ise %47 sinin BKİ değerinin aralığında olduğu saptanmıştır (26). Bu değerlere bakıldığında, bu çalışmada da yakın değerlere ulaşıldığı görülmektedir. Alphan ve ark. nın çalışmasında yaş arasındaki öğrencilerde şişmanlık görülme oranının arttığını bildirmişlerdir (27). Tayvan da bir okulda yapılan çalışmada, 15 yaşındaki öğrencilerin boy uzunluğu ortalaması ve vücut ağırlığında daha önceki çalışmalara göre artış olduğu bulunmuştur (28). İspanya da yapılan bir çalışmada 15 yaş kız ve erkek adölesanların BKİ leri sırasıyla, 19,9±0,6 kg/m 2 ve 20,3±0,5 kg/m 2 olarak bulunmuştur (3). Yapılan çalışma ile bu çalışmalar arasındaki farklılıkların çalışma evrenini oluşturan çocukların sosyodemografik, sosyo-kültürel ve yaşanılan yerin coğrafi özelliklerindeki farklılıklardan kaynaklandığı düşünülmektedir. Özellikle çocukluk ve gençlik dönemindeki yeme alışkanlıkları ülkelere göre farklılık göstermektedir ve antropometrik ölçümlerin farklı olmasında önemli rol oynamaktadır. Freedman ve ark yaş arasındaki bireyde yaptıkları çalışmada, BKİ ölçümünün vücut yağ yüzdesini belirlemek için deri kıvrım kalınlığı ölçümlerinden daha güvenilir bir yöntem olduğunu bildirmişlerdir (29). Yürütülen çalışmada bulunan sonuç vücut yağ kitlesinin deri kıvrım kalınlığı ile pozitif korelasyonunu göstermektedir. Yosmaoğlu ve ark nın obez adölesanlarda vücut yağı ölçüm yöntemlerinin etkinliğini araştırdıkları çalışmalarında triceps deri kıvrım kalınlığı, bel çevresi ölçümü, kalça çevre ölçümü, BKİ ile vücut yağ kitlesi arasında yüksek düzeyde pozitif korelasyon bulmuşlardır (30). Bu sonuçlar yapılan çalışma ile paralellik göstermektedir. Erişim adresi: https://www.youtube.com/watch?v=dxrebsm7uuq 52 2 issue sayıý 24 volume cilt 2015

17 Erişim adresi: Sonuç ve Öneriler Adölesanlarda obezite ve antropometrik ölçümlerin değerlendirilmesi amacıyla planlanan bu çalışmada, elde edilen bulgulara göre; BKİ lere bakıldığında; erkeklerde 21,8±2,3, kızlarda 22,3±3,8 kg/m 2 dir. Kızların BKİ lerinin daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Dünya Sağlık Örgütü standartlarına göre obezlik sınırının altında olmakla birlikte standart sapma değerleri düşünüldüğünde BKİ>25 olanlar da bulunmaktadır. Adölesanların antropometrik ölçümleri sonuçlarının korelasyon ilişkilerine bakıldığında, özellikle bel çevresi ile vücut yağ miktarı arasında anlamlı ilişki olduğu saptanmıştır (r<0,05). Özellikle erken yaşlarda oluşan obezitenin kişinin tüm yaşamını etkilediği düşünüldüğünde, adölesanların antropometrik ölçümlerinin düzenli olarak takip edilmesi, sonuçların değerlendirilerek gerekli tedbirlerin zamanında alınması büyük önem taşımaktadır. Gelişme dönemlerinde olan adölesanların yetersiz beslenmelerinin de ağır sonuçları olacağı bilinmektedir. Bunlar göz önüne alındığında fiziksel aktivitenin düzenli bir şekilde adölesanların hayatlarının bir parçası olması, yeterli ve dengeli beslenme ile sağlığın ve gelişimin korunmasına yardımcı olacaktır. Son yıllarda televizyon, bilgisayar, akıllı telefon gibi cihazların adölesanların hayatlarında olması onları fiziksel aktiviteden uzaklaştırmaktadır. Bu durum vücut ağırlığındaki artışı da beraberinde getirmektedir. Gençlerin çeşitli spor okullarına, kurslarına yönlendirilmeleri, en azından bilinç oluşturularak kendi olanakları ile bile olsa düzenli aktivite yapmalarının sağlanması gerekmektedir. Bu konuda ailelere ve eğitim kurumlarına büyük görev düşmektedir. Bu yaşlarda kazanılan fiziksel aktivite alışkanlığı gençlerin ileriki yaşlarında da devam edecek ve daha sağlıklı yetişkinler olmalarına katkı sağlayacaktır. Adölesan döneminde sporun ve fiziksel aktivitenin sağlığı olumlu yönde etkilediği bilinmeli ve öğretmenler ve aileler bu konuda bilgilendirilmelidir. Ülkemizde obezitenin artan bir sorun olması nedeniyle obezite önlem politikaları içerisinde adölesanların antropometrik ölçümlerine daha çok yer verilmelidir. Yapılan bu çalışmanın gelecek çalışmalara yön vermesi beklenmektedir. İletişim: Tufan Süren E-posta: Kaynaklar 1. Bowman AB, Russell MR. Present knowledge in nutrition Eight Edition, ILSI Press, Washington DC, Maffeis C, Pietrobelli A, Grezzani A, Provera S, Tato L. Waist circumference and cardiovascular risk factors in prepubertal children Obes Res. 2001;(9): Sarria A, Moreno LA, Garcia-Llop LA, Fleta J, Morellan MP, Bueno M. Body mass index, triceps skinfold and waist circumference in screening for adiposity in male children and adolescents. Acta Paediatr 2001;(90): Güler Y, Gönener D, Altay B, Gönener A. Adölesanda obezite ve hemşirelik bakımı. Fırat Sağlık Hizmetleri Dergisi 2009;4(10): Dişçigil G. Günümüzün çocukluk ve adölesan çağı epidemisi: Obezite, Türkiye Aile Hekimliği Dergisi 2007;11(2): Ersoy R, Çakır B. Obezite. Turkish Medical Journal 2007;1: Ritchie CB, Davidson RT. Regional body composition in college-aged Caucasians from anthropometric measurements. Nutrition and Metabolism 2007;4(1): cilt volume 24 sayý issue 2 53

18 8. WHO. obesity: preventing and managing the global epidemic. WHO Technical Reports Series 849, Geneva, Lean MEJ. The burden of illness from obesity. Obezite, 2001;2; Livingstone B. Epidemiology of childhood obesity In Europe. Euro J. Pediatr. 2000;159(suppl 1): Elberg J, McDuffie JR, Sebring NG et al. Comperison of methods to assess change in childrens body composition. American Journal Clinical Nutrition, 1994;80(1): Ersoy İ. (Ed) Adölesan çağı. Türkiye Klinikleri Pediatri Ders Notları, Cilt:1, Ortadoğu Reklam ve Yayıncılık, Ankara, Malabarey OT, Balayla J, Klam SL, Shrim A and Abenhaim HA. Pregnancies in young adolescent mothers: population-based study on 37 million births. Journal of Pediatric and Adolescent Gynecology2000;25; Mikkola I, Keinänen-Kiukaanniemi S, Jokelainen J, Peitso A, Härkönen P, Timonen M, Ikäheimo T. Aerobic performance and body composition changes during military service. Journal Primary Health Care 2012;30(2): Pekcan G. Malnutrisyon; hastaların antropometrik yönden değerlendirilmesi ve izlenmesi, enteral parenteral beslenme (Der: Başoğlu S, Karaağaoğlu N, Erbaş N, Ünlü A.). Türk Diyetisyenler Derneği Yayını. 16. Gibson RS. Principles of nutritional assessment. Oxford University Press, New York-Oxford, Sun SS, Chumlea WC, Heymsfield SB, Lukaski HC, Schoeller D, Friedl K, Kuczmarski RJ, Flegal KM, Johnson CL, Hubbard VS. Development of bioelectrical impedance analysis prediction equations for body composition with the use of a multicomponent model for use in epidemiologic surveys. American Journal Clinical Nutrition, 2003;77(2): Durnin JVGA, Rahman MM. The assessment of the amount of fat in the human body from measurements of skinfold thickness. British Journal of Nutrition, 1967;21: Branca F, Nikogasion H, Lobstin T (Ed). The challenge of obesity in the WHO European Region and the strategies for response. WHO, Denmark, Kohn M, Booth M. The worldwide epidemic of obesity in adolescents. Adolesc Med 2003;14: Francis LA. Parental weight status and girls television viewing, snacking and body mass indexes. Obes Res 2003;11: Vaezqhasemi M, Lindkvist M. Overweight and lifestyle among years olds: A cross-sectional study ın Nothern Sweeden. Journal Public Health 2012;40(3): Hui LL, Nelson EAS, Yu LM, Li AM, Fok TF. Hong Kong children. International Journal of Obesity 2003;27(11): Matheson DM, Kilen JD, Wang Y, Varady A, Robinson TN. Children s food consumption during television viewing. Am J Clin Nutr 2004;79: Tomak L, Coşkun M, Elmacıoğlu F ve Pekşen Y. Samsun Çıraklık Eğitim Merkezindeki çırakların antropometrik ölçümlerinin saptanması. Fırat Tıp Dergisi 2009;14(3): Tekgül N, Dirik N, Karademirci E, Doğan A. Adölesanlarda vücut kütle indeksi ile ilişkili değişkenlerin incelenmesi. Ege Tıp Dergisi 2012;51(3): Alphan E, Keskin Y, Tatlı F. Özel okul ve devlet okulunda eğitim gören adölesan dönemindeki çocukların beslenme alışkanlıklarının karşılaştırılması. Beslenme ve Diyet Dergisi 2002;31(1): Lee TS, Chao T, Tang BB et al. A longitudinal study of growth patterns in school children in Taipei area: Growth curve and height velocity curve. Journal Chin Medicine Assoc.2004;67(2): Freedman DS, Katzmarzyk PT, Dietz WH et al. Relation of body mass index and skinfold thickness to cardiovascular disease risk factors in children: the Bogalusa Heart Study. Am J Clin Nutr. 2009;90: Yosmaoğlu HB, Baltacı G, Derman O. Obez adolesanlarda vücut yağı ölçüm yöntemlerinin etkinliği. Fizyoterapi Rehabilitasyon. 2010;21(3): issue sayıý 24 volume cilt 2015

19 Öğrencilere Verilen Sağlık Eğitiminin Bilgi ve Davranışlarına Etkisinin Değerlendirilmesi Evaluation of the Impact of Health Education Given to Students on Knowledge and Attitudes Araştırma Research Mehmet Coşgun*, Dr. Fatih Kara** Öz Amaç: Bu araştırma, ortaokul öğrencilerine verilen sağlık eğitiminin, öğrencilerin sağlıkla ilgili çeşitli konulardaki bilgi ve davranışlarına etkisini değerlendirmek amacıyla yapılmıştır. Gereç ve Yöntem: Müdahale türündeki çalışma, eğitim öğretim yılında Konya il merkezindeki özel bir ortaokulda yapılmıştır. Veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından hazırlanan 62 sorudan oluşan anket öğrencilerinin tamamına uygulanmıştır. Veriler SPSS 15 programında sayı, yüzdelik, ortalama, Ki-Kare ve t testi ile değerlendirilmiştir. Bulgular: Araştırmaya katılan öğrencilerin %52,6 sı erkektir. Eğitim sonrasında öğrencilerin sağlıkla ilgili bilgi ve davranışlarında gelişim görülmüştür. Üç günde bir banyo yapma oranı %67,8 den eğitim sonrasında %77,8 e yükselmiştir. 2-3 dakika boyunca dişini fırçalayanlar %55,1 den, %70,1 e yükselmiştir. İlk yardımı yapmada yetkili olan kişiyi doğru bilenler %69,4 den %85,6 ya yükselmiştir. Gürültü kirliliğine sebep olan etkenleri bilenler %60 dan %88,4 e yükselmiştir. Minerallerin vücudumuz için önemini bilenler %64,9 dan %92,2 ye yükselmiştir. Posalı ve lifli besinleri tüketmenin önemini bilenler %35,8 den %61,3 e yükselmiştir. Sonuç: Öğrencilerin sağlıkla ilgili bilgi ve davranışlarında eksik olan kısımların sağlık eğitimi aracılığıyla tamamlanabildiği görülmüştür. Verilen sağlık eğitimlerinin devamı davranış değişikliğini artıracak ve toplum sağlığının gelişmesine yardımcı olacaktır. Anahtar sözcükler: Sağlığın geliştirilmesi, Sağlık eğitimi, Okul sağlığı, Ortaokul, Öğrenci Geliş/Received: Kabul/Accepted: Abstract Objective: The study was conducted to evaluate the impact of health education given to secondary school students on their knowledge and attitudes related to various health issues. Materials and Method: This intervention type study was conducted in a private secondary school at central Konya in the school year As data collection instrument, a questionnaire with 62 questions designed by the researcher was applied to all students. Data obtained were evaluated as numbers, percentages, averages, chi-square and t-test by using SPSS 15 programme. Findings: 52.6% of students participating to the survey are males. Following the training, improvements were observed in health-related knowledge and behaviour of students. For instance, the proportion of students taking a bath in every 3 days increased from 67.8% to 77.8%. The proportion of students brushing their teeth for 2-3 minutes increased from 55.1% to 70.1%. The proportion of students having correct information about who is competent to deliver first aid increased from 69.4% to 85.6%. Those who know about the importance of minerals for the body increased from 64.9% to 92.9%. Knowing the importance of taking in fibrous food increased from 35.8% to 61.3%. Conclusion: It is observed that gaps in health related knowledge and behaviour of students can be covered through health education. Maintaining this education will bring along further behavioural changes and contribute to improvements in public health. Key words: Improvements in health status, Health education, School health, Secondary school, Student *Doktora Öğrencisi, Selçuk Ü. Tıp Fak. Halk Sağlığı AD, Konya **Yrd. Doç.; Selçuk Ü. Tıp Fak. Halk Sağlığı AD, Konya 2015 cilt volume 24 sayý issue 2 55

20 Giriş Tüm insanlar için sağlıklı olmak temel amaç olmalıdır. Sağlığa verilen önem, hasta olmadan önce başlamalı ve sağlığın korunması için gerekli davranışlar yerine getirilmelidir (1). Sağlık eğitimi, sağlığa yönelik bireysel ya da ortaklaşa davranışa, gönüllü bir şekilde uyumu hazırlamak, olanaklı kılmak ve güçlendirmek için düzenlenen öğrenme deneyimlerinin herhangi bir bileşenidir olarak tanımlanmaktadır. Bir başka ifadeyle sağlık eğitimi kişilerde kendi yaşantıları yoluyla sağlıkla ilgili düşünce, kavram, inanç, tutum, davranış ve yaşam biçimi değişikliği oluşturmak amacıyla yapılan herhangi bir öğrenme yaşantısı olarak tanımlanmaktadır (2). Toplumun en önemli kaynaklarından biri nitelikli insan gücüdür. Bu güç toplumun kalkınması ve iktisadi gelişmesinin temel dayanağıdır. Ancak sağlıklı bireyler, kalkınmış ve gelişmiş toplulukları meydana getirebileceğinden, insanlara sağlıklı yaşam sağlamak için yapılacak girişimlerin en önceliklisi kişileri eğitmektir. Başka bir ifade ile etkili eğitim için sağlıklı olmak zorunludur. Bu da gelecek yıllarda sağlıklı yetişkinler anlamına gelmektedir (3). Bireylerin, sağlık ve hastalık anlayışını olumlu yönde değiştirmek, teknolojik imkanlardan yararlanır hale getirmek ve çevreyi sağlıklı bir şekilde düzenlemek ancak sağlık eğitimi ile olasıdır. Bu nedenledir ki; 1977 yılında Dünya Sağlık Örgütü nün başlatmış olduğu 2000 Yılında Herkese Sağlık parolasına dayalı olarak belirlenen 38 Avrupa Bölgesi hedeflerinden üçü sağlık eğitimi alanını kapsamaktadır (1). Dünya Sağlık Örgütü Avrupa Bölgesi'nin 21. Yüzyılda Herkes İçin Sağlık hedeflerinden biri "Gençlerin 2020 yılına kadar daha sağlıklı olmalarını ve toplum içindeki rollerini sağlıklı bir biçimde yerine getirebilmelerini sağlamak" tır. Bu hedef çocuk ve gençlerin sağlığını koruyan ve geliştiren okul sağlığı hizmetlerinin önemine ve gereğine işaret etmektedir (4). Sağlıklı çocuklar toplumların geleceğinin güvencesidir. Okul sağlığı hizmetinin geliştirilmesi, daha sağlıklı bir gençlik ve üretken bir toplum yaratmanın vazgeçilmez koşuludur (5). Gereç ve Yöntem Bu araştırma, ortaokul öğrencilerinin sağlık bilgi düzeyini belirlemek, öğrencilere sağlık eğitimi verilerek, öğrencilerin bu konulardaki bilgi ve davranışlarına etkisini değerlendirmek amacıyla yapılmıştır. Araştırma, Aralık Mart 2014 tarihleri arasında Konya il merkezindeki Özel Selçuklu Abdullah Aymaz Ortaokulu nda yapılmıştır. Etik Durum Araştırmanın yapılması için Selçuk Üniversitesi Tıp Fakültesi Girişimsel Olmayan Klinik Araştırmalar Etik Kurulu Başkanlığı ndan ve Konya Valiliği nden ve İl Milli Eğitim Müdürlüğü nden idari izin alınmıştır. Evren ve Örneklem Çalışmanın evrenini Özel Merve Selçuklu Abdullah Aymaz Ortaokulu ve 8. sınıf öğrencileri oluşturmuştur. Öğrencilerin tamamı çalışmaya alındığı için herhangi bir örneklem yöntemi uygulanmamıştır. Araştırmaya gönüllülük esasına dayalı olarak, isteyen öğrenciler katılmıştır. Araştırmaya gönüllü olarak eğitimden önce ortaokul ve 8. sınıf öğrencilerinden oluşan 795 (%96,0) öğrenci katılmış olup eğitimden sonra 716 (%87,0) öğrenci katılmıştır. Veri Toplanması Veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından literatürden faydalanılarak hazırlanan 62 sorudan oluşan bir anket kullanılmıştır. Anket öncesi katılımcılardan sözlü onam alınmıştır. Verilerin toplanmasında, araştırmacılar tarafından hazırlanan anketin sınıfta gözlem altında doldurulması sağlanmıştır. Anket uygulandıktan sonra elde edilen sonuçlar ile öğrencilerin eksikleri belirlenmiş ve sınıf düzeyinde sağlık eğitimleri verilerek iki ay sonra tekrar anket uygulanıp öğrencilerin sağlıkla ilgili bilgi ve davranışlarındaki değişiklikler değerlendirilmiştir. Eğitimlerde, araştırmacı tarafından hazırlanan eğitim rehberi, görsel eğitim araçlarıyla birlikte desteklenen sunum yöntemi, grup tartışması ve oyunlaştırma yöntemi kullanılmıştır. Öğrencilere verilen sağlık eğitimi konu başlıkları: Kişisel hijyen, sağlıklı yaşam alışkanlıkları, diş sağlığı, kazalar ve korunma yolları, çevre sağlığı, beslenme ve sağlık bilgi düzeyidir issue sayıý 24 volume cilt 2015

ÖZET Amaç: Yöntem: Bulgular: Sonuçlar: Anahtar Kelimeler: ABSTRACT Rational Drug Usage Behavior of University Students Objective: Method: Results:

ÖZET Amaç: Yöntem: Bulgular: Sonuçlar: Anahtar Kelimeler: ABSTRACT Rational Drug Usage Behavior of University Students Objective: Method: Results: ÖZET Amaç: Bu araştırma, üniversite öğrencilerinin akılcı ilaç kullanma davranışlarını belirlemek amacı ile yapılmıştır. Yöntem: Tanımlayıcı-kesitsel türde planlanan araştırmanın evrenini;; bir kız ve

Detaylı

daha çok göz önünde bulundurulabilir. Öğrencilerin dile karşı daha olumlu bir tutum geliştirmeleri ve daha homojen gruplar ile dersler yürütülebilir.

daha çok göz önünde bulundurulabilir. Öğrencilerin dile karşı daha olumlu bir tutum geliştirmeleri ve daha homojen gruplar ile dersler yürütülebilir. ÖZET Üniversite Öğrencilerinin Yabancı Dil Seviyelerinin ve Yabancı Dil Eğitim Programına Karşı Tutumlarının İncelenmesi (Aksaray Üniversitesi Örneği) Çağan YILDIRAN Niğde Üniversitesi, Sosyal Bilimler

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. İSİM Gülşah KANER. Kişisel Bilgiler Doğum Tarihi: 21.03.1985 Doğum Yeri: İzmir. Eğitim

ÖZGEÇMİŞ. İSİM Gülşah KANER. Kişisel Bilgiler Doğum Tarihi: 21.03.1985 Doğum Yeri: İzmir. Eğitim İSİM Gülşah KANER ÖZGEÇMİŞ Kişisel Bilgiler Doğum Tarihi: 21.03.1985 Doğum Yeri: İzmir Eğitim 1991-1999...İzzet Gökçimen İlköğretim Okulu, İzmir 1999-2003...Karşıyaka Şemikler Süper Lisesi, İzmir 2003-2007...Erciyes

Detaylı

raşitizm okul çağı çocuk ve gençlerde diş çürükleri büyüme ve gelişme geriliği zayıflık ve şişmanlık demir yetersizliği anemisi

raşitizm okul çağı çocuk ve gençlerde diş çürükleri büyüme ve gelişme geriliği zayıflık ve şişmanlık demir yetersizliği anemisi büyüme ve gelişme geriliği diş çürükleri zayıflık ve şişmanlık okul çağı çocuk ve gençlerde demir yetersizliği anemisi 0-5 Yaş Grubu Çocuklarda iyot yetersizliği hastalıkları vitamin yetersizlikleri raşitizm

Detaylı

MERVE SAYIŞ 04150019305 TUĞBA ÇINAR 04140033048 SEVİM KORKUT 04140033017 MERVE ALTUN 04140019065

MERVE SAYIŞ 04150019305 TUĞBA ÇINAR 04140033048 SEVİM KORKUT 04140033017 MERVE ALTUN 04140019065 MERVE SAYIŞ 04150019305 TUĞBA ÇINAR 04140033048 SEVİM KORKUT 04140033017 MERVE ALTUN 04140019065 TÜRKİYE SAĞLIKLI BESLENME VE HAREKETLİ HAYAT PROGRAMI (2014 2017) TÜRKİYE SAĞLIKLI BESLENME VE HAREKETLİ

Detaylı

Derece Alan Üniversite Yıl

Derece Alan Üniversite Yıl ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı : Uzm. Dyt. Nesli ERSOY 2. Doğum Tarihi :29.06.1984 3. Unvanı : Uzman diyetisyen 4. Öğrenim Durumu : Yüksek lisans Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Beslenme ve Diyetetik Hacettepe

Detaylı

TÜRKiYE'DEKi ÖZEL SAGLIK VE SPOR MERKEZLERiNDE ÇALIŞAN PERSONELiN

TÜRKiYE'DEKi ÖZEL SAGLIK VE SPOR MERKEZLERiNDE ÇALIŞAN PERSONELiN Spor Bilimleri Dergisi Hacettepe]. ofsport Sciences 2004 1 15 (3J 125-136 TÜRKiYE'DEKi ÖZEL SAGLIK VE SPOR MERKEZLERiNDE ÇALIŞAN PERSONELiN ış TATMiN SEViYELERi Ünal KARlı, Settar KOÇAK Ortadoğu Teknik

Detaylı

BİR ÜNİVERSİTE HASTANESİ NDE YAPTIRILAN DOĞUMLARIN İNCELENMESİ

BİR ÜNİVERSİTE HASTANESİ NDE YAPTIRILAN DOĞUMLARIN İNCELENMESİ TAF Preventive Medicine Bulletin, 2006: 5 (6) ARAŞTIRMA RESEARCH ARTICLE BİR ÜNİVERSİTE HASTANESİ NDE YAPTIRILAN DOĞUMLARIN İNCELENMESİ Atilla Senih MAYDA*, Türker ACEHAN**, Suat ALTIN**, Mehmet ARICAN**,

Detaylı

FETAL HAYATTAN ÇOCUKLUĞA ĠLK 1000 GÜNDE BESLENME VE AĠLE HEKĠMLĠĞĠ SĠSTEMĠNDE HEMŞĠRENĠN ROLÜ

FETAL HAYATTAN ÇOCUKLUĞA ĠLK 1000 GÜNDE BESLENME VE AĠLE HEKĠMLĠĞĠ SĠSTEMĠNDE HEMŞĠRENĠN ROLÜ FETAL HAYATTAN ÇOCUKLUĞA ĠLK 1000 GÜNDE BESLENME VE AĠLE HEKĠMLĠĞĠ SĠSTEMĠNDE HEMŞĠRENĠN ROLÜ Yrd.Doç.Dr. Gülten KOÇ Hacettepe Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Doğum-Kadın Hastalıkları Hemşireliği Anabilim

Detaylı

ÖĞRENCİLERDE VÜCUT KİTLE İNDEKSİ VE BEL ÇEVRESİ DEĞERLERİNİN İNCELENMESİ

ÖĞRENCİLERDE VÜCUT KİTLE İNDEKSİ VE BEL ÇEVRESİ DEĞERLERİNİN İNCELENMESİ ANKARA ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ MECMUASI Cilt 57, Sayı 2, 2004 57-61 ÖĞRENCİLERDE VÜCUT KİTLE İNDEKSİ VE BEL ÇEVRESİ DEĞERLERİNİN İNCELENMESİ Ahmet Ergün* S. Fuat Erten** ÖZET Obezite çalışmalarında

Detaylı

YOĞUN BAKIM HEMŞİRELERİNİN İŞ YÜKÜNÜN BELİRLENMESİ. Gülay Göçmen*, Murat Çiftçi**, Şenel Sürücü***, Serpil Türker****

YOĞUN BAKIM HEMŞİRELERİNİN İŞ YÜKÜNÜN BELİRLENMESİ. Gülay Göçmen*, Murat Çiftçi**, Şenel Sürücü***, Serpil Türker**** YOĞUN BAKIM HEMŞİRELERİNİN İŞ YÜKÜNÜN BELİRLENMESİ Gülay Göçmen*, Murat Çiftçi**, Şenel Sürücü***, Serpil Türker**** *Fulya Acıbadem Hastanesi Sorumlu Hemşire, **Fulya Acıbadem Hastanesi Yoğun Bakım Sorumlu

Detaylı

TİP 2 DİYABETLİ BİREYLERDE UYKU KALİTESİ, GÜNDÜZ UYKULULUK HALİ VE İLİŞKİLİ FAKTÖRLER

TİP 2 DİYABETLİ BİREYLERDE UYKU KALİTESİ, GÜNDÜZ UYKULULUK HALİ VE İLİŞKİLİ FAKTÖRLER TİP 2 DİYABETLİ BİREYLERDE UYKU KALİTESİ, GÜNDÜZ UYKULULUK HALİ VE İLİŞKİLİ FAKTÖRLER Doç.Dr. Belgüzar Kara*, Özge KILIÇ** *GATA Hemşirelik Yüksekokulu, **GATA Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları

Detaylı

Hemşirelerin Hasta Hakları Konusunda Bilgi Düzeylerinin Değerlendirilmesi

Hemşirelerin Hasta Hakları Konusunda Bilgi Düzeylerinin Değerlendirilmesi Sağlık Akademisyenleri Dergisi 2014; 1(2):141-145 ISSN: 2148-7472 ARAŞTIRMA / RESEARCH ARTICLE Hemşirelerin Hasta Hakları Konusunda Bilgi Düzeylerinin Değerlendirilmesi Assessıng Nurses Level of Knowledge

Detaylı

Şişmanlık (obezite); sağlığı bozacak düzeyde vücutta yağ miktarının artmasıdır.

Şişmanlık (obezite); sağlığı bozacak düzeyde vücutta yağ miktarının artmasıdır. ŞİŞMANLIK (OBEZİTE) Şişmanlık (obezite); sağlığı bozacak düzeyde vücutta yağ miktarının artmasıdır. Yağ dokusunun oranı; Yetişkin erkeklerde % 12 15, Yetişkin kadınlarda %20 27 arasındadır. Bu oranların

Detaylı

Prof. Dr. Yıldız Tümerdem. Mesleksel Yaşam Öyküsü

Prof. Dr. Yıldız Tümerdem. Mesleksel Yaşam Öyküsü Prof. Dr. Yıldız Tümerdem Mesleksel Yaşam Öyküsü 1. Adı Soyadı: Yıldız Tümerdem 2. Doğum Tarihi: 01.01.1937 3. Unvanı: Profesör 4. Öğrenim Durumu: Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Tıp Ankara Üniversitesi

Detaylı

Şanlıurfa il merkezinde Suriyeli mülteci kadınların üreme ve ruh sağlığı ihtiyaçları; Suriyeli mültecilerin sağlığını geliştirme modeli

Şanlıurfa il merkezinde Suriyeli mülteci kadınların üreme ve ruh sağlığı ihtiyaçları; Suriyeli mültecilerin sağlığını geliştirme modeli Şanlıurfa il merkezinde Suriyeli mülteci kadınların üreme ve ruh sağlığı ihtiyaçları; Suriyeli mültecilerin sağlığını geliştirme modeli Prof.Dr. Zeynep ŞİMŞEK Harran Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı

Detaylı

The Study of Relationship Between the Variables Influencing The Success of the Students of Music Educational Department

The Study of Relationship Between the Variables Influencing The Success of the Students of Music Educational Department 71 Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, Yıl 9, Sayı 17, Haziran 2009, 71-76 Müzik Eğitimi Anabilim Dalı Öğrencilerinin Başarılarına Etki Eden Değişkenler Arasındaki İlişkinin İncelenmesi

Detaylı

Leyla Karaoğlu, Büşra Nur Değirmen, Asuman Okur, Cansu Tırampaoğlu. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Halk Sağlığı Anabilim Dalı, Rize

Leyla Karaoğlu, Büşra Nur Değirmen, Asuman Okur, Cansu Tırampaoğlu. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Halk Sağlığı Anabilim Dalı, Rize Leyla Karaoğlu, Büşra Nur Değirmen, Asuman Okur, Cansu Tırampaoğlu Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Halk Sağlığı Anabilim Dalı, Rize Konunun önemi Su vücudun yapıtaşı, her yaş için ideal

Detaylı

2010-2011 Öğretim Yılı Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Derslerinin Kredileri ve ECTS Kredileri

2010-2011 Öğretim Yılı Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Derslerinin Kredileri ve ECTS Kredileri 1. Sınıf / 1st Year Ders kodu Ders adı (TR) Ders adı (İng) Ders tipi Sömestir Kredi ECTS kredisi 101 Türk Dili 1 Turkish Language 1 Zorunlu / Obligatory 1 2 2 102 Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi 1 Ataturk's

Detaylı

T.C. SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ ISPARTA İLİ KİRAZ İHRACATININ ANALİZİ

T.C. SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ ISPARTA İLİ KİRAZ İHRACATININ ANALİZİ T.C. SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ ISPARTA İLİ KİRAZ İHRACATININ ANALİZİ Danışman Doç. Dr. Tufan BAL YÜKSEK LİSANS TEZİ TARIM EKONOMİSİ ANABİLİM DALI ISPARTA - 2016 2016 [] TEZ

Detaylı

BİR SAĞLIK OCAĞI BÖLGESİNDE BEBEKLERİN UYKU POZİSYONLARI VE ETKİLEYEN FAKTÖRLER*

BİR SAĞLIK OCAĞI BÖLGESİNDE BEBEKLERİN UYKU POZİSYONLARI VE ETKİLEYEN FAKTÖRLER* BİR SAĞLIK OCAĞI BÖLGESİNDE BEBEKLERİN UYKU POZİSYONLARI VE ETKİLEYEN FAKTÖRLER* Emine BARAN 1, M. Esin OCAKTAN 2, Sabahattin KOCADAĞ 1, Ayşe YILDIZ 3, Recep AKDUR 4 1 Araş. Gör. Dr. Ankara Üniversitesi

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ VE ESERLER LİSTESİ. Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl

ÖZGEÇMİŞ VE ESERLER LİSTESİ. Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl ÖZGEÇMİŞ VE ESERLER LİSTESİ Adı Soyadı: Aysel TOPAN Doğum Tarihi: 03 Mayıs 1981 Yabancı Dil: İngilizce Öğrenim Durumu: Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl Lisans lik Y. Lisans lik Doktora lik Zonguldak

Detaylı

Teori (saat/hafta) Laboratuar (saat/hafta) BES234 4 2 0 0 4. Anlatım, Tartışma, Uygulama-Alıştırma, Proje Tasarımı/Yönetimi, Ödev

Teori (saat/hafta) Laboratuar (saat/hafta) BES234 4 2 0 0 4. Anlatım, Tartışma, Uygulama-Alıştırma, Proje Tasarımı/Yönetimi, Ödev BESLENME ANTROPOLOJİSİ Dersin Adı Kodu Yarıyıl BESLENME ANTROPOLOJİSİ Önkoşullar Dersin dili Dersin Türü Dersin öğrenme ve öğretme teknikleri Dersin sorumlusu(ları) Dersin amacı Dersin öğrenme çıktıları

Detaylı

ÇALIŞMANIN AMACI: Türkiye de erişkinlerde ( 20 yaş) metabolik sendrom sıklığını tespit etmektir.

ÇALIŞMANIN AMACI: Türkiye de erişkinlerde ( 20 yaş) metabolik sendrom sıklığını tespit etmektir. ÇALIŞMANIN AMACI: Türkiye de erişkinlerde ( 20 yaş) metabolik sendrom sıklığını tespit etmektir. Metabolik Sendrom Araştırma Grubu Prof.Dr. Ömer Kozan Dokuz Eylül Üniv. Tıp Fak. Kardiyoloji ABD, İzmir

Detaylı

2009-2010 Öğretim Yılı Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Derslerinin Kredileri ve ECTS Kredileri

2009-2010 Öğretim Yılı Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Derslerinin Kredileri ve ECTS Kredileri 1. Sınıf / 1st Year Ders kodu Ders adı (TR) Ders adı (İng) Ders tipi Sömestir Kredi ECTS kredisi 101 Türk Dili 1 Turkish Language 1 Zorunlu / Obligatory 1 2 2 102 Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi 1 Ataturk's

Detaylı

Samsun Çıraklık Eğitim Merkezindeki Çırakların Antropometrik Ölçümlerinin Saptanması

Samsun Çıraklık Eğitim Merkezindeki Çırakların Antropometrik Ölçümlerinin Saptanması Klinik Araştırma www.firattipdergisi.com Samsun Çıraklık Eğitim Merkezindeki Çırakların Antropometrik Ölçümlerinin Saptanması Leman TOMAK 1, Melek COŞKUN 2, Funda ELMACIOĞLU 3, Yıldız PEKŞEN 2 1 Ondokuz

Detaylı

Obez adolesanlarda vücut yağı ölçüm yöntemlerinin etkinliği

Obez adolesanlarda vücut yağı ölçüm yöntemlerinin etkinliği Fizyoterapi Rehabilitasyon. 2010;21(3):125-131 Obez adolesanlarda vücut yağı ölçüm yöntemlerinin etkinliği Hayri Baran YOSMAOĞLU, Gül BALTACI, Orhan DERMAN [Yosmaoğlu HB, Baltacı G, Derman O. Obez adolesanlarda

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Yasemin ERSOY un ÖZGEÇMİŞİ. EĞİTİM DURUMU 1986 Lisans, Gazi Üniversitesi Mesleki Eğitim Fakültesi Besin Teknolojisi Eğitimi Bölümü

Yrd. Doç. Dr. Yasemin ERSOY un ÖZGEÇMİŞİ. EĞİTİM DURUMU 1986 Lisans, Gazi Üniversitesi Mesleki Eğitim Fakültesi Besin Teknolojisi Eğitimi Bölümü Yrd. Doç. Dr. Yasemin ERSOY un ÖZGEÇMİŞİ Adı Soyadı Unvanı : Yasemin ERSOY : Yard. Doç. Dr. Doğum Yeri : Ankara Doğum Tarihi: 22.02.1965 Öğrenim Durumu: Lisans EĞİTİM DURUMU 1986 Lisans, Gazi Üniversitesi

Detaylı

İnfertilite ile depresyon ve anksiyete ilişkisi

İnfertilite ile depresyon ve anksiyete ilişkisi İnfertilite ile depresyon ve anksiyete ilişkisi Y R D. D O Ç. D R. M İ N E İ S L İ M Y E TA Ş K I N B A L I K E S İ R Ü N İ V E R S İ T E S I TIP FA K Ü LT E S İ K A D I N H A S TA L I K L A R I V E D

Detaylı

ELİT SPORCULARDA YAS VE CİNSE GÖRE STATİK KUVVET ÖLÇÜMLERİNİN FİZİKSEL ÖZELLİKLER İLE İLİŞKİSİ

ELİT SPORCULARDA YAS VE CİNSE GÖRE STATİK KUVVET ÖLÇÜMLERİNİN FİZİKSEL ÖZELLİKLER İLE İLİŞKİSİ Spor Bilimleri Dergisi SBD, (3) 3,1992 3-10 ELİT SPORCULARDA YAS VE CİNSE GÖRE STATİK KUVVET ÖLÇÜMLERİNİN FİZİKSEL ÖZELLİKLER İLE İLİŞKİSİ N. Ergun* G. Baltacı* *H.Ü. Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Y.O.

Detaylı

ÖĞRETMEN ADAYLARININ PROBLEM ÇÖZME BECERİLERİ

ÖĞRETMEN ADAYLARININ PROBLEM ÇÖZME BECERİLERİ ÖĞRETMEN ADAYLARININ PROBLEM ÇÖZME BECERİLERİ Doç. Dr. Deniz Beste Çevik Balıkesir Üniversitesi Necatibey Eğitim Fakültesi Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümü Müzik Eğitimi Anabilim Dalı beste@balikesir.edu.tr

Detaylı

HEMŞİRELERİNİN UYGULADIKLARI HASTA EĞİTİMİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ Uzm. Hem. Aysun ÇAKIR

HEMŞİRELERİNİN UYGULADIKLARI HASTA EĞİTİMİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ Uzm. Hem. Aysun ÇAKIR HEMŞİRELERİNİN UYGULADIKLARI HASTA EĞİTİMİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ Uzm. Hem. Aysun ÇAKIR GİRİŞ Hasta eğitimi, sağlığı koruyan ve bireylerde davranış değişikliği geliştirmeye yardım eden öğrenim deneyimlerinin

Detaylı

Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastaneleri

Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastaneleri YATAN HASTALARDA, HASTANE HİZMET KALİTESİNİN RETROSPEKTİF OLARAK DEĞERLENDİRİLMESİ ERCİYES TIP ÖRNEĞİ Uzm. İbrahim BARIN Prof. Dr. Murat BORLU Başmüdür Özcan ÖZYURT Müdür Aydemir KAYABAŞI İstatistikçi

Detaylı

20-23 Mayıs 2009 da 45. Ulusal Diyabet Kongresi nde Poster olarak sunuldu.

20-23 Mayıs 2009 da 45. Ulusal Diyabet Kongresi nde Poster olarak sunuldu. Özel Bir Hastanede Diyabet Polikliniğine Başvuran Hastalarda İnsülin Direncini Etkileyen Faktörlerin Araştırılması 20-23 Mayıs 2009 da 45. Ulusal Diyabet Kongresi nde Poster olarak sunuldu. Özlem Serenli,

Detaylı

Özel Bir Hastanede Diyabet Polikliniğine Başvuran Hastalarda İnsülin Direncini Etkileyen Faktörlerin Araştırılması

Özel Bir Hastanede Diyabet Polikliniğine Başvuran Hastalarda İnsülin Direncini Etkileyen Faktörlerin Araştırılması Özel Bir Hastanede Diyabet Polikliniğine Başvuran Hastalarda İnsülin Direncini Etkileyen Faktörlerin Araştırılması 20 24 Mayıs 2009 tarihleri arasında Antalya da düzenlenen 45. Ulusal Diyabet Kongresinde

Detaylı

Fizik Tedavide Antropometrik Ölçümler. Prof. Dr. Reyhan Çeliker

Fizik Tedavide Antropometrik Ölçümler. Prof. Dr. Reyhan Çeliker Fizik Tedavide Antropometrik Ölçümler Prof. Dr. Reyhan Çeliker Antropoloji nedir? Antropoloji İnsanı, biyolojik yapısını, bedensel özelliklerini, kültürel yapısını, sosyal davranışlarını inceleyen bilim

Detaylı

Dr. Bekir KESKİNKILIÇ

Dr. Bekir KESKİNKILIÇ Dr. Bekir KESKİNKILIÇ ÇALIŞMANIN AMAÇLARI; İLKÖĞRETİM OKULLARI 2. SINIF ÖĞRENCİLERİNİN (7-8 YAŞ GRUBU); Beslenme durumlarının ve büyümelerinin değerlendirilmesi, Ailelerinin ifadelerine göre çocukların

Detaylı

THE IMPACT OF AUTONOMOUS LEARNING ON GRADUATE STUDENTS PROFICIENCY LEVEL IN FOREIGN LANGUAGE LEARNING ABSTRACT

THE IMPACT OF AUTONOMOUS LEARNING ON GRADUATE STUDENTS PROFICIENCY LEVEL IN FOREIGN LANGUAGE LEARNING ABSTRACT THE IMPACT OF AUTONOMOUS LEARNING ON GRADUATE STUDENTS PROFICIENCY LEVEL IN FOREIGN LANGUAGE LEARNING ABSTRACT The purpose of the study is to investigate the impact of autonomous learning on graduate students

Detaylı

0-24 Aylık Çocuklarda Malnütrisyon Prevelansı ve Etkileyen Faktörler

0-24 Aylık Çocuklarda Malnütrisyon Prevelansı ve Etkileyen Faktörler ÇOCUK/SAGLIK 0-24 Aylık Çocuklarda Malnütrisyon Prevelansı ve Etkileyen Faktörler Dr.Handan ALP* Dr.Sevin ALTINKAYNAK* Dr.Muzaffer KÜRKÇÜOĞLU* ÖZET Bu araştırmada Erzurum (merkez), Aşkale, Pasinler ilçeleri

Detaylı

ÖZEL BİR HASTANEDE YENİDOĞAN ÜNİTESİNE YATIRILAN İNDİREKT HİPERBİLİRUBİNEMİLİ OLGULARIN RETROSPEKTİF DEĞERLENDİRİLMESİ

ÖZEL BİR HASTANEDE YENİDOĞAN ÜNİTESİNE YATIRILAN İNDİREKT HİPERBİLİRUBİNEMİLİ OLGULARIN RETROSPEKTİF DEĞERLENDİRİLMESİ ÖZEL BİR HASTANEDE YENİDOĞAN ÜNİTESİNE YATIRILAN İNDİREKT HİPERBİLİRUBİNEMİLİ OLGULARIN RETROSPEKTİF DEĞERLENDİRİLMESİ *Aysun Çakır, *Hanife Köse,*Songül Ovalı Güral, *Acıbadem Kadıköy Hastanesi GİRİŞ

Detaylı

1. ADI SOYADI : Meltem SOYLU 2. DOĞUM TARİHİ : 1971 3. ÜNVANI : Yrd. Doç.Dr. 4. ÖĞRENİM DURUMU :

1. ADI SOYADI : Meltem SOYLU 2. DOĞUM TARİHİ : 1971 3. ÜNVANI : Yrd. Doç.Dr. 4. ÖĞRENİM DURUMU : 1. ADI SOYADI : Meltem SOYLU 2. DOĞUM TARİHİ : 1971 3. ÜNVANI : Yrd. Doç.Dr. 4. ÖĞRENİM DURUMU : Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Beslenme ve Diyetetik Hacettepe Üniversitesi 1993 Y.Lisans Beslenme ve

Detaylı

Dünyanın En Önemli Sağlık Sorunu: Kronik Hastalıklar. Dr. H. Erdal Akalın, FACP, FIDSA, FEFIM (h)

Dünyanın En Önemli Sağlık Sorunu: Kronik Hastalıklar. Dr. H. Erdal Akalın, FACP, FIDSA, FEFIM (h) Dünyanın En Önemli Sağlık Sorunu: Kronik Hastalıklar Dr. H. Erdal Akalın, FACP, FIDSA, FEFIM (h) Sağlık Sisteminde Karışıklığa Yol Açabilecek Gelişmeler Bekleniyor Sağlık harcamalarında kısıtlama (dünya

Detaylı

Dersin I.Sınıf 2.Yarıyıl (02) I. st Year 2. nd Semester Teorik/Theory Lab./Lab. Uyg./Practice Toplam/Total Kredi/Credit ECTS

Dersin I.Sınıf 2.Yarıyıl (02) I. st Year 2. nd Semester Teorik/Theory Lab./Lab. Uyg./Practice Toplam/Total Kredi/Credit ECTS T.C. ISTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK YÜKSEKOKULU ISTANBUL BILIM UNIVERSITY SCHOOL OF HEALTH FİZİK TEDAVİ VE REHABİLİTASYON BÖLÜMÜ DEPARTMENT OF PHYSICAL THERAPY AND REHABILITATION MÜFREDAT DERS PROGRAMI

Detaylı

MARMARA COĞRAFYA DERGİSİ SAYI: 19, OCAK - 2009, S. 20-29 İSTANBUL ISSN:1303-2429 Copyright 2009 http://www.marmaracografya.com

MARMARA COĞRAFYA DERGİSİ SAYI: 19, OCAK - 2009, S. 20-29 İSTANBUL ISSN:1303-2429 Copyright 2009 http://www.marmaracografya.com MARMARA COĞRAFYA DERGİSİ SAYI: 19, OCAK - 2009, S. 20-29 İSTANBUL ISSN:1303-2429 Copyright 2009 http://www.marmaracografya.com SOSYAL BİLGİLER VE SINIF ÖĞRETMENİ ADAYLARININ COĞRAFYA DERSLERİNE YÖNELİK

Detaylı

MELLİTUS HASTALIGI VE HEMŞİRELİK BAKıMı

MELLİTUS HASTALIGI VE HEMŞİRELİK BAKıMı ATATÜRK SAGLIK MESLEK LİsESİ HEMŞİRELİK BÖLÜMÜ SON SINIF ÖGRENCİLERİNİN DİABETES MELLİTUS HASTALIGI VE HEMŞİRELİK BAKıMı HAKKINDAKİ BİLGİ DÜZEYLERİNİN İNCELENMESİ Sibel KARA CA * ÖZET Bu araştırma İzmir

Detaylı

İLK 1000 GÜNDE UYGULANAN BESLENME POLİTİKALARI VE GELECEK NESİLLERE ETKİSİ

İLK 1000 GÜNDE UYGULANAN BESLENME POLİTİKALARI VE GELECEK NESİLLERE ETKİSİ İLK 1000 GÜNDE UYGULANAN BESLENME POLİTİKALARI VE GELECEK NESİLLERE ETKİSİ Dr. Sema ÖZBAŞ Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Çocuk ve Ergen Sağlığı Daire Başkanı Sağlık Bakanlığı Teşkilat Şeması Türkiye Halk

Detaylı

UŞAK İL MERKEZİNDE GÖREVLİ SINIF ÖĞRETMENLERİNİN İLKYARDIM BİLGİ SEVİYELERİNİN ARAŞTIRILMASI Hakan UŞAKLI *

UŞAK İL MERKEZİNDE GÖREVLİ SINIF ÖĞRETMENLERİNİN İLKYARDIM BİLGİ SEVİYELERİNİN ARAŞTIRILMASI Hakan UŞAKLI * UŞAK İL MERKEZİNDE GÖREVLİ SINIF ÖĞRETMENLERİNİN İLKYARDIM BİLGİ SEVİYELERİNİN ARAŞTIRILMASI Hakan UŞAKLI * ÖZET Nihal CENGİZ ** İlkyardım, herhangi bir hastalık veya kaza sonucu sağlığı tehlikeye girmiş

Detaylı

Fırat Tıp Dergisi 2009;14(2): 115-119

Fırat Tıp Dergisi 2009;14(2): 115-119 Fırat Tıp Dergisi 200;4(2): - Klinik Araştırma www.firattipdergisi.com Arapgir Devlet Hastanesine Başvuran Gebelerin Doğum Öncesi Bakım Hizmetlerinden Yararlanma Durumları ve Etkileyen Faktörlerin Değerlendirilmesi

Detaylı

Bilim Uzmanı İbrahim BARIN

Bilim Uzmanı İbrahim BARIN ERCİYES ÜNİVERSİTESİ HASTANELERİNDE YATAN HASTALARIN HASTANE HİZMET KALİTESİNİ DEĞERLENDİRMELERİ Bilim Uzmanı İbrahim BARIN Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastaneleri AMAÇ Hasta memnuniyeti verilen

Detaylı

ARAŞTIRMA (Research Report)

ARAŞTIRMA (Research Report) ARAŞTIRMA (Research Report) Balcı E, Gün İ, Özçelik B, Öztürk A ERCİYES ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ KADIN DOĞUM POLİKLİNİĞİNE BAŞVURAN GEBELERİN SEVK VE SAĞLIK OCAKLARINI KULLANMA DURUMU Health Center Usage

Detaylı

Elazığ İli Karakoçan İlçesinden Elde Edilen Sütlerde Yağ ve Protein Oranlarının AB ve Türk Standartlarına Uygunluklarının Belirlenmesi

Elazığ İli Karakoçan İlçesinden Elde Edilen Sütlerde Yağ ve Protein Oranlarının AB ve Türk Standartlarına Uygunluklarının Belirlenmesi ISSN: 2148-0273 Cilt 1, Sayı 2, 2013 / Vol. 1, Issue 2, 2013 Elazığ İli Karakoçan İlçesinden Elde Edilen Sütlerde Yağ ve Protein Oranlarının AB ve Türk Standartlarına Uygunluklarının Belirlenmesi Muhammet

Detaylı

SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM FAKÜLTESİ DÖRDÜNCÜ SINIF ÖĞRENCİLERİNİN ÖĞRETMENLİK MESLEĞİNE KARŞI TUTUMLARI

SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM FAKÜLTESİ DÖRDÜNCÜ SINIF ÖĞRENCİLERİNİN ÖĞRETMENLİK MESLEĞİNE KARŞI TUTUMLARI SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM FAKÜLTESİ DÖRDÜNCÜ SINIF ÖĞRENCİLERİNİN ÖĞRETMENLİK MESLEĞİNE KARŞI TUTUMLARI Arş.Gör. Duygu GÜR ERDOĞAN Sakarya Üniversitesi Eğitim Fakültesi dgur@sakarya.edu.tr Arş.Gör. Demet

Detaylı

İngilizce Öğretmen Adaylarının Öğretmenlik Mesleğine İlişkin Tutumları 1. İngilizce Öğretmen Adaylarının Öğretmenlik Mesleğine İlişkin Tutumları

İngilizce Öğretmen Adaylarının Öğretmenlik Mesleğine İlişkin Tutumları 1. İngilizce Öğretmen Adaylarının Öğretmenlik Mesleğine İlişkin Tutumları İngilizce Öğretmen Adaylarının Öğretmenlik Mesleğine İlişkin Tutumları 1 İngilizce Öğretmen Adaylarının Öğretmenlik Mesleğine İlişkin Tutumları İbrahim Üstünalp Mersin Üniversitesi İngilizce Öğretmen Adaylarının

Detaylı

TÜRKİYE DİYABET ÖNLEME & KONTROL PROGRAMI - UDAİS - Doç. Dr. Serdar GÜLER Türkiye Obezite ve Diyabet Koordinatörü 25/05/2012, 2.

TÜRKİYE DİYABET ÖNLEME & KONTROL PROGRAMI - UDAİS - Doç. Dr. Serdar GÜLER Türkiye Obezite ve Diyabet Koordinatörü 25/05/2012, 2. TÜRKİYE DİYABET ÖNLEME & KONTROL PROGRAMI - UDAİS - Doç. Dr. Serdar GÜLER Türkiye Obezite ve Diyabet Koordinatörü 25/05/2012, 2. UDAİS, İstanbul SERDAR GÜLER Amasya Trabzon Samsun Anadolu Lisesi Hacettepe

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. : Cevizlik Mah. İzzet Molla Sok. 8/5 Bakırköy / İSTANBUL

ÖZGEÇMİŞ. : Cevizlik Mah. İzzet Molla Sok. 8/5 Bakırköy / İSTANBUL ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı : Onay Budak İletişim Bilgileri Adres Telefon Mail : Cevizlik Mah. İzzet Molla Sok. 8/5 Bakırköy / İSTANBUL : 0534 846 46 16 : onaybudak@gmail.com 2. Doğum Tarihi : 01.01.1987 3.

Detaylı

KANSER HASTALARINDA ANKSİYETE VE DEPRESYON BELİRTİLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ UZMANLIK TEZİ. Dr. Levent ŞAHİN

KANSER HASTALARINDA ANKSİYETE VE DEPRESYON BELİRTİLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ UZMANLIK TEZİ. Dr. Levent ŞAHİN T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI İZMİR KATİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ ATATÜRK EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ AİLE HEKİMLİĞİ KLİNİĞİ KANSER HASTALARINDA ANKSİYETE VE DEPRESYON BELİRTİLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ UZMANLIK TEZİ

Detaylı

AMELİYATHANE HEMŞİRELERİNİN SAĞLIKLI YAŞAM BİÇİMİ DAVRANIŞLARININ (SYBD) BELİRLENMESİ *

AMELİYATHANE HEMŞİRELERİNİN SAĞLIKLI YAŞAM BİÇİMİ DAVRANIŞLARININ (SYBD) BELİRLENMESİ * AMELİYATHANE HEMŞİRELERİNİN SAĞLIKLI YAŞAM BİÇİMİ DAVRANIŞLARININ (SYBD) BELİRLENMESİ * İlkay COŞKUN GÜNER** Fatma DEMİR *** Kabul Tarihi: 12.07.2005 ÖZET Günümüzde insanların günlük yaşamlarının yaklaşık

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı 2. Doğum Tarihi 3. Unvanı 4. Öğrenim Durumu Derece Alan Üniversite Yıl

ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı 2. Doğum Tarihi 3. Unvanı 4. Öğrenim Durumu Derece Alan Üniversite Yıl ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı : Fatma Ilgaz (Çelik) 2. Doğum Tarihi : 17/07/1986 3. Unvanı : Araştırma Görevlisi 4. Öğrenim Durumu : Doktora Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Beslenme ve Diyetetik Hacettepe Üniversitesi

Detaylı

Özel Bir Hastane Grubu Ameliyathanelerinde Çalışan Hemşirelerine Uygulanan Yetkinlik Sisteminin İş Doyumlarına Etkisinin Belirlenmesi

Özel Bir Hastane Grubu Ameliyathanelerinde Çalışan Hemşirelerine Uygulanan Yetkinlik Sisteminin İş Doyumlarına Etkisinin Belirlenmesi Özel Bir Hastane Grubu Ameliyathanelerinde Çalışan Hemşirelerine Uygulanan Yetkinlik Sisteminin İş Doyumlarına Etkisinin Belirlenmesi Sibel Yıldırım*, İlknur İnanır**, Zerrin Kaya*** * Acıbadem Hastanesi,

Detaylı

Bilindiği üzere beslenme; anne karnında başlayarak yaşamın sonlandığı ana kadar devam eden yaşamın vazgeçilmez bir ihtiyacıdır

Bilindiği üzere beslenme; anne karnında başlayarak yaşamın sonlandığı ana kadar devam eden yaşamın vazgeçilmez bir ihtiyacıdır OBEZİTE Obezite günümüzde gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin en önemli sağlık sorunları arasında yer almaktadır. Obezite genel olarak bedenin yağ kütlesinin yağsız kütleye oranının aşırı artması sonucu

Detaylı

Tip 2 Diyabetlilerde Kardiyovasküler Hastalık Riskini Azaltma: Eğitimin Etkinliği

Tip 2 Diyabetlilerde Kardiyovasküler Hastalık Riskini Azaltma: Eğitimin Etkinliği Tip 2 Diyabetlilerde Kardiyovasküler Hastalık Riskini Azaltma: Eğitimin Etkinliği Ayfer Bayındır Şeyda Özcan İlhan Satman Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Sağlık Yüksekokulu Koç Üniversitesi Hemşirelik

Detaylı

2013 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması

2013 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması 213 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması Ulusal Toplantı TNSA-213 Sonuçları Doç. Dr. A. Sinan Türkyılmaz Doç. Dr. Alanur Çavlin 2 Aralık 214, Rixos Grand Ankara Oteli, Ankara Sunuş Planı Hanehalkı nüfusunun

Detaylı

Okul Öncesi (5-6 Yaş) Cimnastik Çalışmasının Esneklik, Denge Ve Koordinasyon Üzerine Etkisi

Okul Öncesi (5-6 Yaş) Cimnastik Çalışmasının Esneklik, Denge Ve Koordinasyon Üzerine Etkisi Okul Öncesi (5-6 Yaş) Cimnastik Çalışmasının Esneklik, Denge Ve Koordinasyon Üzerine Etkisi Kadir KOYUNCUOĞLU, Onsekiz Mart Üniversitesi, Beden Eğitimi ve Spor Yüksek Okulu, Çanakkale, Türkiye. koyuncuoglu45@gmail.com

Detaylı

Obezite Nedir? Harun AKTAŞ - Trabzon

Obezite Nedir? Harun AKTAŞ - Trabzon Obezite Nedir? Obezite günümüzde gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin en önemli sağlık sorunları arasında yer almaktadır. Obezite genel olarak bedenin yağ kütlesinin yağsız kütleye oranının aşırı artması

Detaylı

KAMU PERSONELÝ SEÇME SINAVI PUANLARI ÝLE LÝSANS DÝPLOMA NOTU ARASINDAKÝ ÝLÝÞKÝLERÝN ÇEÞÝTLÝ DEÐÝÞKENLERE GÖRE ÝNCELENMESÝ *

KAMU PERSONELÝ SEÇME SINAVI PUANLARI ÝLE LÝSANS DÝPLOMA NOTU ARASINDAKÝ ÝLÝÞKÝLERÝN ÇEÞÝTLÝ DEÐÝÞKENLERE GÖRE ÝNCELENMESÝ * Abant Ýzzet Baysal Üniversitesi Eðitim Fakültesi Dergisi Cilt: 8, Sayý: 1, Yýl: 8, Haziran 2008 KAMU PERSONELÝ SEÇME SINAVI PUANLARI ÝLE LÝSANS DÝPLOMA NOTU ARASINDAKÝ ÝLÝÞKÝLERÝN ÇEÞÝTLÝ DEÐÝÞKENLERE

Detaylı

VÜCUT KOMPOSİZYONU 1

VÜCUT KOMPOSİZYONU 1 1 VÜCUT KOMPOSİZYONU VÜCUT KOMPOSİZYONU Vücuttaki tüm doku, hücre, molekül ve atom bileşenlerinin miktarını ifade eder Tıp, beslenme, egzersiz bilimleri, büyüme ve gelişme, yaşlanma, fiziksel iş kapasitesi,

Detaylı

Ayşe Devrim Başterzi. Son iki senedir ilaç endüstrisi ve STO ile araştırmacı, danışman ya da konuşmacı olarak herhangi bir çıkar çatışmam yoktur.

Ayşe Devrim Başterzi. Son iki senedir ilaç endüstrisi ve STO ile araştırmacı, danışman ya da konuşmacı olarak herhangi bir çıkar çatışmam yoktur. Ayşe Devrim Başterzi Son iki senedir ilaç endüstrisi ve STO ile araştırmacı, danışman ya da konuşmacı olarak herhangi bir çıkar çatışmam yoktur. Epidemiyoloji ve eğitim mi? Eğitim ve epidemiyoloji mi?

Detaylı

Bebek ve Çocuklarda Boy Ölçümü

Bebek ve Çocuklarda Boy Ölçümü Bebek ve Çocuklarda Boy Ölçümü AMAÇ Bebeğin/ çocuğun boyunun doğru ve uygun teknikle ölçülmesi ve sonucun çocuğun ayına/yaşına göre değerlendirilmesidir. TEMEL İLKELER Bebekte/ çocukta boy ölçümü yapılan

Detaylı

SEÇMELİ DERS ÖNERİ FORMU

SEÇMELİ DERS ÖNERİ FORMU Cumhuriyet Üniversitesi Tıp Fakültesi 2012-2013 Eğitim Öğretim Yılı SEÇMELİ DERS ÖNERİ FORMU Dersin adı Üreme Sağlığı Anabilim dalı Sorumlu öğretim üyesi E-posta adresi Halk Sağlığı Prof.Dr.Haldun SÜMER

Detaylı

OKUMA ALIŞKANLIKLARI ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA: ANKARA ÜNİVERSİTESİ KALECİK MESLEK YÜKSEKOKULU ÖRNEĞİ

OKUMA ALIŞKANLIKLARI ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA: ANKARA ÜNİVERSİTESİ KALECİK MESLEK YÜKSEKOKULU ÖRNEĞİ OKUMA ALIŞKANLIKLARI ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA: ANKARA ÜNİVERSİTESİ KALECİK MESLEK YÜKSEKOKULU ÖRNEĞİ Pınar ŞANLIBABA 1, Eda GÜMÜŞ 2 Özet Bu çalışmada üniversite öğrencilerinin kitap okuma alışkanlıklarına

Detaylı

ÖZEL BİR HASTANEDE HEMŞİRELİK HİZMETLERİNE BAĞLI ÇALIŞAN HEMŞİRELERİN KENDİ KENDİNE MEME MUAYENESİ KONUSUNDA BİLGİ VE UYGULAMALARININ ARAŞTIRILMASI

ÖZEL BİR HASTANEDE HEMŞİRELİK HİZMETLERİNE BAĞLI ÇALIŞAN HEMŞİRELERİN KENDİ KENDİNE MEME MUAYENESİ KONUSUNDA BİLGİ VE UYGULAMALARININ ARAŞTIRILMASI ÖZEL BİR HASTANEDE HEMŞİRELİK HİZMETLERİNE BAĞLI ÇALIŞAN HEMŞİRELERİN KENDİ KENDİNE MEME MUAYENESİ KONUSUNDA BİLGİ VE UYGULAMALARININ ARAŞTIRILMASI Uzm. Hem. Aysun ÇAKIR GİRİŞ Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ)

Detaylı

ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİNİN BAŞARILARI ÜZERİNE ETKİ EDEN BAZI FAKTÖRLERİN ARAŞTIRILMASI (MUĞLA ÜNİVERSİTESİ İ.İ.B.F ÖRNEĞİ) ÖZET ABSTRACT

ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİNİN BAŞARILARI ÜZERİNE ETKİ EDEN BAZI FAKTÖRLERİN ARAŞTIRILMASI (MUĞLA ÜNİVERSİTESİ İ.İ.B.F ÖRNEĞİ) ÖZET ABSTRACT Muğla Üniversitesi SBE Dergisi Güz 2001 Sayı 5 ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİNİN BAŞARILARI ÜZERİNE ETKİ EDEN BAZI FAKTÖRLERİN ARAŞTIRILMASI (MUĞLA ÜNİVERSİTESİ İ.İ.B.F ÖRNEĞİ) ÖZET Erdoğan GAVCAR * Meltem ÜLKÜ

Detaylı

İLKÖĞRETİM 8.SINIF ÖĞRENCİLERİNİN HAVA KİRLİLİĞİ KONUSUNDAKİ BİLGİ DÜZEYLERİNİN İNCELENMESİ

İLKÖĞRETİM 8.SINIF ÖĞRENCİLERİNİN HAVA KİRLİLİĞİ KONUSUNDAKİ BİLGİ DÜZEYLERİNİN İNCELENMESİ İLKÖĞRETİM 8.SINIF ÖĞRENCİLERİNİN HAVA KİRLİLİĞİ KONUSUNDAKİ BİLGİ DÜZEYLERİNİN İNCELENMESİ Geleceğimizi tehdit eden çevre problemlerinin özellikle çocuklara erken yaşlarda verilmesi ve böylece çevre duyarlılığı,

Detaylı

Lab./Lab Teorik/Theory

Lab./Lab Teorik/Theory Dersin ISınıf IYarıyıl I st Year 1 st Teorik/Theory Lab/Lab Uyg/Practice Toplam/Total Kredi/Credit ECTS Kodu/Co (01) Semester (01) 101 Anatomi -I Anatomy-I 2 2-4 3 5 103 Fizyoloji - I Physiology-I 2 2-4

Detaylı

YETERLİ VE DENGELİ BESLENME NEDİR?

YETERLİ VE DENGELİ BESLENME NEDİR? YETERLİ VE DENGELİ BESLENME NEDİR? Vücudun, büyümesi yenilenmesi çalışması için gerekli olan enerji ve besin öğelerinin yeterli miktarda alınmasıdır. Ş. İKİBUDAK BİYOLOJİ ÖĞRETMENİ SAĞLIKLI BİR Y AŞAMIN

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Sağlık Memurluğu Kafkas Üniversitesi 2002 Y. Lisans Mikrobiyoloji Kafkas Üniversitesi 2014

ÖZGEÇMİŞ. Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Sağlık Memurluğu Kafkas Üniversitesi 2002 Y. Lisans Mikrobiyoloji Kafkas Üniversitesi 2014 ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı : Özgür ASLAN 2. Doğum Tarihi : 01 Ekim 1979 3. Unvanı : Öğretim Görevlisi. 4. Öğrenim Durumu : Yüksek Lisans 5. Çalıştığı Kurum :Artvin Çoruh Üniversitesi Derece Alan Üniversite

Detaylı

Gebelerin Emzirmeye İlişkin Tutumları ve Emzirme Tutumunu Etkileyen Bazı Faktörler

Gebelerin Emzirmeye İlişkin Tutumları ve Emzirme Tutumunu Etkileyen Bazı Faktörler Gebelerin Emzirmeye İlişkin Tutumları ve Emzirme Tutumunu Etkileyen Bazı Faktörler Breastfeeding Attitudes of Pregnant Women and Some Factors Which Effect the Breastfeeding Attitude (Araştırma) Arş.Gör.

Detaylı

Yozgat bölgesindeki çocuklarda boy kısalığı ve obezite ilişkisinin araştırılması

Yozgat bölgesindeki çocuklarda boy kısalığı ve obezite ilişkisinin araştırılması Araştırmalar / Researches Yozgat bölgesindeki çocuklarda boy kısalığı ve obezite ilişkisinin araştırılması Öznur Küçük 1, Suat Biçer 1, Meltem Uğraş 2 ÖZET: Yozgat bölgesindeki çocuklarda boy kısalığı

Detaylı

FEN BİLGİSİ ÖĞRETMEN ADAYLARININ FEN BRANŞLARINA KARŞI TUTUMLARININ İNCELENMESİ

FEN BİLGİSİ ÖĞRETMEN ADAYLARININ FEN BRANŞLARINA KARŞI TUTUMLARININ İNCELENMESİ FEN BİLGİSİ ÖĞRETMEN ADAYLARININ FEN BRANŞLARINA KARŞI TUTUMLARININ İNCELENMESİ Sibel AÇIŞLI 1 Ali KOLOMUÇ 1 1 Artvin Çoruh Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, İlköğretim Bölümü Özet: Araştırmada fen bilgisi

Detaylı

TAF Preventive Medicine Bulletin, 2008: 7(3)

TAF Preventive Medicine Bulletin, 2008: 7(3) Araştırma/Research Article TAF Prev Med Bull 2008; 7(3):23-236 Lisansüstü Eğitime Devam Eden Evli Kadınların Üreme Sağlığı Sorunları ve Etkileyen Faktörler [Reproductive Health Problems of Married Women

Detaylı

Prof.Dr., Süleyman Demirel Üniversitesi Tıp Fakültesi, Halk Sağlığı Anabilim Dalı, Isparta, Türkiye

Prof.Dr., Süleyman Demirel Üniversitesi Tıp Fakültesi, Halk Sağlığı Anabilim Dalı, Isparta, Türkiye Smyrna Tıp Dergisi 7 - Smyrna Tıp Dergisi Araştırma Makalesi Süleyman Demirel Üniversitesi Tıp Fakültesi asistanları ve son sınıf öğrencilerinin üreme sağlığı hakkındaki bilgilerinin incelenmesi Examination

Detaylı

Sema DOĞU, Kader KOÇ, Zeynep ASLAN, Serpil TÜRKER, Nur İHTİYAR GİRİŞ

Sema DOĞU, Kader KOÇ, Zeynep ASLAN, Serpil TÜRKER, Nur İHTİYAR GİRİŞ ÖZEL BİR SAĞLIK KURULUŞUNA BAŞVURAN GEBE KADINLARDA SİGARA KULLANIMI İLE İLGİLİ VERİLEN EĞİTİMİN ANNE BEBEK SAĞLIĞI ÜZERİNE ETKİLERİ İLE İLGİLİ BİLGİ DÜZEYLERİNİN ÖLÇÜLMESİ 13-16 Ekim 2011 de 2. Ulusal

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ VE ESERLER LİSTESİ. Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl

ÖZGEÇMİŞ VE ESERLER LİSTESİ. Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl ÖZGEÇMİŞ VE ESERLER LİSTESİ Adı Soyadı: Aysel TOPAN Doğum Tarihi: 03 Mayıs 1981 Yabancı Dil: İngilizce Öğrenim Durumu: Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl Lisans Hemşirelik Y. Lisans Hemşirelik Doktora

Detaylı

SAĞLIK BİLİMLERİ DERGİSİ JOURNAL OF HEALTH SCIENCES Erciyes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Yayın Organıdır

SAĞLIK BİLİMLERİ DERGİSİ JOURNAL OF HEALTH SCIENCES Erciyes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Yayın Organıdır SAĞLIK BİLİMLERİ DERGİSİ JOURNAL OF HEALTH SCIENCES Erciyes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Yayın Organıdır Araştırma Yazısı 2015; 24: 44-48 EBELİK VE HEMŞİRELİK ÖĞRENCİLERİNİN DOĞUM ŞEKLİ TERCİHLERİ

Detaylı

Değerli Genç Meslektaşlarımız,

Değerli Genç Meslektaşlarımız, Değerli Genç Meslektaşlarımız, TTB-UDEK Asistan ve Genç Uzman Hekim Çalışma Grubu tarafından planlanan ve genş meslektaşlarımızın sürekli mesleki gelişmelerine katkı sağlamayı hedefleyen bir çalışma olarak

Detaylı

BİRİNCİ BASAMAKTA DİYABETİK AYAK İNFEKSİYONLARI EPİDEMİYOLOJİSİ VE ÖNEMİ. Doç. Dr. Serap Çifçili Marmara Üniversitesi Aile Hekimliği Anabilim Dalı

BİRİNCİ BASAMAKTA DİYABETİK AYAK İNFEKSİYONLARI EPİDEMİYOLOJİSİ VE ÖNEMİ. Doç. Dr. Serap Çifçili Marmara Üniversitesi Aile Hekimliği Anabilim Dalı BİRİNCİ BASAMAKTA DİYABETİK AYAK İNFEKSİYONLARI EPİDEMİYOLOJİSİ VE ÖNEMİ Doç. Dr. Serap Çifçili Marmara Üniversitesi Aile Hekimliği Anabilim Dalı BİRİNCİ BASAMAKTA GÜNCEL DURUM > 6330 Aile Sağlığı Merkezi

Detaylı

Bir sağlık ocağı bölgesinde yaşayan 0-2 yaş çocuklarda malnütrisyon sıklığı ve malnütrisyon saptanan çocukların annelerine verilen eğitimin etkisi

Bir sağlık ocağı bölgesinde yaşayan 0-2 yaş çocuklarda malnütrisyon sıklığı ve malnütrisyon saptanan çocukların annelerine verilen eğitimin etkisi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Dergisi 2014; 57: 183-190 Orijinal Makale Bir sağlık ocağı bölgesinde yaşayan 0-2 yaş çocuklarda malnütrisyon sıklığı ve malnütrisyon saptanan çocukların annelerine verilen

Detaylı

AEROBiK VE ANAEROBiK EGZERSiZ

AEROBiK VE ANAEROBiK EGZERSiZ Spor Bilimleri Dergisi Hacettepe,. ofsport Sciences 2000, 11 (1-2-3-4), 47-55 AEROBiK VE ANAEROBiK EGZERSiZ SONRASı insülin VE KAN GliKOZ DEGERlERiNiN incelenmesi Cüneyt AYDIN". Kadir GÖKDEMIR"", ıbrahim

Detaylı

Çocukluk Çağı Obezitesi

Çocukluk Çağı Obezitesi Çocukluk Çağı Obezitesi Prof. Dr. Hilal Özcebe Hacettepe Üniversitesi Halk Sağlığı Enstitüsü hozcebe@hacettepe.edu.tr Çocuklarda Obezite Son yıllarda önemli bir halk sağlığı sorunu haline gelmesi Gelişmiş

Detaylı

GENÇ YAŞ EVLİLİKLERİNİN ANNE VE ÇOCUK SAĞLIĞI ÜZERİNE ETKİLERİ

GENÇ YAŞ EVLİLİKLERİNİN ANNE VE ÇOCUK SAĞLIĞI ÜZERİNE ETKİLERİ ANKARA TIP MECMUASI (THE JOURNAL OF THE FACULTY OF MEDICJNE) Vol. 47 : 95-108, 1994 GENÇ YAŞ EVLİLİKLERİNİN ANNE VE ÇOCUK SAĞLIĞI ÜZERİNE ETKİLERİ Meltem Çöl" Deniz Çalışkan* Recep Akdur* Gençlik dönemine

Detaylı

Teori (saat/hafta) Laboratuar (saat/hafta) ÇOCUK HASTALIKLARINDA BES305 5.Güz 2 2 0 5

Teori (saat/hafta) Laboratuar (saat/hafta) ÇOCUK HASTALIKLARINDA BES305 5.Güz 2 2 0 5 ÇOCUK HASTALIKLARINDA BESLENME Dersin Adı Kodu Yarıyıl Teori Laboratuar ÇOCUK HASTALIKLARINDA BES305 5.Güz 2 2 0 5 BESLENME Önkoşullar Yok Dersin dili Türkçe Dersin Türü Zorunlu Dersin öğrenme ve öğretme

Detaylı

Alan Üniversite Yıl. Alan Üniversite Yıl. Alan Üniversite Yıl

Alan Üniversite Yıl. Alan Üniversite Yıl. Alan Üniversite Yıl Soyadı: Abdullah Utku Şenol Doğum Tarihi: 24/04/1966 Prof.Dr. Lisans Tıp Hacettepe 1986 Yüksek Lisans Tıp Hacettepe 1988 Tıpta Uzmanlık Radyoloji Akdeniz 1993 Yardımcı Doçentlik Tarihi: 1998 Doçentlik

Detaylı

ANNE VE ÇOCUK SAĞLIĞININ ÖNEMİ. Sağlık; bireyin beden, ruh ve sosyal açıdan tam bir iyilik durumunda olmasıdır.

ANNE VE ÇOCUK SAĞLIĞININ ÖNEMİ. Sağlık; bireyin beden, ruh ve sosyal açıdan tam bir iyilik durumunda olmasıdır. ANNE VE ÇOCUK SAĞLIĞININ ÖNEMİ Sağlık; bireyin beden, ruh ve sosyal açıdan tam bir iyilik durumunda olmasıdır. Anne-çocuk sağlığı hizmetlerinin amacı; özelde anne ve çocukların, genelde ise toplumun sağlıklı

Detaylı

Yaşlanmaya Bağlı Oluşan Kas ve İskelet Sistemi Patofizyolojileri. Sena Aydın 0341110011

Yaşlanmaya Bağlı Oluşan Kas ve İskelet Sistemi Patofizyolojileri. Sena Aydın 0341110011 Yaşlanmaya Bağlı Oluşan Kas ve İskelet Sistemi Patofizyolojileri Sena Aydın 0341110011 PATOFİZYOLOJİ Fizyoloji, hücre ve organların normal işleyişini incelerken patoloji ise bunların normalden sapmasını

Detaylı

Türkiye Diyabet Prevalans Çalışmaları: TURDEP-I ve TURDEP-II

Türkiye Diyabet Prevalans Çalışmaları: TURDEP-I ve TURDEP-II 47. ULUSAL DİYABET KONGRESİ 11-15 Mayıs 211, Rixos Sungate Hotel, Antalya Türkiye Diyabet Prevalans Çalışmaları: TURDEP-I ve TURDEP-II Prof. Dr. İlhan SATMAN ve TURDEP-II Çalışma Grubu İstanbul Üniversitesi

Detaylı

Nasıl bir tıp fakültesi? Selçuk Üniversitesi Tıp Fakültesi misyon vizyon paydaş toplantısı sonuçları

Nasıl bir tıp fakültesi? Selçuk Üniversitesi Tıp Fakültesi misyon vizyon paydaş toplantısı sonuçları DERLEME Genel Tıp Dergisi Nasıl bir tıp fakültesi? Selçuk Üniversitesi Tıp Fakültesi misyon vizyon paydaş toplantısı sonuçları Nedim Akgün ve Akreditasyon Özdeğerlendirme Kurulu 2. Çalışma Grubu Üyeleri

Detaylı

Başkent Üniversitesi Öğrencilerinin Medya Tüketim Alışkanlıkları

Başkent Üniversitesi Öğrencilerinin Medya Tüketim Alışkanlıkları Başkent Üniversitesi Öğrencilerinin Medya Tüketim Alışkanlıkları Fatma Büşra Atalay, Gökhan Barutcu, Anıl Öner Koçak, Emine Gül Taş, Irmak Üstündağ Danışman: Prof. Dr. Rengin Erdal ÖZET Genç nüfusun oldukça

Detaylı

EĞİTİM FAKÜLTESİ ÖĞRENCİLERİNİN ÖĞRETMENLİK MESLEK BİLGİSİ DERSLERİNE YÖNELİK TUTUMLARI Filiz ÇETİN 1

EĞİTİM FAKÜLTESİ ÖĞRENCİLERİNİN ÖĞRETMENLİK MESLEK BİLGİSİ DERSLERİNE YÖNELİK TUTUMLARI Filiz ÇETİN 1 58 2009 Gazi Üniversitesi Endüstriyel Sanatlar Eğitim Fakültesi Dergisi Sayı:25, s.58-64 ÖZET EĞİTİM FAKÜLTESİ ÖĞRENCİLERİNİN ÖĞRETMENLİK MESLEK BİLGİSİ DERSLERİNE YÖNELİK TUTUMLARI Filiz ÇETİN 1 Bu çalışmanın

Detaylı

2013 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması

2013 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması 213 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması 2. Bölge Toplantısı TNSA-213 Sonuçları Doç. Dr. Alanur Çavlin Dr. Pelin Seçkiner 5 Şubat 215 Swiss Otel Büyük Efes, İzmir Sunuş Planı Hanehalkı nüfusunun ve kadınların

Detaylı

Dr. Seval Akgün*, Dr. Coþkun Bakar**, Dr. Altuð Kut***, Dr. Sibel Tulgar Kýnýk****

Dr. Seval Akgün*, Dr. Coþkun Bakar**, Dr. Altuð Kut***, Dr. Sibel Tulgar Kýnýk**** Baþkent Üniversitesi Hastanesi Pediatri Polikliniklerine Baþvuran Beþ Yaþ Altý Çocuklarda Obezite Görülme Sýklýðý ve Etkileyen Faktörler Obesity Obesity Prevalence and the Factors Affecting Obesity Among

Detaylı