T.C. YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ OFM FİZİK ÖĞRETMENLİĞİ

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "T.C. YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ OFM FİZİK ÖĞRETMENLİĞİ"

Transkript

1 T.C. YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ OFM FİZİK ÖĞRETMENLİĞİ ALAN EĞİTİMİNDE ARAŞTIRMA PROJESİ OZON TABAKASI Hazırlayan: Mehtap Çetin Öğretim Elemanı Adı-Soyadı : RIZA DEMİRBİLEK İSTANBUL,2008

2 İÇİNDEKİLER: 1. Ozon ( O 3 ) Ozon Tabakası Ozon Tabakasının İncelmesine Neden Olan Maddeler Ozon Tabakasını İncelten Maddelerin Kullanım Alanları Ozon Ölçümünde Kullanılan Yöntemler ve Ölçüm Birimi Türkiye Üzerindeki Ozon Tabakasının Durumu Uluslararası Montreal Protokolü Ozon Tabakasının Delinmesinin Çevre Üzerindeki Etkileri İnsan Sağlığı Üzerindeki Etkileri Bitkiler Üzerindeki Etkileri Hava Kirliliğine Etkileri Hayvanlar Üzerindeki Etkileri Endüstriyel Materyaller Üzerindeki Etkileri Ozon Kirliliği Uluslararası Ozon Tabakasını Koruma Günü Ozon Tabakasında Son Durum Dünyayı Kurtaracak Altı Projeden Biri: Sülfür Örtüleri Ozon Tabakasına Zarar Vermekten Suçlu Bulundular Ozon Tabakasını Onarmak ya da Onarmamak Farklı Lise Öğrencilerinin Ozon Tabakasına İlişkin Görüşleri Sonuç

3 15. Ekler Aflon Teknoloji Araştırma Geliştirme-Ozon ve Kullanımı 2005 Broşürü Aflon Teknoloji Araştırma Geliştirme-Tekstil/Denimde Ozon Uygulamaları Ozon Ölçer Spektrofotometresi - Brewer Spektrofotometresi Ultraviyole Radyasyon Bileşenleri ve Ozon Köln Üniversitesi Ozon Gözlem Haritaları Ozon Gözlemleri Kaynaklar

4 OZON TABAKASI Dünyamızı saran atmosfer tabakası çeşitli katmanlardan meydana gelmiştir. Bunlar dünya yüzeyinden dışa doğru Troposfer, Stratosfer, Mezosfer, İyonosfer ve Magnetosfer (Ekzosfer) olarak isimlendirilir. Stratosfer yaklaşık 50 km yükseklikteki ikinci tabaka olmakla birlikte ozon tabakası adı verilen yeryüzünü morötesi ışınlardan koruyan koruyucu melek de bu katmanda yer almaktadır. 1. OZON ( O 3 ) Ozon kelimesi Yunanca da koklamak anlamına gelen Ozein kelimesinden gelmektedir. Ozon 1781 de ilk defa Van Marum'un dikkatini çekmiş, daha sonra F. Schoenbein 1840 ta bu gaza ozon adını vermiştir. Ozon, laboratuarda ilk defa 1860 yılında J. L. Soret tarafından elde edilmiştir. Ozon, üç oksijen atomunun kovalent bağ ile birleşmesinden oluşan bir gazdır. Kimyasal formülü O 3 olan ozon; oksitleme gücü yüksek, renksiz, solunum yollarını tahrip gücü çok yüksek ve ağır kokulu bir gazdır. Gökyüzünün mavi renkte görünmesi bu gaz nedeniyle olmaktadır (14). Şekil 1: Ozon Molekülünün (O 3 ) Yapısı Güneşten gelen yüksek enerjili ultraviyole radyasyonunun etkisiyle atmosferde oksijen molekülü (O 2 ) parçalanarak, serbest oksijen atomu (O) haline dönüşmektedir. Daha sonra bu serbest haldeki oksijen atomları yine ultraviyole ışınların etkisiyle oksijen molekülüyle (O 2 ) birleşerek ozon molekülünü (O 3 ) oluşturmaktadırlar. Yüksek enerjili ultraviyole radyasyonu (UV) ozonun hem oluşumunda, hem de parçalanmasında tek başına etkin bir rol oynamaktadır. 3

5 Şekil 2: Ozonun oluşumunu ve oksijene geri dönüşümünü gösteren kimyasal denklemler Nobel Kimya Ödülü nü paylaşan Prof. Paul Crutzen, Prof. Mario Molina ve Prof. Sherwood Rowland atmosferde ozon oluşumu ve parçalanmasının kimyasal reaksiyonlarla açıklanmasında çok önemli katkıları olan üç bilim adamıdır. Çalışmalarının en önemli yanı günlük hayatta kullanılan bazı kimyasal maddelerin ozon değişimi reaksiyonlarında etkin rol oynadığını ve bu maddelerin ozon tabakasının incelmesine neden olduğunu açıkça belirtmesidir. Ozon, atmosferde en yoğun olarak, troposfer ve stratosfer tabakaları olmak üzere iki ayrı tabakada ve ayrı şekilde bulunmaktadır. Bunlardan ilki, yerden yaklaşık km ler arasında bulunan, atmosferdeki toplam ozonun % 10 unu oluşturan ve insan kaynaklı olan troposferik ozondur (endüstriyel atıklar, egzoz gazı vb). 1 m 3 havada yaklaşık 8 mm 3 kadar ozon bulunur. Troposferik ozon, küresel iklim değişikliğinde rol oynayan sera gazları arasında dördüncü sırada gelmektedir. Uzun dalga boylu radyasyonun atmosferde kalmasına, atmosferdeki sera etkisinin artmasına neden olur. Küresel iklim değişikliğindeki sera etkisine katkısı %7 kadardır. İnsan sağlığını olumsuz etkilediğinden kötü huylu ozon olarak isimlendirilmektedir. Kötü huylu ozon kaynaklarından biri olan azot oksitler (NO X ); büyük çoğunlukla motorlu araçlardan (%49), enerji santrallerinden (%28), endüstriyel faaliyetlerden (%13) ve ticari aktivitelerden (%5) oluşmaktadırlar. İkincisi ise; stratosfer tabakası içerisinde, yerden yaklaşık km ler arasında doğal olarak bulunan ve atmosferdeki toplam ozonun %90 ını oluşturan stratosferik ozondur. Güneşten gelen zararlı ultraviyole radyasyonu tutması nedeniyle hayati önem taşır ve iyi huylu ozon olarak isimlendirilir. 4

6 Şekil 3: Ozon derişiminin yükseklikle değişimi. Yatay eksendeki rakamlar 1cm 3 deki milyon ozon molekülünü gösterir. Ozon yoğunluğu stratosferde bölgesel ve mevsimsel farklılıklar gösterir. Yoğunluk kış aylarında yaz mevsimine göre artar ve kutuplarda ekvatora nazaran daha sık bulunur. Kutup enlemlerinde ozon yoğunluğu km yüksekliklerde en yüksek değerine ulaşırken, ekvator üzerinde yaklaşık 25 km yükseklikte maksimum olmaktadır. Güney Kutbu ndaki ozon yoğunluğunun azalması Kuzey Kutbu ndakinden daha ciddi olmakla birlikte, yapılan gözlemler kuzey yarımküredeki azalmanın kutupsal dinamiklerden kaynaklandığını göstermektedir. Bu bölgedeki sıcaklığın Güney Kutbu nda olduğu kadar çok azalmaması, dolayısıyla da kimyasal reaksiyonlar için gerekli koşulların oluşmaması Kuzey Kutbu ndaki ozon azalmasının güneydekinden daha az olmasının başlıca nedenidir. Troposferdeki ozon, atmosferdeki elektriksel enerji ile de oluşur. Örneğin; bir fırtınadan sonra oluşan şimşek ve yıldırımların etkisiyle havadaki ozon konsantrasyonu biraz artar. Endüstriyel ve teknolojik faktörlerden kaynaklanan kirlilik sonucu salınan gazlarla etkileşen güneş ışığı sonucu ozon oluştuğu için, havadaki ozon konsantrasyonu olması gereken aralığın üstüne çıkar. Böylece canlı organizmalar için zehir etkisi yaratır. Kirletici ortamların bulunduğu yerlerde ve günün güneşli saatlerinde troposferdeki ozonun ortalama %6 oranında arttığı bulunmuştur. Ozon, yükseltgen ve bakteri öldürücü olarak kullanılır. Özellikle kapalı ortamların havasını ve suları mikroplardan dezenfekte etmekte, istenmeyen tat ve kokuların giderilmesinde kullanılmaktadır. Havanın, sağlığa elverişli olmasını sağlayan güçlü bir bakteri öldürücüdür. Ozon, yüksek oksidasyon gücüyle, diğer dezenfektanlara göre çok üstündür. Kararsız yapısının oksidasyon etkisiyle, bir taraftan bakteri, virüs, küf ve mantar gibi organikleri yok ederken; diğer taraftan demir, mangan, klor, nitrit, vb. maddeleri de oksitleyerek ortamdan 5

7 uzaklaştırır. Ayrıca tekstil ürünlerinin ağartılmasında (Ek-2), şarabın ve odunun yaşlandırılmasında ve bazı kimyasalların üretiminde kullanılır (22). Bkz.Ek OZON TABAKASI Ozon tabakası ile ilgili bilimsel çalışmalar 1840 ta C. F. Schoenbein tarafından başlamıştır. Çok önemli çalışmalardan biri de Atmosferdeki Ozon ana başlığı altında G. M. B. Dobson tarafından yılları arasında yapılmıştır. Dobson, bu çalışmalarda Dünya nın atmosferindeki ozon miktarının ölçümü ve bunun jeofizik koşullara bağımlılığı konusunu incelemiştir. Dobson un yaptığı ölçme yöntemi hala kullanılmaktadır ve ozon ölçme birimi olarak Dobson Birimi (DU) geçerlidir. Ozon tabakası dünyamız üzerinde koruyucu ve düzenleyici iki ayrı işleve sahip bir katman olup, sanayi devrimi ile birlikte atmosferde konsantrasyonu hızla artan çeşitli türdeki kirletici gazlarla tepkimeye girerek değişime uğramıştır. Bu bozulma bilim adamlarının ancak 1980 li yıllarda Antarktika üzerindeki Halley Bay da ozon konsantrasyonunun %40 daha az olduğunu anlamalarıyla ortaya çıkmıştır. Bu tabaka güneşten gelen zararlı ultraviyole (UVB, UVC) ışınların dünyaya ulaşmasını engellemektedir. Dolayısıyla koruyucu bir filtre görevi yapmaktadır. Bu zararlı ışınlar bir şekilde yeryüzündeki canlı organizmaların hepsine zarar vermektedir ve ozon tabakası zarar gördükçe de dünyaya ulaşan ışınların miktarı artmaktadır. Düzenleyici olarak da Dünya nın genel iklimi üzerinde faydası vardır. Morötesi ışınların soğurulması sıcaklığı düşürmekte ve ısı dengesinin düzenlenmesine yardımcı olmaktadır. Ozon tabakasını bozan en önemli etken Kloroflorokarbon (CFC) gazlarıdır yılında yeni bir gaz türü olarak bulunan CFC gazları çok ilginç özelliklere sahiptirler: Zehirli, aşındırıcı ve yanıcı değil, oldukça kararlı, uzun ömürlü ve uçucudur. Bu üstün özelliklerinden dolayı harika gaz olarak adlandırılırlar. Bu gazların yoğunlukları düşük olduğu için havadan daha hafif haldedirler ve atmosferin en üst katmanlarına kadar çıkabilirler (yaklaşık metre). CFC gazlarının bozunma süresi 65 ile 120 yıl arasındadır. Bunlar morötesi ışınlarla yok edilene kadar stratosferde toplanırlar. CFC gazları yüksek enerjili güneş ışınları ile karşılaştıklarında ozon moleküllerini parçalarlar. Parçalanan ozon atomları nedeniyle stratosfer tabakası içerisindeki ozonun yoğunluğu azalır ve güneş radyasyonunun zararlı 6

8 etkilerinin yeryüzüne kadar ulaşmasına neden olur. Buna da diğer bir deyişle ozon tabakasının delinmesi denir. Bir tane klor atomu binlerce ozon molekülünü yok edecek kapasiteye sahiptir. Atmosferin üst katmanlarına doğru yavaşça yükselen CFC gazları stratosferin üst katmanlarına ulaştığında güneşin UV ışınlarıyla karşılaşır ve morötesi ışınların etkisiyle parçalanarak klor atomu açığa çıkarır. Ortaklanmamış bir elektron içeren bu klor radikali hemen her madde ile tepkimeye girer. Stratosferin üst katmanlarında tepkimeye girebileceği ilk madde de ozondur. Cl atomu O 3 ile tepkimeye girer ve onu katalitik olarak oksijen molekülüne dönüştürür. Yani klor, ozon molekülünü oksijen molekülüne çevirirken kendisi değişmeden kalır ve ozonu oksijene dönüştürme görevini sürdürür. Bir klor atomu yüz bin ozon molekülünü oksijen molekülüne dönüştürür. Bu nedenle de ozon ile oksijen arasındaki doğal denge bozulur ve atmosferdeki ozon derişimi hızla azalmaya başlar. Şekil 4: Cl atomunun ozonu oksijene dönüştürmesi. Bu olumsuzluğa rağmen ozon tabakasının kendini yenileme özelliği vardır. Bu yenileme işlemi ancak CFC gazlarının atmosfere serbest bırakılmasının durdurulmasıyla gerçekleşebilir. 3. OZON TABAKASININ İNCELMESİNE NEDEN OLAN MADDELER 1) Kloroflorokarbon (CFC) 2) Hidrokloroflorokarbon (HCFC) 3) Hidrobromoflorokarbon (HBFC) 4) Halonlar 5) Karbontetraklorid 6) Metilkloroform 7) Metilbromürasidi 7

9 3.1 Ozon tabakasını incelten maddelerin kullanım alanları: 1) Soğutucu Üretimi 1.1) Ev ve ticari nitelikli soğutucu ve klima/ısı pompası sistemleri 1.1.1) Buzdolapları 1.1.2) Dondurucular 1.1.3) Nem alıcılar 1.1.4) Su soğutucuları 1.1.5) Buz ve dondurma makineleri 1.1.6) Klima (mobil/merkezi) ve ısı pompası sistemleri 2) Aerosol Üretimi 2.1) Tıbbi müstahzar üretimi 3) Yangın Söndürme 3.1) Sabit yangın söndürme sistemlerindeki kullanım 3.2) Elde taşınabilen yangın söndürücülerdeki kullanım 4) Köpük (Sünger) Üretimi 4.1) Sert poliüretan köpükler 4.1.1) Yalıtım panelleri 4.1.2) Soğutucu yalıtımı 4.2) Boru izolasyon maddeleri üretimi 4.3) Esnek sünger üretimi 4.4) Integral skin 5) Çözücü Olarak Kullanım 5.1) Metal temizleme 5.2) Elektronik temizleme 5.3) Tekstil temizleme 6) Tarımda Kullanım 8

10 Şekil 5: Ozon tabakasını incelten maddelerin kullanımı ozon tabakasına ciddi zararlar verir. 4. OZON ÖLÇÜMÜNDE KULLANILAN YÖNTEMLER VE ÖLÇÜM BİRİMİ 1. Toplam Ozon Ölçüm Yöntemi 2. Düşey Dağılım Yöntemi 3. Yüzey Ozonu Ölçüm Yöntemi 4. Ozonsonde Yöntemi 5. Umkehr Yöntemi (Bkz.Ek-3) 6. Diğerleri (Özel Yöntemler) Türkiye de, Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü tarafından, 13 Ocak 1994 ten beri, Ozonsonde yöntemi kullanılarak ozon gözlemleri yapılmaktadır. Ozonsonde yönteminde ozonsonde, transmitter ve balon kullanılmaktadır. Bu yöntemde; balona havadan daha hafif hidrojen gazı doldurulur ve bir ip yardımıyla ozonsonde ve transmitter cihazları bağlanır. Yer seviyesinden, balonun patladığı yaklaşık km yüksekliğe kadar olan atmosfer katmanı içerisindeki ozonun dikey dağılımı tespit edilir. Ayrıca, aynı aletler yardımıyla atmosfere ait sıcaklık, basınç, nem, rüzgar hızı ve rüzgar yönü gibi meteorolojik bilgiler de elde edilebilmektedir. 1 Dobson Birimi (DU); ozon hacminin yaklaşık milyarda bir kısmının, ortalama atmosferik konsantrasyonunu ifade eder. Toplam ozon; standart basınç ve sıcaklık altında, tabanı 1 cm 2 olan düşey bir sütunun içerdiği ozon miktarına eşit miktarı ifade eder. 9

11 0.3 cm = 3 mm = 300 DU 1 DU = 10-3 atm.cm = 0.01 mm 300 DU = 8.07 x10 22 molekül / m 2 Güvenli ozon yoğunluğu = 300 DU Şekil 6: Dobson Birimi 5. TÜRKİYE ÜZERİNDEKİ OZON TABAKASININ DURUMU Meteoroloji Genel Müdürlüğü tarafından bugüne kadar 210 adet ozon gözlemi yapılarak toplam ozon ölçülmüştür. Yapılan ölçümlere göre; toplam ozon zaman dizisinde belirgin bir eğilim (artma, azalma veya sıçrama) tespit edilmemiştir. Dünya Meteoroloji Teşkilatı (WMO) tarafından Türkiye nin de bulunduğu orta enlemlerde toplam ozonun DU arasında değiştiği belirtilmiştir. Türkiye nin ortalama ozon kalınlığı 300 DU civarında olduğundan gözlemler sonucunda bulunan değerlerle WMO nun vermiş olduğu değerler uyum içerisindedir. (Bkz.Ek-5 ve Ek-6) 6. ULUSLARARASI MONTREAL PROTOKOLÜ 22 Mayıs 1985 yılında ozon tabakasının korunmasına ilişkin Viyana Sözleşmesi ni imzalayan taraf devletler daha sonra bu sözleşmenin eki olan Montreal Protokolü nü 16 Eylül 1987 de Kanada nın Montreal şehrinde imzalamışlardır. Ozon tabakasını incelten maddelerin (OTİM) kullanımını kontrol altına almak üzere 1987 yılında imzalanan ve 1989 da yürürlüğe giren Montreal Protokolü isimli, Türkiye nin de taraf olduğu (19 Aralık 1991) uluslararası antlaşma ile endüstride kullanılan ozon tüketen maddelerin üretim ve tüketimine, zamana ve alternatif madde ve teknolojilere bağlı olarak kısıtlama getirilmiştir. Gelişmekte olan taraf ülkelere alternatif madde ve teknolojilere geçmeleri için gerekli teknik ve maddi yardımı sağlamak amacıyla gelişmiş ülkelerin katkısıyla 1990 yılında Montreal Protokolü Çok Taraflı Fonu adıyla bir fon oluşturulmuştur. Fon faaliyeti taraf ülkelerin temsilcilerinden oluşan icra komitesi aracılığı ile 10

12 yürütülmektedir. Fon kaynaklarının kullanımı projeler bazında olup, fondan yararlanmak isteyen kuruluşlarının projeleri Fon'un icracı kuruluşları olan; Dünya Bankası (WB), Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP), Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) ve Birleşmiş Milletler Sanayi Kalkınma Programı (UNIDO) aracılığıyla icra komitesine sunulup onaylamasıyla, söz konusu kaynaklar yine icracı kuruluşa devredilmektedir. Uyguladıkları prosedürlerin farklı olmasıyla beraber icracı kuruluşlar projelerin başlamasından tamamlanmasına kadar projeden sorumlu olmaktadırlar. Ozon tabakasını incelten maddelerin kullanımının kontrol altına alınabilmesi için Dünya Bankası nın 1992 de ülkemizde yaptığı incelemeler sonucunda Çok Taraflı Fon dan kaynak sağlamak üzere Dünya Bankası ile 1994 ve 1995 yıllarında anlaşmalar imzalanmıştır. Bu anlaşmalarla Çevre ve Orman Bakanlığı ve Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı (TTGV) çeşitli görevler üstlenmiştir. Projesi desteklenen bazı kuruluşlara; Profilo, Arçelik, Uğur, Teba, Klimasan, İdaş, vb. örnek verilebilir. Ağustos 2007 sonu itibariyle 165 projeye Çok Taraflı Fon dan sağlanan destek miktarı 24,6 milyon ABD Doları tutarındadır. Bugüne kadar Türkiye de desteklenen projelerle ozon tabakasını incelten madde tüketiminin % 98 i giderilmiş olup 2007 de tüketimleri tamamen kaldırılmıştır. Türkiye, 49 ülke arasından Montreal Protokolü nü başarılı olarak uygulayan 9 ülke içine girerek Birleşmiş Milletler den ödül almıştır. Haziran 1999'da Montreal Protokolü'nü imzalayan ülke sayısı 168'i bulmuştur. 7. OZON TABAKASININ DELİNMESİNİN ÇEVRE ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ Yapılan araştırmalara göre ozon tabakasındaki incelmenin %1 artması Dünyaya gelen zararlı ultraviyole ışınların %2 oranında artmasına neden olmaktadır. Bu nedenle de artan radyasyondan tüm canlı organizmalar aşırı derecede etkilenmektedir. 7.1 İnsan sağlığı üzerindeki etkileri: Deri Kanseri: Deri kanserine yakalanmanın ana nedeni çok fazla güneş ışığına maruz kalmaktır. Melanoma adı verilen ben kanseri de ozon tabakasının tahribatıyla artan UV radyasyonun etkisiyle oluşmaktadır. Açık tenli, açık renk saçlı kişiler cilt kanserine yakalanmakta en yüksek riske sahip olsalar da, tüm cilt tipleri için risk UVB radyasyona maruz kalmakla artmaktadır. 11

13 Katarakt: Uzun süreli güneş ışınlarına maruz kalmanın görmeyi azaltan ve sürekli körlüğün başlıca nedeni olan, gözbebeklerini örten kataraktı başlattığı bilinmektedir. Katarakt, gözün merceği üzerinde meydana gelen ve görmeyi sınırlandıran bulutlanmadır. Bu göz kusuru birçok nedenle meydana gelse de yapılan deneyler artan ultraviyole ışınların gözlerde katarakta neden olduğunu göstermiştir. Genellikle geçici görüş kaybı olan kar körlüğüne de UV ışınları neden olmaktadır. Bağışıklık Sistemi: Ultraviyole ışınlarına maruz kalmak insanların bağışıklık sistemini zayıflatmaktadır ve bu da insan vücudunu sıtma gibi enfeksiyon hastalıklarına karşı çok daha hassas hale getirmektedir. Aşırı ultraviyole ışınlarına maruz kalan ekvator bölgelerindeki insanlarda herpes, simplere ve leishmaiasis gibi hastalıklarda artma gözlenmiştir. 7.2 Bitkiler üzerindeki etkileri: Bitkiler gelişme ve büyümelerini devam ettirebilmek için fotosentez yaparlar. Bitki fotosentez esnasında stomalarını açar ve CO 2 alır, bu esnada gözeneklerden içeriye ozon (O 3 ) girişi de olur. Stomalar ozondan korunmak için kapanırlar ve bu kapanma fotosentezin durmasına veya yavaşlamasına sebep olur. Ozon oksidasyon sonucu bileşimleri etkiler, mitokondride enerji üretimini engeller ve bitki büyümesini yavaşlatır. Şekil 7: Bitki nekrozları Ozon aynı zamanda bitkide çiçeklerin ve meyvelerin azalmasına, suyun verimli kullanılmasının engellenmesine de sebep olur. Ozon bitkileri hastalıklara, böceklere ve kuraklığa karşı hassaslaştırır ve zayıflatır. Bitkiler yapılarındaki farklılıklar nedeniyle ozona dayanıklılık açısından değişkenlik gösterirler. Bazı bitkiler ozonun verdiği zararı yok edebilirler, bazı bitkiler ise bu zararı engelleyemezler. Yapraklarda ozon zararı ile beneklenme, su lekeleri, sararma, erken yaşlanma ve dökülme görülür (Şekil-7). Ormancılık alanında da artan UVB radyasyonu fidelerin yeşermesini azaltmaktadır. 12

14 7.3 Hava kirliliğine etkileri: Ultraviyole ışınların yüksek miktarları, havada bulunan kirleticiler arasındaki kimyasal reaksiyonları hızlandırarak kentsel hava kirliliğinde bir artışa neden olmaktadır. Artan hava kirliliği de özellikle astım hastaları ve yaşlılara ciddi zararlar vermektedir. Ayrıca, birçok kırsal alan, orman ve tarla aşağı seviye rüzgarlarıyla şehirlerden ve endüstriyel alanlardan taşınan kirleticilerden en az kentler kadar etkilenebilmektedir. 7.4 Hayvanlar üzerindeki etkileri: Ozon kaybıyla UVB radyasyonunun deniz yaşamını olumsuz yönde etkilediği saptanmıştır. UVB ışınları özellikle balık larvası, karides, yengeç, deniz kestanesi, fitoplankton ve deniz bitkilerine zararlıdır. Fitoplanktonlar bir hücreli su yosunlarından oluşan, suda yaşayan bir bitki topluluğudur. Bu mikroskopik okyanus canlılarının yaşamlarının kaybı, küresel iklimi dolaylı yoldan etkileyebilir. Çünkü bu canlılar atmosfere salınan karbondioksitin yaklaşık %80 i için depo görevi yaparlar. Bunların yok olması karbondioksitin atmosferik konsantrasyonunu ve sera etkisini arttırarak küresel iklimi değiştirirler. Ayrıca fitoplanktonlar okyanuslar üzerindeki bulutların oluşumunda önemli bir kimyasal madde olan dimetilsülfoksidi üretirler. Üretimdeki azalma bulut modellerini ve küresel iklimi olumsuz etkilemektedir. Böylece su ekosistemleri üzerinde artan radyasyonun baskısı besin zincirinin önemli bir parçasını oluşturan fitoplankton üretiminde azalma yaratacak, bu da insan besin kaynaklarında azalmalara yol açacaktır. Çoğu hayvan türleri UVB'ye karşı kalın derileri ve deri pigmentasyonu nedeniyle insanlara nazaran çok daha fazla korunmaya sahip olmalarına rağmen bazıları artan UVB'den etkilenebilirler. UVB evcil hayvanlarda insanlarda görülenlere benzer kanserlere neden olur. Gözler ve vücudun UV'ye maruz kalan pigmentsiz kısımları çok daha fazla risk altındadır. Cilt tümörleri; inekler, keçiler, koyunlar, kediler ve köpeklerde; göz tümörleri de; atlarda, koyunlarda, domuzlarda ve sığırlarda gözlenmektedir. 7.5 Endüstriyel materyaller üzerindeki etkileri: Ozon lastik ve boya gibi organik bileşikleri parçalar. Oksidasyon gücü çok yüksektir. Hatta gümüş gibi direnci yüksek metalleri bile yüksek oksitlere dönüştürmeyi başarır. Ayrıca, plastik gibi çok dayanıklı bir malzemeden yapılmış materyalde bile çatlak oluşumuna, sararmaya neden olur. 13

15 7.6 Ozon kirliliği: Güneş ışığında fotokimyasal tepkimeye giren egzoz gazları, kirli havadan oluşan duman bulutlarında, ozon ve nitrojen dioksit oluşturmaktadır. Böylece atmosferin yeryüzüne yakın alt kısımlarında ozon kirliliği meydana gelir. 8. ULUSLARARASI OZON TABAKASINI KORUMA GÜNÜ BM Genel Kurulu tarafından 1994 yılında, ozon tabakasının korunmasına ilişkin uluslararası bir sözleşme olan Montreal Protokolü'nün imzalandığı 16 Eylül'ün dünyada "Uluslararası Ozon Koruma Günü" olarak kutlanmasına karar verilmiştir. 9. OZON TABAKASINDA SON DURUM Dünya Meteoroloji Örgütü (WMO), 1980 li yıllarda beliren Antarktika üzerindeki deliğin, 25 yıldan önce küçülmeyeceğini, eğer her şey yolunda giderse 2075 e doğru kaybolabileceğini açıklamaktadır (Eylül 2008). Örgüt, 16 Eylül Dünya Ozon Günü ne birkaç gün kala yaptığı açıklamada, durumun ciddiyetinin yıl daha devam edeceğini, bu tablonunsa ozon tabakasıyla ilgili 1987 tarihli Montreal Protokolü ne uyulması koşuluna bağlı olduğunu bildirmiştir. Bugüne dek ozon tabakasıyla ilgili alınan kararlara rağmen sonuçların, zehirli gazların stratosferde ayrışımının yavaş olması nedeniyle çabucak hissedilemediğini söyleyen örgüt yetkilisi Geir Braathen, bu gaz yoğunluğunun yılda %1 lik bir hızla azaldığına dikkati çekmiştir. 16 Eylül 1987 de ozon tabakasını korumayı içeren BM Montreal Protokolü nün imzalanmasının 20. yılında düzenlenen konferansta taraf ülkeler ozon tabakasına zarar veren tüm kimyevi gazların yasaklanmasını içeren tarihi bir anlaşmaya varmıştır (2007). Anlaşmaya göre, gelişmiş ülkelerin 2030, gelişmekte olan ülkelerin ise 2040 yılına kadar, ozon tabakasına zarar veren HCFC ların tümünü yasaklaması gerekmektedir. (20) BM kuruluşu Dünya Meteoroloji Teşkilatı (WMO), ozon tabakasındaki deliğin, 2007'deki boyutlarını aştığını açıklamıştır. Antarktika üzerinde, ozon tabakasındaki delik, bu yıl (2008) geçen yılkinden daha büyük biçimdedir. Antarktika üzerindeki ozon tabakasında her yıl 14

16 beliren boşluk, normalde yaklaşık olarak Kuzey Amerika boyutlarına kadar genişleyip eylül sonu ya da ekim başı gibi en büyük haline ulaşmaktadır. Yapılan açıklamada ozon tabakasındaki deliğin, bu yıl 13 Eylül 2008'de 27 milyon kilometrekare büyüklüğe ulaştığı, geçen sene ise en geniş halinin 25 milyon kilometrekare olduğu belirtilmiştir. (18) 10. OZON TABAKASINI ONARABİLECEK BİR PROJE: SÜLFÜR ÖRTÜLERİ Büyük volkanik patlamalarda yeryüzü soğur. Örneğin; Filipinler deki Pinatubo Yanardağı, 1991 de patladığında, dünya çapında ısı 0.6 C düşmüştür. Bilim adamları bunun, volkanın stratosfere püskürttüğü 10 milyon ton sülfür yüzünden olduğunu söylemektedirler. O zaman, neden kendi Pinatubo muzu yaratmayalım? gibi bir düşünce de 1995 te ozon tabakasıyla ilgili çalışmasıyla Nobel ödülü alan Prof. Paul Crutzen in önerisi olmuştur. Crutzen, güneş ışınlarının dünyaya ulaşmasını engelleyecek bir sülfür örtü yaratarak küresel ısınmaya bir çözüm bulmaya çalışmıştır. Bunu gerçekleştirmek için de sülfür dolu yüzlerce roket stratosfere gönderilmelidir. Yaklaşık bir milyon ton sülfürün, dünyayı kurtarmak için yeterli olacağı görüşündedir. Ancak bu fikir, bu kadar fazla sülfürün, asit yağmurlarına yol açacağını ve ozon tabakasına zarar vereceğini iddia eden bilim adamlarını endişelendirmektedir. Ayrıca, böyle bir uygulamanın başarı şansının 1/5 olduğu söylenmektedir. Bunun yanında, asit yağmurları ve ozon tabakasının uğrayacağı zararlar, küresel ısınma etkilerinden daha fazla olacaktır. (23) 11. OZON TABAKASINA ZARAR VERMEKTEN SUÇLU BULUNDULAR Yeni Zelanda'da bir mahkeme, iki mühendisi ozon tabakasının incelmesine katkı sağlamaktan suçlu bulmuştur. Auckland bölge mahkemesinde görülen davada, Trevor Herbert Mason ve Carl Benjamin Swete adlı mühendisler, Eylül ayında bir soğutucuyu tamir ederken, ticari adı R22 olan ozon tabakasını inceltici gazlardan "klorodiflormetan HCFC22"yi kullandıkları ve uyarıları dikkate almadıkları için suçlu bulunmuşlardır. Ozon tabakasının korunmasına yönelik bu ilk davada, mühendislerin her birine 750 Yeni Zelanda doları (568 Amerikan doları) ceza kesilmiştir. Yeni Zelanda Ekonomik Kalkınma Bakanlığı, 1996 yılında kabul edilen ozon tabakasını koruma yasası çerçevesinde 15

17 mühendislerle ilgili soruşturma başlatmış ve bu davanın sanayiye de bir uyarı olduğunu belirtmiştir. (19) 12. OZON TABAKASINI ONARMAK YA DA ONARMAMAK Atmosfer bilimcileri, yakın zamanda yaptıkları bir çalışmaya dayanarak ozon tabakasındaki incelmenin azalmasına yönelik önlemlerin küresel iklim değişikliği adıyla bilinen çevre sorununun şiddetlenmesine neden olabileceğini söylemektedirler. Araştırmacılar, ozon tabakasındaki deliğin kapanmasının, Antarktika çevresinde görülen ve Güney Kutbu ndaki buzulların miktarından, çöllerin konumuna kadar her şeyi etkileyen rüzgarların akımlarının bozulacağından endişelenmektedirler. Bu da küresel ısınmayı artırıcı bir etkendir. Çalışmalarını matematiksel modellerle destekleyen araştırmacılar bu rüzgarların giderek kutuplara kaydığını, ozon tabakasını tamir etme çalışmalarının onları zayıflatıp daha sonra ekvatora doğru kaymalarına neden olarak -zaten bozulmuş olan- döngülerinin iyice bozulabileceğini söylemektedirler. Üzerinde durulan bir diğer konu da sera etkisidir. Araştırmacılar, ozon tabakasındaki delik olmasaydı dünya yüzeyinde çok fazla sera gazı birikebileceğini dolayısıyla da yüzey sıcaklığının çok fazla yükselebileceğini söylemektedirler. Ancak bu konu ile ilgili çalışmalar hala devam etmektedir. Bu çalışmalarla, ozon tabakası ve küresel iklim değişikliği sorunları hakkında izlenmesi gereken en doğru yolun belirlenmesi amaçlanmaktadır. (4) 13. FARKLI LİSE ÖĞRENCİLERİNİN OZON TABAKASINA İLİŞKİN GÖRÜŞLERİ Kastamonu Eğitim Dergisi nde 2007 yılında yayımlanan bir makaleye göre farklı liselerdeki öğrencilerin ozon tabakası ile ilgili düşünceleri ve kavram yanılgıları incelenmiş, sonuç olarak da küresel çevre konularına lise öğretiminde yeterince önem verilmediği kanısına varılmıştır. Öğrencilere kapalı uçlu Likert tipi bir anket uygulanmış, ozon tabakasının ne olduğu, nerede bulunduğu, ne işe yaradığı, ozon tabakasına nelerin zarar verdiği ve ozon tabakasındaki hasarın ilerlemesinin ne gibi sonuçlar doğuracağı şeklinde sorular sorulmuştur. Elde edilen bulgularla başka ülkelerde yapılan benzer anketlerin sonuçları karşılaştırılmış ve öğrencilerin kavram yanılgıları tespit edilmiştir. Ozon tabakası gözle görülemeyen ve kendisiyle ilişkili 16

18 birçok karmaşık kavramları içerisinde bulunduran bir konu olduğundan deneysel öğrenme ve simülasyonlarla da öğretimi zordur. Dolayısıyla öğrencilerin zihninde kavram yanılgıları oluşmaktadır. Fen lisesi (72), meslek lisesi (53) ve düz lise (88) gibi üç çeşit lisede yapılan ankete katılan toplam 213 öğrenciye 30 soru sorulmuştur. Sonuçta üç lise arasında istatistiksel sonuçlar açısından anlamlı farklılıklar olduğu ortaya konmuştur. Fen lisesi öğrencileri düz lise öğrencilerine göre, düz lise öğrencileri de meslek lisesi öğrencilerine göre daha başarılı çıkmışlardır. Çevresel problemler tüm dünyayı ilgilendirdiği için çevre eğitimi her ülkenin müfredatının ayrılmaz bir parçası haline gelmektedir. Çünkü çevre sorunlarını ve bunlarla ilgili kavramları bilmeyen ya da yanlış bilen yeni neslin ileride bu konular hakkında doğru tercih yapmaları beklenemez. Bunun için de öğretmenlerin çevre konularına ve problemlerine sınıfta daha fazla zaman ayırması, öğrencilere gerekli tartışma imkanının, özellikle de öğrenci merkezli metotlarla sağlanması gerekir. Böylece daha bilinçli bir yetişkin toplum yetişecek ve çevresel okur-yazarlık da artacaktır. (13) 14. SONUÇ Bahsettiğim tüm verilerden anlaşıldığı üzere soluduğumuz havada troposferik ozon (kötü ozon) artarken, bizi koruyan ozon tabakasındaki stratosferik ozon (iyi ozon) azalıyor. Yani ozon dengesi bozuluyor Geçmişten bu yana kendimizden kaynaklanan problemlerle uğraştığımız bir gerçektir. Ozon tabakasının delinmesinde olduğu gibi Taşıtlar artıyor, endüstri gelişiyor Zararlı azot oksit gazları daha çok açığa çıkıyor Volkanlar da zehirli gaz püskürtmeye devam ediyor Sonuçta kötü ozon konsantrasyonu artıyor ve ozon tabakası tahrip oluyor. Geliştirilen teknoloji kontrol edilemiyor ya da olumsuz sonuçları önceden tahmin edilemiyor. Montreal Protokolü ne göre CFC gazlarının kullanımına getirilen sınırlamalar demek ki yetersiz! Bunların yerine alternatif olarak kullanılacak maddelerin çevre dostu olması haricinde kolay üretilebilir ve ucuz olması da gerekir. Dolayısıyla bu kriterlere uygun hammadde arayışı için gerekli çalışmaları yapan üniversitelere mali yardım sağlanmalıdır. 17

19 Tüm ülkelerde ozon tabakasını incelten maddelerin kullanımının kontrol altına alınabilmesi için ülkelere ceza kesmek ya da bir şekilde onlara çeşitli yaptırımlar uygulamak gerekir. Mesela soğutma ve klima sistemlerinin kurulma, bakım ve servisi esnasında zararlı gazları atmosfere veren teknisyen ve servis elemanlarına yasal olarak para cezası uygulanmalıdır. Bu gazları ithal eden ve kullananlara da yasal işlemler uygulanmalı, para cezası verilmelidir. Yetkili servislere seminerler düzenlenmeli, eğitim verilmeli ve mümkünse meslek lisesi ya da yüksekokul gibi öğretim kademelerinden mezun olma şartı aranmalıdır. Çevre sorunları, bunların nedenleri ve çözüm yolları insanlar tarafından yeterince ya da hiç bilinmemektedir. Bilinmediği için de önemsenmemektedir. Çevre problemlerinin önlenmesi ve düzeltilmesi amacıyla gerekli tedbirlerin alınmasını sağlayabilmek için bireysel duyarlılığın evrensel boyutta yayılması gerekir. Örneğin, çocuğun temel davranış ve tutumlarının gelişmeye başladığı okul öncesi dönemden itibaren aile ya da anaokulu öğretmenleri çevre eğitimi vermelidir. Ben de bir öğretmen olduğum için burada bir kez daha eğitimin önemini vurgulamak isterim. Harekete geçmezsek küresel yiyecek stoklarımız azalacaktır ve tüm ekosistemdeki canlılar bundan etkilenecektir. Oksijen tükenecek, karbondioksit artacak, erozyonun önüne geçilemeyecek, hava kirliliği artacak ve iklimlerin dengesi daha da bozulacaktır. Radyasyon bizi hasta edip, vücudumuzda belki de dönüşü olmayan hasarlara yol açacaktır. Böylece kendi kendimize, yaşam alanımıza, doğanın dengesine müdahale etmiş, düzeni bozmuş ve tahribata neden olmuş olacağız. Kendimizi yargılamanın zamanı çoktan gelmiş olmalı! Her şey yolunda giderse ozon tabakasındaki tahribatın iyi ihtimalle 21. yüzyılın sonlarına doğru kapanacağı tahmin ediliyor. Tabi esas delik bilinç, zihin ve yüreğimizdedir. Çevre konularında endişelenmek yetmez, bizler de Türkler olarak bu bilinci toplumumuzun en önemli unsurlarından biri haline getirmeli ve insanlığın bir parçası olarak bunu bütün dünyanın ortak bilinci haline getirmeye çalışmalıyız. Çünkü yaşanılabilecek tek yer DÜNYAMIZ Bu dünya bize atalarımızdan miras kalmadı, biz onu torunlarımızdan ödünç aldık. Kızılderili Atasözü 18

20 19

OZON VE OZON TABAKASI

OZON VE OZON TABAKASI OZON VE OZON TABAKASI Yer yüzeyi yakınlarında zehirli bir kirletici olan ozon (O 3 ), üç tane oksijen atomunun birleşmesinden oluşur ve stratosfer tabakasında yaşamsal önem taşır. Atmosferi oluşturan azot

Detaylı

KUTUPLARDAKİ OZON İNCELMESİ

KUTUPLARDAKİ OZON İNCELMESİ KUTUPLARDAKİ OZON İNCELMESİ Bilim adamlarınca, geçtiğimiz yıllarda insan faaliyetlerindeki artışa paralel olarak, küresel ölçekte çevre değişiminde ve problemlerde artış olduğu ifade edilmiştir. En belirgin

Detaylı

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YER SEVİYESİ OZON KİRLİLİĞİ BİLGİ NOTU

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YER SEVİYESİ OZON KİRLİLİĞİ BİLGİ NOTU T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YER SEVİYESİ OZON KİRLİLİĞİ BİLGİ NOTU Temmuz 2014 OZON NEDİR Ozon (O 3 ) üç tane oksijen atomunun birleşmesi ile oluşmaktadır. Ozon, atmosferde

Detaylı

%78 Azot %21 Oksijen %1 Diğer gazlar

%78 Azot %21 Oksijen %1 Diğer gazlar Küresel Isınma MMO LPG Personel Eğitimi Çalışma Notlarından Geliştirilerek Tanzim Edilmiştir. İklim Nedir? iklim sözcüğü dilimize Arapça dan girmiştir. Aynı sözcük Latince klimatis ve Yunanca klima sözcüklerinden

Detaylı

ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI

ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü İklim Değişikliği Daire Başkanlığı Ozon Tabakasının Korunması Şube Müdürlüğü Ozon Tabakasını İncelten Maddeler İle İlgili Mevzuat ve Uygulamalar

Detaylı

İĞİ MEVZUATI ÇERÇEVESİNDE 2011 YILINDA ANKARA'DA YAŞANAN İĞİ. Erkin ETİKE KMO Hava Kalitesi Takip Merkezi Başkanı. 12 Ocak 2012 - Ankara

İĞİ MEVZUATI ÇERÇEVESİNDE 2011 YILINDA ANKARA'DA YAŞANAN İĞİ. Erkin ETİKE KMO Hava Kalitesi Takip Merkezi Başkanı. 12 Ocak 2012 - Ankara HAVA KİRLİLİĞİ İĞİ MEVZUATI ÇERÇEVESİNDE 2011 YILINDA ANKARA'DA YAŞANAN NO VE O KİRLİLİĞİ İĞİ 2 3 Erkin ETİKE KMO Hava Kalitesi Takip Merkezi Başkanı 12 Ocak 2012 - Ankara SUNUM PLANI 1. GİRİŞ İŞ 2. HUKUKİ

Detaylı

Ozon Tabakasını İncelten Maddelerin (OTİM) Giderilmesi Projesi Türkiye Uygulamaları. Şenol ATAMAN 30 Ekim 2007 - ISTANBUL

Ozon Tabakasını İncelten Maddelerin (OTİM) Giderilmesi Projesi Türkiye Uygulamaları. Şenol ATAMAN 30 Ekim 2007 - ISTANBUL Ozon Tabakasını İncelten Maddelerin (OTİM) Giderilmesi Projesi Uygulamaları Şenol ATAMAN 30 Ekim 2007 - ISTANBUL Ozon Tabakasını İncelten Maddelerin (OTİM) Giderilmesi Projesi Ozon Tabakası Ozon tabakası

Detaylı

İÇERİK GENEL BİLGİLER OZON TABAKASINI İNCELTEN MADDELERİN AZALTILMASINA İLİŞKİN YÖNETMELİK OZON TABAKASININ KORUNMASI VE İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ

İÇERİK GENEL BİLGİLER OZON TABAKASINI İNCELTEN MADDELERİN AZALTILMASINA İLİŞKİN YÖNETMELİK OZON TABAKASININ KORUNMASI VE İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ ÇEVRE ve ORMAN BAKANLIĞI ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ OZON TABAKASINI İNCELTEN MADDELERİN AZALTILMASINA İLİŞKİN YÖNETMELİK Evren TÜRKMENOĞLU 9. OZON PANELİ 29 OCAK 2009, İSTANBUL 1 İÇERİK GENEL BİLGİLER

Detaylı

ENERJİ AKIŞI VE MADDE DÖNGÜSÜ

ENERJİ AKIŞI VE MADDE DÖNGÜSÜ ENERJİ AKIŞI VE MADDE DÖNGÜSÜ Ekosistem, birbiriyle ilişkili canlı ve cansız unsurlardan oluşur. Ekosistem, bu unsurlar arasındaki madde ve enerji dolaşımı ile kendini besler ve yeniler. Madde döngüsü

Detaylı

DÜNYA OZON GÜNÜ. 1 of 3 21/09/2012 1:05 PM BAKANLIĞIMIZ BAKANIMIZ MEVZUAT İLETİŞİM İHALELER BASIN ODASI

DÜNYA OZON GÜNÜ. 1 of 3 21/09/2012 1:05 PM BAKANLIĞIMIZ BAKANIMIZ MEVZUAT İLETİŞİM İHALELER BASIN ODASI T.C. ÇEVRE ve ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI http://www.csb.gov.tr/turkce/sayfa.php?sayfa=haberduyurudetay&id=748 1 of 3 21/09/2012 1:05 PM Site İçi Arama ara BAKANLIĞIMIZ BAKANIMIZ MEVZUAT İLETİŞİM İHALELER BASIN

Detaylı

EYVAH DENEY TÜPÜMDE GAZ BĐRĐKTĐ

EYVAH DENEY TÜPÜMDE GAZ BĐRĐKTĐ EYVAH DENEY TÜPÜMDE GAZ BĐRĐKTĐ KĐMYA EĞĐTĐMĐNDE PROJE DESTEKLĐ DENEY UYGULAMALRI DERS SORUMLUSU: PROF.DR ĐNCĐ MORGĐL HAZIRLAYAN: ERKAM UYGUR PROJE HEDEF SORUSU: Kalsiyum karbonat ve hidroklorik asit kullanarak

Detaylı

1. İklim Değişikliği Nedir?

1. İklim Değişikliği Nedir? 1. İklim Değişikliği Nedir? İklim, en basit ifadeyle, yeryüzünün herhangi bir yerinde uzun yıllar boyunca yaşanan ya da gözlenen tüm hava koşullarının ortalama durumu olarak tanımlanabilir. Yerküre mizin

Detaylı

Dünyanın sağlığı bozuldu; İklim Değişikliği

Dünyanın sağlığı bozuldu; İklim Değişikliği Dünyanın sağlığı bozuldu; İklim Değişikliği Dr. Hüseyin Toros (İTÜ Meteoroloji Mühendisliği) huseyintoros@yahoo.com (İnsan ve Hayat Dergisi Kasım 2011) İklim değişiklikleri, seller ve aşırı sıcaklar gündemden

Detaylı

DÜNYANIN ATMOSFERĐ JEOLOJĐ MÜHENDĐSLĐĞĐNE GĐRĐŞ

DÜNYANIN ATMOSFERĐ JEOLOJĐ MÜHENDĐSLĐĞĐNE GĐRĐŞ DÜNYANIN ATMOSFERĐ JEOLOJĐ MÜHENDĐSLĐĞĐNE GĐRĐŞ JEOLOJĐ MÜHENDĐSLĐĞĐNE GĐRĐŞ Yer atmosferi Dünyayı çevreleyen gaz katmanıdır. Dünyaya gravite etkisiyle bağlıdır Atmosfer, ultraviyole güneş ışınlarını tutması

Detaylı

PROJE TABANLI DENEY UYGULAMASI

PROJE TABANLI DENEY UYGULAMASI PROJE TABANLI DENEY UYGULAMASI DERSĐN SORUMLUSU:Prof.Dr.Đnci MORGĐL HAZIRLAYAN:S.Erman SEVDĐ DENEYĐN ADI:FOTOVOLTAĐK PĐL YAPIMI;GÜNEŞ ENERJĐSĐNDEN ELEKTRĐK ÜRETĐMĐ DENEYĐN AMACI:GÜNEŞ ENERJĐSĐNDEN ELEKTRĐK

Detaylı

Sera Etkisi. Gelen güneş ışınlarının bir kısmı bulutlar tarafında bloke edilmekte. Cam tarafından tutulan ısı

Sera Etkisi. Gelen güneş ışınlarının bir kısmı bulutlar tarafında bloke edilmekte. Cam tarafından tutulan ısı Sera Etkisi Bir miktarda ısı arz dan kaçmakta Gelen güneş ışınlarının bir kısmı bulutlar tarafında bloke edilmekte CO2 tarafından tutulan Isının bir kısmı tekrar atmosfere kaçabilir. Cam tarafından tutulan

Detaylı

Sera Gazları ve Önemi

Sera Gazları ve Önemi Sera Gazları ve Önemi Yeryüzünün uzun dönem içerisinde güneşten aldığı enerji kadar enerjiyi uzaya vermesi gerekir. Güneş enerjisi yeryüzüne kısa dalga boylu radyasyon olarak ulaşır. Gelen radyasyonun

Detaylı

ÇEVRE ve ORMAN BAKANLIĞI

ÇEVRE ve ORMAN BAKANLIĞI ÇEVRE ve ORMAN BAKANLIĞI Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü İklim Değişikliği Daire Başkanlığı OZON TABAKASINI İNCELTEN MADDELERLE İLGİLİ ULUSAL VE ULUSLAR ARASI ÇALIŞMALAR Pervin DOĞAN Şube Müdürü ANKARA

Detaylı

Ekosistemi oluşturan varlıklar ve özellikleri

Ekosistemi oluşturan varlıklar ve özellikleri On5yirmi5.com Ekosistemi oluşturan varlıklar ve özellikleri Bir bölgedeki canlı varlıklarla cansız varlıkların oluşturduğu bütünlüğe ekosistem denir. Ekosistemdeki canlı ve cansız varlıklar birbiriyle

Detaylı

T.C. ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI Meteoroloji Genel Müdürlüğü

T.C. ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI Meteoroloji Genel Müdürlüğü T.C. ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI Meteoroloji Genel Müdürlüğü OZON VE ULTRAVİYOLE RADYASYON VERİ ANALİZİ Meteoroloji Genel Müdürlüğü Araştırma Dairesi Başkanlığı Klimatoloji Şube Müdürlüğü ŞUBAT 2012 Ankara

Detaylı

Soluduğumuz havanın temiz olması sağlığımız için çok önemlidir.

Soluduğumuz havanın temiz olması sağlığımız için çok önemlidir. mız Temiz mi? Ana Tema Önerilen Süre Kazanımlar Öğrenciye Kazandırılacak Beceriler Yöntem ve Teknikler Araç ve Gereçler Soluduğumuz havanın temiz olması sağlığımız için çok önemlidir. 2-3 ders saati nın

Detaylı

İKLİM ELEMANLARI SICAKLIK

İKLİM ELEMANLARI SICAKLIK İKLİM ELEMANLARI Bir yerin iklimini oluşturan sıcaklık, basınç, rüzgâr, nem ve yağış gibi olayların tümüne iklim elemanları denir. Bu elemanların yeryüzüne dağılışını etkileyen enlem, yer şekilleri, yükselti,

Detaylı

GÜNEŞİN ELEKTROMANYETİK SPEKTRUMU

GÜNEŞİN ELEKTROMANYETİK SPEKTRUMU GÜNEŞİN ELEKTROMANYETİK SPEKTRUMU Güneş ışınımı değişik dalga boylarında yayılır. Yayılan bu dalga boylarının sıralı görünümü de güneş spektrumu olarak isimlendirilir. Tam olarak ifade edilecek olursa;

Detaylı

SIFIR KARBONDİOKSİT SALINIMI

SIFIR KARBONDİOKSİT SALINIMI SIFIR KARBONDİOKSİT SALINIMI HAZIRLAYAN ÖĞRENCİLER SARP BARIŞ ORHON (7-E) ARDA KÖROĞLU (7-E) DANIŞMAN ÖĞRETMEN Meral BEŞİRACI İZMİR 2014 İÇİNDEKİLER 1. Proje özeti...2 2. Projenin amacı...2 3. Giriş...2-3

Detaylı

BİREYSELLEŞTİRİLMİŞ FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ EĞİTİM PLANI

BİREYSELLEŞTİRİLMİŞ FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ EĞİTİM PLANI BİREYSELLEŞTİRİLMİŞ FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ EĞİTİM PLANI DİSİPLİN/ GELİŞİM ALANI: UZUN DÖNEMLİ AMAÇ: - Vücudumuz bilmecesini çözelim - Maddeyi tanıyalım - Kuvvet ve hareket - Işık ve ses - Canlılar dünyasını

Detaylı

ÇALIŞMA YAPRAĞI KONU ANLATIMI

ÇALIŞMA YAPRAĞI KONU ANLATIMI ÇALIŞMA YAPRAĞI KONU ANLATIMI HATUN ÖZTÜRK 20338647 Küresel Isınma Küresel ısınma, dünya atmosferi ve okyanuslarının ortalama sıcaklıklarında belirlenen artış için kullanılan bir terimdir. Fosil yakıtların

Detaylı

Fotovoltaik Teknoloji

Fotovoltaik Teknoloji Fotovoltaik Teknoloji Bölüm 3: Güneş Enerjisi Güneşin Yapısı Güneş Işınımı Güneş Spektrumu Toplam Güneş Işınımı Güneş Işınımının Ölçülmesi Dr. Osman Turan Makine ve İmalat Mühendisliği Bilecik Şeyh Edebali

Detaylı

KĐMYA EĞĐTĐMĐNDE PROJE DESTEKLĐ DENEY UYGULAMASI GÖZDE MUTLU KĐÖ-4 20433456

KĐMYA EĞĐTĐMĐNDE PROJE DESTEKLĐ DENEY UYGULAMASI GÖZDE MUTLU KĐÖ-4 20433456 KĐMYA EĞĐTĐMĐNDE PROJE DESTEKLĐ DENEY UYGULAMASI GÖZDE MUTLU KĐÖ-4 20433456 PROJE HEDEF SORUSU: Seralarda oluşan karbondioksit (CO2) gazı, sera etkisine neden olur mu? KÜRESEL ISINMA NEDĐR? Küresel ısınma,

Detaylı

Kalıcı Organik Kirleticiler ve Stockholm (KOK) Sözleşmesi

Kalıcı Organik Kirleticiler ve Stockholm (KOK) Sözleşmesi Kalıcı Organik Kirleticiler ve Stockholm (KOK) Sözleşmesi Kalıcı Organik Kirleticilerin (KOK) özellikleri nelerdir? -Zehirlidirler. - Çevrede kolayca yok olmazlar. -Besin zincirinde birikirler - Hava,

Detaylı

CANLILAR VE ENERJİ İLŞKİLERİ

CANLILAR VE ENERJİ İLŞKİLERİ CANLILAR VE ENERJİ İLŞKİLERİ Besin Zincirindeki Enerji Akışı Madde Döngüleri Enerji Kaynakları ve Geri Dönüşüm Hazırlayan; Arif Özgür ÜLGER Besin Zincirindeki Enerji Akışı Bütün canlılar yaşamlarını devam

Detaylı

KONU MOTORLARIN ÇEVREYE OLUMSUZ ETKĠLERĠ VE BU ETKĠLERĠN AZALTILMASI

KONU MOTORLARIN ÇEVREYE OLUMSUZ ETKĠLERĠ VE BU ETKĠLERĠN AZALTILMASI KONU MOTORLARIN ÇEVREYE OLUMSUZ ETKĠLERĠ VE BU ETKĠLERĠN AZALTILMASI HAVA Etrafımızı saran gaz karışımıdır ( Atmosfer). Kuru Temiz hava içerisinde yaklaģık olarak ; - %78 Azot - %21 Oksijen - %0,03 Karbondioksit

Detaylı

4. SINIF FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ II. DÖNEM GEZEGENİMİZ DÜNYA ÜNİTESİ SORU CEVAP ÇALIŞMASI

4. SINIF FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ II. DÖNEM GEZEGENİMİZ DÜNYA ÜNİTESİ SORU CEVAP ÇALIŞMASI 4. SINIF FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ II. DÖNEM GEZEGENİMİZ DÜNYA ÜNİTESİ SORU CEVAP ÇALIŞMASI 1. Dünya mızın şekli neye benzer? Dünyamızın şekli küreye benzer. 2. Dünya mızın şekli ile ilgili örnekler veriniz.

Detaylı

Öğretim Üyeleri İçin Ön Söz Öğrenciler İçin Ön Söz Teşekkürler Yazar Hakkında Çevirenler Çeviri Editöründen

Öğretim Üyeleri İçin Ön Söz Öğrenciler İçin Ön Söz Teşekkürler Yazar Hakkında Çevirenler Çeviri Editöründen Öğretim Üyeleri İçin Ön Söz Öğrenciler İçin Ön Söz Teşekkürler Yazar Hakkında Çevirenler Çeviri Editöründen ix xiii xv xvii xix xxi 1. Çevre Kimyasına Giriş 3 1.1. Çevre Kimyasına Genel Bakış ve Önemi

Detaylı

SERA GAZI EMİSYONU HAKAN KARAGÖZ

SERA GAZI EMİSYONU HAKAN KARAGÖZ İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ VE SERAGAZI EMİSYONU İklim değişikliği, nedeni olursa olsun iklim koşullarındaki büyük ölçekli (küresel) ve önemli yerel etkileri bulunan, uzun süreli ve yavaş gelişen değişiklikler olarak

Detaylı

Halil CANTÜRK İbrahim Halil NURDAĞ. Yıldız Teknik Üniversitesi Gemi İnşaatı ve Gemi Makineleri Mühendisliği Bölümü

Halil CANTÜRK İbrahim Halil NURDAĞ. Yıldız Teknik Üniversitesi Gemi İnşaatı ve Gemi Makineleri Mühendisliği Bölümü Halil CANTÜRK İbrahim Halil NURDAĞ Yıldız Teknik Üniversitesi Gemi İnşaatı ve Gemi Makineleri Mühendisliği Bölümü Genel olarak kaynak teknolojisinden, bina kurulmasından, cihaz onarımlarına, ağır sanayiden

Detaylı

2- Bileşim 3- Güneş İç Yapısı a) Çekirdek

2- Bileşim 3- Güneş İç Yapısı a) Çekirdek GÜNEŞ 1- Büyüklük Güneş, güneş sisteminin en uzak ve en büyük yıldızıdır. Dünya ya uzaklığı yaklaşık 150 milyon kilometre, çapı ise 1.392.000 kilometredir. Bu çap, Yeryüzünün 109 katı, Jüpiter in de 10

Detaylı

Ekosistem ve Özellikleri

Ekosistem ve Özellikleri Ekosistem ve Özellikleri Öğr. Gör. Özgür ZEYDAN http://cevre.beun.edu.tr/zeydan/ Ekosistem Belirli bir bölgede yaşayan ve birbirleriyle sürekli etkileşim halindeki canlılar (biyotik faktörler) ve cansız

Detaylı

OZON ÖLÇÜMÜNDE KULLANILAN YÖNTEM VE CİHAZLAR

OZON ÖLÇÜMÜNDE KULLANILAN YÖNTEM VE CİHAZLAR OZON ÖLÇÜMÜNDE KULLANILAN YÖNTEM VE CİHAZLAR Ankara da ozon ölçümlerine 13 Ocak 1994 tarihinde başlanmıştır. Ozon Ölçüm Yöntemi Ülkemizde ozon ölçümleri Ozonsonde Yöntemi ile yapılmaktadır. Ozonsonde Yöntemi,

Detaylı

DETERJAN VE DEZENFEKTANLAR. Fırat ÖZEL, Gıda Mühendisi 2006

DETERJAN VE DEZENFEKTANLAR. Fırat ÖZEL, Gıda Mühendisi 2006 DETERJAN VE DEZENFEKTANLAR Fırat ÖZEL, Gıda Mühendisi 2006 ÖNEMLİ! Gıdaları insanların sağlıklarını çok ciddi şekilde etkiler. Bu nedenle, gıda üreten kişilerin temizlik kurallarına uyması çok önemlidir.

Detaylı

KUTUP IŞINIMI AURORA. www.astrofotograf.com

KUTUP IŞINIMI AURORA. www.astrofotograf.com KUTUP IŞINIMI AURORA www.astrofotograf.com Kutup ışıkları, ya da aurora, genellikle kutup bölgelerinde görülen bir gece ışımasıdır. Aurora, gökyüzündeki doğal ışık görüntüleridir. Genelde gece görülen

Detaylı

Prof.Dr. Mustafa ODABAŞI

Prof.Dr. Mustafa ODABAŞI Prof.Dr. Mustafa ODABAŞI Dokuz Eylül Üniversitesi, Çevre Mühendisliği Bölümü, Tınaztepe Yerleşkesi, 35160 Buca/İzmir E-mail : mustafa.odabasi@deu.edu.tr Ders İçeriği Temel Element Döngüleri Karbon Döngüsü

Detaylı

Ekosistem Ekolojisi Yapısı

Ekosistem Ekolojisi Yapısı Ekosistem Ekolojisi, Ekosistemin Yapısı Ekosistem Ekolojisi Yapısı A. Ekoloji Bilimi ve Önemi Ekoloji canlıların birbirleriyle ve çevreleriyle olan etkileşimlerini inceleyen bilim dalıdır. Günümüzde teknolojinin

Detaylı

SERA TASARIMI ve İKLİMLENDİRME. Cengiz TÜRKAY Ziraat Yüksek Mühendisi. Alata Bahçe Kültürleri Araştırma İstasyonu Erdemli-Mersin 12 Ekim 2012

SERA TASARIMI ve İKLİMLENDİRME. Cengiz TÜRKAY Ziraat Yüksek Mühendisi. Alata Bahçe Kültürleri Araştırma İstasyonu Erdemli-Mersin 12 Ekim 2012 SERA TASARIMI ve İKLİMLENDİRME Cengiz TÜRKAY Ziraat Yüksek Mühendisi Alata Bahçe Kültürleri Araştırma İstasyonu Erdemli-Mersin 12 Ekim 2012 Sera nedir? Bitki büyüme ve gelişmesi için gerekli iklim etmenlerinin

Detaylı

ÜNİTE 4 DÜNYAMIZI SARAN ÖRTÜ TOPRAK

ÜNİTE 4 DÜNYAMIZI SARAN ÖRTÜ TOPRAK ÜNİTE 4 DÜNYAMIZI SARAN ÖRTÜ TOPRAK ÜNİTENİN KONULARI Toprağın Oluşumu Fiziksel Parçalanma Kimyasal Ayrışma Biyolojik Ayrışma Toprağın Doğal Yapısı Katı Kısım Sıvı Kısım ve Gaz Kısım Toprağın Katmanları

Detaylı

7. Sınıf Fen ve Teknoloji Dersi 4. Ünite: Madde ve Yapısı Konu: Elementler ve Sembolleri

7. Sınıf Fen ve Teknoloji Dersi 4. Ünite: Madde ve Yapısı Konu: Elementler ve Sembolleri ÖĞRETĐM TEKNOLOJĐLERĐ VE MATERYAL GELĐŞĐMĐ 7. Sınıf Fen ve Teknoloji Dersi 4. Ünite: Madde ve Yapısı Konu: Elementler ve Sembolleri Çalışma Yaprağı Konu Anlatımı-Değerlendirme çalışma Yaprağı- Çözümlü

Detaylı

TOPRAK TOPRAK TEKSTÜRÜ (BÜNYESİ)

TOPRAK TOPRAK TEKSTÜRÜ (BÜNYESİ) TOPRAK Toprak esas itibarı ile uzun yılların ürünü olan, kayaların ve organik maddelerin türlü çaptaki ayrışma ürünlerinden meydana gelen, içinde geniş bir canlılar âlemini barındırarak bitkilere durak

Detaylı

MUCİZE KALKAN İLE SUYUMUZ ŞİMDİ PET ŞİŞELERDE DE SAĞLIKLI

MUCİZE KALKAN İLE SUYUMUZ ŞİMDİ PET ŞİŞELERDE DE SAĞLIKLI MUCİZE KALKAN İLE SUYUMUZ ŞİMDİ PET ŞİŞELERDE DE SAĞLIKLI HAZIRLAYAN ÖĞRENCİLER 7-D SELİN YAĞMUR ÇAKMAK DOĞA DAĞ DANIŞMAN ÖĞRETMEN NİLÜFER DEMİR İZMİR - 2013 İÇİNDEKİLER 1. PROJENİN AMACI.3 2. PET ŞİŞELER

Detaylı

DÜZCE DE HAVA KİRLİLİĞİ

DÜZCE DE HAVA KİRLİLİĞİ DÜZCE DE HAVA KİRLİLİĞİ Hasan GÜVEN Çevre Yüksek Mühendisi Çevre ve Şehircilik İl Müdürü DÜZCE ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK İL MÜDÜRLÜĞÜ Hava: Dünya atmosferini meydana getiren gaz karışımı. Ancak, atmosferin halk

Detaylı

İklim ve İklim değişikliğinin belirtileri, IPCC Senaryoları ve değerlendirmeler. Bölgesel İklim Modeli ve Projeksiyonlar

İklim ve İklim değişikliğinin belirtileri, IPCC Senaryoları ve değerlendirmeler. Bölgesel İklim Modeli ve Projeksiyonlar 1/36 İklim ve İklim değişikliğinin belirtileri, Dünya da ve Türkiye de gözlemler IPCC Senaryoları ve değerlendirmeler Bölgesel İklim Modeli ve Projeksiyonlar Uluslararası Kuruluşlar, Aktiviteler için Sektörler

Detaylı

ÖĞRENME ALANI: Canlılar ve Hayat 6.ÜNİTE: Canlılar ve Enerji ilişkileri

ÖĞRENME ALANI: Canlılar ve Hayat 6.ÜNİTE: Canlılar ve Enerji ilişkileri ÖĞRENME ALANI: Canlılar ve Hayat 6.ÜNİTE: Canlılar ve Enerji ilişkileri Ayrıca bitkilerin yapraklarına yeşil rengi de klorofil adı verilen bu yapılar verir. Besin Zinciri: - Aynı ekosistemde yaşayan canlıların

Detaylı

JAA ATPL Eğitimi (METEOROLOJİ)

JAA ATPL Eğitimi (METEOROLOJİ) JAA ATPL Eğitimi (METEOROLOJİ) Hazırlayan: Ibrahim CAMALAN Meteoroloji Mühendisi 2012 YEREL RÜZGARLAR MELTEMLER Bu rüzgarlar güneşli bir günde veya açık bir gecede, Isınma farklılıklarından kaynaklanan

Detaylı

Küresel İklim Değişikliği ve Ülkemize Etkileri

Küresel İklim Değişikliği ve Ülkemize Etkileri Küresel İklim Değişikliği ve Ülkemize Etkileri Küresel İklim Değişikliği Nedir? Çeşitli gaz ve çevre kirliliği gibi olaylar sonucu atmosfer incelmeye başlamıştır.böylece güneş ışınları dünyaya daha fazla

Detaylı

MALZEME GÜVENLİK BİLGİ FORMU

MALZEME GÜVENLİK BİLGİ FORMU MALZEME GÜVENLİK BİLGİ FORMU 1. ÜRÜN VE TEDARİKÇİ TANIMLAMA Ürün Adı Üretici : İzocam Ekspande Polistren (EPS) : İzocam Ticaret ve Sanayi A.Ş. 41455 Gebze - Kocaeli TÜRKİYE Telefon Numarası : + 90 262

Detaylı

Akışkanlar Mekaniği Yoğunluk ve Basınç: Bir maddenin yoğunluğu, birim hacminin kütlesi olarak tanımlanır.

Akışkanlar Mekaniği Yoğunluk ve Basınç: Bir maddenin yoğunluğu, birim hacminin kütlesi olarak tanımlanır. Akışkanlar Mekaniği Yoğunluk ve Basınç: Bir maddenin yoğunluğu, birim hacminin kütlesi olarak tanımlanır. Basıncın derinlikle değişimi Aynı derinlikteki bütün noktalar aynı basınçta y yönünde toplam kuvvet

Detaylı

ÇEVRE MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ 0010020036 KODLU TEMEL ĠġLEMLER-1 LABORATUVAR DERSĠ DENEY FÖYÜ

ÇEVRE MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ 0010020036 KODLU TEMEL ĠġLEMLER-1 LABORATUVAR DERSĠ DENEY FÖYÜ DENEY NO: 5 HAVAANDIRMA ÇEVRE MÜHENDĠSĠĞĠ BÖÜMÜ Çevre Mühendisi atmosfer şartlarında suda çözünmüş oksijen ile yakından ilgilidir. Çözünmüş oksijen (Ç.O) su içinde çözünmüş halde bulunan oksijen konsantrasyonu

Detaylı

Zorunlu Kullanım Alanlarında Kullanılacak Maddelerin Saflık Özellikleri

Zorunlu Kullanım Alanlarında Kullanılacak Maddelerin Saflık Özellikleri Ek 1 Zorunlu Kullanım Alanlarında Kullanılacak Maddelerin Saflık Özellikleri Saflık dereceleri % 99,5 kaynama noktaları 20 C nin altında olan ve Montreal Protokolü ve değişiklikleri ile kontrol altına

Detaylı

1.10.2015. Kömür ve Doğalgaz. Öğr. Gör. Onur BATTAL

1.10.2015. Kömür ve Doğalgaz. Öğr. Gör. Onur BATTAL Kömür ve Doğalgaz Öğr. Gör. Onur BATTAL 1 2 Kömür yanabilen sedimanter organik bir kayadır. Kömür başlıca karbon, hidrojen ve oksijen gibi elementlerin bileşiminden oluşmuş, diğer kaya tabakalarının arasında

Detaylı

Yıldız Teknik Üniversitesi Çağdaş, Öncü, Yenilikçi

Yıldız Teknik Üniversitesi Çağdaş, Öncü, Yenilikçi Hava Kirliliği Ölçüm Yöntemleri Emisyon Ölçümleri (Kaynakta) İmisyon Ölçümleri Sabit kaynaklar (Yakma tesisi, fabrika, termik santral bacaları) Hareketli kaynaklar (Motorlu araçlar) Ortam havasında yapılır

Detaylı

Biyogaz Temel Eğitimi

Biyogaz Temel Eğitimi Biyogaz Temel Eğitimi Sunanlar: Dursun AYDÖNER Proje Müdürü Rasim ÜNER Is Gelistime ve Pazarlama Müdürü Biyogaz Temel Eğitimi 1.Biyogaz Nedir? 2.Biyogaz Nasıl Oluşur? 3.Biyogaz Tesisi - Biyogaz Tesis Çeşitleri

Detaylı

ATMOSFERİK FAKTÖRLERİN MERMER VE GRANİT CEPHE KAPLAMA MALZEMELERİ ÜZERİNDEKİ PARLAKLIK KAYBINA OLAN ETKİLERİ

ATMOSFERİK FAKTÖRLERİN MERMER VE GRANİT CEPHE KAPLAMA MALZEMELERİ ÜZERİNDEKİ PARLAKLIK KAYBINA OLAN ETKİLERİ ATMOSFERİK FAKTÖRLERİN MERMER VE GRANİT CEPHE KAPLAMA MALZEMELERİ ÜZERİNDEKİ PARLAKLIK KAYBINA OLAN ETKİLERİ Yrd. Doç. Dr. Emrah GÖKALTUN Anadolu Üniversitesi Müh-Mim. Fakültesi Mimarlık Bölümü İkieylül

Detaylı

B A S I N Ç ve RÜZGARLAR

B A S I N Ç ve RÜZGARLAR B A S I N Ç ve RÜZGARLAR B A S I N Ç ve RÜZGARLAR Havadaki su buharı ve gazların, cisimler üzerine uyguladığı ağırlığa basınç denir. Basıncı ölçen alet barometredir. Normal hava basıncı 1013 milibardır.

Detaylı

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI'

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI' ' İnsanlar üzerinde olumsuz etki yapan ve hoşa gitmeyen seslere gürültü denir. Özellikle büyük kentlerimizde gürültü yoğunlukları oldukça yüksek seviyede olup Dünya Sağlık Teşkilatınca belirlenen ölçülerin

Detaylı

Daha iyi bir yasam kalitesi için!

Daha iyi bir yasam kalitesi için! Daha iyi bir yasam kalitesi için! Dünya çapında patentli, üstün Alman teknolojisi ve işlev garantisi sunan TÜV onaylı ilk ve tek hava temizleme cihazı, DİKA A.Ş. güvencesiyle artık Türkiye de! TEMİZ HAVA

Detaylı

KLİMALARDA ÜREYEN BAKTERİLERE BİTKİSEL YAĞLARIN ETKİSİ

KLİMALARDA ÜREYEN BAKTERİLERE BİTKİSEL YAĞLARIN ETKİSİ KLİMALARDA ÜREYEN BAKTERİLERE BİTKİSEL YAĞLARIN ETKİSİ Hazırlayan Öğrenciler Fulya MORDOĞAN 7-B Pırıl ALP 7-B Danışman Öğretmen Demet EROL İZMİR, 2012 1 İÇİNDEKİLER 1. Proje özeti...3 2. Projenin amacı...3

Detaylı

Soğutucu Akışkanların Ozon Tabakası Üzerine Etkilerinin Araştırılması ve Alternatif Soğutucu Akışkanlar

Soğutucu Akışkanların Ozon Tabakası Üzerine Etkilerinin Araştırılması ve Alternatif Soğutucu Akışkanlar KSÜ Fen ve Mühendislik Dergisi 7(1)-004 3 KSU Journal of Science and Engineering 7(1)-004 Soğutucu Akışkanların Ozon Tabakası Üzerine Etkilerinin Araştırılması ve Alternatif Soğutucu Akışkanlar Ayhan ONAT

Detaylı

ANADOLU ÜNİVERSİTESİ ECZACILIK FAKÜLTESİ FARMASÖTİK KİMYA ANABİLİMDALI GENEL KİMYA II DERS NOTLARI (ORGANİK KİMYAYA GİRİŞ)

ANADOLU ÜNİVERSİTESİ ECZACILIK FAKÜLTESİ FARMASÖTİK KİMYA ANABİLİMDALI GENEL KİMYA II DERS NOTLARI (ORGANİK KİMYAYA GİRİŞ) ANADOLU ÜNİVERSİTESİ ECZACILIK FAKÜLTESİ FARMASÖTİK KİMYA ANABİLİMDALI GENEL KİMYA II DERS NOTLARI (ORGANİK KİMYAYA GİRİŞ) Hazırlayan: Doç. Dr. Yusuf ÖZKAY 1. Organik bileşik kavramının tarihsel gelişimi

Detaylı

KÜRESEL ISINMA NEDİR?

KÜRESEL ISINMA NEDİR? HAVA Hava, dışarıda kısa sürede meydana gelen olaylar bütünüdür. Soğur, yağmur yağar, ısınır. Basınç artar veya düşer, ısı yükselir veya düşer. Rüzgar oluşur. Meydana gelenler o güne ve kısa zamana aittir.

Detaylı

Dünyada 3,2 milyon tona, ülkemizde ise 40 bin tona ulaşan pestisit tüketimi bunun en önemli göstergesidir. Pestisit kullanılmaksızın üretim yapılması

Dünyada 3,2 milyon tona, ülkemizde ise 40 bin tona ulaşan pestisit tüketimi bunun en önemli göstergesidir. Pestisit kullanılmaksızın üretim yapılması Pestisit; herhangi bir istenmeyen canlının (zararlı organizma), yayılmasını engelleyen, uzaklaştıran ya da ondan koruyan her türlü bileşik ya da bileşikler karışımıdır. Tarımda pestisitler, zararlı organizmaları

Detaylı

Güvenlik Veri Sayfası Boydur P12 Maddenin/ preparatın ve müteşebbis şirketin tanımı:

Güvenlik Veri Sayfası Boydur P12 Maddenin/ preparatın ve müteşebbis şirketin tanımı: Güvenlik Veri Sayfası Maddenin/ preparatın ve müteşebbis şirketin tanımı: Ürün Bilgileri: kendiliğinden düzlenen yağ ve yakıta karşı dayanıklı, 2 bileşenli Poliüretan derz dolgusu Üretici Hakkında Bilgiler:

Detaylı

SU, HALDEN HALE GİRER

SU, HALDEN HALE GİRER Atmosferde yükselen buhar soğuk hava tabakasıyla karşılaştığında yoğuşur. Gaz halindeki bir madde dışarıya ısı verdiğinde sıvı hale geçiriyorsa bu olaya yoğuşma denir. Sıcak Hava Yükselir ve Soğuyup Yağış

Detaylı

KÜRESEL ISINMA VE İKLİM DEĞİŞİKLİKLERİ İLE HAYVANSAL BESLENMENİN (HAYVANCILIK SEKTÖRÜ) İLİŞKİLERİ VE SONUÇLARI; BİTKİSEL GIDA SEKTÖRÜ İLE

KÜRESEL ISINMA VE İKLİM DEĞİŞİKLİKLERİ İLE HAYVANSAL BESLENMENİN (HAYVANCILIK SEKTÖRÜ) İLİŞKİLERİ VE SONUÇLARI; BİTKİSEL GIDA SEKTÖRÜ İLE KÜRESEL ISINMA VE İKLİM DEĞİŞİKLİKLERİ İLE HAYVANSAL BESLENMENİN (HAYVANCILIK SEKTÖRÜ) İLİŞKİLERİ VE SONUÇLARI; BİTKİSEL GIDA SEKTÖRÜ İLE EKONOMİK-ÇEVRESEL- AHLAKİ YÖNLERDEN KIYASLANMASI KÜRESEL ISıNMA

Detaylı

İklim Değişikliğinin Sanayiye Etkileri

İklim Değişikliğinin Sanayiye Etkileri İklim Değişikliğinin Sanayiye Etkileri Sadi SÜRENKS RENKÖK İnşaat Müh. ADASO Yönetim Kurulu Üyesi 20 Aralık 2006 İklim Değişikliğinin Nedenleri Fosil Yakıtlar (kömür, petrol, doğal gaz) Enerji Üretimi

Detaylı

YÖNETMELİK OZON TABAKASINI İNCELTEN MADDELERİN AZALTILMASINA İLİŞKİN YÖNETMELİK

YÖNETMELİK OZON TABAKASINI İNCELTEN MADDELERİN AZALTILMASINA İLİŞKİN YÖNETMELİK Çevre ve Orman Bakanlığından: YÖNETMELİK OZON TABAKASINI İNCELTEN MADDELERİN AZALTILMASINA İLİŞKİN YÖNETMELİK BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (1) Bu Yönetmeliğin amacı, ülkemizin

Detaylı

YÖNETMELİK. Çevre ve Orman Bakanlığından: OZON TABAKASINI İNCELTEN MADDELERİN AZALTILMASINA İLİŞKİN YÖNETMELİK

YÖNETMELİK. Çevre ve Orman Bakanlığından: OZON TABAKASINI İNCELTEN MADDELERİN AZALTILMASINA İLİŞKİN YÖNETMELİK YÖNETMELİK 23.05.2006 Çevre ve Orman Bakanlığından: OZON TABAKASINI İNCELTEN MADDELERİN AZALTILMASINA İLİŞKİN YÖNETMELİK BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (1) Bu Yönetmeliğin

Detaylı

KEIM Ecosil -ME. İç mekanlar için yüksek performanslı, aşınma dayanımlı silikat boya

KEIM Ecosil -ME. İç mekanlar için yüksek performanslı, aşınma dayanımlı silikat boya KEIM Ecosil -ME İç mekanlar için yüksek performanslı, aşınma dayanımlı silikat boya Hızla Degişebilen Resim Fotokataliz nedir ve ne yapar... Doğada fotokataliz ve teknikleri Fotokataliz bir reaksiyon tepkimesini

Detaylı

ULUSLARARASI ÇEVRE MEVZUATI

ULUSLARARASI ÇEVRE MEVZUATI ULUSLARARASI ÇEVRE MEVZUATI 1. Viyana Anlaşmalar Hukuku Sözleşmesi (1969) Viyana Anlaşmalar Hukuku Sözleşmesi (The Vienna Convention on the Law of Treaties, 1969 (VCLT)), uluslararası hukuk araçlarının

Detaylı

ERZURUM DA HAVA KİRLİLİĞİNİ AZALTMAK İÇİN BİNALARDA ISI YALITIMININ DEVLET DESTEĞİ İLE SAĞLANMASI

ERZURUM DA HAVA KİRLİLİĞİNİ AZALTMAK İÇİN BİNALARDA ISI YALITIMININ DEVLET DESTEĞİ İLE SAĞLANMASI ERZURUM DA HAVA KİRLİLİĞİNİ AZALTMAK İÇİN BİNALARDA ISI YALITIMININ DEVLET DESTEĞİ İLE SAĞLANMASI Rasim Buluç, Fikret Büyüksoy Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü, Erzurum Daha önce Bayındırlık ve İskân İl

Detaylı

Dünya nüfusunun hızla artması sonucu ortaya çıkan dünyanın artan besin ihtiyacını karşılamak ve birim alandan daha fazla ürün almak amacı ile

Dünya nüfusunun hızla artması sonucu ortaya çıkan dünyanın artan besin ihtiyacını karşılamak ve birim alandan daha fazla ürün almak amacı ile Dünya nüfusunun hızla artması sonucu ortaya çıkan dünyanın artan besin ihtiyacını karşılamak ve birim alandan daha fazla ürün almak amacı ile uygulanan kültürel önlemlerden biri de tarım ilacı uygulamalarıdır.

Detaylı

Hafta Ünite Adı Konular Kazanımlar Etkinlik Kodu

Hafta Ünite Adı Konular Kazanımlar Etkinlik Kodu Hafta Ünite Adı Konular Kazanımlar Etkinlik Kodu 16. Hafta Madde ve Türkiye de Kimya Endüstrisi a) Ağırlıklı olarak ithal ve ihraç edilen kimyasal ürünleri karşılaştırarak Türkiye kimya endüstrisinin işleyişini

Detaylı

Çeşitli Enerji Kaynaklarının Karşılaştırılması

Çeşitli Enerji Kaynaklarının Karşılaştırılması Çeşitli Enerji Kaynaklarının Karşılaştırılması Dünya Nüfusu sürekli arttığından ve ülkelerin şu anki Batı Avrupa,Japonya,Kuzey Amerika yaşam standartlarına ulaşma çabasından dolayı daha fazla elektrik

Detaylı

2+ 2- Mg SO 4. (NH 4 ) 2 SO 4 (amonyum sülfat) bileşiğini katyon ve anyonlara ayıralım.

2+ 2- Mg SO 4. (NH 4 ) 2 SO 4 (amonyum sülfat) bileşiğini katyon ve anyonlara ayıralım. KONU: Kimyasal Tepkimeler Dersin Adı Dersin Konusu İYONİK BİLEŞİKLERİN FORMÜLLERİNİN YAZILMASI İyonik bağlı bileşiklerin formüllerini yazmak için atomların yüklerini bilmek gerekir. Bunu da daha önceki

Detaylı

OZON TABAKASINI İNCELTEN MADDELERİN İTHALİNE İLİŞKİN TEBLİĞ İTHALAT : ( 2010/14) MADDE

OZON TABAKASINI İNCELTEN MADDELERİN İTHALİNE İLİŞKİN TEBLİĞ İTHALAT : ( 2010/14) MADDE 31 Aralık 2009 PERŞEMBE Resmî Gazete Sayı : 27449 (2. Mükerrer) TEBLİĞ Dış Ticaret Müsteşarlığından: OZON TABAKASINI İNCELTEN MADDELERİN İTHALİNE İLİŞKİN TEBLİĞ İTHALAT : ( 2010/14) MADDE 1- (1) Bu Tebliğin

Detaylı

İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ KAMU YÖNETİMİ LİSANS PROGRAMI TÜRKİYE'DE ÇEVRE SORUNLARI DOÇ. DR.

İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ KAMU YÖNETİMİ LİSANS PROGRAMI TÜRKİYE'DE ÇEVRE SORUNLARI DOÇ. DR. İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ KAMU YÖNETİMİ LİSANS PROGRAMI TÜRKİYE'DE ÇEVRE SORUNLARI DOÇ. DR. SEVİM BUDAK Katı Atıklar Dünya nüfusu gün geçtikçe ve hızlı bir şekilde artmaktadır.

Detaylı

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK - 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY 4

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK - 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY 4 BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK - 0 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY İÇİNDE SABİT SICAKLIKTA SİLİNDİRİK ISITICI BULUNAN DİKDÖRTGEN PRİZMATİK SAC KUTU YÜZEYLERİNDEN ZORLANMIŞ TAŞINIM

Detaylı

BIRAKIN KUTUP AYILARI RAHAT UYUSUN

BIRAKIN KUTUP AYILARI RAHAT UYUSUN POLAR İZOLASYON ISI İZOLASYONU TANITIM BROŞÜRÜ İçinde bulunduğumuz yüzyılda hızlı endüstrileşmenin sonucu olarak ortaya çıkan enerji ihtiyacı ve bu ihtiyacın yaklaşık % 90 oranında fosil türevli yakıt

Detaylı

TANITIM BROŞÜRÜ POLAR POLİÜRETAN

TANITIM BROŞÜRÜ POLAR POLİÜRETAN 15.03.2010 Sayfa 1 / 10 İçinde bulunduğumuz yüzyılda hızlı endüstrileşmenin sonucu olarak ortaya çıkan enerji ihtiyacı ve bu ihtiyacın yaklaşık % 90 oranında fosil türevli yakıt tüketimi ile giderilmesi

Detaylı

TANITIM BROŞÜRÜ POLAR POLİÜRETAN

TANITIM BROŞÜRÜ POLAR POLİÜRETAN TANITIM BROŞÜRÜ İçinde bulunduğumuz yüzyılda hızlı endüstrileşmenin sonucu olarak ortaya çıkan enerji ihtiyacı ve bu ihtiyacın yaklaşık % 90 oranında fosil türevli yakıt tüketimi ile giderilmesi son dönemde

Detaylı

Emisyon Envanteri ve Modelleme. İsmail ULUSOY Çevre Mühendisi Ennotes Mühendislik

Emisyon Envanteri ve Modelleme. İsmail ULUSOY Çevre Mühendisi Ennotes Mühendislik Emisyon Envanteri ve Modelleme İsmail ULUSOY Çevre Mühendisi Ennotes Mühendislik İçerik Emisyon Envanteri Emisyon Kaynaklarına Göre Bilgiler Emisyon Faktörleri ve Hesaplamalar Modelleme Emisyon Envanteri

Detaylı

UNIDO Eko-Verimlilik (Temiz Üretim) Programı

UNIDO Eko-Verimlilik (Temiz Üretim) Programı UNIDO Eko-Verimlilik (Temiz Üretim) Programı 27 Nisan 2011 KAYSERĠ OSB ġenol ATAMAN 7 Haziran 2011 NĠĞDE OSB 8 Haziran 2011 ADANA Ticaret Odası Kapsam İklim Değişikliği, Küresel Isınma Azaltım (Mitigasyon),

Detaylı

Deri, vücudun sa lam ve koruyucu dı örtüsüdür. Salgı bezleri, tırnaklar,tüyler ile deri bir organ ve sistemdir. En geni organdır (Yakla ık 1.

Deri, vücudun sa lam ve koruyucu dı örtüsüdür. Salgı bezleri, tırnaklar,tüyler ile deri bir organ ve sistemdir. En geni organdır (Yakla ık 1. Deri, vücudun sa lam ve koruyucu dı örtüsüdür. Salgı bezleri, tırnaklar,tüyler ile deri bir organ ve sistemdir. En geni organdır (Yakla ık 1.5-2 m 2 ) Deri esas olarak iki tabakadan olu ur Üst deri (Epidermis)

Detaylı

Binalarda Isı Yalıtımı ile Güneş Kontrolünün Önemi

Binalarda Isı Yalıtımı ile Güneş Kontrolünün Önemi Binalarda Isı Yalıtımı ile Güneş Kontrolünün Önemi Dünyamızda milyarlarca yıl boyunca oluşan fosil yakıt rezervleri; endüstri devriminin sonucu olarak özellikle 19.uncu yüzyılın ikinci yarısından itibaren

Detaylı

FOTOKATALİZÖR VE UYGULAMA ALANLARI

FOTOKATALİZÖR VE UYGULAMA ALANLARI FOTOKATALİZÖR VE UYGULAMA ALANLARI 1. Fotokatalizör (photocatalyst) hakkında genel bilgi Özellikle son yıllarda evsel ve endüstriyel atıklardan kaynaklanan su kaynaklarının, atmosferin ve yaşadığımız çevrenin

Detaylı

00314 Çevre Teknolojisi. 2015-2016 Bahar Dönemi Doç.Dr.Özlem Esen Kartal Kimya Mühendisliği Bölümü İnönü Üniversitesi

00314 Çevre Teknolojisi. 2015-2016 Bahar Dönemi Doç.Dr.Özlem Esen Kartal Kimya Mühendisliği Bölümü İnönü Üniversitesi 00314 Çevre Teknolojisi 2015-2016 Bahar Dönemi Doç.Dr.Özlem Esen Kartal Kimya Mühendisliği Bölümü İnönü Üniversitesi 1 I. Ders İçeriği 1.Giriş 2. Çevre Teknolojisinde Yeni Yaklaşımlar 3. Kimya Endüstrisi

Detaylı

DÖRT MEVSİM SORUNSUZ YALITIM KEYFİ

DÖRT MEVSİM SORUNSUZ YALITIM KEYFİ www.altuninsaat.com.tr bilgi@altuninsaat.com.tr DÖRT MEVSİM SORUNSUZ YALITIM KEYFİ SPREY POLİÜRETAN KÖPÜK NEDİR? Sprey Poliüretan Köpük; Mobil izolasyon aracı içerisinde bulunan özel donanımlı makine

Detaylı

CANLILARIN SINIFLANDIRILMASI

CANLILARIN SINIFLANDIRILMASI CANLILARIN SINIFLANDIRILMASI Dünyamızda o kadar çok canlı türü var ki bu canlıları tek tek incelemek olanaksızdır. Bu yüzden bilim insanları canlıları benzerlik ve farklılıklarına göre sınıflandırmışlardır.

Detaylı

BAHÇE HAVUZLARININ VEGÖLETLERİN EKOLOJİK DENGELERİNİ NASIL KORUYABİLİRİZ?

BAHÇE HAVUZLARININ VEGÖLETLERİN EKOLOJİK DENGELERİNİ NASIL KORUYABİLİRİZ? BAHÇE HAVUZLARININ VEGÖLETLERİN EKOLOJİK DENGELERİNİ NASIL KORUYABİLİRİZ? KRİSTAL BERRAKLIĞINDA GÖLETLER İÇİN: BERRAKLAŞTIRICI POND CLEAR Bulanık ve yeşil su bir bahçe havuzunun bir numaralı problemidir.

Detaylı

ENERJİ TASARRUFUNDA CAM FAKTÖRÜ

ENERJİ TASARRUFUNDA CAM FAKTÖRÜ GÜNDEM ENERJİ NEDİR KÜRESEL ISINMA ve KYOTO PROTOKOLÜ TÜRKİYE DE NELER YAPILIYOR? ENERJİ KİMLİK BELGESİ ve LEED SERTİFİKASI YALITIM MALZEMESİ OLARAK CAM ISI, GÜNEŞ VE IŞIK SÖZ KONUSU OLDUĞUNDA CAM İLE

Detaylı

TEKSTİLDE SÜRDÜRÜLEBİLİR ÜRETİM. Prof.Dr. Şule ALTUN, Bursa Teknik Üniversitesi

TEKSTİLDE SÜRDÜRÜLEBİLİR ÜRETİM. Prof.Dr. Şule ALTUN, Bursa Teknik Üniversitesi TEKSTİLDE SÜRDÜRÜLEBİLİR ÜRETİM Prof.Dr. Şule ALTUN, Bursa Teknik Üniversitesi İklim değişikliği Küresel iklim değişikliği Küresel Isınma Sera gazları 1. Karbon Dioksit (CO 2 ) 2. Metan (CH 4 ) 3. Diazot

Detaylı

KONYA İLİ HAVA KALİTESİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

KONYA İLİ HAVA KALİTESİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ KONYA İLİ HAVA KALİTESİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ Bu çalışma da 2000-2010 yıllarındaki yıllık, aylık, saatlik veriler kullanılarak kirleticilerin mevsimsel değişimi incelenmiş, sıcaklık, rüzgar hızı, nisbi

Detaylı