ÜÇ FAZLI TRANSFORMATÖRLERDE DENGESİZ YÜKLENME VE ISINMA

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "ÜÇ FAZLI TRANSFORMATÖRLERDE DENGESİZ YÜKLENME VE ISINMA"

Transkript

1 T.C. KARADENİZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ Mühendislik Fakültesi Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü ÜÇ FAZLI TRANSFORMATÖRLERDE DENGESİZ YÜKLENME VE ISINMA Hamdi Suat AKNAR Muzaffer SEVEN Prof. Dr. Cemil GÜRÜNLÜ Mayıs 2012 TRABZON ii

2 T.C. KARADENİZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ Mühendislik Fakültesi Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü ÜÇ FAZLI TRANSFORMATÖRLERDE DENGESİZ YÜKLENME VE ISINMA Hamdi Suat AKNAR Muzaffer SEVEN Prof. Dr. Cemil GÜRÜNLÜ Mayıs 2012 TRABZON iii

3 LİSANS BİTİRME PROJESİ ONAY FORMU Hamdi Suat Aknar ve Muzaffer Seven tarafından Prof. Dr. Cemil Gürünlü yönetiminde hazırlanan Üç fazlı transformatörlerde dengesiz yüklenme ve ısınma başlıklı lisans bitirme projesi tarafımızdan incelenmiş, kapsamı ve niteliği açısından bir Lisans Bitirme Projesi olarak kabul edilmiştir. Danışman : Prof. Dr. Cemil GÜRÜNLÜ Jüri Üyesi 1 : Jüri Üyesi 2 : Bölüm Başkanı : Prof. Dr. İsmail H. ALTAŞ iv

4 ÖNSÖZ Üç Fazlı Transformatörlerde Dengesiz Yükleme ve Isınma isimli tezimiz Karadeniz Teknik Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Elektrik Elektronik Mühendisliği Bölümünde Lisans Bitirme Tezi olarak hazırlanmıştır. Hızla artan elektrik ihtiyacı göz önüne alındığında transformatörlerin önemi yadsınamaz bir gerçektir. Transformatörün dengesiz yüklenme koşullarından daha az ısınarak daha verimli ve daha uzun ömürlü olmaları bu araştırmalar ile mümkündür. Yapılan deneylerin simülasyonları hazırlanmış ayrıca transformatörlerin çeşitli bağlantılarda dengesiz yüklenme altında sıcaklık değişimleri incelenmiştir. Proje çalışmalarımız süresince bize yardım eden ve tecrübelerini bizimle paylaşan Sayın Prof. Dr. Cemil GÜRÜNLÜ hocamıza, görüşlerini esirgemeyip bizimle ilgilenen Sayın Öğr. Gör. Emre ÖZKOP a ve yardımlarından dolayı Laboratuvar Teknisyeni Sayın Yüksel SALMAN a teşekkür eder saygılarımı sunarım. Projemiz boyunca bölüm olanaklarını kullanmamıza izin veren bölüm başkanlığımıza, desteklerinden ötürü Mühendislik Fakültesi Dekanlığına ve KTÜ Rektörlüğüne teşekkür ederiz. Ayrıca tüm çalışmalarımız boyunca bizden maddi manevi desteklerini esirgemeyen anne, baba ve arkadaşlarımıza teşekkürlerimizi sunarız. Mayıs 2012 Hamdi Suat AKNAR Muzaffer SEVEN v

5 İÇİNDEKİLER LİSANS BİTİRME PROJESİ ONAY FORMU... iv ÖNSÖZ... v İÇİNDEKİLER... vi ÖZET... viii ŞEKİL DİZİNİ... ix SEMBOLLER VE KISALTMALAR... x 1. GİRİŞ ÜÇ FAZLI TRANSFORMATÖRLER Üç Fazlı Sistemler Üç Fazlı Transformatör Bağlantıları Yıldız-Yıldız Bağlantı (Y-Y) Yıldız-Üçgen Bağlantı (Y- Δ) Üçgen-Yıldız Bağlantı (Δ-Y) Üçgen-Üçgen Bağlantı (Δ - Δ) Üç Fazlı Transformatörlerin Dengesiz Yüklenmesi Transformatörün Arızaları Transformatörün Aşırı Isınması TASARIM Trafo Seçimi Ve Değerleri Yük Seçimi Diğer Malzemeler Maliyet MATLAB/SIMULINK MODELLEMESİ Kullanılacak Elemanların Modellenmesi Transformatörün Modellenmesi Gerilim kaynağının modellenmesi Ölçüm elemanlarının modellenmesi Bağlantı Türlerinin Modellenmesi Yıldız Nötr-Yıldız Nötr Bağlantı Yıldız- Yıldız Nötr Bağlantı Üçgen-Yıldız Nötr Bağlantı Üçgen-Üçgen Bağlantı Yıldız Nötr-Üçgen Bağlantı DENEYSEL ÇALIŞMALAR Malzemelerin Tanıtımı vi

6 Üç Fazlı Transformatör Yük Oluşturulması Diğer Malzemeler Deneylerin Yapılışı Zorluklar Ve Kolaylıklar Güvenlik Önlemleri SONUÇLAR Transformatörün Bağlantı Türlerine Göre Sıcaklık Ölçümleri Yıldız Nötr-Yıldız Nötr Bağlantı Yıldız -Yıldız Nötr Bağlantı Üçgen -Yıldız Nötr Bağlantı Yıldız Nötr-Üçgen Bağlantı Üçgen-Üçgen Bağlantı Deneysel Olarak Bulunan Akım ve Gerilim Değerleri Yıldız Nötr-Yıldız Nötr Bağlantı Yıldız -Yıldız Nötr Bağlantı Üçgen -Yıldız Nötr Bağlantı Üçgen -Üçgen Bağlantı YORUMLAR VE DEĞERLENDİRME KAYNAKLAR EKLER ÖZGEÇMİŞ..48 vii

7 ÖZET Dünyada elektrik ihtiyacının giderek artması transformatörlerin kullanımını da artırmıştır. Yaygın olarak kullanılması transformatörleri en az maliyetle en güvenilir ve en verimli transformatörler üretmek ihtiyacını ortaya çıkarmıştır. Bu amaca ise ancak transformatörler üzerinde yapılacak deneyler ile ulaşılabilir. Projemizin en önemli amacı, transformatörlerin bağlantı şekillerine göre uygulamada karşılaşabilecekleri dengesiz yüklenme durumlarında davranışlarını incelemektir. Bu inceleme öncelikle Matlab programı yardımı ile modellenmesi yapılarak incelenmiştir. Sonrasında üç fazlı transformatörün farklı bağlantı türlerini dengesiz yükleyerek uygulamada ciddi bir sorun olan sıcaklık artışı ölçümleri alınmıştır. Buna karşın hangi bağlantının dengesiz yüklenmeye karşı aşırı ısınıp ısınmadığı incelenmiştir. Aynı zamanda dengesiz yüklenme durumunda sargılarım amper sarım toplamlarına bakılarak manyetik dengesini koruyup korumadığı incelenmiştir. Tüm bu çalışmalar transformatörlerin daha az ısınarak daha yüksek verimde çalışmasını sağlamak için yapılan deneylerdir. viii

8 ŞEKİL DİZİNİ Şekil 2.1. (a) Yıldız bağlı 3 fazlı sistem (b) fazör diyagramı... 3 Şekil 2.2. Y-Y bağlı üç fazlı transformatörün bağlantıları... 4 Şekil 2.3. Y- Δ bağlı üç fazlı transformatör bağlantıları... 5 Şekil 2.4. Δ-Y bağlı üç fazlı transformatör bağlantıları... 7 Şekil 2.5. Δ - Δ bağlı üç fazlı transformatör bağlantıları... 8 Şekil 2.6. Üç fazlı transformatörün iki fazı arasına bir fazlı bir yük uygulama... 9 Şekil 2.7. İki sargısında nötr hattı bulunan üç fazlı trafonun bir fazına yük uygulama Şekil 2.8. Y-Y bağlı faz-nötr arasına yük uygulanmış üç fazlı transformatör Şekil 3.1 Testlerde kullanılacak üç fazlı transformatörün etiketi Şekil 3.2 Ampullerden hazırlanacak yükün şeması Şekil bağlantı noktası olan üç fazlı transformatör Şekil bağlantılı üç fazlı transformatörün parametre ayar penceresi Şekil 4.3. Üç fazlı gerilim kaynağı Şekil 4.4. Matlab programında bulunan bazı ölçüm elemanları Şekil 4.5. Yn-Yn bağlı transformatör modeli Şekil 4.6. Y-Yn bağlantılı üç fazlı transformatör modeli Şekil 4.7. Tek fazı yüklü olan Y-Yn bağlantı Şekil 4.8. Δ-Yn bağlı üç fazlı transformatör model Şekil 4.9. Üçgen-Üçgen bağlantılı transformatör modeli Şekil Yıldız nötr- Üçgen (topraklama) transformatörün bağlantısı Şekil 5.1. Deneylerde kullanılacak üç fazlı transformatör Şekil 5.2. Deneylerde kullanılacak yük Şekil 6.1. Transformatörün Yn-Yn bağlantıda yüklenme durumlarına göre ısınma eğrileri Şekil 6.2. Y-Yn bağlı transformatörün dengesiz yük altında sıcaklık-zaman grafiği Şekil 6.3. Üçgen-Yıldız Nötr bağlı transformatörün dengesiz yük altında sıcaklık-zaman grafiği Şekil 6.4. Yıldız Nötr-Üçgen bağlı transformatörün dengesiz yük altında sıcaklık-zaman grafiği Şekil 6.5 Üçgen-Üçgen bağlı transformatörün dengesiz yük altında sıcaklık-zaman grafiği ix

9 SEMBOLLER VE KISALTMALAR Y Yıldız bağlantı Δ Üçgen bağlantı Vl hat gerilimi Vϕ Faz gerilimi N Sarım sayısı I Akım A Amper (Akım birimi) V Volt (Gerilim birimi) W Watt (Aktif güç birimi) VA Volt-amper (Görünür güç birimi) Rms Root mean square (etkin değer) Ω Ohm (direnç birimi) R Direnç AC Alternatif Akım DC Doğru Akım x

10 1. GİRİŞ Transformatörler de diğer elektrik makinaları gibi enerji dönüştürme işlemi yapan bir düzenektir. Generatör mekanik-elektrik enerji dönüşümü, motor ise elektrik-mekanik enerji dönüşümü yaptığı gibi transformatörlerde dönüştürme işlemi yapmaktadır. Transformatörler A.C akım ve gerilimi frekansını ve gücünü değiştirmeksizin çıkışa yine A.C olmak üzere farklı akım ve gerilim değerlerine dönüştürebilirler. Transformatörler bu işlemi Faraday ın indüksiyon yasasını kullanarak yapmaktadır. Bu yasaya göre bir sarımda oluşan emk o sarımdan geçen manyetik akının zamana göre değişimi ve sarım sayısı ile orantılıdır. Transformatör birincil sargısı ile nüvede değişken bir manyetik akı oluşturur ve böylece farklı sarım sayısına sahip olan ikincil sargıda gerilim indüklenir. Transformatörler de bu manyetik sistem çok önemlidir. Transformatörün beslediği yüklerin dengesiz olması durumunda transformatörün manyetik sisteminde oluşan dengesizlikler yüzünden kayıplar meydana gelmektedir ve verimi düşmektedir. Hatta bu kayıplar transformatörlerin fazla derecede ısınmasına neden olmaktadır. Bu ısınma sonucunda trafoların kullanım ömürleri azalmaktadır. Elektrik dağıtım ve iletim alanlarında çok kullanılan ve günlük hayatımız için büyük bir önem sahiptir. Bu yüzden kullanım ömürlerini uzun tutmak için test ve bakımları yapılmalıdır. Transformatörlerin aşırı yüklenme durumunda nasıl ısındığı ile ilgili birçok kaynak ve tez bulunmaktadır. Ama dengesiz yüklenme durumunda trafoların nasıl bir ısınma gösterdiği ile ilgili kaynak, tez ve araştırma daha azdır. Bu tez içerisinde transformatörlerin dengesiz yüklenme durumlarında zamanla nasıl bir ısınma göstereceği incelecektir. Çizelge 1.1. de yıl içinde yapılan işlerin zamana göre dağılımı gösterilmektedir. 1

11 Çizelge 1.1 İş-zaman çizelgesi Ay Şubat Mart Nisan Mayıs Hafta Projenin belirlenmesi Proje ile ilgili kaynak araştırılması Kaynakların incelenmesi ve yorumlanması Proje ile ilgili devrelerin belirlenmesi Devrelerin Matlab simülasyonlarının yaplması Malzemelerin temin edilmesi Deneylerin Yapılması Tezin Yazılması 2

12 2. ÜÇ FAZLI TRANSFORMATÖRLER 2.1.Üç Fazlı Sistemler Günümüzde kullanılan elektrik enerjisinin büyük bir kısmı üç fazlı olarak kullanılmaktadır. Bu nedenle üç fazlı sistemler ve trafoların çalışmalarını anlamak gereklidir. Fazlar arasında 120 faz farkı bulunan gerilim frekansı ve genlikleri eşit olan üç fazlı sistemlere dengeli üç fazlı sistemler denilmektedir. Şekil 2.1(a) yıldız bağlı üç fazlı bir gerilim kaynağını göstermektedir. Şekil 2.1(b) is bu üç fazlı gerilim kaynağının fazörsel diyagramını göstermektedir. Fazörsel diyagramda fazörler saat yönünün tersi olarak dönerler. Şekil 2.1 baktığımızda ilk önce a fazı daha sonra b ve en son olarak c fazı pozitif maksimum değerine ulaşacaktır. Buna göre şekildeki sistemin faz sırası abc şeklindedir. Bazı sistemlerde faz sırası önemlidir. Örneğin, üç fazlı asenkron motorlarda dönüş yönünün ayarlanabilmesi için faz sıralarını bilmek gereklidir. a Vbn n Van Referans hattı c (a) b Vcn (b) Şekil 2.1. (a) Yıldız bağlı 3 fazlı sistem (b) fazör diyagramı 2.2.Üç Fazlı Transformatör Bağlantıları Üç fazlı transformatörlerin birincil ve ikincil sargılarını ayrı ayrı yıldız (Y) veya üçgen (Δ) olarak bağlamak mümkündür. Üç fazlı transformatörler temel olarak 4 farklı şekilde bağlanabilirler. 3

13 VLp VΦp VΦs VLs Yıldız-Yıldız (Y-Y) Yıldız-Üçgen (Y- Δ) Üçgen-Yıldız (Δ-Y) Üçgen-Üçgen (Δ- Δ) Yıldız-Yıldız Bağlantı (Y-Y) Y-Y bağlantı Şekil 2.2 de gösterilmiştir. Transformatörün birincil tarafındaki faz-faz gerilimi, faz-nötr geriliminin katıdır. Aynı ifade ikincil taraf içinde geçerlidir. Fakat hat akımı ile faz akımı birbirine eşittir. Böylece transformatörün faz-faz gerilimler oranı, Denklem 2.1 deki gibi olmaktadır. V V Lp Ls N N 1 2 (2.1) a ILp=IΦp ILs=IΦs a' b b' N1 N2 c c' Şekil 2.2. Y-Y bağlı üç fazlı transformatörün bağlantıları Y-Y bağlantının önemli sorunları bulunmaktadır. Bunlar şunlardır. Transformatöre bağlı olan yüklerin dengesiz olması durumunda, faz-nötr gerilimlerinin ciddi şekilde dengesiz hale gelmesi, 4

14 Üçüncü harmoniklerin bulunduğu gerilimler üretir. Trafonun dengesiz yüklenmesi durumunda akıma dönüş yolu sağlamak için trafonun birincil tarafı ile hattın nötrü birbirine bağlanır. Ayrıca bu bağlantı yaparak üçüncü harmoniklerin oluşturduğu akımlara da dönüş yolu oluşmuş olur Yıldız-Üçgen Bağlantı (Y- Δ) Y-Δ bağlantı Şekil 2.3 de gösterilmiştir. Transformatörün birincil tarafındaki faz-faz gerilimi, faz-nötr geriliminin katıdır. İkincil tarafta ise hat akımı faz akımının katına eşittir. Böylece transformatörün faz-faz gerilimler oranı, Denklem 2.2 deki gibi olmaktadır. V V Lp Ls 3N N 2 1 (2.2) a ILp=IΦp a' VLp VΦp VΦs VLs b b' N1 N2 c c' Şekil 2.3. Y- Δ bağlı üç fazlı transformatör bağlantıları Bu tip bağlantılarda üçüncü harmonik sorunları bulunmamaktadır. Üçüncü harmonikler ikincil tarafta yani Δ bağlantıda sirkülasyon akımı içerisinde tüketilirler. Bu bağlantı 5

15 transformatörün dengesiz yüklenmesi durumunda daha kararlı bir yapıdadır. Çünkü dengesizlik durumunda oluşacak akımlar Δ bağlantı ile fazlara yeniden dağıtılır. Üçüncü harmoniklerin bulunmaması ve dengesizlikte kararlı olması gibi faydaları bulunmasına karşın, bu bağlantının bir sorunu vardır. İkincil sargının Δ bağlı olması nedeniyle ikincil sargının gerilimi ile birincil sargının gerilimi arasında 30 faz farkı bulunmaktadır. İkincil sargı gerilimi birincil sargı gerilimine göre ileri fazdadır. İki transformatörü paralel bağlamak için birincil taraftaki ve ikincil taraftaki faz açıları kendi aralarında eşit olmak zorundadır. Δ bağlantı sebebi ile oluşan bu 30 lik faz farkı paralel bağlantıya engel olur. Gerilimi Y.G den O.G e veya A.G e düşürmek için kullanılmaktadır. Birincil tarafta Y- bağlantı bulunduğundan dolayı Y.G tarafın nötr hattına topraklama çekme imkanı bulunmaktadır Üçgen-Yıldız Bağlantı (Δ-Y) Y-Δ bağlantı Şekil 2.4 de gösterilmiştir. Transformatörün ikincil tarafındaki faz-faz gerilimi, faz-nötr geriliminin katıdır. Birincil tarafta ise hat akımı faz akımının katına eşittir. Böylece transformatörün faz-faz gerilimler oranı, Denklem 2.3 deki gibi olmaktadır. V V Lp Ls N 1 3N 2 (2.3) 6

16 a ILs=IΦs a' VLp VΦp VΦs VLs b b' N1 N2 c c' Şekil 2.4. Δ-Y bağlı üç fazlı transformatör bağlantıları Y- Δ bağlantıda bulunan avantajlar bu bağlantı içinde aynen geçerlidir. Y- Δ bağlantıdaki gibi bu bağlantıda da 30 lik faz kayması mevcuttur. Fakat ikincil sargı gerilimi birincil sargı geriliminden geri fazda bulunmaktadır. Y-Δ bağlantı düşürücü olarak kullanıldığı gibi bu bağlantıda yükseltici olarak kullanılır. İkincil sargılar Y bağlı olduklarından 3 fazlı 4 telle olan endüstri güç sistemi üretilebilir. Faz gerilimleri hat gerilimlerinin katı olduğundan yalıtım miktarı azaltılır. Bu bağlantıda da Y- Δ deki gibi faz kaymasından dolayı paralel bağlama sorunları mevcuttur Üçgen-Üçgen Bağlantı (Δ - Δ) Y-Δ bağlantı Şekil 2.5 de gösterilmiştir. Transformatörün birincil ve ikincil sargılarının hat gerilimleri ile faz gerilimleri birbirine eşittir. Birincil ve ikincil hat akımları faz akımlarının katına eşittir. Böylece transformatörün faz-faz gerilimler oranı, Denklem 2.4 deki gibi olmaktadır. V V Lp Ls N N 1 2 (2.4) 7

17 VLp VΦp VΦs VLs a a' b b' N1 N2 c c' Şekil 2.5. Δ - Δ bağlı üç fazlı transformatör bağlantıları Bu tür bağlantıda dengesiz yüklenmeler ve üçüncü harmonikler sorun oluşturmamaktadır. Ayrıca birincil ve ikincil sargılar Δ bağlı olduğu için faz kayması sorunu da bulunmamaktadır. Fazların birinin arızalanması durumunda diğer fazlar çalışmaya devam edebilirler. 2.3.Üç Fazlı Transformatörlerin Dengesiz Yüklenmesi Normal koşullarda üç fazlı bir transformatör dengesi yüklenmemesi gerekir. Fakat uygulamada trafolarda dengesiz yüklenme gözlenebilir. Dengesiz yüklenmeyi dengeleyebilmek için trafonun bağlantı çeşidine dikkat etmek gereklidir. Bu bağlantı çeşitleri transformatörün kullanıldığı yere göre tercih edilmelidir. Y-Y şeklinde bağlanmış üç fazlı transformatörün iki fazı arasına bir yük bağladığımızda bağlı olan fazlardan Şekil 2.6 daki gibi akımlar akmaktadır. Şekil 2.6 daki bağlantıda her iki tarafta da nötr hattı bulunmamaktadır. Böylece her bacaktaki toplam amper-sarım sıfır olmaktadır. Bu nedenle bu sistem dengeli yüklenmiştir. 8

18 a b c n i1 i1 i1 i2 i2 i2 n c b a Şekil 2.6. Üç fazlı transformatörün iki fazı arasına bir fazlı bir yük uygulama Şekil 2.7 deki üç fazlı transformatör Y-Y bağlı ve hem birincil hem de ikincil sargısında nötr hattı bulunmaktadır. Şekilde de görüldüğü gibi yük faz ile nötr arasına bağlanmıştır. Böylece amper-sarım her bacakta sıfır olur ve manyetik denge bozulmaz.. 9

19 a b c n i1 i1 i2 i2 n c b a Şekil 2.7. İki sargısında nötr hattı bulunan üç fazlı trafonun bir fazına yük uygulama Şekil 2.8 de bulunan üç fazlı transformatörün iki sargısında da Y bağlantı vardır. Fakat sadece ikincil sargıda nötr hattı vardır. Yük faz ile nötr arasına uygulanmıştır. Birincil tarafın orta fazında bulunan akım devresini diğer fazların üzerinden tamamlayacaktır. Bu durum Denklem 2.5 de gösterilmiştir. I1 b I1 a I1 c (2.5) İkincil taraftaki amper-sarım birincil taraftaki amper sarımın tamamını yok edemez. Bu sistemde manyetik denge bozulur. Bu yüzden dengesizdir. Ayrıca üç fazdan geçen ve devrelerini havadan tamamlayan akılar bulunmaktadır. Bu nedenle transformatörün nüvesi çok ısınır. 10

20 a b c n i1a i1b i1c i1a i1b i1c i2 i2 i2 n c b a Şekil 2.8. Y-Y bağlı faz-nötr arasına yük uygulanmış üç fazlı transformatör Δ-Y bağlı bir transformatörler bacaklarındaki amper-sarımlar sıfırdır. Manyetik dengesi bozulmaz. Bu yüzden bu bağlantı yüksek güçlerde kullanılmaktadır. Daha fazla bilgi için [1] e bakınız. 2.4.Transformatörün Arızaları Kuru tip transformatörler esas olarak iki kısımdan oluşmaktadır. Bunlar manyetik devre ve elektrik devresidir. Bu iki kısımda da arızalar meydana gelebilmektedir. Ancak transformatör arızalarının büyük bir kısmı elektrik devresinde meydana gelmektedir. Bu arızaların çoğu bakım eksikliğinden kaynaklanmaktadır. Buna rağmen en az arıza gösteren elektrik makineleri transformatörlerdir Transformatörün Aşırı Isınması Transformatörlerin dengesiz yüklenmeleri, kazanlarında aşırı ısınmalara neden olabilmektedir. Bu ısınmalar belirli noktalarda daha fazla olabilir. Transformatörlerin 11

21 sıcaklığını ölçme işlemi yapılacaksa, bu ölçme işlemi transformatörün en çok ısınan bölgesinden yapılması gereklidir. Sıcaklık ölçme işleminde ortam sıcaklığının büyük bir önemi vardır. Transformatör sıcaklık kavramından anlaşılan, transformatörün en çok ısınan bölgesi ile soğutucu olarak kullanılan madde sıcaklığı arasındaki farktır. Soğutucu madde, yağla soğutulan bir transformatör için yağ, kuru tip bir transformatör için havadır. Yağla soğutulan bir trafo için [2] deki standartlara göre, ortam sıcaklığının üstünde 50 C dan daha fazla artış göstermemelidir. Kuru tip trafolar için bu 35 C dir. 12

22 3. TASARIM Üç fazlı transformatörlerin dengesiz yüklenmesini ve ısınması ile ilgili deneyleri yapabilmek için gerekli malzemeler kullanılacak üç fazlı trafo tipine ve değerlerine göre değişmektedir. Bu nedenle deneylerin tasarımı ve simülasyonu yapılmadan önce transformatör türünü ve değerleri belirlenmelidir. 3.1.Trafo Seçimi Ve Değerleri Transformatör değerleri kullanılacak yükün değerini belirlemede kullanıldığından ilk önce transformatör belirlenmelidir. Mümkünse deneylerde iki tane özdeş transformatör kullanmak zamandan tasarruf etmek için önemlidir. Çünkü transformatörlerin ölçümleri alırken ilk sıcaklık değerleri oda sıcaklığında başlamak deneyleri kıyaslama açısından önemlidir. Bu yüzden her yeni deneye başlamadan önce trafonun soğuması beklenmelidir. Bu koşullar düşünülerek ve laboratuvarlarda bulunan üç fazlı transformatörler göz önüne alınarak şekil 3.1 daki etikete sahip iki transformatör laboratuvardan alınacaktır. Şekil 3.1 Testlerde kullanılacak üç fazlı transformatörün etiketi Şekil 3.1 da bulunan etikete göre üç fazlı transformatörün birincil sargının faz gerilimi 220 V tur. İkincil faz gerilimi ise 127 V tur. Nominal akımı ve gücü ise sırasıyla 10,5 A ve 4 kva dır. 13

23 3.2.Yük Seçimi Transformatör ne kadar yüklenmek isteniyorsa buna göre bir yük seçmek gereklidir. Bu durum göz önüne alınarak Şekil 3.2 deki gibi olmak üzere ampuller bir suntaya monte edilecektir ve her faz için 10 adet olmak üzere toplam 30 adet 100 W ampul kullanılacaktır. a n1 b n2 c n3 Şekil 3.2 Ampullerden hazırlanacak yükün şeması 3.3.Diğer Malzemeler Üç fazlı transformatörün akım ve gerilim değerlerini ölçebilmek için ampermetre ve voltmetre gerekmektedir. Bu malzemeler laboratuvardan temin edilecektir. Ayrıca transformatörün sıcaklığını ölçmek için termokupl kullanılacaktır. 14

24 3.4.Maliyet Çizelge 3.1 de laboratuvarda bulunmayan ve alınacak olan malzemelerin maliyeti gösterilmektedir. Çizelge 3.1 Maliyet tablosu Sıra No Alınacak malzeme Miktar Birim Fiyatı (TL) Toplam Fiyat (TL) 1 Ampul Anahtar Duy Kablo

25 4. MATLAB/SIMULINK MODELLEMESİ Transformatörlerin giriş çıkış akımlarını ve gerilimlerini gözlemlemenin en kolay yollarından bir tanesi de Matlab/Simulink yardımıyla devremizi modellemek ve incelemektir. Bu amaçla yapmış olduğumuz üç fazlı transformatörün dengesiz yüklenmesi modellemesi bulunmaktadır. Bu modellemede gerçekte de kullanmış olduğumuz 12 bağlantı noktası bulunan 3 fazlı transformatör kullanılıp bağlantı değişikliklerinde giriş çıkış akım ve gerilim değerleri incelenmiştir. Buna ek olarak önemli bir nokta olan manyetik dengesizlik durumu için amper-sarım değerleri incelenmiş ve hangi bağlantılarda dengesizliğin söz konusu olabileceği ve hangi bağlantıların dengesiz yüklenmelerden etkilenmeyeceği gözlemlenmiştir. Simülasyon çalışmamızda kullanacağımız bağlantılar; Yıldız Nötr-Yıldız Nötr Yıldız-Yıldız Nötr Üçgen-Yıldız Nötr Yıldız-Üçgen Üçgen-Üçgen Zikzak bağlantı transformatörümüzde gerçeklenemediği için yapılamamaktadır. Bağlantı türlerinin her biri için tek bir fazın yükünü 0Ω ile 490Ω arasında değiştirilmiş fakat diğer iki faz 49Ω değerinde sabit kalmıştır. Bu sayede fazlar arası denge bozulmuş ve dengesiz yüklenme meydana getirilmiştir. Bu koşullar altında iken her fazın akım ve gerilim değerleri kayıt edilmiştir. 4.1.Kullanılacak Elemanların Modellenmesi Transformatörün Modellenmesi Deney sırasında da kullandığımız transformatör olan 12 bağlantı noktalı 4kVA gücünde 220/127 V dönüşümü yapan transformatör modellenmiştir. Bu transformatöre Matlab programı içerisinde Start/Simulink/SimPowerSystems/BlockLibrary/Elements kütüphanesi içerisinde Şekil 4.1 de gösterilen transformatör seçilerek kullanılmıştır. 16

26 Şekil bağlantı noktası olan üç fazlı transformatör Şekil 4.1 de gösterildiği gibi tüm sargıların giriş çıkış bağlantılarının açıkta olması bağlantı tipini değiştirmesine imkân sağlar. Matlab programı içerisindeki transformatör modeli seçildiğinde bu transformatörün parametrelerini kendi kullanımımıza göre değiştirmemiz gerekmektedir. Bu ayarlamayı transformatöre çift tıklandığında Şekil 4.2 de gösterilen pencereden ayarlanmıştır. Şekil bağlantılı üç fazlı transformatörün parametre ayar penceresi 17

27 Gerilim kaynağının modellenmesi Transformatörümüzü besleyen faz-faz 380 V luk şebekemizi modellemede üç adet AC gerilim kaynağı kullanılmıştır. Bu gerilim kaynaklarına Matlab içerisinden Start /Simulink /SimPowerSystems /Block Library /Electrical Sources kütüphanesi altından ulaşılmıştır. Gerilim kaynakları aralarında faz sırası dikkate alınarak 120 faz farkı olacak şekilde ayarlanmıştır. Şekil 4.3 de kullanılan gerilim kaynağı gösterilmektedir. Şekil 4.3. Üç fazlı gerilim kaynağı Ölçüm elemanlarının modellenmesi Yapılan ölçümlerde akım, gerilim değerlerinin ölçülmesi ve değerlerinin gösterilmesi gerekmektedir. Bu ölçümler ve değerlerini elde etmek Şekil 4.4 te gösterilen ölçüm elemanları ile gerçekleştirilmiştir. Gerçekte kullanılan ölçüm aletleri etkin değer gösterdikleri için ölçüm aletinin çıkışına etkin değerini okumak için rms elemanı konulup display yardımıyla okunmuştur. 18

28 Şekil 4.4. Matlab programında bulunan bazı ölçüm elemanları Bu elemanlardan current measurement, voltage measurement ve multimeter Start/ Simulink/ SimPowerSystems/ Block Library/ Measurement kütüphanesinden ulaşılmıştır. Rms değerine dönüştüren elemana ise Start/ Simulink/ SimPowerSystems/ Block Library/ Measurement/ Continuous Measurement adresinden ulaşılmıştır. Display elemanı ise Start/ Blocksets/ Signal Processing/ Block Library/ Signal Processing Sinks altında bulunan ve Şekil 4.4 te verilmiş olan display seçilerek kullanılmıştır Bağlantı Türlerinin Modellenmesi Yıldız Nötr-Yıldız Nötr Bağlantı Bu bağlantı transformatörün primer ve sekonderinin yıldız bağlandığı ve primer ve sekonderinde nötr hattı bulunan bağlantıdır. Yıldız bağlantı üçgen bağlantı ile gelen faz-faz gerilimlerini faz-nötr gerilime dönüştürür. Bu sayede faz gerilimleri faz-nötr olarak kullanılabilir hale getirildiği için önem arz eder. Bu nedenle dağıtım transformatörlerinin sekonder bağlantısı daima yıldız bağlıdır. Bu bağlantı şekline dair modelleme Şekil 4.5 te verilmiştir. 19

29 Şekil 4.5. Yn-Yn bağlı transformatör modeli Şekilde gözüktüğü gibi transformatörün fazları yıldız bağlı olması için her fazın negatif ucu birleştirilmiştir. Pozitif uçları ise yükleri besleyecek şekilde bağlantı yapılmıştır. Deneyimizde kullandığımız transformatör 220/127 V olmasından dolayı primer sargılarına 220 V uygulanmıştır. Bu gerilim AC gerilim kaynaklarını 311,13V (V p-p ) değerine ayarlayarak elde edilmiştir. Çünkü faz nötr gerilimi 220V (Rms) olması gerektiğinden V p-p =220 * =311,13 Bu değer AC gerilim kaynağının üreteceği gerilimin genliğini ayarlamak gerekli olduğu için yukarıda hesaplanmıştır. Gerekli besleme kaynağı verilip bağlantılar yapıldıktan sonra saf dirençsel yüklerden sadece bir fazı değiştirerek giriş çıkış akımlarına ve çıkış gerilimlerini not edilmiştir. Bu işlemde amaç üç fazlı transformatörün dengesiz yüklenme altında ve Yn-Yn bağlantıda nasıl tepki verdiğinin modelini çıkarmaktır. Elde edilen sonuçlar Tablo 4.1 de verilmiştir. 20

30 Çizelge 4.1. Yn-Yn bağlantı için A fazının yük değişimi durumunda akım gerilim değerleri V-I değerleri Ra açık devre Ra=490 Ω Ra=245 Ω Ra=122.5 Ω Ra=81.6 Ω Ra=61.25 Ω Ra=49 Ω Va ,9 126,9 126,8 126,8 Vb 126,8 126,8 126,8 126,8 126,8 126,8 126,8 Vc 126,8 126,8 126,8 126,8 126,8 126,8 126,8 Ia 0 0,256 0,518 1,036 1,555 2,070 2,587 Ib 2,587 2,587 2,587 2,587 2,587 2,587 2,587 Ic 2,587 2,587 2,587 2,587 2,587 2,587 2,587 IA 0,0171 0,160 0,311 0,610 0,910 1,208 1,506 IB 1,506 1,506 1,506 1,506 1,506 1,506 1,506 IC 1,506 1,506 1,506 1,506 1,506 1,506 1,506 Yn-Yn bağlantı türünde manyetik dengenin korunması beklenir. Çünkü nötr hattı fazla akımı üzerinden akıtarak dengesizliği engelleyecektir. Deneysel olarak elde edilmiş olan ve Tablo 4.1'de gösterilen değerlere göre manyetik dengenin olup olmadığı amper sarım toplamların bakarak anlaşılmıştır. Transformatörün sargı sayısı oranı = = = 1,732 olarak bulunmuştur. Amper-Sarım= [ (I A +I B +I C ) N 1 ] [ (I a +I b +I c ) N 2 ] (4.1) R a =0 Ω için; [(0,0171+1,506+1,506) * 1,732] [(0+2,587+2,587)*1 ] = 0,072 R a =490 Ω için; [(0,160+1,506+1,506) * 1,732] [(0,256+2,587+2,587)*1 ] = 0,06 R a =245Ω için; [(0,311+1,506+1,506) * 1,732] [(0,518+2,587+2,587)*1 ] = 0,06 R a =122,5 Ω için; 21

31 [(0,61+1,506+1,506) * 1,732] [(1,036+2,587+2,587)*1 ] = 0,06 R a =81,6 Ω için; [(0,91+1,506+1,506) * 1,732] [(1,555+2,587+2,587)*1 ] = 0,06 R a =61,25 Ω için; [(1,208+1,506+1,506) * 1,732] [(2,070+2,587+2,587)*1 ] = 0,06 R a =49 Ω için; [(1,506+1,506+1,506) * 1,732] [(2,587+2,587+2,587)*1 ] = 0,06 Yukarıdaki denklemlerde bulunmuş olan amper sarım toplamları sıfır olmayıp sıfıra yakın değerlerde hesaplanmıştır. Bunun nedeni mıknatıslanma akımı gibi kayıp akımlar olduğu için amper sarım değerini etkilemesidir. Fakat bu durumda manyetik denge bozulmamıştır diyebiliriz Yıldız- Yıldız Nötr Bağlantı Transformatörün iki tarafı da yıldız bağlanır ancak sadece sekonder tarafı nötr hattına bağlanmasıyla elde edilmiştir. Bu bağlantı türünde manyetik denge korunması beklenmez. Çünkü sekonder tarafında bir fazdan aşırı akım çekilmesi halinde o aşırı akım nötr hattından gidecektir. Ancak oluşan bu aşırı gerilim primer tarafında ki fazda da bir akım artışına neden olacaktır. Primer tarafındaki bu artış nötr hattı olmadığı için diğer fazlar üzerinden devreyi tamamlayacaktır. Bu nedendendir ki dengesiz yüklenme durumunda amper sarım oranları sıfıra eşit olmayacaktır. Bu dengesizliği gözlemlemek amaçlı Şekil4.6 da verilmiş olan devre modellenmiştir. Sonrasında A fazındaki yük değeri değiştirilerek dengesiz yüklenme oluşturulmuş ve giriş, çıkış akım değerleri ile çıkış gerilim değeri gözlemlenmiştir. 22

32 Şekil 4.6. Y-Yn bağlantılı üç fazlı transformatör modeli Şekil 4.6 da verilen modelde A fazında bulunan yük direnci değiştirilerek elde edilen sonuçlar Çizelge 2 de verilmiştir. Ancak çıkan sonuçlar beklenildiği gibi olmamıştır. Amper sarım toplamları Denklem (4.1) deki gibi hesaplandığında her durum için yaklaşık sıfır olarak bulunmuştur. Çizelge 4.2. Y-Yn bağlantı için A fazının yük değişimi durumunda akım gerilim değerleri V-I değerleri Ra açık devre Ra=490 Ω Ra=245 Ω Ra=122.5 Ω Ra=81.6 Ω Ra=61.25 Ω Ra=49 Ω Va 189,7 180,7 172,6 158,3 146,1 135, ,800 Vb 109,1 109,9 111,2 114,7 118,6 122, ,800 Vc 110,5 110,5 111,2 114, , ,800 Ia 0 0,3688 0,704 1,292 1,79 2,217 2,587 Ib 2,226 2,243 2,27 2,34 2,42 2,505 2,587 Ic 2,255 2,255 2,69 2,328 2,41 2,496 2,587 IA 0,0256 0,2308 0,4235 0,7613 1,048 1,293 1,506 IB 1,295 1,306 1,321 1,362 1,409 1,458 1,506 IC 1,313 1,312 1,321 1,355 1,40 1,453 1,506 Ampersarım 0,0804 0,0673-0, ,0644 0,0620 0,0633 0,

33 Yıldız-yıldız nötr bağlantı modelinden beklenen sonucu göremediğimiz için daha fazla dengesiz yüklenme oluşturmak amaçlı yük bağlantısı değiştirilerek tekrar gözlemlenmiştir. Bu modelimizde sekonder fazlarından iki tanesi boşta iken sadece tek bir faza yük bağlayarak modelimiz yenilenmiştir. Bu amaçla yapılmış olan modelimiz Şekil 4.7 de verilmiştir. Bu modelde sekonderin A fazından I a akımı çekildiği için primerin A fazında da I A akımı akmıştır. Bu I A akımı nötr hattı olmadığı için diğer iki faz üzerinden geçerek manyetik dengeyi bozmuştur. Şekil 4.7 den okunabildiği gibi; I a = A I A = A olarak ölçülmüştür. I B ve I C akımları ise I A nın bölünüp bu fazların üzerinden geçen akım değerleridir. Manyetik dengesi bozulmuş bu sistemin amper sarım toplamı aşağıda hesaplanmıştır. Amper-sarım toplamları= (( )*1.732)-(5.229) = olarak hesaplanmış ve manyetik dengenin olmadığı gözlemlenmiştir. Şekil 4.7. Tek fazı yüklü olan Y-Yn bağlantı 24

AŞIRI AKIM KORUMA RÖLELERİ Trafolarda Meydana Gelen Aşırı Akımların Nedenleri

AŞIRI AKIM KORUMA RÖLELERİ Trafolarda Meydana Gelen Aşırı Akımların Nedenleri Koruma Röleleri AŞIRI AKIM KORUMA RÖLELERİ Trafolarda Meydana Gelen Aşırı Akımların Nedenleri Trafolarda meydana gelen arızaların başlıca nedenleri şunlardır: >Transformatör sargılarında aşırı yüklenme

Detaylı

T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BMT103 ELEKTRİK DEVRE TEMELLERİ DERSİ LABORATUVARI DENEY NO: 1

T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BMT103 ELEKTRİK DEVRE TEMELLERİ DERSİ LABORATUVARI DENEY NO: 1 T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BMT103 ELEKTRİK DEVRE TEMELLERİ DERSİ LABORATUVARI DENEY NO: 1 DİRENÇ DEVRELERİNDE OHM VE KİRSHOFF KANUNLARI Arş. Gör. Sümeyye

Detaylı

TEK FAZLI KONTROLLU VE KONTROLSUZ DOĞRULTUCULAR

TEK FAZLI KONTROLLU VE KONTROLSUZ DOĞRULTUCULAR FIRAT ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ GÜÇ ELEKTRONİĞİ LABORATUVARI DENEY NO:1 TEK FAZLI KONTROLLU VE KONTROLSUZ DOĞRULTUCULAR 1.1 Giriş Diyod ve tristör gibi

Detaylı

326 ELEKTRİK MAKİNALARI LABORATUVARI II ÜÇ-FAZ SİNCAP KAFESLİ ASENKRON (İNDÜKSİYON) MOTOR DENEY 326-04

326 ELEKTRİK MAKİNALARI LABORATUVARI II ÜÇ-FAZ SİNCAP KAFESLİ ASENKRON (İNDÜKSİYON) MOTOR DENEY 326-04 İNÖNÜ ÜNİERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜH. BÖL. 26 ELEKTRİK MAKİNALARI LABORATUARI II ÜÇ-FAZ SİNCAP KAFESLİ ASENKRON (İNDÜKSİYON) MOTOR DENEY 26-04. AMAÇ: Üç-faz sincap kafesli asenkron

Detaylı

DC Akım/Gerilim Ölçümü ve Ohm Yasası Deney 2

DC Akım/Gerilim Ölçümü ve Ohm Yasası Deney 2 DC Akım/Gerilim Ölçümü ve Ohm Yasası Deney 2 DENEY 1-3 DC Gerilim Ölçümü DENEYİN AMACI 1. DC gerilimin nasıl ölçüldüğünü öğrenmek. 2. KL-22001 Deney Düzeneğini tanımak. 3. Voltmetrenin nasıl kullanıldığını

Detaylı

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ DENEY FÖYÜ DENEY ADI AC AKIM, GERİLİM VE GÜÇ DENEYİ DERSİN ÖĞRETİM ÜYESİ DENEY SORUMLUSU DENEY GRUBU: DENEY TARİHİ : TESLİM

Detaylı

ELEKTRİK DEVRELERİ-2 LABORATUVARI II. DENEY FÖYÜ

ELEKTRİK DEVRELERİ-2 LABORATUVARI II. DENEY FÖYÜ ELEKRİK DERELERİ-2 LABORAUARI II. DENEY FÖYÜ 1-a) AA Gerilim Ölçümü Amaç: AA devrede gerilim ölçmek ve AA voltmetrenin kullanımı Gerekli Ekipmanlar: AA Güç Kaynağı, AA oltmetre, 1kΩ direnç, 220Ω direnç,

Detaylı

13. ÜNİTE AKIM VE GERİLİM ÖLÇÜLMESİ

13. ÜNİTE AKIM VE GERİLİM ÖLÇÜLMESİ 13. ÜNİTE AKIM VE GERİLİM ÖLÇÜLMESİ KONULAR 1. Akım Ölçülmesi-Ampermetreler 2. Gerilim Ölçülmesi-Voltmetreler Ölçü Aleti Seçiminde Dikkat Edilecek Noktalar: Ölçü aletlerinin seçiminde yapılacak ölçmeye

Detaylı

ELEKTRİK ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ FİZİK II LABORATUVARI DENEY 2 TRANSFORMATÖRLER

ELEKTRİK ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ FİZİK II LABORATUVARI DENEY 2 TRANSFORMATÖRLER ELEKTRİK ELEKTROİK MÜHEDİSLİĞİ FİZİK LABORATUVAR DEEY TRASFORMATÖRLER . Amaç: Bu deneyde:. Transformatörler yüksüz durumdayken giriş ve çıkış gerilimleri gözlenecek,. Transformatörler yüklü durumdayken

Detaylı

ÖLÇÜ TRANSFORMATÖRLERİ

ÖLÇÜ TRANSFORMATÖRLERİ 1 ÖLÇÜ TRANSFORMATÖRLERİ Normalde voltmetrelerle en fazla 1000V a kadar gerilimler ölçülebilir. Daha yüksek gerilimlerde; Voltmetrenin çekeceği güç artar. Yüksek gerilimden kaynaklanan kaçak akımların

Detaylı

2. Bölüm: Transformatörler. Doç. Dr. Ersan KABALCI

2. Bölüm: Transformatörler. Doç. Dr. Ersan KABALCI . Bölüm: Transformatörler Doç. Dr. Ersan KABALC . Bölüm: Transformatörler.. Transformatörlere Giriş Transformatörlere Giriş Transformatör, alternatif akım elektrik gücünü bir gerilim seviyesinden başka

Detaylı

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ LABORATUARI

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ LABORATUARI ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ LABORATUARI DENEY FÖYÜ DENEY ADI DC SERİ JENERATÖR KARAKTERİSTİKLERİNİN İNCELENMESİ DERSİN

Detaylı

Elektrik Dağıtım Şebekesi: İletim hattından gelen ve şalt merkezlerinde gerilim seviyesi düşürülen elektriği, ev ve işyerlerine getiren şebekedir.

Elektrik Dağıtım Şebekesi: İletim hattından gelen ve şalt merkezlerinde gerilim seviyesi düşürülen elektriği, ev ve işyerlerine getiren şebekedir. DAĞITIM TRAFOLARI Genel Tanımlar Elektrik Dağıtım Şebekesi: İletim hattından gelen ve şalt merkezlerinde gerilim seviyesi düşürülen elektriği, ev ve işyerlerine getiren şebekedir. EEM13423 ELEKTRİK ENERJİSİ

Detaylı

DENEY 4 DC ŞÖNT ve SERİ MOTORUN YÜKLEME KARAKTERİSTİKLERİ

DENEY 4 DC ŞÖNT ve SERİ MOTORUN YÜKLEME KARAKTERİSTİKLERİ DENEY 4 DC ŞÖNT ve SERİ MOTORUN YÜKLEME KARAKTERİSTİKLERİ 1. Temel Teori (Şönt Uyarmalı Motor) DC şönt motorlar hızdaki iyi kararlılıkları dolayısıyla yaygın kullanılan motorlardır. Bu motor tipi seri

Detaylı

ĠLETĠM HATTINA ĠLĠġKĠN KARAKTERĠSTĠK DEĞERLERĠN ELDE EDĠLMESĠ

ĠLETĠM HATTINA ĠLĠġKĠN KARAKTERĠSTĠK DEĞERLERĠN ELDE EDĠLMESĠ DENEY 1 ĠLETĠM HATTINA ĠLĠġKĠN KARAKTERĠSTĠK DEĞERLERĠN ELDE EDĠLMESĠ 1.1. Genel Bilgi MV 1424 Hat Modeli 40 kv lık nominal bir gerilim ve 350A lik nominal bir akım için tasarlanmış 40 km uzunluğundaki

Detaylı

T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BMT103 ELEKTRİK DEVRE TEMELLERİ DERSİ LABORATUVARI DENEY NO: 7

T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BMT103 ELEKTRİK DEVRE TEMELLERİ DERSİ LABORATUVARI DENEY NO: 7 T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BMT103 ELEKTRİK DEVRE TEMELLERİ DERSİ LABORATUVARI DENEY NO: 7 KONDANSATÖRLER VE BOBİNLER Doç. Dr. İbrahim YÜCEDAĞ Arş. Gör. M.

Detaylı

DENEY 1 1.1. DC GERİLİM ÖLÇÜMÜ DENEYİN AMACI

DENEY 1 1.1. DC GERİLİM ÖLÇÜMÜ DENEYİN AMACI DENEY 1 1.1. DC GERİLİM ÖLÇÜMÜ 1. DC gerilimin nasıl ölçüldüğünü öğrenmek. 2. KL-21001 Deney Düzeneğini tanımak. 3. Voltmetrenin nasıl kullanıldığını öğrenmek. Devre elemanı üzerinden akım akmasını sağlayan

Detaylı

ELEKTRİK DEVRELERİ-2 LABORATUVARI VIII. DENEY FÖYÜ

ELEKTRİK DEVRELERİ-2 LABORATUVARI VIII. DENEY FÖYÜ EEKTRİK DEVREERİ-2 ABORATUVARI VIII. DENEY FÖYÜ SERİ VE PARAE REZONANS DEVRE UYGUAMASI Amaç: Seri ve paralel rezonans devrelerini incelemek, devrelerin karakteristik parametrelerini ölçmek, rezonans eğrilerini

Detaylı

Bir devrede dolaşan elektrik miktarı gibi elektriksel ifadelerin büyüklüğünü bize görsel olarak veren bazı aletler kullanırız.

Bir devrede dolaşan elektrik miktarı gibi elektriksel ifadelerin büyüklüğünü bize görsel olarak veren bazı aletler kullanırız. ÖLÇME VE KONTROL ALETLERİ Bir devrede dolaşan elektrik miktarı gibi elektriksel ifadelerin büyüklüğünü bize görsel olarak veren bazı aletler kullanırız. Voltmetre devrenin iki noktası arasındaki potansiyel

Detaylı

AA Motorlarında Yol Verme, Motor Seçimi Yrd. Doç. Dr. Aytaç Gören

AA Motorlarında Yol Verme, Motor Seçimi Yrd. Doç. Dr. Aytaç Gören 04.12.2011 AA Motorlarında Yol Verme, Motor Seçimi Yrd. Doç. Dr. Aytaç Gören İçerik AA Motorlarının Kumanda Teknikleri Kumanda Elemanları na Yol Verme Uygulama Soruları 25.11.2011 2 http://people.deu.edu.tr/aytac.goren

Detaylı

Ölçme ve Devre Laboratuvarı Deney: 1

Ölçme ve Devre Laboratuvarı Deney: 1 Ölçme ve Devre Laboratuvarı Deney: 1 Gerilim, Akım ve Direnç Ölçümü 2013 Şubat I. GİRİŞ Bu deneyin amacı multimetre kullanarak gerilim, akım ve direnç ölçümü yapılmasının öğrenilmesi ve bir ölçüm aletinin

Detaylı

ENDÜSTRİYEL BİR TESİSTE DİNAMİK KOMPANZASYON UYGULAMASI

ENDÜSTRİYEL BİR TESİSTE DİNAMİK KOMPANZASYON UYGULAMASI ENDÜSTRİYEL BİR TESİSTE DİNAMİK KOMPANZASYON UYGULAMASI Özgür GENCER Semra ÖZTÜRK Tarık ERFİDAN Kocaeli Üniversitesi Mühendislik Fakültesi, Elektrik Mühendisliği Bölümü, Kocaeli San-el Mühendislik Elektrik

Detaylı

MOTOR KORUMA RÖLELERİ. Motorların şebekeden aşırı akım çekme nedenleri

MOTOR KORUMA RÖLELERİ. Motorların şebekeden aşırı akım çekme nedenleri MOTOR KORUMA RÖLELERİ Motorlar herhangi bir nedenle normal değerlerinin üzerinde akım çektiğinde sargılarının ve devre elemanlarının zarar görmemesi için en kısa sürede enerjilerinin kesilmesi gerekir.

Detaylı

TORAKLAMA. - Genel Bilgi - Kontrol Yöntemi - Örnekler

TORAKLAMA. - Genel Bilgi - Kontrol Yöntemi - Örnekler TORAKLAMA - Genel Bilgi - Kontrol Yöntemi - Örnekler Genel Bilgi Topraklama Nedir? Elektrik Topraklama Nedir? tesislerinde aktif olmayan bölümler ile sıfır iletkenleri ve bunlara bağlı bölümlerin, bir

Detaylı

ELEKTRİK MAKİNALARI LABORATUVARI FİNAL/BÜTÜNLEME SORULARI İÇİN ÖRNEKLER (Bunlardan farklı sorular da çıkabilir.)

ELEKTRİK MAKİNALARI LABORATUVARI FİNAL/BÜTÜNLEME SORULARI İÇİN ÖRNEKLER (Bunlardan farklı sorular da çıkabilir.) ELEKTRİK MAKİNALARI LABORATUVARI FİNAL/BÜTÜNLEME SORULARI İÇİN ÖRNEKLER (Bunlardan farklı sorular da çıkabilir.) 1) Etiketinde 4,5 kw ve Y 380V 5A 0V 8,7A yazan üç fazlı bir asenkron motorun, fazlar arası

Detaylı

V R. Devre 1 i normal pozisyonuna getirin. Şalter (yukarı) N konumuna alınmış olmalıdır. Böylece devrede herhangi bir hata bulunmayacaktır.

V R. Devre 1 i normal pozisyonuna getirin. Şalter (yukarı) N konumuna alınmış olmalıdır. Böylece devrede herhangi bir hata bulunmayacaktır. Ohm Kanunu Bir devreden geçen akımın şiddeti uygulanan gerilim ile doğru orantılı, devrenin elektrik direnci ile ters orantılıdır. Bunun matematiksel olarak ifadesi şöyledir: I V R Burada V = Gerilim (Birimi

Detaylı

Elektromekanik Kumanda Sistemleri / Ders Notları

Elektromekanik Kumanda Sistemleri / Ders Notları İkincisinde ise; stator düşük devir kutup sayısına göre sarılır ve her faz bobinleri 2 gruba bölünerek düşük devirde seri- üçgen olarak bağlanır. Yüksek devirde ise paralel- yıldız olarak bağlanır. Bu

Detaylı

Temel Kavramlar. Elektrik Nedir? Elektrik nedir? Elektrikler geldi, gitti, çarpıldım derken neyi kastederiz?

Temel Kavramlar. Elektrik Nedir? Elektrik nedir? Elektrikler geldi, gitti, çarpıldım derken neyi kastederiz? Temel Kavramlar Elektrik Nedir? Elektrik nedir? Elektrikler geldi, gitti, çarpıldım derken neyi kastederiz? 1 Elektriksel Yük Elektrik yükü bu dış yörüngede dolanan elektron sayısının çekirdekteki proton

Detaylı

9. Güç ve Enerji Ölçümü

9. Güç ve Enerji Ölçümü 9. Güç ve Enerji Ölçümü Güç ve Güç Ölçümü: Doğru akım devrelerinde, sürekli halde sadece direnç etkisi mevcuttur. Bu yüzden doğru akım devrelerinde sadece dirence ait olan güçten bahsedilir. Sürekli halde

Detaylı

DENEY NO: 2 KIRCHHOFF UN AKIMLAR YASASI. Malzeme ve Cihaz Listesi:

DENEY NO: 2 KIRCHHOFF UN AKIMLAR YASASI. Malzeme ve Cihaz Listesi: DENEY NO: 2 KIRCHHOFF UN AKIMLAR YASASI Malzeme ve Cihaz Listesi: 1. 12 k direnç 1 adet 2. 15 k direnç 1 adet 3. 18 k direnç 1 adet 4. 2.2 k direnç 1 adet 5. 8.2 k direnç 1 adet 6. Breadboard 7. Dijital

Detaylı

ASENKRON MAKİNELER. Asenkron Motorlara Giriş

ASENKRON MAKİNELER. Asenkron Motorlara Giriş ASENKRON MAKİNELER Asenkron Motorlara Giriş İndüksiyon motor yada asenkron motor (ASM), rotor için gerekli gücü komitatör yada bileziklerden ziyade elektromanyetik indüksiyon yoluyla aktaran AC motor tipidir.

Detaylı

Osiloskop ve AC Akım Gerilim Ölçümü Deney 3

Osiloskop ve AC Akım Gerilim Ölçümü Deney 3 Osiloskop ve AC Akım Gerilim Ölçümü Deney 3 DENEY 1-6 AC Gerilim Ölçümü DENEYİN AMACI 1. AC gerilimlerin nasıl ölçüldüğünü öğrenmek. 2. AC voltmetrenin nasıl kullanıldığını öğrenmek. GENEL BİLGİLER AC

Detaylı

F AKIM DEVRELER A. DEVRE ELEMANLARI VE TEMEL DEVRELER

F AKIM DEVRELER A. DEVRE ELEMANLARI VE TEMEL DEVRELER ALTERNATİF AKIM DEVRELERİ A. DEVRE ELEMANLARI VE TEMEL DEVRELER Alternatif akım devrelerinde akımın geçişine karşı üç çeşit direnç (zorluk) gösterilir. Devre elamanları dediğimiz bu dirençler: () R omik

Detaylı

KTÜ, Mühendislik Fakültesi Elektrik Elektronik Müh. Böl. Temel Elektrik Laboratuarı I. I kd = r. Şekil 1.

KTÜ, Mühendislik Fakültesi Elektrik Elektronik Müh. Böl. Temel Elektrik Laboratuarı I. I kd = r. Şekil 1. KTÜ, Mühendislik Fakültesi Elektrik Elektronik Müh. Böl. Temel Elektrik Laboratuarı I THEENİN ve NORTON TEOREMLERİ Bir veya daha fazla sayıda Elektro Motor Kuvvet kaynağı bulunduran lineer bir devre tek

Detaylı

ELEKTRİK. 2. Evsel aboneler için kullanılan kaçak akım rölesinin çalışma akım eşiği kaç ma dır? ( A Sınıfı 02.07.2011)

ELEKTRİK. 2. Evsel aboneler için kullanılan kaçak akım rölesinin çalışma akım eşiği kaç ma dır? ( A Sınıfı 02.07.2011) ELEKTRİK 1. Bir orta gerilim (OG) dağıtım sisteminin trafodan itibaren yüke doğru olan kısmının (sekonder tarafının) yapısı ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır? ( A Sınıfı 02.07.2011) A)

Detaylı

İklimlendirme Soğutma Elektriği ve Kumanda Devreleri BÖLÜM KONDANSATÖRLER

İklimlendirme Soğutma Elektriği ve Kumanda Devreleri BÖLÜM KONDANSATÖRLER BÖLÜM KONDANSATÖRLER AMAÇ: İklimlendirme ve soğutma kompresörlerinde kullanılan kalkış (ilk hareket) ve daimi kondansatörleri seçebilme ve bağlantılarını yapabilme. Kondansatörler 91 BÖLÜM-7 KONDANSATÖRLER

Detaylı

Elektrik Makinaları I

Elektrik Makinaları I Elektrik Makinaları I Açık Devre- Kısa Devre karakteristikleri Çıkık kutuplu makinalar, generatör ve motor çalışma, fazör diyagramları, güç ve döndürmemomenti a) Kısa Devre Deneyi Bağlantı şeması b) Açık

Detaylı

ELEKTRĐK MOTORLARI SÜRÜCÜLERĐ EELP212 DERS 05

ELEKTRĐK MOTORLARI SÜRÜCÜLERĐ EELP212 DERS 05 EELP212 DERS 05 Özer ŞENYURT Mayıs 10 1 BĐR FAZLI MOTORLAR Bir fazlı motorların çeşitleri Yardımcı sargılı motorlar Ek kutuplu motorlar Relüktans motorlar Repülsiyon motorlar Üniversal motorlar Özer ŞENYURT

Detaylı

KIRCHOFF'UN AKIMLAR VE GERĠLĠMLER YASASININ DENEYSEL SAĞLANMASI

KIRCHOFF'UN AKIMLAR VE GERĠLĠMLER YASASININ DENEYSEL SAĞLANMASI K.T.Ü ElektrikElektronik Müh.Böl. Temel Elektrik Laboratuarı I KICHOFF'UN KIML E GEĠLĠMLE YSSININ DENEYSEL SĞLNMSI KICHOFF'UN KIML YSSI: Bir elektrik devresinde, bir düğümde bulunan kollara ilişkin akımların

Detaylı

Samet Biricik Elk. Y. Müh. Elektrik Mühendisleri Odası 28 Ocak2011

Samet Biricik Elk. Y. Müh. Elektrik Mühendisleri Odası 28 Ocak2011 Samet Biricik Elk. Y. Müh. Elektrik Mühendisleri Odası 28 Ocak2011 1 KompanzasyonSistemlerinde Kullanılan Elemanlar Güç Kondansatörleri ve deşarj dirençleri Kondansatör Kontaktörleri Pano Reaktif Güç Kontrol

Detaylı

DENEY 1 Basit Elektrik Devreleri

DENEY 1 Basit Elektrik Devreleri ULUDAĞ ÜNİVESİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTİK-ELEKTONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ EEM203 Elektrik Devreleri Laboratuarı I 204-205 DENEY Basit Elektrik Devreleri Deneyi Yapanın Değerlendirme Adı Soyadı : Deney

Detaylı

AN 96L ENERJİ ANALİZÖRÜ

AN 96L ENERJİ ANALİZÖRÜ AN 96L ENERJİ ANALİZÖRÜ 1-Akım Trafo Oranı ayarı: Set tuşuna basılır. Ekranda : akım trafo oranı mesajı görülür. Tekrar Set tuşuna basılır. Ekranda önceden ayarlanmış olan akım trafo oranı değeri görülür.yukarı,

Detaylı

2- Tristör ile yük akımı değiştirilerek ayarlı yükkontrolü yapılabilir.

2- Tristör ile yük akımı değiştirilerek ayarlı yükkontrolü yapılabilir. Tristörlü Redresörler ( Doğrultmaçlar ) : Alternatif akımı doğru akıma çeviren sistemlere redresör denir. Redresörler sanayi için gerekli olan DC gerilimin elde edilmesini sağlar. Büyük akım ve gerilimlerin

Detaylı

9. ÜNİTE OHM KANUNU KONULAR

9. ÜNİTE OHM KANUNU KONULAR 9. ÜNİTE OHM KANUNU KONULAR 1. FORMÜLÜ 2. SABİT DİRENÇTE, AKIM VE GERİLİM ARASINDAKİ BAĞINTI 3. SABİT GERİLİMDE, AKIM VE DİRENÇ ARASINDAKİ BAĞINTI 4. OHM KANUNUYLA İLGİLİ ÖRNEK VE PROBLEMLER 9.1 FORMÜLÜ

Detaylı

Alternatif Akım Devre Analizi

Alternatif Akım Devre Analizi Alternatif Akım Devre Analizi Öğr.Gör. Emre ÖZER Alternatif Akımın Tanımı Zamaniçerisindeyönüveşiddeti belli bir düzen içerisinde (periyodik) değişen akıma alternatif akımdenir. En bilinen alternatif akım

Detaylı

40 yıllık KABLO T P AKIM TRANSFORMATÖRLER. deneyim. Transforming Supporting

40 yıllık KABLO T P AKIM TRANSFORMATÖRLER. deneyim. Transforming Supporting 40 yıllık deneyim KABLO T P AKIM TRANSFORMATÖRLER Transforming Supporting KABLO T P AKIM TRANSFORMATÖRLER Uygulama KAT ve SAA kablo tipi akım transformatörleri; Koruma ve ölçme amaçlı kullanılabilirler.

Detaylı

BÖLÜM 1. ASENKRON MOTORLAR

BÖLÜM 1. ASENKRON MOTORLAR İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...iv GİRİŞ...v BÖLÜM 1. ASENKRON MOTORLAR 1. ASENKRON MOTORLAR... 1 1.1. Üç Fazlı Asenkron Motorlar... 1 1.1.1. Üç fazlı asenkron motorda üretilen tork... 2 1.1.2. Üç fazlı asenkron motorlara

Detaylı

ÜÇ-FAZ SENKRON JENERATÖRÜN AÇIK DEVRE VE KISA DEVRE KARAKTERİSTİKLERİ DENEY 324-04

ÜÇ-FAZ SENKRON JENERATÖRÜN AÇIK DEVRE VE KISA DEVRE KARAKTERİSTİKLERİ DENEY 324-04 ĐNÖNÜ ÜNĐERSĐTESĐ MÜHENDĐSĐK FAKÜTESĐ EEKTRĐK-EEKTRONĐK MÜH. BÖ. ÜÇ-FAZ SENKRON JENERATÖRÜN AÇIK DERE E KISA DERE KARAKTERİSTİKERİ DENEY 4-04. AMAÇ: Senkron jeneratör olarak çalışan üç faz senkron makinanın

Detaylı

6. DİRENÇ ÖLÇME YÖNTEMLERİ VE WHEATSTONE KÖPRÜSÜ

6. DİRENÇ ÖLÇME YÖNTEMLERİ VE WHEATSTONE KÖPRÜSÜ AMAÇLAR 6. DİRENÇ ÖLÇME YÖNTEMLERİ VE WHEATSTONE KÖPRÜSÜ 1. Değeri bilinmeyen dirençleri voltmetreampermetre yöntemi ve Wheatstone Köprüsü yöntemi ile ölçmeyi öğrenmek 2. Hangi yöntemin hangi koşullar

Detaylı

Yumuşak Yol Vericiler - TEORİ

Yumuşak Yol Vericiler - TEORİ Yumuşak Yol Vericiler - TEORİ 1. Gerilimi Düşürerek Yolverme Alternatif akım endüksiyon motorları, şebeke gerilimine direkt olarak bağlandıklarında, yol alma başlangıcında şebekeden Kilitli Rotor Akımı

Detaylı

Alternatif Akım. Yrd. Doç. Dr. Aytaç Gören. Alternatif Akım

Alternatif Akım. Yrd. Doç. Dr. Aytaç Gören. Alternatif Akım Yrd. Doç. Dr. Aytaç Gören Paralel devre 2 İlk durum: 3 Ohm kanunu uygulandığında; 4 Ohm kanunu uygulandığında; 5 Paralel devrede empedans denklemi, 6 Kondansatör (Kapasitans) Alternatif gerilimin etkisi

Detaylı

TOBB EKONOMİ VE TEKNOLOJİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ

TOBB EKONOMİ VE TEKNOLOJİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ TOBB EKONOMİ VE TEKNOLOJİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ FİZ 102 FİZİK LABORATUARI II FİZİK LABORATUARI II CİHAZLARI TANITIM DOSYASI Hazırlayan : ERDEM İNANÇ BUDAK BİYOMEDİKAL MÜHENDİSİ Mühendislik

Detaylı

3. HAFTA BLM223 DEVRE ANALİZİ. Yrd. Doç Dr. Can Bülent FİDAN. hdemirel@karabuk.edu.tr

3. HAFTA BLM223 DEVRE ANALİZİ. Yrd. Doç Dr. Can Bülent FİDAN. hdemirel@karabuk.edu.tr 3. HAFTA BLM223 Yrd. Doç Dr. Can Bülent FİDAN hdemirel@karabuk.edu.tr Karabük Üniversitesi Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi 2 3. OHM KANUNU, ENEJİ VE GÜÇ 3.1. OHM KANUNU 3.2. ENEJİ VE GÜÇ 3.3.

Detaylı

4. ÜNİTE ALTERNATİF AKIMDA GÜÇ

4. ÜNİTE ALTERNATİF AKIMDA GÜÇ 4. ÜNİTE ALTERNATİF AKIMDA GÜÇ KONULAR 1. Ani Güç, Ortalama Güç 2. Dirençli Devrelerde Güç 3. Bobinli Devrelerde Güç 4. Kondansatörlü Devrelerde Güç 5. Güç Üçgeni 6. Güç Ölçme GİRİŞ Bir doğru akım devresinde

Detaylı

T.C. EGE ÜNİVERSİTESİ ALİAĞA MESLEK YÜKSEKOKULU

T.C. EGE ÜNİVERSİTESİ ALİAĞA MESLEK YÜKSEKOKULU ELEKTRİK PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ 2013 / 2014 EĞİTİM ÖĞRETİM DÖNEMİ 1. SINIF 1. YARIYIL 107 Matematik-I 3 0 3 3 Sayılar,olasılık ile ilgili temel esasları uygulamak, cebir çözümlerini yapmak, geometri

Detaylı

ÜÇ FAZLI ASENKRON MOTOR ÇALIŞMA PRENSİBİ

ÜÇ FAZLI ASENKRON MOTOR ÇALIŞMA PRENSİBİ 1 ÜÇ FAZLI ASENKRON MOTOR ÇALIŞMA PRENSİBİ Üç Fazlı Asenkron Motorlarda Döner Manyetik Alanın Meydana Gelişi Stator sargılarına üç fazlı alternatif gerilim uygulandığında uygulanan gerilimin frekansı ile

Detaylı

ELEKTRİK MAKİNELERİ (MEP 112) (ELP211) Yazar: Yrd. Doç. Dr. Mustafa Turan S1

ELEKTRİK MAKİNELERİ (MEP 112) (ELP211) Yazar: Yrd. Doç. Dr. Mustafa Turan S1 ELEKTRİK MAKİNELERİ (MEP 112) Yazar: Yrd. Doç. Dr. Mustafa Turan S1 SAKARYA ÜNİVERSİTESİ Adapazarı Meslek Yüksekokulu Bu ders içeriğinin basım, yayım ve satış hakları Sakarya Üniversitesi ne aittir. "Uzaktan

Detaylı

14. ÜNİTE GERİLİM DÜŞÜMÜ

14. ÜNİTE GERİLİM DÜŞÜMÜ 14. ÜNİTE GERİLİM DÜŞÜMÜ KONULAR 1. GERİLİM DÜŞÜMÜNÜN ANLAMI VE ÖNEMİ 2. ÇEŞİTLİ TESİSLERDE KABUL EDİLEBİLEN GERİLİM DÜŞÜMÜ SINIRLARI 3. TEK FAZLI ALTERNATİF AKIM (OMİK) DEVRELERİNDE YÜZDE (%) GERİLİM

Detaylı

İNDÜKSİYON MOTORLARIN KARAKTERİSTİKLERİNİN İNCELENMESİ

İNDÜKSİYON MOTORLARIN KARAKTERİSTİKLERİNİN İNCELENMESİ ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ LABORATUARI DENEY FÖYÜ DENEY ADI İNDÜKSİYON MOTORLARIN KARAKTERİSTİKLERİNİN İNCELENMESİ DERSİN

Detaylı

- Gerilme ve Gerinme ikinci dereceden tensörel büyüklüklerdir. (3 puan)

- Gerilme ve Gerinme ikinci dereceden tensörel büyüklüklerdir. (3 puan) MAK437 MT2-GERİLME ÖLÇÜM TEKNİKLERİ SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ I. öğretim II. öğretim A şubesi B şubesi ÖĞRENCİ ADI NO İMZA TARİH 30.11.2013 SORU/PUAN

Detaylı

DENEY 2. Şekil 2.1. 1. KL-13001 modülünü, KL-21001 ana ünitesi üzerine koyun ve a bloğunun konumunu belirleyin.

DENEY 2. Şekil 2.1. 1. KL-13001 modülünü, KL-21001 ana ünitesi üzerine koyun ve a bloğunun konumunu belirleyin. DENEY 2 2.1. AC GERİLİM ÖLÇÜMÜ 1. AC gerilimlerin nasıl ölçüldüğünü öğrenmek. 2. AC voltmetrenin nasıl kullanıldığını öğrenmek. AC voltmetre, AC gerilimleri ölçmek için kullanılan kullanışlı bir cihazdır.

Detaylı

ÖZGÜR Motor & Generatör

ÖZGÜR Motor & Generatör DAHLENDER MOTOR Statora sargılarının UVW ve XYZ uçlarından başka, sargı ortalarından uçlar çıkararak ve bunların bağlantıları yapılarak çift devir sayısı elde edilir. Bu bağlantı yöntemine, Dahlender bağlantı

Detaylı

EŞ POTANSİYEL VE ELEKTRİK ALAN ÇİZGİLERİ. 1. Zıt yükle yüklenmiş iki iletkenin oluşturduğu eş potansiyel çizgileri araştırıp bulmak.

EŞ POTANSİYEL VE ELEKTRİK ALAN ÇİZGİLERİ. 1. Zıt yükle yüklenmiş iki iletkenin oluşturduğu eş potansiyel çizgileri araştırıp bulmak. EŞ POTANSİYEL VE ELEKTRİK ALAN ÇİZGİLERİ AMAÇ: 1. Zıt yükle yüklenmiş iki iletkenin oluşturduğu eş potansiyel çizgileri araştırıp bulmak. 2. Bu eş potansiyel çizgileri kullanarak elektrik alan çizgilerinin

Detaylı

ÜÇ-FAZ SENKRON MAKİNANIN SENKRONİZASYON İŞLEMİ VE MOTOR OLARAK ÇALIŞTIRILMASI DENEY 324-06

ÜÇ-FAZ SENKRON MAKİNANIN SENKRONİZASYON İŞLEMİ VE MOTOR OLARAK ÇALIŞTIRILMASI DENEY 324-06 ĐNÖNÜ ÜNĐERSĐTESĐ MÜHENDĐSĐK FAKÜTESĐ EEKTRĐK-EEKTRONĐK MÜH. BÖ. ÜÇ-FAZ SENKRON MAKİNANIN SENKRONİZASYON İŞEMİ E MOTOR OARAK ÇAIŞTIRIMASI DENEY 4-06. AMAÇ: Senkron jeneratörün kaynağa paralel senkronizasyonu

Detaylı

6. TRANSİSTÖRÜN İNCELENMESİ

6. TRANSİSTÖRÜN İNCELENMESİ 6. TRANSİSTÖRÜN İNCELENMESİ 6.1. TEORİK BİLGİ 6.1.1. JONKSİYON TRANSİSTÖRÜN POLARMALANDIRILMASI Şekil 1. Jonksiyon Transistörün Polarmalandırılması Şekil 1 de Emiter-Beyz jonksiyonu doğru yönde polarmalandırılır.

Detaylı

Doğru Akım (DC) Makinaları

Doğru Akım (DC) Makinaları Doğru Akım (DC) Makinaları Doğru akım makinaları motor veya jeneratör olarak kullanılabilir. Genellikle DC makinalar motor olarak kullanılır. En büyük avantajları hız ve tork ayarının kolay yapılabilmesidir.

Detaylı

Isc, transient şartlarında, Zsc yi oluşturan X reaktansı ve R direncine bağlı olarak gelişir.

Isc, transient şartlarında, Zsc yi oluşturan X reaktansı ve R direncine bağlı olarak gelişir. Sadeleştirilmiş bir şebeke şeması ; bir sabit AC güç kaynağını, bir anahtarı, anahtarın üstündeki empedansı temsil eden Zsc yi ve bir yük empedansı Zs i kapsar. (Şekil 10.1) Gerçek bir sistemde, kaynak

Detaylı

DİRENÇLER, DİRENÇLERİN SERİ VE PARALEL BAĞLANMASI, OHM VE KIRCHOFF YASALARI

DİRENÇLER, DİRENÇLERİN SERİ VE PARALEL BAĞLANMASI, OHM VE KIRCHOFF YASALARI DİRENÇLER, DİRENÇLERİN SERİ VE PARALEL BAĞLANMASI, OHM VE KIRCHOFF YASALARI AMAÇ: Dirençleri tanıyıp renklerine göre değerlerini bulma, deneysel olarak tetkik etme Voltaj, direnç ve akım değişimlerini

Detaylı

Sabit Gerilim Regülatörü Kullanarak Ayarlanabilir Güç Kaynağı

Sabit Gerilim Regülatörü Kullanarak Ayarlanabilir Güç Kaynağı Sabit Gerilim Regülatörü Kullanarak Ayarlanabilir Güç Kaynağı Sabit değerli pozitif gerilim regülatörleri basit bir şekilde iki adet direnç ilavesiyle ayarlanabilir gerilim kaynaklarına dönüştürülebilir.

Detaylı

TEMEL ELEKTRONİK VE ÖLÇME -1 DERSİ 1.SINAV ÇALIŞMA NOTU

TEMEL ELEKTRONİK VE ÖLÇME -1 DERSİ 1.SINAV ÇALIŞMA NOTU No Soru Cevap 1-.. kırmızı, sarı, mavi, nötr ve toprak hatlarının en az ikisinin birbirine temas ederek elektriksel akımın bu yolla devresini tamamlamasıdır. 2-, alternatif ve doğru akım devrelerinde kullanılan

Detaylı

DENEY 1: DİYOT KARAKTERİSTİKLERİ

DENEY 1: DİYOT KARAKTERİSTİKLERİ DENEY 1: DİYOT KARAKTERİSTİKLERİ Diyot, yalnızca bir yönde akım geçiren devre elemanıdır. Bir yöndeki direnci ihmal edilebilecek kadar küçük, öbür yöndeki dirençleri ise çok büyük olan elemanlardır. Direncin

Detaylı

RÖLELER Ufak güçteki elektromanyetik anahtarlara röle adı verilir. Röleler elektromıknatıs, palet ve kontaklar olmak üzere üç kısımdan oluşur.

RÖLELER Ufak güçteki elektromanyetik anahtarlara röle adı verilir. Röleler elektromıknatıs, palet ve kontaklar olmak üzere üç kısımdan oluşur. BÖLÜM-5 RÖLELER 1 RÖLELER Ufak güçteki elektromanyetik anahtarlara röle adı verilir. Röleler elektromıknatıs, palet ve kontaklar olmak üzere üç kısımdan oluşur. Elektromıknatıs, demir nüve ve üzerine sarılmış

Detaylı

ÜNİTE 5 KLASİK SORU VE CEVAPLARI (TEMEL ELEKTRONİK) Transformatörün tanımını yapınız. Alternatif akımın frekansını değiştirmeden, gerilimini

ÜNİTE 5 KLASİK SORU VE CEVAPLARI (TEMEL ELEKTRONİK) Transformatörün tanımını yapınız. Alternatif akımın frekansını değiştirmeden, gerilimini ÜNİTE 5 KLASİK SORU VE CEVAPLARI (TEMEL ELEKTRONİK) Transformatörün tanımını yapınız. Alternatif akımın frekansını değiştirmeden, gerilimini alçaltmaya veya yükseltmeye yarayan elektro manyetik indüksiyon

Detaylı

Haftanın Amacı: Asenkron motorun hız ayar ve frenleme tekniklerinin kavranmasıdır.

Haftanın Amacı: Asenkron motorun hız ayar ve frenleme tekniklerinin kavranmasıdır. ASENKRON MOTORLARDA HIZ AYARI ve FRENLEME Haftanın Amacı: Asenkron motorun hız ayar ve frenleme tekniklerinin kavranmasıdır. Giriş Bilindiği üzere asenkron motorun rotor hızı, döner alan hızını (n s )

Detaylı

KONUM ALGILAMA YÖNTEMLERİ VE KONTROLÜ

KONUM ALGILAMA YÖNTEMLERİ VE KONTROLÜ KONUM ALGILAMA YÖNTEMLERİ VE KONTROLÜ 1. AMAÇ: Endüstride kullanılan direnç, kapasite ve indüktans tipi konum (yerdeğiştirme) algılama transdüserlerinin temel ilkelerini açıklayıp kapalı döngü denetim

Detaylı

Konu: GÜÇ HESAPLARI:

Konu: GÜÇ HESAPLARI: Konu: GÜÇ HESAPLARI: Aktif Güç hesaplamaları Reaktif Güç hesaplamaları Görünen(gerçek) Güç hesaplamaları 3 fazlı sistemler Faz farkları 3 fazlı sistemlerde güç GÜÇ BİRİMLERİ kva birimi bir elektrik güç

Detaylı

ELEKTRİK ENERJİ SİSTEMLERİNDE OLUŞAN HARMONİKLERİN FİLTRELENMESİNİN BİLGİSAYAR DESTEKLİ MODELLENMESİ VE SİMÜLASYONU

ELEKTRİK ENERJİ SİSTEMLERİNDE OLUŞAN HARMONİKLERİN FİLTRELENMESİNİN BİLGİSAYAR DESTEKLİ MODELLENMESİ VE SİMÜLASYONU T.. MARMARA ÜNİVERSİTESİ FEN İLİMLERİ ENSTİTÜSÜ ELEKTRİK ENERJİ SİSTEMLERİNDE OLUŞAN HARMONİKLERİN FİLTRELENMESİNİN İLGİSAYAR DESTEKLİ MODELLENMESİ VE SİMÜLASYONU Mehmet SUU (Teknik Öğretmen, Sc.) YÜKSEK

Detaylı

Yükleme faktörü (Diversite) Hesabı

Yükleme faktörü (Diversite) Hesabı DERSİMİZ BİNALARDAKİ GÜCÜN HESAPLANMASI Yükleme faktörü (Diversite) Hesabı BİR ÖRNEK VERMEDEN ÖNCE IEE REGULATION 14. EDITION a GÖRE YAPILAN GÜÇ YÜKLEME FAKTÖRÜNÜ İNCELEYELİM.BU TABLO AŞAĞIDA VERİLECEKTİR.

Detaylı

DC DEVRE ÇÖZÜM YÖNTEMLERİ

DC DEVRE ÇÖZÜM YÖNTEMLERİ DC DEVRE ÇÖZÜM YÖNTEMLERİ Elektrik devresi, kaynak ve yük gibi çeşitli devre elemanlarının herhangi bir şekilde bağlantısından meydana gelir. Bu gibi devrelerin çözümünde genellikle, seri-paralel devrelerin

Detaylı

DENEY 3. Maksimum Güç Transferi

DENEY 3. Maksimum Güç Transferi ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ EEM2104 Elektrik Devreleri Laboratuarı II 2014-2015 Bahar DENEY 3 Maksimum Güç Transferi Deneyi Yapanın Değerlendirme Adı

Detaylı

EEM 311 KONTROL LABORATUARI

EEM 311 KONTROL LABORATUARI Dicle Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Elektrik Elektronik Mühendisliği Bölümü EEM 311 KONTROL LABORATUARI DENEY 03: DC MOTOR FREN KARAKTERİSTİĞİ 2012-2013 GÜZ DÖNEMİ Grup Kodu: Deney Tarihi: Raporu

Detaylı

GARANTİ KARAKTERİSTİKLERİ LİSTESİ 132/15 kv, 80/100 MVA GÜÇ TRAFOSU TANIM İSTENEN ÖNERİLEN

GARANTİ KARAKTERİSTİKLERİ LİSTESİ 132/15 kv, 80/100 MVA GÜÇ TRAFOSU TANIM İSTENEN ÖNERİLEN EK-2 1 İmalatçı firma 2 İmalatçının tip işareti 3 Uygulanan standartlar Bkz.Teknik şartname 4 Çift sargılı veya ototrafo Çift sargılı 5 Sargı sayısı 2 6 Faz sayısı 3 7 Vektör grubu YNd11 ANMA DEĞERLERİ

Detaylı

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ LABORATUARI

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ LABORATUARI ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ LABORATUARI DENEY FÖYÜ DENEY ADI FOTOVOLTAİK PANELLERİN ÇEŞİTLERİ VE ÖLÇÜMLERİ DERSİN ÖĞRETİM

Detaylı

MV 1438 KABLO HAT MODELİ KARAKTERİSTİKLERİ VE MV 1420 İLETİM HATTI ÜZERİNDEKİ GERİLİM DÜŞÜMÜ

MV 1438 KABLO HAT MODELİ KARAKTERİSTİKLERİ VE MV 1420 İLETİM HATTI ÜZERİNDEKİ GERİLİM DÜŞÜMÜ MV 1438 KABLO HAT MODELİ KARAKTERİSTİKLERİ VE MV 1420 İLETİM HATTI ÜZERİNDEKİ GERİLİM DÜŞÜMÜ MV 1438 KABLO HAT MODELİ KARAKTERİSTİKLERİ Genel Bilgi MV 1438 hat modeli 11kV lık nominal bir gerilim için

Detaylı

Güç kaynağı, genel tanımıyla, bir enerji üreticisidir. Bu enerji elektrik enerjisi olduğu gibi, mekanik, ısı ve ışık enerjisi şeklinde de olabilir.

Güç kaynağı, genel tanımıyla, bir enerji üreticisidir. Bu enerji elektrik enerjisi olduğu gibi, mekanik, ısı ve ışık enerjisi şeklinde de olabilir. GÜÇ KAYNAKLARI Güç kaynağı, genel tanımıyla, bir enerji üreticisidir. Bu enerji elektrik enerjisi olduğu gibi, mekanik, ısı ve ışık enerjisi şeklinde de olabilir. Konumuz elektronik olduğu için biz elektronik

Detaylı

10. ÜNİTE ENERJİ İLETİM VE DAĞITIM ŞEBEKELERİ

10. ÜNİTE ENERJİ İLETİM VE DAĞITIM ŞEBEKELERİ 10. ÜNİTE ENERJİ İLETİM VE DAĞITIM ŞEBEKELERİ KONULAR 1. Elektrik Enerjisi İletim ve dağıtım Şebekeleri 2. Şebeke Çeşitleri 10.1. Elektrik Enerjisi İletim ve dağıtım Şebekeleri Elektrik enerjisini üretmeye,

Detaylı

MANYETİK İNDÜKSİYON (ETKİLENME)

MANYETİK İNDÜKSİYON (ETKİLENME) AMAÇ: MANYETİK İNDÜKSİYON (ETKİLENME) 1. Bir RL devresinde bobin üzerinden geçen akım ölçülür. 2. Farklı sarım sayılı iki bobinden oluşan bir devrede birinci bobinin ikinci bobin üzerinde oluşturduğu indüksiyon

Detaylı

İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜH. BÖLÜMÜ ELEKTRİK MAKİNALARI LABORATUVARI

İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜH. BÖLÜMÜ ELEKTRİK MAKİNALARI LABORATUVARI İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜH. BÖLÜMÜ ELEKTRİK MAKİNALARI LABORATUVARI DENEY 1 BİR FAZLI TRANSFORMATÖR DENEYLERİ DENEY 1 BİR FAZLI TRANSFORMATÖR DENEYLERİ I GİRİŞ

Detaylı

Elektrik Makinaları Laboratuvarı

Elektrik Makinaları Laboratuvarı TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ Elektrik Elektronik Mühendisliği Bölümü Elektrik Makinaları Laboratuvarı Deney No: 5-6 Deneyin Adı: Senkron Makine Deneyleri Öğrencinin Adı Soyadı : Numarası : Tarih: 1 Teorik Bilgi

Detaylı

UME DE AC AKIM ÖLÇÜMLERİ

UME DE AC AKIM ÖLÇÜMLERİ VII. UUSA ÖÇÜMBİİM KONGRESİ 543 UME DE AC AKIM ÖÇÜMERİ Mehedin ARİFOVİÇ Naylan KANATOĞU ayrettin ÇINAR ÖZET Günümüzde kullanılan yüksek doğruluklu çok fonksiyonlu kalibratör ve multimetrelerin AC akım

Detaylı

ENERJĠ DAĞITIMI-I. Dersin Kredisi 4 + 0 + 0

ENERJĠ DAĞITIMI-I. Dersin Kredisi 4 + 0 + 0 ENERJĠ DAĞITIMI-I Dersin Kredisi 4 + 0 + 0 Genel: Ölçü cihazları tesislerin ne kadar enerji tükettiğinin belirlenmesinde veya arıza durumlarının oluştuğunun belirlenmesinde kullanılan cihazlardır. A kwh

Detaylı

Doğru Akım (DC) Makinaları

Doğru Akım (DC) Makinaları Doğru Akım (DC) Makinaları Doğru akım makinaları motor veya jeneratör olarak kullanılabilir. Genellikle DC makinalar motor olarak kullanılır. En büyük avantajları hız ve tork ayarının kolay yapılabilmesidir.

Detaylı

Elektrik Devre Temelleri

Elektrik Devre Temelleri Elektrik Devre Temelleri 3. TEMEL KANUNLAR-2 Doç. Dr. M. Kemal GÜLLÜ Elektronik ve Haberleşme Mühendisliği Kocaeli Üniversitesi ÖRNEK 2.5 v 1 ve v 2 gerilimlerini bulun. (KGK) 1 PROBLEM 2.5 v 1 ve v 2

Detaylı

2 MALZEME ÖZELLİKLERİ

2 MALZEME ÖZELLİKLERİ ÖNSÖZ İÇİNDEKİLER III Bölüm 1 TEMEL KAVRAMLAR 11 1.1. Fizik 12 1.2. Fiziksel Büyüklükler 12 1.3. Ölçme ve Birim Sistemleri 13 1.4. Çevirmeler 15 1.5. Üstel İfadeler ve İşlemler 18 1.6. Boyut Denklemleri

Detaylı

DENEY 7: GÖZ ANALİZİ METODU UYGULAMALARI

DENEY 7: GÖZ ANALİZİ METODU UYGULAMALARI A. DENEYİN AMACI : Devre analizinin önemli metodlarından biri olan göz akımları metodu nun daha iyi bir şekilde anlaşılması için metodun deneysel olarak uygulanması. B. KULLANILACAK ARAÇ VE MALZEMELER

Detaylı

Soru 5) Türkiye'de şebeke geriliminin frekansı kaç Hertz dir? a) 50 b) 900 MHz c) 380 d) 220

Soru 5) Türkiye'de şebeke geriliminin frekansı kaç Hertz dir? a) 50 b) 900 MHz c) 380 d) 220 Soru 1) Aşağıdakilerden hangisi topraklama yöntemi a) nötr hattına doğrudan bağlama yapılması b) toprak altında kömür tozları içine kablolu bakır plaka yerleştirilmesi c) topraklama direnci düşük su veya

Detaylı

22. ÜNİTE ARIZA YERLERİNİN TAYİNİ

22. ÜNİTE ARIZA YERLERİNİN TAYİNİ 22. ÜNİTE ARIZA YERLERİNİN TAYİNİ 1. Toprak Kaçak Arızası KONULAR 2. İletkenler Arasındaki Kaçak Tayini 3. Kablo İletkenlerinde Kopukluğun Tayini 4. Kablo ve Havai Hatlarda Elektro Manyetik Dalgaların

Detaylı

5. AKIM VE GERĐLĐM ÖLÇÜMÜ

5. AKIM VE GERĐLĐM ÖLÇÜMÜ 5. AKIM VE GERĐLĐM ÖLÇÜMÜ AMAÇLAR 1. Döner çerçeveli ölçü aletini (d Arsonvalmetre) tanımak.. Bu ölçü aletinin akım ve gerilim ölçümlerinde nasıl kullanılacağını öğrenmek. ARAÇLAR Döner çerçeveli ölçü

Detaylı