Yabancı Doğrudan Yatırımları Artırmak İçin Teşvikler Gerekli ve/veya Yeterli Mi?

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Yabancı Doğrudan Yatırımları Artırmak İçin Teşvikler Gerekli ve/veya Yeterli Mi?"

Transkript

1 Yabancı Doğrudan Yatırımları Artırmak İçin Teşvikler Gerekli ve/veya Yeterli Mi? Hasan Kaymak 1. Giriş Başlıktaki soru, özellikle gerekli mi kısmı itibariyle, sanki zaten cevabı bilinen bir konu imiş gibi görünse de, bu yazıda sorunun aslında o kadar da kolay cevaplandırılamayacağı düşüncesinden hareket edilmektedir. Alışageldiğimiz cevap, yaklaşık olarak; Elbette yabancı doğrudan yatırımların artırılması gereklidir, çünkü... şeklinde başlar ve bunun için de başta vergisel olmak üzere bazı teşvikler sağlanmalıdır... şekline benzer biçimlerde devam eder. Oysa bu tür açıklamalar, içerdikleri unsurların tümü itibariyle yeniden gözden geçirilmelerini zorunlu kılan tartışmalara konu olmaktadır. Bu tartışmaların bir boyutu doğrudan yabancı yatırımların ülkelerin kalkınması için çok faydalı olduğu kabulünden; bu yatırımların aslında net etkiler dikkate alındığında o kadar da faydalı olmadığı, hatta ulusal ekonomiler üzerinde bozucu, iç piyasa aktörleri açısından yıkıcı etkilere sahip olduğu iddiasına kadar uzanan düşünceleri kapsamaktadır. Tartışmaların diğer boyutu ise yabancı doğrudan yatırımları artırmak için kuvvetli teşvikler sağlanmasının gerekliliğinden; bu teşviklerin bazılarına göre hem gereksiz hem de zararlı olduğuna, bazılarına göre ise gerekli ama yetersiz olduğuna kadar değişen önermelerden oluşmaktadır. Bu makalede öncelikle dünyada yabancı doğrudan yatırımların genel durumu hakkında bilgi verilecek, ardından yabancı doğrudan yatırımların ulusal ekonomilere ne kadar faydalı olduğu sorusuna verilen yanıtlara değinilecektir. Bunlardan sonra ise, yabancı doğrudan yatırımları çekmek için uygulanan teşvikler, yabancı yatırımcıların yatırım kararlarını etkileyen Gelirler Kontrolörü, APK Kurulu Daire Başkan V. 74 Maliye Dergisi Sayı 149 Mayıs Aralık 2005

2 Hasan Kaymak unsurlar ile bu tedbirler ve teşviklerin ekonomik etkileri ve etkinlikleri üzerinde durulacaktır. 2. Genel Olarak Dünyada ve Türkiye de Yabancı Doğrudan Yatırımlar Yabancı doğrudan yatırımların genel durumu hakkında bir fikir edinebilmek için Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı nca (UNCTAD) yayımlanan ve son olarak 2004 yılını kapsayan ve dünyadaki yabancı doğrudan yatırım akımları ile ilgili en yeni verileri içeren 2005 Dünya Yatırım Raporu nda yer alan bilgileri kısaca özetlemek yararlı olacaktır. Söz konusu rapora göre 2001 yılında yüzde 41, 2002 yılında yüzde 13 ve 2004 yılında yüzde 12 azalan yabancı doğrudan yatırımlar 2004 yılında 2003 e göre yüzde 2.5 artış kaydetmiştir. Yatırım girişi miktarı ise 648 milyar dolar olmuştur. Bu artış ise yabancı yatırımlarda bir toparlanma işareti olarak yorumlanmaktadır. Yabancı doğrudan yatırım çıkışı ise daha yüksek bir artışla 2003 teki 617 milyar dolar seviyesinden 2004 te 730 milyar dolara çıkmıştır. Bu çalışmada yabancı doğrudan yatırım ifadesi sadece yabancı doğrudan yatırım girişi anlamında kullanılacaktır yılında en yüksek yabancı doğrudan yatırım girişi olan ülke 95.9 milyar dolar ile ABD oldu. ABD yi 78.4 milyar dolar ile İngiltere, 60.6 milyar dolar ile Çin ve 57 milyar dolar ile Lüksemburg takip etti. Birleşme ve satınalma şeklinde yatırımlarda üç yıllık düşüş sürecinden sonra yükseliş görülürken, komple yeni yatırımlardaki artış devam etti. Maliye Dergisi Sayı 149 Mayıs Aralık

3 Yabancı Doğrudan Yatırımları Artırmak İçin Teşvikler Gerekli Ve/Veya Yeterli Mi? 2004 yılında, AB nin 10 yeni üyesinin de dahil olduğu gelişmiş ülkelere yatırım girişi yüzde 14 lük bir düşüşle 380 milyar dolara geriledi. Üye ülkelerin tek tek performansı farklılık gösterse de, bir bütün olarak AB ye yabancı doğrudan yatırım girişi ise 216 milyar dolara düştü. Yeni üye 10 ülkede ise yabancı doğrudan yatırım girişi yüksek hızlı ekonomik büyüme, uygun maliyetli kalifiye işgücünün mevcudiyeti ve birliğe katılımın ardından yabancı doğrudan yatırımlarla ilgili düzenlemelerde belirsizliğin azalması nedeniyle arttı. Japonya ya yatırım 2003 e göre 2004 te yüzde 24 artışla 8 milyar dolara çıkarken diğer gelişmiş ülkelerden Yeni Zelanda, Norveç, İsrail ve İsviçre ye giriş azaldı. Gelişmekte olan ülkelere yatırım girişi ise yüzde 40 artışla 233 milyar dolara ulaştı. Böylece bu ülkelerin küresel yabancı doğrudan yatırımdan aldıkları pay yüzde 36 ya yükselmiş oldu. Gelişmekte olan ülkeler içinde en yüksek giriş alan ülkeler ise; Çin, Brezilya, Meksika ve Singapur. Az gelişmiş ülkelere yönelik yatırım girişi de artış gösterdi, artış oranı ise yüzde yılı için beklentiler de olumlu. Ekonomik büyümenin sağlamlaşması ve yaygınlaşması, kar artışının ve yeni Pazar arayışlarının sürmesi halinde artış hareketinin 2006 da da devam etmesi beklenebilir. Bu beklentileri kuvvetlendiren faktörler arasında şirketler üzerindeki rekabet baskısı, hizmetlerde kıyı ötesine kaymanın devam etmesi, serbestleşmenin sürmesi ve gelişmekte olan ülkelerdeki çok uluslu şirketlerin büyümesi sayılabilir. Yapısal zayıflıklar ile finansal ve kurumsal kırılganlıklarla birlikte bazı gelişmiş ülkelerde büyümenin yavaşlaması, yabancı doğrudan yatırımlar üzerinde olumsuz etki yaratabilecek faktörler olarak görülmektedir. YABANCI DOĞRUDAN YATIRIMLAR (milyon dolar) Dünya Gelişmiş Ülkeler ABD AB Gelişmekte Olan Ülkeler Orta-Doğu Avrupa ve BDT Çin Türkiye Kaynak: 76 Maliye Dergisi Sayı 149 Mayıs Aralık 2005

4 Hasan Kaymak UNCTAD ın çok uluslu şirketler, uzmanlar ve yatırım teşvik kuruluşları ile yaptığı anket sonuçları olumlu beklentilere işaret ederken, bunun bölgeler arasında farklılık arz edebileceğine yönelik düşünceleri de yansıtıyor. Yatırım girişinin artacağı beklentileri özellikle Asya ve Okyanusya için çok güçlü. Yabancı doğrudan yatırımın temel kaynağı gelişmiş ülkeler olmaya devam ederken, gelişmekte olan ülkelerden kaynaklanan yatırımlarda da artış gözlenmektedir. 1 Sektörel bazda ise doğal kaynaklara yönelik yatırımlarda artış bekleniyor. Ayrıca sınır ötesine taşınan hizmetlerle imalat sektörünün diğer önemli yatırım sektörleri olacağı tahmin ediliyor. Gelişmekte olan ülkelerin altyapı yatırımları için önemli miktarlarda finansmana ihtiyaç duymaları nedeniyle, bu alanlarda değişik yatırım türleri kullanmak suretiyle yabancı doğrudan yatırım çekme çabasına girişmelere de beklenmektedir. 2 Beklentilerin iyimserliği elbette YDY ler yönünden potansiyele sahip her ülkenin bu artışı yaşayacağı anlamına gelmiyor. Bu konunun UNCTAD tarafından geliştirilen iki ayrı endeks; Ülkeye Giren YDY Potansiyel Endeksi ile Ülkeye Giren YDY Performans Endeksi arasındaki farklılık ortaya konarak izahı mümkündür: - Ülkeye Giren YDY Performans Endeksi, ülkelerin küresel YDY toplamı içindeki payının ilgili ülkenin GSYİH sının küresel hasıla içindeki payına oranlanması şeklinde hesaplanır. Elde edilen rakamın 1 den fazla olması o ülkenin ekonomik büyüklüğüne oranla daha fazla YDY çektiğini gösterir. Rakamın 1 den küçük olması ise bunun tam tersini. Böylece ülkelerin ne ölçüde YDY girişi aldığı bu endeksle ölçülür. - Ülkeye Giren YDY Potansiyel Endeksi ise ülkeleri reel büyüme, kişi başına düşen milli gelir, toplam ihracat, enerji kullanımı, telefon hatları, cep telefonları sayısı, Ar-Ge harcamaları, zorunlu eğitimde öğrenci sayısı, ülke riski, doğal kaynaklar ihracatı, elektronik ve otomobil parça ve aksesuarlarının ihracatı, hizmet ihracatı ve dahili yabancı doğrudan yatırım stoğundan oluşan 12 değişken yönünden değerlendirerek onların ne kadar YDY çekebilecek özellikte olduğunu tespit etmeyi amaçlamaktadır. Buna göre, Performans Endeksi gerçekleşen yabancı doğrudan yatırım büyüklüğüne, Potansiyel Endeks ise gerçekleştirilebilecek yabancı doğrudan yatırım büyüklüğüne ilişkin bilgiler vermektedir. Her iki endeks sonuçlarının birleştirildiği YDY potansiyeli ve performansı matrisinde Türkiye 2003 yılı itibariyle düşük potansiyelli ve bunu dahi tam olarak gerçekleştirememiş ülkeler grubunda yer almaktadır. 140 ülkeyi kapsayan 1 UNCTAD, 2005, s.xx-xxiii, 3-8, 2 ibid, s.31 Maliye Dergisi Sayı 149 Mayıs Aralık

5 Yabancı Doğrudan Yatırımları Artırmak İçin Teşvikler Gerekli Ve/Veya Yeterli Mi? Ülkeye Giren YDY Performans Endeksi nde Türkiye, döneminde 69 uncu sırada iken döneminde 111 inci sırada yer almıştır. Potansiyel endeksinde ise, Türkiye döneminde 63 üncü sırada iken döneminde 72 nci sıraya gerilemiştir. 3 Türkiye'ye Yabancı Doğrudan Sermaye Girişi milyon dolar 3500, , , , , ,00 500,00 0, * Merkez Bankası verilerine göre 1991 den bu yılın Ağustos ayına kadar (Ağustos dahil) Türkiye ye yaklaşık 17.7 milyar dolar doğrudan yabancı sermaye girişi (diğer sermaye ve gayrimenkul alımı hariç) olmuştur. 4 Türkiye'ye Yabancı Doğrudan Sermaye Girişi milyon dolar Yıl Sermaye Yıl * Toplam Sermaye *İlk sekiz ay. Kaynak: TCMB 3. Yabancı Doğrudan Yatırımların Olumlu ve Olumsuz Yönleri Yabancı doğrudan yatırımların teşvik edilmesinin gerekliliği üzerinde durmadan önce bu yatırımlardan ne gibi faydalar umulduğundan ya da beklenebileceğinden, diğer taraftan da ne gibi mahzurları olabileceğinden kısaca bahsetmekte fayda bulunmaktadır. 3 ibid, s.25,275 4 TCMB 78 Maliye Dergisi Sayı 149 Mayıs Aralık 2005

6 Hasan Kaymak a. Yabancı Doğrudan Yatırımların Faydaları Her ne kadar üzerinde görüşbirliğine varılmamış ise de, yabancı doğrudan yatırımların büyüme ve kalkınma hedeflerini gerçekleştirmek isteyen ülke ekonomilerine faydaları konusunda birbiri ile kısmen ya da tamamen örtüşen ya da birbirini tamamlayan birçok görüş ifade edilmektedir. Yabancı doğrudan yatırımlar, bazı çalışmalara göre, verimlilik ve hizmetlerin kapsamı yönünden büyük oranda olumlu etkiye sahiptir. Rekabetin şiddetli olduğu sektörlerde bu olumlu etki daha da belirgindir. McKinsey Global Institute un Hindistan la ilgili 2001 tarihli bir çalışmasına göre otomotiv sektöründe YDY sınırlamalarının kaldırılması ile oluşan rekabet ve yatırım ortamında verimlilik iki kattan fazla artmış, bu da üretimde aynı oranda artışa yol açmıştır. Bu artışlar istihdamda da daha az bir oranda olsa da yükseliş getirmiştir. 5 Yabancı doğrudan yatırımların, bir başka görüşe göre ise, en büyük faydası ülke halkının hayat standardını yükseltmesidir. Bu ise düşen fiyatlar, daha kaliteli mallar ve ürün ve hizmetler arasında seçim yapabilme imkanı ile olmaktadır. Sektörde ve tedarikçilerde artan verimlilik ve üretim milli gelirin artmasına dolaylı olarak katkıda bulunur. İstihdam yönünden ise bu yatırımların etkisi ya tarafsız ya da olumlu olmuştur. 6 Yabancı yatırımcılar yerel firmaları gerek rekabetin etkisiyle zorlayarak, gerekse birlikte çalıştıklarına transfer etmek ve gerekli teknik bilgileri vermek suretiyle yeni teknolojiyi kullanmaya ve yeni işletme tekniklerini uygulamaya zorlar. Bu da verimlilikte ve üretimde artış getirir. 7 Verimlilikte ve üretimde artış sonucunu Kanada ile ilgili olarak Industry Canada tarafından yayımlanan bir çalışma da teyit ediyor. Çalışmada, Kanada içinde yabancı doğrudan yatırımların artmasının üretim maliyetlerini düşürerek verimliliği artırdığı sonucuna varılmıştır. 8 YDY'ların en önemli faydalarından biri olarak taşma etkisi (spillover effect) bir başka ifadeyle pozitif dışsallıklar ileri sürülmektedir. Buna göre, yatırım için gelen çokuluslu şirketler; Yeni teknolojiler getirerek ve daha sonra yerel firmalarda çalışacabilecek yerel çalışanları eğiterek ülkenin yeni teknik bilgiler edinmesine katkıda bulunurlar. Arz darboğazını ortadan kaldırarak ülke ekonomisinde etkinliğin artırılmasına katkıda bulunurlar. 5 Palmade, et al, s. 2 6 McKinsey&Company, s Lim, s..3 8 Industry Canada Research Publications Program, s.23 Maliye Dergisi Sayı 149 Mayıs Aralık

7 Yabancı Doğrudan Yatırımları Artırmak İçin Teşvikler Gerekli Ve/Veya Yeterli Mi? Stok ve kalite kontrolü ve yerel tedarikçilerin ve dağıtım kanallarının standardizasyonu için gerekli teknikleri ülkeye transfer ederler. Tekellerin piyasa hakimiyetini kırarlar. 9 Bu yatırımlar, ayrıca, iki yönden daha avantajlı bir seçenek sunmaktadırlar: Birincisi, yabancı kreditörlerin ve portföy yatırımcılarının aksine yabancı doğrudan yatırımcılar yatırım yaptığı ülkede daha istikrarlı ve uzun vadeli bir yaklaşım içindedirler. Dolayısıyla, kriz zamanında bu yatırımcıları ülkede tutmak daha kolaydır. İkincisi ise, dış borçlar daha çok tüketimi finanse ederken yabancı doğrudan yatırımlar daha verimli olmaktadırlar. 10 b. Yabancı Doğrudan Yatırım İçin Uluslararası Rekabetin Sonuçları Son yirmi yılda artan hızla daha çok ülkenin açık ekonomiye geçmesi ve piyasaya dayalı politikalar uygulamaya başlaması ile yabancı doğrudan yatırım çekmek amacıyla içine girilen rekabet şiddetini her geçen gün artırıyor. Sermayenin daha da akışkan hale gelmesine yol açan küreselleşmenin getirdiği yabancı sermayeye daha kolay erişim imkanı ve yatırımcıların ülkeleri birbiri ile çarpıştırır duruma gelmeleri de bu süreci adeta körüklemektedir. Bu rekabetin gerek küresel ekonomiye, gerekse tek tek ülkelerin ekonomilerine etkisi konusunda farklı yaklaşımlar mevcuttur. Bu rekabete Pozitif-toplam oyun olarak bakanlar, rekabetin yatırımcılar, hedef ülkeler ve toplumlar için net faydalar ürettiğini öne sürmektedirler. Bu görüşe göre, yatırımcıların mali ya da finansal teşviklerden ziyade yatırım yapacakları ülkelerin siyasi ve makroekonomik istikrar, piyasa erişimi ve uzun dönem büyüme potansiyeli, kalifiye işgücü ve gerekli altyapının mevcudiyeti şeklinde sıralanabilecek temel unsurlarına (fundamentals) önem verdiğinin farkında olan hükümetler beşeri sermaye ve altyapı imkanlarını geliştirmeye ve siyasi ve makroekonomik istikrarı sağlamaya gayret edecektir. Böylece kamu yararı üretecek şekilde eğitim ve benzeri alanlarda beşeri sermayeye yönelik yatırımlar yapılacaktır. Bu yatırımlarla da işgücü ve sermaye verimliliği artacaktır. 11 Negatif-toplam oyun yaklaşımını benimseyenler ise bu rekabetin hükümetleri mahkumların ikilemi (prisoners dilemma) olarak nitelendirilebilecek bir çıkmaza soktuğu görüşündeler. Bu görüşe göre, her ne kadar yatırımcılar teşviklerden ziyade temel unsurlarına önem veriyorlarsa da, sıklıkla hedef ülke yönetimleri ile teşvik pazarlığına girmektedirler. Yani, hükümetler, artırma savaşlarına girmekten kaçınmanın kollektif olarak kendi yararlarına olduğunu bilmelerine rağmen, tek başlarına 9 Blomström, s Nunnenkamp, s Oman, s.15-17, 80 Maliye Dergisi Sayı 149 Mayıs Aralık 2005

8 Hasan Kaymak bu savaştan uzak durmayı da, yatırımların savaştan kaçınmayan başka ülkelere gitmesi riskinden dolayı göze alamamaktadırlar. Oysa 7 nci bölümde de tekrarlayacağımız üzere, bu yarışa girişmek için büyük bir baskı altında kalan hükümetler aslında teşviklerde kullanılan bu kaynakları çok daha faydalı şekilde hatta yabancı doğrudan yatırımları uzun vadede artıracak biçimde beşeri sermayenin kalitesini artırmak için- kullanabilirler. Bir başka sebep ise teşviklerin genellikle zaten gelmiş yatırımcıların aleyhine rekabet avantajı sağlayacak şekilde yeni gelecekleri kayırma temayülünde olmasıdır. Bu ise mevcut yatırımcıları bazı usulsüz yöntemler kullanmaktan ülkeden ayrılmaya kadar değişen uygulamalara itmektedir. Üçüncü sebep ise yoğun teşvik uygulamalarının uzun vadeli düşünen yatırımcılarda teşviklerin sürdürülebilirliği, dolayısıyla hükümet politikasının istikrarı ve güvenilirliği yönünden şüphelere yol açmaktadır. Bu rekabet ayrıca şiddetli rekabet içindeki hükümetlerin çevre, sağlık ve çalışma hayatı gibi bazı önemli alanlarda, yatırımcılara başta maliyetler olmak üzere çeşitli konularda cazip gelebilmek için, gerekli asgari standartlardan taviz vermesine de sebep olmaktadır. Biraz sonra bahsedeceğim çimento sektörü benzeri ağır sanayi yatırımları açısından bu durum sözkonusu olmakta, ev sahibi ülke bu konularda geçerli standartlara uymayan üretim tekniklerine izin vermektedir. Negatif-toplam oyun yaklaşımı teşvike dayalı rekabet ve kurallara dayalı rekabet ayrımı yaparken her iki türde rekabetin de net olarak küresel kayba yol açtığı iddiasındadır. Oysa Pozitif-toplam oyun taraftarları tam aksi görüştedirler. 12 c. Yabancı Doğrudan Yatırımlara Olumsuz Yaklaşımlar Diğer yandan, rekabetten kaynaklanan etkilerinin dışında, yabancı doğrudan yatırımların ülke ekonomisi açısından net olarak yararlı olmadığına, aksine zararlı da olabileceğine dair görüşler de vardır. Örneğin, UNCTAD ın Uruguay roundu sırasındaki Ticaret Programı eski bölüm müdürü Bhagirath Lal Das bu yatırımların getirilerinin temettü, kar, lisans ücreti ve yönetim masrafı gibi adlar altında döviz cinsinden yurtdışına çıkarıldığını, dolayısıyla, eğer yatırım ülkeye döviz kazandırmamışsa, bu döviz çıkışının ciddi olumsuz etkileri olabileceğini belirtmektedir. Lal Das, bunun özellikle ihraç edilebilir ya da ihracat edilebilecek diğer mal ve hizmetlerin üretiminde kullanılabilir veya ithal edilen mal ve hizmetleri ikame edebilir mal ve hizmet üretmek yerine iç piyasayı ele geçirmek için yapılacak yatırımların yolaçacağı bu ödemeler dengesi riskinin yanısıra, yerli yatırımcı ve işletmelerin yabancı yatırımcının rekabet gücüne dayanamaması 12 ibid., s Maliye Dergisi Sayı 149 Mayıs Aralık

9 Yabancı Doğrudan Yatırımları Artırmak İçin Teşvikler Gerekli Ve/Veya Yeterli Mi? nedeniyle yatırım ya da faaliyette bulunamaması riskinin olduğundan bahsetmektedir. 13 Nitekim, son olarak belirtilen riske ilişkin Belçika imalat sanayi firmaları yönünden yapılan somut bir araştırmada yabancı yatırımların yerli firmaları piyasaya girmekten vazgeçirdiği hatta pazardan çıkmaya sevk ettiği sonucuna varılmıştır. 14 Yabancı doğrudan yatırımların büyümeye katkıları da o kadar tartışmasız değildir. Nitekim örnek niteliğinde iki ayrı çalışmada tamamen zıt sonuçlara varılmıştır: OECD Kalkınma Merkezi nce yayımlanan ve Soto tarafından yapılan 2000 tarihli ve Capital Flows and Growth in Developing Countries başlıklı bir çalışma, büyümeye olumlu etkisi yönünden yabancı doğrudan yatırımların dış borca kıyasla daha faydalı olduğu tezini destekleyen bir sonuca ulaşmıştır. Bu çalışmaya göre, yabancı doğrudan yatırımlar ile büyüme arasında pozitif korelasyon var iken borç nitelikli kaynak girişi ile büyüme arasında negatif korelasyon olduğu belirtilmiştir. 15 Bu çalışma sonuçlarını çürütür nitelikte bir çalışma Hausmann ve Cortes in 2001 tarihli ve Will the FDI Boom Bring More Growth? başlıklı seminer çalışmasıdır. Bu yazarlar, kendi çalışmalarında yabancı doğrudan yatırımların büyüme etkilerinin kısa ve uzun vadeli borçlarla gerçekleşen girişlerin büyüme etkilerinden daha zayıf olduğunu belirtmişlerdir. 16 Lim de her ne kadar yabancı doğrudan yatırımların pozitif taşmalarının (spillovers) olduğu konusunda hemfikirlik oluşmuşsa da bu hemfikirliliğin bu faydalara ilişkin nedensellik konusunda geçerli olmadığını ifade etmektedir. 17 Aslında, belirsiz ve bazen de çelişkili sonuçlara varan çalışmalar yabancı doğrudan yatırımların homojen bir olgu olmadığını göstermektedir. 18 Bir başka itiraz noktası ise bugün sermayenin sınırsız dolaşımını olmazsa olmaz koşul olarak gösteren gelişmiş ülkelerin kendi ekonomilerinin gelişme sürecinde yabancı yatırımlara pek de hoşgörülü davranmadıklarıdır. Örneğin, ABD de ekonominin anahtar sektörlerinde ulusal hakimiyetin kaybedilmesini önlemek için bağımsızlık ile 20 nci yüzyılın ortaları arasında federal ve eyalet düzeyinde birçok yasal düzenleme yapılmıştır. Bir defasında, ABD nin 7. Başkanı Andrew Jackson yarı-merkez bankası niteliğindeki Second USA Bank ın kuruluş yasasının yenilenmesini veto etmiş, gerekçe olarak da, bankanın hisseleri ağırlıklı olarak yabancı bir 13 Lal Das 14 De Backer, et al. (2002), s.3 15 Soto, s.7 16 Nunnenkamp, s.29, 17 Lim, s.3 18 Nunnenkamp, s Maliye Dergisi Sayı 149 Mayıs Aralık 2005

10 Hasan Kaymak ülkenin vatandaşlarının eline geçse ve bizde talihsizlik eseri bu ülke ile savaşa girsek, durumumuz ne olur? Paramızı yönetmeleri, kamu paralarını almaları, binlerce vatandaşımızı kendilerine bağımlı tutmaları, düşmanın donanma ve askeri gücünden daha tehlikeli ve korkunç olur şeklinde açıklamıştı. 19 Burada Finlandiya örneğini vermeden geçmemek gerekir. Finlandiya 19 uncu yüzyılın sonlarına kadar Avrupa nın en fakir ülkelerinden biri idi. Bugün ise en zenginlerinden biri olmuştur. Bu duruma gelişi ise etkileyici hızda büyüme gerçekleştirmesidir. Chang ın aktardığına göre döneminde bugünün 16 zengin ülkesinden sadece Japonya Finlandiya nın elde ettiğinden daha büyük bir yıllık ortalama kişi başına gelir artışı oranına ulaşmıştır. Finlandiya bu dönemde yıllık ortalama kişi başına gelir artışı yüzde 2.6 iken Japonya nın yüzde 3.1 dir. Daha ilgi çekici olan ise Finlandiya nın bu duruma yabancı yatırıma uyguladığı çok katı sınırlamalarla gelmiş olmasıdır de Finlandiya da toprak almak isteyen herhangi bir yabancının (Rus asiller hariç) o dönemde ülkeye hakim olan Çar dan izin alma zorunluluğu, 1883 te madencilik yapmak isteyen yabancılara lisans alma zorunluluğu, 1886 da yabancılara bankacılık, 1889 da demiryollarının yabancılarca inşası ve işletilmesi yasağı ve 1895 te limited şirketlerin yönetim kurulundaki üyelerin çoğunluğunun Finli olması zorunluluğu getirilmiş, daha önemlisi, bunlar 1980 lerin ortalarına kadar geçerli kalmıştır. Rusya dan bağımsızlık kazanıldıktan sonra benzer uygulamalar artmış, yabancı payı yüzde 20 nin üzerinde olan şirketler resmen tehlikeli şirket olarak sınıflandırılmış, dolayısıyla yabancı payı yüzde 20 ile sınırlandırılmıştır lerde kısmi serbestleşme görülmeye başlanmış, şirketlerde yabancı payı sınırı 1987 de yüzde 40 a çıkarılmış ancak Ticaret ve Sanayi Bakanı nın onayına bağlanmıştır. Yabancı yatırımda genel bir serbestleşme ancak AB ye katılıma hazırlık kapsamında 1993 te yapılmıştır. 20 Yabancı şirketlerin ülkeye girdikten sonra uyguladıkları bazı işletme politikaları bir diğer önemli eleştiri konusudur. Yabancı şirketlerin rekabeti önleyici girişimlerde bulunmaları, vergiden kaçınma ve suistimal nitelikli transfer fiyatlandırması yönündeki davranışları bu kapsamda öne çıkan bazı şikayetler. Bunların dışında, bu şirketlerin kimi zaman çimento sanayi gibi kendi ülkelerinde sağlık ve çevre mülahazaları çerçevesinde yapamadıkları bazı faaliyetleri gelişmekte olan ülkelere transfer ederek o ülkelerin yaşam ortamını kötüleştirdikleri, çevre koruma konusunda özensiz davrandıkları yönünde benzer endişeler de ileri sürülmektedir. 19 Chang, 20 ibid, Maliye Dergisi Sayı 149 Mayıs Aralık

11 Yabancı Doğrudan Yatırımları Artırmak İçin Teşvikler Gerekli Ve/Veya Yeterli Mi? Bir başka çokca tartışılan konu da, bu yatırımcıların ülke yönetiminin alabileceği kararlar üzerinde kimi zaman kabul edilebilir seviyenin üzerinde etki sahibi olabilmeleridir. 21 Uzun uzadıya detaylarına girilebilecek bu tartışma ile ilgili olarak bu yazı kapsamında söylenebilecek şey, neticede ancak yüksek maliyetle piyasalardan borç bulabilen, ulusal tasarrufu düşük, ödemeler dengesi ve cari açık açısından sorunlar yaşayan, kaynakları yetersiz olan ya da henüz kaynaklarını verimli kullanılabilir hale getirememiş ülkeler için en az maliyetli tercihin elbette yabancı doğrudan yatırımlar olacağıdır. 4. Yabancı Doğrudan Yatırımı Teşvik Yöntemleri Ülke ekonomisinin içinde bulunduğu şartlar dikkate alınarak yabancı doğrudan yatırımların teşvik edilmesine karar verdikten sonra, bu yönde kullanılabilecek değişik nitelikte teşvik tedbirleri sözkonusu olabilecektir. Bu bölümde bu teşvikler hakkında kısa açıklamalar yapacağız. Bunun için önce teşvik kavramının tanımı ile başlamakta fayda var. UNCTAD ın tanımına göre teşvik; belirli bir kuruluş ya da kuruluş grubuna belirli bir biçimde davranmaya yönlendirmek için hükümetler tarafından ya da hükümetlerin talimatı doğrultusunda sağlanan her türlü ölçülebilir ekonomik avantajdır. Bu avantajlar ya belirli bir yatırımın getiri oranını yükseltmek ya da bu yatırımın maliyet ya da risklerini azaltmak için özellikle tasarlanmış tedbirler içerir. Bunlar altyapı gibi daha geniş kapsamlı ve herhangi bir ayrım içermeyen politikalar, YDY açısından genel yasal durum, ticari faaliyetlere ilişkin hukuki ve mali rejim ve karın serbestçe ülkeden çıkarılması gibi hususları içermezler. Bu sayılanlar her ne kadar yabancı doğrudan yatırımların nerede yapılacağına yönelik kararları etkilese de, teşvik değildirler. 22 Teşvikler getirilirken ülkeye yabancı doğrudan yatırım çekmek (coğrafi teşvik) ya da ülkedeki yabancıların eğitim, yerel tedarik, araştırma ve geliştirme veya ihracat gibi istenen yönde davranılmasını sağlamak (davranış teşviği) amaçlanır. Çoğu teşvik yerli ve yabancı yatırımcı arasında ayrım yapmasa da ikisinden birine yönelik olabilir. 23 Bu amaçlarla uygulanan YDY teşviklerini üç grupta sınıflandırarak başlıklar halinde kısaca açıklamaya başlayalım: o Mali Teşvikler o Finansal Teşvikler o Diğer Teşvikler 21 UNCTAD, 2003, s Gergely, s.8 23 UNCTAD, 2004, s.5 84 Maliye Dergisi Sayı 149 Mayıs Aralık 2005

12 Hasan Kaymak Mali Teşvikler Mali teşviklerin özelliği yabancı yatırımcının vergi yükünün azaltılmasıdır. Bu amaçla çeşitli türlerde teşvikler uygulanmaktadır. Aşağıda kısaca bu mali teşvik türlerinden bahsedeceğim: a. Kara Dayalı Teşvikler Şirketler üzerindeki vergi yükünü azaltarak yapılacak yatırımın net karlılığını artırmak maksadıyla uygulamaya konulabilecek teşvikler arasında kurumlar vergisi oranının düşürülmesi, hesaplanacak verginin azaltılmasına yönelik vergi indirimi imkanı sağlanması, şirketleri belirli bir süre ile sınırlı olarak vergiden muaf tutulması (tax holidays) ya da ifa edilmesi istenen faaliyetle bağlantılı olarak istisnalardan yararlandırılması yer almaktadır. Kurumlar vergisi oranında indirim çok uluslu şirketlere yönelik en yaygın şekilde uygulanan teşviktir. 24 Kurumlar vergisi indirimi ise farklı şekillerde yapılabilmektedir. İndirim imkanı belirli bir firma grubuna tanınabileceği gibi tüm mükellefler için aynı oranda sözkonusu olabilir. Bu iki uç arasında çok değişik alternatifler düşünülebilir. Örneğin, yatırımcının belirli prim ödeyerek satın alacağı ve kendisini vergi rejiminde ileride meydana gelebilecek değişikliklerden muaf tutmasına yarayacak bir istikrar primi opsiyonu söz konusu olabilir. 25 b. Sermaye Yatırımına Yönelik Teşvikler Bu kapsamda hızlandırılmış amortisman ya da yatırım indirimi gibi imkanlar tanınabilir. c. İşgücü Maliyetlerine İlişkin Teşvikler Sıklıkla uygulamaya konulan teşvik türlerinden ikisi de yapılacak yatırımlar sonucunda yeni istihdam edilecek çalışanların sosyal güvenlik primlerinin, kısmen devlet tarafından yüklenilmesi suretiyle, indirime tabi tutulması ile bunların gelirlerine uygulanacak vergiden yapılacak indirim miktarının yükseltilmesidir d. Satışa Dayalı Teşvikler Bu teşvik türünde şirketlerin gerçekleştirdikleri toplam satış miktarına göre kurumlar vergisinden indirim yapılması sözkonusu olmaktadır. e. İthalat Teşvikleri Üretimde kullanılacak sermaye malları, ekipman, hammadde, parça ve girdilerin ithalinde gümrük vergisinden muaf tutulabilir. f. İhracat Teşvikleri İhracattan elde edilen gelirlere ayrıcalıklı muamele edilmesi, özel döviz kazandırıcı faaliyetler ya da mamul madde ihracında gelir vergisi indirimi, ihracat performansına karşılık ülke içi satışlarla ilgili vergi indirimi, ihraç 24 ibid, s.6 25 Morisset ve Pirnia, s.13 Maliye Dergisi Sayı 149 Mayıs Aralık

13 Yabancı Doğrudan Yatırımları Artırmak İçin Teşvikler Gerekli Ve/Veya Yeterli Mi? edilen mallardaki net yerel muhteva dolayısıyla vergi indirimi, ihracatçı sektörlere yurtdışı harcamalar ve sermaye malları amortismanı imkanı, ithal edilen malların ihracı halinde gümrük vergisi iadesi gibi teşvikler bu grup içinde yer alıyor. g. Diğer Masraflara Yönelik Teşvikler Pazarlama ya da promosyon faaliyetleri gibi konularda yapılan bazı özel harcamalara dayalı kurumlar vergisi indirimi yapılması da teşvikler içinde yer alır. h. Katma Değer Teşvikleri Şirketlerin ürettikleri mallardaki net yerel muhteva miktarına göre vergi indirimi, kazanılan net değer üzerinden gelir vergisi indirimi sağlanabilmektedir. 26 Gelişmiş ülkelerde hızlandırılmış amortisman ve kurumlar vergisinde ve diğer vergilerde özel indirimler özel bölgelere mahsus kalan gümrük vergisi iadesi ya da muafiyetine göre daha yaygındır. Gelişmekte olan ülkelerde ise vergi muafiyeti ve iadeleri ile gümrük vergisi istisnaları kurumlar vergisi oranında indirimden sonra çok uluslu şirketlere yönelik en başta gelen teşvik yöntemleridir. 27 i. Yabancı çalışanlar için vergi indirimi Yabancı uyruklu çalışanların gelirlerinin vergilendirilmesinde indirim uygulanması sözkonusu olabilmektedir. Finansal Teşvikler a. Yatırım destekleri Yatırım projelerinin sermaye, üretim ya da pazarlama maliyetlerinin karşılanması için uygulanan doğrudan sübvansiyonlar bu grupta yer almaktadır. b. Kredi ve kredi teminatı destekleri Bu grup içinde ise sübvanse edilen kredilerle kredi teminatları ve teminatlı ihracat kredileri bulunmaktadır. c. Devlet sigortası ve veya risk sermayesi ortaklığı Siyasi karmaşa veya müsadere gibi ticari olmayan risklerle, döviz kuru istikrarsızlığı ve devalüasyon gibi belirli türde bazı risklerin karşılanmasına yönelik daha uygun primlerle devlet tarafından sağlanan sigortalar bir başka teşvik türüdür. Ayrıca, kamunun yüksek ticari risk taşıyan yatırımlara risk sermayesi ile katılımı finanse etmesi de diğer finansal teşviklerdendir. Diğer Teşvikler Yukarıda açıklanan iki grup teşvik içinde yer almayan diğer önemli teşvik türlerinden de bahsetmek gerekir: 26 UNCTAD, 2004, s.6 27 Gergely, s Maliye Dergisi Sayı 149 Mayıs Aralık 2005

14 Hasan Kaymak a. Düzenleyici işlemler yönünden sağlanan teşvikler Yapılacak yasal düzenlemelerle çevre, sağlık, güvenlik iş hayatı standartlarının düşürülmesi ile bu standartların yüksekliği nedeniyle yatırım yapmakta tereddüt gösteren yatırımcıların endişesi giderilmeye çalışılabilir. Başka bir şekilde, uygulamadaki standartlara uyma konusunda geçici ya da kalıcı muafiyetler in tanınması da bir teşvik aracı olabilir. Benzer biçimde, mevcut düzenlemelerin yabancı yatırımcıların aleyhine değiştirilemeyeceği hüküm altına alınabilir. b. Hizmet destekleri Yabancı yatırımcıya devletçe sübvanse edilmek üzere hususi altyapı tahsis edilerek elektrik, su, iletişim ve taşıma hizmetlerinin ticari fiyatın altında bir maiyetle yatırımcıya sunulması da mümkündür. Ayrıcai finansman kaynaklarının tesbiti, yatırım öncesi araştırmaların yapılması, piyasa, hammadde ve gerekli altyapının mevcudiyetinin araştırılması gibi konullarda sağlanacak yardım dahil yabancı yatırımcılara bu nitelikteki bazı hizmetlerin sübvanse edilerek sunulması söz onusu olabilmektedir. c. Pazar ayrıcalıkları Devlet yabancı yatırımcılardan bazıları ile tercihli anlaşmalar yaparak, piyasayı başka bir firmanın girişine kapatarak, tekel hakları vererek ya da ithalat yoluyla yapılacak rekabete karşı koruma sağlayarak yatırımcıların ülkeye gelmesini koolaylaştırabilir. d. Döviz kuru ayrıcalıkları Yabancı yatırımcılara özel kurlar uygulanması, dış kredilerin kur riskinin ortadan kaldırılması ve kazançlarla sermayenin yurtdışına çıkarılmasında kolaylıklar sağlanması bu yatırımcılar için diğer cazip avantajlar arasında Yatırımcılar Başka Ülkelere Yatırım Kararı Vermeden Önce Nelere Dikkat Ederler? Yabancı Doğrudan Yatırımlarda Belirleyici Faktörler Ülkelerin yabancı doğrudan yatırım çekmek için neler yapabileceklerini yukarıda saydık. Ancak bu konunun esas aktörleri olan yabancı yatırımcıların ne gibi sebeplerle nasıl tercihlerde bulunduklarına da bakmak gerekir. Çok değişik faktörler şirketlerin bir başka ülkede yatırım yapmaya karar vermesinde ve yatırım yapacağı ülkenin hangisi olacağı konusunda kilit rol oynamaktadır. Her şirket gerek kendi iç yapısı ve işletme stratejisi, gerekse kendi ülkesinde ve diğer ülkelerdeki koşullar nedeniyle faaliyet alanını 28 UNCTAD, 2004, s.6 Maliye Dergisi Sayı 149 Mayıs Aralık

15 Yabancı Doğrudan Yatırımları Artırmak İçin Teşvikler Gerekli Ve/Veya Yeterli Mi? genişletme ya da değiştirme yolunu seçmektedir. Özellikle küreselleşmenin dolaşımını kolaylaştırdığı uluslararası sermayenin kitleler halindeki hareketleri, saiklerine dair işaretler taşısa da, çoğu zaman birden çok faktörün etkisini yansıtmaktadır. Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı nca (UNCTAD) yayınlanan 2003 yılı Dünya Yatırım Raporu nda, yatırım yapılacak ülkelerle ilgili olarak uluslararası yatırım kararlarını etkileyen faktörler üç grupta toplanmıştır: 29 I. Yabancı Doğrudan Yatırımları Etkileyen Politika Çerçevesi Ekonomik, siyasi ve sosyal istikrar yabancı yatırımcılar için bir bütün olarak önemli bir ön şarttır. Ekonomik istikrar yatırım yapılacak ülkenin mevcut ve gelecekteki ekonomik göstergelerinin ekonomik riskleri uygun yatırım ortamını sağlayacak şekilde en düşük seviyede tutma kabiliyetine sahip olması anlamına gelmektedir. Bir başka deyişle, yatırım ve işletme stratejisini belirlemek isteyen yatırımcıların yatırım yaptıktan sonra hoş olmayan sürprizlerle karşılaşmayacakları konusunda kendilerini güvende hissedecekleri ekonomik ortamdır. Yatırımcıların ekonomik hedeflerine başarıyla ulaşabilmeleri için, kendi planlarını ne kadar iyi uygularlarsa uygulasınlar, başta kur, enflasyon ve faizle ilgili olanlar olmak üzere ekonomik gelişmelerin öngörülebilir sınırlar içinde gerçekleşmesi zorunludur. Doğrudan ekonomik istikrarı etkileyecek diğer iki istikrar unsurundan biri olan siyasi istikrarın özellikle koalisyon hükümetlerinde yaşanan siyasal anlaşmazlıklar, çoğu zaman çelişen veya uygulanamaz hale gelen ekonomik politikalara yol açan farklı politik öncelikler ve popülist uygulamaları kaçınılmaz kılacak şekilde sık tekrarlanan seçimler nedeniyle bozulması ihtimal dahilinde olacaktır. Böyle bir durumun ekonomik gelişmeleri öngörülemez hale getirmesi, tahmin edilenden ve kabul edilebilir seviyeden yüksek risklere yol açması yatırımcıların gözünü korkutan senaryoların başında gelmektedir. Benzer şekilde sosyal istikrarda oluşabilecek herhangi bir bozulma, yapılan yatırımdan hedeflenen getirilerin sağlanması bir yana yatırımın mevcudiyeti ya da faaliyeti konusunda önemli tehditler meydana getirecektir. Toplumsal uzlaşmazlıkların yol açabileceği çatışmaların güvenliği ortadan kaldırması en kötü ihtimaller içinde yer alırken, bundan daha az kötü uzlaşmazlık ortamlarında ise kalifiye eleman istihdam edilememesi, ülke genelinde üretim, pazarlama veya dağıtım faaliyetlerinde bulunulmasına toplumsal grupların muhalefeti gibi sorunlarla karşılaşılacaktır. 29 UNCTAD, 2003, s Maliye Dergisi Sayı 149 Mayıs Aralık 2005

16 Hasan Kaymak Bu istikrar unsurlarının büyük öneminden dolayı bugün dünyada yayınlanan ve yatırımcılara yatırım düşündükleri ülkeler hakkında ön bilgiler veren ülke risk raporlarında ekonomik, siyasi ve sosyal risklere özel ağırlık verilmektedir. Politika çerçevesi içerisinde ikinci bir unsur ülkeye yabancı yatırım girişine ve yabancı yatırımcıların ülkede gerçekleştirecekleri işletme faaliyetlerine yönelik yasal düzenlemelerin niteliğidir. Bu konudaki düzenlemelerle yatırımcıların faaliyetlerine ne kadar serbestlik tanındığı önemli bir eşiktir. Ülkeye girişin bazı şartlara bağlanması (örneğin ancak yerli bir şirketle ortak olunmasının şart koşulması gibi) çok önemli başka avantajlar olmadıkça yabancı yatırımcılar için caydırıcı nitelik taşır. Benzer şekilde, belirli bir coğrafi bölgede faaliyette bulunma ve bazı girdilerin muhakkak yurtiçinden temin edilmesi gibi zorunluluklar ile bazı faaliyet konularında yabancı yatırımcılara sermaye payı açısından sınırlama getirilmesi gibi kısıtlamalar ülkeyi cazip bir yatırım alanı olmaktan çıkarabilir. Özelleştirme politikasının ise hükümetin hem devletin ekonomideki ağırlığı ile ilgili yaklaşımını hem de bununla da ilgili şekilde serbest piyasanın işleyişi ile ilgili tavrını gösterdiği söylenebilir. Ayrıca, ülkeye yabancı sermaye girişini teşvik konusunda hükümetin ne kadar istekli olduğuna dair işaretler de bu politika uygulamasından alınabilir. Elde edilecek kazançlar üzerindeki direkt somut etkisi nedeniyle vergi politikası da gözönünde bulundurulacak bir başka politika çerçevesi unsurudur. Gerek yatırımdan beklenen getirinin net olarak elde edilebilmesine, gerekse net getirinin yurtdışına çıkarılmasına engel teşkil edebilecek bir vergi politikası uygulaması yatırım kararlarına olumsuz biçimde yansıyacaktır. Hedef ülkenin diğer ülkeler ile uluslararası ticaret ve yatırım anlaşması yapmış olması ise olumlu bir nitelik olarak görülecektir. Böylece başka bir pazarı hedeflemiş olsa da yabancı yatırımcılar diğer hususlardaki üstünlüğü nedeniyle hedef ülkede yatırım yapmayı göze alabileceklerdir. Özellikle gümrük birliği ya da serbest ticaret anlaşmaları yapmış bir ülke daha çok tercihe şayan olacaktır. Ülkenin yabancı doğrudan yatırım politikasına paralel bir gümrük politikasına da sahip olması beklenecektir. Aksine bir uyumsuzluk yabancı yatırımcının ülkede faaliyetleri açısından önemli yasal ve ekonomik engeller yaratacaktır. Özellikle faaliyetin niteliği gereği bazı girdileri dışarıdan getirmek zorunda kalacak yatırımcılar, gümrüklerden kaynaklanacak maliyet artışı ya da zaman kaybına özel önem verecektir. Genel olarak yabancı şirketlerin ülke içindeki birimlerine yönelik tutum ve yaklaşımın ayrımcı olması, başta rekabet, satın alma ve birleşmelere Maliye Dergisi Sayı 149 Mayıs Aralık

17 Yabancı Doğrudan Yatırımları Artırmak İçin Teşvikler Gerekli Ve/Veya Yeterli Mi? yönelik politikalar olmak üzere piyasaların işleyişine ve yapısına ilişkin politikaların ticari işleyişe muhtemel etkileri de dikkate alınacak hususlardandır. II. Ekonomik Etkenler Yatırım tercih ve kararlarında diğer iki grup faktörden daha öne çıkan ekonomik etkenler yatırımcıların başka ülkelerde yatırım yapmaya yönelmesine yol açan arayışlardır. Bu arayışlar temel alındığında yabancı yatırımcıları üç kategoride sınıflandırabiliriz: o Pazar arayanlar o Kaynak/varlık arayanlar o Etkinlik arayanlar Bu kategorilendirme yatırımcıların içsel nitelik, ihtiyaç ve eksikliklerinden hareketle hangi ülkeye neden yatırım yapmak isteyecekleri konusunda ışık tutabilir. Ayrıca, bu yönelimler, yatırımcıların hem küresel ekonomik gidişat hem de tek tek ülkelerin ekonomik performansı ve gelecekleri hakkındaki beklentilerini de yansıtır. a. Pazar arayanlar Bu kategorideki uluslararası yatırımcılar için en iyi alternatifler büyük bir pazara ve yüksek kişi başına düşen milli gelire sahip ülkelerdir. Diğer taraftan mevcut haliyle büyük bir pazar olsun ya da olmasın, yüksek büyüme hızına sahip pazarlar da gelecekte doğacak fırsatları değerlendirmek isteyen şirketler geleceğe yönelik planlarında öncelik taşıyacaktır. Bölgesel ve küresel pazarlara erişim imkanını sağlayacak özelliklere sahip bir hedef ülke de bu kategorideki yatırımcılar için değerli bir pozisyondadır. Bazen de belirli bir ülkeye mahsus tüketici tercihleri bu tercihlere yönelik faaliyette bulunan şirketler için hedef pazarı işaret edecektir. b. Kaynak/varlık arayanlar Bu kategorideki firmalar kimi zaman hammadde ihtiyaçlarını güvenli ve düzenli şekilde karşılayabilmek için, kimi zaman da nitelikli işgücü ya da düşük maliyetli niteliksiz işgücü imkanlarından faydalanabilmek için başka ülkelerde faaliyete geçmeyi seçmektedirler. Teknolojik ve yenilikçi markalara, kişilere ve firmalara erişebilmek de bir başka amaçtır. Bu yatırımcılar için ulaşım, enerji ve iletişim imkanlarını sağlayan fiziki altyapı önem taşımaktadır. c. Etkinlik arayanlar Bu firmaların yatırım yapacak başka ülke aramaktaki temel amacı ise üretim başta olmak üzere bütün işletme süreçlerinde verimliliği artırmak ve maliyetleri düşürmektir. Bu amaçla işgücü maliyetinin düşük ve/veya işgücü 90 Maliye Dergisi Sayı 149 Mayıs Aralık 2005

18 Hasan Kaymak verimliliğinin yüksek olduğu, kendi içinde ve diğer ülkelerle arasında ulaşım ve iletişim maliyetlerinin daha avantajlı olduğu hedef ülkeleri seçmektedirler. Bölgesel çapta kurumsal ağların kurulmasına imkan verecek şekilde bir bölgesel entegrasyon anlaşmasına üye olan ülkelerde bu firmaların yatırım hedefi olabilecektir. III. Faaliyet Kolaylıkları Yabancı yatırımcıların tercihlerini etkileyen faktörlerin üçüncü grubunda, yabancı şirketlerin muhtemel hedef ülkedeki faaliyetlerini kolaylaştırmaya matuf pozitif unsurlarla bu faaliyetleri zorlaştıracak negatif unsurlar yer almaktadır. Pozitif unsurların başında potansiyel yatırımcıları ikna etmeye yönelik tanıtım ve rehberlik hizmetlerini de içeren yatırım teşvik programları gelir. Birçok ülkede bu görevi yürütmek üzere yatırım teşvik ajansları kurulmaktadır. Bu ajanslar dünya çapında faaliyette bulunarak yabancı yatırımcılara ülkelerini sağladığı yatırım imkanları hakkında ayrıntılı bilgi vermekte, yatırım öncesi ve sonrasında karşılaşılan zorluklarla ilgili danışmanlık yapmakta, aynı zamanda yatırımcıların ülke yönetiminden yatırımlarına ilişkin beklentilerini yetkili makamlara iletmektedirler. Yatırım teşvikleri de bu kolaylıklar içinde önemli bir yer tutmaktadır. Bu teşviklerin neler olabileceğini önceki bölümlerde açıklamıştık. Yatırım yapılacak hedef ülkede görevlendirilecek yabancı personelin yaşam standardını doğrudan ilgilendiren imkanların varlığı da zaman zaman önemli bir engel teşkil etmektedir. Başarılı bir sonuç elde edebilmek için seçkin personelini hedef ülkeye göndermeyi planlayan bir firma o ülkede personelin ailesine yönelik, başta yabancı dilde eğitim yapan eğitim kurumları olmak üzere gerekli asgari yaşam kalitesinin bulunduğundan emin olmak isteyecektir. Bir mahrumiyet bölgesine personel göndermek pek de ucuza malolmayacak bir seçenektir. Yatırım kararını zorlaştıran unsurlardan en etkilisi ise rüşvet başta olmak üzere yolsuzluğa bulaşılması ya da yasadışı harcamalara zorlanılması ihtimalinin bulunmasıdır. Örneğin ABD deki Yabancı Kötü Uygulamalar Yasası (Foreign Corrupt Practices Act) Amerikan şirketlerinin diğer ülkelerde de yolsuzluğa bulaşmasını, rüşvet vermesini yasaklamıştır. Bu yasa Amerikan şirketlerinin yatırım yapacakları ülkeyi seçerken daha dikkatli davranmalarına yol açmaktadır. Maliye Dergisi Sayı 149 Mayıs Aralık

19 Yabancı Doğrudan Yatırımları Artırmak İçin Teşvikler Gerekli Ve/Veya Yeterli Mi? 6. Teşvikler Yabancı Doğrudan Yatırımı Artırmada Ne Kadar Etkili? Teşviklerin Maliyeti Yararlarını Karşılıyor mu? Konunun en tartışmalı kısmı yabancı doğrudan yatırımları artırmaya yönelik teşvikler ve/veya tedbirlerin işe yarayıp yaramadığı noktasıdır. Bununla ilgili çok farklı görüşler öne sürülmektedir. Bu bölümde öncelikle konuyla ilgili olarak yapılan anketlerden çıkan sonuçlara değineceğiz. Arkasından, bu konuda görüş belirtmiş bazı yazarların açıklamalarına yer vereceğiz. Bu kapsamda yatırımcılar için nelerin daha önemli olduğuna, teşviklerin işe yarayıp yaramadığına ve bu teşviklerin maliyetine ilişkin görüşlere değineceğiz. I. Anketler 1994 te Dünya Bankası nın 173 Japon imalat sektörü yatırımcısı arasında yaptığı ve yatırım yapılabilirlik yönünden hangi özelliklere önem verdiklerinin sorulduğu ankete göre kararlarını etkileyen faktörler önem sırasına göre; pazarın büyüklüğü, işçilik maliyeti ve YDY politikaları şeklindedir. YDY politikaları içerisinde, kazançların ülkeden çıkarılması, yerel içerik ve yerel ortaklık zorunluluğu en önemli caydırıcı unsurlar olarak ortaya konmuştur. Genel olarak teknoloji yoğun sektörler özellikle yerel içerik olmak üzere sınırlandırıcı şartlara en duyarlı olanlardır. Mali ve vergisel teşviklerin ise YDY kararı içinçok az ya da hiç öneme sahip olmadığı anketin dikkat çeken sonuçlarındandır. 30 Mansur un aktardığına göre 1997 de Global Economic Forum tarafından yöneticiler arasında yapılan bir anket, GSYİH ile ölçüldüğü şekilde bir ülkenin pazar büyüklüğünün şirketlerin yatırım kararlarını etkileyen en önemli etken olduğunu gösterdi. Ankete göre önem sıralamasında ikinci gelen faktör ise pazarın beklenen büyümesi. Bunun göstergesi ise ekonomik büyüme oranı. Üçüncü faktör sermayenin ve elde edilen karların yatırım yapılan ülkeden çıkarılmasındaki kolaylık idi. Sermaye hareketleri üzerinde sınırlama uygulamayan ülkeler bu açıdan çekici durumda. İşçilerin verimlilik seviyesi ve çalışma alışkanlıkları ise sıralamada dördüncü gelen faktörler. Beşinci önemli faktör ise altyapı. Anketin en göze çarpan sonucu ise yabancı yatırımcıların kurumlar vergisi oranı ya da vergi muafiyeti, ucuz kredi, destekler ve diğer yatırım teşviği türleri ile fazla ilgili olmadıkları. 31 II. Görüşler: Teşvikler İşe Yarıyor mu? Nunnenkamp: Politika Çerçevesi; Serbestleşme ve Azalan Getiriler Önceki bölümde yatırım kararı almadan önce yatırımcıların gözönünde bulundurdukları hususları belirttik. Bunlar arasında politika çerçevesini 30 Lim, s Mansur, 92 Maliye Dergisi Sayı 149 Mayıs Aralık 2005

20 Hasan Kaymak oluşturan unsurlara da değindik. Sorun şu ki, politika çerçevesinin belirtilen yapıda olması o ülkeye yabancı yatırım girişini garanti etmiyor. Örneğin liberal politikalar izlemeye başlayan ve bu kapsamda çift ya da çok taraflı anlaşmalar yaparak yabancı doğrudan yatırımlara yönelik yaklaşımın daha liberal olmasını ya da bu yatırımların ülkeye girdikten sonra korunmasını teminat altına alan ülkelerin çoğunda yatırım girişi çok küçük kalmıştır. Ülkelerin giderek artan hızla liberalleşmesi yatırımcılarca küreselleşmenin doğal bir sonucu olarak algılanmakta, dolayısıyla yabancı doğrudan yatırıma ilişkin yasal düzenlemelerin liberalleştirilmesi o ülkeler için azalan getiriler anlamına gelmektedir. Bu sonucun tartışmalı bir istisnası özelleştirmedir. Özelleştirmeler gelişmekte olan ülkelerdeki YDY akımı bileşimini iki yönden yapısal olarak değiştirmiştir: Birincisi, özelleştirme, özellikle Latin Amerika da hizmet sektörünü içerdikçe, yabancı doğrudan yatırımların hizmetlerdeki payı arttı. İkincisi, sıfırdan yatırım yerinebirleşme ve satınalmaların önemi arttı. Ancak bu istisnanın durumu da tartışmalıdır. İlk olarak, devlete ait şirketlerin satılması şeklindeki yabancı yatırımın toplam yatırım seviyesini pek de değiştirmediği belirtiliyor. Bu özellikle birleşme ve satınalma şeklindeki yabancı yatırım girişi için geçerlidir. İkincisi, özelleştirmeler rekabet açısından da sorun yaratabilir. Sonuçta devlet tekeli yerini özel tekele terkediyorsa, ticaretin serbestleştirilmesi ve rekabetin temin edilmesi için tekellerin bölünmesi politikası da özelleştirme ile birlikte takip edilmelidir. Özelleştirme lehine olan diğer iki önermeden birincisinde ise, çoğunlukla bir defalık olduğu düşünülen özelleştirme kaynaklı yabancı doğrudan yatırım genellikle satın alınan şirketin rasyonelleştirilmesi ve modernleştirilmesi için ilave yatırım getirecektir. İkincisi, özelleştirme programları hükümetlerin ekonomik reform kararlılığını göstermek gibi dolaylı yollarla yabancı doğrudan yatırım için gerekli ortamı sağlamlaştırır. 32 Ekonomik Etkenler: Geleneksel Faktörler Düşüşte mi? Yatırımcılar için önem taşıyan ikinci grup faktörler olan ekonomik etkenlerin yatırımcıları cezbetme açısından belirleyiciliği daha nettir. Yatırımcılar, kendilerini yatırıma motive eden etkenlere göre, yazının 6-II bölümünde belirtildiği şekilde, üç sınıfa ayırabiliriz. Kaynak arayanlar, pazar arayanlar ve etkinlik arayanlar. Bunlardan ilki olan kaynak arama amaçlı yabancı doğrudan yatırım, her ne kadar tarihte önemli idi ve bazı gelişmekte olan ülkelerde hala önemli bir çekim faktörü ise de, dünya genelinde görece önemi belirgin bir düşüş içindedir. Bu düşüşün sebebi sadece doğal kaynakların dünya üretimi 32 Nunnenkamp, s Maliye Dergisi Sayı 149 Mayıs Aralık

PAZAR BÜYÜKLÜĞÜ YATIRIM MALĐYETLERĐ AÇIKLIK EKO OMĐK VE POLĐTĐK ĐSTĐKRAR FĐ A SAL ĐSTĐKRAR

PAZAR BÜYÜKLÜĞÜ YATIRIM MALĐYETLERĐ AÇIKLIK EKO OMĐK VE POLĐTĐK ĐSTĐKRAR FĐ A SAL ĐSTĐKRAR FDI doğrudan yabancı yatırım, bir ülke borsasında işlem gören şirketlerin hisselerinin bir diğer ülke veya ülkelerin kuruluşları tarafından satın alınmasını ifade eden portföy yatırımları dışında kalan

Detaylı

FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4

FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4 FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4 Prof. Dr. Yıldırım Beyazıt ÖNAL 6. HAFTA 4. GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERE ULUSLAR ARASI FON HAREKETLERİ Gelişmekte olan ülkeler, son 25 yılda ekonomik olarak oldukça

Detaylı

Cari işlemler açığında neler oluyor? Bu defa farklı mı, yoksa aynı mı? Sarp Kalkan Ekonomi Politikaları Analisti

Cari işlemler açığında neler oluyor? Bu defa farklı mı, yoksa aynı mı? Sarp Kalkan Ekonomi Politikaları Analisti Cari işlemler açığında neler oluyor? Bu defa farklı mı, yoksa aynı mı? Sarp Kalkan Ekonomi Politikaları Analisti TEPAV Değerlendirme Notu Şubat 2011 Cari işlemler açığında neler oluyor? Ekonomide gözlemlenen

Detaylı

UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2006

UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2006 UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2006 ULUSLARARASI YATIRIMCILAR DERNEĞİ 16.10.200.2006 İSTANBUL DÜNYADA DOĞRUDAN YABANCI YATIRIMLAR (milyar $) 1600 1400 1396 1200 1092 1000 800 693 826 716 710 916 600 400 331

Detaylı

Türk Bankacılık ve Banka Dışı Finans Sektörlerinde Yeni Yönelimler ve Yaklaşımlar İslami Bankacılık

Türk Bankacılık ve Banka Dışı Finans Sektörlerinde Yeni Yönelimler ve Yaklaşımlar İslami Bankacılık İÇİNDEKİLER FİNANS, BANKACILIK VE KALKINMA 2023 ANA TEMA SÜRDÜRÜLEBİLİR KALKINMA: FİNANS VE BANKACILIK ALT TEMALAR Türkiye Ekonomisinde Kalkınma ve Finans Sektörü İlişkisi AB Uyum Sürecinde Finans ve Bankacılık

Detaylı

INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015

INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015 INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015 Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer AB ve Uluslararası Organizasyonlar Şefliği Uzman Yardımcısı IMF Küresel Ekonomik

Detaylı

Sayı: 2010 27 31 Mayıs 2010. PARA POLİTİKASI KURULU TOPLANTI ÖZETİ Toplantı Tarihi: 18 Mayıs 2010

Sayı: 2010 27 31 Mayıs 2010. PARA POLİTİKASI KURULU TOPLANTI ÖZETİ Toplantı Tarihi: 18 Mayıs 2010 Sayı: 2010 27 31 Mayıs 2010 PARA POLİTİKASI KURULU TOPLANTI ÖZETİ Toplantı Tarihi: 18 Mayıs 2010 Enflasyon Gelişmeleri 1. Nisan ayında tüketici fiyat endeksi yüzde 0,60 oranında yükselmiş ve yıllık enflasyon

Detaylı

İHRACAT PERFORMANSI VE BÜYÜME. Ecem Erdoğmuş 10103542 Hakan Kurtman 10103548

İHRACAT PERFORMANSI VE BÜYÜME. Ecem Erdoğmuş 10103542 Hakan Kurtman 10103548 İHRACAT PERFORMANSI VE BÜYÜME Ecem Erdoğmuş 10103542 Hakan Kurtman 10103548 İhracat Tarihsel Bakış 1980 yılına kadar tarım ağırlıklı ihracat hacmi; Tarım ürünlerinin payı: 1923 %86, 1963 %77.2, 1980 %57.4

Detaylı

ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIMLAR DEĞERLENDİRME RAPORU

ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIMLAR DEĞERLENDİRME RAPORU ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIMLAR DEĞERLENDİRME RAPORU Ağustos 2010 TÜRKİYE YE ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIM GİRİŞLERİ 2010 YILI İLK YARISINDA 3,2 MİLYAR DOLAR OLDU 2010 yılının ilk yarısında, Türkiye ye

Detaylı

-~-~- -----~ \1 j \ ~ J j \ \J r~ J ;..\ ;::: rj J' ıj j \ \1 ;::: J..r.l :_)..r.l J :J. :.J --.1 J.l J..r.l J _.

-~-~- -----~ \1 j \ ~ J j \ \J r~ J ;..\ ;::: rj J' ıj j \ \1 ;::: J..r.l :_)..r.l J :J. :.J --.1 J.l J..r.l J _. -~-~- -----~ li T \1 j \ ~ J j \ \J r~ J ;..\ ;::: rj J' ıj j \ \1 ;::: J..r.l :_)..r.l J :J. :.J --.1 J.l J..r.l J _. TÜRKiYE'DE YABANCI SERMAYE YATIRIMLARI Türkiye'de özellikle 1950 sonrasında çıkarılan

Detaylı

13.02.2014 CARİ İŞLEMLER DENGESİ

13.02.2014 CARİ İŞLEMLER DENGESİ 13.02.2014 CARİ İŞLEMLER DENGESİ Aralık ayı cari işlemler açığı piyasa beklentisi olan -7,5 Milyar doların üzerinde -8,322 milyar dolar olarak geldi. 2013 yılı cari işlemler açığı bir önceki yıla göre

Detaylı

Türk Bankacılık ve Banka Dışı Finans Sektörlerinde Yeni Yönelimler ve Yaklaşımlar İslami Bankacılık

Türk Bankacılık ve Banka Dışı Finans Sektörlerinde Yeni Yönelimler ve Yaklaşımlar İslami Bankacılık İÇİNDEKİLER FİNANS, BANKACILIK VE KALKINMA 2023 ANA TEMA SÜRDÜRÜLEBİLİR KALKINMA: FİNANS VE BANKACILIK ALT TEMALAR Türkiye Ekonomisinde Kalkınma ve Finans Sektörü İlişkisi AB Uyum Sürecinde Finans ve Bankacılık

Detaylı

TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ?

TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ? TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ? Dr. Fatih Macit, Süleyman Şah Üniversitesi Öğretim Üyesi, HASEN Bilim ve Uzmanlar Kurulu Üyesi Giriş Türk Konseyi nin temelleri 3 Ekim 2009 da imzalanan Nahçivan

Detaylı

Ekonomik Görünüm ve Tahminler: Nisan 2015

Ekonomik Görünüm ve Tahminler: Nisan 2015 Ekonomik Görünüm ve Tahminler: Nisan 215 BÜYÜME DÜŞMEYE DEVAM EDİYOR Zümrüt İmamoğlu* ve Barış Soybilgen ** 13 Nisan 215 Yönetici Özeti Mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış Sanayi Üretim Endeksi (SÜE)

Detaylı

GARANTİ EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. ALTIN EMEKLİLİK YATIRIM FONU 2013 YILI 6 AYLIK FAALİYET RAPORU 1-Ekonominin Genel durumu Dünya ekonomisi 2013 ü genel olarak bir toparlanma dönemi olarak geride bıraktı.

Detaylı

izlenmiştir. Çin Halk Cumhuriyeti 1949 yılında kurulmuştur. IMF'ye bağlıbirimler: Guvernörler Konseyi, İcra Kurulu, Geçici Kurul, Kalkınma Kurulu

izlenmiştir. Çin Halk Cumhuriyeti 1949 yılında kurulmuştur. IMF'ye bağlıbirimler: Guvernörler Konseyi, İcra Kurulu, Geçici Kurul, Kalkınma Kurulu DÜNYA EKONOMİSİ Teknoloji, nüfus ve fikir hareketlerini içeren itici güce birinci derecede itici güç denir. Global işbirliği ağıgünümüzde küreselleşmişyeni ekonomik yapının belirleyicisidir. ASEAN ekonomik

Detaylı

11.12.2013 CARİ İŞLEMLER DENGESİ

11.12.2013 CARİ İŞLEMLER DENGESİ 11.12.2013 CARİ İŞLEMLER DENGESİ Ekim ayı cari işlemler açığı piyasa beklentisi 2,9 Milyar dolar eksiyken, veri beklentilere paralel 2,89 milyar dolar açık olarak geldi. Ocak-Ekim arasındaki 2013 cari

Detaylı

DIŞ TİCARET BEKLENTİ ANKETİ 2011 2. ÇEYREĞİNE İLİŞKİN BEKLENTİLER

DIŞ TİCARET BEKLENTİ ANKETİ 2011 2. ÇEYREĞİNE İLİŞKİN BEKLENTİLER DIŞ TİCARET BEKLENTİ ANKETİ 2011 2. ÇEYREĞİNE İLİŞKİN BEKLENTİLER 18 Nisan 2011 DIŞ TİCARET MÜSTEŞARLIĞI EKONOMİK ARAŞTIRMALAR VE DEĞERLENDİRME GENEL MÜDÜRLÜĞÜ GİRİŞ "Öncü Göstergeler" Erken Uyarı Mekanizmaları

Detaylı

DIŞ TİCARET BEKLENTİ ANKETİ ÇEYREĞİNE İLİŞKİN BEKLENTİLER

DIŞ TİCARET BEKLENTİ ANKETİ ÇEYREĞİNE İLİŞKİN BEKLENTİLER DIŞ TİCARET BEKLENTİ ANKETİ 2013 3. ÇEYREĞİNE İLİŞKİN BEKLENTİLER 15 Temmuz 2013 T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI EKONOMİK ARAŞTIRMALAR VE DEĞERLENDİRME GENEL MÜDÜRLÜĞÜ GİRİŞ "Öncü Göstergeler" Erken Uyarı Mekanizmaları

Detaylı

DIŞ TİCARET BEKLENTİ ANKETİ 2015 1. ÇEYREĞİNE İLİŞKİN BEKLENTİLER

DIŞ TİCARET BEKLENTİ ANKETİ 2015 1. ÇEYREĞİNE İLİŞKİN BEKLENTİLER DIŞ TİCARET BEKLENTİ ANKETİ 2015 1. ÇEYREĞİNE İLİŞKİN BEKLENTİLER 12 Ocak 2015 T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI EKONOMİK ARAŞTIRMALAR VE DEĞERLENDİRME GENEL MÜDÜRLÜĞÜ GİRİŞ "İhracat ve İthalatta Firma Algısı" Dış

Detaylı

DIŞ TİCARET BEKLENTİ ANKETİ 2014 2. ÇEYREĞİNE İLİŞKİN BEKLENTİLER

DIŞ TİCARET BEKLENTİ ANKETİ 2014 2. ÇEYREĞİNE İLİŞKİN BEKLENTİLER DIŞ TİCARET BEKLENTİ ANKETİ 2014 2. ÇEYREĞİNE İLİŞKİN BEKLENTİLER 14 Nisan 2014 T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI EKONOMİK ARAŞTIRMALAR VE DEĞERLENDİRME GENEL MÜDÜRLÜĞÜ GİRİŞ "Öncü Göstergeler" Erken Uyarı Mekanizmaları

Detaylı

2005 YILI İLERLEME RAPORU VE KATILIM ORTAKLIĞI BELGESİNİN KOPENHAG EKONOMİK KRİTERLERİ ÇERÇEVESİNDE ÖN DEĞERLENDİRMESİ

2005 YILI İLERLEME RAPORU VE KATILIM ORTAKLIĞI BELGESİNİN KOPENHAG EKONOMİK KRİTERLERİ ÇERÇEVESİNDE ÖN DEĞERLENDİRMESİ 2005 YILI İLERLEME RAPORU VE KATILIM ORTAKLIĞI BELGESİNİN KOPENHAG EKONOMİK KRİTERLERİ ÇERÇEVESİNDE ÖN DEĞERLENDİRMESİ TEPAV EPRI Dış Politika Etütleri AB Çalışma Grubu 9 Kasım 2005 Ankara Zeynep Songülen

Detaylı

Dünyada ve Türkiye de Doğrudan yabancı Sermaye Yatırımları

Dünyada ve Türkiye de Doğrudan yabancı Sermaye Yatırımları Dünyada ve Türkiye de Doğrudan yabancı Sermaye Yatırımları Uluslararası sermaye hareketleri temel olarak kalkınma amaçlı, hibe ve kredi şeklindeki resmi sermaye hareketleri ile özel sermaye hareketlerinden

Detaylı

YENİ HÜKÜMET PROGRAMI EKONOMİ VE HAZIR GİYİM SEKTÖRÜ İÇİN DEĞERLENDİRME EKONOMİ VE STRATEJİ DANIŞMANLIK HİZMETLERİ 30 KASIM 2015

YENİ HÜKÜMET PROGRAMI EKONOMİ VE HAZIR GİYİM SEKTÖRÜ İÇİN DEĞERLENDİRME EKONOMİ VE STRATEJİ DANIŞMANLIK HİZMETLERİ 30 KASIM 2015 YENİ HÜKÜMET PROGRAMI EKONOMİ VE HAZIR GİYİM SEKTÖRÜ İÇİN DEĞERLENDİRME EKONOMİ VE STRATEJİ DANIŞMANLIK HİZMETLERİ 30 KASIM 2015 HÜKÜMETİN YAPISI VE BAKANLIKLAR EKONOMİ YÖNETİMİ; REFORMLAR İLE HIZLI EKONOMİK

Detaylı

İHRACATIN FİNANSMANI METİN TABALU / TİM GENEL SEKRETER YARDIMCISI

İHRACATIN FİNANSMANI METİN TABALU / TİM GENEL SEKRETER YARDIMCISI 1 İHRACATIN FİNANSMANI METİN TABALU / TİM GENEL SEKRETER YARDIMCISI 4 EKİM 2013 2004-1 2004-4 2005-3 2006-2 2007-1 2007-4 2008-3 2009-2 2010-1 2010-4 2011-3 2012-2 2013-1 TÜRKİYE DE GSYH İTHALAT İLİŞKİSİ

Detaylı

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER 1.KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM 2013 yılının ikinci çeyreğinde yüzde 2,8 oranında büyüyen ABD ekonomisi üçüncü çeyrekte yüzde 3,6 oranında büyümüştür. ABD de 6 Aralık 2013 te

Detaylı

DIŞ TİCARET BEKLENTİ ANKETİ 2014 3. ÇEYREĞİNE İLİŞKİN BEKLENTİLER

DIŞ TİCARET BEKLENTİ ANKETİ 2014 3. ÇEYREĞİNE İLİŞKİN BEKLENTİLER DIŞ TİCARET BEKLENTİ ANKETİ 2014 3. ÇEYREĞİNE İLİŞKİN BEKLENTİLER 14 Temmuz 2014 T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI EKONOMİK ARAŞTIRMALAR VE DEĞERLENDİRME GENEL MÜDÜRLÜĞÜ GİRİŞ "İhracat ve İthalatta Firma Algısı"

Detaylı

DIŞ TİCARET BEKLENTİ ANKETİ 2016 1. ÇEYREĞİNE İLİŞKİN BEKLENTİLER

DIŞ TİCARET BEKLENTİ ANKETİ 2016 1. ÇEYREĞİNE İLİŞKİN BEKLENTİLER DIŞ TİCARET BEKLENTİ ANKETİ 2016 1. ÇEYREĞİNE İLİŞKİN BEKLENTİLER 11 Ocak 2016 T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI EKONOMİK ARAŞTIRMALAR VE DEĞERLENDİRME GENEL MÜDÜRLÜĞÜ GİRİŞ "İhracat ve İthalatta Firma Algısı" Dış

Detaylı

MERKEZ BANKASI VE FİNANSAL İSTİKRAR

MERKEZ BANKASI VE FİNANSAL İSTİKRAR MERKEZ BANKASI VE FİNANSAL İSTİKRAR Sermaye Hareketleri ve Döviz Kuru Politikaları Türkiye Ekonomi Kurumu Paneli Doç.Dr.Erdem BAŞÇI Başkan Yardımcısı, TCMB 11 Aralık 2010, Ankara 1 Konuşma Planı 1. Merkez

Detaylı

Türkiye Ekonomisinde Dönüşüm

Türkiye Ekonomisinde Dönüşüm T.C. KALKINMA BAKANLIĞI Türkiye Ekonomisinde Dönüşüm Erhan USTA Müsteşar Yardımcısı 29 Şubat 2012 3. İzmir Ulusal Ekonomi Kongresi 1970 li Yıllar : Dünya 1971 yılında Bretton Woods sisteminin çöküşü Gelişmekte

Detaylı

Aylık Strateji ve Hisse Tavsiyeleri Sunumu ETİ YATIRIM A.Ş.

Aylık Strateji ve Hisse Tavsiyeleri Sunumu ETİ YATIRIM A.Ş. Aylık Strateji ve Hisse Tavsiyeleri Sunumu ETİ YATIRIM A.Ş. 01 ARALIK 2008 1 Temel Ekonomik Göstergeler 2 Temel IMKB Verileri 3 Aralık Ayında Neler Olacak? FED (16 Aralık), ECB (4 Aralık), BoJ (19 Aralık)

Detaylı

İTKİB Genel Sekreterliği AR&GE ve Mevzuat Şubesi

İTKİB Genel Sekreterliği AR&GE ve Mevzuat Şubesi HALI SEKTÖRÜ 2014 EYLÜL AYLIK İHRACAT BİLGİ NOTU İİTKİİB GENEL SEKRETERLİİĞİİ AR & GE VE MEVZUAT ŞUBESİİ EKİİM 2014 1 2014 YILI EYLÜL AYINDA HALI SEKTÖRÜ İHRACATININ DEĞERLENDİRMESİ Ülkemizin halı ihracatı

Detaylı

AB Krizi ve TCMB Para Politikası

AB Krizi ve TCMB Para Politikası AB Krizi ve TCMB Para Politikası Erdem Başçı Başkan 28 Haziran 2012 Stratejik Düşünce Enstitüsü, Ankara Sunum Planı I. Küresel Ekonomik Gelişmeler II. Yeni Politika Çerçevesi III. Dengelenme IV. Büyüme

Detaylı

2012 SINAVLARI İÇİN GÜNCEL EKONOMİ ÇALIŞMA SORULARI. (40 Test Sorusu)

2012 SINAVLARI İÇİN GÜNCEL EKONOMİ ÇALIŞMA SORULARI. (40 Test Sorusu) ZİRAAT BANKASI 2012 SINAVLARI İÇİN GÜNCEL EKONOMİ ÇALIŞMA SORULARI (40 Test Sorusu) 1 ) Aşağıdakilerden hangisi bir kredi derecelendirme kuruluşudur? A ) FED B ) IMF C ) World Bank D ) Moody's E ) Bank

Detaylı

K R Ü E R SEL L K R K İ R Z SON O R N A R S A I TÜR Ü K R İ K YE E KO K N O O N M O İSİND N E D İKT K İSAT A P OL O İTİKA K L A AR A I

K R Ü E R SEL L K R K İ R Z SON O R N A R S A I TÜR Ü K R İ K YE E KO K N O O N M O İSİND N E D İKT K İSAT A P OL O İTİKA K L A AR A I KÜRESEL KRİZ SONRASI TÜRKİYE EKONOMİSİNDE İKTİSAT POLİTİKALARI Prof. Dr. Adem ahin TOBB-ETÜ Öğretim Üyesi 14 Mayıs 2010, İSTANBUL KRİZLER 2008 2001 İç Kaynaklı Finansal Derinliği Olan Olumlu Makro Ekonomik

Detaylı

FOREKS GÜNLÜK BÜLTEN İÇİNDEKİLER

FOREKS GÜNLÜK BÜLTEN İÇİNDEKİLER 16.05.2013 FOREKS GÜNLÜK BÜLTEN İÇİNDEKİLER Genel Bakış EUR/USD ( Euro / Dolar ) Teknik Analiz GBP/USD ( Sterlin / Dolar ) Teknik Analiz USD/TRY ( Dolar / Lira ) Teknik Analiz XAU/USD ( Altın / Dolar )

Detaylı

FED FAİZ KARARINDA SÜRPRİZ YAPABİLİR Mİ?...

FED FAİZ KARARINDA SÜRPRİZ YAPABİLİR Mİ?... FED FAİZ KARARINDA SÜRPRİZ YAPABİLİR Mİ?... FED in genişleyici para politikasına geçtiği Aralık 2008 den bu yana faizler 0-0.25 bandında bulunuyor. 2008 de yaşanan finansal krizin ardından, ekonomideki

Detaylı

CİGNA FİNANS EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. PARA PİYASASI LİKİT KAMU EMEKLİLİK YATIRIM FONU 01.01.2015 30.06.2015 DÖNEMİ ALTI AYLIK RAPORU

CİGNA FİNANS EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. PARA PİYASASI LİKİT KAMU EMEKLİLİK YATIRIM FONU 01.01.2015 30.06.2015 DÖNEMİ ALTI AYLIK RAPORU CİGNA FİNANS EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. PARA PİYASASI LİKİT KAMU EMEKLİLİK YATIRIM FONU 01.01.2015 30.06.2015 DÖNEMİ ALTI AYLIK RAPORU Bu rapor Cigna Finans Emeklilik ve Hayat A.Ş. Para Piyasası Likit Kamu

Detaylı

Büyüme, Tasarruf-Yatırım ve Finansal Sektörün Rolü. Hüseyin Aydın Yönetim Kurulu Başkanı

Büyüme, Tasarruf-Yatırım ve Finansal Sektörün Rolü. Hüseyin Aydın Yönetim Kurulu Başkanı Büyüme, Tasarruf-Yatırım ve Finansal Sektörün Rolü Hüseyin Aydın Yönetim Kurulu Başkanı Büyüme: Yatırım ve Tasarrufun Fonksiyonu Büyüme : Büyümenin Temel Unsuru : Üretimin Temel Faktörleri : Üretimin Diğer

Detaylı

Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler

Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler Risk Yönetimi ve Kontrol Genel Müdürlüğü Ekonomik Analiz ve Değerlendirme Dairesi Küresel Ekonomik Görünüm Çin Ekonomisi Nisan-Haziran döneminde bir önceki yılın aynı

Detaylı

Dünya ve Türkiye Ekonomisindeki Gelişmeler ve Orta Vadeli Program. 22 Kasım 2013

Dünya ve Türkiye Ekonomisindeki Gelişmeler ve Orta Vadeli Program. 22 Kasım 2013 Dünya ve Türkiye Ekonomisindeki Gelişmeler ve Orta Vadeli Program 22 Kasım 201 Büyüme Tahminleri (%) 4, 4,1 Küresel Büyüme Tahminleri (%) 4,1,2,0 ABD Büyüme Tahminleri (%) 2,,,,,,1,6,6 2,8 2,6 2,4 2,2

Detaylı

24 HAZİRAN 2014 İSTANBUL

24 HAZİRAN 2014 İSTANBUL 24 HAZİRAN 2014 İSTANBUL UNCTAD Dünya Yatırım Raporu Türkiye Lansmanı Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Örgütü «UNCTAD» ın Uluslararası Doğrudan Yatırımlara ilişkin olarak hazırladığı Dünya Yatırım

Detaylı

2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi

2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi 2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İktisadi ve Mali Analiz Yüksek Lisansı Bütçe Uygulamaları ve Mali Mevzuat Dersi Kıvanç

Detaylı

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER 1.KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM ABD Merkez Bankası FED, 18 Aralık tarihinde tahvil alım programında azaltıma giderek toplam tahvil alım miktarını 85 milyar dolardan 75 milyar

Detaylı

2001 2013 Döneminde Türk Bankacılık Sektörü

2001 2013 Döneminde Türk Bankacılık Sektörü 2001 2013 Döneminde Türk Bankacılık Sektörü Prof. Dr. Sudi Apak Beykent Üniversitesi İçerik 2 Slayt 1 - Türk Bankalarında kurum riski bulunmaktadır. 140,00% Türk Bankacılık Sektörünün Aktif Büyüklüğü /

Detaylı

Lojistik. Lojistik Sektörü

Lojistik. Lojistik Sektörü Lojistik Sektörü Gülay Dincel TSKB Ekonomik Araştırmalar dincelg@tskb.com.tr Kasım 014 1 Ulaştırma ve depolama faaliyetlerinin entegre lojistik hizmeti olarak organize edilmesi ihtiyacı, imalat sanayi

Detaylı

Tarım & gıda alanlarında küreselleşme düzeyi. Hareket planları / çözüm önerileri. Uluslararası yatırımlar ve Türkiye

Tarım & gıda alanlarında küreselleşme düzeyi. Hareket planları / çözüm önerileri. Uluslararası yatırımlar ve Türkiye Fırsatlar Ülkesi Türkiye Yatırımcılar için Güvenli bir Liman Tarım ve Gıda Sektöründe Uluslararası Yatırımlar Dr Mehmet AKTAŞ Yaşar Holding A.Ş. 11-12 Şubat 2009, İstanbul sunuş planı... I. Küresel gerçekler,

Detaylı

Ekonomik Göstergeler Neyi Gösteriyor? 2013 e Bakış ve 2014 Beklentileri

Ekonomik Göstergeler Neyi Gösteriyor? 2013 e Bakış ve 2014 Beklentileri www.pwc.com.tr. 12. Çözüm Ortaklığı Platformu Ekonomik Göstergeler Neyi Gösteriyor? 2013 e Bakış ve 2014 Beklentileri İçerik 1. 2013 Nasıl Geçti? 2. 2014 e İlişkin Beklentiler 3. Makroekonomiyle Vergi

Detaylı

TÜRKİYE DE FİKRİ MÜLKİYET HAKLARININ KORUNMASI : ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIMLARA ETKİLER RAPORU

TÜRKİYE DE FİKRİ MÜLKİYET HAKLARININ KORUNMASI : ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIMLARA ETKİLER RAPORU TÜRKİYE DE FİKRİ MÜLKİYET HAKLARININ KORUNMASI : ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIMLARA ETKİLER RAPORU Güldem Berkman YASED Fikri Ve Sınai Mülkiyet Hakları Çalışma Grubu Sorumlu Yönetim Kurulu Üyesi YATIRIMLARIN

Detaylı

tepav Biyoteknolojide son yıllarda artan birleşme ve satın alma işlemleri ne anlama geliyor? Haziran2014 N201419 POLİTİKANOTU

tepav Biyoteknolojide son yıllarda artan birleşme ve satın alma işlemleri ne anlama geliyor? Haziran2014 N201419 POLİTİKANOTU POLİTİKANOTU Haziran2014 N201419 tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Selin ARSLANHAN MEMİŞ 1 Yaşam Bilimleri ve Sağlık Politikaları Analisti Biyoteknolojide son yıllarda artan birleşme ve

Detaylı

TÜRKİYE EKONOMİSİNDE YAŞANAN GELİŞMELER VE 2011 YILI EKONOMİK BEKLENTİLERİ. Dr.Süleyman Yaşar. 17 Nisan 2011

TÜRKİYE EKONOMİSİNDE YAŞANAN GELİŞMELER VE 2011 YILI EKONOMİK BEKLENTİLERİ. Dr.Süleyman Yaşar. 17 Nisan 2011 TÜRKİYE EKONOMİSİNDE YAŞANAN GELİŞMELER VE 2011 YILI EKONOMİK BEKLENTİLERİ Dr.Süleyman Yaşar 17 Nisan 2011 AMERİKAN MALİ KRİZİNİN Düşük faiz politikası (2002-5) NEDENLERİ Risklerin önemsenmemesi Hesap

Detaylı

YENİ TEŞVİK YASASININ AVANTAJLARINDAN DAHA YÜKSEK ORANLARDA YARARLANMAK İÇİN SON GÜN 31.12.2013

YENİ TEŞVİK YASASININ AVANTAJLARINDAN DAHA YÜKSEK ORANLARDA YARARLANMAK İÇİN SON GÜN 31.12.2013 Erdoğan Karahan Yeminli Mali Müşavir İstanbul Denetim ve YMM AŞ. Genel Müdürü erdogankarahan@istanbulymm.com YENİ TEŞVİK YASASININ AVANTAJLARINDAN DAHA YÜKSEK ORANLARDA YARARLANMAK İÇİN SON GÜN 31.12.2013

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 14 Aralık 2015, Sayı: 39. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 14 Aralık 2015, Sayı: 39. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni 14 Aralık 2015, Sayı: 39 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya İnci Şengül

Detaylı

Bütçeye Dair Kritik Sorular

Bütçeye Dair Kritik Sorular Makro Tematik Rapor Emir Talu +90 (212) 384 1122 etalu@garanti.com.tr Bütçeye dair kritik sorular 2016 ya girerken piyasalarda makro ekonomiye dair oluşan sorulardan bir tanesi de seçim vaatleri ve teşvikler

Detaylı

TCMB O/N Faiz Oranları (% ) 70.0% 60.0% 50.0% 40.0% 30.0% 20.0% 10.0% 0.0%

TCMB O/N Faiz Oranları (% ) 70.0% 60.0% 50.0% 40.0% 30.0% 20.0% 10.0% 0.0% GARANTİ EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI EMEKLİLİK YATIRIM FONU 2006 YILI İLK 6 AYLIK FAALİYET RAPORU 1.- Ekonominin Genel durumu 2002 yılında başta ABD olmak üzere gelişmiş ülkelerde başlayan

Detaylı

Finansal Kesim Dışındaki Firmaların Yurtdışından Sağladıkları Döviz Krediler (Milyon ABD Doları)

Finansal Kesim Dışındaki Firmaların Yurtdışından Sağladıkları Döviz Krediler (Milyon ABD Doları) Bankalardan sağlanan dövizli kredilerde vergisel maliyetler Melike Kılınç I. Giriş Şirketlerin yurtdışı ithalat ihracat işlemleri, döviz cinsinden pozisyon tutmak istemeleri, nihai ürünlerini ya da hizmetlerini

Detaylı

7. Orta Vadeli Öngörüler

7. Orta Vadeli Öngörüler 7. Orta Vadeli Öngörüler Bu bölümde tahminlere temel oluşturan varsayımlar özetlenmekte, bu çerçevede üretilen orta vadeli enflasyon ve çıktı açığı tahminleri ile para politikası görünümü önümüzdeki üç

Detaylı

Türkiye, 2012 yılında dünyada uluslararası doğrudan yatırım liginde iki basamak yükseldi

Türkiye, 2012 yılında dünyada uluslararası doğrudan yatırım liginde iki basamak yükseldi Basın Bülteni 26 Haziran 2013 YASED, UNCTAD 2013 Dünya Yatırım Raporu nu açıkladı Türkiye, 2012 yılında dünyada uluslararası doğrudan yatırım liginde iki basamak yükseldi 2012 yılında dünyada yüzde 18

Detaylı

Sermaye Piyasası Kurulu Başkanı Doç. Dr. Turan EROL un

Sermaye Piyasası Kurulu Başkanı Doç. Dr. Turan EROL un Sermaye Piyasası Kurulu Başkanı Doç. Dr. Turan EROL un Şirket Finansmanı ve Halka Açılmada Yeni Yol Haritası: Girişim Sermayesi ve Özel Sermaye Şirketleri Panelinde Yaptığı Konuşma 21.03.2008 Oditoryum,

Detaylı

Türkiye de Yabancı Bankalar *

Türkiye de Yabancı Bankalar * Bankacılar Dergisi, Sayı 52, 2005 Türkiye de Yabancı Bankalar * I. Giriş: Uluslararası bankacılık faaliyetleri, geçen yüzyılın ikinci yarısından itibaren uluslararası ticaret akımlarının ve doğrudan yabancı

Detaylı

Bakanlar Medya A.Ş. Halka Arz Fiyat Tespit Raporuna İlişkin 2. Değerlendirme Raporu

Bakanlar Medya A.Ş. Halka Arz Fiyat Tespit Raporuna İlişkin 2. Değerlendirme Raporu Bakanlar Medya A.Ş. Halka Arz Fiyat Tespit Raporuna İlişkin 2. Değerlendirme Raporu Neta Yatırım Menkul Değerler A.Ş. 28.04.2014 1. Değerlendirme Raporu nun Amacı Sermaye Piyasası Kurulu nun ( SPK ) 22.06.2013

Detaylı

SEKTÖREL GELİŞMELER İÇİNDEKİLER Otomotiv. Beyaz Eşya. İnşaat. Turizm. Enerji. Diğer Göstergeler. Sektörel Gelişmeler /Ağustos 2013 1

SEKTÖREL GELİŞMELER İÇİNDEKİLER Otomotiv. Beyaz Eşya. İnşaat. Turizm. Enerji. Diğer Göstergeler. Sektörel Gelişmeler /Ağustos 2013 1 SEKTÖREL GELİŞMELER İÇİNDEKİLER Otomotiv Otomotiv İç Satışlarda Hızlı Artış Temmuz Ayında Devam Ediyor. Beyaz Eşya Beyaz Eşya İç Satışlarda Artış Temmuz Ayında Hızlandı. İnşaat Reel Konut Fiyat Endeksinde

Detaylı

TÜRKİYE AÇISINDAN EURO NUN ROLÜ

TÜRKİYE AÇISINDAN EURO NUN ROLÜ TÜRKİYE AÇISINDAN EURO NUN ROLÜ GAZİ ERÇEL BAŞKAN TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI 6. Uluslararası Finans ve Ekonomi Forumu VİYANA, 9 KASIM 2000 Euro ile ilgili görüşlerimi sizlerle paylaşmak üzere, bu

Detaylı

tepav Mart2011 N201139 POLİTİKANOTU Cari Açığın Sebebini Merak Eden Bütçeye Baksın Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı

tepav Mart2011 N201139 POLİTİKANOTU Cari Açığın Sebebini Merak Eden Bütçeye Baksın Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı POLİTİKANOTU Mart2011 N201139 tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Sarp Kalkan 1 Politika Analisti, Ekonomi Etütleri Cari Açığın Sebebini Merak Eden Bütçeye Baksın Cari açık, uzun yıllardan

Detaylı

Türkiye nin TL cinsinden yatırım yapma açısından

Türkiye nin TL cinsinden yatırım yapma açısından 1 16-30 Eylül 2011 Sayı: 21 MÜSİAD Araştırmalar ve Yayın Komisyonu GÜNCEL EKO-YORUM: TÜRKİYE NİN KREDİ NOTU NİHAYET ARTIRILDI Türkiye nin TL cinsinden yatırım yapma açısından kredi notu, 20 Eylül de S&P

Detaylı

TEKSTİL VE HAZIR GİYİM ÜRÜNLERİ İTHALATINA UYGULANAN KORUNMA ÖNLEMLERİ 2 YILLIK DEĞERLENDİRME

TEKSTİL VE HAZIR GİYİM ÜRÜNLERİ İTHALATINA UYGULANAN KORUNMA ÖNLEMLERİ 2 YILLIK DEĞERLENDİRME TEKSTİL VE HAZIR GİYİM ÜRÜNLERİ İTHALATINA UYGULANAN KORUNMA ÖNLEMLERİ 2 YILLIK DEĞERLENDİRME TÜRKİYE GİYİM SANAYİCİLERİ DERNEĞİ 211 yılı Temmuz ayında yürürlüğe konulan kumaş ve hazır giyim ürünlerine

Detaylı

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler AB inin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Sayfa No Nüfus (Bin Kişi) 1 Nüfus Artış Hızı (%) 2 Cari Fiyatlarla GSYİH (Milyar $) 3 Kişi Başına GSYİH ($) 4 Satınalma Gücü Paritesine Göre Kişi Başına GSYİH

Detaylı

TEKSTİL VE HAMMADDELERİ SEKTÖRÜ 2015 YILI ŞUBAT AYI İHRACAT PERFORMANSI. Genel ve Sanayi İhracatında Tekstil ve Hammaddeleri Sektörünün Payı

TEKSTİL VE HAMMADDELERİ SEKTÖRÜ 2015 YILI ŞUBAT AYI İHRACAT PERFORMANSI. Genel ve Sanayi İhracatında Tekstil ve Hammaddeleri Sektörünün Payı Mart 2015 Tekstil ve Hammaddeleri Sektörü 2015 Yılı Şubat Ayı İhracat Bilgi Notu Tekstil, Deri ve Halı Şubesi İTKİB Genel Sekreterliği 03/2015 TEKSTİL VE HAMMADDELERİ SEKTÖRÜ 2015 YILI ŞUBAT AYI İHRACAT

Detaylı

TEMEL MAKROEKONOMİK GÖSTERGELER - BÜYÜME

TEMEL MAKROEKONOMİK GÖSTERGELER - BÜYÜME 1 TEMEL MAKROEKONOMİK GÖSTERGELER - BÜYÜME 12.0 Türkiye GSYİH Büyüme Oranları(%) 10.0 9.4 8.4 9.2 8.8 8.0 6.0 4.0 6.8 6.2 5.3 6.9 4.7 4.0 4.0 5.0 2.0 0.7 2.1 0.0-2.0-4.0-6.0-8.0-5.7-4.8 Tahmin(%) 2014

Detaylı

Makro Veri. Cari açık yeni rekorda. Tablo 1: Cari Denge (milyon $) -month,

Makro Veri. Cari açık yeni rekorda. Tablo 1: Cari Denge (milyon $) -month, Makro Veri Ödemeler Dengesi: Cari açık yeni rekorda İbrahim Aksoy Ekonomist Tel: +90 212 334 91 04 E-mail: iaksoy@sekeryatirim.com.tr Cari denge Aralık ta 7,5 milyar $ rekor açık verirken, rakam, piyasa

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 17 Ağustos 2015, Sayı: 23. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 17 Ağustos 2015, Sayı: 23. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni 17 Ağustos 2015, Sayı: 23 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya İnci Şengül

Detaylı

GARANTİ EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. GELİR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVİZ) EMEKLİLİK YATIRIM FONU 2008 YILI 12 AYLIK FAALİYET RAPORU

GARANTİ EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. GELİR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVİZ) EMEKLİLİK YATIRIM FONU 2008 YILI 12 AYLIK FAALİYET RAPORU GARANTİ EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. GELİR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVİZ) EMEKLİLİK YATIRIM FONU 2008 YILI 12 AYLIK FAALİYET RAPORU 1.- Ekonominin Genel durumu Yılın ilk ve ikinci çeyreğindeki sırayla

Detaylı

BASIN DUYURUSU PARA POLİTİKASI KURULU TOPLANTI ÖZETİ. Sayı: 2015-16. 3 Mart 2015. Toplantı Tarihi: 24 Şubat 2015

BASIN DUYURUSU PARA POLİTİKASI KURULU TOPLANTI ÖZETİ. Sayı: 2015-16. 3 Mart 2015. Toplantı Tarihi: 24 Şubat 2015 Sayı: 2015-16 BASIN DUYURUSU 3 Mart 2015 PARA POLİTİKASI KURULU TOPLANTI ÖZETİ Toplantı Tarihi: 24 Şubat 2015 Enflasyon Gelişmeleri 1. Ocak ayında tüketici fiyatları yüzde 1,10 oranında artmış ve yıllık

Detaylı

Haftalık Ekonomi ve Dış Ticaret Görünümü

Haftalık Ekonomi ve Dış Ticaret Görünümü EYLÜL TÜRKİYE Geçtiğimiz haftada yurtiçinde Gayri Safi Yurtiçi Hasıla II. Çeyrek verileri ile Temmuz ayı sanayi üretimi ve cari işlemler açığı verileri takip edildi. Tüik verilerine göre gayrisafi yurtiçi

Detaylı

C.Can Aktan (ed), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayını, 2002.

C.Can Aktan (ed), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayını, 2002. C.Can Aktan (ed), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayını, 2002. DEVLET PLANLAMA TEŞKİLATI NIN GELİR DAĞILIMINDA ADALETSİZLİK VE YOKSULLUK SORUNUNA YAKLAŞIMI (SEKİZİNCİ

Detaylı

ORTA ANADOLU İHRACATÇI BİRLİKLERİ GENEL SEKRETERLİĞİ

ORTA ANADOLU İHRACATÇI BİRLİKLERİ GENEL SEKRETERLİĞİ ORTA ANADOLU İHRACATÇI BİRLİKLERİ GENEL SEKRETERLİĞİ Sayı: TİM.OAİB.GSK.ORG.2014/1583-23954 Ankara, 20/11/2014 Konu: Paraguay Yatırım Ortamı Hk. Sayın Üyemiz, SİRKÜLER (G/2014) Türkiye İhracatçılar Meclisi

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 22 Ağustos 2016, Sayı: 33. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 22 Ağustos 2016, Sayı: 33. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni, Sayı: 33 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya 1 DenizBank Ekonomi Bülteni

Detaylı

Abdi İpekçi Caddesi No : 57, Reasürans Han, E Blok 7.Kat Harbiye İstanbul Tel : +90 (212) 315 10 70

Abdi İpekçi Caddesi No : 57, Reasürans Han, E Blok 7.Kat Harbiye İstanbul Tel : +90 (212) 315 10 70 GÜNLÜK EKONOMİ TAKVİMİ SAAT ÜLKE VERİ ÖNEM BEKLENEN ÖNCEKİ 10:00 EUR İspanya İşsizlik Değişimi ORTA 17,9K 21,7K 11:30 GBP İnşaat Satın Alma Müdürleri Endeksi (PMI) (Eyl) YÜKSEK 57,5 57,3 12:00 EUR Üretici

Detaylı

Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler

Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler Risk Yönetimi ve Kontrol Genel Müdürlüğü Ekonomik Analiz ve Değerlendirme Dairesi Küresel Ekonomik Görünüm OECD 6 Mayıs ta yaptığı değerlendirmede 2014 yılı için yaptığı

Detaylı

Dünyada ve Türkiye de Gayrimenkul Yatırım Ortaklıkları

Dünyada ve Türkiye de Gayrimenkul Yatırım Ortaklıkları www.pwc.com Dünyada ve Türkiye de Gayrimenkul Yatırım Ortaklıkları İstanbul, Ersun Bayraktaroğlu Türkiye Gayrimenkul Sektör Lideri GYO lar 1995 ten beri hayatımızda Henüz SPK Tebliği yayınlanmadan GYO

Detaylı

Yatırımcılara dünyayı vadediyoruz.

Yatırımcılara dünyayı vadediyoruz. Yatırımcılara dünyayı vadediyoruz. Akbank T.A.Ş. B Tipi Franklin Templeton Şemsiye Fonu na Bağlı Yabancı Menkul Kıymetler Alt Fonları Akbank - Franklin Templeton işbirliği ile dünya çapında yatırım fırsatı:

Detaylı

YENİ TEŞVİK SİSTEMİ VE DİYARBAKIR

YENİ TEŞVİK SİSTEMİ VE DİYARBAKIR YENİ TEŞVİK SİSTEMİ VE DİYARBAKIR Mart 215 Hikmet DENİZ i İçindekiler Tablo Listesi... iii Grafik Listesi... iii 1. Giriş... 1 2. Türkiye'de Teşvik Belgesine Bağlı Yatırımlar... 1 3. Yatırımların Bölgesel

Detaylı

DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU TEMMUZ 2015. Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer. Uluslararası İlişkiler Müdürlüğü

DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU TEMMUZ 2015. Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer. Uluslararası İlişkiler Müdürlüğü DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU TEMMUZ 2015 Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer Uluslararası İlişkiler Müdürlüğü DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU Temmuz ayı içerisinde Dünya Bankası Türkiye

Detaylı

MERCOSUR ÜLKELERİ - Ekonomik Genel Bilgi

MERCOSUR ÜLKELERİ - Ekonomik Genel Bilgi MERCOSUR ÜLKELERİ - Ekonomik Genel Bilgi Başta MERCOSUR Bloğunda yer alan ülkeler olmak üzere, Latin da 1990 lı yılların sonunda ve 2000 li yılların başında oldukça ağır bir şekilde hissedilen ekonomik

Detaylı

https://www.garantiemeklilik.com.tr/fon-ile-ilgili-duyurular.aspx internet adreslerinden

https://www.garantiemeklilik.com.tr/fon-ile-ilgili-duyurular.aspx internet adreslerinden GARANTİ EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. ALTERNATİF STANDART EMEKLİLİK YATIRIM FONU 2013 YILI 6 AYLIK FAALİYET RAPORU 1- Ekonominin Genel durumu Dünya ekonomisi 2013 ü genel olarak bir toparlanma dönemi olarak

Detaylı

TÜRKİYE NİN AVRUPA BİRLİĞİ NE ÜYELİK SÜRECİNDE SAĞLIKTA İNOVASYON

TÜRKİYE NİN AVRUPA BİRLİĞİ NE ÜYELİK SÜRECİNDE SAĞLIKTA İNOVASYON TÜRKİYE NİN AVRUPA BİRLİĞİ NE ÜYELİK SÜRECİNDE SAĞLIKTA İNOVASYON Z. Güldem Ökem, PhD Research Fellow Centre for European Policy Studies (guldem.okem@ceps.eu) 23 Şubat 2011, Ankara Türkiye nin Avrupa Birliği

Detaylı

Küresel gelişmeler, Türkiye ekonomisi ve bankacılık sektörü. 21 Ocak 2015

Küresel gelişmeler, Türkiye ekonomisi ve bankacılık sektörü. 21 Ocak 2015 Küresel gelişmeler, Türkiye ekonomisi ve bankacılık sektörü 21 Ocak 2015 Sunum Yönetim Kurulu Başkanı Hüseyin Aydın ın değerlendirmesi Küresel ekonomi Türkiye ekonomisi Bankacılık sektörü 2 Değerlendirme

Detaylı

Finansal Krizler ve Türkiye Deneyimi. Nazlı Çalıkoğlu 11103567 Aslı Kazdağlı 10103545

Finansal Krizler ve Türkiye Deneyimi. Nazlı Çalıkoğlu 11103567 Aslı Kazdağlı 10103545 Finansal Krizler ve Türkiye Deneyimi Nazlı Çalıkoğlu 11103567 Aslı Kazdağlı 10103545 Finansal Krizler İkinci Dünya Savaşı ndan sonra başlayıp 1990 sonrasında ivme kazanan ulusal ve uluslararası finansal

Detaylı

KÜRESEL KRİZ SONRASI KÜRESEL FİNANSAL SİSTEM İÇERİSİNDE TÜRK FİNANSAL SİSTEMİ BAKİ ALKAÇAR (BDDK)

KÜRESEL KRİZ SONRASI KÜRESEL FİNANSAL SİSTEM İÇERİSİNDE TÜRK FİNANSAL SİSTEMİ BAKİ ALKAÇAR (BDDK) KÜRESEL KRİZ SONRASI KÜRESEL FİNANSAL SİSTEM İÇERİSİNDE TÜRK FİNANSAL SİSTEMİ BAKİ ALKAÇAR BANKACILIK DÜZENLEME VE DENETLEME KURUMU (BDDK) KÜRESEL KRİZ SONRASI KÜRESEL FİNANSAL SİSTEM İÇİNDE TÜRK FİNANSAL

Detaylı

CARİ AÇIK NEREYE KADAR?

CARİ AÇIK NEREYE KADAR? CARİ AÇIK NEREYE KADAR? Prof. Dr. Doğan CANSIZLAR ANKARA - 14 Aralık 2011 1 Türkiye Ekonomisindeki Bazı Eşitlikler -Ekonomik Büyüme = Artan Dış Açık -Artan Dış Açık = Artan Dış Borçlanma -Artan Dış Borçlanma

Detaylı

Tekstil-Hazır Giyim Gülay Dincel TSKB Ekonomik Araştırmalar dincelg@tskb.com.tr Kasım 2014

Tekstil-Hazır Giyim Gülay Dincel TSKB Ekonomik Araştırmalar dincelg@tskb.com.tr Kasım 2014 Tekstil-Hazır Giyim Gülay Dincel TSKB Ekonomik Araştırmalar dincelg@tskb.com.tr Kasım 2014 Sektöre Bakış Tekstil ve hazır giyim sektörleri, GSYH içinde sırasıyla %4 ve %3 paya sahiptir. Her iki sektör

Detaylı

HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015

HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015 HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015 YÖNETİCİ ÖZETİ Uludağ İhracatçı Birlikleri nin kayıtlarına göre, Bursa dan Hollanda ya ihracat yapan 361 firma bulunmaktadır. 30.06.2015 tarihi itibariyle Ekonomi Bakanlığı

Detaylı

MESLEK KOMİTELERİ ORTAK TOPLANTISI. Ender YORGANCILAR Yönetim Kurulu Başkanı

MESLEK KOMİTELERİ ORTAK TOPLANTISI. Ender YORGANCILAR Yönetim Kurulu Başkanı MESLEK KOMİTELERİ ORTAK TOPLANTISI Ender YORGANCILAR Yönetim Kurulu Başkanı 17 Mart 2015 SUNUM İÇERİĞİ 1. TÜRKİYE EKONOMİSİNİN YURTİÇİNDEN VE YURTDIŞINDAN GENEL GÖRÜNÜMÜ 2. ÜYE MEMNUNİYETİ VE LİDERLİK

Detaylı

Temel Ekonomik Gelişmeler

Temel Ekonomik Gelişmeler Temel Ekonomik Gelişmeler 6 Temmuz 21 Araştırma ve Para Politikası Genel Müdürlüğü Günlük veriler her Perşembe günü (resmi tatil olması durumunda bir önceki iş günü); diğer veriler ise verinin açıklandığı

Detaylı

DIŞ TİCARETTE KÜRESEL EĞİLİMLER VE TÜRKİYE EKONOMİSİ

DIŞ TİCARETTE KÜRESEL EĞİLİMLER VE TÜRKİYE EKONOMİSİ DIŞ TİCARETTE KÜRESEL EĞİLİMLER VE TÜRKİYE EKONOMİSİ (Taslak Rapor Özeti) Faruk Aydın Hülya Saygılı Mesut Saygılı Gökhan Yılmaz Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Araştırma ve Para Politikası Genel Müdürlüğü

Detaylı

2015 HAZİRAN ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ

2015 HAZİRAN ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ HAZİRAN ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ 13 Ağustos Özel Sektörün Yurt Dışından Sağladığı Kredi Borcuna ilişkin yılı ikinci çeyrek verileri, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası

Detaylı

12.03.2014 CARİ İŞLEMLER DENGESİ

12.03.2014 CARİ İŞLEMLER DENGESİ 12.03.2014 CARİ İŞLEMLER DENGESİ Ocak ayı cari işlemler açığı piyasa beklentisi olan -5,2 Milyar doların altında -4,88 milyar dolar olarak geldi. Ocak ayında dış ticaret açığı geçen yılın aynı ayına göre

Detaylı

TÜRKİYE NİN CARİ AÇIK SORUNU VE CARİ AÇIĞIN SÜRDÜRÜLEBİLİRLİĞİ SEDA AKSÜMER

TÜRKİYE NİN CARİ AÇIK SORUNU VE CARİ AÇIĞIN SÜRDÜRÜLEBİLİRLİĞİ SEDA AKSÜMER İÇİNDEKİLER 1.GİRİŞ 2. TÜRKİYE NİN CARİ AÇIK SORUNU Asıl Tehlike Cari Açığın Finansmanı 3. ENERJİDE DIŞA BAĞIMLIK SORUNU ve CARİ AÇIK İLİŞKİSİ 4.TÜRKİYE İÇİN CARİ AÇIK SÜRDÜRÜLEBİLİR Mİ? 5.SONUÇ ve ÖNERİLER

Detaylı

AKP hükümeti zamanında ekonomik büyüme ve istikrar sağlanmıştır

AKP hükümeti zamanında ekonomik büyüme ve istikrar sağlanmıştır Türkiye, AKP iktidarı zamanında ekonomik büyüme ve istikrar elde etmiştir. Bu başarı, geçmiş hükümetler ve diğer büyüyen ekonomiler ile karşılaştırıldığında pek de etkileyici değildir Temel Mesajlar 1.

Detaylı

UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2008

UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2008 UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2008 24 Eylül 2008 İstanbul 1 DÜNYA YATIRIM RAPORU Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Örgütü UNCTAD ın uluslararası yatırımlara ilişkin olarak hazırladığı Dünya Yatırım

Detaylı