ENTELLEKTÜEL SERMAYENİN FİRMA PİYASA DEĞERİ ÜZERİNE ETKİSİ VE İMKB DE İŞLEM GÖREN ŞİRKETLER ÜZERİNDE BİR ARAŞTIRMA

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "ENTELLEKTÜEL SERMAYENİN FİRMA PİYASA DEĞERİ ÜZERİNE ETKİSİ VE İMKB DE İŞLEM GÖREN ŞİRKETLER ÜZERİNDE BİR ARAŞTIRMA"

Transkript

1 T.C. SELÇUK ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ İŞLETME ANA BİLİM DALI MUHASEBE FİNANSMAN BİLİM DALI ENTELLEKTÜEL SERMAYENİN FİRMA PİYASA DEĞERİ ÜZERİNE ETKİSİ VE İMKB DE İŞLEM GÖREN ŞİRKETLER ÜZERİNDE BİR ARAŞTIRMA (YÜKSEK LİSANS TEZİ) Danışman Doç. Dr. Raif PARLAKKAYA Hazırlayan Halil AKMEŞE KONYA/2006

2 I İÇİNDEKİLER İÇİNDEKİLER... I ÖZET...IV ABSTRACT...V TABLOLAR LİSTESİ...VI ŞEKİLLER LİSTESİ...VII KISALTMALAR...VIII GİRİŞ... 1 BİRİNCİ BÖLÜM ENTELLEKTÜEL SERMAYENİN TANIMI VE UNSURLARI 1.1. BİLGİ YÖNETİMİ Bilgi Yönetimini Ortaya Çıkaran Temel Unsurlar Bilgi Ekonomisinin Özellikleri ENTELLEKTÜEL SERMAYE Entellektüel Sermaye Kavramının Gelişimi Entellektüel Sermayenin Tanımı Entellektüel Varlığın Tanımı Entellektüel Sermayenin Ölçülmesinin Önemi ENTELLEKTÜEL SERMAYENİN UNSURLARI İnsan Sermayesi İnsan Sermayesinin Unsurları Yaratıcılık Mesleki Yeterlilik Sosyal Beceriler İşletmelerde İnsan Sermayesinin Rolü Yapısal (Organizasyonel) Sermaye Entellektüel Mülkiyet Hakları Patentler Telif Hakları Ticari Markalar ve Ticaret Unvanı Araştırma Geliştirme Sözleşme ve Lisanslar Üretim ve Proses Akışları Müşteri Sermayesi... 23

3 II İKİNCİ BÖLÜM ENTELLEKTÜEL SERMAYENİN ÖLÇÜMÜ VE YÖNETİMİ 2.1. ENTELLEKTÜEL SERMAYENİN ÖLÇÜLMESİ ENTELLEKTÜEL SERMAYE ÖLÇÜM METOTLARI Direkt Entellektüel Sermaye Metotları Teknoloji Anketi Ağırlıklandırılmış Patentler Kapsayıcı Değerleme Metodolojisi Değer Kâşifi Entellektüel Varlık Değerlemesi Toplam Değer Yaratımı Gelecek Muhasebesi Piyasa Kapitalizasyon Metotları Piyasa Değeri / Defter Değeri Tobin in Q Oranı Yatırımcı Piyasa Değeri Varlıkların Getirisi Metotları İnsan Kaynakları Muhasebesi Ekonomik Katma Değer Hesaplanmış Maddi Olmayan Değer Bilgi Sermayesi Kazançları Entellektüel Katma Değer Katsayısı Kurumsal Karne Metotları Skandia Kılavuzu (Skandia Navigator) Entellektüel Sermaye Endeksi Maddi Olmayan Varlıkları İzleme Norton ve Kaplan ın Kurumsal Karnesi ENTELLEKTÜEL SERMAYE YÖNETİMİ ENTELLEKTÜEL VARLIKLARI DEĞERLEME YAKLAŞIMLARI Maliyet Yaklaşımı Piyasa Yaklaşımı Gelir Yaklaşımı Opsiyon Yaklaşımı... 52

4 III ÜÇÜNCÜ BÖLÜM ENTELLEKTÜEL SERMAYE İLE FİRMA PİYASA DEĞERİ İLİŞKİSİ VE ENTELLEKTÜEL SERMAYENİN FİRMA PİYASA DEĞERİNE ETKİSİ ÜZERİNE İMKB DE İŞLEM GÖREN FİRMALAR ÜZERİNDE BİR ARAŞTIRMA 3.1. FİRMA DEĞERİ FİRMA DEĞERİNİ ETKİLEYEN UNSURLAR Firma İçi Unsurlar Firma Dışı Unsurlar Sermaye Yapısına Yönelik Uygulamalar Temettü Politikaları ve Yatırımcılarla İletişim FİRMA DEĞERİ VE ENTELLEKTÜEL SERMAYE İLİŞKİSİ ENTELLEKTÜEL SERMAYENİN FİRMA PİYASA DEĞERİ ÜZERİNE ETKİSİ ÜZERİNE İMKB DE İŞLEM GÖREN FİRMALAR ÜZERİNDE BİR ARAŞTIRMA Araştırmanın Yöntemi Veriler ve Değerlendirmesi Sonuç ve Değerlendirme KAYNAKÇA... 74

5 IV ÖZET Günümüz ekonomi anlayışında bilgiye ve bilgi tabanlı varlıklara verilen önemin artması sonucu entellektüel sermaye ve entellektüel sermayenin değerlemesinin önem kazanması ve bu konuda yapılmış çalışmaların az oluşu, bu çalışmanın konu edilmesinin temel sebebidir. Çalışmada entellektüel sermayenin unsurları şimdiye kadar yapılan çalışmalar ışığında tanımlanmaya çalışılmış, temel ölçme ve değerleme yöntemleri incelenip değerlendirilmiştir. Ayrıca, entellektüel sermayenin firmaların piyasa değeri üzerindeki etkisi İMKB de işlem gören firmaların piyasa değeri/defter değeri oranları kullanılarak sektörlerin entellektüel sermaye seviyeleri analiz edilmiştir. Elde edilen sonuçlar çerçevesinde Türkiye de entellektüel sermayenin, şirketlerin piyasa değeri üzerinde etkili olup olmadığı ve etkisinin büyüklüğü açıklanmaya çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Entellektüel Sermaye, Entellektüel Varlık, İMKB, Piyasa Değeri/Defter Değeri

6 V ABSTRACT The contemporary economy which is based on knowledge and knowledge based assets caused the increase of interest on the measurement and valuation of this sort of assets. The insufficiency of studies in this subject and the attempt of clarifying this subject for the Turkish researchers and practitioners are main reasons of this study. This study tries to identify the components of intellectual capital by literature review and explain the measurement and valuation tools most used by interested parties. Moreover the impact of intellectual capital on the corporations quoted by Istanbul Stock Exchange (ISE-IMKB) and its magnitude are probed. Among the others, market value to book value method is chosen due to its simplicity. The main and sub sectors listed by IMKB are compared for the last five years from 2001 to The information gathered from the collected data from IMKB publications is analyzed and It is tried to be explained if the intellectual capital is effective on the market values of the quoted corporations or not and the magnitude of effect. Keywords: Intellectual Capital, Intellectual Asset, IMKB, Market Value to Book Value

7 VI TABLOLAR LİSTESİ Tablo 1.1: Temel Entellektüel Sermaye Unsurlarının Özet Karşılaştırması...11 Tablo 1.2: Farklı Yaklaşımlarca Benimsenen, Müşteri Sermayesi Alt Unsurları...24 Tablo 2.1: Teknoloji Anketi Entellektüel Sermaye Unsurları...29 Tablo 2.2: Maddi Olmayan Varlıkların Değerlerinin Hesaplanması...35 Tablo 2.3: Entellektüel Sermaye Endeksi Kategorileri Hiyerarşisi...40 Tablo 3.1: İMKB de Listelenmiş Sektörlerin Yılları Arası PD/DD Oranları...61

8 VII ŞEKİLLER LİSTESİ Şekil 1.1: Temel Bilânço Eşitliğinde Entellektüel Varlıkların ve Entellektüel Sermayenin Gösterimi....9 Şekil 1.2.: Entellektüel Sermayenin Unsurları...14 Şekil 2.1: Skandia nın Piyasa Değeri Şeması...38 Şekil 2.2: Skandia Kılavuzu Unsurları Şekil 2.3: Entellektüel Sermaye Endeksi Şeması Şekil 2.4: Sveiby nin, İşletmenin Piyasa Değeri Yaklaşımı...41 Şekil 2.5: Kurumsal Karne Ölçüm Unsurları...44 Şekil 2.6: Gelir Seyri Eğrisi...51 Şekil 3.1: Dow Jones Industrial Index Şirketlerinin Yılları Arası Ortalama PD/DD Oranları...59 Şekil 3.2: 35 Sektörün 5 Yıllık Ortalamasının Karşılaştırmalı Çubuk Grafiği Şekil 3.3: Madencilik Sektörü Yılları Arası PD/DD Oranları...63 Şekil 3.4: İmalat Sanayi Yılları Arası PD/DD Oranları Şekil 3.5: Elektrik Gaz ve Su Sektörü Yılları Arası PD/DD Oranları Şekil 3.6: İnşaat ve Bayındırlık Sektörü Yılları Arası PD/DD Oranları Şekil 3.7: Toptan ve Perakende Ticaret Otel ve Lokantalar Yılları Arası PD/DD Oranları...67 Şekil 3.8: Ulaştırma Haberleşme ve Depolama Sektörü Yılları Arası PD/DD Oranları...68 Şekil 3.9: Eğitim, Sağlık, Spor ve Diğer Sosyal Hizmetler Sektörü Yılları Arası PD/DD Oranları...69 Şekil 3.10: Mali Kurumlar Yılları Arası PD/DD Oranları...70 Şekil 3.11: Teknoloji Sektörü Yılları Arası PD/DD Oranları....71

9 VIII KISALTMALAR CICA Kanada Yeminli Mali Müşavirler Enstitüsü Canadian Institute of Chartered Acccountants DIC Direk Entellektüel Sermaye Metotları Dırect Intellectual Capital Methods MCM Piyasa Kapitalizasyon Metotları Market Capitalization Methods ROA Varlıkların Getirisi Metotları Return on Assets Methods IRS Amerikan iç Gelirler Dairesi Internal Revenue Services PD/DD Piyasa Değeri/Defter Değeri Market Value to Book Value EVA Ekonomik Katma Değer Economic Value Added VAIC Entellektüel Katma Değer Katsayısı Value Added Intellectual Capital VACA Kullanılan Sermaye Katma Değeri Katsayısı Value Added Capital Coefficient VAHU İnsan Sermayesi Etkinliği Katsayısı Value Added Human Capital STVA Yapısal Sermaye Etkinliği Structural Capital Value Added SC Kurumsal Karneler Scorecards

10 IX IAS Uluslararası Muhasebe Standartları International Accounting Standards IASC Uluslararası Muhasebe Standartları International Accounting Standards Comittee AOSM-(WACC) Ağırlıklı Ortalama Sermaye Maliyeti Weighted Average Cost of Capital

11 1 GİRİŞ Değişen ekonomi anlayışıyla birlikte ekonomik üretim faktörlerine, bilgi kavramı da eklenmiş ve bu faktörlerin üretim içindeki ağırlıkları değişmiştir. Üretim, pazarlama, satış ve büyüme sıralaması bilgi ekonomisi geliştikçe yerini buluşçuluk ve pazarlamanın daha önemli olduğu, bir başka deyişle farklı ürünlerin ve farklı metotların daha önemli olduğu, bunları iyi kullanan şirketlerin rekabet avantajı hatta üstünlükleri sağlayarak ekonomik büyümeyi şirket ve ülke bazında sağlayabildikleri bilgi ekonomisine bırakmıştır. Entellektüel sermaye modern toplumlarda rekabet gücünün ve ekonomik büyümenin temel taşı olarak karşımıza çıkmaktadır. Entellektüel sermayenin stratejik planlama ve yönetim açısından artan önemi, bunun ölçülmesi ve değerlemesi gereğini ortaya çıkarmaktadır, ancak entellektüel sermayenin henüz tam olarak tanımlanamaması ve finansal tablolar aracılığıyla sunulamaması bu değerin ne şekilde gösterilebileceği sorununu doğurmaktadır. Şu anda uygulanmakta olan muhasebe, işlerin her geçen gün daha mantık yoğun hale gelmesi sonucu bilgilendirme kabiliyetini büyük ölçüde yitirmiştir. Günümüzde maddi olmayan varlıkların ortalama şirket değerinin yarısından fazlasını oluşturduğu tahmin edilmektedir. Bu zamana kadar yapılan araştırmalar entellektüel sermayenin nasıl en iyi şekilde ölçülebileceği konusunu sonuçlandıramamıştır. Entellektüel sermayeyle ilgili şu anki tartışmalar bir firmanın mantık tabanının ölçülebilmesi için yapılan metodolojik araştırmaların bir parçasıdır. Bu son derece kritik bir konudur, çünkü mantık ve bilgiye dayalı varlıkların (knowledge assets) tabiatının ve değerinin kavramsallaştırılmasındaki başarısızlık, firmaları ve ekonominin tamamını rekabet alanlarında modası geçmiş silah ve taktiklerle savaşmaya mahkûm edecektir. Entellektüel sermayeyle ilgili işletme bazında ve entellektüel sermayenin unsurları bazında çeşitli modeller ortaya konmuştur ancak entellektüel sermayenin firma bazında ölçülmesine yönelik metodolojiler giderek artmaktadır. Bu listenin giderek uzuyor olması aslında konunun karmaşıklığının, bu konuda çalışan araştırmacıların konuyla ne derece ilgilendiklerinin ve çözüm aradıklarının gerçekliğini yansıtmaktadır. Akademisyenler için zor olan ise bu fenomenin çerçevesini belirlemek ve daha özenli bir kavramsallaştırma için mevcut teorileri kullanabilmektir. Çalışmanın amacı, entellektüel sermaye kavramının işletmelerde ne derece dikkate alındığının ve Türkiye de firma değerlemesinde ne derece etkili olduğunun ortaya konmasıdır. Çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümünde bilgi yönetimini ortaya çıkaran temel unsurlara ve bunların temel özelliklerine değinilmiş; entellektüel sermaye kavramı tanımlanarak gelişimi ve ölçülmesinin önemi vurgulanmıştır. Entellektüel

12 2 sermayenin unsurları olan insan sermayesi, yapısal sermaye (örgütsel sermaye) ve müşteri sermayesinin entellektüel sermayeye ne türlü ve ne büyüklükte katkı sağladığı; bunların neler olduğu ve işletmelerin piyasa değerlerine ve işletme başarısına nasıl yansıdığı açıklanmaya çalışılmıştır. İkinci bölümde ise akademisyenler ve uygulamacılar tarafından geliştirilen çeşitli, entellektüel sermaye ölçüm ve değerleme metotları incelenmiş, bu yaklaşımların olumlu ve olumsuz yanları kısmen açıklanmaya çalışılmıştır. Entellektüel sermaye ölçüm metotları, direkt entellektüel sermaye ölçüm metotları, piyasa kapitalizasyon metotları, kurumsal karne metotları ve varlıkların getirisi metotları olarak dört farklı kategoride toplanabilir. Direkt metotlar, teknoloji anketi, ağırlıklandırılmış patentler, kapsayan değerleme metodolojisi, değer kaşifi, entellektüel mülkiyet değerlemesi, toplam değer yaratımı ve gelecek muhasebesinden oluşmaktadır. Piyasa kapitalizasyon metotlarının başlıcaları ise, piyasa değeri/ defter değeri oranı, Tobin in q oranı ve yatırımcı piyasa değeri metotlarıdır. Varlıkların getirisi metotları genellikle entellektüel varlıklardan beklenen ya da gerçekleşmiş nakit akımlarını hesaplamakta ve entellektüel varlıklarla ilgili bir katsayı hesaplamaya çalışmaktadır. Kurumsal karne metotları entellektüel sermayeyi ölçmekten daha çok raporlamaya ve gerekli açıklamaları yapmaya yönelik metotlardır. Skandia kılavuzu, entellektüel sermaye endeksi, maddi olmayan varlıkları izleme modeli, Norton ve Kaplan ın kurumsal karnesi, işletmenin entellektüel sermayesini, entelektüel sermayenin unsurlarını öznel değerlendirmelerle ağırlıklandırarak ölçmeye yarayan metotlardır. Entellektüel varlıkların firma piyasa değerine olan etkisi ve bu varlıkları değerleme ihtiyacı dört temel değerleme yaklaşımını doğurmuştur. Bunlardan maliyet yaklaşımı, varlıkların tarihi maliyetlerine göre değerlemesi anlayışını; piyasa yaklaşımı, varlıkların, piyasada emsal teşkil edebilecek özdeş veya benzer varlıkların emsal değerlemesini; gelir yaklaşımı, varlıklardan sağlanacak gelirlerin net bugünkü değerlerinin hesaplanması anlayışını; opsiyon yaklaşımı ise varlıkların ekonomik anlamda faydalı olma olasılıklarının değerlendirilmesi ve buna bağlı olarak farklı opsiyon pozisyonlarının alınması anlayışını benimsemektedir. Uygun yaklaşımın seçilmesinde ise değerleme amacı büyük önem taşımaktadır. Entellektüel sermayenin değerlemesindeki en belirgin sebep finansal raporlama, entellektüel varlıkların değerlemesindeki en temel sebepler ise uyuşmazlık davaları ve iflastır. Çalışmanın üçüncü bölümünde İMKB de listelenmiş şirketlerin PD/DD oranları temel alınarak kote edilmiş şirketlerin ortalama entellektüel sermaye düzeyleri açıklanmaya çalışılmıştır. Sektörel olarak ele alınan beş yıllık dönem boyunca PD/DD oranlarının seyri ve toplam piyasa değerleri analiz edilmeye çalışılmıştır.

13 3 BİRİNCİ BÖLÜM ENTELLEKTÜEL SERMAYENİN TANIMI VE UNSURLARI 1.1. BİLGİ YÖNETİMİ İktisattaki geleneksel büyüme modellerine göre üretim faktörleri, hasıladan payını rant olarak alan toprak, ücret olarak alan işgücü, ve kar olarak alan sermayedir. Geleneksel iktisattaki büyüme modellerine bakıldığında bazı ortak özellikler görülmektedir. Bu ortak özelliklerin en belirgin olanı büyümenin, sermaye ve işgücü gibi esas üretim faktörlerine dayandırılmasıdır. Geleneksel büyüme modellerinde üretim faktörleri azalan verimler yasasına göre, ölçeğe bağlı olarak azalan oranda getiri (diminishing return) sağlarlar. Klasik modellerde yer almayan bilgi, günümüz ekonomisinin en önemli üretim faktörü olarak listeye eklenmiştir. Gelişmeler, teknoloji, eğitilmiş insan gücü ve bilgi üretim faktörleridir ve büyümeye pozitif katkıda bulunurlar hipotezini sayısal verilerle ve sezgisel olarak doğrulamaktadır. Endüstri çağının süper zenginleri ondokuzuncu yüzyılın çelik ve petrol şirketleriydi. II. Dünya Savaşı sonrası dönemin süper zenginleri ise sırasıyla yarı iletken üreticileri, elektronikçiler, bilgisayar yapımcıları, yazılım üreticileri, biyokimya ve internet şirketleri gibi bilgi sistemleri kurmaya, bilgiyi üretimle bütünleştirmeye ve dağıtmaya yönelik girişimlerde bulunanlardır. 1 Kanada Yeminli Mali Müşavirler Enstitüsü nün (Canadian Institute of Chartered Acccountants-CICA) entellektüel sermaye üzerine Canada Financial Post 300 ve Fortune 500 firmalarının tepe yöneticileri üzerinde yaptığı bir araştırma, yöneticilerin bilgi yi ve entellektüel sermaye yi firmanın en kritik kaynağı olarak gördüklerini ortaya çıkarmıştır Bilgi Yönetimini Ortaya Çıkaran Temel Unsurlar Hızla gelişen teknoloji ve teknolojinin kolaylaştırdığı bilgi üretimi, eski ekonomiye yeniden yapılanma olanağını sağlamıştır. Günümüzde yaratıcılığın oluşmasında anahtar rol oynayan fikirlerin, teknolojinin ve yenileşmenin öneminin artmasıyla bilgi ve teknolojik 1 M. Ertuğrul, "Entellektüel Sermayenin Firma Piyasa Değeri Üzerine Etkisi", s.1 (e.t: ) 2 R. Dzinkowski, The Measurement and Management of Intellectual Capital: An Introduction, International Management Accounting, C:78, S:2, s.35

14 4 altyapı bütün sektörlere yerleşmeye başlamıştır. Dünya ekonomisini etkileyen söz konusu gelişmelerin, araştırmacılar arasında kabul gören başlıca nitelikleri şöyle sıralanabilir: 3 i. Bilgisayar ve iletişim teknolojisindeki devrim ii. Stratejik bir işletme varlığı olarak bilginin yükselen önemi iii. İşletmelerin kaynak planlaması yapılarının değişmesi iv. Rekabet gücünün belirleyici unsuru olarak buluşların yaygınlaşması Bilgi yönetimi entellektüel sermayenin ayrılmaz bir parçası olarak kabul edilmektedir. Bilgi yönetimi herhangi bir organizasyonun kontrol ettiği entellektüel sermayenin belirlenmesi, ölçümü, değerlemesi ve yönetimi ile alakalıdır. Entellektüel sermaye genel olarak bilgi yönetimini de içine alan geniş bir şemsiye kavram olarak ele alınmaktadır Bilgi Ekonomisinin Özellikleri Bilgi ekonomisinin dört temel özelliğinden söz edilebilir. Bunlar: dijitalleşme (internet ekonomisi, elektronik ticaret), artan araştırma geliştirme faaliyetleri, küreselleşme ve insan kaynakları görünüşünde yaşanan köklü değişimdir (insan kaynaklarına dayalı yeniden yapılanma). Bilgi ekonomisinin bu bileşenlerinden bazılarındaki gelişmeleri rakamlarla ortaya koymak daha olası, bazıları için ise daha zordur. Bilgi ekonomisindeki gelişmelerin görülebileceği en net göstergeler; internet, elektronik ticaret ve şirketlerin piyasa değerleridir. Aşağıdaki göstergeler bilgi ekonomisinin ulaştığı noktayı bir ölçüde yansıtmaktadır 5. i. Teknolojik gelişme, iletişim ve bilgi paylaşımını önemli ölçüde kolaylaştırmış, hızlandırmış ve ucuzlatmıştır. Örneğin bilgisayar hafızalarının maliyeti büyük bir hızla azalmaktadır yılında 20 Mb için 900 dolar olan maliyet 2002 yılı itibariyle 80 dolar civarındadır yılında 1 Kb hafızanın maliyeti 30 sent iken, bu maliyet 2005 yılında kat ucuz olarak 0,003 sent civarındadır. ii. Bilgi toplumunun dinamiklerinden yararlanan işletmeler üretim ve cirolarını 2 3 kat arttırırken işgören sayısında %75 lere varan azaltmalara gitmişlerdir. 3 D.J. Teece, Managing Intellectual Capital, Oxford University Press,2000,s.16 dan aktaran D.U. Erhan., Entellektüel Sermaye Ölçülmesi Değerlemesi Muhasebeleştirilmesi Bir Teknoloji şirketi uygulaması, (Doktora Tezi, Eskişehir Anadolu Üniversitesi),2003, s.4 4 (e.t: ) Şirketlerin piyasa değerleri kullanılarak çıkarım yapılırken bağıl değerlendirmeler yapılmalıdır. Aksi takdirde yapılan araştırma ve değerlendirmeler sonucunda elde edilen çıkarımlar geçerli olmayacaktır. 5 Ertuğrul, a.g.e., s.2

15 5 iii. iv. Yüksek verimli melez tahıllara yönelik araştırmalar sayesinde çiftçiler 1920 lerdeki düzeye oranla beş kat daha fazla mısır elde etmektedir. Bir başka deyişle bugünkü mısır başağının %80 i bilgi ürünüdür. Japonya nın arasındaki toplam üretimi 3 kat artmış ancak kullanılan hammadde miktarında herhangi bir artış söz konusu olmamıştır ENTELLEKTÜEL SERMAYE Entellektüel Sermaye Kavramının Gelişimi Entellektüel sermaye kavram olarak 1960lı yıllarda gündeme gelmiş, ancak 1990lı yıllarda önem kazanmaya başlamıştır. Bu gecikmenin, zamanın iş ortamının, çalışanişyeri-müşteri ilişkilerinin bugüne oranla daha katı kurallara bağlanmış olması ve bu katılığın yeni fikir ve buluşlara dayalı yeni iş alanlarının gelişmesini sınırlamasından kaynaklandığı belirtilmektedir 6. Entellektüel sermaye kavramı bilim adamları ve araştırmacılar tarafından üç farklı aşamada incelenmiştir. Entellektüel sermaye ile ilgili ilk çalışma, Hiroyuki İtami adlı bir Japon tarafından, sanal varlıkların Japon firmaları üzerinde yaptığı etki ve bunların yönetimi üzerine yapılan bir araştırmadır. İtami nin Japonya da görünmeyen varlıklar üzerine 1980 yılında yazdığı kitap önceleri pek ilgi görmemiş, ancak 1987 yılında İngilizce ye tercümesi yapılarak entellektüel sermaye ile ilgili yapılan çalışmalarda kullanılmaya başlanmıştır 7. Bir grup ekonomistin örgüt teorisine farklı bir bakış açısı arama çabaları ikinci aşama olarak kabul edilebilir. Bu çabaların sonunda Penrose, Rumelt, Wernerfelt ve David Teece gibi ekonomistler 1986 yılında Berkeley de teknoloji ticareti konulu bir seminer düzenlemişlerdir. Teece nin 1986 da yayınlanan Profiting from Technological Innovation (Teknolojik Buluşçuluktan Kar Sağlama) adlı makalesiyle akademisyenlerin ve başlıca ekonomistlerin o güne kadar yaptıkları çalışmaları bir araya getirilmiştir. Yaptığı çalışmada, teknolojik yaratıcılığın değerini, yaratılan değeri kara dönüştürme mekanizmasını ve yaratıcılığın ticaretini yapabilmek için atılması gereken adımları açıklamaya çalışmıştır (e.t: ) 7 H. Itami, Mobilizing Invisible Assets, Harward Business Review, 1987, C:68, ss den aktaran B. Yıldız, B. Tenekecioğlu, Entellektüel Sermayenin İşletmelerin Piyasa Değeri Üzerindeki Etkisi ve İMKB 100 İşletmelerinde Görgül Bir Çalışma, (e.t: ) 8 D.J. Teece, Managing Intellectual Capital: Organizational, Strategic and Policy Dimensions, European Management Journal, C: 6, S:20, s.712

16 6 Son olarak İsviçreli Karl Erik Sveiby nin entellektüel sermayeye insan sermayesi boyutundan yaklaşması ve firma değerlendirmesi yaparken, çalışanların yeteneklerinin ve know-how ının da etkili olduğunu ortaya çıkarmasıyla konu farklı bir boyut kazanmıştır. Sveiby ayrıca insan sermayesini değerlendirmenin gerekliliğini ortaya atan ve fiziksel olmayan varlıklara uygun muhasebe metotları geliştirmeye öncülük etmiştir. Yaptığı tüm çalışmaları 1989 yılında Görünmeyen Bilânço adlı kitabında toplamış ve bilgi sermayesinin ölçülmesi açısından bir teori ileri sürmüştür. Bu teori birçok İsveç firması tarafından uygulanmaya başlanmıştır. İsveç Hizmet Sektörü Konseyi 1993 te bu teoriyi yıllık raporlarda bir standart haline getirerek, bu konuda ilk standardı uygulamaya koymuştur. Sveiby nin fikirlerinden oldukça etkilenen, entellektüel sermayenin bir başka düşünürü Leif Edvinsson, fiziki olmayan varlıkları entellektüel sermaye olarak yeniden adlandırmıştır 9. İsviçreli bir sigorta firması olan Skandia AFS nin kurumsal entellektüel sermaye direktörü olan Edvinsson, firmadaki saklı değerleri bulma, çıkarma, tanımlama ve çalıştığı firma için entellektüel sermaye modelleri geliştirmekle sorumlu dünyaca ünlü bir yönetici ve araştırmacıdır. Gelişen bilgi ekonomisi trendine paralel, organizasyonel anlamda entellektüel sermayenin ilk olarak Thomas Stewart tarafından Haziran 1991 tarihinde kaleme alınan Brain Power (Beyin Gücü) makalesi ile gündeme geldiği kabul edilmektedir 10. Yapılan çalışmalar ve araştırmalar sonucunda entellektüel sermayeyle ilgili yeni modeller, kavramlar, yaklaşımlar türetilmiştir. Bunlar arasında henüz tam bir uyum olmadığı görüşü birçok araştırmacı ve akademisyen tarafından kabul görmektedir. Bununla birlikte entellektüel sermaye konusunda ileri sürülen bazı kavramlar okuyucular tarafından yanlış anlaşılmakta, aralarında benzerlik hatta bazen özdeşlik bulunduğu kanaati fark edilmektedir. Örneğin, entellektüel sermaye ve entellektüel varlık kavramları farklı olmalarına rağmen aynı anlamı taşıdıkları kanaati en yaygın yanlış anlaşılmalardan biridir Entellektüel Sermayenin Tanımı Entellektüel sermayenin çıkış noktası işletmelerin defter değeri ile piyasa değeri arasındaki farkın, özellikle bilgi yoğun işletmelerde giderek açılmasıdır. Oluşan bu fark çeşitli değişkenlerden etkilenmekle beraber, aynı zamanda entellektüel sermayenin değeri 9 (e.t: ) 10 T. Stewart, Brain Power, Fortune, Haziran s.44 Bu çalışmada kullanılan kavramlar ve anlamları akademik çalışmalarda ne ölçüde fikir birliği gördükleri değerlendirilerek alternatifler arasından seçilmiştir.

17 7 hakkında da bilgi verir. Oluşan farkın entellektüel sermayenin değeri olarak görülmesi gerek araştırmacılar gerekse akademisyenler tarafından genel kabul görmüştür. Ancak bugün gelinen noktada entellektüel sermayenin tanımı ve entellektüel sermayeyi oluşturan bileşenler konusunda tam bir fikir birliği bulunmamaktadır. Kanada da yapılan Uluslararası Entellektüel Sermaye Yönetimi Konferansında katılımcı 85 uzman, entellektüel sermayenin tanımı konusunda bir şey söylemek için henüz erken olduğu konusunda ortak bir görüş bildirmişlerdir 11. Ancak literatür incelendiğinde entellektüel sermayenin tanımı ve sınıflandırılması konusundaki görüşlerin birbirine yakın olduğu ve belirli referanslara atıfta bulunulduğu görülmektedir. Son yıllarda daha yoğun bir şekilde tartışılıyor olmasına rağmen; entellektüel sermaye kavramının hemen hemen on yıllık bir geçmişinin olması ve konunun soyut özellikler taşıması nedeniyle genel kabul görmüş bir tanımlamanın olmaması normal kabul edilebilir. Entellektüel sermaye kavramının kısa bir tanımı, bir şirketteki insanlar tarafından bilinen ve ona rekabet üstünlüğü kazandıran şeylerin toplamıdır 12 şeklinde yapılabilir. Ancak daha açıklayıcı bir tanım gerekirse entellektüel sermaye, zenginlik yaratmak üzere kullanıma sokulabilen entellektüel varlıklardır; yani bilgi, entellektüel mülkiyet ve deneyim olarak tanımlanabilir 13. Bir başka tanıma göre, entellektüel sermaye, değere dönüştürülebilen bilgidir 14. Duyumsanamayan veya görünmeyen varlıklar olarak da adlandırılan entellektüel sermaye konusunda yapılan çalışmalara dayanarak şunlar söylenebilir 15 : i. Entellektüel sermaye bir şirketin en önemli rekabet kaynağıdır. ii. iii. Entellektüel sermaye şirket bilânçosunda görünmeyen, şirketin saklı varlıklarının bir toplamıdır. Bu nedenle hem organizasyonu oluşturan üyelerin bilgilerini hem de bu kişilerin işten ayrılmaları durumunda şirkette kalan bilgiyi içerir. Bir şirketin gelecekteki başarısı bugün sahip olduğu entellektüel sermayesini nasıl koruduğuna, arttırdığına ve yönettiğine bağlıdır. 11 A. Seetharaman, Intellectual Capital Accounting and Reporting in the Knowledge Economy, Journal of Intellectual Capital, C: 3, S: 2, 2002, (e.t: ) 12 T. Stewart, Entellektüel Sermaye: Kuruluşların Yeni Zenginliği, Mess Yayın No:258, İstanbul, 1997, s.27 (Çeviren: Nurettin El Hüseyni) 13 a.g.e., s F. Şamiloğlu, Entelektüel Sermaye, Gazi Kitabevi, Ankara, 2002,.s G. Büyüközkan, Entellektüel Sermaye Yönetimi, KalDer Forum, (e.t: )

18 Entellektüel Varlığın Tanımı Entellektüel varlık tanımlanmadan önce muhasebe bakış açısı ile varlık kavramı şöyle tanımlanabilir. Varlık, parasal değeri olan, işletmenin sahip olduğu her şeye denir 16. Varlıkların dört tipi bulunmaktadır. Bunlardan ilki döner varlıklardır. Bunlar kısa sürede tüketilebilir, satılabilir varlıklardır. İkinci tür olan sabit varlıklar ise bir yıldan daha uzun süre yararlanılabilen arazi, donanım, fabrika gibi varlıklardır. Üçüncü tip varlıklar ise yatırımlardır. Bunlar da şirketin elindeki finansal yatırım araçlarıdır. Bu üç varlık ölçülebilir, değeri nispeten belli olan varlıklardır. Dördüncü tip ise en problemli varlık türü olan maddi olmayan varlıklardır. Bunların değeri uzun dönemde anlaşılmakta ve tam değerleri ise şirketin satışı veya şirket birleşmeleri söz konusu olduğunda ortaya çıkmaktadır. Genel olarak entellektüel sermaye kavramıyla entellektüel varlıklar kastedilmektedir. Ancak muhasebe bakış açısıyla bu iki kavramın karşıladığı anlamlar birbirinden farklı oldukları kabul edilmektedir. İşletmelerde entellektüel sermaye oluşumu kar yaratma potansiyeli taşıyan bilgiye dayalı varlık unsurlarıyla doğrudan ilişkilendirilmektedir. Bu anlamda işletmelerde bilginin yaratılması, bir işletme varlığı olarak tanımlanması, bir değere dönüştürülmesi ve kar getirecek biçimde kullanılması faaliyetleriyle geliştirilen varlıklar işletmelerin varlıkları arasında kabul edilmekte ve bu tür varlıklar entellektüel varlık olarak adlandırılmaktadır. Bu varlıkların muhasebeleştirilmesi sonucu bir aktif artışı yaratılmaktadır. Bu aktif artışı işletmenin özkaynaklarında da bir artışa neden olmakta ve bu artış entellektüel sermaye olarak tanımlanmaktadır. Bilgiye dayalı varlık unsurlarının muhasebeleştirilmesiyle yaratılan bu yeni özkaynak işletmelerin bilânçosunda entellektüel sermaye olarak yer almaktadır 17. Entellektüel sermaye ve entellektüel varlık, bilânço eşitliğinde Smith ve Parr tarafından aşağıdaki gibi gösterilmiştir C. Usoff, The Importance of Intellectual Capital and It s effect on Performance Measurement Systems, Managerial Auditing Journal, C: 17, S:1/2, ss D. U. Erhan, Entellektüel Sermaye Ölçülmesi Değerlemesi Muhasebeleştirilmesi Bir Teknoloji Şirketi Uygulaması, Doktora Tezi, Eskişehir Anadolu Üniversitesi,2003, s G.V. Smith ve R.L. Parr, Valuation of Intellectual Property and Intangible Assets, 3. Edition, John Wiley & Sons, New York 2000, s.64 den aktaran D. U. Erhan, e.g.e., s.15

19 9 KISA VADELİ YABANCI DÖNEN VARLIKLAR + KAYNAKLAR + UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR DURAN = + VARLIKLAR + ÖZKAYNAKLAR ENTELLEKTÜEL VARLIKLAR ENTELLEKTÜEL SERMAYE Kaynak: Erhan, a.g.e. s.16 Şekil 1.1: Temel Bilânço Eşitliğinde Entellektüel Varlıkların ve Entellektüel Sermayenin Gösterimi Entellektüel Sermayenin Ölçülmesinin Önemi Entellektüel sermaye işletmeler için, rekabet edebilmenin ve piyasada var olabilmenin bir ön koşulu niteliğindedir. Önemi nerdeyse tartışmasız hale gelen ve mali tablolarda görünmeyen bu varlıkların ölçülmesi ve değerlendirilmesinin gerekliliği açıkça ortadadır. Entellektüel sermayenin özünü bilgi ve bilgi tabanlı varlıklar oluşturmaktadır. Bunların soyut varlıklar olması nedeniyle ve işletmeden işletmeye farklılıklar göstermesi sebebiyle maddi varlıklara göre ölçülmesi daha zor ve sorunludur.

20 10 Entellektüel sermayenin ölçülmesi ve değerlemesi yaklaşımlarındaki çeşitliliğe ve belirsizliklere rağmen entellektüel sermayenin ölçülmesinin önemli faydaları bulunmaktadır ve bu çabaların işletmeye sağlayacağı faydalar şöyle sıralanabilir 19 : i. İşletme yöneticilerinin, işletmelerinin entellektüel değerlerini görünür bir biçimde ortaya koymaları durumunda kredi kurumlarına entellektüel varlıkları teminat olarak gösterebilir ve daha geniş borçlanma olanaklarına kavuşabilirler. ii. iii. iv. Halka açık olan ya da açılmayı planlayan işletmelerin entellektüel sermayelerini ve bu sermayelerinin gelecek dönemlerde yaratacakları muhtemel gelir potansiyelini göstermeleri hisse senetlerinin piyasa performansını olumlu yönde etkiler. Yüksek piyasa değerine sahip işletmeler satın alma, birleşme gibi özel finansal durumlarda yüksek değerlerinin kaynağını yatırımcılara gösterebilme olanağının bulur. Entellektüel sermayenin rakamsallaştırılması rakipler karşısındaki durumun analiz edilerek üstün ve zayıf yönlerin belirlenmesine ve zayıf yönlerin geliştirilmesi çabalarının hız kazanmasına katkı sağlar ENTELLEKTÜEL SERMAYENİN UNSURLARI Örgütsel yapılanma ve varlık türleri temelde işlevsel ve yapısal olarak birbirine benzemekle birlikte sektör, iş çeşitliliği, coğrafi konum, çalışan sayısı, üretim şekilleri ve konusu, hukuki düzenlemeler, ulusal ve uluslararası standartlar gibi daha pek çok sebebe bağlı olarak farklılıklar göstermektedir. Özellikle işletmelerin varlık türleri ve bunların toplam varlıklar içindeki yüzdeleri devingenlik göstermektedir. Bu devingenliğin büyüklüğünü belirleyen en temel etkenler ise zamanla değişen ekonomi anlayışı ve teknoloji olarak değerlendirilebilir. Araştırmacılar entellektüel varlıkları analiz ederken örgütü oluşturan unsurları ayrı ayrı ele alarak bunların, finansal tablolarda gösterilemeyen entellektüel sermaye kavramını ne ölçüde ve ne yönde etkilediklerini açıklamaya çalışmışlardır. Araştırmacılar arasında fikir birliği olmamakla beraber birbirine çok benzer yaklaşımlar benimsenmiştir. Tablo 1 de temel entellektüel sermaye unsurlarının özet bir karşılaştırması yer almaktadır. 19 B. Öztürk, B. Ünsal, Entellektüel Sermayenin Firma Değeri Üzerine Etkisi, Asomedya Dergisi, Nisan (e.t: )

DSK nın Ortaya Çıkışı ve Gelişimi

DSK nın Ortaya Çıkışı ve Gelişimi Balanced Scorecard DSK nın Ortaya Çıkışı ve Gelişimi Bu yöntemin ortaya çıkışı 1990 yılında Nolan Norton Enstitüsü sponsorluğunda gerçekleştirilen, bir yıl süren ve birçok şirketi kapsayan Measuring performance

Detaylı

ÇALIŞMA RAPORU KONU: TURİZM YÖNETİMİ PROGRAM: TURİZM YÖNETİMİ VE PLANLAMA TÜRÜ/SÜRESİ: LİSANSÜSTÜ DİPLOMA, 04/10/2010 01/10/2011

ÇALIŞMA RAPORU KONU: TURİZM YÖNETİMİ PROGRAM: TURİZM YÖNETİMİ VE PLANLAMA TÜRÜ/SÜRESİ: LİSANSÜSTÜ DİPLOMA, 04/10/2010 01/10/2011 ÇALIŞMA RAPORU KONU: TURİZM YÖNETİMİ PROGRAM: TURİZM YÖNETİMİ VE PLANLAMA TÜRÜ/SÜRESİ: LİSANSÜSTÜ DİPLOMA, 04/10/2010 01/10/2011 HAZIRLAYAN: MURAT KOÇAK Müfettiş KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI Teftiş Kurulu

Detaylı

Türk Bankacılık ve Banka Dışı Finans Sektörlerinde Yeni Yönelimler ve Yaklaşımlar İslami Bankacılık

Türk Bankacılık ve Banka Dışı Finans Sektörlerinde Yeni Yönelimler ve Yaklaşımlar İslami Bankacılık İÇİNDEKİLER FİNANS, BANKACILIK VE KALKINMA 2023 ANA TEMA SÜRDÜRÜLEBİLİR KALKINMA: FİNANS VE BANKACILIK ALT TEMALAR Türkiye Ekonomisinde Kalkınma ve Finans Sektörü İlişkisi AB Uyum Sürecinde Finans ve Bankacılık

Detaylı

Bölüm 6 - İşletme Performansı

Bölüm 6 - İşletme Performansı Bölüm 6 - İşletme Performansı Performans Kavramı Performans, genel anlamda amaçlı ve planlanmış bir etkinlik sonucunda elde edileni, nicel ya da nitel olarak belirleyen bir kavramdır. Performans Kavramı

Detaylı

2 İŞLETMENİN ÇEVRESİ VE İŞLETME TÜRLERİ

2 İŞLETMENİN ÇEVRESİ VE İŞLETME TÜRLERİ İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ III Bölüm 1 İŞLETMECİLİK 13 1.1. İnsan İhtiyaçları 14 1.1.1. Ekonomik Mal ve Hizmetler 16 1.1.2. Talep ve Arz 17 1.1.3. Tüketim ve Tüketici 18 1.1.4. Üretim ve Üretim Faktörleri 18 1.2.

Detaylı

Şirket Birleşmeleri ve Satın Almalar

Şirket Birleşmeleri ve Satın Almalar Şirket Birleşmeleri ve Satın Almalar InvestCo M & A Halka Arz Değerleme Şirket Birleşmeleri ve Satın Almalar Halka Açılma Öncesi Danışmanlık Özel Amaçlı Şirket Değerlemeleri Özel Amaçlı Şirket ve Sektör

Detaylı

Stratejik Performans Yönetimi ve Dengeli Sonuç Kartı (Balanced Scorecard-BSC)

Stratejik Performans Yönetimi ve Dengeli Sonuç Kartı (Balanced Scorecard-BSC) Stratejik Performans Yönetimi ve Dengeli Sonuç Kartı (Balanced Scorecard-BSC) Kontrol Fonksiyonu Gerçekleştirilmek istenen amaçlara ne ölçüde ulaşıldığını belirlemek, planlanan amaçlar (standartlar), ile

Detaylı

DENETİM KOÇLUĞU EĞİTİM SERİSİ

DENETİM KOÇLUĞU EĞİTİM SERİSİ DENETİM KOÇLUĞU EĞİTİM SERİSİ Sayın İlgili: İç denetim teknik bir uzmanlık alanı olmanın ötesinde çok temel bir yönetim aracıdır. Yönetim sürecinin temel bir unsuru olan kontrol ve izleme rolü iç denetim

Detaylı

İÇİNDEKİLER. Contents I. KISIM İŞLETMECİLİK İLE İLGİLİ TEMEL BİLGİLER

İÇİNDEKİLER. Contents I. KISIM İŞLETMECİLİK İLE İLGİLİ TEMEL BİLGİLER İÇİNDEKİLER Contents I. KISIM İŞLETMECİLİK İLE İLGİLİ TEMEL BİLGİLER 1.Bölüm: TEMEL İŞLETMECİLİK KAVRAM VE TANIMLARI... 2 Giriş... 3 1.1. Temel Kavramlar ve Tanımlar... 3 1.2. İnsan İhtiyaçları... 8 1.3.

Detaylı

YÖNETİCİ YETİŞTİRME VE GELİŞTİRME EĞİTİM PROGRAMI İÇERİĞİ

YÖNETİCİ YETİŞTİRME VE GELİŞTİRME EĞİTİM PROGRAMI İÇERİĞİ YÖNETİCİ YETİŞTİRME VE GELİŞTİRME EĞİTİM PROGRAMI İÇERİĞİ 2017 HEDEF KİTLE: Yöneticilik görevine yeni başlayanlar Yönetim pozisyonunda bulunanlar Şirket içi potansiyel yönetici adayları YÖNETİM DAVRANIŞI

Detaylı

Bilgi Toplumunda Sürekli Eğitim ve Yenilikçi Eğitimci Eğitimi

Bilgi Toplumunda Sürekli Eğitim ve Yenilikçi Eğitimci Eğitimi Bilgi Toplumunda Sürekli Eğitim ve Yenilikçi Eğitimci Eğitimi Bilgi toplumunda, bilgi ve iletişim teknolojilerinin yarattığı hız ve etkileşim ağı içinde, rekabet ve kalite anlayışının değiştiği bir kültür

Detaylı

01.01.2013. İşlevsel veya Bölümsel Stratejiler. İş Yönetim Stratejileri : İşlevsel Stratejiler. Pazarlama: İşlevsel/Bölümsel Stratejiler

01.01.2013. İşlevsel veya Bölümsel Stratejiler. İş Yönetim Stratejileri : İşlevsel Stratejiler. Pazarlama: İşlevsel/Bölümsel Stratejiler İşlevsel Stratejiler İşletmedeki yönetim düzeylerine göre yapılan strateji sınıflamasında orta veya alt yönetim düzeylerinde hazırlanmakta ve uygulanmakta olan stratejilerdir. KURUMSAL STRATEJİLER İş Yönetim

Detaylı

Elektrik Perakende Sektörü. Perakende Pazarında İş Geliştirme Fırsatları. 30 Eylül 2015

Elektrik Perakende Sektörü. Perakende Pazarında İş Geliştirme Fırsatları. 30 Eylül 2015 Elektrik Perakende Sektörü Perakende Pazarında İş Geliştirme Fırsatları 30 Eylül 2015 2015 Deloitte Türkiye. Member of Deloitte Touche Tohmatsu Limited 1 Elektrik perakende pazarında sektör içi/dışı oyuncularla

Detaylı

Bölüm 1 Firma, Finans Yöneticisi, Finansal Piyasalar ve Kurumlar

Bölüm 1 Firma, Finans Yöneticisi, Finansal Piyasalar ve Kurumlar Bölüm 1 Firma, Finans Yöneticisi, Finansal Piyasalar ve Kurumlar Yatırım (Sermaye Bütçelemesi) ve Finanslama Kararları Şirket Nedir? Finansal Yönetici Kimdir? Şirketin Amaçları Finansal piyasalar ve kurumların

Detaylı

ŞİRKET VE MARKA DEĞERLEME UZMANLIĞI PROGRAMI

ŞİRKET VE MARKA DEĞERLEME UZMANLIĞI PROGRAMI İSMMMO AKADEMİ BAŞKANI NDAN Günümüz küresel ekonomilerinde firmalar yarattıkları katma değerleri maliyet muhasebesi yöntemleri ile ürün bazında maliyet-iş hacmi-kar analizleriyle bile belirleyebilmektedir.

Detaylı

İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ

İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ KISA ÖZET WWW.KOLAYAOF.COM DİKKAT Burada ilk 4 sayfa gösterilmektedir. Özetin tamamı için sipariş veriniz www.kolayaof.com 2 ÜNİTELER; 1.İnsan Kaynakları Yönetimi ve Örgütlenmesi:

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Adı Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Sağlık Kurumlarında Yönetim ve Organizasyon HST

DERS BİLGİLERİ. Ders Adı Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Sağlık Kurumlarında Yönetim ve Organizasyon HST DERS BİLGİLERİ Sağlık Kurumlarında Yönetim ve Organizasyon HST901 3+0 6.0 6.0 Öğrencilerin yönetim ve organizasyon kavramlarını anlamaları, sağlık hizmetleri ve sağlık kurumlarının değerlendirmeleri, sağlık

Detaylı

A- YENİLEŞİM YÖNETİMİ

A- YENİLEŞİM YÖNETİMİ Yenileşim süreci içinde olan bir firmada aşağıda yer alan temel ölçütler aranır. A- YENİLEŞİM YÖNETİMİ 1-LİDERLİK Liderler, yenilikçi bir kurum için gerekli olan ihtiyaçlar doğrultusunda; Yenileşim doğrultusunda

Detaylı

T.C. İSTANBUL KALKINMA AJANSI

T.C. İSTANBUL KALKINMA AJANSI T.C. İSTANBUL KALKINMA AJANSI Bölgesel Yenilik Stratejisi Çalışmaları; Kamu Kurumlarında Yenilik Anketi İstanbul Bölgesel Yenilik Stratejisi Kamu Kurumlarında Yenilik Anketi Önemli Not: Bu anketten elde

Detaylı

STRATEJİK AMAÇLARIN BELİRLENMESİ: STRATEJİK NİYET ANALİZİ

STRATEJİK AMAÇLARIN BELİRLENMESİ: STRATEJİK NİYET ANALİZİ STRATEJİK AMAÇLARIN BELİRLENMESİ: STRATEJİK NİYET ANALİZİ STRATEJİK NİYET HİYERARŞİSİ VİZYON-MİSYON AMAÇLAR-HEDEFLER STRATEJİLER, POLİTİKALAR, TAKTİKLER PLANLAR, PROGRAMLAR, BÜTÇELER VİZYON ve MİSYON VİZYON

Detaylı

İşletme Analizi. Ülgen&Mirze 2004

İşletme Analizi. Ülgen&Mirze 2004 İşletme Analizi Baraz, 2010 İşletme Analizi, İşletmenin içinde bulunduğu mevcut durumu, sahip olduğu varlıkları ve yetenekleri belirleme sürecidir. İşletmenin ne durumda olduğu ve nelere sahip olduğu bu

Detaylı

FİKRİ VE SINAİ MÜLKİYET HAKLARI YÖNETİMİ

FİKRİ VE SINAİ MÜLKİYET HAKLARI YÖNETİMİ AR-GE MERKEZLERİ İYİ UYGULAMA ÖRNEKLERİ PAYLAŞIM TOPLANTISI FİKRİ VE SINAİ MÜLKİYET HAKLARI FİKRİ VE SINAİ MÜLKİYET HAKLARI YÖNETİMİ ARÇELİK A.Ş. SUNUM PLANI 1. UYGULAMANIN KISA AÇIKLAMASI 2. UYGULAMANIN

Detaylı

Türk Bankacılık ve Banka Dışı Finans Sektörlerinde Yeni Yönelimler ve Yaklaşımlar İslami Bankacılık

Türk Bankacılık ve Banka Dışı Finans Sektörlerinde Yeni Yönelimler ve Yaklaşımlar İslami Bankacılık İÇİNDEKİLER FİNANS, BANKACILIK VE KALKINMA 2023 ANA TEMA SÜRDÜRÜLEBİLİR KALKINMA: FİNANS VE BANKACILIK ALT TEMALAR Türkiye Ekonomisinde Kalkınma ve Finans Sektörü İlişkisi AB Uyum Sürecinde Finans ve Bankacılık

Detaylı

KONAKLAMA IŞLETMELERİNDE STRATEJİK YÖNETİM. Pazarlama Yönetmeni ve Eğitmen

KONAKLAMA IŞLETMELERİNDE STRATEJİK YÖNETİM. Pazarlama Yönetmeni ve Eğitmen KONAKLAMA IŞLETMELERİNDE STRATEJİK YÖNETİM SEVGİ ÖÇVER Pazarlama Yönetmeni ve Eğitmen 1 Stratejik yönetim, uzun vadeli planlamalar ve kararlar ile konaklama isletmelerinin en üst düzeyde etkin ve verimli

Detaylı

DERS PROFİLİ. Pazarlama İlkeleri MAN 341 Güz Yrd. Doç. Dr. Mısra Gül

DERS PROFİLİ. Pazarlama İlkeleri MAN 341 Güz Yrd. Doç. Dr. Mısra Gül DERS PROFİLİ Dersin Adı Kodu Yarıyıl Dönem Kuram+PÇ+Lab (saat/hafta) Kredi AKTS Pazarlama İlkeleri MAN 341 Güz 5 3+0+0 3 6 Ön Koşul Yok Dersin Dili Ders Tipi Dersin Okutmanı İngilizce Zorunlu Prof. Dr.

Detaylı

İŞL 203U YENİLİK YÖNETİMİ

İŞL 203U YENİLİK YÖNETİMİ İŞL 203U YENİLİK YÖNETİMİ KISA ÖZET WWW.KOLAYAOF.COM 1 İÇİNDEKİLER ÜNİTE 1 : Temel Kavramlar..3 ÜNİTE 2:Yenilik Çeşitleri ve Yeniliğin Yayılması..4 ÜNİTE 3:Yeniliğin Teorik Altyapısı, Modern Anlayış ve

Detaylı

Bölüm 10. İşlevsel Stratejiler (Fonksiyonel/Bölümsel Stratejiler) İşlevsel veya Bölümsel Stratejiler. İşlevsel Stratejiler KURUMSAL STRATEJİLER

Bölüm 10. İşlevsel Stratejiler (Fonksiyonel/Bölümsel Stratejiler) İşlevsel veya Bölümsel Stratejiler. İşlevsel Stratejiler KURUMSAL STRATEJİLER Bölüm 10 İşlevsel Stratejiler (Fonksiyonel/Bölümsel Stratejiler) İşlevsel Stratejiler İşletmedeki yönetim düzeylerine göre yapılan strateji sınıflamasında orta veya alt yönetim düzeylerinde hazırlanmakta

Detaylı

İÇİNDEKİLER SAYFA NO ÖNSÖZ IX GİRİŞ.. XI

İÇİNDEKİLER SAYFA NO ÖNSÖZ IX GİRİŞ.. XI İÇİNDEKİLER SAYFA NO ÖNSÖZ IX GİRİŞ.. XI BİRİNCİ BÖLÜM FRANCHISING SİSTEMİNİN TANIMI, KAPSAMI VE ÇEŞİTLERİ 1. FRANCHISING KAVRAMI VE TANIMI... 1 1.1. Franchising Kavramı.. 1 1.2. Franchising Sistemi 2

Detaylı

Karar Verme ve Pazarlama Bilgisi: Yönetim Kurulu Odasına Giden Yol

Karar Verme ve Pazarlama Bilgisi: Yönetim Kurulu Odasına Giden Yol Karar Verme ve Pazarlama Bilgisi: Yönetim Kurulu Odasına Giden Yol Bilgi pazarındaki sert rekabet ortamı pazarlama araştırması endüstrisinin müşterilerin bilgi ihtiyaçlarına daha fazla yoğunlaşmasını gerektiriyor.

Detaylı

Üye Memnuniyet ve Beklenti Anketi Sonuçları Eylem Planı SAKARYA TİCARET BORSASI. Hazırlayan: Dr. Yüksel VARDAR

Üye Memnuniyet ve Beklenti Anketi Sonuçları Eylem Planı SAKARYA TİCARET BORSASI. Hazırlayan: Dr. Yüksel VARDAR Üye Memnuniyet ve Beklenti Anketi Sonuçları Eylem Planı SAKARYA TİCARET BORSASI Hazırlayan: Dr. Yüksel VARDAR SAKARYA TİCARET BORSASI ÜYE BEKLENTİ VE MEMNUNİYET ANKETİ SONUÇLARI VE EYLEM PLANI BORSANIN

Detaylı

Bölüm 4. İşletme Analizi, İşletmenin içinde bulunduğu mevcut durumu, sahip olduğu varlıkları ve yetenekleri belirleme sürecidir.

Bölüm 4. İşletme Analizi, İşletmenin içinde bulunduğu mevcut durumu, sahip olduğu varlıkları ve yetenekleri belirleme sürecidir. Bölüm 4 İşletme Analizi İşletme Analizi, İşletmenin içinde bulunduğu mevcut durumu, sahip olduğu varlıkları ve yetenekleri belirleme sürecidir. İşletmenin ne durumda olduğu ve nelere sahip olduğu bu analizde

Detaylı

ÖNSÖZ ŞEKİL LİSTESİ TABLO LİSTESİ

ÖNSÖZ ŞEKİL LİSTESİ TABLO LİSTESİ İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ ii ŞEKİL LİSTESİ v TABLO LİSTESİ vii ÖZET viii SUMMARY ix BÖLÜM 1. GİRİŞ 1 1.1. YÜKLENİCİ FİRMALARDA İNŞAAT EKİPMANI YÖNETİMİ PROBLEMİNİN ÖNEMİ 1 1.2. PROBLEMİN TANIMLANMASI 3 1.3. YÜKLENİCİ

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Adı Kodu Yarıyıl T+U Saat İŞL YL 501

DERS BİLGİLERİ. Ders Adı Kodu Yarıyıl T+U Saat İŞL YL 501 Müfredat I. Yarıyıl Bilimsel Araştırma Yöntemleri Ders Adı Kodu Yarıyıl T+U Saat İŞL YL 501 Kredi AKTS Güz 3 3 6 Dili Seviyesi Yüksek Lisans Türü Zorunlu Amacı Öğrencilerin bilim ve bilim felsefesi konusunda

Detaylı

YÖNETİCİ GELİŞTİRME PLUS. Programın Amacı: Yönetici Geliştirme Eğitimi. Yönetici Geliştirme Uzmanlığı Eğitim Konu Başlıkları. Kariyerinize Katkıları

YÖNETİCİ GELİŞTİRME PLUS. Programın Amacı: Yönetici Geliştirme Eğitimi. Yönetici Geliştirme Uzmanlığı Eğitim Konu Başlıkları. Kariyerinize Katkıları YÖNETİCİ GELİŞTİRME 360 Yönetici Geliştirme Eğitimi İşletmelerde kalıcı başarının sağlanması, kurumun stratejik hedefleri ile uyumlu, yüksek performans göstermeye odaklanmış; motive olmuş takımları oluşturmak

Detaylı

Maliye Bakanı Sayın Mehmet Şimşek in Konuşma Metni

Maliye Bakanı Sayın Mehmet Şimşek in Konuşma Metni GSO-TOBB-TEPAV Girişimcilik Merkezinin Açılışı Kredi Garanti Fonu Gaziantep Şubesi nin Açılışı Proje Değerlendirme ve Eğitim Merkezi nin Açılışı Dünya Bankası Gaziantep Bilgi Merkezi Açılışı 23 Temmuz

Detaylı

MÜŞTERİ İLİŞKİLERİ YÖNETİMİ (PZL208U)

MÜŞTERİ İLİŞKİLERİ YÖNETİMİ (PZL208U) DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. MÜŞTERİ İLİŞKİLERİ YÖNETİMİ (PZL208U)

Detaylı

İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLER FAKÜLTESİ İŞLETME BÖLÜMÜ DERS BİLGİ PAKETİ Dersin Kodu / Adı İŞL 104/ YÖNETİM VE ORGANİZASYON 1. Sınıf Bahar Dönemi

İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLER FAKÜLTESİ İŞLETME BÖLÜMÜ DERS BİLGİ PAKETİ Dersin Kodu / Adı İŞL 104/ YÖNETİM VE ORGANİZASYON 1. Sınıf Bahar Dönemi Sınıfı / Dönemi Dili Düzeyi Türü Kategorisi Kredisi Eğitim Şekli Ön Koşul Dersler Öğretim Üyesi Diğer Öğr. Üyeleri Yardımcılar Ders Saatleri Değerlendirme Ölçütleri Türkçe Lisans Zorunlu İKTİSADİ VE İDARİ

Detaylı

İÇİNDEKİLER. Önsöz... iii İçindekiler... v Tablolar... x Şekiller... xi Grafikler... xi Kısaltmalar... xii Giriş... 1

İÇİNDEKİLER. Önsöz... iii İçindekiler... v Tablolar... x Şekiller... xi Grafikler... xi Kısaltmalar... xii Giriş... 1 İÇİNDEKİLER Önsöz... iii İçindekiler... v Tablolar... x Şekiller... xi Grafikler... xi Kısaltmalar... xii Giriş... 1 Birinci Bölüm FİKRİ VE SINAİ HAKLAR, MARKA HAKKI, KAZANILMASI VE HAKSIZ KULLANIMI 1.

Detaylı

İÇİNDEKİLER. ÖNSÖZ... v BİRİNCİ BÖLÜM TURİZMDE TEMEL KAVRAMLAR

İÇİNDEKİLER. ÖNSÖZ... v BİRİNCİ BÖLÜM TURİZMDE TEMEL KAVRAMLAR İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... v BİRİNCİ BÖLÜM TURİZMDE TEMEL KAVRAMLAR 1.1. Turizm Sistemi...1 1.2. Turizm ve Bilimler...5 1.2.1. Turizm ve Ekonomi...5 1.2.2. Turizm ve Coğrafya...6 1.2.3. Turizm ve İşletme...6

Detaylı

Sınai Mülkiyet Hakları, Önemi,

Sınai Mülkiyet Hakları, Önemi, Sınai Mülkiyet Hakları, Önemi, İçerik Genel Bakış Fikri ve Sınai Mülkiyet Hakları Türk Patent Enstitüsü ve Görevleri Eskiden hammadde kaynaklarına ve sermaye birikimine sahip olan ülkeler güç ve kontrol

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. İşletmeye Giriş BBA 101 Güz 3, 0, 0 3 6

DERS BİLGİLERİ. İşletmeye Giriş BBA 101 Güz 3, 0, 0 3 6 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U+L Saat Kredi AKTS İşletmeye Giriş BBA 101 Güz 3, 0, 0 3 6 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü İngilizce Lisans Zorunlu Dersin Koordinatörü Dersi

Detaylı

Marmara Üniversitesi Kurumsal İletişim ve Marka Yönetimi Sertifika Programı Marmara University Corporate Communication & Brand Management Program

Marmara Üniversitesi Kurumsal İletişim ve Marka Yönetimi Sertifika Programı Marmara University Corporate Communication & Brand Management Program Marmara Üniversitesi Kurumsal İletişim ve Marka Yönetimi Sertifika Programı Marmara University Corporate Communication & Brand Management Program Amaç Kurumsal iletişim bir kuruluşun hedeflediği kitleye

Detaylı

İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM GENEL OLARAK YATIRIM VE YATIRIM PROJELERİ

İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM GENEL OLARAK YATIRIM VE YATIRIM PROJELERİ İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM GENEL OLARAK YATIRIM VE YATIRIM PROJELERİ PLANLAMA... 1 PLANLAMANIN ÖZELLİKLER... 3 YATIRIM PROJESİ... 4 YATIRIM PROJELERİNİN SINIFLANDIRILMASI... 5 Yeni Mal ve Hizmet Üretmeye

Detaylı

Lojistik ve Taşımacılık Sektöründe Yeni Hizmet Modeli. Lojistik ve Taşımacılık Sektöründe Yeni Hizmet Modeli

Lojistik ve Taşımacılık Sektöründe Yeni Hizmet Modeli. Lojistik ve Taşımacılık Sektöründe Yeni Hizmet Modeli Lojistik ve Taşımacılık Sektöründe Yeni Hizmet Modeli Lojistik ve Taşımacılık Sektöründe Yeni Hizmet Modeli HOŞGELDİNİZ Erdal Kılıç SOFT Gökhan Akça KoçSistem Lojistik ve Taşımacılık Sektöründe Yeni Hizmet

Detaylı

Vahap Tolga KOTAN Murat İNCE Doruk ERGUN Fon Toplam Değeri 877.247,49 Fonun Yatırım Amacı, Stratejisi ve Riskleri

Vahap Tolga KOTAN Murat İNCE Doruk ERGUN Fon Toplam Değeri 877.247,49 Fonun Yatırım Amacı, Stratejisi ve Riskleri A. TANITICI BİLGİLER PORTFÖY BİLGİLERİ YATIRIM VE YÖNETİME İLİŞKİN BİLGİLER Halka Arz Tarihi 07/11/2008 Portföy Yöneticileri 31.03.2010 tarihi itibariyle Vahap Tolga KOTAN Murat İNCE Doruk ERGUN Fon Toplam

Detaylı

Performans Denetimi Hesap verebilirlik ve karar alma süreçlerinde iç denetimin artan katma değeri. 19 Ekim 2015 XIX.Türkiye İç Denetim Kongresi

Performans Denetimi Hesap verebilirlik ve karar alma süreçlerinde iç denetimin artan katma değeri. 19 Ekim 2015 XIX.Türkiye İç Denetim Kongresi Performans Denetimi Hesap verebilirlik ve karar alma süreçlerinde iç denetimin artan katma değeri 19 Ekim 2015 XIX.Türkiye İç Denetim Kongresi Place image here with reference to guidelines Serhat Akmeşe

Detaylı

Biliyoruz, Uyguluyoruz, Öğretiyoruz

Biliyoruz, Uyguluyoruz, Öğretiyoruz Biliyoruz, Uyguluyoruz, Öğretiyoruz Sizin memnuniyetiniz bizim referansımızdır Deloitte Academy olarak vermiş olduğumuz her eğitimde katılımcılardan değerlendirme formu doldurmalarını istiyoruz. Bugüne

Detaylı

Doğal Gaz Dağıtım Sektöründe Kurumsal Risk Yönetimi. Mehmet Akif DEMİRTAŞ Stratejik Planlama ve Yönetim Sistemleri Müdürü İGDAŞ 29.05.

Doğal Gaz Dağıtım Sektöründe Kurumsal Risk Yönetimi. Mehmet Akif DEMİRTAŞ Stratejik Planlama ve Yönetim Sistemleri Müdürü İGDAŞ 29.05. Doğal Gaz Dağıtım Sektöründe Kurumsal Risk Yönetimi Mehmet Akif DEMİRTAŞ Stratejik Planlama ve Yönetim Sistemleri Müdürü İGDAŞ 29.05.2013 İÇERİK Risk, Risk Yönetimi Kavramları Kurumsal Risk Yönetimi (KRY)

Detaylı

İÇİNDEKİLER. ÖNSÖZ... iii. 1. Bölüm EKONOMİK GÖSTERGE ANALİZİ

İÇİNDEKİLER. ÖNSÖZ... iii. 1. Bölüm EKONOMİK GÖSTERGE ANALİZİ İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... iii 1. Bölüm EKONOMİK GÖSTERGE ANALİZİ A. MİKROEKONOMİK GÖSTERGELER... 2 1. Ekonomik Sistemler... 2 1.1. Kapitalist Sistem... 2 1.2. Sosyalist Sistem... 3 1.3. Karma Ekonomik Sistem...

Detaylı

Bilimsel Araştırma Yöntemleri I

Bilimsel Araştırma Yöntemleri I İnsan Kaynakları Yönetimi Bilim Dalı Tezli Yüksek Lisans Programları Bilimsel Araştırma Yöntemleri I Dr. M. Volkan TÜRKER 7 Bilimsel Araştırma Süreci* 1. Gözlem Araştırma alanının belirlenmesi 2. Ön Bilgi

Detaylı

UKS EĞİTİM LİSTESİ 1 PREZİ EĞİTİMİ 2 2 AİLE ŞİRKETLERİ YÖNETİMİ VE KURUMSALLAŞMA EĞİTİMİ 3 3 ÇATIŞMA YÖNETİMİ 2

UKS EĞİTİM LİSTESİ 1 PREZİ EĞİTİMİ 2 2 AİLE ŞİRKETLERİ YÖNETİMİ VE KURUMSALLAŞMA EĞİTİMİ 3 3 ÇATIŞMA YÖNETİMİ 2 I-GENEL YÖNETİM EĞİTİM PROGRAMI 1 PREZİ EĞİTİMİ 2 2 AİLE ŞİRKETLERİ YÖNETİMİ VE KURUMSALLAŞMA EĞİTİMİ 3 3 ÇATIŞMA YÖNETİMİ 2 4 ETKİN TAKIM KURMA, YÖNETME VE TAKIMDAŞLIK EĞİTİMİ 3 5 İŞ GELİŞTİRME EĞİTİMİ

Detaylı

1.BAĞIMSIZ DENETİM YÖNETMELİĞİNDE DENETİM KALİTESİ GENEL ÇERÇEVESİNE İLİŞKİN DÜZENLEMELER

1.BAĞIMSIZ DENETİM YÖNETMELİĞİNDE DENETİM KALİTESİ GENEL ÇERÇEVESİNE İLİŞKİN DÜZENLEMELER İÇİNDEKİLER 1.BAĞIMSIZ DENETİM YÖNETMELİĞİNDE DENETİM KALİTESİ GENEL ÇERÇEVESİNE İLİŞKİN DÜZENLEMELER 1.1. Tanımlar 1.2. Bağımsız Denetimin Amacı ve Kapsamı 1.3. Denetim Çıktıları 1.4. Kalite Kontrol Sistemi

Detaylı

1 PAZARLAMA KAVRAMI VE PAZARLAMANIN GELİŞİMİ

1 PAZARLAMA KAVRAMI VE PAZARLAMANIN GELİŞİMİ İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ III Bölüm 1 PAZARLAMA KAVRAMI VE PAZARLAMANIN GELİŞİMİ 11 1.1. İşletme Fonksiyonu Olarak Pazarlama Fonksiyonu 13 1.1.1. Pazarlama Fonksiyonları 14 1.2. Pazarlamanın Tanımı 15 1.3. Pazarlamanın

Detaylı

Sermaye Piyasası Kurulu Başkanı Doç. Dr. Turan EROL un

Sermaye Piyasası Kurulu Başkanı Doç. Dr. Turan EROL un Sermaye Piyasası Kurulu Başkanı Doç. Dr. Turan EROL un Şirket Finansmanı ve Halka Açılmada Yeni Yol Haritası: Girişim Sermayesi ve Özel Sermaye Şirketleri Panelinde Yaptığı Konuşma 21.03.2008 Oditoryum,

Detaylı

BİLGİ BİRİKİMİ ALANLARI İşi yapmak için bilinmesi gereken bilgiler

BİLGİ BİRİKİMİ ALANLARI İşi yapmak için bilinmesi gereken bilgiler MALİ MUHASEBE VE FİNANS Çeşitli mali tabloların (Bilanço, Gelir Tablosu, vb.) yapısı, terminoloji ve ilişkiler Tipik işlevleri, yaygın kullanılan muhasebe kayıtları, mali tablolarla ilişkileri ve kritik

Detaylı

R KARLILIK VE SÜRDÜRÜLEB

R KARLILIK VE SÜRDÜRÜLEB ÜRETİMDE İNOVASYON BİLAL AKAY Üretim ve Planlama Direktörü 1 İleri teknolojik gelişme ve otomasyon, yeni niteliklere ve yüksek düzeyde eğitim almış insan gücüne eğilimi artıyor. Mevcut iş gücü içinde bu

Detaylı

SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ

SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ DERS İÇERİĞİ Ders Adı Ders Türü Finansın İlkeleri Zorunlu DERS HEDEFİ Finansın İlkeleri dersini alan öğrenciler aşağıdaki becerileri kazanacaktır: Finans nedir ve çalışma alanları nelerdir sorularına cevap

Detaylı

2010 Yılı Faaliyet Raporu

2010 Yılı Faaliyet Raporu 2010 Yılı Faaliyet Raporu İÇİNDEKİLER A. Sunuş a. Ulusal Faktoring ve 2010 a Genel Bakış b. Önemli Kilometre Taşları B. Faaliyetler a. Faktoring Sektörü b. Ulusal ın Başlıca Finansal Göstergeleri ve Sektördeki

Detaylı

- Seçmeli Ders - - - - - 8. - Seçmeli Ders - - - - - 8. - Seçmeli Ders - - - - - 8. - Seçmeli Ders - - - - - 8

- Seçmeli Ders - - - - - 8. - Seçmeli Ders - - - - - 8. - Seçmeli Ders - - - - - 8. - Seçmeli Ders - - - - - 8 Öğretim Planı Dönemi I Adı - - - - - - 8 - - - - - - 8 - - - - - - 8 - - - - - - 8 Toplam AKTS 32 Dönemi II Adı BUS797 Master Seminar Zorunlu 0 2 0 0 6 ISL797 Yüksek Lisans Seminer Zorunlu 0 2 0 0 4 ISL740

Detaylı

Günümüzde en önemli rekabet gücü. Araştırma ve Geliştirme AR-GE. Günümüzde en önemli Ar-Ge Nedir? Yrd. Doç. Dr. M. Volkan Türker

Günümüzde en önemli rekabet gücü. Araştırma ve Geliştirme AR-GE. Günümüzde en önemli Ar-Ge Nedir? Yrd. Doç. Dr. M. Volkan Türker Marmara Üniversitesi İşletme Fakültesi İşletme Bölümü Teknoloji ve Yenilik Yönetimi Dersi Araştırma ve Geliştirme AR-GE Yrd. Doç. Dr. M. Volkan Türker 1 Günümüzde en önemli rekabet gücü Daha önce değindiğimiz

Detaylı

T.C. KİLİS 7 ARALIK ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ TARİH ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS DERS KATALOĞU

T.C. KİLİS 7 ARALIK ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ TARİH ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS DERS KATALOĞU TARİH ANABİLİM DALI 9103500 Yüksek Lisans Uzmanlık Alanı Zorunlu 6 0 0 6 9103300 Yüksek Lisans Uzmanlık Alanı Zorunlu 6 0 0 6 9103129 Tarih Araştırmalarında Yöntem ve Teknikler Zorunlu 9103500 Yüksek Lisans

Detaylı

16,85 14,61 6,74 1,12 2,25

16,85 14,61 6,74 1,12 2,25 Hakan Aytekin KPMG Türkiye Risk Yönetimi Danışmanlığı Bölüm Başkanı, Şirket Ortağı 2016 Akis Bağımsız Denetim ve Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik A.Ş., KPMG International Cooperative'in üyesi bir Türk

Detaylı

Araştırma Yöntemleri. Üretim Yönetiminde Yeni Yaklaşımlar

Araştırma Yöntemleri. Üretim Yönetiminde Yeni Yaklaşımlar Dersin kodu İŞL 501 Araştırma Yöntemleri Öğrencilerin araştırma becerilerini geliştirip tez safhasına hazırlamak Araştırma temel araçları, özellikleri, yöntemlerin belirlenmesi, veri toplama Dersin kodu

Detaylı

7. HAFTA MÜHENDİSLİK EKONOMİSİ. Yrd. Doç. Dr. Tahir AKGÜL Değerleme Yöntemleri I

7. HAFTA MÜHENDİSLİK EKONOMİSİ. Yrd. Doç. Dr. Tahir AKGÜL Değerleme Yöntemleri I 7. HAFTA MÜHENDİSLİK EKONOMİSİ Yrd. Doç. Dr. Tahir AKGÜL Değerleme Yöntemleri I Değerleme ve Değer nedir? Bir gayrimenkul projesinin veya gayrimenkule bağlı hak ve faydaların belli bir tarihteki değerinin

Detaylı

Yerli ve / veya yabancı şirket evlilikleri ve beraberinde farklı kültürlere uyum süreci,

Yerli ve / veya yabancı şirket evlilikleri ve beraberinde farklı kültürlere uyum süreci, Hafta 1: İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ VE UYGULAMALARI 1 1 İnsan Kaynakları Yönetiminin Tanımı, Önemi ve Amacı İnsan kaynakları yönetimi, en üst düzey yöneticiden en alta, tedarik ve satın almadan satış sonrası

Detaylı

2015 YILI GİRİŞİMCİLİK SERTİFİKA PROGRAMI EĞİTİM MODÜLLERİ KATALOĞU

2015 YILI GİRİŞİMCİLİK SERTİFİKA PROGRAMI EĞİTİM MODÜLLERİ KATALOĞU 2015 YILI GİRİŞİMCİLİK SERTİFİKA PROGRAMI EĞİTİM MODÜLLERİ KATALOĞU ZORUNLU EĞİTİM MODÜLLERİ ( 30 SAAT) Kodu Adı Açıklama Modül Saati Eğitim Yöntemi (*) GSER01 GSER02 GSER04 GSER14 Girişimciliğin Temelleri

Detaylı

FİNANSAL TABLOLAR ANALİZİ (FİN402U)

FİNANSAL TABLOLAR ANALİZİ (FİN402U) DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. FİNANSAL TABLOLAR ANALİZİ (FİN402U)

Detaylı

Konuşmamda sizlere birkaç gün önce açıklanan İstanbul Uluslararası Finans Merkezi Stratejisi ve Eylem Planı hakkında bilgi vereceğim.

Konuşmamda sizlere birkaç gün önce açıklanan İstanbul Uluslararası Finans Merkezi Stratejisi ve Eylem Planı hakkında bilgi vereceğim. 4 Ekim 2009 Tarihinde, DPT Müsteşar Yardımcısı Erhan USTA nın Euro50 Group Seminerinde İstanbul Uluslararası Finans Merkezi Stratejisi ve Eylem Planına İlişkin Konuşma Metni Teşekkür ederim Sayın Başkan.

Detaylı

Türkiye de Muhasebe Mesleğinin Son 28 Yıldaki Kilometre Taşları

Türkiye de Muhasebe Mesleğinin Son 28 Yıldaki Kilometre Taşları Gaziantep SMMM Odası Aday Meslek Mensupları Toplantısı 20 Nisan 2017 Türkiye de Muhasebe Mesleğinin Son 28 Yıldaki Kilometre Taşları 1. Serbest Muhasebecilik, Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik Yasası,

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ DİL ADI SINAV ADI PUAN SEVİYE YIL DÖNEM. İngilizce ÜDS 65 İYİ 2002 Bahar PROGRAM ADI ÜLKE ÜNİVERSİTE ALAN DİĞER ALAN BAŞ.

ÖZGEÇMİŞ DİL ADI SINAV ADI PUAN SEVİYE YIL DÖNEM. İngilizce ÜDS 65 İYİ 2002 Bahar PROGRAM ADI ÜLKE ÜNİVERSİTE ALAN DİĞER ALAN BAŞ. ÖZGEÇMİŞ TC KİMLİK NO: PERSONEL AD: SOYAD: DOĞUM TARİHİ: ERDİNÇ KARADENİZ 1/4/78 12:00 AM SİCİL NO: UYRUK: EHLİYET: B DİL ADI SINAV ADI PUAN SEVİYE YIL DÖNEM İngilizce ÜDS 65 İYİ 2002 Bahar PROGRAM ADI

Detaylı

Exit Plan Çıkış Stratejisi

Exit Plan Çıkış Stratejisi Exit Plan Çıkış Stratejisi 2 İçindekiler Proje yaklaşımı ve kapsamı Projeye genel bakış Proje adımları ve ürünler Aksiyon planı ve performans kriterleri Proje organizasyonu 3 Proje yaklaşımı ve kapsamı

Detaylı

KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ (KRY) EĞİTİMİ KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ: KAVRAMSAL VE TEORİK ÇERÇEVE

KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ (KRY) EĞİTİMİ KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ: KAVRAMSAL VE TEORİK ÇERÇEVE KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ (KRY) EĞİTİMİ KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ: KAVRAMSAL VE TEORİK ÇERÇEVE SUNUM PLANI 1. RİSK VE RİSK YÖNETİMİ: TANIMLAR 2. KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ 3. KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ DÖNÜŞÜM SÜRECİ

Detaylı

İÇİNDEKİLER. 1. Bölüm GİRİŞİMCİLİK KAVRAMI VE ORTAYA ÇIKIŞI

İÇİNDEKİLER. 1. Bölüm GİRİŞİMCİLİK KAVRAMI VE ORTAYA ÇIKIŞI İÇİNDEKİLER 1. Bölüm GİRİŞİMCİLİK KAVRAMI VE ORTAYA ÇIKIŞI 1.1. Girişimcilik Kavramı, Tanımı ve Kapsamı... 1 1.2. Girişimcilikte Yaratıcılık (Creativity) ve Yenilik (Innovation)... 9 1.3. Yaratıcılığın

Detaylı

Destek ve sevgilerini eksik etmeyen Ailem ve sevgili yeğenlerim Emre ve Bengisu ya. iii

Destek ve sevgilerini eksik etmeyen Ailem ve sevgili yeğenlerim Emre ve Bengisu ya. iii Destek ve sevgilerini eksik etmeyen Ailem ve sevgili yeğenlerim Emre ve Bengisu ya. iii iv v İçindekiler Sunuş... vii Önsöz... ix 1. Giriş...1 1.1 İstanbul Menkul Kıymetler Borsası...2 2. Testler ve Test

Detaylı

Finansal Raporlama ve Analiz BBA 242 2 3+0+0 3 5. Yrd.Doç.Dr.Can Tansel Kaya, Yrd.Doç.Dr. Çağatay Akarçay

Finansal Raporlama ve Analiz BBA 242 2 3+0+0 3 5. Yrd.Doç.Dr.Can Tansel Kaya, Yrd.Doç.Dr. Çağatay Akarçay DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS Finansal Raporlama ve Analiz BBA 242 2 3+0+0 3 5 Ön Koşul Dersleri BBA 241 Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü İngilizce Lisans Zorunlu Dersin Koordinatörü

Detaylı

Şirket Finansmanı ve Halka Açılmada Yeni Yol Haritası: Girişim Sermayesi ve Özel Sermaye Şirketleri Konferansı 21 Mart 2008-İstanbul

Şirket Finansmanı ve Halka Açılmada Yeni Yol Haritası: Girişim Sermayesi ve Özel Sermaye Şirketleri Konferansı 21 Mart 2008-İstanbul Holding A.Ş. ve Özel Sermaye Şirketleri Sedat Orbay İş Geliştirme ve Stratejik Planlama Direktörü Yıldız Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Uluslararası Finansal Yönetim Enstitüsü Şirket Finansmanı

Detaylı

ARA DÖNEM FAALIYET RAPORLARI BEKLENTİLER VE SORUNLAR. Uğur Saçmacıoğlu SPK Uzmanı -

ARA DÖNEM FAALIYET RAPORLARI BEKLENTİLER VE SORUNLAR. Uğur Saçmacıoğlu SPK Uzmanı - ARA DÖNEM FAALIYET RAPORLARI BEKLENTİLER VE SORUNLAR Uğur Saçmacıoğlu SPK Uzmanı - Ara dönem faaliyet raporlarının masaya yatırılması Soru işaretleri: Ara dönem faaliyet raporu neden gerekli? Bu gereklilikler

Detaylı

Düzce Üniversitesi Teknoloji Transfer Ofisi ve ilgili mekanizmaların vizyonu, Bölgesel, ulusal ve

Düzce Üniversitesi Teknoloji Transfer Ofisi ve ilgili mekanizmaların vizyonu, Bölgesel, ulusal ve Düzce Üniversitesi 2015-2019 stratejik planında Düzce Teknoloji Transfer Ofisi (TTO) doğrudan yer almakta olup, bu plan kapsamında ortaya konulan hedeflere ulaşılmasında önemli bir işleve sahiptir. Bu

Detaylı

(Değişik:RG-10/7/2015-29412) Ek-1 Lisans Gerektiren Unvan ve Görevler

(Değişik:RG-10/7/2015-29412) Ek-1 Lisans Gerektiren Unvan ve Görevler (Değişik:RG-10/7/2015-29412) Ek-1 Lisans Gerektiren Unvan ve Görevler Unvan ve Görevler YATIRIM KURULUŞLARI Aracı Kurum (Aksi belirtilmedikçe, faaliyet izinleri çerçevesinde dar, kısmi ve geniş yetkili

Detaylı

ULUSLARARASI FİNANSAL RAPORLAMA STANDARTLARI (UFRS) ve KOBİ TFRS. 14-15 Ekim 2011 Divan Otel Ankara. Kurumsal Yönetim ve Sürdürülebilirlik Merkezi

ULUSLARARASI FİNANSAL RAPORLAMA STANDARTLARI (UFRS) ve KOBİ TFRS. 14-15 Ekim 2011 Divan Otel Ankara. Kurumsal Yönetim ve Sürdürülebilirlik Merkezi ULUSLARARASI FİNANSAL RAPORLAMA STANDARTLARI (UFRS) ve KOBİ TFRS 14-15 Ekim 2011 Divan Otel Ankara Kurumsal Yönetim ve Sürdürülebilirlik Merkezi ULUSLARARASI FİNANSAL RAPORLAMA 09.15-09.30 Kayıt Prof.

Detaylı

Pazarlama araştırması

Pazarlama araştırması Pazarlama araştırması Etkin bir pazarlama kararı alabilmek için gerekli olan enformasyonun ve bilginin toplanması ve kullanılmasıdır. Bu sayede, pazarla ilgili risk ve belirsizlik azalacak ve başarı artacaktır.

Detaylı

İç Kontrol Uzmanı Pozisyonu İçin Doğru Kriterlere Sahip Olduğunuzdan Emin misiniz?

İç Kontrol Uzmanı Pozisyonu İçin Doğru Kriterlere Sahip Olduğunuzdan Emin misiniz? Türkiye nin en popüler iş arama ve işe alma platformları olan yenibiriş.com da 1500, kariyer.net te ise 2000 e yakın İç Kontrol başlıklı ilan bulunmaktadır. İç Kontrol Uzmanı Pozisyonu İçin Doğru Kriterlere

Detaylı

ELEKTRONİK İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ (ELECTRONIC HUMAN RESOURCES MANAGEMENT) E- İKY / E- HRM (I)

ELEKTRONİK İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ (ELECTRONIC HUMAN RESOURCES MANAGEMENT) E- İKY / E- HRM (I) ELEKTRONİK İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ (ELECTRONIC HUMAN RESOURCES MANAGEMENT) E- İKY / E- HRM (I) Günümüzde bilişim ve iletişim teknolojilerindeki hızına erişilemez gelişme ve ilerlemelerin sonucunda özellikle

Detaylı

VARİS YETİŞTİRME PROGRAMI

VARİS YETİŞTİRME PROGRAMI VARİS YETİŞTİRME PROGRAMI. Varis Yetiştirme Programı Program Süresi: 6 Gün Amacı: Aile şirketlerinde; aile sadakatini ve kimliğini güçlendirmek, aile duygularını beslemek, birlik ve beraberliğini geliştirmek,

Detaylı

KAPİTALİZMİN İPİNİ ÇOK ULUSLU ŞİRKETLER Mİ ÇEKECEK?

KAPİTALİZMİN İPİNİ ÇOK ULUSLU ŞİRKETLER Mİ ÇEKECEK? KAPİTALİZMİN İPİNİ ÇOK ULUSLU ŞİRKETLER Mİ ÇEKECEK? Dünyada mal ve hizmet hareketlerinin uluslararası dolaşımına ve üretimin uluslararasılaşmasına imkan veren düzenlemeler (Dünya Ticaret Örgütü, Uluslararası

Detaylı

MARKA DEĞERİ - PATENT DEĞERİ- FAYDALI MODEL DEĞERİ- ENDÜSTRİYEL TASARIM DEĞERİ

MARKA DEĞERİ - PATENT DEĞERİ- FAYDALI MODEL DEĞERİ- ENDÜSTRİYEL TASARIM DEĞERİ MARKA DEĞERİ - PATENT DEĞERİ- FAYDALI MODEL DEĞERİ- ENDÜSTRİYEL TASARIM DEĞERİ Değeri Tespiti: Hukuk Danışmanlığı hizmetlerimiz kapsamında değeri tespiti de bulunmaktadır. Bu tespitler yapılırken, değerinin

Detaylı

TEKNOLOJĠ PLANLAMASI. Başkent Üniversitesi

TEKNOLOJĠ PLANLAMASI. Başkent Üniversitesi TEKNOLOJĠ PLANLAMASI Başkent Üniversitesi ÖĞRENĠM KAZANIMLARI Bu dersi bitirdiğinizde; Teknoloji planlamasının ne olduğuna ilişkin bilgi edinecek, Teknoloji planlamasının amacını öğrenecek, Teknoloji planı

Detaylı

www.pwc.com.tr/tmas PwC Türkiye Muhasebe ve Mali İşler Yönetim Hizmetleri

www.pwc.com.tr/tmas PwC Türkiye Muhasebe ve Mali İşler Yönetim Hizmetleri www.pwc.com.tr/tmas PwC Türkiye Muhasebe ve Mali İşler Yönetim Hizmetleri Muhasebe ve Mali İşler Yönetim Hizmetleri Yaklaşımımız ve sunduğumuz hizmetler Süreçler Ayşe Bayrı Işım Şirket Ortağı Tel:+90 212

Detaylı

İŞLETME ORTAK DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ GÜZ DÖNEMİ DERS PROGRAMI

İŞLETME ORTAK DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ GÜZ DÖNEMİ DERS PROGRAMI İŞLETME ORTAK DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ GÜZ DÖNEMİ DERS PROGRAMI Dersin Kodu Kredisi Dersin Niteliği İŞL 601 Pazarlama Teorileri 3 Zorunlu İŞL 603 Finansman Teorisi 3 Zorunlu İŞL 605 Uluslararası

Detaylı

www.pwc.com/tr Türkiye Muhasebe Standartları na Geçiş Yol Haritası

www.pwc.com/tr Türkiye Muhasebe Standartları na Geçiş Yol Haritası www.pwc.com/tr Türkiye Muhasebe Standartları na Geçiş Yol Haritası Yeni Türk Ticaret Kanunu Türkiye Muhasebe Standartları na Geçiş Yol Haritası Yeni muhasebe standartlarına hazır mısınız? 1 Temmuz 2012

Detaylı

Evrensel Taşınmaz Geliştirme ve Ticaret Ltd. Şti.

Evrensel Taşınmaz Geliştirme ve Ticaret Ltd. Şti. Evrensel Taşınmaz Geliştirme ve Ticaret Ltd. Şti. 2017 EVRENSEL LTD. Evrensel Ltd., müşterilerinin gayrimenkul yatırımlarında yenilikçi, yaratıcı ve güvenilir çözüm ortağıdır. 2009 yılında kurulmuş olan

Detaylı

İçİ İç ndek ndek ler Birinci Kısım GİRİŞ 1. Dijital Devrim...3 2. Yeni Ekonomi...19 3. Küreselleşme ve Değişim...35

İçİ İç ndek ndek ler Birinci Kısım GİRİŞ 1. Dijital Devrim...3 2. Yeni Ekonomi...19 3. Küreselleşme ve Değişim...35 İçindekiler Birinci Kısım GİRİŞ 1. Dijital Devrim...3 Küreselleşme... 4 Fütüristlerin Görüşleri... 7 Bilgi Toplumu... 8 Kağıtsız Fabrikalar... 9 Tek Kişilik Şirketler...10 Küresel Üretici...11 Küresel

Detaylı

Orta Karadeniz Bölgesel İnovasyon Stratejisi 2013-2023

Orta Karadeniz Bölgesel İnovasyon Stratejisi 2013-2023 Orta Karadeniz Bölgesel İnovasyon Stratejisi 2013-2023 İÇERİK Amaç, Vizyon Hazırlık Süreci İnovasyona Dayalı Mevcut Durum Stratejiler Kümelenme ile ilgili faaliyetler Sorular (Varsa) İNOVASYON & KÜMELENME

Detaylı

MALİTÜRK DENETİM VE SERBEST MUHASEBECİ MALİ MÜŞAVİRLİK A.Ş.

MALİTÜRK DENETİM VE SERBEST MUHASEBECİ MALİ MÜŞAVİRLİK A.Ş. Misyon ve Vizyonumuz Müşterilerine en yüksek standartlarda kişisel hizmetler sağlamaya adanmış profesyonel kadro ile küresel bir iş ağı oluşturmaktır. Türkiye nin, yakın gelecekte AB ile üyeliğe varabilecek

Detaylı

Biliyoruz, Uyguluyoruz, Öğretiyoruz. Biliyoruz, Uyguluyoruz, Öğretiyoruz

Biliyoruz, Uyguluyoruz, Öğretiyoruz. Biliyoruz, Uyguluyoruz, Öğretiyoruz Biliyoruz, Uyguluyoruz, Öğretiyoruz Biliyoruz, Uyguluyoruz, Öğretiyoruz Profesyonel Desteğiniz Deloitte Academy Profesyonel Desteğiniz Deloitte Academy Ekonomik gelişmeler, dünya ticaretindeki Ekonomik

Detaylı

Sizin memnuniyetiniz bizim referansımızdır

Sizin memnuniyetiniz bizim referansımızdır VERGİ EĞİTİMLERİ Or 4.1 UFRS EĞİTİMLERİ Or MUHASEBE EĞİTİMLER Or 4.8 BASEL EĞİTİMLERİ Or 4.7 4.2 İÇ DENETİM Or 4.2 4.7 4.2 Sizin memnuniyetiniz bizim referansımızdır BT DENETİM Or 4.7 Deloitte Academy

Detaylı

İşletme Finansman BBA Prof.Dr. Abdulgaffar Ağaoğlu, Doç.Dr. Güner Gürsoy

İşletme Finansman BBA Prof.Dr. Abdulgaffar Ağaoğlu, Doç.Dr. Güner Gürsoy DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U+L Saat Kredi AKTS İşletme Finansman BBA 343 1 3+0+0 3 6 Ön Koşul Dersleri BBA 241, BBA 242 Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü İngilizce Lisans Zorunlu Dersin Koordinatörü

Detaylı

Bu dersin önkoşulu yada eş koşulu bulunmamaktadır.

Bu dersin önkoşulu yada eş koşulu bulunmamaktadır. Image not found http://bologna.konya.edu.tr/panel/images/pdflogo.png Ders Adı : ENVANTER BİLANÇO Ders No : 0000500 : 3 Pratik : 0 Kredi : 3 ECTS : 4 Ders Bilgileri Ders Türü Öğretim Dili Öğretim Tipi Ön

Detaylı

STRATEJİ FORMÜLASYONU

STRATEJİ FORMÜLASYONU STRATEJİ FORMÜLASYONU ULUSLARARASI STRATEJİLER Uluslararası Strateji Uluslararası düzeydeki dağınık iştiraklere ait faaliyetlerin birbirlerinden bağımsız biçimde ve aynı zamanda ana şirket ile min koordinasyon

Detaylı

Üniversite - Sanayi İşbirliği: Durum, Engeller ve Çözümler. Dragan Soljan, Erhan Akın, Sema Akın, Kubilay Ayturan

Üniversite - Sanayi İşbirliği: Durum, Engeller ve Çözümler. Dragan Soljan, Erhan Akın, Sema Akın, Kubilay Ayturan Üniversite - Sanayi İşbirliği: Durum, Engeller ve Çözümler Dragan Soljan, Erhan Akın, Sema Akın, Kubilay Ayturan Modern üniversiteler mezunlarına uygulanabilir gerçek bilgiyi veren, sektör, girişimcilik

Detaylı