sonra, 1973 yılında yaygınlaşan dalgalı kur uygu

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "sonra, 1973 yılında yaygınlaşan dalgalı kur uygu"

Transkript

1 1971 SONRASINDA TÜRKİYE'DE izlenen DÖVİZ KURU POLİTİKASI Nahit TÖRE(*) GİRİŞ Döviz kuru politikası, ekonominin dış dengesinin sağlanmasında döviz kurlarından yararlanma yol ve yöntemlerini anlatmak için kullanılan bir deyimdir. Sabit kurlar ilkesine dayalı Bretton Woods uluslararası para sisteminde her ülkenin ulusal parasını altın ya da A.B.D. doları cinsinden IMF'ye kaydettirme zorunluğu vardı. Fon Anasözleşmesi, bu yolla oluşan resmi paritelerin ancak «temelli dış dengesizlik» durumunda ve bele kurallara uyularak değiştirilmesine izin verdiğinden, Bretton Woods sisteminde döviz kuru politikasının uygulanması bir sorun yaratmamıştır. Bu dönemde özellikle gelişmekte olan ülkeler sık sık devalüasyon yaparak dış dengelerini sağlamaya çalışmışlardır yılında Bretton Woods sisteminin çöküşüyle büyük ba tı paraları arasında başlayan ve aynı yıl sonbaharında Snıith sonian anlaşmasıyla sabit kurların yeniden kısa bir süre denenmesinden sonra, 1973 yılında yaygınlaşan dalgalı kur uygu lamaları ise, ülkeler para otoritelerini döviz kuru politikası alanında uygulamaya ilişkin bir dizi sorunla karşı karşıya getirmiştir. Bu sorunlar her ülke para ya da kambiyo otoritesinin karşısına, ulusal paranın dış değerinin dalgalanmaya mı bırakılacağı, yoksa eskiden olduğu gibi sabit mi tutulacağı; dalgalanmaya bırakılacaksa bunun serbest bir dalgalanma mı olacağı, yoksa belli sınırlar içinde gözetim altında mı tutulacağı; sabit tutulacaksa bir başka ulusal paraya mı, yoksa birkaç para- (*) Doç. Dr., AJJ. Hukuk Fakültesi Oğretim ljyesi.

2 dan oluşan bir «Sepete» mi bağlanması gerekeceği; «sepet» seçeneğine gidilm.esi durumunda özel bir sepet mi hazırlanacağ!., yoksa SDR (ya da ECUJ gibi hazır bir sebep mi kabul edileceği; özel sepet hazırlama yolunun seçilmesi durun1unda hangi ulusal paraların hangi ağırlıklarda bu sepete konulacağı gibi birçok soru biçiminde dikilmişlerdir. İşte, bu tür yeni sorunlardır ki, 197ü'lerde birçok iktisatçıyı bu alanda çalışınaya ve ulusal para otoritelerinin anılan konularda yapmaları gereken «seçişleri» döviz kuru politikası olarak isimlendirmeye itmiştir. Bu çalışmada, Türkiye'nin 1971 sonrasında bu yeni anlamıyla ne tür bir döviz kuru politikası izlediğini saptamaya çalışacağız. Bu amaçla söz konusu dönemi, ilk tepkiler, yılları arasını kapsayan dönem ve 24 Ocak 1980 kararları sonrası olarak birbirini izleyen üç aşamada ele alıp inceleyeceğiz. Çalışma ile güttüğümüz bir amaç da bu dönemde, Türk döviz kuru politikasının «gerçekçi>> olup olmadığını, başka bir deyiş- le, yurtiçi ve yurtdışı enflasyon oranlarını gözönünde bulundu rarak, döviz kurlarını, Türk ihraç ürünlerinin uluslararası pi yasalarda rekabet gücünü yitirmesini önleyecek oranlarda değiştirip değiştirmediğini saptamaktır. Çalışmanın değerlendirme bölümünde ise, izlenen politikayı ilkin Türk lirasının yaban- cı paralara bağlanış biçimi, sonra da ödemeler dengesi açısın dan eleştirmeye çalışacağız. I. DALGALANMA KARŞlSlNDA TÜRK DÖVİZ KURU POLİTİKASI 1971 yılından itibaren büyük paraların dalgalanmaya bırakılma;sının, tüm öteki gelişmekte olan ülkeler gibi, Türkiye'yi de sorunlarla karşı karşıya bırakacağı açıktı. Biz, çalışmanin konusunu gözönünde bulundurarak, burada yalnız dalgalanmanın Türk döviz kuru politikasına nasıl yansıdığını, başka bi!' deyişle, bu politikada daha önceki dönemlere oranla bir deği şiklik yapıp yapmadığını irdeleyeceğiz. A - Dalgalanmaya İlk Tepkiler Büyük paralar arasında, A.B.D. dolarının 15 Ağustos 1971' de altından ayrılmasıyla başlayan dalgalanma, parasını dalı&, bir yıl önce önemli ölçüde devalüe etmiş ve döviz kurlarıyla sık sık oynama alışkanlığı bulunmayan Türkiye'yi hayli şaşırtmış olmalıdır. Böyle bir belirsizlik ortamında otoritelerin bir haftalık «bekle- gör»den sonra 23 Ağustos 1971 tarihinde Türk 2

3 lirasının dolar alış ve satış kurlarını sırasıyla ve TL de «tutma» kararı aldıklarını görüyoruz. Daha sonra 15 Ekim' de dolar alış kuru değiştirilmemekle birlikte, satış kuru TL' den TL'ye çıkarılmıştır Cl). 18 Aralık 1971 günü imza. I anan ve büyük paralar arasındaki paritelerin yeniden saptanarak daha geniş dalgalanma marjları içinde sabit kurlara dö. nülmesini öngören Smithsonian Anlaşmasına Türkiye'nin tepkisi ise daha çabuk olmuştur. 20 Aralık ı97ı tarihinde çıkarılan Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında ıs Sayılı Karara Ek Karar'ın (2) ı. maddesinde aynen şöyle denilmekteydi: «Milletlerarası son para buhranı dolayısıyla A.B.D. doları ve diğer bazı memleketler paraları değerlerinde yapılan değişiklikler karşısında Türk parası kıymetinin ınuhafazasına karar verilmiş ve Türk lirasının A.B.D, dalarına nazaran muadeleti (paritesi) aşağıdaki istisnalar dışında, ı dolar = ı4 TL. sı. olarak tespit edilmiştir. İstisnalar: i - Pamuk, fındık, kuru üzüm, kuru incir, zeytinyağı, küspe ve melasın ihracatından sağlanacak dövizlerin alışları için parite ı A.B.D. doları = ı3 TL. sı, ii - Hariçte çalışan işçilerin yurda gönderdikleri veya getirdikleri... dövizlerin alışlarında ı A.B.D. doları = ı4 TL. lık muadeleti sağlamak üzere, bu dövizlerin alışlari için parite, ı A.B.D. doları = ıo.5o TL. sı, ın -... vergiye tabi tutulan dış seyahat harcamaları için parite, ı A.B.D. doları = 9,3333 TL. sı, olarak tespit edilmiştir.» Görüldüğü gibi, bu karar, küçük oranlı da olsa, Türk lirasının ilk kez A.B.D. doları karşısında revalüasyonu öngörüyordu. Gerçekten, Ağustos ı970'te saptanan ı dolar = ı5 TL. lık parite şimdi ı dolar = 14 TL. ye indirilmekle, Türk lirası A.B.D dalarına karşı % 6.6 oranında revalüe ediliyordu. Smithsoniac. Anlaşmasıyla doların tüm paralar karşısında % arasında değer yitirdiğini düşünürsek (3), metindeki «Türk parası (1) IMF (J972), Twenty- Third Anımal Report on Exchange Restrictions, 1972, vvaslıington, D.C., s. 43f. (2) Bkz. : T.C. Resmi Gazete, 23 Aralık 1971, sayı : (3) Robert Solomon (11977), The International Monetary System : 19! , New York, Harper and Row Publislıers, 1977, s

4 kıymetinin muhafazasına karar verilmiştir» deyimiyle, dolar dışında kalan paralar karşısındaki değerin aniatılmak istendiği sonucuna varabiliriz. Dönem içinde daha sonraları genellik. le yapıldığının aksine, Smithsonian ertesinde dolar/tl kurunun sabit tutulmayıp, Türk lirasının daha çok öteki paralar karşısındaki değerinin korunmasına çalışılmasının nedeni belli değildir (4). Bununla birlikte, 1971 yılında 1970 devalüasyonunun olumlu sonuçlarını almaya başlayan hükümetin TL'nin dolarla birlikte değer yitirmesini gerekli bulmadığı düşünülebilir yılında saptayabildiğiıniz tek kur değişikliği ise, sterlinin Haziran ayında Smithsonian paritelerinden ayrılması üzerine, bu paranın TL alış ve satış kurlarında yapılan değişikliktir. Sterlindeki dalgalanmanın sürmesi karşısında, Kasım ayında TL paritesi yeniden değiştirilmiştir (5). 1972'ye oranla 1973 yılı döviz kuru politikası açısından çok daha hareketli geçmiştir. Bunun da nedeni, hiç kuşkusuz, büyük paralar arasındaki dalgalanmanın o yıl yaygınlaşmış olınasıdır. Dolayısıyla, 1973 yılına Türkiye'nin (ve öteki gelişmekte olan ülkelerin) yeni anlamında döviz kuru politikası sorunlarıyla tam karşı karşıya geldiği ilk yıl gözüyle bakabiliriz. A.B.D. doları o yıl Şubat ayında altın karşısında -Smithsonian' dan sonra ikinci kez- % 10 devalüe edilmiştir. Türkiye'nin bu devalüasyona tepkisi, 1971 yılındakinin tam tersi olmuş ve bu kez Türk lirasının dolar paritesi ı dolar = 14 TL'de tutulmuş ve dolayısıyla paramız öteki büyük paralar karşısında dolarla birlikte devalüe edilmiştir. Böylece söz konusu dönemde TL'nin dalgalanan büyük paralardan A.B.D. dalarına bağlanması yolunda ilk adım da atılmış oluyordu. Dalgalanmaların büyük boyutlar alması karşısında aynı yıl Mart ayında Merkez Bankasının Avusturya şilini, Belçika, İsviçre ve Fransız frankları. Alman markı ve Hollanda florini üstüne işlem yapmayı geçici olarak durdurmak zorunda kaldığı görüyoruz (6). (4) Aslında, aşağıda göreceğimiz gibi, Türkiye'de söz konusu dönemde uygulanan kur politikasının hangi gerekçelere dayandığı hiçbir zaman resmen açıklanmamıştır. Bkz. : Yavuz Canevi (1976), -«Sürekli Enflasyon Devrelerinde Uygulanması Onerilen Bir Kur Politikası : Mini - Devalüasyon>,., Türkiye Ekonomi J(urumu Konferans Dizisi 1978, Ankara, 1979, s. 20. (5) IMF (1973),. Twenty ~ Fourth Annual Report on Exchange Restrictions, 1973, Washington, D.C. s (6) IMF (1974), Twenty- Fifth Annual Report on Exchange Restriction~, 1974, \Vashington, D.C., s

5 1973 yılının konumuz açısından belki de en ilginç gelişme si ise, Bakanlar Kurulunun, 1567 Sayılı Kanundan aldığı parite saptama yetkisini Maliye Bakanlığına devretmiş olmasıdır. Büyük paralar arasında başgösteren dalgalanmayla başetmenin bu konuda sık ve hızlı kararlar alınmasını gerektireceğini çok geçmeden anlayan hükümetin, 20 Haziran ı973 tarihini taşıyan ek bir Türk Parası Kıymetini Koruma Kararıyla (7) «A.B.D. do ları için T.C. Merkez Bankasının görüşünü alarak zaman zamaı:i. farklı parite saptamaya Maliye Bakanlığını yetkili kılması» kuşkusuz yerinde olmuştur yılından itibaren bu yetkinin sık sık kullanılarak dalgalı kur koşullan içinde nasıl daha dinamik bir döviz kuru politikası izlenıneye çalışıldığını aşağıda göreceğiz. Bakanlar Kurulunun söz konusu kararını açıklamak için Maliye Bakanlığınca çıkarılan Tebliğ'de (8) ise, bu kararla Bakanlar Kurulunun «halen bütün yabancı paraların esas kurlarını tayinde kullanılan TL. nın A.B.D. dolar ınuadeleti sistemini değiştirdiği» öne sürülerek doların Türk lirası için «değer standardı» olma işlevini sürdüreceği belirtiliyordu. B Yılları Arasında izlenen Kur Politilıası 1. Seçilen Politika Allnaşığı Aşağıda değineceğimiz gibi, bu dönemde Türk lirasının yabancı paralar karşısındaki resmi pariteleri sık sık değiştirilmiş ve bu değişikliklere genellikle «kur ayarlaması» adı verilmiştir. Ne var ki, bu değişiklikler bir pariteden resmen öbürüne geçiş biçiminde olduğundan ve arada Türk lirası ne serbest, ne de gözetimli. dalgalanmaya bırakılmadığından, seçilen alınaşığın sabit kurlar almaşığı olduğu ortadadır. Yalnız, paritelerde sık sık değişiklik yapılması, Türkiye'nin bu dönemde izlediği politikayı bir bakıma Bretton Woods sisteminin «sabit, fakat ayarlanabilir kurları»na benzetmiştir. Şu farkla ki, Bretton Woods 1973 yılının anılmaya değer bir başka gelişmesi de, o za mana değin ı dolar = ı3 TL'de tutulan tarımsal ihracat kuru nun Ağustos başında kaldırılarak, resmi kur ı dolar = 14 TL' nin bu ürünler için de geçerli kılınması olmuştur (9). (7) Bkz. : T.C. Hesıni Gazete, 25 Ağustos (S) Bkz. : Aynı yerde. (9) TMF (1 974), s

6 sisteminde Türkiye'nin Fona bildirdiği paritede yalnız iki kez «resmen» (1960 ve 1970 yıllarında) değişiklik yapılmasına karşın, b~rada ele aldığımız dönemde parite çok sık değiştirilmiştir. Bunun bir n~deni büyük paralar arasındaki dalgalanmaların, bunlarla pa~amız arasındaki sabit kur ilişkilerinin sürdürülmesi sonucu, çapraz kurlarda bükülmelere ve dolayısıyla arbitraja yol açmasında aranabilir. İkinci neden ise, otoritelerin, hızlı fiyat artışları karşısında TL'nin aşırı değerlenınesini önlemek için sık sık mini ve hatta yüksek oranlı devalüasyonlar yapma, başka bir deyişle, aktif bir kur politikası izleme yolunu seçmiş olmalarıdır. Canevi'den (lo) esinlenerek ve TÜSİAD'ın (ll) saptamala. rından yararlanarak düzenlediğimiz Tablo : ı' e baktığımızda söz konusu dönemde otoritelerin TL'nin A.B.D. paritesini, öteki paraların paritelerinden daha az değiştirme eğiliminde olduk larını görüyoruz. Gerçekten, ı Ocak Haziran 1979 tarihleri arasında kalan dönemde dolar paritesi 18 kez değiştirilirken, söz gelişi Alınan markının paritesinde 24, sterlinin paritesinde 23, Fransız frankının paritesinde 26 kez değişiklik yapılmıştır. Acaba, buna bakarak bu dönemde TL için bir dolar bağlantısının seçildiği sonucuna varabilir miyiz? Bazı özel çalışmalarda bu yola gidildiğini ve Türk lirasının dolara bağlı paralar arasında sayıldığını görüyoruz (12). Ne var ki, bu dö nemde yapılan kur değişikliklerini daha yakından incelediği mizde(l3), doların paritesinde bir değişiklik yapılmadan öteki paraların kurlarının değiştirildiğini gördüğümüz gibi, bunların paritesi sabitken, doların kurunda değişiklik yapıldığına da tanık oluyoruz. Örneğin, 1974 yılı başında 14 lira olan dolar alış kuru, aynı yıl 14 Mayıs ve 20 Eylül tarihlerinde sırasıyla ve liraya çevrilmiştir. Oysa aynı tarihlerde Alman markının alış kurunun 525 kuruşta tutulduğunu görüyoruz. Bunun gibi, 1975 Nisan ayından itibaren Ekime kadar dolar alış kuru sırasıyla 14.00, 14.25, 14.50, ve nihayet liraya çıkarılırken, mark alış kuru yine aynı yıl 30 Ocak tarihinde saptanan (10) Canevi (1976), s; 16, Tablo : :3. (11) TtTSİAD (1979), 1979 Yılının Ortasında Durum~ İstanhul, 1979, " 42. (12) Ornek için bkz.: Andrew D. Croekett ve Salel1 ;\1. Nsouli (1977), ~-<Exchange Rate Policies for Devdopİng Countries>ı-, The.Journal of Development Studies~ Vol. 13, No. 2 (.Tannary 1977), s. 133, Tablo : 1.. (13) Bkz. : TtTSİAD (1979), s

7 TABLO: 1 TÜRK LİRASI RESMİ KURLARINDA DEGİŞMELER Dönem içinde- TL de ' ' ki parite ğerindek~ teki TL daki TL değişikliği değişme Yabancı Paralar alış kuru alış kuru 1 sayısı 2 oranı ( %) 3 A.B.D. doları (35.00) Alman markı (18.31) Sterlin (72.17) Fransız frankı ( 7.88) İsviçre frankı (20.07) Avusturya ş il ini ( 2.49) Belçika frankı ( 1.15) Hollanda florini (16.71) Norveç kronu ( 6.75) Danimarka kronu :55 ( 6.35) İsveç kronu ( 7.99) İtalyan lireti ( 100) ( 4.08) Kanada doları (29.77) Kavnak : TUSİAD'ın (1979. s. 42) saptamalarmdaıı yararlanılarak hesaplamnıştır. 1. Parantez içindeki rakamlar, tarımsal ürün ihracatı ile ham petrol, henziıı, fuel- oil. LPG, motorin, gazyağı ve gübre hammaddeleri ithalatı için geçerli ~'primsiz>~ kurları göstermektedir. 2. J 979'da 1 O Nisan. JO :Mayıs. 10 ve 12 1-:Iaziran tarihlerinde 4 kur de ı);işikliği yapıldığı düşünülmüştür. :3. Oranlar tarihindeki primli kurlara göre hesaplanmıştır. 595 kuruşta bırakılnııştır. Kısacası, Maliye Bakanlığının yukarda değindiğimiz tebliğinde Türk lirası için «değer standardı>> olma işlevini sürdüreceği açıklanan A.B.D. dolarının kurunda da zaman zaman tek başına değişiklik yapılmış olması gerçeği karşısında, bu dönemde seçilen kur politikası almaşığını basit bir dolar bağlantısı gibi göremiyoruz. Bu konuda resmi bir açıklama yapıln1adığı için, yapılan kur değişikliklerinin TL'nin de- 7

8 ğerini bir «Sepet» cinsinden sabit tutma aınacına yönelik olup oln1adığını da bilen1iyoruz. Bununla birlikte, IMF yayınlarında Türkiye'nin sepet alınaşığını seçen ülkeler arasında sayılmayışı, böyle bir olasılığın da pek geçerli olmadığını göstermektedir. Bu durumda, Türk lirasının aşırı değerlenmesinden kaygılarran otoritelerin, bu soruna pratik bir çözüm olarak A.B.D. dolan uluslararası kambiyo piyasalarında değer yitirdiği sürece, dolar/tl kurunu olduğu gibi bırakıp, öteki paraların kurlarını yükseltme (yani paramızı bunlar karşısında devalüe etme) yolunu uygun bulduklarını düşünebiliriz. Tablo: 2'de bazı büyük paraların 1970'lerde IMF'nin geliştirdiği MERM sisten1ine göre hesaplanmış reel kur (Fon terminolojisindeı «efektif kur») en. deksleri görülmektedir. :. TABLO: 2 BAZI BÜYÜK PARALARlN REEL KUR ENDEKSLERİ, (Mayıs 1970 = 100) Paralar A.B.D. doları Aln1an Markı S terlin İsviçre frankı Hollanda florini Fransız frankı Japon yeni İtalyan lireti Kaynak : International Financial Statistiesı çeşitli sayılar, ülkeler sayfaları amx satırlan. İlgili paraların 20 öteki büyük para karşısındaki kurlarının MERM sisteminden alınan ağırlıklarla çarpılması sonucu bulunan reel kurlara baktığımızda, 1970'lerde Alman markı, İsviçre frankı, Hollanda florini, Japon yen'i gibi paraların dış değerinde artış olurken, başta dolar olınak üzere, sterlin ve İtalyan li reti gibi paraların değer yitirdiğini görüyoruz. Bu durumda Türk lirasının - dış ekonomik ilişkilerimizde büyük yer kapla masına _k;arşın - Alman markı gibi dış değeri sürekli artan bir paraya bağlanamayacağı açıktı. Değer yitiren paralardan dola-, rın, yukardaki açıklamalardan sonra «kesintili,, olarak niteleyebileceğimiz bir bağlantı için seçilmesi ise, Bretton Woods sis 8

9 terründen gelen alışkanlıklarla, bu paranın dünyada hala azalmayan önen1iyle ve A.B.D.'nin Türk dış ekonomik ve siyasal ilişkilerindeki ağırlığıyla açıklanabilir ve isabetsiz sayılamaz. Bununla birlikte, bu söylediklerimizden, seçilen bu kur politikası nın tün1üyle başarılı olduğu anlamı da çıkarılınamalıdır Aşağıda değineceğiıniz gibi sistemin bazı sakıncaları bulunmaktadır. 2. Kur Ayarlmnaları, Mini - Devalüasyonlar ve Yükselı Oranlı Devalüasyonlar 1974'ten sonra günümüze değin uzanan döneınde ülkemizde uygulanan döviz kuru politikası, büyük paralar arasındaki dalgalanma yanında, ister istemez, şiddetli yurtiçi enflasyonun da etkisi altında kaln1ıştır. Aslında otoritelerin dolar/tl kurunu sabit tutmaya çalışarak bu paranın dünya piyasalarında değer yitirişinden dalaylı biçimde yararlanmak isteyişlerinin nedeni de budur. Bununla birlikte, otoriteleri bu dönemde yalnız Türk lirasını dolara bağlamanın pasif tutumu içinde de görmü yoruz. Aksine, Tablo: ı'den anlaşıldığı gibi, bu yıllar ülkemizde çok sayıda kur değişikliğinin yapl:ldığı, başka bir deyişle. önceki dönemlere oranla çok daha aktif bir döviz kuru politikası izlendiği bir dönem olmuştur. Yalnız burada konuınuz açısından önemli olan, söz konusu kur değişikliklerinin ne kadannın Türkiye'nin çapraz kurlarındaki bükülmeleri önlemek, ne kadarının ise yurtiçi enflasyon sonucu aşırı değerlenen paramızın dış değerini yeniden gerçekçi boyutlara indirmek amacıyla yapıldığını bilmektir. Türkiye'de son yıllarda resıni makamlar -anlaşılabilecek nedenlerle- «devalüasyon» sözcüğünü kullanınaktan kaçınmışlardır. Bunun yerine, hemen hemen yapılan tüm kur değişiklik lerine «kur ayarlaması>> adı verilmiştir. Oysa kur ayarlaınası, büyük paralarla parası arasındaki sabit değer ilişkilerini sürdürmek isteyen bir ülkenin, söz konusu paralar arasındaki dalgalanmanın çapraz kurlarda bükülmeye yol açmasını önlemek için, bunların paritelerini değiştirmesi durumunda kullanılabilecek bir deyimdir. Böyle olunca, ancak bu paralardan bazılarını içeren ya da tümünü içermekle birlikte, bunlardan bazılarının paritesini yükseltirken ötekilerininkini düşüren_ değişikliklere kur ayarlaması gözüyle bakılabilir. Bunun ötesinde, tüm büyük paraların paritesini aynı oranda olmasa bile, aynı yön de değiştiren bir operasyonun adı, iktisat kuramında devalüasyon ya da revalüasyondur. 9

10 Bu düşüncenin ışığında 1974'ten itibaren ülkemizde yapılan kur değişikliklerini, bizim için en öneınli iki hü.yük para olan dolar ve markın paritelerine bakarak irdelediğimizde, bunlardan çeşitli tarihlerde yapılan 19'unda ya doların ya da markın paritelerinin değiştirildiğini görüyoruz ki, bu değişiklikler yukardaki anlamda birer kur ayarlaması sayılabilir. Bunların yapılış nedenleri, dolarla mark arasında dünya piyasalarında or. taya çıkan kur değişikliklerinin bizim çapraz kurlanmızda yol açtığı bükülm"leri önlemektir. Buna karşılık, yine aynı yıllarda yapılan kur değişikliklerinden ıo'unda (14) dolar ve ınark paritelerinin aynı yönde değiştiğini görüyoruz. Bunlardan 7'sin- de Türk lirasının dış değeri hem dolar, hem de ınark karşısında düşürülmüştür. Dolayısıyla, bunlar konun1uz açısından birer devalüasyondur. Ne var ki, bunlardan 5'inde dolara ve öteki paralaı~a göre Türk parasının dış değeri % 10 ya da daha aşağ: oranlarda düşürüldüğünden, bunları «mini- devalüasyonlar, gözüyle görmek daha uygun olur. Bu değişikliklere bakarak söz konusu dönemde ve özellikle 1976 yılından itibaren Türkiye'nin mini - devalüasyon politikasına doğru bir adım attığı öne sürülebilir(15). Yalnız bu uygulamayı tam bir «kayan pariteler'' politikası sayma olanağı yoktur. Çünkü söz konusu politikayı benimseyen ülkelerde kurlar çok daha sık ve düzenli aralarla değiştirilmektedir. Örneğin Brezilya'da 1965 yılından sonra uygulanmaya başlanan sistem altında yurtiçi enflasyon hızına göre kurlar her ay devalüe edilmiştir. incelediğimiz dönemin daha büyük oranlı devalüasyonları- na gelince, bunlar 1978 ve 1979 yıllarında yapılmıştır. 1 J\tfart 1978 tarihinde dolar kurunun liradan liraya çıkarıln1ası C 16), önceki mini - devalüasyonlara göre oldukça yüksek oranlı (% 30) bir devalüasyondur. Türk lirasının dış değeri l970'ten sonra bir defada ilk olarak bu denli düşürülmüştür. 1979'da ise daha ilginç ve aşamalı bir devalüasyon yöntemiyle karşılaşıyoruz. İlkin 10 Nısan tarihinde o zamana değin lira olan dolar paritesinin Maliye Bakanlığınca liraya çıkarıldığını görüyoruz. Fakat bu kur değişikliğiyle yetinil- memiş ve Bakanlığın aynı Tebliğinde yurtdışında çalışanların (Ili) Bu rakamı, f{) Nisaıı - 1 ~ Haziran :l97d tarihleri nr::ısuıdı:ı yürürliiğ;c konulan kademeli prim nvş.nılamal<ın sonucu kurlarda lı kez cle :1;işi.klik oldui'bı düşüncesinden hareketle sap!adık. (1.5) Canevi (1976), s. 14. (16! Bkz. : T.C. Resmi Gazete, J lvlm'l :197t\, sayı : J 6~"15 (mükerrer). 10

11 gönderecekleri dövizler ile bozduracakları efektiflere ve turistil\: an1açlı döviz ve efektif alışlarına % 40 oranında prin1 ödenece ği öngörülmüştür. Ayrıca, yurda getirilmesi zorunlu olmayan döviz ve efektif alışlannda dolar bazına göre 10 Nisan- 9 Mayıs 1979 tarihleri arasında 10 lira, ıo Mayıs - 9 Haziran 1979 tarihleri arasında da 5 lira «ek prim,, ödenınesi kararlaştırılmıştır (ı 7). Ek prim uygulaınasının sona erdiği 10 Haziran tarihinde resmi dolar kurunun yeniden liraya, % 40 primli kurun da 37 lira 10 kuruşa düşmesi gibi bir durumla karşılaşılmışsa da, bunun heınen ardından 11 Haziran günü Bakanlar Kurulu Türk lirasının resmen devalüasyonuna karar vererek, ı A.B.D dolan = 35 TL yeni paritesini saptamıştır. Ne var ki, karara göre bu parite yalnız hükümetçe alımı desteklenen çekirdeksiz kuru üzüm, fındık, antep fıstığı, kuru incir, pamuk, tütün, larnpant zeytinyağı, hububat, m.erciınek, tiftik, canlı hayvan ile küspe ve ınelas ihracatı karşılığı dövizlerle, ham petrol, benzin, fuel- oil, LPG, motorin, gazyağı, ve gübre hammaddeleri ithalatı karşılığı dövizler için geçerli olacaktı. Bunlar dışında kalan tüm döviz ve efektif alış ve satışlarında ı A.B.D, doları için TL prim ödenecek ya da tahsil edilecekti (18). Böylece Türk li rası dolar karşısında yeni primsiz kur gözönüne alındığın,dı:~ % 32, primli kur hesaba katıldığında ise % 78 oranlarında devalüe edilmiş oluyordu. Görüldüğü gibi, 1974 yılından itibaren Türkiye'de, koşulla nn da zorlamasıyla, önceki dönemlere oranla çok daha yürekli bir kur politikası izlenmiş ve birçok kur ayarlaması, mini - devalüasyon ve iki büyük devalüasyon yapılmıştır. Tün1 bu kur değişiklikleri sonucu Türk lirasının belli başlı Batı paraları karşısında ne kadar değer yitirdiğini Tablo : l'in son sütunundan izliyoruz. Ne var ki, yapılan kur değişikliklerinin ve bunlar so nucu paramızın dış değerinde ortaya çıkan düşüşlerin sayısına ve büyüklüğüne bakarak dönemin kur politikasının başarılı ya da başarısız olduğu konusunda bir yargıya varamayız. Bunu ( 1 /) Bkz. : T.C. R{'smi Gazete, 1 O Nisan savı : (181 Bkz. : T.C. Hesınİ Gazete. LL Haziran sa~ ı : H:3663. Bakaıılar Kurulunun a, nı karanııda ~<uluslararası para piyasalarındaki lwlirsizlik ve ekoııoınik gerekler nedeııi~ le.:\icrkez Bankasının g:örüşünü alarak A.B.D. doları lwrşılı~;ı Türk lirasının değ erini zaman zmnan vcııidcn saptmııava. :t\tıcalıklar t.espite ve farkl:ı 11arite u,._ g:ulamava i\lalivc' Babuı hğ ı n tkilidir» deııilerek bu konuda ayıu hakanlıt;f;a un:~ \ ılmda verilıni::; vetl.;:iııin sımrları daha fln g-enişle Lilmişti r. ll

12 yapabilmek için tüm bu değişikliklerin, yurtiçi enflasyonun Türkiye'nin dış rekabet gücünün bozulmasını ne ölçüde önlediğini bilmemiz gerekir. Bu da dönem içinde reel kurların gelişiminin izlenmesiyle anlaşılabilir. Aşağıda bu konuyu irdeleme ğe çalışacağız. 3. Reel Kurlardaki Değişmeler 197ü'lerde Türkiye'de öneınli fiyat artışları olduğunu çeşit li fiyat endeksierinden anlıyoruz. Fakat aynı yıllarda pek çok yabancı ülkede de -değişik hızlarda da olsa- enflasyon olgusunun yaşanması, bir ülkenin nominal kurlarını yurtiçi fiyat endeksieriyle deflate ederek reel kurları hesaplama yöntemini yetersiz duruma düşürmüştür. Gerçeğe daha uygun bir hesap- laına yapabilmek için, artık yurtiçi fiyat artışlan yanında ya bancı ülkelerde görülen fiyat artışlarının da gözönüne alınması gerekmektedir. Kuşkusuz buradaki «yabancı ülkeler», ilgili ülkenin uluslararası ekonomik ilişkiler içinde bulunduğu ve özellikle mal ve hizmet alışverişi yaptığı ülkelerdir. Türkiye dış ticareti içinde önemli paya sahip ve hepsi de OECD üyesi olan (ve dolayısıyla Türkiye'nin dış ticaretini ikili anlaşmalar çerçevesinde yürüttüğü ülkeler grubu dışında kalan) 9 gelişmiş ülkenin 1975, 76 ve 77 yıllan verileri(19) ortalaınasına göre dış ticaretimiz Cihracat+ithalat) içindeki payları yüzde olarak şöyledir: Almanya A.B.D.. İtalya. Fransa. İngiltere İsviçre Japonya Hollanda. Belçika- Lüksemburg Toplaın Bu ülkelerin dönemine ilişkin toptan eşya fiyat endekslerinin (20) bu paylara göre ağırlıklı ortalamasını alır ve (f9) Bunlar için bkz. : Aylık lstatistik Bülteni~ '1978~ IX- XI~ Ankara, Devlet İstatistik Enstitüsü s (20) Bunlar için bkz. :International Financial Statistics, çeşitli sayılar, ülkeler sayfaları, 63 no. lu satır1ar. Endeksierin bu kaynaklarda 1975 olan temel vılım hiz 1971=100 olarak değiştirdik

13 Türk lirasının aynı döneme ilişkin nominal kurlarını önce Türkiye toptan eşya fiyat endeksleriyle(21) deflate edip, sonra da bu ortalama endeksle çarparsak Tablo : 3'te yer alan reel kurları buluruz. TABLO: 3 TÜRK LiRASININ REEL KURLARINDAKi DEGİŞMELER, (Bir A.B.D. doları başına TL olarak) Nominal kurlar 1 Reel kurlar 2 Reel kurlar L Yıl sonunda geçerli olan kurlar. 'J Türk toptan eşya fiyat endeksieriyle deflate edilmiş kurlar. 3. Dokuz ülke toptan eşya fiyat endekslerinin. bunların Türk dış ticareti içindeki payiarına göre ağırlıklandırılmış ortalamalarıyla çarpılmış -<<satınalma gticü paritesine ayarlı>~ kurlar. Tabloda görüldüğü gibi, yıllarını kapsayan dönem. de Türk toptan eşya fiyatları endeksine göre hesaplanan reel kurlarda, nominal kurların birçok kez yükseltilmesine karşın yine de çok hızlı bir düşüş olmuştur. Bu açıdan bakınca, yapılan kur değişikliklerinin yurtiçi fiyat artışlarının etkisini gidermekten çok uzak kaldığı görülınektedir. Bununla birlikte, aynı dönemde Türkiye'nin dış ticareti içinde % 66 paya sahip ülke- - lerde ortaya çıkan fiyat artışları hesaba katıldığında, reel kurlardaki düşüşün daha az olduğu da dikkati çekmektedir. Bu dönemde de Türkiye'de, bundan önceki dönemlerde olduğu gibi, gümrük vergi, resim ve harçlarının, ithalat teminatlarının, ihracatta uygulanan vergi iadelerinin efektif kurlar:.: nominal kurlardan ayırdığı açıktır. Fakat, gümrük vergi ve re- (21) Bkz. : Aynı yerde, Türkiye sayfası, 63a no. lu satır. Bu endeksin de söz konusu kaynakta 1975 olan temel yılını 1971 = 100'e dönüştürdük. 13

14 simlerinde önemli artışlar yapılmadığından ithalat efektif kurlarında fiyat artışlarının reel kurlar üzerindeki etkisini giderecek yükselişler olmamıştır(22), Öte yandan, özellikle 1973'ten sbnra ihracatta vergi iadesinin kapsam ve oranlarının artırılmasının ihracat efektif kurlarını bir miktar yükselttiği düşünülebilir. Bununla birlikte, iade edilen vergilerin yalnız dolay1ı vergiler olduğu gözönünde bulundurulursa, bu yükselişin reel kur düşüşlerinin ancak küçük bir bölümünü karşıladığı sonucuna varılabilir (23). Her durumda, dönern içindeki reel kurların izlenmesi, bize, bu dönemde izlenen döviz kuru politikasının fazla gerçekçi ol- madığı ve kurların hızlı yurtiçi enflasyon karşısında aşırı değerlenmesini önleyemediği izlenimini vermektedir. Bu durumun dış denge üzerindeki olumsuz etkilerini aşağıda irdeleyeceğiz. C - 24 Ocak 1980 Kararları ve Sonrası Ekonomik idarede karar bütünlüğü, enflasyonu denetim altına alma, mevcut atıl kapasiteyi tam olarak kullanma, ihracatı hızla geliştirme, yurtiçi tasarrufları artırma, yabancı özel serınayeyi teşvik gibi, daha önceki istikrar programlarında da rastlanabilecek amaçlarla yürürlüğe konulan 24 Ocak Kararlarının en önemli öze~liği, hiç kuşkusuz, ekonomik dengelerin oluşumunda fiyat mekanizmasından eskisine oranla çok daha faz la yararlanmayı amaçlamış olmasıdır. Paketin içeriği ineelen diğinde, getirilen önlemlerin bu temel felsefe doğrultusunda oldukça tutarlı bir bütün oluşturduğu dikkati çekmektedir. (22) (') 'Y)..i..lt) J-Iattn Krueger'in verdiği rakamlara bakılırsa, g ümrük verg i ve resimlerinin itlw]at c.i.f. değ erine oranı 197:3'te 0 /n 34.9'dan, 1977'd ~ % :31.1 'c inmiştir. Bunda, Türkiye'nin Katma Protokol uyarınca AET karşısında yaptıp;ı tarife indirimlerinin rolü olsa gerektir. Bkz. : Anne O. Kruger (1978), Policies to be adopted in the outward orientation of the Turkish Economy : The role of exchange rate policy in opening up the economy (basılmamış), fstanbul, Ekonomik ve Sosyal Etüdler Konferans Fleyeti, J978, s. 30, Tablo : 2. Bela Balassa (:1. 979), "Growth Policies and the Exchang-e Rat e in Turkey,» The Role of Exchange Rate Policy in Achieving the Outward Orientation of the Turkish Econoıny, istanbul, Meban Securities Brokerage and Finance Corporation, 1979 s. 13 (hasılmamış). Yine Krueg er'in yararlandığ'l vef'ilerclen, ~yapılan verg i iadesinin 1973'te ihracat gelirlerinin /n 6'sı düzeyinele bulunmasına kaı şılık, 1977'cle bu payın / 0 fi'e yükseldiğini görüyoruz. Bkz. : Krueger (1978), s. 30, Tablo : 2. 14

15 Temel ınalların kapsamını daraltan, Fiyat Kontrol Komitesi'ni kaldıran, mevduat ve kredi faizlerini serbest bırakan bir istikrar programının, döviz kurlarını da serbest dalgalanmaya bırakmaması ilk bakışta bir çelişki gibi görünmektedir. N e var ki, paketle birlikte, «TL'nin değerini yapay olarak yüksek tutulması çabasından vazgeçilerek, sürekli biçimde gerçek değerinde tanırnlamak demek olan gerçekçi, esnek bir kur politikasının izleneceğinin>> açıklanması, otoritelerin başlangıçta serbest dalgalanınanın getireceği şok ve sorunlarla karşılaşma yerine, böyle bir dalgalann1adan beklenebilecek yararlan ~urlarla sık sık oynayarak sağlama yolunu seçtiklerini göstermektedir. Acaba aradan geçen 13 aylık bir zamanda bu politika nasıl uygulanmıştır? Saptayabildiğimiz kadarıyla, 25 Ocak 1980 tari hinden bu satırların yazıldığı ana kadar dolar/tl kuru 10 kez değiştirilmiş bulunuyor. 25 Ocak 1980 tarihinde yapılan % 32.7 oranındaki büyük devalüasyonu bir yana bırakırsak, öteki kur arasında değişen mi operasyonlarının tümü % oranları ni - devalüasyonlar niteliğindedir. Yine aynı dönemde, çapraz kurların önceki dönemlere oranla çok daha büyük bir dikkatle izlendiğini ve sık sık bu kurlarda bükülmeyi önleyen ayarlama larının yapıldığını görüyoruz (24). izlenen politikanın «gerçekçi>> olup olmadığına gelince, bunu saptayabilmek için yurtiçi fiyat artışlarıyla TL'nin dış değerinde yapılan değişiklikleri karşılaştırmamız gerekir. Ticaret Bakanlığı Konjonktür ve Yayın Müdürlüğü Toptan Eşya Fiyat Endeksieri ile dolar/tl kurunda çeşitli tarihlerde yapılan deği şiklikleri yan yana koyduğumuz Tablo : 4 böyle bir karşılaştırmaya olanak vermektedir. Tabloda görüldüğü gibi, Ocak Ocak 1981 döneminde Toptan Eşya Fiyat Endeksindeki artış % 86'yı bujınaktadır. Buna karşılık 1 Ocak 1980 tarihinde geçerli olan ı dolar = TL kurunu esas alırsak, 5 Şubat 1981' de kurun ı dolar = TL' ye yükseltilmesiyle kümülatif de valüasyon oranı % 104'e varmıştır. Bu durumda izlenen politi (24) 25 Ocak 1980 tarihinde çıkarılan Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkmdaki 25 Sayılı Karara Ek Kararın 3. maddesi -<-< uluslararası para piyasalarındaki gelişmelere göre ortaya çıkabilecek çapraz kurları Para- Kredi Kurulunda görüşülerek gerektiğ inde T.C. Merkez Bankası düzeltir>>. hükmünü ko.yarak, bn konuda gerekli seyyaliyeti sağhınişlır. Bkz. : T.C. Hesınİ Gazete, , sayı ; 1'6880 (mü.k.), Karar Sayısı. 8/

16 il ı TABLO: 4 24 OCAK KARARLARlNDAN SONRA FİYAT ENDEKSLERİNDE VE DÖVİZ KURLARINDAKi DEGİŞMELER Toptan Eşya fi- Değişme Dolar/TL Değişme yat Endeksleri (%) Kuru (%) 1980 I ı (25 Ocak) 32.7 II ' III IV (2 Nisan) 5.0 V VI (9 Haziran) 5.5 VII VIII (4 Ağustos) 2.5 IX X (12 Ekim) (25 Ekim) 2.5 XI (8 Kasım) 3.6 XII cıo AralıkJ I (27 Ocak) 2.9 II (5 Şubat) 4.4 Kümülatif değişme (1980 I ID Kümülatif değişme (1980 IV ID i i i Kaynak Ticaret Bakanlığı Konjonktür ve Yayın Müdürlüğ ü ve T.C. Resmi Gazele (çeşitli sayı lar). ka «aşırı gerçekçi» bulunabilir. Kaldı ki, ~ele aldığımız dönemde Türkiye'nin ticaret ortaklarında da fiyat artışları olmuştur. Bununla birlikte, tabloda da görüldüğü gibi, dönemin mini- devalüasyonlarına Nisan ayından itibaren başlanmış ve paramız oldukça düzenli aralarla ve birbirine yakın oranlarda devalüe edilmiştir. Bu neden1e fiyat artışı - devalüasyon oranları karşılaştırmasına o tarihten başlann1ası kanımızca daha anlamlı olacaktır. Tablodan, özellikle Ekim ayına gelene değin Türk lirasının her iki ayda bir ve genellikle ilgili ayın ilk 10 günü içinde de- 16

17 valüe edildiği gözlenmektedir. Ekim ayından sonra ise devalüasyonlara her ay -hatta bazen ayda iki kez- başvurulmuştur. Bir çeşit «resmen açıklanmamış kayan pariteler» uygulaması sayabileceğimiz bu uygulama sonucunda 2 Nisan 1980 tarihi ile 5 Şubat 1981 tarihi arasında Türk lirası % 30 oranında devalüe edilmiştir. Aynı tarihler arasında toptan eşya fiyat endeksierinde % 33 oranında bir artış olduğuna göre, izlenen döviz kuru politikasına gerçekçi bir politika gözüyle bakabiliriz. Bu politikanın dış denge üzerindeki etkilerine -henüz aradan yeterli zaınan geçmemiş olmasına karşın- yine aşağıda değinrneğe çalışacağız. II. DEGERLENDlRME Bu kesimde, 1974'ten itibaren Türkiye'de izlencın kur politikasının dış denge üzerindeki etkilerini araştırac;~gız. Yalnız bunu yapmadan önce, seçilen politika almaşığını11:.. isabetli olup olmadığı üzerinde kısaca durmak istiyoruz. A - Seçilen Kur Politikası Almaşığı Açısından Türkiye'nin dalgalanma koşullan altında sabit kur almaşığını seçmesi ilk bakışta isabetli görünmektedir. Ne "v'ar ki, Tür- kiye dış ticaretinin gerek ürün gerek ülke açısından birçok gelişınekte olan ülkeden daha çeşitlenmiş olması (25) ba,ğlantı için tek paranın seçilmesini güçleştirmektedir. Bu duruında TL'nin tek bir para yerine bir paralar sepetine bağlanınası daha uygun olur. Ele aldığımız dönemde -kesintilerle d~ olsa- dolar bağlantısının sürdürülmeye çalışılmış olması ise, yukarda de ğindiğimiz gibi, en başta bu paranın dünya piyasalarında değer yitirmesinden dalaylı biçimde yararlanma pratik arnacıyla yapılmıştır. (25) Alkin'in yaptığı çalışmalar, Türkiye ihracatındaki ülke çeşitlenınesinin önemsiz bir oranda da olsa Rzalırken, mal çeşitlenmesinin arttığ'lnı ortaya koymaktadır. Bkz. : Erdoğ an Alkin (1978), Uluslararu~ sı Ekonomik İlişkiler, İstanbul, l.tj. İktisat Fakültesi, s N e var ki, h u konuda trendlere değil, bugünkü duruma baktığımızda, Türkiye'nin gelişmekte olan ülkeler arasında oldukça çeşitlenmiş bir dış ticaret yapısına sahip olduğunu görüyoruz. Uzun döneınde seçilecek kur politikası açısından trendierin önemi ise kuşkusuz yadsınamaz. Bu konuda bir yandan Türkiye - AET ilişkilerindeki gelişmelerin, öte yandan AET içindeki parasal bütünleşme hareketinin yakından izlenmesi yerinde olacaktır. 17

18 Uygulanan politikaya yöneltilebilecek en ciddi eleştiri, kanımızca büyül{ paralar (özellikle dolar ve mark) arasındaki kur değişikliklerinin günü gününe izlenememiş olmasıdır. Türk lirasının bu paralar karşısındaki paritelerinin dalgalanınanın gerekli kıldığı hızla değiştirilemeyişi, başka bir deyişle, kur ayarlamalannda çoğu kez geç kalınması, çapraz kurlarda bükülınelere ve dolayısıyla arbitraja yol açmıştır. Söz konusu arbitraj işlemlerinde de Türkiye'nin zararlı çıkmış olduğu k~sindir. Ne var ki, döviz rezervlerimizin yabancı para bileşimini bilmediğimizden, bu zararın nıiktarı konusunda kesin birşey söyleyemiyoruz. Söz konusu sakınca, bu dönemde Türk lirasının bir özel paralar sepetine ya da SDR'ye bağlanmasıyla önlenebilirdi yazında bir ara hüküınetin özellikle SDR bağlantısını düşündüğü söylentileri çıkmış ve hatta bunlar bakan düzeyinde resmi kişilerce doğrulanmışsa da, sonradan konu yeniden ilginç bir sessizliğe bürünmüştür. Aslında büyük paralar arasındaki kurlarda göreli bir istikrar olduğu sürece bu tür bir uygulanıadan 13'üyük zararların doğması pek bekleneınez. Başka bir deyişle, ılımlı dalgalanma döneınlerinde kur ayarlamalarında biraz da ha çabuk davranılması çapraz kurlarda bükülmeyi ve dolayısıyla arbitrajı önleyebilir. Ne var ki, gelecekte büyük paralar arasındaki dalgalanmaların yönünün ve boyutlarının ne olacağının bilinmeınesi karşısında biz yine de paramız için çoklu bağlantı alınaşığının seçilmesinin yerinde olacağını düşünüyoruz. Özel sepet uygulamasının çeşitli güçlük ve sorunları karşısında, SDR bağlantısı bize kısa ve orta dönemde seçilebilecek en iyi almaşık gibi görünınektedir (26). Gerçi, büyük paraların SDR sapetindeki oranlarıyla(27) bu paraları çıkaran ülkelerin {26) Uzun dönemde ise, yukarda da değindiğimiz g'ibi, Türkiye - AET ilişkilerinin gelişme yönüne bakmak ve belki de Türk lirasını Avrupa paralarma (ya da gerçekleştiği takdirde -«Avrupa parasp>na) bağ lamak gerekecektir. Halen bu ilişkilere egemen olan belirsizlikler nedeniyle bu almaşığı tartışma konusu yapmıyoruz. (27) İlk kez 1970 yılı başlarında IMF üyesi ülkelere tahsis edilen SDR birimleri, başlangıçta, tıpkı dolar gibi, altınla tanımlanmıştı. Başka bir deyişle, 1 SDR birimi grant saf altına denkti. Bu durumda da 1 dolar=1 SDR oluyordu. SDR.'lerle mark, frank, sterlin gibi paralar arasındaki kurlar da bu paraların dolar kuruna eşit bulunuyordu. Ne var ki~ doların 1971 ve 1973 yıllarmda peşpeşe iki kez devalüe edilmesi altının dolar fiyatını yükseltmiş ve bunun sonucu dolar- SDR eşitliği bozulmuştur. Yeni kur da 1 SDR= dolara dönüşmüştür. Bundan sonra öteki paralada SDR arasındaki 18

19 bizim dış ticaretimiz içindeki paylan aynı değildir. Bununla birlikte, bugün SDR sepetinde yer alan 16 paradan 14'ünün OECD ülkelerine ait olması ve bu ülkelerin de dış ticaretin1iz içinde % 70 dolayında pay sahibi bulunnıası, Türkiye açısından SDR ile düşünülebilecek bir özel sepet arasındaki farkları azaltmaktadır. Başka bir deyişle, Türkiye parası için bir özel sepet oluşturma yoluna gitse bile, bu sepete girmesi gerekecek paralar büyük ölçüde SDR sepeti içinde yer alan paralar olacaktır. kurlar da bunlarla dolar arasındaki piyasa kurlarının SDR- dolar kuruyla c;.arpımı sonucu hesaplanır olmuştur. '1973 yılı sonunda Yayg;ınlaşan dalg alı kur uygulamaları bu değ erjendirıne yönteminin çeşitli yönlerden sakmeali olcluğ unu ortaya ko:vunca da IMF (,'erçevesinde ~'eni bir değ erlendirme yöntemi araştmlmış ve hug üıı de geçerli olan «sepet de~;erlendirmesi» (basket valuation) yöntemi geliştirilmiştir. 'l Temmuz 1974 tarihinden itibaren uygulanmayd başlanan bu yeni yöntemde, önce dünya ticaretinde önemli yer tulan 1 G (ilkenin paeası ele alınarak bunlara belli bir.vüzde ağulık verilmiş; sonra da bu ağıdıldara g öre her paradan SDR sepetin ~ kaç birim atılnca~;ı hesaplanmıştır. l Temmuz '1978 tarihinden gççerli olmak üzere. SDH sepetinin bileşiminde ve her paraya verilen ağırlıkta değ işiklik ~Tapılmıştır. Halen sepeti oluşturan ulusal paralara tanınan a~;ırlıklar ve bunlara göre her paradan sepete g ıren miktarlar şöyledir : Ağıı lık Ağırlık ( 0 / 0) Miktar ( 0 /ô) Miktar A.B.D. doları Belçika frank ı Alman markı 12.5 o.a2 s. Arahistan riyali F - Japon yenı 1.D 21 lsvec kronu Fransız frankı İran' riyali İngiliz sterlini i,;:) Avustralya doları İtalyan lireti 0 52 İspanya pesetası : Hollanda Horini f) O.:l4 Norveç kronu t Kanada doları - ~) Avusturya şilini L IMF, her iş günü. bu rakamlara dayanarak önce SDR- dolar ku runu lıesaplamaktadır. Bu da sepetteki paraların dünya kambiyo borsalarında her gün oluşan dolar kurları yardımıyla yapılmakta ve her paraııın sepcte giren miktarı. o paranın o günkü dolar kuruna böli.i.nerf'k dolar (ya da cent) değ eri bulunmaktadır. Orneğin bugün - 1 dolar = 2 DM ise, sepetteki mark miktarının (0.32) dolar cinsinden değ eri. :LG cent'c eşittir (0.32+2). Bö~'lece sepetteki her para biriminin dolar cinsinden değeri hesaplanıp bunlar birbiriyle toplanınca SDR- dolar kuru bulunmu~ olmaktadır. Bu kur hesaplanıııca, serbest piyasa dolar kurlarından hareketle, SDR ile sepete dahil öteki ulusal paralar arasındaki kurlar da kolayca bulunmaktadh. Bkz. : IMF Survey, Vol. 3, No. 13 (8 July 1974), s. 209, ; Yol. 7, No. 13 (3 July 1978), s. 203; Finance and Development, Vol. 15, No. 2(June 1978), s

20 B - Dış Denge Açısından 1970 devalüasyonunun dış denge üzerindeki olunılu etkile~ rini 1973 yılına değin gören ve o yıl 484 milyon dolarlık cari işlemler dengesi fazlası veren Türkiye, 1974 yılından itibaren boyutları giderek büyüyen yeni bir döviz darboğazına girmiştir. Tablo: 5'e baktığımızda bu dönemde ithalatın hızla arttığını, ihracatın bir yıl artıp ertesi yıl azalan dalgalı bir gidiş izleyerek ithalat artışlarını karşılamaktan çok uzak kaldığını görüyoruz. Öyle ki, 1974'te % 40 olan ihracatın ithalatı karşılama oranı, 1977 yılında % 30'a düşmüştür. Bu arada işçi dövizlerinde de 1975 yılından başlayarak hızlı düşüşler olması, cari işlemler dengesi açıklarının giderek çok büyüınesine yol açmıştır. Kısacası, 1970'lerin ikinci yarısında Türkiye'nin içine düştüğü döviz darboğazı 1950 ve 60'lara oranla çok daha büyük boyutlu olmuş ve aşılması güç bir niteliğe bürünmüştür. Burada konumuz açısından önemli olan, söz konusu dış dengesizliğin ortaya çıkmasında ve giderek büyümesinde izlenen döviz kuru politikasının ne ölçüde sorumlu olduğunun saptanmasıdır. Bunu yapabilmek için de ödemeler dengemizin Tablo: 5'te topladığımız en büyük üç bağımsız işlem kalemine (yani ithalat, ihracat ve işçi dövizi girişlerine) daha yakından bakmamız gerekir. Önce ithalatı ele alırsak, bu dönemde ithalat 1972 yılı ortalarında arz yetersizliği yüzünden besin maddeleri fiyatlarında ve aşırı talep nedeniyle hammadde fiyatlarında ortaya çıkan yükselmelerle başlayan, 1973'te petrol fiyatlannın kısa sürede dört misli artmasıyla genişleyen dünya enflasyonunun etkisi altında kalmıştır. Dünya enflasyonu, bir yandan izlenen ithal ikamesine dayalı sanayileşme stratejisinin ithalini zorunlu kıldığı yatırım malı ve hammadde fiyatlarında yükselmeler, öte yandan spekülasyon amacıyla aşırı stok yapma eğilimi yüzünden, ithalatımızı artırmıştır (28). Kuşkusuz bu artış ta aşırı değerlenmiş kurların önemli payı olduğu da yadsınamaz. Yurtiçi enflasyon hızıyla dünya ortalama fiyat artışları arasındaki farkı kapatacak bir kur politikası izlenememesi yüzünden ithal malları göreli olan'k ucuzlamıştır. Bu da özellikle spekülasyon amaçlı ithal talebini artırarak faturayı büyütmüştür(29). Son (28) Alkin (1978), s (29) Aşırı değ erlenmiş kurların sağladığı ucuzluk yetmezmiş gibi, uzun süre akaryakıt fiyatlarının bir de sühvansiyonlarla düşük tutulması ve dolayısıyla tüm dünyada akaryakıt tüketimi kısıtlanırken Türki ye'de tüketimin ve ona bağ lı olarak ithalatın özendirilmesi, bu dönemin akıl almaz politikalarından biridir. 20

EKONOMİ DEKİ SON GELİŞMELER Y M M O D A S I P R O F. D R. M U S T A F A A. A Y S A N

EKONOMİ DEKİ SON GELİŞMELER Y M M O D A S I P R O F. D R. M U S T A F A A. A Y S A N 1 EKONOMİ DEKİ SON GELİŞMELER 1 3 M A R T 2 0 1 4, P E R Ş E M B E Y M M O D A S I P R O F. D R. M U S T A F A A. A Y S A N 1948 DEKİ EKONOMİK DURUM 2 TABLO I Ülke ABD Doları Danimarka 689 Fransa 482 İtalya

Detaylı

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Eylül 2013, No: 74

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Eylül 2013, No: 74 EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Eylül 2013, No: 74 i Bu sayıda; Ağustos Ayı Dış Ticaret Verileri, 2013 2. Çeyrek dış borç verileri değerlendirilmiştir. i 1 İhracatta Olağanüstü Yavaşlama

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 17 Ağustos 2015, Sayı: 23. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 17 Ağustos 2015, Sayı: 23. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni 17 Ağustos 2015, Sayı: 23 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya İnci Şengül

Detaylı

TÜRKİYE AÇISINDAN EURO NUN ROLÜ

TÜRKİYE AÇISINDAN EURO NUN ROLÜ TÜRKİYE AÇISINDAN EURO NUN ROLÜ GAZİ ERÇEL BAŞKAN TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI 6. Uluslararası Finans ve Ekonomi Forumu VİYANA, 9 KASIM 2000 Euro ile ilgili görüşlerimi sizlerle paylaşmak üzere, bu

Detaylı

2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi

2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi 2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İktisadi ve Mali Analiz Yüksek Lisansı Bütçe Uygulamaları ve Mali Mevzuat Dersi Kıvanç

Detaylı

DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU TEMMUZ 2015. Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer. Uluslararası İlişkiler Müdürlüğü

DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU TEMMUZ 2015. Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer. Uluslararası İlişkiler Müdürlüğü DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU TEMMUZ 2015 Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer Uluslararası İlişkiler Müdürlüğü DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU Temmuz ayı içerisinde Dünya Bankası Türkiye

Detaylı

Reel Efektif Döviz Kuru Endekslerine İlişkin Yöntemsel Açıklama

Reel Efektif Döviz Kuru Endekslerine İlişkin Yöntemsel Açıklama Reel Efektif Döviz Kuru Endekslerine İlişkin Yöntemsel Açıklama İstatistik Genel Müdürlüğü Ödemeler Dengesi Müdürlüğü İçindekiler I- Yöntemsel Açıklama... 3 2 I- Yöntemsel Açıklama 1 Nominal efektif döviz

Detaylı

Ödemeler Dengesi Doç. Dr. Dilek Seymen Araş. Gör. Aslı Seda Bilman 1 Plan Ödemeler Dengesi, tanım, kapsamı Ana Hesap Grupları Cari Denge, Sermaye Hesabı Dengesi Farklı Ödemeler Dengesi Tanımları Otonom

Detaylı

Ekonomik Görünüm ve Tahminler: Nisan 2015

Ekonomik Görünüm ve Tahminler: Nisan 2015 Ekonomik Görünüm ve Tahminler: Nisan 215 BÜYÜME DÜŞMEYE DEVAM EDİYOR Zümrüt İmamoğlu* ve Barış Soybilgen ** 13 Nisan 215 Yönetici Özeti Mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış Sanayi Üretim Endeksi (SÜE)

Detaylı

Merkez Bankası 1998 Yılı İlk Üç Aylık Para Programı Gerçekleşmesi ve İkinci Üç Aylık Para Programı Uygulaması

Merkez Bankası 1998 Yılı İlk Üç Aylık Para Programı Gerçekleşmesi ve İkinci Üç Aylık Para Programı Uygulaması Merkez Bankası 1998 Yılı İlk Üç Aylık Para Programı Gerçekleşmesi ve İkinci Üç Aylık Para Programı Uygulaması Gazi Erçel Başkan Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası 1 Nisan 1998 Ankara I. Giriş Ocak ayı başında

Detaylı

Rakamlarla 2011'de Türkiye Ekonomisi

Rakamlarla 2011'de Türkiye Ekonomisi On5yirmi5.com Rakamlarla 2011'de Türkiye Ekonomisi Avro bölgesindeki ülkelerde derinleşmekte olan kamu borç krizine rağmen 2011, Türkiye ekonomisinin yüksek büyüme hızı yakaladığı bir yıl oldu. Yayın Tarihi

Detaylı

2012 SINAVLARI İÇİN GÜNCEL EKONOMİ ÇALIŞMA SORULARI. (40 Test Sorusu)

2012 SINAVLARI İÇİN GÜNCEL EKONOMİ ÇALIŞMA SORULARI. (40 Test Sorusu) ZİRAAT BANKASI 2012 SINAVLARI İÇİN GÜNCEL EKONOMİ ÇALIŞMA SORULARI (40 Test Sorusu) 1 ) Aşağıdakilerden hangisi bir kredi derecelendirme kuruluşudur? A ) FED B ) IMF C ) World Bank D ) Moody's E ) Bank

Detaylı

İçindekiler kısa tablosu

İçindekiler kısa tablosu İçindekiler kısa tablosu Önsöz x Rehberli Tur xii Kutulanmış Malzeme xiv Yazarlar Hakkında xx BİRİNCİ KISIM Giriş 1 İktisat ve ekonomi 2 2 Ekonomik analiz araçları 22 3 Arz, talep ve piyasa 42 İKİNCİ KISIM

Detaylı

INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015

INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015 INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015 Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer AB ve Uluslararası Organizasyonlar Şefliği Uzman Yardımcısı IMF Küresel Ekonomik

Detaylı

BÜRO, MUHASEBE VE BİLGİ İŞLEM MAKİNELERİ İMALATI Hazırlayan M. Emin KARACA Kıdemli Uzman

BÜRO, MUHASEBE VE BİLGİ İŞLEM MAKİNELERİ İMALATI Hazırlayan M. Emin KARACA Kıdemli Uzman BÜRO, MUHASEBE VE BİLGİ İŞLEM MAKİNELERİ İMALATI Hazırlayan M. Emin KARACA Kıdemli Uzman 516 1. SEKTÖRÜN TANIMI Büro, muhasebe ve bilgi işlem makineleri imalatı ISIC Revize 3 ve NACE Revize 1 sınıflandırmasına

Detaylı

SORU SETİ 11 MİKTAR TEORİSİ TOPLAM ARZ VE TALEP ENFLASYON KLASİK VE KEYNEZYEN YAKLAŞIMLAR PARA

SORU SETİ 11 MİKTAR TEORİSİ TOPLAM ARZ VE TALEP ENFLASYON KLASİK VE KEYNEZYEN YAKLAŞIMLAR PARA SORU SETİ 11 MİKTAR TEORİSİ TOPLAM ARZ VE TALEP ENFLASYON KLASİK VE KEYNEZYEN YAKLAŞIMLAR PARA Problem 1 (KMS-2001) Kısa dönem toplam arz eğrisinin pozitif eğimli olmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Detaylı

Sayı: 2006-34 26 Mayıs 2006. Toplantı Tarihi: 25 Mayıs 2006

Sayı: 2006-34 26 Mayıs 2006. Toplantı Tarihi: 25 Mayıs 2006 Sayı: 2006-34 26 Mayıs 2006 PARA POLİTİKASI KURULU DEĞERLENDİRMELERİ ÖZETİ Toplantı Tarihi: 25 Mayıs 2006 1. Para Politikası Kurulu (Kurul), kararlarını enflasyonun orta vadeli hedeflerle uyumlu olmasını

Detaylı

REEL DÖVİZ KURU TEORİ VE UYGULAMA, KUR-ENFLASYON İLİŞKİSİ VE CARİ AÇIK

REEL DÖVİZ KURU TEORİ VE UYGULAMA, KUR-ENFLASYON İLİŞKİSİ VE CARİ AÇIK REEL DÖVİZ KURU TEORİ VE UYGULAMA, KUR-ENFLASYON İLİŞKİSİ VE CARİ AÇIK Doç. Dr. Cevdet Akçay 15 Haziran 2004 İstanbul Hilton Oteli Nominal Döviz Kuru Reel Döviz Kuru E = E TL/$ q = q TL/$ R Nominal Faiz

Detaylı

SİRKÜLER İstanbul, 20.01.2014 Sayı: 2014/027 Ref: 4/027

SİRKÜLER İstanbul, 20.01.2014 Sayı: 2014/027 Ref: 4/027 SİRKÜLER İstanbul, 20.01.2014 Sayı: 2014/027 Ref: 4/027 Konu: 2014 YILINDA GEÇERLİ OLACAK GELİR VERGİSİNDEN İSTİSNA YURT İÇİ VE YURT DIŞI HARCIRAH TUTARLARI 19.12.2013 tarih ve 2013/227 sayılı sirkülerimizde,

Detaylı

KUZEY KIBRIS TURK CUMHURİYETİ RESMÎ GAZETE TEBLİĞ VE İLANLAR

KUZEY KIBRIS TURK CUMHURİYETİ RESMÎ GAZETE TEBLİĞ VE İLANLAR KUZEY KIBRIS TURK CUMHURİYETİ RESMÎ GAZETE Sayı : 48 TEBLİĞ VE İLANLAR 6 Mart, 2009 Sayı : 194 BELEDİYELER YASASI (51/1995, 33/2001, 2/2003, 9/2006, 40/2007 ve 14/2008 Sayılı Yasalar) 85'incı ve 133'üncü

Detaylı

Bu sunum, borç stoku ve borçlanma ile ilgili güncel bilgileri. kamuoyuna kapsamlı olarak sunmak amacıyla hazırlanmıştır ve

Bu sunum, borç stoku ve borçlanma ile ilgili güncel bilgileri. kamuoyuna kapsamlı olarak sunmak amacıyla hazırlanmıştır ve Bu sunum, borç stoku ve borçlanma ile ilgili güncel bilgileri kamuoyuna kapsamlı olarak sunmak amacıyla hazırlanmıştır ve her ay sonu itibarıyla güncellenmektedir. Son güncelleme tarihi: 1 ŞUBAT 2011 1

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 03 Ağustos 2015, Sayı: 21. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 03 Ağustos 2015, Sayı: 21. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni, Sayı: 21 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya İnci Şengül 1 DenizBank

Detaylı

CARİ AÇIK NEREYE KADAR?

CARİ AÇIK NEREYE KADAR? CARİ AÇIK NEREYE KADAR? Prof. Dr. Doğan CANSIZLAR ANKARA - 14 Aralık 2011 1 Türkiye Ekonomisindeki Bazı Eşitlikler -Ekonomik Büyüme = Artan Dış Açık -Artan Dış Açık = Artan Dış Borçlanma -Artan Dış Borçlanma

Detaylı

Finansal Krizler ve Türkiye Deneyimi. Nazlı Çalıkoğlu 11103567 Aslı Kazdağlı 10103545

Finansal Krizler ve Türkiye Deneyimi. Nazlı Çalıkoğlu 11103567 Aslı Kazdağlı 10103545 Finansal Krizler ve Türkiye Deneyimi Nazlı Çalıkoğlu 11103567 Aslı Kazdağlı 10103545 Finansal Krizler İkinci Dünya Savaşı ndan sonra başlayıp 1990 sonrasında ivme kazanan ulusal ve uluslararası finansal

Detaylı

KUZEY KIBRIS TURK CUMHURİYETİ

KUZEY KIBRIS TURK CUMHURİYETİ KUZEY KIBRIS TURK CUMHURİYETİ RESMÎ GAZETE Savı :66 EK 111 TEBLİĞ VE İLANLAR 13 Nisan, 2009 Sayı : 294 TELEKOMÜNİKASYON SERVİSİ YASASI (Fası! 302, 20/1960, 34/1962 ve 25/1963 Sayılı Yasalar) 43'üncii Madde

Detaylı

GARANTİ EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. ALTIN EMEKLİLİK YATIRIM FONU 2013 YILI 6 AYLIK FAALİYET RAPORU 1-Ekonominin Genel durumu Dünya ekonomisi 2013 ü genel olarak bir toparlanma dönemi olarak geride bıraktı.

Detaylı

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası 5 Eylül 2006

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası 5 Eylül 2006 Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Eylül 2 ÖZET Ağustos ayında yıllık enflasyon, yüzde 1,2 olarak gerçekleşmiş ve önceki raporlarımızdaki öngörülerimizle tutarlı bir seyir izlemiştir. Aylık tüketici fiyat

Detaylı

VII PARA, BANKA VE MALÝ PÝYASALAR

VII PARA, BANKA VE MALÝ PÝYASALAR VII PARA, BANKA VE MALÝ PÝYASALAR 103 104 PARA, BANKA VE MALÝ PÝYASALAR A. GENEL DURUM 2002 yýlý baþýndan itibaren dalgalý kur rejimi altýnda nominal çýpa olarak para tabanýnýn ve örtük enflasyon hedeflemesinin

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 22 Ağustos 2016, Sayı: 33. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 22 Ağustos 2016, Sayı: 33. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni, Sayı: 33 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya 1 DenizBank Ekonomi Bülteni

Detaylı

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Eylül 2013, No: 70

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Eylül 2013, No: 70 EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Eylül 2013, No: 70 Bu sayıda; -Temmuz ayı dış ticaret verileri -Ağustos ayı dış ticaret ve enflasyon verileri değerlendirilmiştir. Yıllık Dış Ticaret Açığı

Detaylı

Reel Efektif Döviz Kuru Endekslerine İlişkin Yöntemsel Açıklama

Reel Efektif Döviz Kuru Endekslerine İlişkin Yöntemsel Açıklama Reel Efektif Döviz Kuru Endekslerine İlişkin Yöntemsel Açıklama İstatistik Genel Müdürlüğü Ödemeler Dengesi Müdürlüğü İçindekiler I- Yöntemsel Açıklama... 3 2 I- Yöntemsel Açıklama 1 Nominal efektif döviz

Detaylı

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER 1.KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM 2013 yılının ikinci çeyreğinde yüzde 2,8 oranında büyüyen ABD ekonomisi üçüncü çeyrekte yüzde 3,6 oranında büyümüştür. ABD de 6 Aralık 2013 te

Detaylı

Makro Veri. Cari açık yeni rekorda. Tablo 1: Cari Denge (milyon $) -month,

Makro Veri. Cari açık yeni rekorda. Tablo 1: Cari Denge (milyon $) -month, Makro Veri Ödemeler Dengesi: Cari açık yeni rekorda İbrahim Aksoy Ekonomist Tel: +90 212 334 91 04 E-mail: iaksoy@sekeryatirim.com.tr Cari denge Aralık ta 7,5 milyar $ rekor açık verirken, rakam, piyasa

Detaylı

TÜRKİYE İŞVEREN SENDİKALARI KONFEDERASYONU AYLIK EKONOMİ BÜLTENİ www.tisk.org.tr

TÜRKİYE İŞVEREN SENDİKALARI KONFEDERASYONU AYLIK EKONOMİ BÜLTENİ www.tisk.org.tr TİSK AYLIK EKONOMİ BÜLTENİ- MART 2016 (SAYI: 85) GENEL DEĞERLENDİRME 31.03.2016 Ekonomi ve İşgücü Piyasası Reformlarına Öncelik Verilmeli Gelişmiş ülkelerin çoğunda ve yükselen ekonomilerde büyüme sorunu

Detaylı

7. Orta Vadeli Öngörüler

7. Orta Vadeli Öngörüler 7. Orta Vadeli Öngörüler Bu bölümde tahminlere temel oluşturan varsayımlar özetlenmekte, bu çerçevede üretilen orta vadeli enflasyon ve çıktı açığı tahminleri ile para politikası görünümü önümüzdeki üç

Detaylı

11.12.2013 CARİ İŞLEMLER DENGESİ

11.12.2013 CARİ İŞLEMLER DENGESİ 11.12.2013 CARİ İŞLEMLER DENGESİ Ekim ayı cari işlemler açığı piyasa beklentisi 2,9 Milyar dolar eksiyken, veri beklentilere paralel 2,89 milyar dolar açık olarak geldi. Ocak-Ekim arasındaki 2013 cari

Detaylı

TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI

TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI İstanbul Ekonomi ve Finans Konferansı Dr. İbrahim Turhan Başkan Yardımcısı 20 Mayıs 2011 İstanbul 1 Sunum Planı I. 2008 Krizi ve Değişen Finansal Merkez Algısı II. III.

Detaylı

RESMÎ GAZETE. KATMA DEĞER VERGİSİ YASASI (47/1992,8/1998,36/2006,17/2007,70/2007,45/2008) Madde 28(1) Altında Yapılan Tüzük

RESMÎ GAZETE. KATMA DEĞER VERGİSİ YASASI (47/1992,8/1998,36/2006,17/2007,70/2007,45/2008) Madde 28(1) Altında Yapılan Tüzük KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ RESMÎ GAZETE Sayı : 43 24 Şubat, 2009 TEBLİĞ VE İLANLAR Sayı : 164 KATMA DEĞER VERGİSİ YASASI (47/1992,8/1998,36/2006,17/2007,70/2007,45/2008) Madde 28(1) Altında Yapılan

Detaylı

Turkey Data Monitor Ekonomi Bülteni. 07 Mart 2016 I. KÜRESEL GELİŞMELER

Turkey Data Monitor Ekonomi Bülteni. 07 Mart 2016 I. KÜRESEL GELİŞMELER I. KÜRESEL GELİŞMELER Zayıf ücret artışları, güçlü istihdam artışını gölgede bıraktı ABD de Şubat ayında toplam tarım dışı istihdam 195 bin kişilik beklentilerin belirgin üzerinde 242 bin kişi olarak açıklandı.

Detaylı

01.07.2010-31.12.2010 arası 0,059445 0,7931

01.07.2010-31.12.2010 arası 0,059445 0,7931 Sayı: YMM.03.2010-54 Konu: Vergi Mevzuatında 2010 yılında Uygulanacak Had ve Tutarlar ( Rakamlar) II İZMİR. 19.7.2010 Muhasebe Müdürlüğüne, 1.) Asgari Ücret Asgari Ücret Tespit Komisyonu nun 2009/1 sayılı

Detaylı

7. Orta Vadeli Öngörüler

7. Orta Vadeli Öngörüler 7. Orta Vadeli Öngörüler Bu bölümde tahminlere temel oluşturan varsayımlar özetlenmekte, bu çerçevede üretilen orta vadeli enflasyon ve çıktı açığı tahminleri ile para politikası görünümü önümüzdeki üç

Detaylı

Finansal Piyasa Dinamikleri. Yekta NAZLI ynazli@yahoo.com

Finansal Piyasa Dinamikleri. Yekta NAZLI ynazli@yahoo.com Finansal Piyasa Dinamikleri Yekta NAZLI ynazli@yahoo.com Neleri İşleyeceğiz? Finansal Sistemin Resmi Makro Göstergeler ve Yorumlanması Para ve Maliye Politikaları Merkez Bankası ve Piyasalar Finansal Piyasalardaki

Detaylı

AB Krizi ve TCMB Para Politikası

AB Krizi ve TCMB Para Politikası AB Krizi ve TCMB Para Politikası Erdem Başçı Başkan 28 Haziran 2012 Stratejik Düşünce Enstitüsü, Ankara Sunum Planı I. Küresel Ekonomik Gelişmeler II. Yeni Politika Çerçevesi III. Dengelenme IV. Büyüme

Detaylı

GÜNLÜK BÜLTEN 26 Kasım 2014

GÜNLÜK BÜLTEN 26 Kasım 2014 GÜNLÜK BÜLTEN 26 Kasım 2014 ÖNEMLİ GELİŞMELER ABD'de tüketici güveni sert düştü Conference Board adlı özel araştırma şirketinin ABD tüketici güven endeksi, Ekim'deki 94.1'den Kasım ayında 88.7'ye geriledi.

Detaylı

Harcırah Tutarları. 12.01.2015 Sirküler, 2015/05. Sayın Meslekdaşımız,

Harcırah Tutarları. 12.01.2015 Sirküler, 2015/05. Sayın Meslekdaşımız, Sayın Meslekdaşımız, 12.01.2015 Sirküler, 2015/05 KONU : 01.01.2015-30.06.2015 Tarihleri Arasında Geçerli Gelir Vergisinden İstisna Harcırah Tutarları Gelir Vergisi Kanununun 24/2 nci maddesinde, 6245

Detaylı

DEĞER YEMİNLİ MALİ MÜŞAVİRLİK A.Ş.

DEĞER YEMİNLİ MALİ MÜŞAVİRLİK A.Ş. Büyükdere Cd. Nevtron İşhanı No:119 K /6 Gayrettepe-İST TEL: 0212/ 211 99 01-02-04 FAX: 0212/ 211 99 52 MALİ MEVZUAT SİRKÜLERİ SİRKÜLER NO : 2008/79 İstanbul, 05 Ağustos 2008 KONU : 01.07.2008 31.12.2008

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 01 Aralık 2014, Sayı: 48. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 01 Aralık 2014, Sayı: 48. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni, Sayı: 48 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ercan Ergüzel Ezgi Gülbaş Ali Can Duran 1 DenizBank

Detaylı

İTKİB Genel Sekreterliği AR&GE ve Mevzuat Şubesi

İTKİB Genel Sekreterliği AR&GE ve Mevzuat Şubesi HALI SEKTÖRÜ 2014 EYLÜL AYLIK İHRACAT BİLGİ NOTU İİTKİİB GENEL SEKRETERLİİĞİİ AR & GE VE MEVZUAT ŞUBESİİ EKİİM 2014 1 2014 YILI EYLÜL AYINDA HALI SEKTÖRÜ İHRACATININ DEĞERLENDİRMESİ Ülkemizin halı ihracatı

Detaylı

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Eylül 2012, No: 44

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Eylül 2012, No: 44 EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Eylül 2012, No: 44 i Bu sayıda; Ekim ayı enflasyon verileri, Eylül ayı dış ticaret verileri; TİM Ekim ihracat verileri değerlendirilmiştir. i 1 2012 de Türkiye

Detaylı

Ekonomik Ticari Gelişmeler

Ekonomik Ticari Gelişmeler Ekonomik Ticari Gelişmeler 3 Mayıs 2011 1 / 24 İçindekiler Giriş Sektör Haberleri Ülkelere Göre Çıkış Sayıları Haftalık Makroekonomik Gelişmeler 2 / 24 Yükselen Değerler Mart ayında İmalat Sanayi Genelinde

Detaylı

CİGNA FİNANS EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. PARA PİYASASI LİKİT KAMU EMEKLİLİK YATIRIM FONU 01.01.2015 30.06.2015 DÖNEMİ ALTI AYLIK RAPORU

CİGNA FİNANS EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. PARA PİYASASI LİKİT KAMU EMEKLİLİK YATIRIM FONU 01.01.2015 30.06.2015 DÖNEMİ ALTI AYLIK RAPORU CİGNA FİNANS EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. PARA PİYASASI LİKİT KAMU EMEKLİLİK YATIRIM FONU 01.01.2015 30.06.2015 DÖNEMİ ALTI AYLIK RAPORU Bu rapor Cigna Finans Emeklilik ve Hayat A.Ş. Para Piyasası Likit Kamu

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 01 Haziran 2015, Sayı: 13. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 01 Haziran 2015, Sayı: 13. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni, Sayı: 13 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya Çağlar Kuzlukluoğlu 1

Detaylı

Cari işlemler açığında neler oluyor? Bu defa farklı mı, yoksa aynı mı? Sarp Kalkan Ekonomi Politikaları Analisti

Cari işlemler açığında neler oluyor? Bu defa farklı mı, yoksa aynı mı? Sarp Kalkan Ekonomi Politikaları Analisti Cari işlemler açığında neler oluyor? Bu defa farklı mı, yoksa aynı mı? Sarp Kalkan Ekonomi Politikaları Analisti TEPAV Değerlendirme Notu Şubat 2011 Cari işlemler açığında neler oluyor? Ekonomide gözlemlenen

Detaylı

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Mayıs 2012, No: 33

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Mayıs 2012, No: 33 EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Mayıs 2012, No: 33 i Bu sayıda; Kısa vadeli Dış Borç Stoku, Merkez Bankası Net Döviz Pozisyonu rakamları Uluslararası Yatırım Pozisyonu, Ve İmalat Sanayi

Detaylı

GARANTİ EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. GELİR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVİZ) EMEKLİLİK YATIRIM FONU 2004 YILI FAALİYET RAPORU

GARANTİ EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. GELİR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVİZ) EMEKLİLİK YATIRIM FONU 2004 YILI FAALİYET RAPORU GARANTİ EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. GELİR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI (DÖVİZ) EMEKLİLİK YATIRIM FONU 2004 YILI FAALİYET RAPORU 1.- Ekonominin Genel durumu 2004 yılı 4. çeyrekte piyasalara yön veren olay

Detaylı

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER 1.KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM ABD Merkez Bankası FED, 18 Aralık tarihinde tahvil alım programında azaltıma giderek toplam tahvil alım miktarını 85 milyar dolardan 75 milyar

Detaylı

OECD Ticaretin Kolaylaştırılması Göstergeleri - Türkiye

OECD Ticaretin Kolaylaştırılması Göstergeleri - Türkiye OECD Ticaretin Kolaylaştırılması Göstergeleri - Türkiye OECD, hükümetlerin sınır (gümrük dahil) prosedürlerini geliştirmeleri, ticaret maliyetlerini azaltmaları, ticareti artırmaları ve böylece uluslar

Detaylı

BASIN AÇIKLAMASI. SÜREYYA SERDENGEÇTİ Başkan Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası. Ankara, 19 Mart 2001

BASIN AÇIKLAMASI. SÜREYYA SERDENGEÇTİ Başkan Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası. Ankara, 19 Mart 2001 BASIN AÇIKLAMASI SÜREYYA SERDENGEÇTİ Başkan Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Ankara, 19 Mart 2001 Sayın Bakanım, Değerli Basın Mensupları, Bilindiği gibi, Kasım ayı ikinci yarısında mali piyasalarda yaşanan

Detaylı

HAZIRGİYİM VE KONFEKSİYON SEKTÖRÜ 2015 EYLÜL AYLIK İHRACAT BİLGİ NOTU

HAZIRGİYİM VE KONFEKSİYON SEKTÖRÜ 2015 EYLÜL AYLIK İHRACAT BİLGİ NOTU HAZIRGİYİM VE KONFEKSİYON SEKTÖRÜ 2015 EYLÜL AYLIK İHRACAT BİLGİ NOTU Ekim 2015 HAZIRGİYİM VE KONFEKSİYON SEKTÖRÜNÜN 2015 EYLÜL İHRACAT PERFORMANSI ÜZERİNE KISA DEĞERLENDİRME 2015 Ocak-Eylül Döneminde

Detaylı

GÜNLÜK BÜLTEN 04 Nisan 2014

GÜNLÜK BÜLTEN 04 Nisan 2014 GÜNLÜK BÜLTEN 04 Nisan 2014 ÖNEMLİ GELİŞMELER Fitch, Türkiye nin kredi notu ve görünümünü korudu Fitch, Türkiye'nin kredi notunu BBB- olarak korurken, kredi notunun Durağan olan görünümü de değiştirmedi.

Detaylı

MERKEZ BANKASI VE FİNANSAL İSTİKRAR

MERKEZ BANKASI VE FİNANSAL İSTİKRAR MERKEZ BANKASI VE FİNANSAL İSTİKRAR Sermaye Hareketleri ve Döviz Kuru Politikaları Türkiye Ekonomi Kurumu Paneli Doç.Dr.Erdem BAŞÇI Başkan Yardımcısı, TCMB 11 Aralık 2010, Ankara 1 Konuşma Planı 1. Merkez

Detaylı

ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş GRUPLARA YÖNELİK GELİR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI EMEKLİLİK YATIRIM FONU YILLIK RAPOR

ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş GRUPLARA YÖNELİK GELİR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI EMEKLİLİK YATIRIM FONU YILLIK RAPOR ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş GRUPLARA YÖNELİK GELİR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI EMEKLİLİK YATIRIM FONU YILLIK RAPOR Bu rapor ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş Gruplara Yönelik Gelir Amaçlı Kamu Borçlanma Araçları

Detaylı

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Mayıs 2014, No: 92

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Mayıs 2014, No: 92 EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Mayıs 2014, No: 92 i Bu sayıda; 2014 Mart ayı Ödemeler Dengesi Verileri ve kurdaki gelişmeler değerlendirilmiştir. i 1 İlk üç ayda cari açıktaki her 100 Dolarlık

Detaylı

İDARE MERKEZİ ANKARA, 27 Ocak 2015

İDARE MERKEZİ ANKARA, 27 Ocak 2015 İDARE MERKEZİ ANKARA, 27 Ocak 2015 Cevaplarda şu işaretlerin tekrarını dileriz: B.02.2.TCM.0.00.00.00- Sayın Ali BABACAN BAŞBAKAN YARDIMCISI ANKARA Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (Merkez Bankası) Kanunu

Detaylı

01 Haziran - 05 Haziran 2015

01 Haziran - 05 Haziran 2015 Önümüzdeki Hafta Neleri Takip Edeceğiz? Pazartesi; 04:00 Çin İmalat ve İmalat Dışı PMI Endeksleri 04:30 Avustralya Konut İzinleri 04:35 Çin HSBC İmalat PMI Endeksi 10:00 Türkiye İmalat PMI Endeksi 11:00

Detaylı

TÜRKİYE NİN DIŞ TİCARET YAPISI. Doç. Dr. İsmet GÖÇER Aydın İktisat Fakültesi Ekonometri Bölümü

TÜRKİYE NİN DIŞ TİCARET YAPISI. Doç. Dr. İsmet GÖÇER Aydın İktisat Fakültesi Ekonometri Bölümü TÜRKİYE NİN DIŞ TİCARET YAPISI Doç. Dr. İsmet GÖÇER Aydın İktisat Fakültesi Ekonometri Bölümü 1 Ülkeler Niçin Dış Ticaret Yapar? Dış Ticaret Politikası Ödemeler Bilançosunun, cari işlemler hesabında ihracat

Detaylı

Günlük Forex Bülteni. Piyasa Gündemi G E D İ K Y A T I R I M K A L D I R A Ç L I İ Ş L E M L E R. 14 Ocak 2015 Çarşamba

Günlük Forex Bülteni. Piyasa Gündemi G E D İ K Y A T I R I M K A L D I R A Ç L I İ Ş L E M L E R. 14 Ocak 2015 Çarşamba G E D İ K Y A T I R I M K A L D I R A Ç L I İ Ş L E M L E R İçindekiler i Piyasa Gündemi Euro Dolar Teknik Analiz Piyasa Gündemi Küresel piyasalarda düşük petrol fiyatları endişe yaratmaya devam ederken,

Detaylı

Tekstil-Hazır Giyim Gülay Dincel TSKB Ekonomik Araştırmalar dincelg@tskb.com.tr Kasım 2014

Tekstil-Hazır Giyim Gülay Dincel TSKB Ekonomik Araştırmalar dincelg@tskb.com.tr Kasım 2014 Tekstil-Hazır Giyim Gülay Dincel TSKB Ekonomik Araştırmalar dincelg@tskb.com.tr Kasım 2014 Sektöre Bakış Tekstil ve hazır giyim sektörleri, GSYH içinde sırasıyla %4 ve %3 paya sahiptir. Her iki sektör

Detaylı

08 Haziran - 12 Haziran 2015

08 Haziran - 12 Haziran 2015 Önümüzdeki Hafta Neleri Takip Edeceğiz? Pazartesi; Tüm gün Avustralya Piyasalar Kapalı 02:50 Japonya Cari Denge, GSYİH, 05:10 Çin Ticaret Dengesi, İthalat ve İhracat hacmi 09:00 Almanya Ticaret Dengesi,

Detaylı

Aylık Dış Ticaret Analizi

Aylık Dış Ticaret Analizi EKİM YÖNETİCİ ÖZETİ Bu çalışmada, Türkiye İhracatçılar Meclisi tarafından her ayın ilk günü açıklanan ihracat rakamları temel alınarak Türkiye nin aylık dış ticaret analizi yapılmaktadır. Aşağıdaki analiz,

Detaylı

Günlük Bülten. Günlük Bülten. Gedik Forex Günlük Bülten. Piyasa Gündemi. 21 Temmuz 2015 Salı. Yunanistan dan beklenen ödeme gerçekleşti haberi

Günlük Bülten. Günlük Bülten. Gedik Forex Günlük Bülten. Piyasa Gündemi. 21 Temmuz 2015 Salı. Yunanistan dan beklenen ödeme gerçekleşti haberi Günlük Bülten 21 Temmuz 2015 Salı Piyasa Gündemi Gedik Forex Günlük Bülten Yunanistan dan beklenen ödeme gerçekleşti haberi Günlük Bülten piyasalarda hareketlenmeyi tetiklemekte. Avrupa Merkez Bankası

Detaylı

2015 AĞUSTOS DIŞ TİCARET BÜLTENİ 30 Eylül 2015

2015 AĞUSTOS DIŞ TİCARET BÜLTENİ 30 Eylül 2015 2015 AĞUSTOS DIŞ TİCARET BÜLTENİ 30 Eylül 2015 Ağustos 2015 Dış ticaret istatistiklerine ilişkin veriler Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından 30 Eylül 2015 tarihinde yayımlandı. TÜİK, Gümrük ve

Detaylı

PAZAR BÜYÜKLÜĞÜ YATIRIM MALĐYETLERĐ AÇIKLIK EKO OMĐK VE POLĐTĐK ĐSTĐKRAR FĐ A SAL ĐSTĐKRAR

PAZAR BÜYÜKLÜĞÜ YATIRIM MALĐYETLERĐ AÇIKLIK EKO OMĐK VE POLĐTĐK ĐSTĐKRAR FĐ A SAL ĐSTĐKRAR FDI doğrudan yabancı yatırım, bir ülke borsasında işlem gören şirketlerin hisselerinin bir diğer ülke veya ülkelerin kuruluşları tarafından satın alınmasını ifade eden portföy yatırımları dışında kalan

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 06 Temmuz 2015, Sayı: 18. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 06 Temmuz 2015, Sayı: 18. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni, Sayı: 18 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya İnci Şengül 1 DenizBank

Detaylı

BASIN DUYURUSU PARA POLİTİKASI KURULU TOPLANTI ÖZETİ. Sayı: 2015-16. 3 Mart 2015. Toplantı Tarihi: 24 Şubat 2015

BASIN DUYURUSU PARA POLİTİKASI KURULU TOPLANTI ÖZETİ. Sayı: 2015-16. 3 Mart 2015. Toplantı Tarihi: 24 Şubat 2015 Sayı: 2015-16 BASIN DUYURUSU 3 Mart 2015 PARA POLİTİKASI KURULU TOPLANTI ÖZETİ Toplantı Tarihi: 24 Şubat 2015 Enflasyon Gelişmeleri 1. Ocak ayında tüketici fiyatları yüzde 1,10 oranında artmış ve yıllık

Detaylı

TÜRKİYE EKONOMİSİNDE YAŞANAN GELİŞMELER VE 2011 YILI EKONOMİK BEKLENTİLERİ. Dr.Süleyman Yaşar. 17 Nisan 2011

TÜRKİYE EKONOMİSİNDE YAŞANAN GELİŞMELER VE 2011 YILI EKONOMİK BEKLENTİLERİ. Dr.Süleyman Yaşar. 17 Nisan 2011 TÜRKİYE EKONOMİSİNDE YAŞANAN GELİŞMELER VE 2011 YILI EKONOMİK BEKLENTİLERİ Dr.Süleyman Yaşar 17 Nisan 2011 AMERİKAN MALİ KRİZİNİN Düşük faiz politikası (2002-5) NEDENLERİ Risklerin önemsenmemesi Hesap

Detaylı

13.02.2014 CARİ İŞLEMLER DENGESİ

13.02.2014 CARİ İŞLEMLER DENGESİ 13.02.2014 CARİ İŞLEMLER DENGESİ Aralık ayı cari işlemler açığı piyasa beklentisi olan -7,5 Milyar doların üzerinde -8,322 milyar dolar olarak geldi. 2013 yılı cari işlemler açığı bir önceki yıla göre

Detaylı

Türkiye nin dış ticaret ve yatırım bağlantıları: Güçlü yönler

Türkiye nin dış ticaret ve yatırım bağlantıları: Güçlü yönler tepav türkiye ekonomi politikaları araştırma vakfı Türkiye nin dış ticaret ve yatırım bağlantıları: Güçlü yönler Prof. Dr. Serdar TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Müdürü

Detaylı

Ekim. Günlük Araştırma Bülteni Gün Sonu RAPORU

Ekim. Günlük Araştırma Bülteni Gün Sonu RAPORU 23 Ekim Günlük Araştırma Bülteni Gün Sonu RAPORU Almanya sanayi üretimi endeksi beklenenin altında kaldı Almanya da bugün açıklanan PMI İmalat Sanayi Endeksi, küresel ekonomik daralmanın ülke ekonomisine

Detaylı

HAFTALIK EKONOMİ RAPORU

HAFTALIK EKONOMİ RAPORU Strateji Geliştirme Başkanlığı Ekonomik ve Sektörel Analiz Dairesi HAFTALIK EKONOMİ RAPORU TÜRKİYE EKONOMİSİ IMKB 100 Endeksi haftanın ilk yüzde 0,4 oranında değer kazandı. Geçtiğimiz hafta İMKB 100 Endeksi,

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 22 Haziran 2015, Sayı: 16. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 22 Haziran 2015, Sayı: 16. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni, Sayı: 16 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya İnci Şengül 1 DenizBank

Detaylı

İşletmeler bu kapsamda yaptıkları harcamaları Gerçek Gider Yöntemi ve Harcırah Yöntemi olmak üzere iki yöntemden birini seçerek giderleştirebilirler.

İşletmeler bu kapsamda yaptıkları harcamaları Gerçek Gider Yöntemi ve Harcırah Yöntemi olmak üzere iki yöntemden birini seçerek giderleştirebilirler. İŞLE İLGİLİ SEYAHAT GİDERLERİNİN VE HARCIRAHLARIN VERGİSEL BOYUTU AYSEL ARSLAN S. M. MALİ MÜŞAVİR I. GENEL BİLGİ İşletmelerde çeşitli nedenlerle seyahat ve konaklama harcamaları ortaya çıkabilmektedir.

Detaylı

YTL değer kazanırken ihracat artışının hızlanması nasıl açıklanabilir?

YTL değer kazanırken ihracat artışının hızlanması nasıl açıklanabilir? Türk Ekonomi Bankası Makro Yorum Emin Öztürk (212) 251 21 21 (1671) 14 Mayıs 2007 emin.ozturk@teb.com.tr YTL değer kazanırken ihracat artışının hızlanması nasıl açıklanabilir? Son dönemde Türkiye nin gündeminde

Detaylı

1- Ekonominin Genel durumu

1- Ekonominin Genel durumu GARANTİ EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. İKİNCİ GELİR AMAÇLI ESNEK EMEKLİLİK YATIRIM FONU 2014 YILI 12 AYLIK FAALİYET RAPORU 1- Ekonominin Genel durumu 2014 yılı TCMB nin Ocak ayında faizleri belirgin şekilde arttırmasıyla

Detaylı

GÖSTERGELER STOPAJ DÜZENLEMESİ: Vadeye göre pay (Yüzde)

GÖSTERGELER STOPAJ DÜZENLEMESİ: Vadeye göre pay (Yüzde) Hazırlayan: Alaattin AKTAŞ ala.aktas@gmail.com GÖSTERGELER PROJEKSİYON STOPAJ DÜZENLEMESİ: TL mev. Vadesiz Vadeye göre pay (Yüzde) Bir Aya Üç Aya Altı Aya Bir Yıla ve Daha Uzun 2005 17,8 20,6 45,8 10,5

Detaylı

Bütçe Niçin Ek Ödenek İster?

Bütçe Niçin Ek Ödenek İster? Bütçe Niçin Ek Ödenek İster? Haldun DARICI (*) Ülkemizdeki bütçe uygulamalarıyla ilgili olarak yapılan bazı değerlendirmelerde, bütçelerin başlangıç hedefleriyle yılsonu gerçekleşmeleri arasında önemli

Detaylı

DÖVİZ KURU PARİTE DEĞİŞİMİ VE PETROL FİYATLARINDAKİ DÜŞÜŞÜN CARİ İŞLEMLER DENGESİNE ETKİSİ ( 5 Şubat 2015 ) ( Zafer YÜKSELER )

DÖVİZ KURU PARİTE DEĞİŞİMİ VE PETROL FİYATLARINDAKİ DÜŞÜŞÜN CARİ İŞLEMLER DENGESİNE ETKİSİ ( 5 Şubat 2015 ) ( Zafer YÜKSELER ) DÖVİZ KURU PARİTE DEĞİŞİMİ VE PETROL FİYATLARINDAKİ DÜŞÜŞÜN CARİ İŞLEMLER DENGESİNE ETKİSİ ( 5 Şubat 2015 ) ( Zafer YÜKSELER ) 1. Döviz Kuru Pariteleri: Uluslararası piyasalarda ABD doları diğer para birimlerine

Detaylı

12.03.2014 CARİ İŞLEMLER DENGESİ

12.03.2014 CARİ İŞLEMLER DENGESİ 12.03.2014 CARİ İŞLEMLER DENGESİ Ocak ayı cari işlemler açığı piyasa beklentisi olan -5,2 Milyar doların altında -4,88 milyar dolar olarak geldi. Ocak ayında dış ticaret açığı geçen yılın aynı ayına göre

Detaylı

BÖLÜM I MAKROEKONOMİYE GENEL BİR BAKIŞ

BÖLÜM I MAKROEKONOMİYE GENEL BİR BAKIŞ İÇİNDEKİLER BÖLÜM I MAKROEKONOMİYE GENEL BİR BAKIŞ Giriş... 1 1. Makroekonomi Kuramı... 1 2. Makroekonomi Politikası... 2 2.1. Makroekonomi Politikasının Amaçları... 2 2.1.1. Yüksek Üretim ve Çalışma Düzeyi...

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 29 Haziran 2015, Sayı: 17. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 29 Haziran 2015, Sayı: 17. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni, Sayı: 17 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya İnci Şengül 1 DenizBank

Detaylı

tepav Mart2011 N201139 POLİTİKANOTU Cari Açığın Sebebini Merak Eden Bütçeye Baksın Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı

tepav Mart2011 N201139 POLİTİKANOTU Cari Açığın Sebebini Merak Eden Bütçeye Baksın Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı POLİTİKANOTU Mart2011 N201139 tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Sarp Kalkan 1 Politika Analisti, Ekonomi Etütleri Cari Açığın Sebebini Merak Eden Bütçeye Baksın Cari açık, uzun yıllardan

Detaylı

İÇİNDEKİLER (*) 1- Özel Sektörün Yurtdışından Sağladığı Uzun Vadeli Kredi Borcu (2002-2015 Eylül)

İÇİNDEKİLER (*) 1- Özel Sektörün Yurtdışından Sağladığı Uzun Vadeli Kredi Borcu (2002-2015 Eylül) İÇİNDEKİLER (*) 1- Özel Sektörün Yurtdışından Sağladığı Uzun Vadeli Kredi Borcu (2002-2015 Eylül) 2- Özel Sektörün Yurtdışından Sağladığı Uzun Vadeli Kredi Borcunun Borçluya Göre Alacaklı Dağılımı (2002-2015

Detaylı

Mali İzleme Raporu Eylül 2005 Ön Değerlendirme

Mali İzleme Raporu Eylül 2005 Ön Değerlendirme economicpolicyresearchinstitute ekonomipolitikalarıaraştırmaenstitüsü Mali İzleme Raporu Eylül 2005 Ön Değerlendirme Yönetişim Etütleri Programı uğur mumcu caddesi 80/3 g.o.p ankara türkiye tel: +90 312

Detaylı

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Eylül 2013, No: 71

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Eylül 2013, No: 71 EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Eylül 2013, No: 71 i Bu sayıda; 2013 2. Üç Ay Büyüme Verileri değerlendirilmiştir. i 1 Yurtiçi talep coştu, stoklar patladı, büyüme tahminleri aştı Ekonomi

Detaylı

MESLEK KOMİTELERİ DURUM TESPİT ANKETİ

MESLEK KOMİTELERİ DURUM TESPİT ANKETİ SONUÇLARI DURUM TESPİT ANKETİ MESLEK KOMİTELERİ Eylül 15 Ekonomik Araştırmalar Şubesi 1 1 1 8 6 81.4 SANAYİ GELİŞİM ENDEKSİ 18. 15.2 83.8 91.2 SANAYİ GELİŞİM ENDEKSİ (SGE) (Üretim, İç Satışlar, İhracat,

Detaylı

EURO BÖLGESİ İZLEME RAPORU (15 AĞUSTOS - 15 EYLÜL) I- GENEL EKONOMİK GÖSTERGELERE İLİŞKİN GELİŞMELER

EURO BÖLGESİ İZLEME RAPORU (15 AĞUSTOS - 15 EYLÜL) I- GENEL EKONOMİK GÖSTERGELERE İLİŞKİN GELİŞMELER EURO BÖLGESİ İZLEME RAPORU (15 AĞUSTOS - 15 EYLÜL) I- GENEL EKONOMİK GÖSTERGELERE İLİŞKİN GELİŞMELER Düşük faiz oranları, kontrol altındaki enflasyon, euronun önde gelen para birimleri karşısındaki değer

Detaylı

Aylık Dış Ticaret Analizi

Aylık Dış Ticaret Analizi YÖNETİCİ ÖZETİ Bu çalışmada, Türkiye İhracatçılar Meclisi tarafından her ayın ilk günü açıklanan ihracat rakamları temel alınarak Türkiye nin aylık dış ticaret analizi yapılmaktadır. Aşağıdaki analiz,

Detaylı

Sayı: 2014 5 28 Ocak 2014 PARA POLİTİKASI KURULU TOPLANTI ÖZETİ. Toplantı Tarihi: 21 Ocak 2014

Sayı: 2014 5 28 Ocak 2014 PARA POLİTİKASI KURULU TOPLANTI ÖZETİ. Toplantı Tarihi: 21 Ocak 2014 Sayı: 2014 5 28 Ocak 2014 PARA POLİTİKASI KURULU TOPLANTI ÖZETİ Toplantı Tarihi: 21 Ocak 2014 Enflasyon Gelişmeleri 1. Aralık ayında tüketici fiyatları yüzde 0,46 oranında artmış ve yıllık enflasyon yüzde

Detaylı

Ekim. Günlük Araştırma Bülteni Gün Sonu RAPORU

Ekim. Günlük Araştırma Bülteni Gün Sonu RAPORU 14 Ekim Günlük Araştırma Bülteni Gün Sonu RAPORU Cari açıkta düşüş Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası nın (TCMB) açıkladığı Ağustos ayı ödemeler dengesi rakamlarına göre cari işlemler açığı, bir önceki

Detaylı