PETROL FİYATLARININ DIŞ TİCARET AÇIĞI ÜZERİNDEKİ ETKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "PETROL FİYATLARININ DIŞ TİCARET AÇIĞI ÜZERİNDEKİ ETKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ"

Transkript

1 PETROL FİYATLARININ DIŞ TİCARET AÇIĞI ÜZERİNDEKİ ETKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ Tayfur BAYAT * Ahme ŞAHBAZ ** Taner AKÇACI *** ÖZ Bu çalışmada Türkiye nin 1992:1-212:4 dönemine ai aylık veriler kullanılarak reel perol fiyaları ile dış icare dengesi arasındaki ilişki, doğrusal olmayan eşbüünleşme, doğrusal olmayan ve frekans alanı Granger ipi nedensellik analizleri kullanılarak incelenmişir. Analizler sonucunda reel perol fiyaından dış icare açığına ek yönlü nedenselliğin olduğu sonucuna ulaşılmışır. Faka nedensellik ilişkisi sadece ora vadede geçerlidir. Buna göre Türkiye de ora vadede perol fiyalarındaki oynaklıklar dış icare açıklarının oluşmasında ekili iken, uzun vadede dış icare açıkları üzerindeki ekisi kaybolmakadır. Anahar Kavramlar: Dış Ticare Dengesi, Perol Fiyaları, Doğrusal Olmayan Eşbüünleşme, Doğrusal Olmayan Nedensellik, Frekans Alanı Nedensellik. THE EFFECT OF OIL PRICES ON THE TRADE DEFICIT: THE CASE OF TURKEY ABSTRACT In his sudy, we invesigae he relaionship beween real oil price and foreign rade defici in Turkey by using monhly daa belonging 1992M1-212M4 period. In his regard, we employ nonlinear coinegraion, nonlinear causaliy and frequency domain Granger ype causaliy analysis mehods. Empirical findings imply ha here is a uni-direcional nonlinear causaliy running from real oil price o foreign rade balance. Bu he causaion linkage exiss on he medium-erm. In he ligh of he findings, while he volailiy in oil price affecs foreign rade balance of Turkey, he effec disappears on he long run. Keywords: Trade Balance, Oil Prices, Nonlinear Coinegraion, Nonlinear Casualiy, Frequency Domain Causaliy. * Yrd. Doç. Dr., İnönü Üniversiesi, İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi, İkisa Bölümü. ** Yrd. Doç. Dr., Gazianep Üniversiesi, İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi, İkisa Bölümü. *** Yrd. Doç. Dr., Kilis 7 Aralık Üniversiesi, İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi, İkisa Bölümü. Makalenin kabul arihi: Kasım 213.

2 68 Erciyes Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Dergisi, Sayı: 42, Temmuz-Aralık 213 ss GİRİŞ İkinci dünya savaşından sonra 195 li yıllardan iibaren ihal ikameci sanayileşme poliikası birçok ülke arafından arafından ercih edilen bir poliika olmuşur. Özellikle gelişmeke olan ülkelerin sanayileşmelerini arırmak amacıyla, öncelikle yuriçi alebin ihal mallardan yerli mallara doğru kaydırılmasını öngören (Edwards, 1993: 1358) ve yerli üreimin arırılabilmesi için yüksek gümrük arifeleri gibi her ürlü korumacılığı öne çıkaran ve ayrıca eşviklerle yerli üreimi desekleyen ihal ikameci poliika Türkiye ekonomisinde de 196 lı yılların başındaki I. Beş Yıllık Kalkınma Planı ndan 198 yılına kadar uygulanmışır. 198 yılında 24 Ocak Kararları olarak adlandırılan ekonomik isikrar programında ihal ikameci poliikalar yerine daha çok ihracaa dayalı bir büyüme poliikasının uygulanması öngörülmüşür. İhracaa dayalı büyüme (Expor- Led Growh, ELG) sraejisi, ekonomik büyümenin emel belirleyicisinin ihraca arışı olduğa vurgu yapmakadır. Bu bağlamda, dış icare ile ekonomik büyüme arasında yakın bir ilişki olduğuna vurgu yapan Klasik ve Neo-klasik yaklaşıma göre dış icarein arması bir arafan verimliliği arırırken, bir arafan da dış icaree konu olan malların üreiminde uzmanlaşmayı eşvik emekedir (Gharey, 1993: 1145). Türkiye de 198 sonrası dönemde ihracaa dayalı büyüme sraejisinin uygulanmaya başlaması ile birlike dış icare hacminin hızlı bir şekilde arığı görülmekedir. 198 yılında oplam dış icare hacmi sadece 1 milyar doları iken, 199 yılında 35 milyar doları ulaşmışır. 212 yılına gelindiğinde dış icare hacmi 392 milyar dolar seviyesine ulaşmışır. Özellikle 2 li yılların başından iibaren dış icare hacminin oldukça hızlı bir şekilde arığı Grafik 1 de görülmekedir.

3 Perol Fiyalarının Dış Ticare Açığı Üzerindeki Ekisi: Türkiye Örneği 69 Grafik 1: Türkiye nin Dış Ticare Dengesinin Yıllar İibariyle Seyri (Milyar ABD doları) Kaynak: TCMB, EVDS. 198 sonrası dışa açılma ile birlike sadece dış icare hacmi armamış aynı zamanda 2 li yılların hemen başında ihraca ile ihala arasındaki farka ihala lehine arış gösermişir. Krizlerin yaşandığı dönemler haricinde dış icare açığı sürekli olarak armışır yılında yaklaşık 3 milyar dolar dış icare açığı varken, 199 yılında 9,4 milyar dolara çıkmışır. 21 krizinden önce 22 milyar dolara kadar çıkan dış icare açığı 21 ve 22 yılında sırasıyla 3,4 ve 6,4 milyar dolar seviyelerinde gerçekleşmişir. Özellikle vurgulamak gerekir ki, hızlı büyüme oranlarının gerçekleşiği dönemlerde dış icare açığı da hızlı bir şekilde armışır. 211 yılında dış icare açığı yaklaşık 9 milyar dolara kadar armışır. Bu durum Grafik 1 de göserilmekedir. Geçen ouz yıllık dönemde hükümeler farklı dış icare poliikaları uygulasa da ihraca ve ihala arasındaki fark düşürülememişir. Türkiye ekonomisine yönelik genel bir değerlendirme yapıldığında 2-21 krizi sonrasında uygulanan isikrar poliikaları sonucunda ekonomik büyüme ve enflasyonun düşürülmesi nokalarında başarı yakalanmışır. Bununla birlike cari açık konusunda olumsuz bir ablo oluşmakadır. Dış icare hacminde yaşanan genişleme ve bu genişleme sürecinde sürekli aran açık, cari açığın en önemli kalemini oluşurmakadır. Toplam ihala içerisinde önemli bir pay sahibi olan enerji ihalaı dış icare ve/veya cari açığın en önemli kısmını oluşurmakadır. Enerji ihalaı içerisinde de perol ihalaının dominan fakör olduğunu ifade emek mümkündür.

4 7 Erciyes Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Dergisi, Sayı: 42, Temmuz-Aralık 213 ss Grafik 2: Perol Fiyaının Yıllar İibariyle Seyri (ABD doları) Ocak 29 Ocak 27 Ocak 25 Ocak 23 Ocak 21 Ocak 1999 Ocak 1997 Ocak 1995 Ocak 1993 Ocak 1991 Ocak 1989 Ocak 1987 Ocak 1985 Ocak 1983 Ocak 1981 Ocak 1979 Ocak 1977 Ocak 1975 Ocak 1973 Ocak Kaynak: IMF, Uluslararası Finansal İsaisikleri Veriabanı. Uygulanan isikrar poliikaları sonucunda oluşan büyüme rendi ile birlike gündeme gelen bir diğer önemli konu da enerji alebindeki arış olmuşur. Türkiye Cumhuriyei Enerji Bakanlığı nın yayınlamış olduğu verilere göre Türkiye 21 yılında oplam TEP (Ton of Equivalen Peroleum) ham perol ükeirken bunun sadece TEP lik kısmı yerli üreimden karşılanmışır. Geri kalan TEP lik kısmı Suudi Arabisan, Libya, İran, Rusya ve Irak an ihal edilmekedir. Bu durum Türkiye nin ne perol ihalaçısı olduğu gerçeğini gözler önüne sermekedir. 211 yılı iibariyle ihal ham perolün uarı 35 milyar doları aşmışır. Türkiye nin aran enerji alebinin yanında dünya ham perol fiyalarındaki harekeler ülkenin dış icare hacmi açısından önemli bir olgu haline gelmekedir. Zira 7 li yıllarda yaşanan perol krizlerini akip eden 8 li ve 9 lı yıllarda perol fiyaları 2-3 doları aralığında hareke ederken 2 li yıllar ile birlike perol fiyaı hızlı bir arış gösererek 1 doları seviyelerine ulaşmışır. 28 yılının Haziran ayında perolün varil fiyaı 13 dolar seviyesini geçmişir. Bu değerlendirmeler ışığında ham perol fiyaının yıllar iibariyle harekeleri Grafik 2 de göserilmişir. Türkiye de son yıllarda yaşanan büyüme ile birlike aran enerji alebi ve yine son yıllarda dünya perol fiyalarındaki arış Türkiye nin dış icare açığında aynı dönemde yaşanan arışın emelinde perol fiyalarının herhangi bir rolünün olup olmadığı sorusunu gündeme geirmekedir. Perol fiyalarında yaşanan değişikliklerin cari açığı nasıl ekilediğine dair ise farklı yaklaşımlar mevcuur. Bu yaklaşımlar ilişkiyi açıklarken farklı kanallardan faydalanmakadırlar. Bunlar, arz kanalı, alep kanalı, icare kanalı, parasal kanal ve finansman kanalıdır. Killian a (21) göre, perol fiyaındaki poziif bir şok perol ihal eden bir ülke için icare haddi şokudur. Böylesi bir icare haddi şoku ekonominin üreim

5 Perol Fiyalarının Dış Ticare Açığı Üzerindeki Ekisi: Türkiye Örneği 71 kararlarını ekileyen bir problem olarak düşünülebilir. Çünkü perol önemli bir üreim girdisidir. Bu üreim girdisinin fiyaındaki arış aynı zamanda icare dengesini bozacakır. Bir diğer kanal ise alep kanalıdır. Perol fiyaındaki arış, arz kanalındaki sisemden farklı olarak, diğer mallara olan alebi ya da bir başka deyişle diğer malların alımı için büçeden ayrılan payın azalmasına neden olacakır. Yani diğer mallar için yapılan harcama mikarı azalacakır. Bu durum aslında perol alebinin fiya esnekliği ile alakalıdır. Perol alebinin fiya esnekliğinin düşük olduğu varsayımından harekele perolün fiyaındaki arış ile ihraç edilen ve ihal edilen mal mikarındaki değişim sonucunda icare dengesi de bozulacakır. Dış icare dengesini de içinde bulunduran cari işlemler dengesi daha sonraki yıllarda meydana gelebilecek ekonomik krizlere ilişkin öncü bir göserge olarak değerlendirilmesi (Radele, Sachs 2:6-8; Zanghieri 24:12-13; Edson 23:5-6) dış icare dengesinin sebeplerinin belirlenmesini önemli bir konu hale geirmekedir. Bu açıdan bakıldığında perol fiyalarındaki değişimin dış icare dengesi üzerindeki ekisinin belirlenmesi poliika yapıcıları açısından önem arz emekedir. Zira olası bir ilişkinin varlığı durumunda perol fiyalarındaki değişimler izlenerek ilerleyen dönemlerde dış icare dengesinin gidişaı hakkında öngörüde bulabilecek ve buna uygun kısa ve ora vadeli poliikalar uygulanabilecekir. Yine ilişkinin varlığının oraya konulması durumunda ne perol ihalaçısı bir ülke açısından alernaif enerji kaynaklarının oluşurulması için uzun vadeli poliika uygulamaları yürürlüğe koyulması için poliika önerileri sunulabilecekir. Bernanke vd. (1997) ise perol fiyalarındaki bir arış karşısında para ooriesinin yapacağı sisemaik müdahalelerin ekonomi üzerindeki resesyonis baskıyı arıracağını belirmişir. Resesyonis baskı sonucu ekonomi durgunluğa giderek yine dış icare dengelerinin bozulmasına neden olacakır. Perol fiyalarının bu şekilde carî denge üzerinde ekili oluş şekli ise parasal kanal olarak nielendirilmekedir. Perol fiyalarındaki arışın ihraç ve ihal edilen malların mikar ve fiyalarını değişirmesi yolu ile dış icare dengesindeki değişmelere yol açması ise icare kanalı şeklinde adlandırılmakadır. Son olarak finansman kanalı ise perol fiyaındaki değişmelerin perol ihraç eden ülkelerde varlık fiyalarının ve karlarının aracağını varsaymakadır. Bu şekilde aran refahın bir kısmı perol ihal eden ülkelere ransfer edilecek, böylece carî dengede sermaye ransferi sonucu değişim yaşanacakır (Bernanke vd., 1997:1415). Bu çalışmada, dünya reel perol fiyaları ile Türkiye ekonomisindeki dış icare dengesi arasındaki ilişki 1992:1 212:4 dönemine ai aylık veriler kullanılmak sureiyle incelenmekedir. Reel perol fiyaları ile dış icare dengesi

6 72 Erciyes Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Dergisi, Sayı: 42, Temmuz-Aralık 213 ss arasındaki ilişki Hansen ve Seo (22) doğrusal olmayan eşbüünleşme (TVECM) esi ve Hiemsra ve Jones (1994) doğrusal olmayan Granger ipi nedensellik analizleri uygulanacakır. Ayrıca Breiung ve Candelon (26) arafından gelişirilen frekans alanı nedensellik esi uygulamak sureiyle özellikle uluslararası lieraürde üsünde durulan ekinin kısa dönemli olduğu konusu Türkiye ekonomisi için de es edilecekir. Çalışmanın ikinci bölümünde cari işlemler dengesi bağlamında dış icare dengesini modelleyen yaklaşımlar ve perol fiyalarını modele dâhil eden çalışmalardan bahsedilmekedir. Üçüncü bölümde kullanılan yönemler hakkında bilgi verilecekir. Çalışmanın dördüncü bölümünde ampirik uygulama sonucu elde edilen sonuçlar özelenmekedir. Son bölümde ise elde edilen bu sonuçlar ışığında öze ve poliika önerilerine yer verilmekedir. I. LİTERATÜR İNCELEMESİ 197 lerdeki perol şokları sonucu, perol fiyalarının farklı ülke ekonomileri üzerindeki ekisi üzerine yapılan çalışma sayısı arış gösermişir. Hamilon (1983), Burbidge ve Harrison (1984) ve Gisser ve Goodwin (1986) perol şoklarının makroekonomik değişkenler üzerindeki ekilerini inceleyen ilk çalışmalar arasında yer alırken 2 li yıllara gelindiğinde perolde yaşanan aşırı fiya arışları ekonomislerin bu arışın ekonomik büyüme üzerindeki ekisini incelemeye yönelmişir. Mehrara (28), Prasad vd. (27) ve Jayaraman ve Choong (29) farklı ülke ipleri için yapmış oldukları analizlerde perol fiyalarının ekonomik büyüme üzerinde ekili oldukları sonucuna ulaşmışlardır. Bununla birlike perol fiyaında yaşanan poziif bir şokun perol ihracaçısı ya da ihalaçısı ülkelerin carî açıkları üzerinde nasıl bir eki bırakığı, bu şokan gelişmiş ve gelişmeke olan ülkeleri ne derece ekilediği yeerince incelenmemişir. Günümüzde, ham perol, ikame enerji kaynakları bulunamadığı için, perol üreen ülkeler için önemli bir gelir, özellikle Türkiye gibi perol üremeken çok ükeen ülkeler için de önemli bir gider kalemidir. Bu nokada perol icareinin ülkelerin dış dengesinde önemli bir yere sahip oldukları muhakkakır. Perol fiyaları ile dış denge arasındaki ilişkiyi inceleyen ilk çalışma Agmon ve Laffer e (1978) aiir. Yazarlar gelişmiş ülkeler üzerine yapığı çalışmalarında perol fiyaı şokunun hemen ardından dış icare dengesinin hemen bozulduğunu, faka başlangıçaki bozulmanın hemen ardından dengenin ekrar oluşuğu sonucuna ulaşmakadır. Rebucci ve Spaafora (26) ise benzer şekilde perol fiyaı şoklarının carî açık üzerinde kısa dönemde ekili olduğunu iddia emekedirler. Zaouali (27) poziif bir perol fiyaı şokunun Çin ekonomisi üzerindeki ekisini incelediği çalışmasında fiya arışının carî denge üzerinde dikkae değmeyecek bir ekisinin olduğu sonucuna ulaşmakadır. Schuber (213) perol fiyaı şoklarının küçük ülke ekonomileri üzerindeki ekisini incelediği çalışmasında perol fiyaındaki kalıcı bir arışın carî denge üzerinde J eğrisi ekisi gös-

7 Perol Fiyalarının Dış Ticare Açığı Üzerindeki Ekisi: Türkiye Örneği 73 erdiğini belirmekedir. Yani perol fiyaındaki kalıcı bir arış carî dengeyi bozmakadır. Faka carî dengedeki bu bozulma zamanla düzelerek dengeye gelmekedir. Son olarak Chuku vd. (211) hem perol ihalaçısı hem de ihracaçısı olan Nijerya için yapmış olduğu çalışmasında perol fiyalarındaki değişimin carî denge üzerinde kısa dönemli ekisinin olduğu sonucuna ulaşmışır. Konu ile ilgili uluslararası lieraüre bakıldığında ekinin kısa dönemde mevcu iken uzun dönemde kaybolduğu kanısına ulaşılmakadır. Türkiye ekonomisinin cari işlemler hesabı içerisinde en büyük payın dış icare işlemleri hesabı olması lieraür incelemesini genel olarak dış icare dengesinden ziyade perol fiyalarının cari işlemler dengesi üzerine ekilerinin incelenmesine yönelmişir. Cari işlemler dengesinin belirleyicilerini inceleyen çalışmalar arasında Karabulu ve Danışoğlu (26), Peker ve Hounluoğlu (29), Togan ve Berumen (211), Erkılıç (26), Yücel (23), Erdoğan ve Bozkur (29) göserilebilir. Karabulu ve Danışoğlu (26), yıllarına ai çeyreklik verilerle haa düzelme modeli VECM kullanarak cari işlemler dengesini ekileyen en önemli değişkenleri sırasıyla döviz kurları, büyüme ve aran perol fiyaları olarak espi emişlerdir. Çalışmada elde edilen bulgulara göre, perol fiyaları ile cari açık arasında poziif, büyüme oranı ile negaif ilişki mevcuur. Türkiye de cari işlemler açığının nedenlerini inceleyen Peker ve Hounluoğlu (29) VAR yönemi yardımıyla 1992:1-27:12 dönemi için es eikleri çalışmalarında; reel döviz kuru, reel faiz oranı ve menkul kıymeler borsası endeksinin cari açığı açıklayan en önemli değişkenler olduğunu bulgusuna ulaşmışlardır. Çalışmada, yazarların beklenisinin aksine cari açığın öngörü haa varyansında ham perol ihal fiyalarının payı hem başlangıç dönemi iibariyle, hem de uzun dönem iibariyle düşük çıkmışır. Yine aynı konu bağlamında Togan ve Berumen (211), 1993:1-21:3 dönemi için VAR yönemi ile cari işlemler dengesinin açıklanmasında kullanılan elasikiye yaklaşımının daha anlamlı olduğunu ve cari denge için reel döviz kuru, yuriçi ve yurdışı gelir oranı ve perol fiyalarının emel değişkenler olarak dikkae alınmasının daha açıklayıcı olduğu sonucuna ulaşmışlardır dönemi çeyreklik verilerle VAR yönemi kullanan Erkılıç a (26) göre cari işlemler dengesinin belirleyicileri yine cari açığın gecikmeli değerleri, yuriçi büyüme oranı ve reel döviz kurudur. Türkiye de cari açığın belirleyicilerini inceleyen Erdoğan ve Bozkur (29) 199:1-28:1 dönemini MGARCH modelleri yardımıyla incelenmişir. Çalışmada en yüksek korelasyon değeri ihracaın ihalaı karşılama oranına, ikinci yüksek değer, perol fiyalarına ai olduğu sonucuna ulaşmışlardır. Yücel e (23) göre ise döviz kuru, dış icare hadleri, büyüme ve Merkez Bankası rezervleri cari dengede oraya çıkan değişiklikleri açıklamaka isaisiki olarak anlamlı çıkmışır. Demirci ve Er (27), 1991:1-26:12 döneminde ham perol fiyalarındaki oynaklığın Türkiye deki cari açığa olan ekisini ooregresif-

8 74 Erciyes Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Dergisi, Sayı: 42, Temmuz-Aralık 213 ss harekeli oralama (AR-MA), VECM ve VAR olmak üzere üç farklı meodu kullanarak araşırmışlardır. Çalışma sonucunda perol fiyalarının cari açık üzerindeki ekisinin olumsuz olduğu ve dönem sayısı arıkça perol fiyalarındaki değişkenliğin cari açıkaki öneminin giderek armaka olduğu sonucuna ulaşmışlardır. Döviz kurunun ihala ve ihraca fiyaları üzerindeki ekisini belirlemeye çalışan Kılıç (29) 1994:1-28:11 dönemini VAR ve VEC modeli kullanarak nominal efekif döviz kuru indeksi, imala sanayi ihala fiya indeksi, imala sanayi ihraca fiya indeksi, perol fiyaları indeksi, imala sanayi üreim indeksi ve imala sanayi opan eşya fiya indeksi verileri kullanılmışır. Çalışmada, ihala ve ihraca fiyaları üzerinde perol fiyalarının ekisi olmakla beraber döviz kuru ile karşılaşırıldığında eki zayıf kalmakadır. Türkiye deki perol fiyalarının oynaklığı üzerine yapığı çalışmasında Firuzan (21) 1981:1-27:12 döneminde OPEC in fiya ayarlamalarının ekisinin önemsiz olduğunu buna karşın Irak-ABD kaosunun perol fiyaları üzerindeki ekisinin anlamlı olduğunu espi emişir. Son olarak Ozlale ve Pekkurnaz (21) carî açığın perol fiyalarındaki ekisini dönemini SVAR analiz ekniği ile incelemişir. Çalışmaları sonucunda yazarlar perol fiyaındaki bir arışa carî açığın vermiş olduğu epkinin geçici olduğu sonucuna ulaşmışlardır. II. METODOLOJİ A. HANSEN VE SEO (22) DOĞRUSAL OLMAYAN EŞBÜTÜNLEŞME (TVECM) TESTİ Uzun dönem denge üzerinde doğrusal olmayan uyarlanmaları ilk olarak Balke ve Fomby (1997) ve daha sonra Baum ve Karasulu (1998), Enders ve Falk (1998), Obsfeld ve Taylor (1997), Taylor (21), Lo ve Zivo (21) arafından oraya konulmuşur. Geleneksel eşbüünleşme esleri değişkenlerin üm dönem boyunca uzun dönem ilişkisi üzerine verdiği doğrusal uyarlanmaları göserir (Eseve, Pras, 21:46; Enders, 29:481). Balke ve Fomby (1997) eşbüünleşme vekörünün bilindiği durumlar için Hansen nin (1996) ele aldığı ek değişken için yapılan esleri haa düzelme erimini kullanarak gelişirmişir. Hansen ve Seo (22) ise doğrusal olmayan eşbüünleşme lieraürüne kakısı bu modellerin çok değişkenli ve eşbüünleşme vekörünün bilinmediği durumlar için olmuşur. Hansen ve Seo (22: 294) ise haa düzelme erimi üzerindeki eşik ekisi ve ek eşbüünleşme vekörü için haa düzelme modeli (Threshold Vecor Error Correcion, TVECM) gelişirmişir. Hansen ve Seo nun (22) gelişirdiği esin emel manığı en yüksek olabilirlik ahmini ile boş hipoezinde doğrusal eşbüünleşme, alernaif hipoezinde ise doğrusal olmayan eşbüünleşmeyi es emesi üzerine kuruludur.

9 Perol Fiyalarının Dış Ticare Açığı Üzerindeki Ekisi: Türkiye Örneği 75 X serisi p boyulu ve px1 boyulu eşbüünleşme vekörü için birinci farkında durağan I(1) olsun. wi( ) x düzeyden durağan I() haa erimi olmak üzere l 1dereceden doğrusal haa düzelme modeli (VECM); X ( ) AX 1 u (1) şeklinde yazılabilir 1 (Hansen ve Seo, 22: 295; Kapeanios, Shin, Snell, 26:282). k pl 2 olmak üzere X ( ) 1 ahmincisi kx1 ve A ahmincisi ise kxp boyuludur. u haa erimi, E( uu ) sonlu kovaryans marisinin vekör Maringale fark dizisi varsayımına dayalıdır (Hansen, Seo, 22: 295). Uzun dönemli dengeden sapmalar eşik değerinden küçük veya eşi olduğu sürece X değişkenleri dengeye yönelmeyecek dolaysıyla eşbüünleşik olmayacakır. Eğer dalgalanmalar eşik değerden büyükse dengeye yönelecekir (Eseve vd., 26: 135). Haa eriminin normal dağıldığı varsayımı alında, A ve paramereleri en yüksek olabilirlik ) ile ahmin edilir (Hansen ve Seo, 22: 295). Yukarıda ifade edilen doğrusal model baz alındığında eşik (hreshold) parameresi olmak üzere iki rejimli eşik eşbüünleşme modeli; AX ( ) u eğer w ( ) x A 2X 1( ) u eğer w 1( ) şeklinde yazılabilir (Hansen, Seo, 22: , Eseve, Pras, 21: 46). Alernaif göserimle; x A 1X 1( ) d1 (, ) A 2X 1( ) d2 (, ) u (3) ifadesinde I(.) geçiş fonksiyonu olmak üzere; (2) 1 X 1 1 w 1( ) x olarak ifade edilir. 1 x 2 ( )... x l

10 76 Erciyes Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Dergisi, Sayı: 42, Temmuz-Aralık 213 ss d d (, ) I( w ( ) ) 1 1 (, ) I( w ( ) ) 2 1 olarak yazılabilir (Hansen ve Seo, 22: ). İki rejimli eşik değerli modelinde haa düzelme erimini anımlar. ve kasayılar marisi her bir rejime ai dinamikleri göserir. Ayrıca bu model eşbüünleşme marisi hariç büün kasayıların her bir rejim için değişimine izin verir. Boş hipoezi doğrusal eşbüünleşme olduğu varsayımı alında A1 A2 olarak ifade edilir (Du, Ghosh, 25: 44). Eğer Pw ( 1 ) 1arasında ise doğrusal olmayan eşbüünleşmeyi, diğer durumlarda ise doğrusal eşbüünleşmeyi göserecekir (Hansen, Seo, 22: ). Bu kısılamalar alında rimming parameresi olmak üzere Pw ( 1 ) 1 olarak es edilir (Ihle, Taubadel, 28: 8). Eğer Pw ( 1 ) 1 arasında ise eşik değerin ekisi görülebilir. Diğer durumlarda doğrusal eşbüünleşmeyi göserecekir. Paramere ahminleri için haa eriminin bağımsız ve özdeş dağıldığı varsayım alında u ( A1, A2,, ) x A 1X1( ) d1 (, ) A 2X1( ) d2(, ) olmak üzere en yüksek olabilirlik yönemini kullanılarak Gaussyen olasılığı; n n 1 ( A, A,,, ) log u ( A, A,, ) u ( A, A,, ) (5) n şeklindedir. ( A 1, A n 2,,, ) paramerelerinin maksimum olabilirlik ahmincileri MLE( Aˆ ˆ ˆ ˆ ˆ 1, A2,,, ) şeklinde oluşurulur (Hansen, Seo, 22:196). Tes sürecinin devamında eşbüünleşme vekörünün bilinmediği varsayımı alında ve boş hipoezinde doğrusal eşbüünleşmeyi ve alernaif hipoezinde doğrusal olmayan eşbüünleşmeyi es emişir (Hansen ve Seo, 22: 3). İki ade LM (Lagrange Muliplier) esi kullanmışır. İlk es doğru eşbüünleşme ilişkisinin bilindiği varsayımı alında (a priori); SupLM sup LM (, ) (6) L U ifadesi nın bilinen değeridir. İkinci es ise doğru eşbüünleşme ilişkisinin bilinmediği varsayım alında; sup SupLM LM ( %, ) (7) L U (4)

11 Perol Fiyalarının Dış Ticare Açığı Üzerindeki Ekisi: Türkiye Örneği 77 ifadesinde L, U erimlerinde L, W -1 in kadar yüzdesi, ise U 1 kadar yüzdesidir (Hansen, Seo, 22: 3; Eseve vd., 26: 135). ın sıfıra çok yakın bir değer olması esin gücünü düşüreceğinden ercih edilmez (Hansen ve Seo, 22: 31). Analiz içerisinde Hansen ve Seo (22) de olduğu gibi için.5 ve U için 1.95 alınmışır. Zaen eşik eşbüünleşme için olasılık değerlerini hesaplayan LM esinin boyu ve gücü amin edici düzeydedir (Du, Ghosh, 25: 44). Hansen ve Seo (22) asimpoik kriik değerler ve olasılık değerleri için iki ane boosrap meodu gelişirmişir. 2 B. HİEMSTRA VE JONES (1994) DOĞRUSAL OLMAYAN GRANGER TİPİ NEDENSELLİK ANALİZİ Lieraürde sıkça ele alınan doğrusal Toda ve Yamamoo (1995) ve Dolado ve Lükepohl (1996) Granger ipi nedensellik esleri doğrusallık varsayımı alında çalışıkları için değişkenler arasındaki asimerik ilişkileri gösermemekedir. Brock (1991) paramerik olmayan isaisiksel yönemlerle çok değişkenli doğrusal olmayan modellerde nedenselliği gösermek için ilk ele aldıkları doğrusal modelde, L ve M gecikme uzunlukları olmak üzere haa eriminin bağımsız özdeş dağıldığı varsayımı alında : iid(, ) 2 ; X Y X (8) L M ifadesinde ookorelasyon ve çoklu doğrusal bağlanı olmadığı durumlar için nin gecikmeli değerleri üzerinde anlamlı bir farklılık göseriyorsa Granger nedensellik vardır. Doğrusal olmayan nedenselliği bulmak için Baek ve Brock (1992) zamanlar arasındaki uzaklıkların mekansal olasılıkları yardımıyla korelasyon inegrali kullanmışlardır. Baek ve Brock (1992) doğrusal olmayan nedensellik için ; m büyüklüğünde öncül vekör nin gecikme vekörü ve nin gecikme vekörü olmak üzere (Hiemsra, Jones, 1994: 1646; Brooks, Tsolacos, 2: 36); X X X X m (, 1,..., m1) m 1,2,... ve 1,2,... X ( X, X,..., X ) L 1,2,... ve Lx 1, Lx 2,... (1) Lx Lx Lx Lx1 1 x L (9) 2 Boosrapların eorem ve ispaları için ayrınılı bilgi Hansen ve Seo (22) de bulunmakadır. Gauss program kodları için Bruce Hansen e eşekkür ederiz.

12 78 Erciyes Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Dergisi, Sayı: 42, Temmuz-Aralık 213 ss Y ( Y, Y,..., Y ) L 1,2,... ve Ly 1, Ly 2,... (11) Ly Ly Ly Ly1 1 y Pr. olasılık ve. maksimum normu olmak üzere yukarıda ele alınan ve Y serilerinin durağan ve zayıf bağımlı oldukları varsayımı ile (Hiemsra, Jones, 1994: 1646; Ciner, 21: 25; Asimokopoulos vd., 2: 26, Brooks, Tsolacos, 2: 37); m m Lx Lx Ly Ly m m Lx Lx X X s e XLx X slx e Y Ly Ys Ly e X X s e XLx X slx e Pr, Pr (12) koşulu gerçekleşirse belirlenmiş m, Lx ve Ly 1ve e X nin Granger nedeni değildir. Eşiliğin sol arafındaki olasılık X için Y değişkeni X nin m. öncül vekörünün e ile uzaklığının koşullu olasılığıdır. C1, C2, C3, C 4 bileşik olasılıkların korelasyon inegralleri ve yine m., Lx ve Ly 1ve e olmak üzere Hiemsra ve Jones a (1994: 1647) göre koşullu olasılıkları, bileşik olasılıkların oransal bileşimin kullanarak Granger nedeni olmama durumunu; C1( m Lx, Ly, e) C3( m Lx, e) (13) C2( Lx, Ly, e) C4( Lx, e) belirlenmiş m, Lx ve Ly 1ve e için es isaisiği vekör ooregresyon (VAR) modelinden elde edilen haa erimlerine; C1( mlx, Ly, e, n) C3( m Lx, e, n) TVAL n N m Lx Ly e a 2 (, (,,, )) C2( Lx, Ly, e, n) C4( Lx, e, n) : (14) uygulanması ile bulunur (Hiemsra, Jones, 1994: 1648; Ciner, 21: 25, Asimokopoulos vd., 2: 26, Brooks, Tsolacos, 2: 37). Boş hipoez Granger nedensellik yokur şeklindedir. Hiemsra ve Jones (1993) Mone Carlo simulasyonlarında m=1, x ve y nin eşi olacak şekilde Lx=Ly=1, 2, 3 veya 4 olmasını avsiye emişlerdir. C. FREKANS ALANI NEDENSELLİK ANALİZİ Geleneksel nedensellik analizleri analize dâhil edilen değişkenler arasındaki ekileşimi sadece bir es isaisiği için incelerken, frekans alanı meodu zaman içerisindeki farklı frekanslar için söz konusu esleri gerçekleşirmekedir. Bu durum geleneksel nedensellik analizlerinin ek bir es isaisiği değişkenler arasındaki ilişkiyi özeler şeklindeki zımnî varsayımının ersinedir. Frekans alanı yaklaşımı nedensellik dinamiklerini ek bir isaisik yerine farklı frekans isaisiklerini dikkae almak sureiyle incelemekedir (Ciner, 211:5). Bu yüzden, frekans alanı nedensellik analizi Türkiye de perol fiyaı ile carî denge ara-

13 Perol Fiyalarının Dış Ticare Açığı Üzerindeki Ekisi: Türkiye Örneği 79 sındaki ilişkinin geçici ya da sürekli olup olmadığı konusunu daha iyi anlamamızı sağlaması açısından oldukça anlamlı sonuçlar verecekir. Geweke (1982) ve Hosoya (1991), frekans alanı yaklaşımına göre nedenselliği es edebilmek için iki boyulu zaman serisi vekörü oluşurmuşur: z [ x, y ] ve z sonlu sıralı VAR erkibindedir. ( Lz ) (15) p k Burada ( L) I 1L... pl, 2x2 gecikme boyuu ile L z z 1 dir. Farklı frekanslarda Granger nedensellik ise şu şekilde anımlanmışır. M i 2 2 fx( ) 12( e ) yx( ) log log 1 i 2 i 2 11( e ) 11( e ) (16) i 2 Eğer 12( e ) ise ki bu durum y frekans de x in nedeni değildir demekir. Eğer z nin bileşenleri I(1) ise ve eşbüünleşik ise ooregresif polinomial ( L) birim köke sahipir. Geriye kalan kökler çemberin dışındadır. 15 no lu denklemin her iki arafından da i çıkarırsak: z = ( 1-I)z z pz -p + = (L)z -1+ (17) Bu durumda (L) = 1 I + 2L pl P şeklindedir (Breiung ve Candelon, 26). Geweke (1982) ve Hosoya (1991) spekral yoğunluğun ayrışmasına göre belirlenen özel frekansa göre nedenselliğin ölçülmesini önermişir. İki değişkenli vekör ooregresif model kullanan Breiung ve Candelon (26) ise ooregresif paramereler üzerinde doğrusal bir hipoeze dayanan ek bir es prosedürü önermişir. Böylece es prosedürü çok boyulu sisemleri ve eşbüünleşme ilişkilerini inceleyebilecek şekilde genelleşirilebilecekir. Breiung ve Candelon (26) yi beyaz gürülü olarak varsaymakadır ve E( ) ve E(, ) şeklindedir. Burada poziif anımlıdır. G yi Cholesky ayrışırmasının aşağı üçgen maris olarak anımlarsak GG ki 1 E( ) I ve G şeklindedir. Eğer sisem durağan ise, bu durumda ( L) ( L) 1 1 ve ( L) ( L) G şeklindedir. MA göserimi ise; z 11 ( L) 12 ( L) 1 11( L) 12( L) 1 ( L) 21( L) 22 ( L) 2 21( L) 22( L) 2 (18)

14 8 Erciyes Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Dergisi, Sayı: 42, Temmuz-Aralık 213 ss Bunu x nin spekral yoğunluğunun göserimi için kullanabiliriz; 12 1 i 2 i 2 fx( ) { 11( e ) 12( e ) } (19) 2 Breiung ve Candelon (26) M yx( ) nın nedensellik ekisini i 2 ( e ) için keşfemekedir. Sıfır hipoezi VAR kasayılarındaki doğru g 12( L) sal kısılamalara eşiir. ( L) ( L) G ve 12( L) ( L), 1 G nin düşük diagonal elemanı olarak g 22 ve ( L) nin belirleyicisi olarak ( L) y frekansında x in nedenseli değildir. p p i 12 12, k 12, k k1 k1 (2) ( e ) cos( k) sin( k) i ile 12,k k nin (1,2)-elemanını gösermekedir. Bunun için i ( e ) için, 12 p 12, k cos( k) (21) k1 p 12, k sin( k) (22) k1 Breiung ve Condelon (26) doğrusal kısılamalar j ve 11, j j yi 12, j denklem (21) ve (22) e uygulamışır. Sonrasında x için VAR denklemi aşağıdaki gibi göserilebilir. x x... x y... y (23) 1 1 p p 1 1 p p 1 ve sıfır hipoezi M ( ) olacakır. ve yx 1 [,..., ] ile doğrusal kısılamaya eşi H : ( ) R (24) cos( ) cos(2 )... cos(p ) R( ) sin( ) sin(2 )... sin(p ) p (25)

15 Perol Fiyalarının Dış Ticare Açığı Üzerindeki Ekisi: Türkiye Örneği 81 (, ) için nedensellik ölçüsü geleneksel F esi ile es edilebilir. Tes prosedürü (2, T-2p) serbeslik derecesi ile F- dağılımı ile devam emekedir. III. VERİLER VE AMPİRİK SONUÇLARI Bu çalışmada Türkiye nin 1992:1-212:4 dönemine ai aylık reel perol fiyaları (ROP) ve dış icare dengesi (X-M) verileri kullanılmışır. Analizlerde kullanılan veriler Türkiye Cumhuriyei Merkez Bankası Elekronik Veri Dağıım Siseminden (EVDS) ve Uluslararası Para Fonu veri abanından (IFS) elde edilmişir. Aylık reel perol fiyaı hesaplanırken IFS arafından yayımlanan dünya ham perol fiyaı baz alınmışır. Değişkenlere eşbüünleşme ve nedensellik esi uygulanmadan önce birim kök sorunundan arındırılması gerekmekedir. Bu amaçla Dickey ve Fuller (1979, 1981, ADF), Phillips ve Perron (1988, PP), Ellio vd. (1996, DF-GLS) ve Kwiakowski vd. (1992, KPSS) arafından gelişirilen birim kök esi yapılmışır. Sonuçların yer aldığı Tablo 1 de reel perol fiyalarının düzey değerlerinde sabi erimli modelde birim kök aşıdığı, sabi ve rend değişkenlerinin dahil edildiği modelde ise birim kök aşımadığı, bununla birlike genel sonuç olarak değişkenlerin düzey değerlerinde birim kök aşımakadır. Burada özellikle serilerin uzun hafıza (long memory) gösermesine bağlı olarak aşırı uyum göserme (overfiing) sorununu yaşabileceği göz önünde bulundurulursa durağanlık dereceleri ne olarak bulunması gerekir. Bu nedenle serilerin birinci farklarını alarak analize devam edilmesi gerekiği görülmekedir 3. 3 Ayrınılı bilgi için Kapeanios, Shin ve Snell, (26) ve Robinson (1995) çalışmalarına bakılabilir.

16 82 Erciyes Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Dergisi, Sayı: 42, Temmuz-Aralık 213 ss Tablo 1: Birim Kök Tes Sonuçları Değişkenler ADF DF-GLS PP KPSS Düzey Sabi ROP (1) (1) (3) (11) (X-M) (1) (1) (6) (11) Sabi+Trend ROP (1)* -4.9 (1)* (3)*.119 (1)* Birinci Farklar (X-M) (1) (1) (8)*.27 (11) Sabi ROP ()* ()* (6)*.5 (2)* (X-M) ()* ()* (5)*.33 (3)* Sabi+Trend ROP ()* ()* (6)*.22 (2)* (X-M) ()* ()* (5)*.19 (3)* Nolar: * Değerleri değişkenlerin durağan oldukları seviyeyi gösermekedir. ADF esi için paranez içindeki değerler SIC krierine göre seçilen gecikme uzunluklarını ve gecikme uzunluklarının sıfır olması durumunda DF es sonuçlarını gösermekedir. Mac Kinnon (1996) kriik değerleri, sabi erimli model için sırasıyla %5 güven aralığında , sabi erim ve rendli model için ür. DF-GLS esi için paranez içindeki değerler SIC krierine göre seçilen gecikme uzunluklarını gösermekedir. Asimpoik kriik değerler sabi erimli model için sırasıyla %5 güven aralığında , sabi erim ve rendli model için ür. PP esi için paranez içindeki değerler Barle Kernel krieri kullanılarak Newey-Wes e göre seçilen ban genişliklerini gösermekedir. Kriik değerler ADF esi ile aynıdır. KPSS esi için paranez içindeki değerler Barle Kernel krieri kullanılarak Newey-Wes e göre seçilen ban genişliklerini gösermekedir. Asimpoik kriik değerler sabi erimli model için sırasıyla %5 güven aralığında.463, sabi erim ve rendli model için.146 dır. Reel perol fiyaı ile dış icare açıkları arasında doğrusal ya da doğrusal olmayan bir eşbüünleşmenin varlığını incelemek amacı ile ilk olarak Hansen ve Seo (22) eşbüünleşme esi uygulanmışır. Tes sonucunda hem asimpoik hem de boosrap kriik değerleri karşılaşırıldığında %5 anlam seviyesinde değişkenler arasında doğrusal olmayan eşbüünleşme ilişkisinin yer aldığı alernaif hipoez kabul edilmekedir. Tablo 2: Hansen ve Seo (22) Eşik Eşbüünleşme Tesi Sonuçları suplm İsaisiği Asimpoik % 5 kriik değer Boosrap % 5 kriik değer [.27]* [.39]* No: * olasılık değerlerini gösermekedir. Bu sonuca göre değişkenler arasında uzun dönemli doğrusal olmayan bir ekileşimin olduğu sonucuna ulaşılmakadır. Bu ilişkinin yönü ve derecesi için ise doğrusal olmayan bir nedensellik esinin uygulanması uygundur.

17 Perol Fiyalarının Dış Ticare Açığı Üzerindeki Ekisi: Türkiye Örneği 83 Tablo 3: Hiemsra-Jones (1994) Doğrusal Olmayan Granger Tipi Nedensellik Analizi Ham Veri a Haalar b H Tes İsaisiği Olasılık Değeri Tes İsaisiği Olasılık Değeri ROP >(X-M) * * (X-M) > ROP Nolar: * %5 seviyesinde isaisiksel olarak anlamlı olan değerleri gösermekedir. a : serilerin birinci farkını. b : VAR(p+d) modelinden elde edilen haaları gösermekedir. Hiemsra ve Jones (1994) arafından gelişirilen doğrusal olmayan nedensellik analizinin uygulanması sonucunda elde edilen sonuçlara göre reel perol fiyalarından dış icare açığına doğru % 5 anlamlılık seviyesinde doğrusal olmayan Granger ipi bir nedenselliğin olduğu görülmekedir. Bu sonuca göre perol fiyalarında yaşanacak olası bir şokun Türkiye nin dış icare dengesi üzerinde ekisinin olacağı muhakkakır. Tablo 4: Frekans Alanı Tes Sonuçları Uzun Vade Ora Vade Kısa Vade i ROP >(X-M) * (X-M) >ROP * No: VAR modelleri için gecikme uzunlukları SIC ye gore belirlenmişir. (2, T-2p) ile ki-kare dağılımının kriik değerleri yaklaşık olarak 5.99 şeklindedir. Frekans alanı es sonuçlarına göre reel perol fiyaından dış icare açığına doğru bir nedensellik bulunmakadır. Bu sonuç doğrusal olmayan nedensellik analizi ile uarlıdır. Bununla birlike nedensellik sadece ora vadede oraya çıkmaka, uzun vadede kaybolmakadır. Bu sonuç ise lieraür kısmında incelenen uluslararası çalışmalar ile benzerlik gösermekedir. Zira perol fiyalarının dış denge üzerindeki ekisinin sadece kısa vadede kendini göserdiği uzun vadede kaybolduğu sonucu yabancı lieraürde hakim olan bir sonuçur. Diğer yandan frekans alanı esi sonuçları dış icare açığından reel perol fiyalarına doğru kısa vadede bir nedenselliğin olduğunu gösermekedir. SONUÇ VE ÖNERİLER Bu çalışmada 1992:1 212:4 yılları arasında kalan dönemde perol fiyalarında yaşanan değişikliklerin Türkiye nin dış icare dengesi üzerinde eki-

18 84 Erciyes Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Dergisi, Sayı: 42, Temmuz-Aralık 213 ss sinin olup olmadığı incelenmekedir. Bu amaçla doğrusal birim kök esleri ile birlike doğrusal olmayan eşbüünleşmenin varlığını es eden Hansen ve Seo (22) eşbüünleşme, yine doğrusal olmayan Granger nedenselliklerin varlığını sorgulayan Hiemsra ve Jones (1994) nedensellik analizleri ve son olarak Breiung ve Candelon (26) arafından gelişirilen ve farklı frekans uzunluklarında nedenselliği inceleyen frekans alan esi uygulanmışır. Doğrusal olmayan nedensellik analizinden elde edilen bulgular gösermekedir ki, perol fiyalarında yaşanan olası poziif bir şok dış icare dengesinin bozulmasına neden olacakır. Bununla birlike frekans alanı nedensellik esi sonuçlarına göre perol fiyalarındaki bir arışın ekisi uzun vadede kaybolmakadır. Yabancı lieraür ile paralellik göseren bu sonuca göre perol fiyalarındaki arış kısa vadede dış icare dengesinin bozulmasına neden olmakadır. Bununla birlike uzun vadede dış icare dengesindeki bozulmaların nedeni perol fiyaları değildir. Bu sonuçlar ışığında Türkiye de ekonominin büyüme dönemlerinde önemli bir sorun haline gelen dış icare dengesinin sağlanabilmesi için özellikle yoğun enerji gereksiniminin olduğu sekörlerde kısa ve ora vadede enerji asarrufu sağlayacak poliikaların benimsenmesi gerekmekedir. Ayrıca gerek oplam ihala gerekse enerji ihalaı içerisinde çok yüksek bir paya sahip olan perole bağımlılığın azalılabilmesi için alernaif enerji kaynaklarının gelişirilmesi gerekmekedir. Bununla birlike uzun vadede dış icare açıklarının kapaılabilmesi için hem yeni gelişen pazarlarla icarein arırılması hem de rekabeçi sekörlerde ihracaı özendirici poliikaların uygulamaya konulması oldukça faydalı olacakır. Bununla birlike Bu konuda ileride yapılacak çalışmalarda Markov rejim değişim modeli kullanılmak sureiyle perol fiyaları ile dış icare dengesi arasındaki ilişkinin ekonominin daralma ve genişleme dönemlerinde nasıl bir seyir izlediğinin incelenmesi lieraürdeki bu eksikliği gidermesi açısından faydalı olacakır.

19 Perol Fiyalarının Dış Ticare Açığı Üzerindeki Ekisi: Türkiye Örneği 85 KAYNAKÇA AGMON, Tamir and Arhur B. LAFFER; (1978), Trade, Paymens and Adjusmen: The Case of Oil Price Rise, Kyklos, 31, pp ASIMOKOPOULOS, Ioannis; David AYLING and Wan M. MAHMOOD; (2), Nonlinear Granger Causaliy in he Currency Fuures Reurns, Economics Leer, 68, pp BAEK, Ehung and William A. BROCK; (1992), A General Tes For Nonlinear Granger Causaliy: Bivariae Model, Working Paper, Iowa Sae Universiy and Universiy of Wisconsin, Madison. BALKE, Nahan S. and Thomas B. FOMBY; (1997), Threshold Coinegraion, Inernaional Economic Review, 38, pp BAUM, Chrisopher F. and Meral KARASULU; (1998), Modelling Federal Reserve Discoun Policy, Compuaional Economics, 11, pp BERNANKE, Ben S.; Mark GERTLER and Mark WATSON; (1997), Sysemaic Moneary Policy and The Effecs of Oil Price Shocks, Brookings Papers on Economic Aciviy, 1, pp BREITUNG, Jorg and Berrand CANDELON; (26), Tesing For Shor and Long-Run Causaliy: A Frequency Domain Approach, Journal of Economerics, 12, pp BROCK, William A.; (1991), Causaliy, Chaos, Explanaion and Predicion in Economics and Finance, in John CASTI and Anders KARLQVIST (Ed.), Beyond Belief: Randomness, Predicion And Explanaion in Science, Boca Raon: Crc Press, pp BROOKS, Chris and Soiris TSOLACOS; (2), Does Orhogonalizaion Really Purge Equiy Based Propery Valuaions Of Their General Sock Marke Influences, Applied Economics Leer, 7(5), pp BURBIDGE, John and Alan HARRISON; (1984), Tesing for he Effecs of Oil-price Rise Using Vecor Auoregression, Inernaional Economic Review, 25, pp CINER, Çein; (21), Energy Shocks and Financial Markes: Nonlinear Linkages, Sudies in Nonlinear Dynamics and Economerics, 5(3), pp CINER, Çein; (211), Eurocurrency Ineres Rae Linkages: A Frequency Domain Analysis, Inernaional Review of Economics and Finance, 2, pp

20 86 Erciyes Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Dergisi, Sayı: 42, Temmuz-Aralık 213 ss CHUKU, A. Chuku; Usenobong F. AKPAN; Ndifreke R. SAM and Ekpeno L. EFFIEONG; (211), Oil Price Shocks and he Dynamics of Curren Accoun Balances in Nigeria, OPEC Energy Review, 35(2), pp DEMİRCİ, Ebru ve Şebnem ER; (27), Ham Perol Fiyalarının Türkiye deki Cari Açığa Ekisinin İncelenmesi, 8. Türkiye Ekonomeri ve İsaisik Ulusal Kongresi Bildiriler Kiabı, Mayıs 27, Malaya: İnönü Üniversiesi, ss DICKEY, David A. and Wayne A. FULLER; (1979), Disribuion Of The Esimaors For Auoregressive Time Series wih a Uni Roo, Journal of The American Saisical Associaion, 74, pp DICKEY, David A. and Wayne A. FULLER; (1981), Likelihood Raio Saisics for Auoregressive Time Series wih a Uni Roo, Economerica, 49, pp DOLADO, Juan J. and Helmu LUTKEPOHL; (1996), Making Wald Tes Work for Coinegraed VAR Sysems, Economeric Reviews, 15, pp DUTT, Swarna and Dipak GHOSH; (25), A Threshold Coinegraion Tes Of The Fisher Hypohesis: Case Sudy Of 5 European Naions, Souhwesern Economic Review, pp.4-5. EDISON, Hali J.; (23), Do Indicaors of Financial Crisis Work? An Evaluaion of an Early Warning Sysem, Inernaional Journal of Finance and Economics, 8(1), pp EDWARDS, Sebasian; (1993), Openness, Trade Liberalizaion, and Growh in Developing Counries, Journal of Economic Lieraure, 31, pp ENDERS, Waler; (29), Applied Economeric Times Series, Third Ediion, USA: Wiley. ENDERS, Waler and Barry FALK; (1998), Threshold-Auoregressive, Median-Unbiase and Coinegraion Tess of Purchasing Power Pariy, Inernaional Journal of Forecasing, 14, pp ELLIOT, Graham; Thomas J. ROTHENBERG and James H. STOCK; (1996), Efficien Tess For an Auoregressive Uni Roo, Economerica, 64(4), pp ERDOĞAN Seyfein ve BOZKURT Hilal; (29), Türkiye de Cari Açığın Belirleyicileri: Mgarch Modelleri ile Bir İnceleme, Maliye Finans Yazıları, 23(84), ss

TÜRKİYE DE FISHER ETKİSİNİN GEÇERLİLİĞİ: DOĞRUSAL OLMAYAN EŞBÜTÜNLEŞME YAKLAŞIMI

TÜRKİYE DE FISHER ETKİSİNİN GEÇERLİLİĞİ: DOĞRUSAL OLMAYAN EŞBÜTÜNLEŞME YAKLAŞIMI TÜRKİYE DE FISHER ETKİSİNİN GEÇERLİLİĞİ: DOĞRUSAL OLMAYAN EŞBÜTÜNLEŞME YAKLAŞIMI Tayfur BAYAT ÖZ Bu çalışmada 2002M-20M5 dönemine ai aylık verilerle alernaif nominal vadeli mevdua faiz oranları ile ükeici

Detaylı

TÜRKİYE DE EKONOMİK BÜYÜME VE DÖVİZ KURU CARİ AÇIK ÜZERİNDE ETKİLİ MİDİR? BİR NEDENSELLİK ANALİZİ

TÜRKİYE DE EKONOMİK BÜYÜME VE DÖVİZ KURU CARİ AÇIK ÜZERİNDE ETKİLİ MİDİR? BİR NEDENSELLİK ANALİZİ ZKÜ Sosyal Bilimler Dergisi, Cil 3, Sayı 6, 2007, ss. 8 88. TÜRKİYE DE EKONOMİK BÜYÜME VE DÖVİZ KURU CARİ AÇIK ÜZERİNDE ETKİLİ MİDİR? BİR NEDENSELLİK ANALİZİ Arş.Gör. Erman ERBAYKAL Balıkesir Üniversiesi

Detaylı

Borsa Getiri Oranı ve Faiz Oranı Arasındaki İlişkinin Doğrusal Olmayan Yöntemlerle Analizi: Türkiye Örneği

Borsa Getiri Oranı ve Faiz Oranı Arasındaki İlişkinin Doğrusal Olmayan Yöntemlerle Analizi: Türkiye Örneği Volume 4 Number 3 03 pp. -40 ISSN: 309-448 www.berjournal.com Borsa Geiri Oranı ve Faiz Oranı Arasındaki İlişkinin Doğrusal Olmayan Yönemlerle Analizi: Türkiye Örneği Yusuf Ekrem Akbaşa Öze: Bu çalışmada,

Detaylı

PETROL FİYATLARININ BORSA İSTANBUL SANAYİ FİYAT ENDEKSİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ

PETROL FİYATLARININ BORSA İSTANBUL SANAYİ FİYAT ENDEKSİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ PETROL FİYATLARININ BORSA İSTANBUL SANAYİ FİYAT ENDEKSİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ Yrd.Doç.Dr. Cüney KILIÇ Çanakkale Onsekiz Mar Üniversiesi Biga İ.İ.B.F., İkisa Bölümü Yrd.Doç.Dr. Yılmaz BAYAR Karabük Üniversiesi

Detaylı

BİRİM KÖK TESTLERİNDE YAPISAL KIRILMA ZAMANININ İÇSEL OLARAK BELİRLENMESİ PROBLEMİ: ALTERNATİF YAKLAŞIMLARIN PERFORMANSLARI

BİRİM KÖK TESTLERİNDE YAPISAL KIRILMA ZAMANININ İÇSEL OLARAK BELİRLENMESİ PROBLEMİ: ALTERNATİF YAKLAŞIMLARIN PERFORMANSLARI BİRİM KÖK TESTLERİNDE YAPISAL KIRILMA ZAMANININ İÇSEL OLARAK BELİRLENMESİ PROBLEMİ: ALTERNATİF YAKLAŞIMLARIN PERFORMANSLARI Arş. Gör. Furkan EMİRMAHMUTOĞLU Yrd. Doç. Dr. Nezir KÖSE Arş. Gör. Yeliz YALÇIN

Detaylı

TÜRKİYE DE ELEKTRİK TÜKETİMİ, İSTİHDAM VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ

TÜRKİYE DE ELEKTRİK TÜKETİMİ, İSTİHDAM VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ Süleyman Demirel Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Dergisi Y.2011, C.16, S.1 s.349-362. Suleyman Demirel Universiy The Journal of Faculy of Economics and Adminisraive Sciences Y.2011, Vol.16,

Detaylı

24.05.2010. Birim Kök Testleri. Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök Testleri, Eşbütünleşme, Hata Düzeltme Modelleri

24.05.2010. Birim Kök Testleri. Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök Testleri, Eşbütünleşme, Hata Düzeltme Modelleri Yıldız Teknik Üniversiesi İkisa Bölümü Ekonomeri II Ders Noları Ders Kiabı: J.M. Wooldridge, Inroducory Economerics A Modern Approach, 2nd. ed., 2002, Thomson Learning. Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök

Detaylı

Türkiye Ekonomisinde Enerji Tüketimi ve Ekonomik Büyüme

Türkiye Ekonomisinde Enerji Tüketimi ve Ekonomik Büyüme Türkiye Ekonomisinde Enerji Tükeimi ve Ekonomik Büyüme Mehme MUCUK * Doğan UYSAL ** Öze Genel olarak enerji, ekonomik ve endüsriyel kalkınma için önemli bir girdi kabul edilmekedir. Ancak enerjinin bazı

Detaylı

Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök Testleri, Eşbütünleşme, Hata Düzeltme Modelleri

Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök Testleri, Eşbütünleşme, Hata Düzeltme Modelleri Yıldız Teknik Üniversiesi İkisa Bölümü Ekonomeri II Ders Noları Ders Kiabı: J.M. Wooldridge, InroducoryEconomericsA Modern Approach, 2nd. ed., 2002, Thomson Learning. Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök

Detaylı

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Sayı: 2010-8 / 24 Mayıs 2010 EKONOMİ NOTLARI

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Sayı: 2010-8 / 24 Mayıs 2010 EKONOMİ NOTLARI Türkiye Cumhuriye Merkez Bankası Sayı: 2010-8 / 24 Mayıs 2010 EKONOMİ NOTLARI TCMB Faiz Kararlarının Piyasa Faizleri Ve Hisse Senedi Piyasaları Üzerine Ekisi Mura Duran Refe Gürkaynak Pınar Özlü Deren

Detaylı

İŞSİZLİK VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİNDE ASİMETRİ ASYMMETRY IN THE RELATIONSHIP BETWEEN UNEMPLOYMENT AND ECONOMIC GROWTH

İŞSİZLİK VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİNDE ASİMETRİ ASYMMETRY IN THE RELATIONSHIP BETWEEN UNEMPLOYMENT AND ECONOMIC GROWTH Doğuş Üniversiesi Dergisi, (), 57-65 İŞSİZLİK VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİNDE ASİMETRİ ASYMMETRY IN THE RELATIONSHIP BETWEEN UNEMPLOYMENT AND ECONOMIC GROWTH Serve CEYLAN Giresun Üniversiesi İİBF, İkisa

Detaylı

FAİZ ORANINDAKİ BİR ARTIŞ CARİ İŞLEMLER AÇIĞINI ARTIRIR MI?

FAİZ ORANINDAKİ BİR ARTIŞ CARİ İŞLEMLER AÇIĞINI ARTIRIR MI? FAİZ ORANINDAKİ BİR ARTIŞ CARİ İŞLEMLER AÇIĞINI ARTIRIR MI? Ehem ESEN, Zekeriya YILDIRIM, S. Faih KOSTAKOĞLU FAİZ ORANINDAKİ BİR ARTIŞ CARİ İŞLEMLER AÇIĞINI ARTIRIR MI? Ehem ESEN Yrd.Doç.Dr. Anadolu Üniversiesi,

Detaylı

KONYA İLİ SICAKLIK VERİLERİNİN ÇİFTDOĞRUSAL ZAMAN SERİSİ MODELİ İLE MODELLENMESİ

KONYA İLİ SICAKLIK VERİLERİNİN ÇİFTDOĞRUSAL ZAMAN SERİSİ MODELİ İLE MODELLENMESİ KONYA İLİ SICAKLIK VERİLERİNİN ÇİFTDOĞRUSAL ZAMAN SERİSİ MODELİ İLE MODELLENMESİ İsmail KINACI 1, Aşır GENÇ 1, Galip OTURANÇ, Aydın KURNAZ, Şefik BİLİR 3 1 Selçuk Üniversiesi, Fen-Edebiya Fakülesi İsaisik

Detaylı

Dolar Kurundaki Günlük Hareketler Üzerine Bazı Gözlemler

Dolar Kurundaki Günlük Hareketler Üzerine Bazı Gözlemler Dolar Kurundaki Günlük Harekeler Üzerine Bazı Gözlemler Türkiye Bankalar Birliği Ekonomi Çalışma Grubu Toplanısı 28 Nisan 2008, İsanbul Doç. Dr. Cevde Akçay Koç Finansal Hizmeler Baş ekonomis cevde.akcay@yapikredi.com.r

Detaylı

Türkiye nin İthalat ve İhracat Bağımlılığı: Seçilmiş Ülke Örnekleri Üzerine Ampirik Bir Uygulama

Türkiye nin İthalat ve İhracat Bağımlılığı: Seçilmiş Ülke Örnekleri Üzerine Ampirik Bir Uygulama EGE AKADEMİK BAKIŞ / EGE ACADEMIC REVIEW Cil: 3 Sayı: 2 Nisan 203 ss. 9-208 Türkiye nin İhala ve İhraca Bağımlılığı: Seçilmiş Ülke Örnekleri Üzerine Ampirik Bir Uygulama Dependency of Impor and Expor of

Detaylı

TÜRKİYE DE KAMU HARCAMALARI DIŞ TİCARET AÇIKLARI ÜZERİNDE ETKİLİ Mİ? ARE GOVERNMENT EXPENDITURES EFFECTIVE ON TRADE DEFICITS IN TURKEY?

TÜRKİYE DE KAMU HARCAMALARI DIŞ TİCARET AÇIKLARI ÜZERİNDE ETKİLİ Mİ? ARE GOVERNMENT EXPENDITURES EFFECTIVE ON TRADE DEFICITS IN TURKEY? Akademik Araşırmalar ve Çalışmalar Dergisi / Journal of Academic Researches and Sudies Alınış arihi: 0.0.04 Kabul Ediliş arihi: 0.04.04 ÜRKİYE DE KAMU HARCAMALARI DIŞ İCARE AÇIKLARI ÜZERİNDE EKİLİ Mİ?

Detaylı

Büyüme ve İstihdam Arasindaki İlişki: Türkiye Örneği. The Relationship between Growth and Employment: The Case of Turkey

Büyüme ve İstihdam Arasindaki İlişki: Türkiye Örneği. The Relationship between Growth and Employment: The Case of Turkey SESSION C: Çalışma Ekonomisi 67 Büyüme ve İsihdam Arasindaki İlişki: Türkiye Örneği Yusuf Muraoğlu (Hii Universiy, Turkey) The Relaionship beween Growh and Employmen: The Case of Turkey Absrac One of he

Detaylı

HİSSE SENEDİ FİYATLARI VE DÖVİZ KURU İLİŞKİSİ

HİSSE SENEDİ FİYATLARI VE DÖVİZ KURU İLİŞKİSİ The Journal of Academic Social Science Sudies Inernaional Journal of Social Science Doi number:hp://dx.doi.org/10.9761/jasss2963 Number: 37, p. 399-408, Auumn I 2015 Yayın Süreci Yayın Geliş Tarihi Yayınlanma

Detaylı

PETROL FİYATLARININ İMKB ENDEKSLERİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ IMPACT OF OIL PRICES ON ISE INDICES

PETROL FİYATLARININ İMKB ENDEKSLERİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ IMPACT OF OIL PRICES ON ISE INDICES Ekonomik ve Sosyal Araşırmalar Dergisi, Güz 2013, Cil:9, Yıl:9, Sayı:2, 9:7997 PETROL FİYATLARININ İMKB ENDEKSLERİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ Sevinç GÜLER * Halime TEMEL NALIN * * IMPACT OF OIL PRICES ON ISE INDICES

Detaylı

Türkiye nin Kabuklu Fındık Üretiminde Üretim-Fiyat İlişkisinin Koyck Yaklaşımı İle Analizi

Türkiye nin Kabuklu Fındık Üretiminde Üretim-Fiyat İlişkisinin Koyck Yaklaşımı İle Analizi TÜRK TARIM ve DOĞA BİLİMLERİ DERGİSİ TURKISH JOURNAL of AGRICULTURAL and NATURAL SCIENCES www.urkjans.com Türkiye nin Kabuklu Fındık Üreiminde Üreim-Fiya İlişkisinin Koyck Yaklaşımı İle Analizi Şenol ÇELİK*

Detaylı

Satın Alma Gücü Paritesinin Azerbaycan, Kazakistan ve Kırgızistan İçin Geçerliliği: Birim Kök ve Eşbütünleşme Analizi

Satın Alma Gücü Paritesinin Azerbaycan, Kazakistan ve Kırgızistan İçin Geçerliliği: Birim Kök ve Eşbütünleşme Analizi 259-284 Saın Alma Gücü Pariesinin Azerbaycan, Kazakisan ve Kırgızisan İçin Geçerliliği: Birim Kök ve Eşbüünleşme Analizi Turhan Korkmaz Emrah İsmail Çevik ** Nüke Kırcı Çevik *** Öz Bu çalışmada Azerbaycan,

Detaylı

Enflasyonun Borsa Performansı Üzerindeki Etkisi

Enflasyonun Borsa Performansı Üzerindeki Etkisi Kocaeli Üniversiesi Sosyal Bilimler Ensiüsü Dergisi (7) 2004 / 1 : 23-35 Enflasyonun Borsa Performansı Üzerindeki Ekisi Osman Karamusafa * Ayku Karakaya ** Öze: Bu çalışmanın amacı, enflasyon oranının

Detaylı

TÜRKİYE DE REEL DÖVİZ KURU İLE KISA VE UZUN VADELİ SERMAYE HAREKETLERİ İLİŞKİSİ

TÜRKİYE DE REEL DÖVİZ KURU İLE KISA VE UZUN VADELİ SERMAYE HAREKETLERİ İLİŞKİSİ Marmara Üniversiesi İ.İ.B.F. Dergisi YIL 2007, CİLT XXII, SAYI 1 TÜRKİYE DE REEL DÖVİZ KURU İLE KISA VE UZUN VADELİ SERMAYE HAREKETLERİ İLİŞKİSİ Araş. Gör. Burcu KIRAN * Öze Bu çalışmada, reel döviz kuru

Detaylı

Döviz Kuru Belirsizliğinin İhracata Etkisi: Türkiye İçin Bir Uygulama

Döviz Kuru Belirsizliğinin İhracata Etkisi: Türkiye İçin Bir Uygulama YÖNETİM VE EKONOMİ Yıl:2009 Cil:16 Sayı:2 Celal Bayar Üniversiesi İ.İ.B.F. MANİSA Döviz Kuru Belirsizliğinin İhracaa Ekisi: Türkiye İçin Bir Uygulama Prof. Dr. Recep TARI Kocaeli Üniversiesi, İ.İ.B.F.,

Detaylı

İŞSİZLİK VE İNTİHAR İLİŞKİSİ: 1975 2005 VAR ANALİZİ Ferhat TOPBAŞ *

İŞSİZLİK VE İNTİHAR İLİŞKİSİ: 1975 2005 VAR ANALİZİ Ferhat TOPBAŞ * İşsizlik ve İnihar İlişkisi: 1975 2005 Var Analizi 161 İŞSİZLİK VE İNTİHAR İLİŞKİSİ: 1975 2005 VAR ANALİZİ Ferha TOPBAŞ * ÖZET İşsizlik, birey üzerinde olumsuz birçok soruna neden olan karmaşık bir olgudur.

Detaylı

Erkan Özata 1. Econometric Investigation of the Relationships Between Energy Consumption and Economic Growth in Turkey

Erkan Özata 1. Econometric Investigation of the Relationships Between Energy Consumption and Economic Growth in Turkey 1 Öze: Ülkelerin ekonomik ve sosyal gelişmelerinin sürükleyici unsuru ve en emel gereksinimlerinden biri enerjidir. Đş yapma kapasiesi olarak anımlanan enerjiye gelişmiş ülkelerle birlike, gelişmek iseyen

Detaylı

Türkiye de Kırmızı Et Üretiminin Box-Jenkins Yöntemiyle Modellenmesi ve Üretim Projeksiyonu

Türkiye de Kırmızı Et Üretiminin Box-Jenkins Yöntemiyle Modellenmesi ve Üretim Projeksiyonu Hayvansal Üreim 53(): 3-39, 01 Araşırma Türkiye de Kırmızı E Üreiminin Box-Jenkins Yönemiyle Modellenmesi ve Üreim Projeksiyonu Şenol Çelik Ankara Üniversiesi Fen Bilimleri Ensiüsü Zooekni Anabilim Dalı

Detaylı

THE CAUSALITY RELATION BETWEEN CONSUMER CONFIDENCE AND STOCK PRICES: CASE OF TURKEY. Abstract

THE CAUSALITY RELATION BETWEEN CONSUMER CONFIDENCE AND STOCK PRICES: CASE OF TURKEY. Abstract Ekonomik ve Sosyal Araşırmalar Dergisi, Bahar 20, Cil:7, Yıl:7, Sayı:, 7:53-65 TÜKETİCİ GÜVENİ VE HİSSE SENEDİ FİYATLARI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ * Yusuf Volkan TOPUZ ** THE CAUSALITY

Detaylı

Reel ve Nominal Şokların Reel ve Nominal Döviz Kurları Üzerindeki Etkileri: Türkiye Örneği

Reel ve Nominal Şokların Reel ve Nominal Döviz Kurları Üzerindeki Etkileri: Türkiye Örneği Reel ve Nominal Şokların Reel ve Nominal Döviz Kurları Üzerindeki Ekileri: Türkiye Örneği Öze Ahme Mura ALPER Bu çalışma Türkiye deki reel döviz kuru dalgalanmalarının kaynaklarını açıklamayı amaçlamakadır.

Detaylı

İMKB NİN LATİN AMERİKA BORSALARIYLA İLİŞKİSİ ÜZERİNE ÇOK DEĞİŞKENLİ GARCH MODELLEMESİ

İMKB NİN LATİN AMERİKA BORSALARIYLA İLİŞKİSİ ÜZERİNE ÇOK DEĞİŞKENLİ GARCH MODELLEMESİ Sosyal Bilimler Dergisi 2010, (4), 25-32 İMKB NİN LATİN AMERİKA BORSALARIYLA İLİŞKİSİ ÜZERİNE ÇOK DEĞİŞKENLİ GARCH MODELLEMESİ Özlem YORULMAZ - Oya EKİCİ İsanbul Üniversiesi İkisa Fakülesi Ekonomeri Bölümü

Detaylı

Şeyma Çalışkan Çavdar Yildiz Technical University ISSN : 1308-7444 scavdar@yildiz.edu.tr 2010 www.newwsa.com Istanbul-Turkey

Şeyma Çalışkan Çavdar Yildiz Technical University ISSN : 1308-7444 scavdar@yildiz.edu.tr 2010 www.newwsa.com Istanbul-Turkey ISSN:1306-3111 e-journal of New World Sciences Academy 2011, Volume: 6, Number: 4, Aricle Number: 3C0085 SOCIAL SCIENCES Received: May 2011 Acceped: Ocober 2011 Şeyma Çalışkan Çavdar Series : 3C Yildiz

Detaylı

RASYONEL BEKLENTLER DOAL ORAN HPOTEZ Türkiye çin Zaman Serisi Bulguları 1950-1995 1

RASYONEL BEKLENTLER DOAL ORAN HPOTEZ Türkiye çin Zaman Serisi Bulguları 1950-1995 1 RASYONEL BEKLENTLER DOAL ORAN HPOTEZ Türkiye çin Zaman Serisi Bulguları 950-995 Rahmi YAMAK * Yakup KÜÇÜKKALE ** ÖZET Bu çalımada, Rasyonel Bekleniler Doal Oran Hipoezinin, Çıkı (ya da isizliin) alep (ya

Detaylı

Discussion Paper, Turkish Economic Association, No. 2008/10

Discussion Paper, Turkish Economic Association, No. 2008/10 econsor www.econsor.eu Der Open-Access-Publikaionsserver der ZBW Leibniz-Informaionszenrum Wirschaf he Open Access Publicaion Server of he ZBW Leibniz Informaion Cenre for Economics Alp, Elcin Aykac Working

Detaylı

Hisse Senedi Fiyatlarıyla Yabancı İşlem Hacmi Arasında Nedensellik:

Hisse Senedi Fiyatlarıyla Yabancı İşlem Hacmi Arasında Nedensellik: Hisse Senedi Fiyalarıyla abancı İşlem Hacmi Arasında Nedensellik: Toda-amamoo aklaşımı Dr. Cüney AKAR Balıkesir Üniversiesi, Bandırma İİBF. Öze Bu çalışmada İsanbul Menkul Kıymeler Borsasında (İMKB) IMKB100

Detaylı

Para Talebinin Belirleyenleri ve İstikrarı Üzerine Bir Uygulama: Türkiye Örneği

Para Talebinin Belirleyenleri ve İstikrarı Üzerine Bir Uygulama: Türkiye Örneği YÖNETİM VE EKONOMİ Yıl:3 Cil: Sayı: Celal Bayar Üniversiesi İ.İ.B.F. MANİSA Para Talebinin Belirleyenleri ve İsikrarı Üzerine Bir Uygulama: Türkiye Örneği Yrd. Doç. Dr. Burcu ÖZCAN Fıra Üniversiesi, İ.İ.B.F.,

Detaylı

İSTANBUL MENKUL KIYMETLER BORSASI NDA EŞHAREKETLİLİK VE ASİMETRİK AYARLAMA

İSTANBUL MENKUL KIYMETLER BORSASI NDA EŞHAREKETLİLİK VE ASİMETRİK AYARLAMA Yıl: 24 Sayı:88 Temmuz 2010 97 İSTANBUL MENKUL KIYMETLER BORSASI NDA EŞHAREKETLİLİK VE ASİMETRİK AYARLAMA Ebru Yüksel* - Güldal Güleryüz** 32 Öze Bu makale, İsanbul Menkul Kıymeler Borsası na (İMKB) ai

Detaylı

REEL DÖVİZ KURU VE DIŞ TİCARET DENGESİ İLİŞKİSİ:

REEL DÖVİZ KURU VE DIŞ TİCARET DENGESİ İLİŞKİSİ: Ekonomeri ve İsaisik Sayı: 005 9 İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ İKTİSAT FAKÜLTESİ EKONOMETRİ VE İSTATİSTİK DERGİSİ REEL DÖVİZ KURU VE DIŞ TİCARET DENGESİ İLİŞKİSİ: Prof.Dr. Rahmi YAMAK; Abdurrahman KORKMAZ * Absrac

Detaylı

TÜRKİYE DE 1963 2006 DÖNEMİNDE KAMU VE ÖZEL SEKTÖR ÜCRETLERİ ÜZERİNE AMPİRİK BİR UYGULAMA

TÜRKİYE DE 1963 2006 DÖNEMİNDE KAMU VE ÖZEL SEKTÖR ÜCRETLERİ ÜZERİNE AMPİRİK BİR UYGULAMA TÜRKİYE DE 1963 2006 DÖNEMİNDE KAMU VE ÖZEL SEKTÖR ÜCRETLERİ ÜZERİNE AMPİRİK BİR UYGULAMA Mura ASLAN Eskişehir Osmangazi Üniversiesi H. Kürşad ASLAN Ken Sae Üniversiesi Öze İskandinav ücre modelinden hareke

Detaylı

The Roles of Financial Factors on the Real Money Demand: Turkey Case

The Roles of Financial Factors on the Real Money Demand: Turkey Case FİNANSAL FAKTÖRLERİN REEL PARA TALEBİ ÜZERİNDEKİ ROLÜ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ The Roles of Financial Facors on he Real Money Demand: Turkey Case Musafa SEVÜKTEKİN * Mehme NARGELEÇEKENLER * BAÜ 8() 45 ÖZ Araşırmanın

Detaylı

Box-Jenkıns Modelleri ile Aylık Döviz Kuru Tahmini Üzerine Bir Uygulama

Box-Jenkıns Modelleri ile Aylık Döviz Kuru Tahmini Üzerine Bir Uygulama Kocaeli Üniversiesi Sosyal Bilimler Ensiüsü Dergisi (6) 2003 / 2 : 49-62 Box-Jenkıns Modelleri ile Aylık Döviz Kuru Tahmini Üzerine Bir Uygulama Hüdaverdi Bircan * Yalçın Karagöz ** Öze: Bu çalışmada geleceği

Detaylı

AYÇİÇEK VE SOYA YAĞI İTHALAT TALEBİNİN ANALİZİ

AYÇİÇEK VE SOYA YAĞI İTHALAT TALEBİNİN ANALİZİ AKDENİZ ÜNİVERSİTESİ ZİRAAT FAKÜLTESİ DERGİSİ,, 15(),71-79 AYÇİÇEK VE SOYA YAĞI İTHALAT TALEBİNİN ANALİZİ Selim Adem HATIRLI Vecdi DEMİRCAN Ali Rıza AKTAŞ Süleyman Demirel Üniversiesi Ziraa Fakülesi Tarım

Detaylı

REEL DÖVİZ KURU VE ÇIKTI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ (1990-2006)

REEL DÖVİZ KURU VE ÇIKTI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ (1990-2006) REEL DÖVİZ KURU VE ÇIKTI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ (1990-2006) Ahme AY * Şerife ŞAYLAN ** İsmail KOÇAK *** Öze Bu çalışma, reel döviz kuru ile çıkı düzeyi arasındaki nedensellik ilişkisini

Detaylı

EKONOMİK PERFORMANS VE BÜROKRASİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ

EKONOMİK PERFORMANS VE BÜROKRASİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ EKONOMİK PERFORMANS VE BÜROKRASİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ Ünal ARSLAN Musafa Kemal Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi, İkisa Bölümü. E-posa: uarslan@yahoo.com Yıldız SAĞLAM Musafa Kemal Üniversiesi

Detaylı

-ENFLASYON ROBUST ESTIMATION OF THE VECTOR AUTOREGRESSIVE MODEL: AN INVESTIGATION OF THE RELATIONSHIP BETWEEN ECONOMIC GROWTH AND INFLATION

-ENFLASYON ROBUST ESTIMATION OF THE VECTOR AUTOREGRESSIVE MODEL: AN INVESTIGATION OF THE RELATIONSHIP BETWEEN ECONOMIC GROWTH AND INFLATION Marmara Üniversiesi YIL 2010, SAYI II, S. 539-553 -ENFLASYON Öze Özlem YORULMAZ * ** - Anahar Kelimeler: ROBUST ESTIMATION OF THE VECTOR AUTOREGRESSIVE MODEL: AN INVESTIGATION OF THE RELATIONSHIP BETWEEN

Detaylı

TÜRKİYE DE DÖVİZ KURU KANALININ İŞLEYİŞİ: VAR MODELİ İLE BİR ANALİZ. Seyfettin ERDOĞAN * Durmuş Çağrı YILDIRIM **

TÜRKİYE DE DÖVİZ KURU KANALININ İŞLEYİŞİ: VAR MODELİ İLE BİR ANALİZ. Seyfettin ERDOĞAN * Durmuş Çağrı YILDIRIM ** 95 İ.Ü. Siyasal Bilgiler Fakülesi Dergisi No:39 (Ekim 2008) TÜRKİYE DE DÖVİZ KURU KANALININ İŞLEYİŞİ: VAR MODELİ İLE BİR ANALİZ Seyfein ERDOĞAN * Durmuş Çağrı YILDIRIM ** Öze Para poliikası kararlarındaki

Detaylı

Turizm Talebi ve Döviz Kuru Şokları: Türk Turizm Sektörü İçin Ekonometrik Bir Analiz

Turizm Talebi ve Döviz Kuru Şokları: Türk Turizm Sektörü İçin Ekonometrik Bir Analiz Turizm Talebi ve Döviz Kuru Şokları: Türk Turizm Sekörü İçin Ekonomerik Bir Analiz Kuruluş BOZKURT Yrd. Doç. Dr., Adnan Menderes Üniversiesi Söke İşleme Fakülesi, Bankacılık ve Finans Bölümü kuriboz_48@homail.com

Detaylı

DEĞİŞKENLER ARASINDAKİ GECİKMELİ İLİŞKİLER: Dağıtılmış Gecikme ve Otoregresiv Modeller

DEĞİŞKENLER ARASINDAKİ GECİKMELİ İLİŞKİLER: Dağıtılmış Gecikme ve Otoregresiv Modeller DEĞİŞKENLER ARASINDAKİ GECİKMELİ İLİŞKİLER: Dağıılmış Gecikme ve Ooregresiv Modeller 1 Zaman serisi modellerinde, bağımlı değişken Y nin zamanındaki değerleri, bağımsız X değişkenlerinin zamanındaki cari

Detaylı

ENFLASYON ve DOLAYLI VERGĐLERDEN ELDE EDĐLEN GELĐRLER ARASINDAKĐ ĐLĐŞKĐNĐN VAR YÖNTEMĐYLE ANALĐZĐ

ENFLASYON ve DOLAYLI VERGĐLERDEN ELDE EDĐLEN GELĐRLER ARASINDAKĐ ĐLĐŞKĐNĐN VAR YÖNTEMĐYLE ANALĐZĐ ENFLASYON ve DOLAYLI VERGĐLERDEN ELDE EDĐLEN GELĐRLER ARASINDAKĐ ĐLĐŞKĐNĐN VAR YÖNTEMĐYLE ANALĐZĐ Dr. Burcu GÜVENEK Selçuk Üniversiesi Đ.Đ.B.F. Đkisa Bölümü Dr. Volkan ALPTEKĐN Selçuk Üniversiesi Đ.Đ.B.F.

Detaylı

Finansal İstikrarın Bankacılık Sisteminin Borç Verme Politikaları Üzerindeki Etkisi: 2008 Küresel Krizi Çerçevesinde Türkiye Üzerine Bir İnceleme

Finansal İstikrarın Bankacılık Sisteminin Borç Verme Politikaları Üzerindeki Etkisi: 2008 Küresel Krizi Çerçevesinde Türkiye Üzerine Bir İnceleme Finansal İsikrarın Bankacılık Siseminin Borç Verme Poliikaları Üzerindeki Ekisi: 2008 Küresel Krizi Çerçevesinde Türkiye Üzerine Bir İnceleme Öze Ekrem ERDEM * M. Faih İLGÜN ** Cüney DUMRUL *** 2008 yılında

Detaylı

Kırılgan Beşlide Satın Alma Gücü Paritesi (SAGP) Hipotezinin Test Edilmesi The Test of Purchasing Power Parity Hypothesis for Fragile Five

Kırılgan Beşlide Satın Alma Gücü Paritesi (SAGP) Hipotezinin Test Edilmesi The Test of Purchasing Power Parity Hypothesis for Fragile Five Journal of Yasar Universiy, 205 0(37) 638-6477 Kırılgan Beşlide Saın Alma Gücü Pariesi (SAGP) ipoezinin Tes Edilmesi The Tes of Purchasing Power Pariy ypohesis for Fragile Five İsmail ÇEVİŞ, Pamukkale

Detaylı

A Study on the Estimation of Supply Response of Cotton in Cukurova Region

A Study on the Estimation of Supply Response of Cotton in Cukurova Region MPRA Munich Personal RePEc Archive A Sudy on he Esimaion of Suly Resonse of Coon in Cukurova Region Erkan Akas Faculy of Economics & Admin.Sciences a BIGA 2006 Online a h://mra.ub.uni-muenchen.de/8648/

Detaylı

Sabit Sermaye Yatırımları ve Ekonomik Büyüme: Ampirik Bir Analiz

Sabit Sermaye Yatırımları ve Ekonomik Büyüme: Ampirik Bir Analiz Sabi Sermaye Yaırımları ve Ekonomik Büyüme: Ampirik Bir Analiz Mura ÇETİN Doç. Dr., Bozok Üniversiesi, İİBF İkisa Bölümü mura.cein@bozok.edu.r Sabi Sermaye Yaırımları ve Ekonomik Büyüme: Ampirik Bir Analiz

Detaylı

TCMB FAĐZ KARARLARININ HĐSSE SENEDĐ PĐYASALARI ÜZERĐNE ETKĐSĐ

TCMB FAĐZ KARARLARININ HĐSSE SENEDĐ PĐYASALARI ÜZERĐNE ETKĐSĐ Cenral Bank Review Vol. 10 (July 2010), pp.23-32 ISSN 1303-0701 prin / 1305-8800 online 2010 Cenral Bank of he Republic of Turkey hp://www.cmb.gov.r/research/review/ TCMB FAĐZ KARARLARININ HĐSSE SENEDĐ

Detaylı

YÜKSEK ENFLASYON ENFLASYON BELİRSİZLİĞİNİ ARTIRIYOR MU?

YÜKSEK ENFLASYON ENFLASYON BELİRSİZLİĞİNİ ARTIRIYOR MU? YÜKSEK ENFLASYON ENFLASYON BELİRSİZLİĞİNİ ARTIRIYOR MU? Doç. Dr. Harun TERZİ Karadeniz Teknik Üniversiesi İİBF İkisa Bölümü Öğreim Üyesi 618 Trabzon Tel : (462) 3773311 Fax : (462) 3257281 e-mail : herzi@ku.edu.r

Detaylı

ÜCRET-FİYAT SPİRALİ: TÜRK İMALAT SANAYİ ÖRNEĞİ

ÜCRET-FİYAT SPİRALİ: TÜRK İMALAT SANAYİ ÖRNEĞİ 45 ÜCRET-FİYAT SPİRALİ: TÜRK İMALAT SANAYİ ÖRNEĞİ Zehra ABDİOĞLU * ÖZET Bu çalışma Türkiye için 2005-2012 dönemi iibariyle ara malı, dayanıklı ükeim malı, dayanıksız ükeim malı, enerji ve sermaye malı

Detaylı

TÜRK EKONOMİSİNİN ENERJİ BAĞIMLILIĞI ÜZERİNE BİR EŞ-BÜTÜNLEŞME ANALİZİ A CO-INTEGRATION ANALYSIS ON THE ENERGY DEPENDENCY OF THE TURKISH ECONOMY

TÜRK EKONOMİSİNİN ENERJİ BAĞIMLILIĞI ÜZERİNE BİR EŞ-BÜTÜNLEŞME ANALİZİ A CO-INTEGRATION ANALYSIS ON THE ENERGY DEPENDENCY OF THE TURKISH ECONOMY Journal of Yasar Universiy 22 26(7) 4392-444 TÜRK EKONOMİSİNİN ENERJİ BAĞIMLILIĞI ÜZERİNE BİR EŞ-BÜTÜNLEŞME ANALİZİ A CO-INTEGRATION ANALYSIS ON THE ENERGY DEPENDENCY OF THE TURKISH ECONOMY M. Ali Bilginoğlu

Detaylı

Reel Kesim Güven Endeksi ile İMKB 100 Endeksi arasındaki dinamik nedensellik ilişkisi

Reel Kesim Güven Endeksi ile İMKB 100 Endeksi arasındaki dinamik nedensellik ilişkisi İsanbul Üniversiesi İşleme Fakülesi Dergisi Isanbul Universiy Journal of he School of Business Adminisraion Cil/Vol:38, Sayı/No:1, 009, 4-37 ISSN: 1303-173 - www.ifdergisi.org 009 Reel Kesim Güven Endeksi

Detaylı

Anahtar Kelimeler Harvey Testi, Doğrusallık, Finansal Piyasalar, Etkin Piyasa Hipotezi.

Anahtar Kelimeler Harvey Testi, Doğrusallık, Finansal Piyasalar, Etkin Piyasa Hipotezi. Borsa İsanbul da Piyasa Ekinliğinin Analizi: Harvey Doğrusallık Tesi (Analysis of Marke Efficiency a Borsa İsanbul: Harvey Lineariy Tes) Gürkan MALCIOĞLU a Mücahi AYDIN b a Arş.Gör., Sakarya Üniversiesi,

Detaylı

Bankaların Hisse Senedi Getirilerinde Faiz Oranı Riski: Dalgacıklar Analizi ile Türk Bankacılık Sektörü Üzerine Bir Uygulama

Bankaların Hisse Senedi Getirilerinde Faiz Oranı Riski: Dalgacıklar Analizi ile Türk Bankacılık Sektörü Üzerine Bir Uygulama Bankacılar Dergisi, Sayı 59, 26 Bankaların Hisse Senedi Geirilerinde Faiz Oranı Riski: Dalgacıklar Analizi ile Türk Bankacılık Sekörü Üzerine Bir Uygulama Dr. Alper Özün * - Ailla Çifer ** Bu makale göserge

Detaylı

Finansal Gelişme ve Ekonomik Büyüme Arasındaki Đlişkinin Ampirik Bir Analizi: Türkiye Örneği

Finansal Gelişme ve Ekonomik Büyüme Arasındaki Đlişkinin Ampirik Bir Analizi: Türkiye Örneği Volume 2. Number 1. 2011 pp. 121-142 ISSN: 1309-2448 www.berjournal.com Finansal Gelişme ve Ekonomik Büyüme Arasındaki Đlişkinin Ampirik Bir Analizi: Türkiye Örneği Burcu Ozcan a Ayse Ari b Öze: Finansal

Detaylı

C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt 11, Sayı 1, 2010 141

C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt 11, Sayı 1, 2010 141 C.Ü. İkisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cil 11, Sayı 1, 2010 141 BİR MALİYE POLİTİKASI ARACI OLARAK BORÇLANMA VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ (1990 2009) Hali ÇİÇEK *, Süleyman GÖZEGİR ** ve

Detaylı

BANKA KREDİ PORTFÖYLERİNİN YÖNETİMİNDE ÖDEMEME RİSKİ ANALİZİ: KALMAN FİLTRESİNE DAYANAN ALTERNATİF BİR YÖNTEM ÖNERİSİ

BANKA KREDİ PORTFÖYLERİNİN YÖNETİMİNDE ÖDEMEME RİSKİ ANALİZİ: KALMAN FİLTRESİNE DAYANAN ALTERNATİF BİR YÖNTEM ÖNERİSİ BANKA KREDİ PORTFÖLERİNİN ÖNETİMİNDE ÖDEMEME RİSKİ ANALİZİ: KALMAN FİLTRESİNE DAANAN ALTERNATİF BİR ÖNTEM ÖNERİSİ K. Bau TUNA * ÖZ Ödememe riski banka kredilerini ve bankaların kredi porföylerini ekiler.

Detaylı

Crude Oil Import and Economic Growth: Turkey

Crude Oil Import and Economic Growth: Turkey MPRA Munich Personal RePEc Archive Crude Oil Impor and Economic Growh: Turkey Erginbay Ugurlu and Aydın Ünsal Isanbul Aydın Universiy, Gazi Universiy 28 May 2009 Online a hps://mpra.ub.uni-muenchen.de/69923/

Detaylı

İMKB İLE GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERİN HİSSE SENEDİ PİYASALARININ ETKİLEŞİMİ: EŞBÜTÜNLEŞME VE NEDENSELLİK YAKLAŞIMI

İMKB İLE GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERİN HİSSE SENEDİ PİYASALARININ ETKİLEŞİMİ: EŞBÜTÜNLEŞME VE NEDENSELLİK YAKLAŞIMI İMKB İLE GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERİN HİSSE SENEDİ PİYASALARININ ETKİLEŞİMİ: EŞBÜTÜNLEŞME VE NEDENSELLİK YAKLAŞIMI Onur GÖZBAŞI * ÖZ Bu çalışmanın amacı, İMKB ile gelişmeke olan yedi ülkenin (Arjanin, Brezilya,

Detaylı

Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Ekonomisi Bölümü, Ankara e-posta: selma@kayalak.com. Geliş Tarihi/Received:30.05.2012

Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Ekonomisi Bölümü, Ankara e-posta: selma@kayalak.com. Geliş Tarihi/Received:30.05.2012 Türkiye de Fındık Üreim Alanlarının Armasında Deseklemelerin Ekisi Selma KAYALAK 1 Ahme ÖZÇELİK 2 1 Çanakkale Onsekiz Mar Üniversiesi Ziraa Fakülesi Tarım Ekonomisi Bölümü, Çanakkale 2 Ankara Üniversiesi

Detaylı

TÜRKİYE DE İNŞAAT SEKTÖRÜ VE PARA POLİTİKALARI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİLERİ

TÜRKİYE DE İNŞAAT SEKTÖRÜ VE PARA POLİTİKALARI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİLERİ TÜRKİYE DE İNŞAAT SEKTÖRÜ VE PARA POLİTİKALARI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİLERİ Eem Hakan ERGEÇ Eskişehir Osmangazi Üniversiesi Mura TAŞDEMİR Eskişehir OsmangaziÜniversiesi Öze İnşaa sekörü çıkısının

Detaylı

Reel Döviz Kuru Endeksinin Otoregresif Koşullu Değişen Varyanslılığının Analizi: İki Eşikli Tarch Yöntemi İle Modellenmesi

Reel Döviz Kuru Endeksinin Otoregresif Koşullu Değişen Varyanslılığının Analizi: İki Eşikli Tarch Yöntemi İle Modellenmesi Reel Döviz Kuru Endeksinin Ooregresif Koşullu Değişen Varyanslılığının Analizi: İki Eşikli Tarch Yönemi İle Modellenmesi Reel Döviz Kuru Endeksinin Ooregresif Koşullu Değişen Varyanslılığının Analizi:

Detaylı

Türkiye de Elektrik Tüketimi Büyüme İlişkisi: Dinamik Analiz

Türkiye de Elektrik Tüketimi Büyüme İlişkisi: Dinamik Analiz Enerji, Piyasa ve Düzenleme (Cil:2, 2011, Sayfa 49-73) Türkiye de Elekrik Tükeimi Büyüme İlişkisi: Dinamik Analiz H. Mura Eruğrul * Öze Çalışmada Türkiye de elekrik ükeimi büyüme ilişkisi 1998Ç1-2011Ç3

Detaylı

ÜRETİCİ FİYATLARINA GEÇİŞ ETKİSİNDE ARA MALLARI İTHALATININ ROLÜ

ÜRETİCİ FİYATLARINA GEÇİŞ ETKİSİNDE ARA MALLARI İTHALATININ ROLÜ ÜRETİCİ FİYATLARINA GEÇİŞ ETKİSİNDE ARA MALLARI İTHALATININ ROLÜ Şenkan ALDEMİR (*) Öze: Döviz kuru değişimlerinin TÜFE ve ÜFE bazlı yuriçi fiyalara geçiş süreci, son yıllarda üzerinde önemle durulan konulardan

Detaylı

DÖVİZ KURU VE HİSSE SENETLERİ FİYATLARI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİSİ

DÖVİZ KURU VE HİSSE SENETLERİ FİYATLARI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİSİ Gazi Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Dergisi 8 / 2 (2006). 1-14 DÖVİZ KURU VE HİSSE SEETLERİ FİYATLARI ARASIDAKİ EDESELLİK İLİŞKİSİ Özlem AYVAZ * Öze : Bu çalışmada Türkiye de hisse seneleri

Detaylı

YAPISAL KIRILMALI BİRİM KÖK TESTLERİNİN KÜÇÜK ÖRNEKLEM ÖZELLİKLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI

YAPISAL KIRILMALI BİRİM KÖK TESTLERİNİN KÜÇÜK ÖRNEKLEM ÖZELLİKLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI YAPISAL KIRILMALI BİRİM KÖK TESTLERİNİN KÜÇÜK ÖRNEKLEM ÖZELLİKLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI TC. Pamukkale Üniversiesi Sosyal Bilimler Ensiüsü Yüksek Lisans Tezi Ekonomeri Anabilim Dalı Abdullah Emre ÇAĞLAR

Detaylı

Metal (Çelik) Kullanım Yoğunluğu Hipotezinin Türkiye Ekonomisi için Sınanması Intensity of Metal (Steel) Use Hypothesis: A Test for Turkish Economy

Metal (Çelik) Kullanım Yoğunluğu Hipotezinin Türkiye Ekonomisi için Sınanması Intensity of Metal (Steel) Use Hypothesis: A Test for Turkish Economy SESSION Meal (Çelik) Kullanım Yoğunluğu Hipoezinin ürkiye Ekonomisi için Sınanması Inensiy of Meal (Seel) Use Hypohesis: A es for urkish Economy Assoc. Prof. Dr. Fikre Dülger (Çukurova Universiy, urkey)

Detaylı

Akdeniz İ.İ.B.F. Dergisi (31) 2015, 109-134

Akdeniz İ.İ.B.F. Dergisi (31) 2015, 109-134 Akdeniz İ.İ.B.F. Dergisi (31) 2015, 109-134 ADA ÜLKELERİNDE TURİZM TALEBİ: KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ ÖRNEĞİ TOURISM DEMAND IN THE ISLAND COUNTRIES: THE CASE OF NORTHERN CYPRUS TURKISH REPUBLIC ÖZET

Detaylı

YABANCI HİSSE SENEDİ YATIRIMCILARI TÜRKİYE DE DÖVİZ KURU VOLATİLİTESİNİ ŞİDDETLENDİRİYOR MU?

YABANCI HİSSE SENEDİ YATIRIMCILARI TÜRKİYE DE DÖVİZ KURU VOLATİLİTESİNİ ŞİDDETLENDİRİYOR MU? YABANCI HİSSE SENEDİ YATIRIMCILARI TÜRKİYE DE DÖVİZ KURU VOLATİLİTESİNİ ŞİDDETLENDİRİYOR MU? Yrd. Doç. Dr. Macide Çiçek Dumlupınar Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Yrd. Doç. Dr. Feride Özürk

Detaylı

VAR YAKLAŞIMI İLE VERİMLİLİK ŞOKLARININ ETKİLERİNİN BELİRLENMESİ

VAR YAKLAŞIMI İLE VERİMLİLİK ŞOKLARININ ETKİLERİNİN BELİRLENMESİ VAR YAKLAŞIMI İLE VERİMLİLİK ŞOKLARININ ETKİLERİNİN BELİRLENMESİ Leven ERDOĞAN ÖZET. Bu çalışmada verimliliğin devrevi harekei, ekonomik faaliyelerle ilişkisi ve verimliliği nelerin belirlediği açıklanmaya

Detaylı

Araşırma Makaleleri REEL DÖVİZ KURU BELİRSİZLİĞİ İ TİCARET PERFORMA SI A ETKİSİ: TÜRKİYE UYGULAMASI Erşan SEVER ÖZET Bu çalışmada reel döviz kuru belirsizliğinin Türkiye nin icare performansına ekisi araşırılmışır.

Detaylı

Dokuz Eylül Üniversitesi Yayın Geliş Tarihi: 13.11.2013

Dokuz Eylül Üniversitesi Yayın Geliş Tarihi: 13.11.2013 Dokuz Eylül Üniversiesi Yayın Geliş Tarihi: 13.11.2013 Sosyal Bilimler Ensiüsü Dergisi Yayına Kabul Tarihi: 05.07.2014 Cil: 16, Sayı: 2, Yıl: 2014, Sayfa: 281-302 Online Yayın Tarihi: 30.09.2014 ISSN:

Detaylı

Türkiye nin Marshall-Lerner Koşuluna İlişkin Parçalı Eşbütünleşme Analizi

Türkiye nin Marshall-Lerner Koşuluna İlişkin Parçalı Eşbütünleşme Analizi YÖNETİM VE EKONOMİ Yıl:2009 Cil:16 Sayı:1 Celal Bayar Üniversiesi İ.İ.B.F. MANİSA Türkiye nin Marshall-Lerner Koşuluna İlişkin Parçalı Eşbüünleşme Analizi Yrd. Doç. Dr. C. Erdem HEPAKTAN Celal Bayar Üniversiesi,

Detaylı

Rasyonel Beklentiler Hipotezinin Testi: Enflasyon, Faiz ve Kur 1

Rasyonel Beklentiler Hipotezinin Testi: Enflasyon, Faiz ve Kur 1 Çukurova Üniversiesi İİBF Dergisi Cil:17 Sayı:1 Haziran 2013 ss.17-35 Rasyonel Bekleniler Hipoezinin Tesi: Enflasyon, Faiz ve Kur 1 Tes of he Raional Expecaions Hypohesis: Inflaion, Ineres Rae and Exchange

Detaylı

Türkiye de Petrol Tüketimi İle Reel GSYİH Arasındaki Uzun Dönem İlişkinin Johansen Eş-Bütünleşme Yöntemi İle Analiz Edilmesi

Türkiye de Petrol Tüketimi İle Reel GSYİH Arasındaki Uzun Dönem İlişkinin Johansen Eş-Bütünleşme Yöntemi İle Analiz Edilmesi Volume 5 Number 2 2014 pp. 47-60 ISSN: 1309-2448 www.berjournal.com Türkiye de Perol Tükeimi İle Reel GSYİH Arasındaki Uzun Dönem İlişkinin Johansen Eş-Büünleşme Yönemi İle Analiz Edilmesi Reşa Ceylana

Detaylı

Türk Sermaye Piyasasında Fiyat ve İşlem Hacmi İlişkisi: Zamanla Değişen Asimetrik Nedensellik Analizi

Türk Sermaye Piyasasında Fiyat ve İşlem Hacmi İlişkisi: Zamanla Değişen Asimetrik Nedensellik Analizi EGE AKADEMİK BAKIŞ / EGE ACADEMIC REVIEW Cil: 4 Sayı: 2 Nisan 204 ss. 2-220 Türk Sermaye Piyasasında Fiya ve İşlem Hacmi İlişkisi: Zamanla Değişen Asimerik Nedensellik Analizi Price and Trade Volume Relaionship

Detaylı

İthalat-İhracat-Döviz Kuru Bağımlılığı: Bootstrap ile Düzeltilmiş Nedensellik Testi Uygulaması

İthalat-İhracat-Döviz Kuru Bağımlılığı: Bootstrap ile Düzeltilmiş Nedensellik Testi Uygulaması EGE AKADEMİK BAKIŞ / EGE ACADEMIC REVIEW Cil: 2 Sayı: 2 Nisan 202 ss. 37-48 İhala-İhraca-Döviz Kuru Bağımlılığı: Boosrap ile Düzelilmiş Nedensellik Tesi Uygulaması Dependence of Impor-Expor-Exchange Rae:

Detaylı

Long memory and structural breaks on volatility: evidence from Borsa Istanbul

Long memory and structural breaks on volatility: evidence from Borsa Istanbul MPRA Munich Personal RePEc Archive Long memory and srucural breaks on volailiy: evidence from Borsa Isanbul Emrah Ismail Cevik and Gülekin Topaloğlu Namık Kemal Universiy, Bülen Ecevi Universiy 014 Online

Detaylı

DÖVİZ KURU OYNAKLIĞININ İHRACATA ETKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ (1995 2008)

DÖVİZ KURU OYNAKLIĞININ İHRACATA ETKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ (1995 2008) Gazi Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Dergisi 10 / 2 (2008). 25-45 DÖVİZ KURU OYNAKLIĞININ İHRACATA ETKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ (1995 2008) Nezir KÖSE Ahme AY Nurgün TOPALLI Öz: Bu çalışmada reel

Detaylı

Türkiye de Faiz Kanalı İle Parasal Aktarım Mekanizması

Türkiye de Faiz Kanalı İle Parasal Aktarım Mekanizması Türkiye de Faiz Kanalı İle Parasal Akarım Mekanizması Seyfein ERDOĞAN Doç Dr., Kocaeli Üniversiesi, İİBF İkisa Bölümü serdogan@kou.edu.r Durmuş Çağrı YILDIRIM Arş. Gör., Kocaeli Üniversiesi, SBE cagri.yildirim@kocaeli.edu.r

Detaylı

TÜRKİYE PETROL FİYATLARI OYNAKLIĞININ MODELLENMESİ

TÜRKİYE PETROL FİYATLARI OYNAKLIĞININ MODELLENMESİ Ekonomeri ve İsaisik Sayı: 7 İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ İKTİSAT FAKÜLTESİ EKONOMETRİ VE İSTATİSTİK DERGİSİ TÜRKİYE PETROL FİYATLARI OYNAKLIĞININ MODELLENMESİ Esin FİRUZAN Absrac Nowadays, volailiy of crude

Detaylı

TÜRKİYE DE FAİZ, DÖVİZ VE BORSA: FİYAT VE OYNAKLIK YAYILMA ETKİLERİ

TÜRKİYE DE FAİZ, DÖVİZ VE BORSA: FİYAT VE OYNAKLIK YAYILMA ETKİLERİ TÜRKİYE DE FAİZ, DÖVİZ VE BORSA: FİYAT VE OYNAKLIK YAYILMA ETKİLERİ Doç. Dr. Macide Çiçek Dumlupınar Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Öze Bu çalışmada Türkiye de devle iç borçlanma seneleri,

Detaylı

HAM PETROL FİYATLARININ BİST 100 VE BİST ULAŞTIRMA ENDEKSLERİ İLE İLİŞKİSİ

HAM PETROL FİYATLARININ BİST 100 VE BİST ULAŞTIRMA ENDEKSLERİ İLE İLİŞKİSİ Kastamonu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi Nisan 2016, Sayı:12 HAM PETROL FİYATLARININ BİST 100 VE BİST ULAŞTIRMA ENDEKSLERİ İLE İLİŞKİSİ Selçuk KENDİRLİ 1 Muhammet ÇANKAYA 2 Özet:

Detaylı

Türkiye de Dış Borçlanma-Ekonomik Büyüme İlişkisi: 1990-2013 Dönemi

Türkiye de Dış Borçlanma-Ekonomik Büyüme İlişkisi: 1990-2013 Dönemi Türkiye de Dış Borçlanma-Ekonomik Büyüme İlişkisi: 1990-2013 Dönemi Türkiye de Dış Borçlanma-Ekonomik Büyüme İlişkisi: 1990-2013 Dönemi Temel GÜRDAL Hakan YAVUZ Öz Bu çalışmada Türkiye de dış borçlanma

Detaylı

Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Türkiye'de İktisadi Özgürlük ve İstihdam İlişkisi: Bir Panel Veri Analizi

Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Türkiye'de İktisadi Özgürlük ve İstihdam İlişkisi: Bir Panel Veri Analizi SESSION 3B: Ora Asya Ekonomileri 07 Azerbaycan, Kazakisan, Kırgızisan ve Türkiyede İkisadi Özgürlük ve İsihdam İlişkisi: Bir Panel Veri Analizi Prof. Dr. Ekrem Erdem (Erciyes Universiy, Turkey) Ass. Prof.

Detaylı

BRIC Ülkeleri ve Türkiye Arasındaki Sermaye Piyasaları Entegrasyonunun Parametrik ve Parametrik Olmayan Eşbütünleşme Testleri ile Analizi

BRIC Ülkeleri ve Türkiye Arasındaki Sermaye Piyasaları Entegrasyonunun Parametrik ve Parametrik Olmayan Eşbütünleşme Testleri ile Analizi BRIC Ülkeleri ve Türkiye Arasındaki Sermaye Piyasaları Enegrasyonunun Paramerik ve Paramerik Olmayan Eşbüünleşme Tesleri ile Analizi BRIC Ülkeleri ve Türkiye Arasındaki Sermaye Piyasaları Enegrasyonunun

Detaylı

TESTING TO RICARDIAN EQUIVALENCE PROPOSITONS FOR TURKISH ECONOMY

TESTING TO RICARDIAN EQUIVALENCE PROPOSITONS FOR TURKISH ECONOMY Marmara Üniversiesi İ.İ.B.F. Dergisi YIL 009, CİLT XXVI, SAYI TÜRKİYE EKONOMİSİ İÇİN RİCARDO EŞİTLİĞİ HİPOTEZİ NİN TEST EDİLMESİ Erginbay UĞURLU Recep DÜZGÜN Öze Ricardo eşiliği konusu, makroekonomilerde

Detaylı

Uluslar arasi emtia fiyatlarindan iç fiyatlara asimetrik ve doğrusal olmayan fiyat geçişkenliği: Türkiye için nardl modeli bulgulari

Uluslar arasi emtia fiyatlarindan iç fiyatlara asimetrik ve doğrusal olmayan fiyat geçişkenliği: Türkiye için nardl modeli bulgulari TURKISH ECONOMIC ASSOCIATION DISCUSSION PAPER 2015/15 hp://www.ek.org.r Uluslar arasi emia fiyalarindan iç fiyalara asimerik ve doğrusal olmayan fiya geçişkenliği: Türkiye için nardl modeli bulgulari Uku

Detaylı

TÜKETİMİN TESADÜFİ YÜRÜYÜŞÜ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ 1987 2006

TÜKETİMİN TESADÜFİ YÜRÜYÜŞÜ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ 1987 2006 69 TÜKETİMİN TESADÜFİ YÜRÜYÜŞÜ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ 1987 2006 ÖZET Prof. Dr. Rahmi YAMAK Arş. Gör. Zehra ABDİOĞLU Hall un esadüfi yürüyüş modeli, cari ükeim harcamalarının yalnızca geçmiş dönemin ükeim harcamaları

Detaylı

Enflasyon ve Nominal Faiz Oranı İlişkisi: Türkiye Örneği (2004-2013)

Enflasyon ve Nominal Faiz Oranı İlişkisi: Türkiye Örneği (2004-2013) YÖNETİM VE EKONOMİ Yıl:2015 Cil:22 Sayı:2 Celal Bayar Üniversiesi İ.İ.B.F. MANİSA Enflasyon ve Nominal Faiz Oranı İlişkisi: Türkiye Örneği (2004-2013) Musa ATGÜR * N. Oğuzhan ALTAY ** ÖZ Bu çalışmada,

Detaylı

BİR YATIRIM ARACI OLARAK ALTIN İLE HİSSE SENEDİ ENDEKSİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN ANALİZİ: TÜRKİYE ÜZERİNE AMPİRİK UYGULAMA 1

BİR YATIRIM ARACI OLARAK ALTIN İLE HİSSE SENEDİ ENDEKSİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN ANALİZİ: TÜRKİYE ÜZERİNE AMPİRİK UYGULAMA 1 BİR YATIRIM ARACI OLARAK ALTIN İLE HİSSE SENEDİ ENDEKSİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN ANALİZİ: TÜRKİYE ÜZERİNE AMPİRİK UYGULAMA 1 Bülen DOĞRU* Musafa UYSAL** ÖZET Bu çalışmanın amacı 2000:1-2012:09 döneminde Türkiye

Detaylı

Yükseköğretimin Büyümeye Etkisi: Eşbütünleşme Analizi The Effect of Higher Education on Growth: A Cointegration Analysis

Yükseköğretimin Büyümeye Etkisi: Eşbütünleşme Analizi The Effect of Higher Education on Growth: A Cointegration Analysis SESSION 2B: Kalkına 323 Yükseköğreiin Büyüeye Ekisi: Eşbüünleşe Analizi The Effec of Higher Educaion on Growh: A Coinegraion Analysis Ass. Prof. Dr. Mura Musafa Kuluürk (Çankırı Karaekin Universiy, Turkey)

Detaylı

ALTIN FİYATLARINI ETKİLEYEN FAKTÖRLERİN TESPİTİ ÜZERİNE: MGARCH MODELİ İLE BİR İNCELEME

ALTIN FİYATLARINI ETKİLEYEN FAKTÖRLERİN TESPİTİ ÜZERİNE: MGARCH MODELİ İLE BİR İNCELEME ALTIN FİYATLARINI ETKİLEYEN FAKTÖRLERİN TESPİTİ ÜZERİNE: MGARCH MODELİ İLE BİR İNCELEME ÖZET Prof.Dr.Cengiz TORAMAN Balıkesir Üniversiesi, İİBF,İşleme Bölümü Cengizoraman4@yahoo.com Öğr.Gör.Çağaay BAŞARIR

Detaylı

Yabancı Sermaye Yatırımlarının Ekonomik Büyümeye Olan Etkisinin Türkiye Bağlamında Test Edilmesi

Yabancı Sermaye Yatırımlarının Ekonomik Büyümeye Olan Etkisinin Türkiye Bağlamında Test Edilmesi Yabancı Sermaye Yaırımlarının Ekonomik Büyümeye Olan Ekisinin Türkiye Bağlamında Tes Edilmesi Yrd. Doç. Dr. Yusuf DEMİR Süleyman Demirel Üniversiesi, İİBF. Öze Bu çalışma; uluslararası sermaye harekelerinin

Detaylı