Biyolojik Silahlar : II. Viruslardan Kaynaklanan Riskler

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Biyolojik Silahlar : II. Viruslardan Kaynaklanan Riskler"

Transkript

1 Veteriner Hekimleri Mikrobiyoloji Dergisi Elektronik Versiyonu Yıl 2002 Cilt 02 Sayı 2 Sayfa (orijinal dergide sayfa 53-62) Biyolojik Silahlar : II. Viruslardan Kaynaklanan Riskler Kadir YEŞİLBAĞ* * Araş. Gör. Dr., Uludağ Ün. Veteriner Fak. Viroloji BD, 16059, Görükle-Bursa ÖZET Biyolojik savaş araçlarının irdelendiği bu derlemenin ikinci bölümünde biyolojik silahlanma programlarında yer almış veya özellikleri nedeniyle biyolojik silah olarak kullanılma potansiyeli taşıyan viral etkenler kritize edilmiştir. Bu kapsamda yer yüzünden eradike edilmiş olan insan çiçeği başta olmak üzere, viral hemorajik fever etkenleri (filo-, arena-, bunya- ve flavi-viruslar), alfaviruslar, influenza virus ve diğer viruslardan kaynaklanan riskler açıklanmıştır. Anahtar Kelimeler: Biyolojik silahlar, viruslar, smallpoxvirus, hemorajik fever virusları, viral ensefalitisler, infuenza virus, Nipah virus. SUMMARY Biological Weapons : II. Risks Posed by Viruses This article, as second part of the review, criticises viruses which either stated in biological weaponisation programs or have potential to be used as biological weapon. In this manner smallpox virus, a world-wide eradicated agent, was discussed in detail as well as other agents like hemorrhagic fever viruses (filo-, arena-, bunya- and flavi-viruses), alphaviruses, influenza virus and some others. Key Words: Biological weapons, viruses, smallpox virus, hemorrhagic fever viruses, influenza virus, viral encephalitides, Nipah virus. GİRİŞ Viral hastalıklar tarih öncesi çağlardan bugüne kadar gerek insanlar gerekse hayvanlar için en önemli sağlık problemleri arasında yer almıştır. Çiçek ve poliomyelitis gibi enfeksiyonların MÖ 15.yy'daki varlığını eski Mısır'a ait yazıtlardan anlayabiliyoruz (14). Çiçek hastalığının ürkütücü tarihi 1980 yılına kadar devam etmiştir. Diğer mikroorganizmalara kıyasla virusların farklı çoğalma stratejileri izlemeleri nedeniyle bugüne kadar etkin ve geniş spektrumlu antiviral ajanların geliştirilebilmesi mümkün olmamıştır. Diğer taraftan viral hastalıkların büyük çoğunluğu bireyler arasında direkt temasla ve oldukça hızlı bir şekilde yayılabilmektedir. Böylesine hızlı yayılabilen, spesifik tedavisi bilinmeyen, çoğunlukla ölümcül seyirli ve toplumsal panik yaratabilen bu ajanların biyolojik saldırı amacıyla kullanılabileceği fikri çok şaşırtıcı değildir. Bu derlemenin birinci makalesinde 67

2 geçmişte virusların kullanıldığı değişik saldırılara örnekler verilmiş ve biyolojik silahlardan kaynaklanan tehdit ve karşı koyma yolları irdelenmiştir. İkinci makalede ise genel olarak biyolojik saldırı amacıyla kullanılabilecek viruslar, biyolojik saldırı potansiyeli oluşturan gerekçeleri ve oluşturdukları hastalıklar ele alınacaktır. 1. Biyolojik Silah Olarak Kullanılma Potansiyeli Biyolojik saldırılarda kullanılmak üzere çalışılmış bir çok virus türü bulunmaktadır. Amerika Birleşik Devletleri'nde (ABD) kurulu Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezi (CDC) tarafından yapılan biyoterörizm amaçlı kritik ajanlar sınıflandırmasının ilk sırasında smallpox virus (insan çiçeği) yer almaktadır. Yine aynı sınıflandırmada en riskli grubu oluşturan A kategorisi ajanlar arasında Filoviridae ve Arenaviridae familyasından ajanlar bulunmakta, bazı viral ajanlar (örneğin ; eastern ve western equine ensefalitis, hantaviruslar, hemorajik fever virusları) ise daha az risk taşıdığı öngörülen B ve C kategorilerinde yer almaktadır (24). Bu listeye girmemiş olsa da biyolojik saldırı potansiyeli taşıdığı kabul edilen influenza virus (26), rotavirus vb ajanlar ile henüz ortaya çıkmış olmasına rağmen tüm dünyada panik ve endişeye neden olan SARS-coronavirusunu da değerlendirmeye almak gerekir. Tablo I'de biyolojik silah olarak kullanılabilecek önemli virus türleri özetlenmiştir. Tablo 1: Biyolojik saldırı amacıyla kullanılabilecek kritik viral ajanlar Table 1: Critical viruses could be subjected for potential biological attack Virus Ailesi Genus Virus Çoğrafi Dağılım Klinik Tablo Poxviridae Orthopoxvirus Smallpox Eradike İnsan Çiçeği Filoviridae a Filovirus Ebola Marburg Afrika Afrika Arenaviridae b Arenavirus Eski Dünya altgrubu Lassa fever Yeni Dünya altgrubu Arjantin, Bolivya,Venezuella HF Bunyaviridae Nairovirus c Phlebovirus c Hantavirus b KKHF Rift Valley Fever Eski Dünya Hantavirusları Yeni Dünya Hantavirusları Afrika Güney ve Kuzey Amerika Afrika, Asya, Avrupa Afrika, Güney Asya, Orta doğu Asya, Avrupa Güney ve kuzey Amerika Renal sendromlu hemorajik fever Hantavirus pulmoner sendromu Togaviridae Alfavirus Venezuellan, eastern ve western equine ensefalitisleri Amerika Ensefalitis Flaviviridae c Flavivirus Orthomyxoviridae Paramyxoviridae Reoviridae Coronaviridae Henipavirus Rotavirus Yellow fever virus Omsk hemorajik fever Kyasanur forest disease Influenza A virus Nipah virus Rotavirus SARS virusu Asya, Avrupa Hindistan, Orta doğu Tüm dünya Uzak doğu Tüm dünya Tüm dünya (?) (Sarı humma) Grip Nöyral ve respiratorik semptomlar İshal Şiddetli solunum yolu enfeksiyonu : Viral hemorajik fever; KKHF: Kırım-Kongo homorajik fever, SARS: Severe acute respiratory syndrome, a: vektör bilinmiyor, b: rodentler vektör, c: artropodlar vektör,?: Mevcut epidemi henüz tam olarak söndürülememiştir. 68

3 2. Smallpox virus (İnsan çiçeği) Çiçek hastalığı yüzyıllar boyunca milyonlarca insanın ölümüne neden olan (4; 30) en tehlikeli enfeksiyöz hastalık olarak görülmüştür (21). Variola olarak da bilinen etkenin sığır gibi bir ara konak vasıtasıyla insana adapte olduğu düşünülmektedir (48). Korunma amacıyla MS 10.yy'da Çin'de inhalasyon, Hindistan'da ise variolasyon şeklinde uygulanmak üzere çiçek lezyonlarından alınan kabuklar kullanılmıştır. Hastalığın dünyaya bu bölgeden yayıldığı ve Avrupalılar tarafından Amerika kıtasına taşındığı kabul edilir. Avrupa'da 18.yy boyunca yılda insanın çiçek hastalığı nedeniyle öldüğü bilinmektedir. Onsekizinci yüzyılın sonlarında Edward Jenner'ın denemesiyle birlikte vaksinasyon uygulaması (sığır çiçeği lezyonlarının koruyucu amaçla insanlarda kullanımı) başlamıştır (14, 48). Takip eden dönemlerde sığır veya koyun derisinde hazırlanan aşılar kullanılmış (30 ) ve 1950'li yıllara gelindiğinde sanayileşmiş birçok ülke endemik çiçek hastalığını elimine etmiştir (48). Bu dönemde tüm dünyada yılda milyon çiçek vakası ortaya çıkmaktadır. Hindistan'da 1940 yılında 1 milyondan fazla vaka ve ölüm ; 1950 'de vaka ve ölüm görülmüştür (4). Dünya Sağlık Örgütü (WHO) 1958 yılında çiçek hastalığının eradike edilebileceği fikrini ortaya atmıştır. Program 1967 yılında resmen başladığında hastalık 40'tan fazla ülkede endemik durumdadır (4). Hindistan'da 1973 yılında gözlenen yeni vakaların sayısı 'lere kadar gerilemiştir (48). Hastalığa ilişkin son klinik vaka 1977 yılında Somali'de görülmüş (4,15) ve WHO 1980 yılında çiçek hastalığının dünyadan eradike edildiğini bildirerek (30), tüm dünyadaki çiçek virusu stoklarının imha edilmesini veya ABD'deki CDC ve eski SSCB'deki Moskova Viral Preperasyonlar Enstitüsü laboratuvarlarına nakledilmesini istemiştir. Daha sonra Rusya'nın bu stokları Sibirya bölgesinde Novossibirsk'te kurulu bir enstitüye aktardığı bilinmektedir. CDC'de dünyanın değişik bölgelerinden elde edilmiş toplam 450, Rusya'da ise 150 kadar çiçek virusu suşu bulunmaktadır (4). Tüm dünyada 1980 yılından itibaren aşılama programlarına son verilmiştir (21). Smallpox virus insanlara özgün olan ve hayvanlar arasında bilinen hiçbir rezervuarı bulunmayan bir etkendir. Virusun bulaşması sadece insandan-insana aerosol, damlacık enfeksiyonu veya direkt temas (giyecekler dahil) yoluyla mümkündür (21, 48). Hastalığın bilinen 2 formu vardır : variola major ve variola minör. Mortalitesi %30'a varan V. major 19. yy'ın sonlarına kadar tüm dünyada yaygınken, 20. yy'ın başlarından itibaren %1 mortaliteye sahip olan V. minör görülmeye başlamıştır (4, 21, 48). Örneğin ABD'de 1930 yılında gözlenen çiçek vakasına karşın sadece 173 ölüm kaydedilmiştir (4). Çiçek genellikle çocuklara özgün bir hastalık olarak bilinir. Klinik vakaların yaklaşık 1/3 'ü 5 yaşın altında, ve 3/4 'ü ise 14 yaşın altındadır (48). Hastalıkta klinik beldekler grip benzeri semptomlarla başlar. Ateş, durgunluk, baş ve kas ağrıları gözlenir. En belirgin bulgular özellikle yüz ve ekstremitelerde gözlenen tipik çiçek lezyonlarıdır. Bu lezyonların gelişiminde patolojik olarak çiçek evrelerinin tamamı ayırt edilebilir. Hemorajik seyirler çoğunlukla ölümcüldür (48). Teşhis klinik bulgulara ilave olarak elektronmikroskopi, PCR ve virus izolasyonu ile yapılmaktadır. Tek bir vakanın tespiti bile uluslararası sağlık problemi olarak görülmelidir (21). Hastalığın özellikle chickenpox ve monkeypox enfeksiyonlarından ayırt edilmesi oldukça zordur. Chikenpox (varicella) olgularında aynı anda değişik 69

4 evrelerdeki (makulopapül, vezikül, püstül, kabuklaşma) lezyonları tespit etmek mümkünken insan çiçeğinde tüm lezyonlar aynı evreyi gösterir (20,21,48). Daha çok Afrika'da sub-sahra bölgesinde gözlenen monkeypox (maymun çiçeği) olgularında ise servikal ve ingüinal lenf yumruları şişmiştir (48). Son yıllarda maymun çiçeği virusunun insandan insana geçişinin mümkün olduğunun tespit edilmesi bu virusun da potansiyel biyolojik silah olarak kullanılması endişesini doğurmaktadır (15). Hastalığın bilinen etkin bir tedavisi yoktur ancak cidofovir'in invitro olarak etkili olduğu tespit edilmiştir (23). Korunmada aşılama en önemli noktayı oluşturur. Ancak yaşam boyu süren bir bağışıklık garanti edilemez. Enfeksiyonu alan bireylerde 3 gün içinde aşılama yapılması, bu süre geçirilmişse aşı ile birlikte vaksinya hiperimmunserumunun da uygulanması önerilmektedir (48). Mevcut aşıların bazı yan etkilerinin olduğu da bir gerçektir (20, 30). Şüpheli bireylerin hastanede izolasyon odalarında bakımı bile bazen hastalık yayılımını engelleyemeyebilir (18). CDC'de (ABD) bulunan çiçek aşısı stokuyla ilgili değişik bilgiler verilmektedir (1, 20, 1, 25, 30). Ancak bu bilgilerden 2002 yılı itibariyle milyon doz aşının mevcut olduğu anlaşılmaktadır. ABD bir İngiliz firmasına 2002 yılı sonuna kadar teslim edilmek üzere 200 milyon doza yakın yeni nesil aşı siparişi vermiştir (30). WHO'nde ise yaklaşık doz aşı bulunmaktadır (21). Diğer ülkelerdeki duruma ilişkin net bilgiler mevcut değildir. Biyolojik Silah Olarak Çiçek Virusu: Resmi olarak çiçek virusu stoklarının bulunduğu CDC ve Novossbirsk'deki laboratuvarlar oldukça üst düzeyde güvenli laboratuvarlardır. Ancak virusla ilgili özellikle genomik çalışmaların İngiltere ve Güney Afrika gibi ülkelerde 1993 yılına kadar sürdürüldüğü bilinmektedir. Bu laboratuvarlarda elde edilmiş klonlardan yararlanarak belli genlerin başka bir orthopox virus türüne aktarılması ve böylece yüksek kontagiyöziteli virus suşlarının elde edilmesi mümkün olabilir (4). Ayrıca kontrol dışı veya imha edilmemiş bazı stokların bulunma ihtimali de göz ardı edilemez (30). Eski SSCB biyolojik silahlanma programında görev almış personelin bir kısmının bugün işsiz olması biyolojik silahlanma amacındaki ülke veya gruplara katkı sağlayabilir (21, 30). Bir diğer görüşe göre ise Sibirya buzullarında gömülü insan kadavraları çiçek hastalığının yeniden ortaya çıkmasına neden olabilir (4). Mevcut bilgiler ışığında çiçek virusunun terörist grupların eline geçmesi ve üretilerek kullanılmasının çok kolay olmayacağı görülmektedir. Ancak bu konuda tam bir güven ortamı da mevcut değildir. Dolayısıyla bazı ülkelerde konuyla ilgili hazırlıklar aralıksız devam etmektedir. Özellikle biyoterörist saldırılara ve alınacak tedbirlere ilişkin değişik bilimsel senaryolar ve tedbirler geliştirilmektedir (31, 35). Çiçek virusuyla ilgili muhtemel kayıpları hesaplayabilmek için Amerikan yerlileri örneğine (bkz. 1. makale) bakmak ve bugünkü ulaşım ve taşıma olanaklarını da değerlendirmek gerekir. Meltzer ve ark. (31) karşı konulamaması durumunda 1000 kişiyi kapsayacak başarılı bir saldırının 180 gün içinde tüm dünyaya yayılabileceğini ileri sürmektedir. Çiçek virusuyla ilgili korkuları büyüten ve ideal bir biyolojik silah özelliği kazandıran nedenler şunlardır (1, 30): 70

5 a) Aerosol yolla ve yüksek hızla yayılım: Virus aerosol şekline dönüştürülebilir ve bu formda oldukça stabildir. İlk enfeksiyonu takiben popülasyonda hızla yayılabilir. b) Aşılama: Yirmi yılı aşkın bir süredir çiçek aşısı uygulanmamaktadır ve çiçek hastalığı özellikle gençlerde etkilidir. Dolayısıyla yer yüzünde hastalığa duyarlı oldukça büyük bir popülasyon mevcuttur. Henderson (19) dünya nüfusunun yaklaşık %80'inin enfeksiyona açık olduğunu değerlendirmektedir. c) Morbidite-Mortalite: Hastalık çok yüksek bir morbidite ve %30'a varan mortaliteye sahiptir. d) Teşhis: Yirmi yıldan fazla bir süre hastalığın görülmemesi konuyla ilgili pratiği azaltmıştır. Hastalık teşhisiyle ilgili önemli problemlerle karşılaşılabilir. e) Mücadele: Hastalığa ilişkin spesifik bir ilaç veya tedavi bilinmemektedir. Aşı stokları sınırlıdır ve aşı sadece enfeksiyonu izleyen birkaç gün içerisinde etkilidir. Hastalık çıkışı yokken tüm popülasyonun aşılanması bir çok araştırıcı tarafından gerçekçi görülmemektedir. Zira hem yeterli aşı stoku yoktur hem de mevcut aşılar tam olarak güvenli değildir. Dünyada yaklaşık 40 milyon AIDS hastası olması ve radyoterapi vb nedenlerle, immun sistemin baskılanmasına bağlı olarak, immun yetmezlik problemi olan birey sayısının oldukça artması da önemli bir sorun olarak durmaktadır (20). Hastalık çıkışını takiben öncelikle sağlık personeli ve hastanın yakın çevresini kapsayan bir ring aşılama programının uygulanması önerilmektedir (20, 30, 48). Her ne sebeple olursa olsun eradike edilmiş olan bu hastalığın yeniden ortaya çıkması insanlık için önemli problemleri doğuracağı gibi bir çok ülkeyi de hazırlıksız yakalayacaktır. 3. Viral Hemorajik Fever () Grubu Hastalıklar Bu grupta ele alınan viruslar RNA karakterinde genoma sahip 4 virus ailesinde yer alır ve büyük bir çoğunluğu artropodlar veya rodentler tarafından taşınır. Ancak Filoviridae familyasında yer alan Ebola ve Marburg viruslarının doğal vektörü henüz tespit edilememiştir. etkenlerini biyolojik silahlanma açısından önemli kılan özellikler şunlardır (5,15): 1) Yüksek morbidite ve mortaliteli olması, toplumsal panik yaratması 2) İnsandan insana bulaşma potansiyeli 3) Enfektif dozlarının çok düşük olması, aerosol yayılıma uygun olması 4) Etkin aşıların mevcut olmaması veya sınırlı olması 5) Kolay elde edilebilme ve büyük miktarlarda üretilebilme 6) Çevre şartlarına dirençlilik 7) Daha önceki dönemlerde biyolojik silah çalışmalarında kullanılmış olmaları 3.1. Filoviruslar Pleumorfik helikal simetriye sahip olan ve zarlı RNA virusları arasında yer alan Filoviridae familyasında zoonoz karakterde olduğu düşünülen iki virus türü vardır 71

6 (14). Bunlardan ilki ve en çok dikkat çekeni Ebola, diğeri ise Marburg virusudur (32). Ebola virusunun mortalite farklılıkları taşıyan 3 alt tipinin (Zaire, Sudan, Fildişi sahili) varlığı bilinmektedir. Her iki enfeksiyon da doğal olarak Afrika'da gözlenmekte ve olguların büyük bir çoğunluğu Zaire'de (Kongo Demokratik Cumhuriyeti) yoğunlaşmaktadır. Virusların doğal yaşamdaki rezervuarları henüz tam olarak belirlenememiştir. Ancak 1967 yılında Afrika'dan getirilen maymunların Almanya ve Yugoslavya'da laboratuvar enfeksiyonlarına neden oldukları bildirilmiştir (6,32). Bugüne kadar tespit edilen 1500'den fazla vaka vardır ve bunların büyük bir çoğunluğu hastane enfeksiyonlarıdır. Virus saçılımının hasta ve kadavralarla direkt temas, kan, vücut salgıları veya hava aracılığıyla olabileceği düşünülmektedir (5). Her iki virus da yüksek oranda ölüme neden olmasına karşın hastaların izolasyonu ile kolaylıkla kontrol altına alınabilmektedir. Klinik olarak iki hastalık da benzer bir seyir izler. Aşırı yorgunluk, ateş, baş ve kas ağrıları, öksürük, kusma, karın ağrısı ve ishal genel bulgulardır. Bu bulgulara genellikle konjuktival kanamalar, pıhtılaşma problemleri, dışkı ve idrarda kan bulunması eşlik eder (5, 6). Ölüm 6-9 gün içinde şekillenir. Hastalık tablosu grubundaki diğer hastalıklarla benzer olsa da ölüm oranı filoviruslarda daha yüksektir. Teşhisi amacıyla geliştirilmiş ELISA ve RT-PCR protokolleri mevcuttur (6). Yoğun çalışmalara rağmen etkin bir aşı veya spesifik bir tedavi henüz bulunamamıştır (33) Arenaviruslar Arenaviruslar zarlı, 300nm'ye varan virion çapına ve iki segmentli RNA genomuna sahip viruslardır (14). Arenaviridae familyasında yer alan 23 ajandan 5 tanesi 'a neden olmaktadır. Bunlardan Lassa fever Eski Dünya Altgrubu'nda ; Arjantin (Junin), Bolivya (Machupo), Venezuella (Guanarito) ve Brezilya (Sabia) hemorajik fever (HF) etkenleri ise Yeni Dünya Altgrubu 'nda yer alır (8, 32). Arenavirusların doğal konakçısı rodentlerdir ve insanlara bulaşması rodentlerin sekret ve ekskretleri ile olur. İnsandan insana virus nakli ise direkt temas veya vucut sıvılarıyla olabilir (5, 8). Ayrıca hava aracılığı ile bulaşma da mümkündür. Mortalite %20 civarındadır. İlk Lassa fever vakası 1969 yılında Nijerya'nın Lassa bölgesinde tespit edilmiştir. Takip eden yıllarda hastalığın batı Afrika'da yaygın olduğu ve her yıl yaklaşık yeni vaka ile birlikte ölüm şekillendiği saptanmıştır (32). Virus rezervuarı olan rodentlerde hastalık tablosu oluşmaz. İnsanlarda ise ateş, baş ağrısı, kas, boğaz, sırt ve eklem ağrıları gözlenir. Ağır vakalarda pnöymoni, hepatit, ensefalopati ve bazen kanamalar gözlenir. Yeni dünya grubunda yer alan virusların her biri ayrı rezervuar rodent türüne sahiptir ve buna bağlı olarak sınırlı coğrafi dağılım gösterirler. Lassa fever virusundan farklı olarak bu viruslar rezervuar konakçıda hastalık oluştururlar. Arjantin ve Bolivya HF virusları 1950'li yıllardan beri bilinmekte iken Venezuella ve Brezilya HF virusları 1990'lı yıllarda tespit edilmiştir (32). Arjantin HF virusunun, 1950'lerde 'den fazla vakaya neden olmuştur (8). Yeni dünya arenaviruslarında klinik beldekler Lassa fever'a benzerse de hemorajik ve neurolojik semptomlar daha ağır basar (15). Virus tespitinde RT-PCR, ELISA ve immunofloresan teknikleri kullanılmaktadır. Arjantin HF virusuna karşı geliştirilmiş bir aşı mevcuttur (8). Ayrıca hastalarda ribavirin uygulamaları başarılı sonuçlar vermekte (5, 8, 15) ve bazı durumlarda immunserum uygulamaları yapılabilmektedir (15). 72

7 3.3. Bunyaviruslar Bunyaviruslar RNA karakterinde 3 segmentli ve negatif polariteli genoma sahip zarlı viruslardır (14). Bunyaviridae familyasında yer alan viruslardan Kırım-Kongo HF, Rift Vadisi Humması (RVF) ve Hantaviruslar biyolojik silahlar açısından önemlidir. Phlebovirus genusunda yer alan RVF özellikle Afrika ve Orta Doğu ülkelerinde etkili olan ancak tüm dünyayı tehdit eden ve insanlara sokucu sinekler, direkt temas veya aerosoller aracılığıyla bulaşabilen zoonoz bir hastalıktır (32,44). İnsandan insana bulaşma kesin değildir. Hastalık doğal olarak koyun, keçi, sığır vb hayvanları etkilemektedir. Mısır'da 1977 epidemisinde yüz binlerce hayvanla birlikte 'den fazla insanın da enfekte olduğu ve insanlarda enfeksiyon oranının %85'e ulaştığı bilinmektedir (43). Sudan'da 1998 epidemisinde ise 'den fazla insan enfekte olmuştur (32). İnsanlarda çoğunlukla ateş, baş ağrısı, titreme, kas ağrıları, kusma, ishal ve hemorajilerle seyreder. Ciddi vakalarda karaciğer nekrozu, hemorajik pnöymoni, meningoensefalit ve görme bozuklukları ortaya çıkar. Ölüm oranı hafif vakalarda %2, hemorajik vakalarda %10'a varabilir (32). İnsanlar için geliştirilmiş aşısı olmasına rağmen ticari formatta değildir. Kırım-Kongo HF virusu Nairovirus genusunda yer almakta ve keneler aracılığı ile ruminantlardan insanlara aktarılmaktadır. Bulaşma ayrıca enfekte hayvanların kan ve dokularıyla temas yoluyla da gerçekleşir (44). Hastalık Asya ve Orta Doğu ülkeleri başta olmak üzere dünyanın bir çok ülkesinde bildirilmiştir (43). İnsanlarda HF grubu hastalıklar arasında en ağır seyirli olanıdır. Yaygın subkutan, mukozal, gastrointestinal ve ürogenital kanamalar gözlenir. Nekrotik hepatit, kalp kası ve merkezi sinir sistemi dejenerasyonları gözlenen hastalıkta ölüm oranı %15-40 arasında değişebilir (32). Doğu Avrupa ve eski SSCB 'de geliştirilmiş inaktive aşıların olduğu bildirilmektedir (44). Epidemiyolojisinde artropodların rol almadığı Hantavirus genusunda 30'dan fazla virus tipi bildirilmiştir (11, 38). Her tip özgün bir coğrafi dağılım ve rezervuar rodent türüne sahiptir. İnsanlara virus bulaşması enfekte ekstraktlardan (salya, idrar, gaita) oluşan aerosoller aracılığı ile olur (11, 14, 32). İnsandan insana bulaşmaya ilişkin bir tek vaka bildirilmiştir (36). Daha çok Asya ve Avrupa ülkelerinde etkili olan eski dünya hantavirusları (Hantaan, Seoul, Puumala, Dobrova vb) ateş, böbrek yetmezliği, şok, ağrı ve hemorajilerle karakterize renal sendromlu hemorajik fever (RSHF) a neden olurlar. Mortalite oranı %5-10 arasındadır (11, 32, 43). Dünyada her yıl 'den fazla RSHF vakası rapor edilmektedir. Özellikle Kore savaşı ve 2. dünya savaşı sırasında askeri birliklerde önemli kayıplara neden olduğu da bilinmektedir (11). Amerika kıtasında görülen yeni dünya hantavirusları (Sin nombre, New York vb) ise semptomları kalp ve akciğerlerde odaklanan hantavirus pulmoner sendromu na yol açar. İlk olarak 1993 yılında tespit edilen (34) bu tabloda ölüm oranı %50'ye varabilir (38). Uzak doğu ülkelerinde RSHF'a karşı başarılı aşı uygulamaları yapıldığı (29) ve ribavirinin yukarıda sıralan hastalıkların her üçüne de etkili olduğu bildirilmektedir (5, 16) 73

8 3.4. Flaviviruslar İkosahedral simetrili, zarlı RNA viruslarından olan Flaviviridae familyasında sarı humma, Omsk HF ve Kyasanur forest disease virusları biyolojik silahlar açısından önemli HF etkenleridir. Sarı humma virusu insanlara enfekte sinekler (5) ; tick-born serogrubunda yer alan diğer iki virus ise keneler aracılığıyla bulaşır (5, 16). Yukarıda bildirilen bulgulara ilaveten sarı hummada özellikle sarılık ve kanlı mide içeriği gözlenir, ölüm oranı %50 'ye kadar yükselebilir (32). Tick-born serogrubunda ise ölüm oranı %0,5-10 arasında değişmektedir (5). Biyolojik Silah Olarak virusları: grubu hastalıkların genellikle hızlı yayılım göstermesi ve ağır bir klinik tablo sergilemesi toplum psikolojisi yönünden olumsuz etkiler yaratabilmektedir. Bu durum özellikle biyoterörist saldırılar açısından ön plana çıkar. Ölüm oranı oldukça yüksek olan Ebola (<%90) ve Marburg (<%50) virusları sahadan elde edilebilir olması ve aerosol formuna dönüştürülebilmesi nedeniyle biyolojik silah olarak en tehlikeli ajanlarıdır (37). Nitekim eski SSCB 'de bu yönde çalışmalar yapıldığı (6) ve Japon tarikatı Aum Shinrikyo 'un Ebola virusu elde etme çabalarının olduğu bilinmektedir (9). Arenaviruslar hücre kültüründe üretilebilmeleri ve inhalasyon formunda kullanılanıma uygun olmaları nedeniyle dikkat çekmektedir. Ayrıca arenavirus genomu rekombinasyon ve genetik müdahalelere uygundur, bir çoğuna karşı aşı ve etkin teşhis yöntemleri mevcut değildir (8). Christopher ve ark. (9) nüfuslu bir şehrin üzerine uçakla atılan 50 kg RVF virusunun kişiyi etkisiz hale getireceğini ve 400 kişinin ölümüne yol açabileceğini bildirmektedir. Diğer taraftan RVF virusu bölgede sadece insanları değil aynı zamanda hayvanları da etkileyecek ve vektörler aracılığı ile uzun süreli önemli kayıpların oluşmasına neden olacaktır. Geçmişte Irak'ta biyolojik silah amacıyla Kırım-Kongo HF virusuyla çalışılmıştır (42, 49). Ancak etkinliğine ilişkin değişik görüşler vardır (7, 11, 49). Hantaviruslar ise hücre kültüründe üretilmelerinin zor oluşu, bir çoğunun hemorajik veya ölümcül karakterde olmaması ve insandan insana bulaşmaması gibi nedenlerle biyolojik silah olarak kullanıma uygun değildir (11). Bugün etkin bir aşının mevcut olması nedeniyle geçmişte bir çok biyolojik silahlanma programında yer alan sarı humma virusundan kaynaklanan riskler azalmıştır (5, 15, 32). Tick-born grubu HF etkenlerinin kan emmeye hazır enfekte kenelere ihtiyaç duymaları nedeniyle etkin biyolojik silahlar olamayacağı değerlendirilmektedir (16). Tick-born ensefalitis grubunda bulunan ve geçmişte biyolojik silahlanma programlarında yer alan Rusya bahar-yaz ensefalitisi, Japon ensefalitisi vb viruslar da aynı kapsamda değerlendirilebilir. 4. Diğer Viruslar 4.1. Togaviruslar Togaviridae familyasında Alfavirus genusunda yer alan eastern (EEE), western (WEE) ve Venezuellan (VEE) equine ensefalitis virusları zoonoz karakterdedir ve sivrisinekler aracılığıyla insanlara bulaşır (45). Bu viruslar aerosol şeklinde nakledilebilmeleri ve kolay üretilebilmeleri nedeniyle biyolojik silah olarak kullanıma uygun görülmektedir (14,43). Her üç virus Amerika kıtasında değişik bölgelerde endemik karakterde seyir izler (32). İnsanlarda en hafif seyre sahip olan EEE'de klinik tabloya ateş, titreme ve kas ağrıları hakimdir. Ağır durumlarda ise baş ağrısı, kusma, nöbetler ve koma sonucu ölüm görülür. WEE'de bunlara ilave olarak ense sertliği ve 74

9 felçler gözlenir. VEE'de ise klinik tablo hafif bir seyirden ölümcül ensefalitise kadar değişebilir (14, 43). EEE özellikle çocuklarda %70'e varan ölümlere neden olurken WEE'de ölüm oranı %10 civarındadır. Ölüm oranı %1 olan VEE, 1995 epidemisinde kişiyi enfekte etmiştir (43). Özellikle insanlar için çok düşük enfektif doza sahip olması nedeniyle dekapasite edici bir ajan olarak VEE virusu biyolojik silahlanma açısından önemlidir. Nitekim ABD ve eski SSCB biyolojik silahlanma programlarında VEE virusunu kullanmıştır (9, 43) İnfluenzavirus Segmentli RNA genomuna sahip olan influenza viruslarından influenza B grubunda yer alanlar sadece insanları enfekte ederken, influenza A grubunda yer alanlar kanatlılardan da izole edilebilmekte ve insanlarda yüksek mortaliteli epidemilere neden olabilmektedir (26). Grip etkeni olarak da bilinen influenza viruslarında nötralizan antikorların spesifite gösterdiği epitoplar hemaglütinin (HA) proteini üzerindedir ve bu proteini kodlayan genom segmenti sürekli mutasyon ve rekombinasyon kökenli değişimlere maruz kalır (41, 47). Küçük çaplı olan antijenik drift tarzındaki değişimler yeni suşların oluşumuna neden olur. Bu viruslar birkaç yılda bir ortaya çıkar ve yerini yeni oluşan mutant virus epidemilerine bırakır. Daha seyrek gözlenen antijenik shift tarzındaki değişimlerde ise reassortment yoluyla HA'i kodlayan gen segmentinin total olarak değişimi söz konusudur. Yeni edinilen gen segmenti insan veya kanatlı orijinli bir influenza virus soyundan köken alabilir. Sonuç olarak antijenik shift ile oluşan yeni influenza A virus suşları çok büyük epidemiler hatta pandemilere yol açabilir. Burada virülens ile birlikte aerosol şeklinde etkin yayılımın da payı büyüktür. Bu güne kadar tespit edilmiş en önemli salgın İspanya gribi olarak bilinen epidemisidir. Bu epidemide tüm dünyada, çoğunluğu yaş arası olmak üzere, 20 milyondan fazla insanın öldüğü hesaplanmaktadır (40). Bu virusa ilişkin detaylı moleküler veriler mevcut değildir. Oysa 1997 yılında Hong Kong'da görülen ve %30 mortaliteyle seyreden virusun kaz ve ördek orijinli virusların reassorte olmasıyla ortaya çıktığı ve direkt olarak tavuklardan insanlara geçen bir suş olduğu tespit edilmiştir. Bu suş insandan insana bulaşmadığı için kısa sürede kontrol altına alınabilmiştir. Bu özellik reassorte olan viruslar arasında insan orijinli bir influenza virus suşunun bulunmamasına bağlanabilir (26). Ancak gelişen biyoteknolojik yöntemler sayesinde bu gen transferinin laboratuvar koşullarında yapılabilmesi olasıdır (17). Ayrıca bu tip müdahalelerle influenza virusa karşı etkili olduğu bilinen ajanlara direnç geliştirilmesi de söz konusu olabilir. Diğer taraftan doğal sirkülasyon sırasında böyle bir değişimin oluşması ve bu mutantların izole edilerek kullanılması da ihtimal dahilindedir. Bu tablo influenza virusunun gelecekte önemli bir biyolojik silah potansiyeli taşıdığını ortaya koymaktadır Nipah virus İlk olarak 1998 yılında Malezya'da ortaya çıkan Nipah virus Paramyxoviridae içerisinde klasifiye edilmiş, domuzlardan insanlara bulaşan zoonoz karakterde bir virustur. Virus kedi, köpek ve atlarda da enfeksiyon oluşturmaktadır. Uzak doğuda bir çok ülkede bildirilen hastalığın başlıca bulguları ateş, baş ağrısı, taşikardi, hipertansiyon, atipik pnöymoni, nöyral bozukluklar ve ölümdür (%40). Hastalığın rezervuarı olarak meyve yiyen yarasalar gösterilmektedir (10). Orman yangınları nedeniyle çiftliklere sığınan yarasaların idrarları aracılığı ile domuzları enfekte ettiği ve böylece virusun evcil yaşama girdiği kabul edilir. Yüksek oranda ölümle 75

10 seyretmesi, hücre kültüründe kolay üretilebilmesi ve bir çok canlı türünü enfekte edebilmesi nedeniyle toplumsal endişe yaratan ve önemli ekonomik kayıplara yola açan Nipah virusunun biyolojik silah olarak kullanılmaya uygun olduğu değerlendirilmektedir (27) Akut solunum yolu sendromu (SARS) İlk vakaları Şubat 2003'te tespit edilen SARS'ın etkeni, yeni ortaya çıkan bir insan coronavirusü olarak identifiye edilmiştir (28). Hastalık kısa sürede Asya, Avrupa, Amerika ve Okyanusya'da bir çok ülkeye yayılmıştır. SARS'a bağlı olarak Mayıs 2003 itibariyle 30'dan fazla ülkede 8200'den fazla vaka ve 725 ölüm görülmüştür (2). Uzak doğu başta olmak üzere bir çok ülke ve uluslararası şirket önemli düzeylerde ekonomik kayba uğramıştır. Hastalığın epidemiyolojik karakteri ve oluşan toplumsal refleks SARS-coronavirusunu da biyoterörizm potansiyeli taşıyan ajanlar arasına sokmayı gerekli kılmaktadır Rotavirus ve diğer enterik viruslar İçme suyu kaynakları veya şebekelerinin kontaminasyonu suretiyle kullanılabilecek bu tür ajanlardan özellikle rotaviruslar geçmişte Irak tarafından biyolojik silah olarak değerlendirilmiştir (22, 42). Tramarin ve ark. (46) İtalya'da şebeke suyu kontaminasyonundan kaynaklanan halk sağlığı problemlerini bu konuya iyi bir örnek olarak göstermektedir. 5. Hayvanları Hedef Alabilecek Viral Ajanlar Şap virusundan ari olan İngiltere'deki sığırlarda (24) ve Tayvan'daki domuz sürülerinde (13) ortaya çıkan şap hastalığı salgınlarının oluşturduğu önemli ekonomik kayıplar hayvanlarda enfeksiyon oluşturan virusların da biyolojik silah olarak kullanılabileceği fikrini doğurmaktadır. Bu grupta şap virusuna ilave olarak sığır vebası, mavi dil, tavuk vebası, Afrika domuz vebası (30), Newcattle disease, RVF, VEE virusları (3) değerlendirilebilir. Geçmişte hayvanları hedef alan biyolojik silahlar olarak değişik bakteriyel ajanların kullanıldığı bilinmektedir (9, 39). 6. Sonuç Birçok viral ajanın geniş çaplı sağlık problemleri, ölümler, toplumsal panik ve endişeye yol açabilmesi nedeniyle insanlar veya hayvanlara karşı biyolojik savaş (veya terörizm) aracı olarak kullanılma potansiyeli belirgindir. Uluslararası platformda genel olarak biyolojik silah kullanımı, özelde ise eradike edilmiş çiçek virusu ve tüm dünyayı etkileyebilecek influenza, SARS vb yeni viral etkenler üzerindeki hassasiyetin artarak devam edeceği görülmektedir. 76

11 KAYNAKLAR 1. Anonim (2003a):Smallpox. Erişim : agents/agentssmallpox.html. Erişim tarihi : 20.Mayıs Anonim (2003b): Severe Acute Respiratory Syndrome. Erişim : csr/sars/country/en/ Erişim tarihi : 27.Mayıs Ashford DA, Gomez, TM, Noah, DŞ, Scott DP, Franz, DR (2000): Biological terrorism and veterinary medicine in the United States. JAVMA. 217 : Berche, P. (2001): The threat of smallpox and bioterrorism. Trends Microbiol. 9: Borio, L., Inglesby, T., Peters, J.C., Schmaljohn, A.L., Hughes, J.M., Jahrling, P.B., Ksiazek, T., ve ark. (2002): Hemorrhagic fever viruses as biological weapons : medical and public health management. JAMA, 287 : Bray, M. (2003): defense against filoviruses used as biological weapons. Antivir. Res., 57 : Bronze, M.S., Huycke, M.M., Machado, L.J., Voskuhl, G.W. Greenfield, R.A. (2002) :Viral agents as biological weapons and agents of bioterrorism. Am J. Med. Sci., 323 : Charrel, R.N., de Lamballerie, X. (2003): Arenaviruses other than Lassa virus. Antivir. Res, 57 : Christopher, G.W., Chieslak, T.J., Pavlin, J.A., Eitzen, E.M. (1997): Biological warfare, a historical perspective. JAMA 278 : Chua, K.B. (2003): Nipah virus outbreak in Malaysia. J. Clin. Vir. 26 : Clement, J.P. (2003): Hantavirus. Antivir. Res, 57 : Duchin, J.S., Koster, F.T., Peters, C.J., Simpson, G.L., Tempest, B., Zaki, S.R., Ksiasek, T.G., ve ark. (1994): Hantavirus pulmonaru sendrom : a clinical description of 17 patients with a newly recognised disease. The Hantavirus Study Group. N. Engl.J.Med., 330 : Dunn CS, Donaldson AI: Natural adaptation to pigs of a Taiwanese isolate of foot-andmouth diseasevirus. Vet Rec. 141 : , Flint, S.J., Enquist, L.W., Krug, R.M., Racaniello, V.R., Skalka, A.M. (2000) : Principles of Virology. ASM Press, Washington D.C. 15. Franz, D.R., D.R., Jahrling, P.B., Friedlander, A.M., McClain,D.J., Hoover, D.L., Bryne, W.R., Pavlin, J.A., Chirtopher, G.W., Eitzen, E.M. (1997 ): Clinical recognation and management of patients exposed to biological warfare agents. JAMA; 278 : Gritsun, T.S., Lashkevich, V.A., Goul, E.A. (2003): Tick-borne encephalitis. Antivir. Res, 57 : Hatta, M., Gao, P., Halfmann, P., Kawaoka, Y. (2001): Molecular basis of high virulence of Hong Kong H5N1 influenza A viruses. Science, 293 : Henderson, D.A. (1998): Bioterrorism as a public health threat. Emerg. Infect. Dis. ;4 : Henderson, D.A. (1999): The loaming threat of bioterrorism. Science 283, Henderson, D.A. (1999): Smallpox : Clinical and epidemiological features. Emerg.Inf. Dis. 5 : Henderson, D.A., Inglesby, T.V., Barlett, J.G., Aschner, M.S., Eitzen, E., Jahrling, P.B., Hauer, J., Layton, M., McDade, J., Osterholm, M.T., O'Toole, T., Parker, G., Perl, T., Russel, P.K., Tonat, K. (1999): Smallpox as a biological weapon. JAMA, 281 :

12 22. Hillemann, M.R. (2002): Overwiew : cause and prevention in biowarfare and bioterrorism. Vaccine, 20 : Kern, E.R. (2003). In vitro activity of potential anti-poxvirus agents. Antivir. Res, 57: Khan, A.S., Morse, S., Lillebridge, S. (2000): Public-health preparedness for biological terrorism in the USA. The Lancet, 356 : Kortepeter, M.G., Parker, G.W. (1999 ): Potential biological weapons threats. Emerg. Infect. Dis.,5 : Krug, R.M. (2003) : The potaential use of influenza virus as an agent for bioterrorism. Antivir. Res., 57 : Lam, S.K. (2003): Nipah virus-apotential agent of bioterrorism? Antivir. Res, 57 : Lawrence D. (2003) : Coronavirus confirmed as cause of SARS. Lancet, 361: Lee, H.W., Ahn, C., Song, J., Baek, L., Seo, T., Park, S. (1990): Field trial of an inactivated vaccine against hemorragic fever with renal syndrome. Arch.Virol. (Suppl. 1) : Mahy, B.W.J. (2003): An overview on the use of a viral pathogen as a bioterrorism agent : why smallpox? Antivir. Res, 57 : Meltzer, M.I., Damon, I., LeDuc, J.W., Millar, J.D. (2001): Modelling potential responses to smallpox as a bioterrorist weapon. Emerg. Infect. Dis. 7 : Murphy, F.A., Gibbs, E.P.J., Horzinek, M.C., Studdert, M.J. (1999) : Veterinary Virology 3rd Ed. Academic Press, Londra. 33. Nabel, G.J. (2003) : Vaccine for AIDS and Ebola virus infection. Virus Res. 92 : Nichol, S.T., Spiropoulou, A., Morzunov, S., Rollin, P.E., Ksiazek, T.G., Feldmann, H., Sanchez, A., ve ark. (1993): Genetic identification of a hantavirus associated with an outbreak of acute respiratory illness. Science, 262 : O'Toole, T. (1999) : Smallpox : An attack scenario. Emerg. Infect. Dis. ; 5 : Padula, P.J., Colaveccia, S.B., Martinez, V.P., Gonzalez Della Valle, M.O., Edelstein, A., Miguel, S.D., Russi, J. (2000): Genetic diversity, distribution and serological features of hantavirus infevtion in five countries in South America. J. Clin. Microbiol., 38 : Peters, C. (2000): Are hemorrhagic fever viruses practical agents for biological terrorism? Emerg. Infect. Dis., 4 : Peters, C.J., Khan, A.S. (2002): Hantavirus pulmonary syndrome : the new American hemorrhagic fever. Clin. Infect. Dis., 34 : Regis, E. (2001): Evaluating the threat : Does mass biopanic portend mass destruction? Sci. Am. 285 : Reid, A.H., Taubenberger, J.K., Fanning, T.G. (2001) : The 1918 Spanish influenza : integrating history and biology. Microbes Infect., 3 : Scholtissek, C. (1979): Influenza virus genetics. Adv. Genet. 20 : Academic Press, New York. 42. Shahom, D (2000): Iraq's biological warfare agents : a comprehensive analysis. Crit. Rev. Microbiol., 26: Sidwell, R.W., Smee,D.F. (2003): Viruses of the Bunya- and Togaviridae families : potential as bioterrorism agents and means of control. Antivir. Res, 57 :

13 44. Swanopoel ve Coetzer (1994): Rift valley fever. In. : Coetzer, J.A.W., Thomson G.R., Tustin R.C. Infectious Disease of Livestock Vol.1, New York Oxford Un. Press, s : Thomson (1994): Equine encephalitids caused by alphaviruses. In. : Coetzer, J.A.W., Thomson G.R., Tustin R.C. Infectious Disease of Livestock Vol.1 New York, Oxford Un. Press, s : Tramarin,A., Fabris, B., Bishai, D., Selle, V., De Lalla, F. (2002): Waterborne infections in the era of bioterrorism. The Lancet ; 360 : Webster, R.G., Laver, W.G., Air, G.M., Schild, G.C. (1982): Molecular mecanisms of variation in influenza viruses. The Nature, 296 : Whitley, R.J. (2003): Smallpox : a potential agent of bioterrorism. Antivir. Res, 57: Zilinskas,R.A. (1997): Iraq's biological weapons : the past as future? J.Am.Med.Assoc. 278 :

Vektör kaynaklı Viral Enfeksiyonlar. Koray Ergünay

Vektör kaynaklı Viral Enfeksiyonlar. Koray Ergünay Vektör kaynaklı Viral Enfeksiyonlar Koray Ergünay Arbovirus... (arthopod-borne virus) Artropod vektörler ile vertebralılar arasında nakledilen viruslar Robovirus... (rodent-borne virus) Kemirici (rodent)

Detaylı

Ebola virüsü İstanbul'a geldi!

Ebola virüsü İstanbul'a geldi! On5yirmi5.com Ebola virüsü İstanbul'a geldi! Ebola Virüsü İstanbul'a Geldi! Ebola Nedir? Afrika'da birçok insanın ölmesine sebep olan Ebola virüsünün İstanbul'a gelmiş olduğundan şüpheleniliyor. Yayın

Detaylı

Biyolojik Silahlar : I. Tehdidin Boyutu

Biyolojik Silahlar : I. Tehdidin Boyutu Veteriner Hekimleri Mikrobiyoloji Dergisi Elektronik Versiyonu Yıl 2002 Cilt 02 Sayı 2 Sayfa 58-66 (orijinal dergide sayfa 47-52) www.mikrobiyoloji.org/pdf/703020210.pdf Biyolojik Silahlar : I. Tehdidin

Detaylı

Dünya da ve Türkiye de. İnfluenza Salgınları. Dr. Alpay Azap Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Klinik Bakteriyoloji ve Enfeksiyon Hst AD

Dünya da ve Türkiye de. İnfluenza Salgınları. Dr. Alpay Azap Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Klinik Bakteriyoloji ve Enfeksiyon Hst AD Dünya da ve Türkiye de İnfluenza Salgınları Dr. Alpay Azap Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Klinik Bakteriyoloji ve Enfeksiyon Hst AD İnfluenza virüsü: Orthomyxovirus ailesinden, zarflı RNA virüsü. NP,

Detaylı

VİROLOJİYE GİRİŞ. Dr. Sibel AK

VİROLOJİYE GİRİŞ. Dr. Sibel AK VİROLOJİYE GİRİŞ Dr. Sibel AK Bugün; Virüs nedir? Virüslerin sınıflandırılması Virüsler nasıl çoğalır? Solunum yoluyla bulaşan viral enfeksiyonlar Gıda ve su kaynaklı viral enfeksiyonlar Cinsel temas yoluyla

Detaylı

Hastalık sahra altı Afrika da ve güney Amerika da yaşayanlarda ve bu bölgeye seyahat edenlerde görülür.

Hastalık sahra altı Afrika da ve güney Amerika da yaşayanlarda ve bu bölgeye seyahat edenlerde görülür. SARI HUMMA Yellow Fever; Sarı humma sivri sinekler ile bulaşan mikrobik hastalıktır. Hastalık sahra altı Afrika ve güney Amerika da görülmektedir. Bu bölgeye seyahat yapacak kişilerin Sarı humma aşısı

Detaylı

Su Çiçeği. Suçiçeği Nedir?

Su Çiçeği. Suçiçeği Nedir? Suçiçeği Nedir? Su çiçeği varisella zoster adı verilen bir virüs tarafından meydana getirilen ateşli bir enfeksiyon hastalığıdır. Varisella zoster virüsü havada 1-2 saat canlı kalan ve çok hızlı çoğalan

Detaylı

SIĞIRLARIN NODÜLER EKZANTEMİ LUMPY SKIN DISEASE (LSD) Hastalık Kartı. Hazırlayan. Dr. M. Fatih BARUT Vet. Hekim

SIĞIRLARIN NODÜLER EKZANTEMİ LUMPY SKIN DISEASE (LSD) Hastalık Kartı. Hazırlayan. Dr. M. Fatih BARUT Vet. Hekim SIĞIRLARIN NODÜLER EKZANTEMİ LUMPY SKIN DISEASE (LSD) Hastalık Kartı Hazırlayan Dr. M. Fatih BARUT Vet. Hekim Etlik Veteriner Kontrol Merkez Araştırma Enstitüsü Virolojik Teşhis Laboratuvarı Etken: Etken,

Detaylı

AVİAN İNFLUENZA (Tavuk vebası, Kuş gribi)

AVİAN İNFLUENZA (Tavuk vebası, Kuş gribi) 1. Giriş AVİAN İNFLUENZA (Tavuk vebası, Kuş gribi) Avian influenza, halk arasında tavuk vebası veya kuş gribi olarak da bilinen, influenza A grubu virüslerin sebep olduğu, kanatlı hayvanlarda solunum ve

Detaylı

Bornova Vet.Kont.Arst.Enst.

Bornova Vet.Kont.Arst.Enst. Avian Influenza Kuş Gribi Tavuk Vebası Hastalığı Dr.Fethiye ÇÖVEN Uzm.Veteriner Hekim Bornova VKAE Kanatlı Hastalıkları Teşhis Laboratuvarı Avian Influenza Tavuk Vebası, Kuş Gribi olarak da bilinen Avian

Detaylı

TEKİRDAĞ HALK SAĞLIĞI MÜDÜRLÜĞÜ

TEKİRDAĞ HALK SAĞLIĞI MÜDÜRLÜĞÜ TEKİRDAĞ HALK SAĞLIĞI MÜDÜRLÜĞÜ BULAŞICI HASTALIKLAR VE KONTROL PROGRAMLARI ŞUBE MÜDÜRLÜĞÜ 20 Ağustos 2014 EBOLA VİRÜS HASTALIĞI (EVD) Batı Afrika daki Ebola salgını 8 ağustos 2014 Dünya Sağlık Örgütü

Detaylı

Doç.Dr. V. Soydal ATASEVEN

Doç.Dr. V. Soydal ATASEVEN Doç.Dr. V. Soydal ATASEVEN Mustafa Kemal Üniversitesi Veteriner Fakültesi Viroloji Anabilim Dalı, Hatay Sığırların Nodüler Ekzantemi - Afrika Hastalığı (LSD) Sığırların Üç Gün Hastalığı (Bovine Ephemeral

Detaylı

Biyoterörizm ve Besin Güvenliğine Diyetisyen Yaklaşımı: Mevcut Hızlı Teşhis Yöntemleri

Biyoterörizm ve Besin Güvenliğine Diyetisyen Yaklaşımı: Mevcut Hızlı Teşhis Yöntemleri Biyoterörizm ve Besin Güvenliğine Diyetisyen Yaklaşımı: Mevcut Hızlı Teşhis Yöntemleri Hacettepe Beslenme ve Diyetetik Günleri V. Mezuniyet Sonrası Eğitim Kursu Hacettepe Üniversitesi Kongre Merkezi 26.06.2015

Detaylı

MAVİ DİL BLUETONGUE (BT) Hastalık Kartı. Hazırlayan. Dr. M. Fatih BARUT Vet. Hekim

MAVİ DİL BLUETONGUE (BT) Hastalık Kartı. Hazırlayan. Dr. M. Fatih BARUT Vet. Hekim MAVİ DİL BLUETONGUE (BT) Hastalık Kartı Hazırlayan Dr. M. Fatih BARUT Vet. Hekim Etlik Veteriner Kontrol Merkez Araştırma Enstitüsü Virolojik Teşhis Laboratuvarı Etken: Etken Reoviruslardan bir Orbivirus'tur.

Detaylı

H1N1 INFLUENZA N Domuz Gribi Dr.Yahya Laleli li Grip ve Bizler Nereden Nereye? H1N1/A Influenze Gribi: ÖZET H1N1/A mevsimsel Grip etkeni ise de yeni etkenin gen yapısı değişiktir. Klinik bulgular mevsimsel

Detaylı

BİYOLOJİK SİLAH OLARAK VİRAL AJANLAR

BİYOLOJİK SİLAH OLARAK VİRAL AJANLAR D E R L E M E Cilt 63, No 1,2,3 S : 67-78 Türk Hij Den Biyol Derg 2006 BİYOLOJİK SİLAH OLARAK VİRAL AJANLAR Yavuz UYAR 1 Alper AKÇALI 1 ÖZET Birçok virüs, CDC tarafından olası biyolojik silah ajanı olarak

Detaylı

TONSİLLOFARENJİT TANI VE TEDAVİ ALGORİTMASI

TONSİLLOFARENJİT TANI VE TEDAVİ ALGORİTMASI TONSİLLOFARENJİT TANI VE TEDAVİ ALGORİTMASI Akut tonsillofarenjit veya çocukluk çağında daha sık karşılaşılan klinik tablosu ile tonsillit, farinks ve tonsil dokusunun inflamasyonudur ve doktora başvuruların

Detaylı

KORUMA. Doç. Dr. Levent GÖRENEK GATA İnfeksiyon Hastalıkları ve Kl. Mik. AD.

KORUMA. Doç. Dr. Levent GÖRENEK GATA İnfeksiyon Hastalıkları ve Kl. Mik. AD. SALGINDA KONTROL VE KORUMA Doç. Dr. Levent GÖRENEK GATA İnfeksiyon Hastalıkları ve Kl. Mik. AD. Salgın inceleme basamakları 1. Saha çalışması için hazırlık yapılması 2. Bir salgının varlığının ğ gösterilmesi

Detaylı

TİCK BORNE ENCEPHALİTİS. Emre ÖZAN Veteriner Hekim Viroloji Laboratuarı

TİCK BORNE ENCEPHALİTİS. Emre ÖZAN Veteriner Hekim Viroloji Laboratuarı TİCK BORNE ENCEPHALİTİS Emre ÖZAN Veteriner Hekim Viroloji Laboratuarı ARBOVİRUS Giriş CCHF WEST NİLE VİRUS (Manisa vs) TBE Asya ve Avrupa Sinir sistemi enfeksiyonu Kırsal alan Sosyo-ekonomik durum Mevsimsel

Detaylı

Tatarcık Ateşi Doç. Dr. Üner Kayabaş İnönü Üniversitesi Tıp Fakültesi İnfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Anabilim Dalı Malatya

Tatarcık Ateşi Doç. Dr. Üner Kayabaş İnönü Üniversitesi Tıp Fakültesi İnfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Anabilim Dalı Malatya Tatarcık Ateşi Doç. Dr. Üner Kayabaş İnönü Üniversitesi Tıp Fakültesi İnfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Anabilim Dalı Malatya uner.kayabas@inonu.edu.tr Tatarcık-Yakarca (Filebotom) Takım:

Detaylı

GASTROENTERİT YAPAN VİRUSLAR VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA MEKANİZMALARI

GASTROENTERİT YAPAN VİRUSLAR VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA MEKANİZMALARI GASTROENTERİT YAPAN VİRUSLAR VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA MEKANİZMALARI GASTROENTERİT YAPAN VİRÜSLER Viral gastroenteritler fekal oral yolla bulaşmaları nedeniyle, alt yapı yetersizliği bulunan gelişmekte olan

Detaylı

EBOLA VİRÜS HASTALIĞI. Doç. Dr. Gönül ŞENGÖZ. 27 Ocak 2015 İstanbul Sağlık Müdürlüğü

EBOLA VİRÜS HASTALIĞI. Doç. Dr. Gönül ŞENGÖZ. 27 Ocak 2015 İstanbul Sağlık Müdürlüğü EBOLA VİRÜS HASTALIĞI Doç. Dr. Gönül ŞENGÖZ 27 Ocak 2015 İstanbul Sağlık Müdürlüğü Sunum Planı Ebola Virüs Hastalığı 2014 Batı Afrika Salgını Haseki EAH hasta deneyimi Sağlık Bakanlığı uygulamaları DSÖ

Detaylı

SANTRAL SİNİR SİSTEMİ ENFEKSİYONU ETKENİ ARBOVİRÜSLER

SANTRAL SİNİR SİSTEMİ ENFEKSİYONU ETKENİ ARBOVİRÜSLER Toplantı sunumları Dr.Mehmet Ali Öktem SANTRAL SİNİR SİSTEMİ ENFEKSİYONU ETKENİ ARBOVİRÜSLER Dr. İ. Mehmet Ali ÖKTEM Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji Anabilim Dalı ali.oktem@deu.edu.t

Detaylı

Pandemik İnfluenza A H1N1 ve Korunma Yolları

Pandemik İnfluenza A H1N1 ve Korunma Yolları 15.10.2009 Pandemik İnfluenza A H1N1 ve Korunma Yolları Doç. Dr. Önder Ergönül Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Anabilim Dalı Influenza A Virüsleri: sleri:1889-19771977

Detaylı

KIRIM KONGO KANAMALI ATEŞİ (KKKA) Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Tıp Fakültesi Eğitim ve Araştırma Hastanesi Enfeksiyon Kontrol Komitesi 2015

KIRIM KONGO KANAMALI ATEŞİ (KKKA) Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Tıp Fakültesi Eğitim ve Araştırma Hastanesi Enfeksiyon Kontrol Komitesi 2015 KIRIM KONGO KANAMALI ATEŞİ (KKKA) Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Tıp Fakültesi Eğitim ve Araştırma Hastanesi Enfeksiyon Kontrol Komitesi 2015 KKKA-Türkiye 2002 yılının ilkbahar ve yaz aylarında özellikle,

Detaylı

Balıkesir Tabip Odasından MERS ve Ebola açıklaması

Balıkesir Tabip Odasından MERS ve Ebola açıklaması 1 KASIM 2014 Balıkesir Tabip Odasından MERS ve Ebola açıklaması BALIKESİR (AA) - Balıkesir Tabip Odası, MERS ve Ebola virüsleri hakkında bilgilendirme toplantısı yaptı. Odada düzenlenen toplantıda konuşan

Detaylı

HANTAVİRUSLAR VE TÜRKİYE DEKİ EPİDEMİYOLOJİK DURUM

HANTAVİRUSLAR VE TÜRKİYE DEKİ EPİDEMİYOLOJİK DURUM HANTAVİRUSLAR VE TÜRKİYE DEKİ EPİDEMİYOLOJİK DURUM Dr. İ. Mehmet Ali ÖKTEM Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji Anabilim Dalı ali.oktem@deu.edu.tr BUNYAVIRIDAE Genus Bunyavirus Genus

Detaylı

Hantavirus. Dr Mustafa Kemal Çelen Dicle Üniversitesi Hastanesi

Hantavirus. Dr Mustafa Kemal Çelen Dicle Üniversitesi Hastanesi Hantavirus Dr Mustafa Kemal Çelen Dicle Üniversitesi Hastanesi 1 SALGIN ANATOMİSİ 2009 Şubat ayı içerisinde Zonguldak ta; yüksek ateş, trombositopeni ve akut böbrek yetmezliği tablosu gelişen ve hızla

Detaylı

BRUSELLOZUN İNSANLARDA ÖNLENMESİ VE KONTROLÜ

BRUSELLOZUN İNSANLARDA ÖNLENMESİ VE KONTROLÜ BRUSELLOZUN İNSANLARDA ÖNLENMESİ VE KONTROLÜ Prof. Dr. Fatma Ulutan Gazi Üniversitesi Tıp T p Fakültesi Klinik Mikrobiyoloji ve Enfeksiyon Hastalıklar kları Anabilim Dalı BRUSELLOZ KONTROLÜ VE ERADİKASYONU

Detaylı

Domuz Gribi (H1N1v) Dr. A.Arzu Sayıner Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Mikrobiyoloji ve Klinik Mikrobiyoloji AD

Domuz Gribi (H1N1v) Dr. A.Arzu Sayıner Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Mikrobiyoloji ve Klinik Mikrobiyoloji AD Domuz Gribi (H1N1v) Dr. A.Arzu Sayıner Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Mikrobiyoloji ve Klinik Mikrobiyoloji AD Şanslıyız! Pandemik suş Amerika da çıktı. Güneydoğu Asya olabilirdi Virusla ilgili

Detaylı

Haftalık İnfluenza (Grip) Sürveyans Raporu

Haftalık İnfluenza (Grip) Sürveyans Raporu Bulaşıcı Hastalıklar Daire Başkanlığı Haftalık İnfluenza (Grip) Sürveyans Raporu 20 Mayıs 2015 20. Hafta (11-17 Mayıs 2015) ÖZET Ülkemiz de 2015 yılı 20. hafta itibariyle çalışılan sentinel numunelerdeki

Detaylı

ORDUDA VE HACILARDA MENİNGOKOK AŞILAMASI. Dr. Levent Akın Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı

ORDUDA VE HACILARDA MENİNGOKOK AŞILAMASI. Dr. Levent Akın Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı ORDUDA VE HACILARDA MENİNGOKOK AŞILAMASI Dr. Levent Akın Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı Meningokok hastalığı, yüksek hastalandırma ve ölüm oranı ile seyreden meningoksemi

Detaylı

Rhabdoviridae. Dr.Tuncer ÖZEKİNCİ

Rhabdoviridae. Dr.Tuncer ÖZEKİNCİ Rhabdoviridae Dr.Tuncer ÖZEKİNCİ Sınıflandırma Lyssavirus (rabies virus) Vesiculovirus (vesicular stomatitis virus) Ephemerovirus (bovine ephemeral fever virus) Cytorhabdovirus (lettuce necrotic yellows

Detaylı

HANTAVİRÜSLER: Neredeydik, ne oldu? Dr. M. Ali ÖKTEM

HANTAVİRÜSLER: Neredeydik, ne oldu? Dr. M. Ali ÖKTEM HANTAVİRÜSLER: Neredeydik, ne oldu? Dr. M. Ali ÖKTEM BUNYAVIRIDAE Genus Bunyavirus Genus Phlebovirus Genus Nairovirus Genus Hantavirus* Genus Tospovirus Genel Özellikler Zarflı S, M, L olmak üzere üç segmentli

Detaylı

H1N1 den Korunmada Alınacak Önlemler. Pandemik H1N1 Gribi (Domuz Gribi)

H1N1 den Korunmada Alınacak Önlemler. Pandemik H1N1 Gribi (Domuz Gribi) H1N1 den Korunmada Alınacak Önlemler Pandemik H1N1 Gribi (Domuz Gribi) İnfluenza olarak da bilinen grip, viral bir hastalıktır. Sağlıklı insanlarda ortalama bir haftada geçmesine rağmen; vücut direncini

Detaylı

T.C. Sağlık Bakanlığı Genel Bilgilendirme

T.C. Sağlık Bakanlığı Genel Bilgilendirme T.C. Sağlık Bakanlığı Genel Bilgilendirme AVİAN İNFLUENZA (Tavuk vebası, Kuş gribi) 1. Giriş Avian influenza, halk arasında tavuk vebası veya kuş gribi olarak da bilinen, influenza A grubu virüslerin sebep

Detaylı

Hantavirus İnfeksiyonları

Hantavirus İnfeksiyonları Hantavirus İnfeksiyonları Başak Dokuzoğuz ANKARA NUMUNE EĞ. VE ARAŞ. HASTANESİ 1.Enf. Hast. Ve Kl. Mikrobiyoloji Kliniği Hemorajik Ateş Virüsleri Filoviridae Marburg Hemorajik Ateşi Ebola Hemorajik Ateşi

Detaylı

Haftalık İnfluenza (Grip) Sürveyans Raporu

Haftalık İnfluenza (Grip) Sürveyans Raporu Bulaşıcı Hastalıklar Daire Başkanlığı Haftalık İnfluenza (Grip) Sürveyans Raporu 11 Mart 2015 10. Hafta (02-08 Mart 2015) ÖZET Ülkemiz de 2015 yılı 10. hafta itibariyle çalışılan numunelerdeki İnfluenza

Detaylı

Doç. Dr. Kaya SÜER. Yakın Doğu Üniversitesi Tıp Fakültesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji AD Lefkoşa -KKTC

Doç. Dr. Kaya SÜER. Yakın Doğu Üniversitesi Tıp Fakültesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji AD Lefkoşa -KKTC Doç. Dr. Kaya SÜER Yakın Doğu Üniversitesi Tıp Fakültesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji AD Lefkoşa -KKTC Olgu 46 yaşında Erkek hasta Acil servise başvuruyor Hastanın şikayetleri Yüksek

Detaylı

Avian Influenza Kuş Gribi Tavuk Vebası Hastalığı

Avian Influenza Kuş Gribi Tavuk Vebası Hastalığı Avian Influenza Kuş Gribi Tavuk Vebası Hastalığı Dr.Fethiye ÇÖVEN Bornova VKAE Kanatlı Hastalıkları Teşhis Laboratuvarı AI/ND Ulusal Referens Laboratuvarı Avian Influenza Tavuk Vebası, Kuş Gribi olarak

Detaylı

KANSER İSTATİSTİKLERİ

KANSER İSTATİSTİKLERİ 1 KANSER İSTATİSTİKLERİ Kanser, günümüzün en önemli sağlık sorunlarından biridir. Sık görülmesi ve öldürücülüğünün yüksek olması nedeniyle de bir halk sağlığı sorunudur. Tanı olanaklarının gelişmesi ve

Detaylı

KIRIM KONGO KANAMALI ATEŞİ

KIRIM KONGO KANAMALI ATEŞİ KIRIM KONGO KANAMALI ATEŞİ (Sağlık Personeli İçin) 2015 Bu bilgilendirme slayt setinin hazırlanmasında emeği geçen Cumhuriyet Üniversitesi Tıp Fakültesi Öğretim Üyesi Sayın Prof. Dr. Nazif ELALDI ve Bakanlığımız

Detaylı

PAKETLEME TALİMATI 602 (PT 602)

PAKETLEME TALİMATI 602 (PT 602) PAKETLEME TALİMATI 602 (PT 602) EK-1 Bu paketleme kuralları kategori A, UN2814 ve UN2900 listesinde yer alan enfeksiyöz maddeler ile bu maddeleri taşıdığından şüphe duyulan enfeksiyöz tanı örnekleri için

Detaylı

Neden İspanyol gribi?

Neden İspanyol gribi? İSPANYOL GRİBİ Neden İspanyol gribi? Adını İspanya dan almış olmasına rağmen hastalığın ilk olarak 1917 yılının baharında Avusturya da başladığı tahmin ediliyor.ispanyol gribi denmesinin sebebiyse;birçok

Detaylı

Viral gastroenteritlere bağlı salgınlar Türkiye ve Dünyada Güncel Durum

Viral gastroenteritlere bağlı salgınlar Türkiye ve Dünyada Güncel Durum Viral gastroenteritlere bağlı salgınlar Türkiye ve Dünyada Güncel Durum Dr.Gülay KORUKLUOĞLU Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Tanımlar Salgın Belirli bir yer (veya populasyonda) ve zamanda, beklenenin üzerinde

Detaylı

KKKAH ve Aşı Çalışmaları. Prof. Dr. AYKUT ÖZDARENDELİ ERCİYES ÜNİVERSİTESİ AŞI ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME MERKEZİ

KKKAH ve Aşı Çalışmaları. Prof. Dr. AYKUT ÖZDARENDELİ ERCİYES ÜNİVERSİTESİ AŞI ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME MERKEZİ KKKAH ve Aşı Çalışmaları Prof. Dr. AYKUT ÖZDARENDELİ ERCİYES ÜNİVERSİTESİ AŞI ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME MERKEZİ 12.yy Tacikistan da tanımlanmış KKKA ilk tarihçesi Kanama Burun kanaması Kara ölüm Kırım 1944-45

Detaylı

EĞİTİM. Kuş Gribi ve Korunma. Kümesler? Avian Influenza Virus. Korunma Önlemleri? Dayanıklılık??? Kümesler 1

EĞİTİM. Kuş Gribi ve Korunma. Kümesler? Avian Influenza Virus. Korunma Önlemleri? Dayanıklılık??? Kümesler 1 Kuş Gribi ve Korunma Dr.Gaye USLUER Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji AD Avian Influenza Virus Orthomyxoviridae Hemaglütinin, Nöraminidaz H5

Detaylı

BİYOLOJİK SİLAH OLARAK VİRUSLAR VIRUSES AS BIOLOGICAL WEAPONS. Alper AKÇALI*

BİYOLOJİK SİLAH OLARAK VİRUSLAR VIRUSES AS BIOLOGICAL WEAPONS. Alper AKÇALI* MİKROBİYOL MİKROBİYOLOJİ BÜLT 2005; 39: BÜLTENİ 383-397 383 BİYOLOJİK SİLAH OLARAK VİRUSLAR VIRUSES AS BIOLOGICAL WEAPONS Alper AKÇALI* ÖZET: Yakın tarihte devletlerin veya terörist grupların kullandığı

Detaylı

DOMUZ GRİBİ BELİRTİLERİ VE TANISI

DOMUZ GRİBİ BELİRTİLERİ VE TANISI DOMUZ GRİBİ BELİRTİLERİ VE TANISI Domuz gribi nedir? Domuz gribi, A(H1N1) tipi virüsten kaynaklanan, insanlarda hastalığa yol açan viral bir hastalıktır. Hastalık ilk kez Meksika ve ABD de görülmüş ve

Detaylı

Haftalık İnfluenza (Grip) Sürveyans Raporu

Haftalık İnfluenza (Grip) Sürveyans Raporu Bulaşıcı Hastalıklar Daire Başkanlığı Haftalık İnfluenza (Grip) Sürveyans Raporu 29 Nisan 2015 17. Hafta (20-26 Nisan 2015) ÖZET Ülkemiz de 2015 yılı 17. hafta itibariyle çalışılan sentinel numunelerdeki

Detaylı

Hepatit Hastalığı Gebelikten Etkilenir mi?

Hepatit Hastalığı Gebelikten Etkilenir mi? GEBELİKTE HEPATİT Gebelik ve hepatit Gebelik ve hepatit iki ayrı durumu anlatır. Birincisi gebelik sırasında ortaya çıkan akut hepatit tablosu, ikincisi ise kronik hepatit hastasının gebe kalmasıdır. Her

Detaylı

T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü BRUSELLOZİS

T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü BRUSELLOZİS T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü BRUSELLOZİS (Dünyadaki ve Ülkemizdeki durum; Yapılan Çalışmalar) Dr. Vet. Hekim Ramazan UZUN Vet. Hekim İbrahim KÖŞKER Vet. Hekim Ahmet SAFRAN

Detaylı

ADNAN MENDERES ÜNİVERSİTESİ VETERİNER FAKÜLTESİ DERS İZLENCESİ

ADNAN MENDERES ÜNİVERSİTESİ VETERİNER FAKÜLTESİ DERS İZLENCESİ ADNAN MENDERES ÜNİVERSİTESİ VETERİNER FAKÜLTESİ DERS İZLENCESİ A-DERSİN TANIMLAYICI BİLGİLERİ KODU VE ADI VFZ 318 Viroloji DERSİN TÜRÜ Zorunlu VERİLDİĞİ YARIYIL VI HAFTALIK TEORİK-UYGULAMA SAATİ 3 T +

Detaylı

KUDUZ HASTALIĞINA KARŞI HAVADAN AŞILAMA VE KUDUZ HASTALIĞI İLE MÜCADELE

KUDUZ HASTALIĞINA KARŞI HAVADAN AŞILAMA VE KUDUZ HASTALIĞI İLE MÜCADELE KUDUZ HASTALIĞINA KARŞI HAVADAN AŞILAMA VE KUDUZ HASTALIĞI İLE MÜCADELE KUDUZ HASTALIĞI; İnsan ve tüm sıcak kanlı hayvanlarda Merkezi sinir sistemini etkileyerek ölüme neden olan, önlenebilir bulaşıcı

Detaylı

GRİP VE KUŞ GRİBİ Etken ve Epidemiyoloji

GRİP VE KUŞ GRİBİ Etken ve Epidemiyoloji GRİP VE KUŞ GRİBİ Etken ve Epidemiyoloji Öğr.Gör.Dr. Murat DİZBAY Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi İnfeksiyon Hastalıkları Anabilim Dalı İnfluenza İnfluenza, üst solunum yolu, burun, boğaz ve bazen akciğerleri

Detaylı

Halis Akalın, Nesrin Kebabcı, Bekir Çelebi, Selçuk Kılıç, Mustafa Vural, Ülkü Tırpan, Sibel Yorulmaz Göktaş, Melda Sınırtaş, Güher Göral

Halis Akalın, Nesrin Kebabcı, Bekir Çelebi, Selçuk Kılıç, Mustafa Vural, Ülkü Tırpan, Sibel Yorulmaz Göktaş, Melda Sınırtaş, Güher Göral Halis Akalın, Nesrin Kebabcı, Bekir Çelebi, Selçuk Kılıç, Mustafa Vural, Ülkü Tırpan, Sibel Yorulmaz Göktaş, Melda Sınırtaş, Güher Göral Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik

Detaylı

Virüsler Hazırlayan: Yrd.Doç.Dr. Yosun MATER

Virüsler Hazırlayan: Yrd.Doç.Dr. Yosun MATER Virüsler Hazırlayan: Yrd.Doç.Dr. Yosun MATER Yrd.Doç.Dr.Yosun MATER Virüslere Giriş Virüsler genellikle ökaryotlardan ve prokaryotlardan çok daha küçük moleküllerdir. Genellikle enfeksiyon yeteneği olan

Detaylı

Viral Hepatitlerin Epidemiyolojisi ve Hastalık Yükü. Prof.Dr. Hande HARMANCI Global Hepatit Programı

Viral Hepatitlerin Epidemiyolojisi ve Hastalık Yükü. Prof.Dr. Hande HARMANCI Global Hepatit Programı Viral Hepatitlerin Epidemiyolojisi ve Hastalık Yükü Prof.Dr. Hande HARMANCI Global Hepatit Programı Giriş Sarılık salgınları 5. yy'dan bu yana bildirilmektedir Bu virüs grubu (A - E) global halk sağlığı

Detaylı

SU ÜRÜNLERİ SAĞLIĞI BÖLÜM BAŞKANLIĞI

SU ÜRÜNLERİ SAĞLIĞI BÖLÜM BAŞKANLIĞI SU ÜRÜNLERİ SAĞLIĞI BÖLÜM BAŞKANLIĞI Hacı SAVAŞ-SÜMAE, Su Ürünleri Sağlığı Bölüm Başkanı Su Ürünleri Sağlığı Bölüm Başkanlığı enstitümüz bünyesinde faaliyet gösteren bölümlerden birisidir. 2000 yılı başından

Detaylı

SOLUNUM SİSTEMİNDE ENFEKSİYON YAPAN VİRUSLAR. Dr. Tuncer ÖZEKİNCİ TIBBİ MİKROBİYOLOJİ Anabilim Dalı

SOLUNUM SİSTEMİNDE ENFEKSİYON YAPAN VİRUSLAR. Dr. Tuncer ÖZEKİNCİ TIBBİ MİKROBİYOLOJİ Anabilim Dalı SOLUNUM SİSTEMİNDE ENFEKSİYON YAPAN VİRUSLAR Dr. Tuncer ÖZEKİNCİ TIBBİ MİKROBİYOLOJİ Anabilim Dalı 1 1. Influenza virus 2. Parainfluenza virus 3. Solunum sinsisyal virus (RSV) 4. Adenovirus 5. Koronavirus

Detaylı

Seyahat Tıbbı Epidemiyolojisi ve Bilgi Kaynakları

Seyahat Tıbbı Epidemiyolojisi ve Bilgi Kaynakları Seyahat Tıbbı Epidemiyolojisi ve Bilgi Kaynakları Dr. Tuna DEMİRDAL İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Tıp Fakültesi Enfeksiyon Hastalıkları AD, SB İzmir Atatürk EAH, Enfeksiyon Hastalıkları Kliniği Günümüzde

Detaylı

Klinik Çalışanlarına Önerilen Sağlık Girişimleri

Klinik Çalışanlarına Önerilen Sağlık Girişimleri Klinik Çalışanlarına Önerilen Sağlık Girişimleri Sağlık kuruluşları hizmet, eğitim, araştırma faaliyetlerinin yürütüldüğü kompleks yapılardır. Bu nedenle, sağlık çalışanlarının iş yerinde karşılaştıkları

Detaylı

INFLUENZA 2016. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Eğitim Araştırma Hastanesi Enfeksiyon Kontrol Komitesi

INFLUENZA 2016. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Eğitim Araştırma Hastanesi Enfeksiyon Kontrol Komitesi INFLUENZA 2016 Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Eğitim Araştırma Hastanesi Enfeksiyon Kontrol Komitesi İnfluenza pandemileri; 1918-1919 İspanyol gribi H1N1 1957-1958 Asya gribi H2N2 1968-1969 Hong Kong

Detaylı

ETKEN ÖZELLİKLERİ SARS KUŞKULU KULU VE DAMLACIK AN ENFEKSİYONLARDA DAS. Etkeni SARS-CoV olan, bulaşıcı ve ağır seyirli atipik bir pnömoni türüdür.

ETKEN ÖZELLİKLERİ SARS KUŞKULU KULU VE DAMLACIK AN ENFEKSİYONLARDA DAS. Etkeni SARS-CoV olan, bulaşıcı ve ağır seyirli atipik bir pnömoni türüdür. SARS KUŞKULU KULU VE DAMLACIK ÇEKİRDEĞİ İLE BULAŞAN AN ENFEKSİYONLARDA DAS YÖNETİMİ Severe Acute Respiratory Syndrome (SARS) = Ciddi ani başlangıçlı solunumsal sendrom Etkeni SARS-CoV olan, bulaşıcı ve

Detaylı

Bakteriler, virüsler, parazitler, mantarlar gibi pek çok patojen hastalığın oluşmasına neden olur.

Bakteriler, virüsler, parazitler, mantarlar gibi pek çok patojen hastalığın oluşmasına neden olur. Dr.Armağan HAZAR ZATÜRRE (PNÖMONİ) Zatürre yada tıbbi tanımla pnömoni nedir? Halk arasında zatürre olarak bilinmekte olan hastalık akciğer dokusunun iltihaplanmasıdır. Tedavi edilmediği takdirde ölümcül

Detaylı

VİRAL GASTROENTERİTLER. Dr. Fatma SIRMATEL 30.1.2013

VİRAL GASTROENTERİTLER. Dr. Fatma SIRMATEL 30.1.2013 VİRAL GASTROENTERİTLER Dr. Fatma SIRMATEL 30.1.2013 Viral gastroenteritler Her yıl yeni enterik viruslar izole edilmektedir. Her yıl 2.2. milyon insan AGE nedeni ile ölmektedir Rotaviruslar < 2 çocuklarda

Detaylı

SAĞLIK ÇALIŞANLARI MESLEKİ RİSKİ TALİMATI

SAĞLIK ÇALIŞANLARI MESLEKİ RİSKİ TALİMATI Dok No: ENF.TL.15 Yayın tarihi: NİSAN 2013 Rev.Tar/no: -/0 Sayfa No: 1 / 6 1.0 AMAÇ:Sağlık çalışanlarının iş yerinde karşılaştıkları tehlikeler ve meslek risklerine karşı korumak. 2.0 KAPSAM:Hastanede

Detaylı

Atatürk İspanyol Gribini Yenmiş

Atatürk İspanyol Gribini Yenmiş Atatürk İspanyol Gribini Yenmiş Mustafa Kemal Atatürk'ün Samsun'a gitmeden önce dünyada milyonlarca kişinin ölümüne neden olan İspanyol gribine yakalandığı, hastalığı Beşiktaş'taki evinde atlattığı iddia

Detaylı

Salgın Hayvan Hastalıklarıyla Mücadele ve Eradikasyon Yöntemleri

Salgın Hayvan Hastalıklarıyla Mücadele ve Eradikasyon Yöntemleri Salgın Hayvan Hastalıklarıyla Mücadele ve Eradikasyon Yöntemleri 27 Aralık 2012-27 Mart 2013 Cordoba/İSPANYA Pendik Veteriner Kontrol Enstitüsü Müdürlüğü İSTANBUL Dr. Nesrin TURAN 29.01.2014 1 Eğitim Hakkında

Detaylı

http://www.cdc.gov/vhf/ebola/outbreaks/guinea/index.html

http://www.cdc.gov/vhf/ebola/outbreaks/guinea/index.html HEKİMLERE YÖNELİK EBOLA VİRÜS İLE İLGİLİ BİLGİ NOTU ÖZET: Ebola virüsü hastalığı veya Ebola kanamalı ateşi %60-90 oranında ölümle sonuçlanan bulaşıcı ve salgınlara neden olan bir enfeksiyon hastalığıdır.

Detaylı

Biyolojik Silahlar 1/ 51

Biyolojik Silahlar 1/ 51 Biyolojik Silahlar 1/ 51 Takdim Planı Tanımlar Tarih Mikroorganizmaların Özellikleri BHM Tespiti Savunma 2/ 52 Evdeki biyolojik terörden haberiniz var mı? 3/ 51 4/ 51 5/ 51 2 KİLOGRAM? 6/ 51 2 KİLOGRAM

Detaylı

SAĞLIKLI YAŞAM VE EGZERSĐZ. Prof. Dr. Erdal ZORBA

SAĞLIKLI YAŞAM VE EGZERSĐZ. Prof. Dr. Erdal ZORBA SAĞLIKLI YAŞAM VE EGZERSĐZ Prof. Dr. Erdal ZORBA GEÇMĐŞTEN GÜNÜMÜZE SAĞLIK Geçmişte sağlığın tanımı; hastalıklardan uzak olma diye ifade edilirdi. 1900 lerin başında ölümlerin büyük bir kısmı bakteri ve

Detaylı

VİRUS HASTALIKLARINDA TANI YÖNTEMLERİ

VİRUS HASTALIKLARINDA TANI YÖNTEMLERİ VİRUS HASTALIKLARINDA TANI YÖNTEMLERİ Doç. Dr. Koray Ergünay MD PhD Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Mikrobiyoloji ve Klinik Mikrobiyoloji Anabilim Dalı, Viroloji Ünitesi Viral Enfeksiyonlar... Klinik

Detaylı

ULUSAL MĠKROBĠYOLOJĠ STANDARTLARI (UMS)

ULUSAL MĠKROBĠYOLOJĠ STANDARTLARI (UMS) Basıldığında KONTROLSUZ KOPYA niteliğindedir. ULUSAL MĠKROBĠYOLOJĠ STANDARTLARI (UMS) Viral Hemorajik Ateş (VHA) Sendromunda Mikrobiyolojik Tanı Hazırlayan Birim Klinik Viroloji Tanı Standartları ÇalıĢma

Detaylı

BLACK QUEEN CELL VİRUS. Emre ÖZAN Veteriner Hekim Viroloji Laboratuarı

BLACK QUEEN CELL VİRUS. Emre ÖZAN Veteriner Hekim Viroloji Laboratuarı BLACK QUEEN CELL VİRUS Emre ÖZAN Veteriner Hekim Viroloji Laboratuarı Giriş Bal arısı(apis Mellifera) yetiştiriciliği Bakteriyel ve paraziter arı hastalıkları İzole edilen 18 arı virusu Black Queen Cell

Detaylı

AŞI ve SERUMLAR. Dr. Sibel AK

AŞI ve SERUMLAR. Dr. Sibel AK AŞI ve SERUMLAR Dr. Sibel AK Bugün; Ak#f İmmünizasyon Bakteriyel Aşılar Viral Aşılar Aşı Takvimi Pasif İmmünizasyon Aşı Etkileşimleri Tanımlar İmmünite (Bağışıklık): Konağın, kendisinden farklı yapıya

Detaylı

Kuş Gribi (Avian Influenza) ve İnsan Sağlığı

Kuş Gribi (Avian Influenza) ve İnsan Sağlığı Kuş Gribi (Avian Influenza) ve İnsan Sağlığı Prof. Dr. Tahsin YEŞİLDERE Üniversite Öğretim Üyeleri Derneği Başkanı, Veteriner Patoloji Uzmanı yesilderet@gmail.com Kuş Gribi her an yeniden ortaya çıkabilme

Detaylı

MEVSİM GRİBİ Neden aşı olmanız gerekir

MEVSİM GRİBİ Neden aşı olmanız gerekir MEVSİM GRİBİ Neden aşı olmanız gerekir Grip. Korunun, koruyun. MEVSİM GRİBİ: NEDEN AŞI OLMANIZ GEREKİR Son zamanlarda sık sık mevsim gribi ve domuz gribi gibi farklı grip türlerinden söz edildiğini duymuş

Detaylı

Hacettepe Üniversitesi hastaneleri; Kuş gribi ile ilgili sıkça sorulan sorular ve yanıtları

Hacettepe Üniversitesi hastaneleri; Kuş gribi ile ilgili sıkça sorulan sorular ve yanıtları Hacettepe Üniversitesi hastaneleri; Kuş gribi ile ilgili sıkça sorulan sorular ve yanıtları http://www.hacettepe.com.tr/haberdetay.aspx?id=43 adresinden 29 Ocak 2006 tarihinde alınmıştır. Kuş gribi nedir?

Detaylı

GİRİŞ. Kan dolaşımı enfeksiyonları (KDE) önemli morbidite ve mortalite sebebi. ABD de yılda 200.000 KDE, mortalite % 35-60

GİRİŞ. Kan dolaşımı enfeksiyonları (KDE) önemli morbidite ve mortalite sebebi. ABD de yılda 200.000 KDE, mortalite % 35-60 Dr. Tolga BAŞKESEN GİRİŞ Kan dolaşımı enfeksiyonları (KDE) önemli morbidite ve mortalite sebebi ABD de yılda 200.000 KDE, mortalite % 35-60 Erken ve doğru tedavi ile mortaliteyi azaltmak mümkün GİRİŞ Kan

Detaylı

Haftalık İnfluenza (Grip) Sürveyans Raporu

Haftalık İnfluenza (Grip) Sürveyans Raporu Bulaşıcı Hastalıklar Daire Başkanlığı Haftalık İnfluenza (Grip) Sürveyans Raporu 8 Nisan 2015 14. Hafta (30 Mart 5 Nisan 2015) ÖZET Ülkemiz de 2015 yılı 14. hafta itibariyle çalışılan sentinel numunelerdeki

Detaylı

Hastalık zaman zaman sığırlarda da görülür. Koyunlara göre seyri daha hafiftir. Keçi ve yabani ruminantlarda da hastalık görülebilir.

Hastalık zaman zaman sığırlarda da görülür. Koyunlara göre seyri daha hafiftir. Keçi ve yabani ruminantlarda da hastalık görülebilir. MAVİ DİL HASTALIĞI Son günlerde yazılı ve görsel medyada adından sıkça bahsedilen ve özellikle küçükbaş ruminantlarda görülen Mavi Dil hastalığı, Trakya dan başlayarak Batı illerimizden, Çanakkale, Balıkesir,

Detaylı

Böbrek Nakli Yapılan Çocuklarda Bağışıklanma Durumunun ve Aşı Yanıtlarının Değerlendirilmesi

Böbrek Nakli Yapılan Çocuklarda Bağışıklanma Durumunun ve Aşı Yanıtlarının Değerlendirilmesi Böbrek Nakli Yapılan Çocuklarda Bağışıklanma Durumunun ve Aşı Yanıtlarının Değerlendirilmesi Elif Çomak 1 Çağla Serpil Doğan 2 Arife Uslu Gökçeoğlu 3 Sevtap Velipaşaoğlu 4, Mustafa Koyun 5 Sema Akman 5

Detaylı

Göller Bölgesi Aylık Hakemli Ekonomi ve Kültür Dergisi Ayrıntı/ 41

Göller Bölgesi Aylık Hakemli Ekonomi ve Kültür Dergisi Ayrıntı/ 41 ÖZET: Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Veterinerlik Fakültesi Viroloji Anabilim Başkanı Dalı Prof. Dr. Mehmet Kale; Ülkemizdeki viral hayvan hastalıklarının teşhisi ve önlenmesine yönelik yapılan bilimsel

Detaylı

TULAREMİ KONTROL ve KORUNMA. Dr. Kemalettin ÖZDEN

TULAREMİ KONTROL ve KORUNMA. Dr. Kemalettin ÖZDEN TULAREMİ KONTROL ve KORUNMA Dr. Kemalettin ÖZDEN Bulaş yolları Deri ve mukozal yol: İnfekte kene veya sinek gibi vektörlerin ısırmasıyla veya infekte hayvan dokuları, hayvan çıkartılarıyla (idrar, dışkı

Detaylı

UNAIDS Dünya AIDS Günü Raporu 2011

UNAIDS Dünya AIDS Günü Raporu 2011 UNAIDS Dünya AIDS Günü Raporu 2011 AIDS Epidemisinin Küresel Özeti 2010 HIV ile yaşayan sayısı Toplam Yetişkin Kadın Çocuk (

Detaylı

Hepatit B ile Yaşamak

Hepatit B ile Yaşamak Hepatit B ile Yaşamak NEDİR? Hepatit B, karaciğerin iltihaplanmasına sebep olan, kan yolu ve cinsel ilişkiyle bulaşan bir virüs hastalığıdır. Zaman içerisinde karaciğer hasarlarına ve karaciğer kanseri

Detaylı

KITALARARASI GRİP SALGINI. Aileniz ve sizin için önemli bilgiler

KITALARARASI GRİP SALGINI. Aileniz ve sizin için önemli bilgiler KITALARARASI GRİP SALGINI Aileniz ve sizin için önemli bilgiler Dünya Sağlık Örgütü uzmanları, kıtalararası bir grip salgını olacağını öngörmektedirler. Bu broşürde grip salgını, bu ülkede ortaya çıkma

Detaylı

Seyahat ve Aşılama Dr. Kenan Hızel

Seyahat ve Aşılama Dr. Kenan Hızel Seyahat ve Aşılama Dr. Kenan Hızel Gazi Ü.T.F. Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji AD. Turistlerde sağlık riskleri 100 bin turistte (1 ay gelişmekte olan ülkede kalan): 50,000 sağlık problemi

Detaylı

Kan Kanserleri (Lösemiler)

Kan Kanserleri (Lösemiler) Lösemi Nedir? Lösemi bir kanser türüdür. Kanser, sayısı 100'den fazla olan bir hastalık grubunun ortak adıdır. Kanserde iki önemli özellik bulunur. İlk önce bedendeki bazı hücreler anormalleşir. İkinci

Detaylı

GURM (Strangles) (su sakağısı)

GURM (Strangles) (su sakağısı) GURM (Strangles) (su sakağısı) TEK TIRNAKLI ÜST solunum yollarında yangı RETROFARİNJİYAL ve SUBMANDİBULAR lenf yumrularında ABSE oluşumu AKUT, BULAŞICI ETİYOLOJİ Streptococcus equi subspecies equi Gram

Detaylı

Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi, Mikrobiyoloji ve Klinik Mikrobiyoloji Anabilim Dalı, Kayseri

Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi, Mikrobiyoloji ve Klinik Mikrobiyoloji Anabilim Dalı, Kayseri İnfeksiyon Dergisi (Turkish Journal of Infection) 2006; 20 (2): 137-144 HEMORAJİK ATEŞ ETKENİ VİRUSLAR THE VIRUSES THAT CAUSE HEMORRHAGIC FEVER Selma GÖKAHMETOĞLU Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi, Mikrobiyoloji

Detaylı

Uzm. Dr. Nur Benzonana

Uzm. Dr. Nur Benzonana Uzm. Dr. Nur Benzonana Orf Koyun ve keçi Dudak Burun delikleri Meme Ayak Proliferatif papüloveziküler lezyonlar Bazı ülkelerde endemik Zoonoz Orf Kelime kökeni tam olarak bilinmemekte Hrufa Eski norveççe

Detaylı

Erişkin İmmunizasyonu. Dr. Hilal Sipahi Mayıs 2006

Erişkin İmmunizasyonu. Dr. Hilal Sipahi Mayıs 2006 Erişkin İmmunizasyonu Dr. Hilal Sipahi Mayıs 2006 Günümüzde erişkinler halen aşı ile önlenebilir hastalıklardan ölebilmekte : Aşılamanın çocuklardaki gibi erişkin bakımının bir parçası olarak algılanmıyor

Detaylı

HIV/AIDS epidemisinde neler değişti?

HIV/AIDS epidemisinde neler değişti? HIV/AIDS epidemisinde neler değişti? Dr. Gülşen Mermut Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji ABD EKMUD İzmir Toplantıları - 29.12.2015 Sunum Planı Dünya epidemiyolojisi

Detaylı

Doç. Dr. Z. Ceren KARAHAN

Doç. Dr. Z. Ceren KARAHAN Viral Salgınların Araştırılması Sekans Temelli Genotiplendirme Yöntemleri Doç. Dr. Z. Ceren KARAHAN Genotipleme Genomun genetik karakterizasyonu Bir bireyi/suşu, diğerlerinden ayıran mutasyonları (nt dizisi

Detaylı

KUŞ GRİBİ (AVIAN INFLUENZA)

KUŞ GRİBİ (AVIAN INFLUENZA) DERLEME KUŞ GRİBİ (AVIAN INFLUENZA) Uzm.Dr. Ali ACAR*, Doç.Dr. Bülent BEŞİRBELLİOĞLU** * TSK Sağlık Komutanlığı, Ankara ** GATA İnfeksiyon Hastalıkları ve Klinik.Mikrobiyoloji AD, Ankara Gönderildiği Tarih:

Detaylı

Dr. İsmail Yaşar AVCI GATA İnfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Anabilim Dalı

Dr. İsmail Yaşar AVCI GATA İnfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Anabilim Dalı KLİNİK BELİRTİ ve BULGULAR KOLERA Dr. İsmail Yaşar AVCI GATA İnfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Anabilim Dalı 1 Koleranın temel kliniği yoğun ishal ve kusma ile seyreden ve sonucunda gelişen

Detaylı