PASLANMAZ ÇELİKLERİN LAZER KAYNAĞINDA KAYNAK PARAMETRELERİNİN BAĞLANTININ DAYANIM VE KOROZYON ÖZELLİKLERİNE ETKİSİNİN İNCELENMESİ

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "PASLANMAZ ÇELİKLERİN LAZER KAYNAĞINDA KAYNAK PARAMETRELERİNİN BAĞLANTININ DAYANIM VE KOROZYON ÖZELLİKLERİNE ETKİSİNİN İNCELENMESİ"

Transkript

1 DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ PASLANMAZ ÇELİKLERİN LAZER KAYNAĞINDA KAYNAK PARAMETRELERİNİN BAĞLANTININ DAYANIM VE KOROZYON ÖZELLİKLERİNE ETKİSİNİN İNCELENMESİ Serap ÇELEN Haziran, 2006 İZMİR

2 PASLANMAZ ÇELİKLERİN LAZER KAYNAĞINDA KAYNAK PARAMETRELERİNİN BAĞLANTININ DAYANIM VE KOROZYON ÖZELLİKLERİNE ETKİSİNİN İNCELENMESİ Dokuz Eylül Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi Makina Mühendisliği Bölümü, Konstrüksiyon-İmalat Anabilim Dalı Serap ÇELEN Haziran, 2006 İZMİR

3 ii

4 TEŞEKKÜR Bu çalışmanın her aşamasında gösterdikleri değerli yardımlar dolayısıyla Sayın hocam Prof. Dr. Süleyman KARADENİZ e, deneysel uygulamaların yapılması amacıyla lazer kaynak alt yapısının sağlanmasında ve teorik bilginin hayata aktarılmasında çok büyük katkıları için Sayın Arif ÇAKMAK-LAZER METAL firmasına çok teşekkür ederim. Ege Üniversitesi Makina Mühendisliği Bölümündeki Sayın hocam Prof. Dr. Vural CEYHUN a, ayrıca D.E.Ü. Makina Mühendisliği Bölümü Metalografi-Malzeme Laboratuvarındaki deneylerin yapılmasında gösterdiği yardımlar dolayısıyla Araş. Gör. Y. Müh. Fatih KAHRAMAN a ve Ege Üniversitesi Makina Mühendisliği Biyomekanik laboratuvarında mekanik testlerin yapılmasında gösterdiği yardımlar dolayısıyla Araş. Gör. Y. Müh. Mehmet SARIKANAT a teşekkür ederim. Bana her konuda destek olan aileme ve arkadaşlarıma çok teşekkür ederim. Serap ÇELEN iii

5 PASLANMAZ ÇELİKLERİN LAZER KAYNAĞINDA KAYNAK PARAMETRELERİNİN BAĞLANTININ DAYANIM VE KOROZYON ÖZELLİKLERİNE ETKİSİNİN İNCELENMESİ ÖZ Lazer kaynağı son dönemde özellikle endüstriyel imalat için artan önem kazanmıştır. Lazer kaynağı yüksek enerji yoğunluğuna sahip bir ışınla kaynak işlemidir. Lazerin enerji yoğunluğu ışık dalgalarının konsantrasyonu ile sağlanmaktadır. Lazer, malzemeler tarafından absorbe edilebilecek ısı enerjisine çevrilebilecek ışık enerjisi üretir. Kaynak işleminde genellikle iki tip lazer sistemi kullanılır, bunlar CO 2 ve Nd:YAG lazeridir. Bu çalışmada lazer kaynağı mekanizması ve darbeli lazer dikiş kaynağının parametrik analizi araştırılmıştır. Darbeli lazer dikiş kaynağı çeşitli parametreler tarafından kontrol edilir. Bunlar ortalama tepe güç yoğunluğu (APPD), lazer gücü, kaynak hızı ve darbe süresidir. Çalışma kapsamında temel işlem parametrelerinin özellikle birleştirme dayanımı ve kaynak kalitesi üzerindeki etkileri incelenmiştir. Ayrıca, bir darbeli Nd:YAG lazer ışın kaynağıyla paslanmaz çeliklerin alın dikişi şeklinde kaynak edilebilirliği konusu araştırılmıştır. Kaynaklı birleştirmelerde tam nüfuziyet, minimum ITAB ve kabul edilebilir kaynak profili elde edebilmek için, kaynak hızları, darbe süreleri ve koruyucu gaz kombinasyonlarının uygun bir şekilde seçilmesi gerektiği anlaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: anahtar deliği etkisi, lazer kaynağı, Nd:YAG lazeri iv

6 THE INVESTIGATION OF EFFECT OF LASER WELDING PARAMETERS ON JOINT STRENGTH AND CORROSION CHARACTERISTICS OF STAINLESS STEELS ABSTRACT Laser welding has achieved increased significance especially for industrial production in recent years. Laser welding is a high energy beam process.. The energy density of the laser is achieved by the concentration of light waves. Laser generate light energy that can be absorbed into materials and converted to heat energy. There are two types of laser systems that are being used for welding operation; those are CO 2 and Nd:YAG lasers. In this study, we researched laser welding mechanisms and parametric analysis of pulsed laser seam welding process. The pulsed laser seam welding process is controlled by a variety of parameters. These are; average peak power density (APPD), mean laser power, welding speeds and pulse duration. We focus on the effects of the main processing parameters on joint strength and weld quality. And also we examined the weldability of stainless steels in butt joint configuration by a pulsed Nd:YAG laser beam welding. In order to have complete penetration, minimum heat affected zone and acceptable weld profile at weld joints, we should carefully select welding speeds, pulse durations and shielding gas combinations. Keywords: keyhole mode, laser welding, Nd:YAG laser v

7 İÇİNDEKİLER Sayfa YÜKSEK LİSANS TEZİ SINAV SONUÇ FORMU.....iii TEŞEKKÜR.... iv ÖZ v ABSTRACT....vi BÖLÜM BİR-GİRİŞ Giriş BÖLÜM İKİ - LAZER IŞINI ÜRETİMİNİN FİZİKSEL TEMELLERİ Lazer Işını Üretiminin Esasları Kendiliğinden Emisyon ve Uyarılmış Emisyon Lazer Işınının Karekteristikleri Lazer Işını ile Malzemelerin Etkileşimi BÖLÜM ÜÇ - LAZER KAYNAK YÖNTEMİNDE KULLANILAN LAZERLER VE LAZER SİSTEMLERİ Lazer Kaynağı Lazerlerin Sisteminin Temel Elemanları Lazer Üreteci Pompalama Kaynağı Optik Resonatör Odaklama Optik Elemanları Lazer Sistemleri Katı-Hal Lazer Sistemleri Nd:YAG Lazer Sistemi Nd:CAM Lazer Sistemi Ruby Lazer Sistemi vi

8 Sayfa Gaz Lazer Sistemleri CO 2 Lazer Sistemi BÖLÜM DÖRT - METALURJİK AÇIDAN LAZER KAYNAĞI Lazer İletim ve Nüfuziyet Kaynağı Lazer Kaynağının Avantajları Lazer Kaynağının Dezavantajları Metalik Malzemelerin Lazer Kaynağı Lazer Kaynağında Kaynak Edilebilirlik Lazer Kaynak Yönteminde Birleşme Mekanizması Lazer Kaynağı ve Konvansiyonel Kaynak Yönteminde Isı Tesiri Altında Kalan Bölgelerdeki Mikroyapılar BÖLÜM BEŞ - LAZER KAYNAĞINDA KAYNAK PARAMETRELERİ Lazer Kaynağında Işın Bırakımı Lazer Kaynağında Kaynak Sıcaklık Çevrimi Lazer Kaynağında Temel Kaynak Parametreleri Lazer Gücü Odaklama Koruyucu Gaz Birincil Ayarlanabilir Kaynak Parametreleri Darbeli Nd:YAG Lazer Dikiş Kaynağında Kaynak Parametreleri Darbeli Nd:YAG Lazer Dikiş Kaynağı Prosesinin Parametrik Analizi Darbe Süresinin (Tp) Isı Akışı Üzerindeki Etkisi BÖLÜM ALTI - LAZER KAYNAĞINDA BİRLEŞTİRME TÜRLERİ VE KAYNAK VERİMİ Lazer Kaynağında Birleştirme Türleri Lazer Alın Birleştirmesi Lazer Bindirme Birleştirmesi Lazer Kenar Birleştirmesi vii

9 Sayfa Lazer T Alın Kaynağı ve Bindirme Radyüslü Birleştirmeler Lazer Flare Birleştirmesi Lazer Dar Aralık Birleştirmesi Lazer Kaynağında Kaynak Verimini Arttırma Yöntemleri Soğurucu Kaplamalar Yüzey Pürüzlülüğü Oluşturma BÖLÜM YEDİ - LAZER GÜVENLİĞİ Lazer Kaynak Yönteminde Lazer Güvenliği I.Sınıf (class I) Lazer II.Sınıf (class II) Lazer III.Sınıf (class III) Lazer III-a.Sınıf (class III-a) Lazer III-b.Sınıf (class III-b) Lazer IV.Sınıf (class IV) Lazer BÖLÜM SEKİZ - DENEYSEL ÇALIŞMALAR Deneylerde Kullanılan Malzeme Kullanılan Kaynak Parametreleri Çekme Testi Bükme Testi Mikrosertlik Testi Lazer Kaynağında Kullanılan Kaynak Parametrelerinin Dikiş Formuna ve Nüfuziyete Etkileri Darbe Süresi Değişiminin Etkileri Gerilim Değişiminin Etkileri Darbe Enerjisi Değişiminin Etkileri Mikroyapı İncelemesi. 143 iix

10 Sayfa BÖLÜM DOKUZ SONUÇLAR Sonuçlar KAYNAKLAR ix

11 BÖLÜM BİR GİRİŞ 1.1 Giriş Lazer kelimesi, İngilizce bir kaç sözcüğün baş harflerinin birleştirilmesiyle meydana gelmiştir. LASER, Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation, ışınmanın uyarılmış yayınımı ile ışığın kuvvetlendirilmesi anlamına gelmektedir. Lazerin prensibi, ışık yayınımı teorisi ve uyarılmış yayınım kavramı ile 1917 yılında Albert EINSTEIN tarafından ortaya konmuştur yılında ilk defa Charles H TOWNES tarafından ilk MASER (Microwave Amplification of Stimulated Emission of Radiation-Işınmanın Uyarılmış Yayınımı ile Mikrodalga Yükseltilmesi) Colombia Üniversitesinde icat edilmiştir. Uyarılmış emisyona dayalı ilk aygıt 1964 te Nobel ödülünü almıştır yılında da Charles H TOWNES ve Arthur L SCHAWLOW ilk detaylı Optik Maser i yani Lazer i bulmuşlardır yılında bu iki bilim adamı ilk Laser in patentini almışlar, aynı yıl Hughes Araştırma laboratuvarında Dr.Teodore MAIMAN ilk Rubin (Ruby) Lazerini bulmuştur yılında Bell laboratuvarlarında A G Fox ve T Li optik resonatörlerin teorik analizini ortaya koymuşlar, 1964 yılında yine aynı laboratuvarlarda J E GEUSIC, H M Marcos, L G Van UTEIT ilk çalışan Nd:YAG lazerini bulmuşlardır.1964 te aynı yerde Kumar N PATEL tarafından CO 2 lazeri bulunmuş, Hughes Araştırma laboratuvarında William BRIDGES tarafından Argon Ion lazeri bulunmuştur. Bu çalışmada lazerlerin kaynak işleminde kullanımı ve lazer alın kaynağıyla birleştirilmiş olan paslanmaz çelik levhaların mekanik ve mikroyapı özellikleri araştırılmış ve uygun kaynak parametreleri belirlenmiştir. 1

12 BÖLÜM İKİ LAZER IŞINI ÜRETİMİNİN FİZİKSEL TEMELLERİ 2.1 Lazer Işını Üretiminin Esasları: Atom bir çekirdek ve bunu çevreleyen bir elektron bulutundan oluşmaktadır. Her atomun belirli bir iç enerjisi vardır. Minimum enerji prensibine göre bunu en düşük enerji konumunda tutma eğilimindedir. Bu minimum enerjili olduğu duruma o atomun taban enerji seviyesi denmektedir. (E 1 enerji seviyesi) Atomun bu konumdan daha yüksek enerjili olduğu konumlarda olabilir. Bu konumlardaki atoma uyarılmış atom adı verilir. (E 2 enerji seviyesi) Aslında burada atomun elektronları bir alt enerji seviyesinden (bir alt yörüngeden) bir üst enerji seviyesine (bir üst yörüngeye) çıkarlar ve atomun enerji seviyesi bu şekilde yükselir. Şekil 2.1 Taban enerji seviyesi ve uyarılmış durum şekilleri Atomdaki bir üst enerji seviyesine geçen elektronlar (atom aldığı enerjiyi geri verdiğinde) tekrar alt enerji seviyelerine dönerler ve atom, E 2 enerji seviyesinden E 1 enerji seviyesine geçer, bu geçiş sırasında sahip olduğu enerji farkını ortama elektromagnetik dalga yani foton olarak bırakacaktır. Bu fotonlar (enerji yüklü ışın parçacıkları) ışınları (örneğin lazer ışınını) oluşturur. Atomun uyarılmış durumda kalma süresi yaklaşık 10-8 s dir. Bu esnada E=E 2 -E 1 enerji farkı denklem (2.1) ile hesaplanmaktadır; E=h*ν=E 2 -E 1 (2.1) 2

13 3 E: Fotonun enerjisi E 2 : Yüksek seviyedeki (uyarılmış durum) enerji E 1 : Son seviyedeki (düşük enerji durumu) enerji h: Plank sabiti (6,625x10-34 Js/molekül) ν: Lazer ışığının frekansını göstermektedir. Lazer üretimini tam olarak anlayabilmek için ilk önce şu örneği inceleyelim. Cam bir tüpün içine konmuş bir gaz, bir dış kaynak vasıtasıyla ısıtılırsa; gaz atomları aldıkları enerji ile uyarılırlar. Elektronlar temel enerji seviyelerinden daha üst enerji seviyelerine pompalanırlar. Sonuçta bu atomlar uyarılmış durumlarına yükseltilirler. Ancak bu durumda kararsız olduklarından, alt enerji seviyelerine (yarı kararlı konumlara) geri dönerler. Einstein ın ortaya koyduğu ışık yayınımı teorisine göre, uyarılmış enerji seviyesinde bulunan bir atom daha alt enerji seviyelerine foton (enerji yüklü ışın parçacığı) yayarak inebilir. Yani bu esnada kaybettikleri enerji radyasyonla ışık fotonlar şeklinde yayılır. Bu yayılan fotonlar diğer atomlarada çarparak bunları aşağı seviyedeki enerji durumuna indirirler. Ancak bu tür bir kaynak içindeki atomlar soğurmuş oldukları enerjiyi gelişi güzel doğrultularda foton olarak bırakırlar. Yayılan fotonlar arasında faz bağlantısı yoktur. Faz hem zamansal hemde uzaysal olarak değişmektedir. Lazer işleminde, yayılma sırasında açığa çıkan fotonlar aynı dalga boyunda, aynı doğrultuda, aynı fazda ve birbirleriyle uyumlu şekildedir. Einstein ın ışık yayınımı teorisinde uyarılmış bir atomun daha düşük enerjili bir konuma foton yayarak iki farklı şekilde geçebileceği anlatılmıştır. Bu iki durumun ilki atomun kendiliğinden emisyonla (dışarıdan herhangi bir etki olmaksızın) düşük enerjili duruma geçmesidir. İkincisi ise uygun frekanslı bir elektromagnetik ışınımla tahrik edilerek uyarılmış emisyonla enerji yayarak düşük enerjili duruma geçmesidir. İkinci durum yani bir dış kaynak tarafından tetiklenerek yapılan uyarılmış emisyon olayı lazer üretiminin temelini oluşturur. Atomun uyarılması ancak aşağıdaki yollarla mümkündür; 1) Basınç uygulayarak,

14 4 2) Isıtılarak, 3) Hızlandırılmış elektronlarla bombardıman ederek, 4) Bir ışık demetine maruz bırakarak. Şimdi kendiliğinden emisyon ve uyarılmış emisyonun fiziksel prensiplerini inceleyelim Kendiliğinden ve Uyarılmış Emisyon Kendiliğinden emisyonda olay aniden olmaz. Elektronlar belirli bir zaman periyodu sonunda düşük enerji seviyelerine inerler. (Şekil 2.2) Her kendiliğinden emisyon için sabit olan bu zamana kendiliğinden emisyon ömrü denir. Kendiliğinden emisyon olayında atomun bir alt enerji seviyesine geçişinde elektromagnetik radyasyon olmayabilir. Bu durumda E enerji farkı atomun enerjisinin artmasına sebep olur. Şekil 2.2 Kendiliğinden (a) ve uyarılmış emisyon (b) oluşum şekilleri Kendiliğinden emisyon (Şekil 2.2a) olasılığı denklem (2.2) yardımıyla hasaplanmaktadır. dn dt 2 ke = A* N 2 (2.2) N 2 : t anında E 2 enerji seviyesinde birim hacimde bulunan atom sayısı A: Kendiliğinden emisyon oranı

15 5 dn2 : Kendiliğinden emisyon olasılığı dt ke Yukarıda da söz ettiğimiz gibi E 1 taban enerji seviyesindeki bir atom uyarılmadığı sürece bu durumda kalmaya devam edecektir. Bu atoma Şekil 2.2b de görüldüğü üzere bir fotonun çarpması durumunda, fotonun sahip olduğu enerji atom tarafından yutulmaktadır. Böylece atom E 2 enerji seviyesine yükselir. Bu olaya yutma denmektedir. Yutma oranı denklem (2.3) ile hesaplanmaktadır; dn dt 1 ke = W 12 * N 1 (2.3) N 1 : t anında E 1 enerji seviyesinde birim hacimde bulunan atom sayısı W 12 : Yutma oranı W 12 = σ 12 * F (2.4) F: Atoma çarpan foton yoğunluğu σ 12 : Fotonların uyarılmış durumda bulunan atomlara çarpma olasılığı σ 21 : Fotonların uyarılmamış durumda bulunan atomlara çarpma olasılığı Einstein σ 12 nin σ 21 e eşit olduğunu göstermiştir. Yani birim hacimde bulunan uyarılmış ve uyarılmamış atomlara çarpma olasılıkları birbirlerine eşittir. ( σ =σ 12 =σ 21 )

16 6 Şekil 2.3 Kendiliğinden emisyon Şekil 2.4 Uyarılmış emisyon E 2 uyarılmış durum enerji seviyesindeki bir atoma kendi frekansı ile aynı olan elektromagnetik dalga çarptığında bu atom E 1 taban durumu enerji seviyesine geçecektir. Bu tip emisyon ile çarpan her bir atoma karşılık iki foton bırakılır. Kendiliğinden emisyon olayında bir atomun bıraktığı elektromagnetik dalgalar arasında bir faz ilişkisi yoktur. Yayılma gelişi güzel bir şekilde olmaktadır. Buna karşın, uyarılmış emisyon bir zaman periyodu gerektirmez ve çok ani bir şekilde meydana gelir. Enerjisi hν olan bir foton elektronu uyarır ve yüksek enerjili durumdan düşük enerjili duruma bir foton daha yayarak geçmesi için zorlar. Bu olay sonunda yayılan iki fotonun fazı, kutuplanması ve ilerleme doğrultusu aynıdır. (Şekil 2.4) Atomlar genellikle taban durumlarında olduklarından daha çok kendiliğinden emisyon görülmektedir. (Şekil 2.5)

17 7 Şekil 2.5 Kendiliğinden ve uyarılmış emisyon ve resonatörde amplifikasyon (Unitek-miyachi) Uyarılmış emisyonla, uyarılmış atomun bıraktığı fotonun frekansı, enerjisi, yönü ve fazı tahrik eden fotonunki ile aynıdır. Uyarılma şartı denklem (2.5) ile hesaplanmaktadır; dn dt 2 ue = W 21 * N 2 (2.5) W 21 : Uyarılmış emisyon olasılığı (E 2 enerji seviyesinde bulunan atomların emisyon sonucunda sayılarının değişme oranı) denklem (2.6) ile hesaplanmaktadır. W 21 iletimdeki parçacıklara ve çarpan elektromagnetik dalganın yoğunluğuna bağlıdır. W 21 = σ 12 * F (2.6) Lazerin oluşum şartı denklem 2.7 ile hesaplanmaktadır. W 12 = σ 12 * F (2.7)

18 8 dn dt 2 ke = W 21 * N 2 (2.8) Denklem (2.7) ve (2.8) den; df=σ (N 1 -N 2 )*dz (2.9) elde edilir. N 1 : E 1 enerji seviyesindeki atom sayısı N 2 : E 2 enerji seviyesindeki atom sayısı F: Atoma çarpan foton yoğunluğu dz: z yönündeki diferansiyel ilerleme (Tarakçıoğlu, Özcan, 2004) Nüfusun tanımını yapmak gerekirse, verilen seviyedeki birim hacim başına düşen atom sayısına o seviyenin nüfusu denmektedir. Atomları uyarılmış atom durumuna getirirsek yani alt enerji durumlarını boş bırakırsak nüfus terslenmesi diye adlandırdığımız olay meydana gelir. Bu şekilde belirli bir frekansla gelen atom, diğer fotonların yayılmasını tetikler ve olay zincirleme olarak devam eder. Sonuçta, aynı fazlı uyarılmış foton kümesi teşekkül eder. Enerji yarı-kararlı atomlardan henüz ortaya çıkmakta olan ışık dalgasına aktarılır. Dalga aktif ortam içinde gidip gelerek gelişimini sürdürür. Bu durum dalga güçlenmesini arttırır, dolayısıyla akı yoğunluğuda artar. Nüfusun tanımını yaptığımıza göre, nüfus terslenmesi olayını daha iyi açıklayabiliriz. Bir malzeme için nüfusun tersine çevrilmesi olayı, N 2 - N 1 >0 şartının yerine getirilmesi ile mümkündür. Yani üst enerji seviyesinde, alt enerji seviyesinden daha fazla atom bulunması gerekmektedir. Nüfusu tersine çevrilmiş olan malzemeye aktif materyal denir. Şekil 2.6 da üç düzeyli bir lazerde nüfus terslenmesi olayı görülmektedir.

19 9 Şekil 2.6 Üç düzeyli bir lazerde nüfus terslenmesi olayı Termal denge durumunda E 1 ve E 2 enerji seviyelerindeki N 1 ve N 2 nüfus dağılımları denklem (2.10) ile ifade edilmektedir. N N 2 1 = exp ( E E ) k 2 B * T 1 (2.10) k B : Boltzman sabiti (1,380x10-23 J/K molekül) T: Malzemenin sıcaklığı Sonuç olarak burada N 2 > N 1 ise, malzeme bir amplifikatör gibi davranır. Eğer, N 2 < N 1 ise, gelen foton yani elektromanyetik dalga yutulmaktadır. (N 2 < N 1 Malzeme gelen fotonu yutar. N 2 > N 1 Malzeme bir amplifikatör gibi davranır.) Yukarıdaki eşitlikteki exponansiyelin eksi işaretinin anlamı nüfus terslenmesinin negatif sıcaklık koşulları altında olması gerektiğidir. Bu geçmişteki lazer araştırmacıları tarafından oldukça şaşırtıcı bulunmuştur. Çünkü negatif sıcaklıklar fiziksel olarak kabul edilemez. Buna karşın, Boltzman denklemi sadece termal denge koşullarında tanımlanabilir. Öyleyse, lazerler termal dengede çalıştırılamazlar. Üst enerji seviyelerine pompalama ile nüfuslandırılırlar. Bir ışık dalgası, bir elektriksel

20 10 veya kimyasal reaksiyon optik pompalama için, yani üst enerji seviyesindeki nüfusu arttırmak için kullanılabilir. Örneğin; E 1 =1.0 ev ve E 2 = 2.10 ev olan iki enerji seviyesi düşünelim. E 1 enerji seviyesinde 1,0*10 16 elektron/cm 3 olduğunu varsayalım K lik bir sıcaklıkta E 2 enerji seviyesinde kaç elektron olduğunu şu şekilde hesaplarız. N N 2 1 = exp ( E E ) k 2 B * T 1 (2.10) ( E E ) 2 1 N 2 = N1 * exp (2.11) k B * T N 2 = 16 3 ( ) ( 2,10eV 1,0eV ) 1,0*10 elektron/ cm *exp k B * 1000K N 2 =2,85942 elektron/cm 3 Örneğin; E 1 =1.0 ev ve E 2 = 2.10 ev olan iki enerji seviyesi düşünelim. E 1 enerji seviyesinde 1,0*10 16 elektron/cm 3, E 2 enerji seviyesinde 1,0*10 15 elektron/cm 3 olsun. Termal dengede bu nüfus dağılımını oluşturmak için gerekli sıcaklık nedir? T ( E2 E1 ) In( N ) = (2.12) k * N B 2 1 T = k B * In ( 2,10eV 1,0eV ) [( 1,0 *10 1,0 *10 ) elektron / cm ] T= -5543,72 K olarak bulunur. (Kuhn, 1998) Optik pompalama kaynağı (lamba-ışık kaynağı) lazer üretecine enerji sağlar. Böylece ışık enerjisi ile tahrik edilen lazer üreteci elektronları daha önce izah

21 11 ettiğimiz şekilde daha üst enerji seviyelerine yükseltilirler, atom uyarılmış konuma yükseltilir. Bu olaya optik pompalama adı verilir. Elektronlar bu uyarılmış seviyede kalamazlar ve oradan alt enerji seviyelerine inerler. Bu işlemde, atom kendiğilinden bir foton yayarak sahip olduğu fazla enerjisini kaybeder. Fotonlar bu yöntemle ortaya çıkarılarak lazer üretiminin temelleri atılmış olur. Kendiliğinden olan emisyonla yayılan fotonlar nihai bir şekilde daha yüksek enerji seviyelerindeki diğer elektronlara çarparlar. Uyarılmış emisyon, ışığın hızı ve uyarılmış atomların yoğunluğu sayesinde çok kısa bir zamanda olur. Çarpılan elektrondan yeni bir foton yayılması olur. Bu iki fotonda faz içerisinde tutarlıdır, aynı dalga boyunda ve aynı yöndedir. Olay zincirleme olarak devam eder. Fotonlar tüm yönlerde yayılırlar, bununla beraber bazıları lazer sisteminin resonatör aynalarına çarparlar ve tekrar üretecin içine geri yansırlar. Resonatörün aynaları uyarılmış emisyon için tercihli (ayrıcalıklı) amplifikasyon yönünü tayin ederler. Sonuç olarak amplifikasyonun meydana gelmesi için uyarılmış atom yüzdesi düşük enerji seviyesindeki atom yüzdesinden daha büyük olmalıdır. Bu durum lazer üretimi için gereken koşulların oluşumuna olanak sağlar. Şekil 2.7 Bir rubin kristalinde lazer oluşumu ve Cr +3 atomunun soğurma frekans şeritleri Şekil 2.7 de sol tarafta bir yakut lazerin enerji seviyeleri, yanında ise Cr +3 iyonunun atomunun soğurma frekans şeritleri görülmektedir. Optik pompalama kaynağı olan, flaş tüpünün ateşlenmesiyle bir kaç milisaniyelik şiddetli bir ışık

22 12 patlaması olşturulur. Bu enerjinin bir kısmı ısı enerjisi şeklinde kaybolurken, bir kısmıda Cr +3 iyonlarının büyük bölümünü soğurma frekans şeridi içinde uyarılmış duruma geçirir. Uyarılmış durumdaki atomlar, aldıkları enerjinin bir kısmını kristal örgüsüne vererek 10 ns gibi çok kısa bir sürede yarı kararlı hale geçerler. Bu geçiş, ışımasız olur ve iyonlar birbirine çok yakın bir çift alt konumu tercih ederler. Bu enerji konumları yarı-kararlı konum olarak isimlendirilir. Yarı-kararlı konumlar uzun ömürlü geçici durumlardır. İyonlar bu durumda, taban durumuna geçinceye kadar, 3 milisaniye kalırlar. Pompalama hızı arttırılırsa, nüfus terslenmesi oluşur. Kendiliğinden emisyonla yayılan bir kaç foton zincir reaksiyonunu başlatır, ve enerji yarı-kararlı atomlardan henüz ortaya çıkmakta olan ışık dalgasına aktarılır. Bu dalga aktif ortam içinde ileri geri gidip gelerek gelişmesini sürdürür. Kısmen gümüşlenmiş olan uçtan yakut kristalinin kendine özgü şiddetli kırmızı ışıması olur. (Hecth, çev., 1999) İdeal bir lazer ışığı aynı frekanslı (dalga boylu) ve aynı fazlı bir foton grubu tarafından oluşturulmaktadır Örneğin; E 1 =1,0 ev ve E 2 = 2,50 ev olan iki enerji seviyesi düşünelim. Bu enerji seviyeleri arasında kendiliğinden emisyonla açığa çıkan fotonun enerjisini ve fotonların dalga boylarını aşağıdaki gibi hesaplayabiliriz. E= h* ν= E 2 - E 1 =2.50 ev-1.0 ev=1.50 ev Dalga boyu denklem (2.13) ile hesaplanır. h* co λ = (2.13) E E 2 1 λ = 34 8 h * co 6,626*10 j. s *3*10 m / s = = 827,216 nm 19 E2 E1 (2,5J / coul 1,5 J / coul) *(1,602*10 coul) veya daha kolay bir şekilde denklem (2.14) yardımıyla hesaplanabilir.

23 13 h* co λ ( µ m) = (2.14) E E 2 1 h * c 1,24( ev * µ m) 1,24( ev * µ m) λ( µ m) = = = = 0, 827 E E E( ev ) 1,50eV 2 o µ 1 m Lazerin oluşumu için ayrıca bir osilasyona ve bunun içinde bir geri beslemeye gerek duyulmaktadır. Geri besleme için aktif materyalde, belli bir frekanslı optik rezonatör kullanılmalıdır. Geri besleme işlemi, aktif materyalin her iki ucuna yerleştirilmiş yansıtıcı aynalarla yapılmaktadır. Osilasyon işlemi, elektromagnetik dalgaların aktif ortam içerisinde ileri geri gidip gelerek gelişimini sürdürmesidir. Yansıtıcı aynalara çarpıp, ileri geri yansıyan elektromagnetik dalgalar aktif materyal tarafından yükseltilir. Elektromagnetik demeti çıkışa iletmek için, aynalardan birisi kısmi geçirgen yapılır. Osilasyon işlemi başladığında, aktif materyalde çıkış aynasından çıkan ışın demetlerinin karşılanması gerekmektedir. Aktif materyaldeki birim kazancın dolayısıyla çıkış ve giriş arasındaki foton yoğunluğu oranının hesaplanması için denklem (2.15) kullanılır; df df [ * ( N N ) L] o exp 2 1 * i = σ (2.15) Denklem (2.15) te; L: Aktif materyalin uzunluğu σ: Yutma kesit alanı Yalnızca iletimsel kayıplar söz konusu ise; [ *( N N )* L] 1 r1 * r2 *exp 2* σ 2 1 = (2.16) Eşik enerji konumuna ulaşıldığında, nüfus terslenmeside bir kritik değere ulaşır. Kritik nüfus terslenmesi denklem (2.17) yardımıyla hesaplanmaktadır;

24 14 ( N N ) 2 ( r r ) In * = (2.17) kr 2 * σ * L Kritik terslenmeye ulaşıldığında, kendiliğinden emisyon olayından osilasyon oluşmaktadır. Daha öncede izah ettiğimiz üzere boşluk ekseni boyunca, kendiliğinden fotonlar yayılmaktadır. Bu işlem yükseltme işleminin başlangıcıdır. Bu olay bir lazer osilatörünün temelini teşkil eder. Lazer aktif materyalden ışın demeti elde etmek için gerekli koşullar şunlardır; 1) Sistem uyarılmış durumda olmalıdır. Nüfus terslenmesi olmalıdır. Uyarılmış konumdaki atom sayısı, taban konumundakinden fazla olmalıdır. 2) Sistemin uyarılmış konumu yarı-kararlı bir durum olmalıdır. Böyle bir durumun ömrü daha uzundur. Uyarılmış ışıma, kendiliğinden ışımadan önce olur. 3) Yayılan fotonlar, uyarılmış atomlardan uyarılmış ışıma yaptırmaya yetecek kadar uzun süre sistem içinde tutulmalıdır. Buda, sistemin uçlarına yerleştirilmiş olan yansıtıcı aynalarla sağlanmaktadır. Uçlardan birisi tamamen yansıtıcı, diğer uç ise lazer demetinin çıkışına izin verecek şekilde yarı geçirgen yapılmalıdır. (Tarakçıoğlu, Özcan, 2004) 2.2 Lazer Işınının Karekteristikleri Odaklanmış bir lazer ışını, endüstride mevcut en yüksek güç yoğunluğuna sahip kaynaklardan biridir. Lazer gücünün hem uzaysal, hemde zamansal alanlarda dağılımından dolayı lazer ışını özellikleri oldukça karmaşıktır. Lazer ışını güç dağılımına bağlı olarak değişen hesaplama modeli kullanarak farklı sıcaklık ve gerilme şekil değişimi dağılımları elde edilebilir, bu durum lazerle mikro işlenmiş iş parçasının kalitesini etkileyecektir. Bir lazer ışınının çıkış noktası enine elektromagnetik mod (Transverse Electro Magnetic Mode) olarak adlandırılır ve

25 15 TEM m,n ile gösterilir. Burada mod terimi lazer ışını kesitindeki yoğunluk dağılımını ifade etmektedir. Bir lazer ışının TEM m,n i (enine elektromagnetik modu) elektromagnetik ışınımının ışın üretimine dik düzlemde ölçülen ışınım yoğunluğu şeklidir. m ve n indisleri, çıkan ışık demetine dik olan doğrultulardaki enine düğüm sayılarını gösteren tam sayılardır. Demet dik kesitinde bir veya daha çok bölgeye ayrılmıştır. Şekil 2.8 Farklı enine elektromegnetik mod (TEM x,y ) şekilleri (Wikipedia) Ticari lazerlerin çoğunda en yaygın kullanılan enine elektromagnetik mod TEM 0,0 dır. Bunun sebebi; ışının dik kesiti üzerindeki akı yoğunluğu ideal bir Gaussyen olmasıdır. Yoğunluk dağılımı Gaussyen fonksiyonu ile (Denklem 2.18) tanımlanmaktadır. Denklem (2.18) de a>0, b ve c sabit sayılardır. f ( x) ( x b) 2 / c = a. e (2.18) 2 Işının dik kesitindeki elektrik alan içinde (diğer modlarda ortaya çıkan) faz kayması hiç yoktur. Bu nedenle, tam olarak konumsal faz uyumludur, ışın demetinin açısal sapması çok küçüktür ve ışın demeti çok küçük bir nokta şeklinde odaklanabilir. Ayrıca lazer ışığı zamansal faz uyumludur. Lazer ışığı dar bir frekans şeridinde iletilebilen yüksek akı veya ışınım gücüne sahiptir.

26 16 Gaussyen ışın demeti küçük bir nokta çapında odaklanarak delme, kesme ve kaynak uygulamaları için çok yüksek bir güç yoğunluğu sağlamaktadır. Lazerlerin bir çok ticari özellikleri, örneğin odaklanmış yüksek enerjili lazer ışınlarının kaynak için kullanımı veya araştırma için lazer ışınlarının çok uzak mesafelere yayılımı, temel şekilde lazerlerin çaprazlama elektromagnetik mod özellikleri ile belirlenir. Gaussyen profili radyal olarak simetrik bir dağılıma sahiptir ve elektrik alanı değişimi denklem (2.19) ile hesaplanmaktadır. 2 r E S = E 0 * exp 2 (2.19) w0 Gaussyen enerji dağılımı, optik sistem aralığında yayılım yolu boyunca her noktada Gaussyen kalmaktadır. (Şekil 2.9) Şekil 2.9 Gaussyen ışın demetindeki yoğunluk dağılımları (Wikipedia) Bu durum, özellikle optik sistemdeki her noktadaki dağılımı göz önünde canlandırmayı kolaylaştırmaktadır. Gaussyen yoğunluk değişimi aşağıdaki formülle hesaplanmaktadır.

27 17 2 * 2r I = S η * ES * ES *exp 2 (2.20) w0 Denklem (2.20) dan Gaussyen yoğunluk dağılımı denklem (2.21) elde edilir. 2 () 2r I r = I 0 exp (2.21) 2 w0 Bir r yarıçapında içerilen güç, P(r) yoğunluk dağılımının 0 dan r ye integrasyonu ile belirlenir ve denklem (2.22) ile hesaplanır. 2 () 2r P r = P 1 exp 2 (2.22) w0 Denklem (2.21) de P( ) toplam güçtür. Gücün yaklaşık %100 ü r=2w 0 yarıçapında tutulmaktadır. Gücün yarısı 0.59w 0 da tutulur ve sadece yaklaşık % 10 u 0.23w 0 da tutulmaktadır. Toplam güç, P( ) Watt, eksen üzerindeki yoğunluk I(0) Watt/m 2 ile ilişkilidir ve denklem (2.23) ve (2.24) ile ifade edilmektedirler. P πw = I ( 0) (2.23) I 2 ( 0) = P 2 πw0 (2.24) Herhangi bir dönel simetrik lazer ışını aşağıdaki üç parametre ile karekterize edilmektedir. Bunlar;

28 18 a) Işın bel pozisyonu, z b) Işın (beli) yarıçapı, w 0 c) Uzak alan ayrılma (difraksiyon) açışı, θ 0 Şekil 2.10 Lazer ışınını karekterize eden parametreler Işın beli yarıçapı w(z), z yayılım ekseninin merkezinden itibaren ışının en dar olduğu yarıçap değeridir. Eksendeki yoğunluğun 1/e 2 veya değerine düştüğü yarıçap olarakda tanımlanır. Tam bu noktada, ışın beli çapı minimumdur ve w 0 ile gösterilmektedir. Işın beli yarıçapı denklem (2.25) ile hesaplanır. w 2 2 ( ) 0 z = w πnw0 λ z 2 (2.25) Işın yarıçapı R(z), kararlı dalga (wavefront) eğriliğinin yarıçapıdır ve denklem (2.25) ile hesaplanır. R ( z) πnw 0 = z 1+ λ0 z 2 2 (2.26)

29 19 Kararlı dalga profili z=0 ışının en dar olduğu yerdir ve R(z) sonsuza gitmektedir (R(z) ). Bu mesafe Rayleigh aralığı olarak adlandırılır ve denklem (2.27) ile hesaplanmaktadır. Işın yarıçapı ilk önce yavaşça, sonra hızlı bir şekilde, sonunda z ile orantılı bir şekilde artacaktır πnw z R = (2.27) λ Rayleigh aralığı, yakın-alandan uzak-alana geçiş davranışını belirlemektedir. Örneğin; dalga boyu λ=514,5 nm olan bir argon iyon lazerinin ışın beli ölçüleri 3,5 ve 7 mm olsun. Rayleigh aralığından daha küçük mesafelerde sonsuza doğru hızlı bir azalma vardır (R(z)= ). Rayleigh aralığından daha büyük mesafelerde R(z) yavaşça artar ve yaklaşık z ye eşit olur. (Şekil 2.12) Şekil 2.11 Gaussyen ışınının önemli karekteristikleri

30 20 Şekil 2.12 Gaussyen ışınını eğrilik yarıçapı R(z) (Dalga boyu 514,5 nm olan bir argon-iyon lazeri üç başlangıçlı ışın beli için çizilmiştir.) (Kuhn, 1998) Uzak alan ayrılma (difraksiyon) açısı θ 0 dır ve denklem (2.28) ile hesaplanmaktadır. λ 0 θ 0 = (2.28) πnw0 Açılar küçük olduğundan tanθ 0 =θ 0 yaklaşımı yapılır. Böylece θ 0 mercek üzerindeki aydınlatılan çap D, merceğin odak uzaklığı f e bölünmesi suretiyle bulunur ve denklem (2.29) ile hesaplanır. D θ = (2.29) f Ayrıca odaklama derinliği, d f, odaklanmış bir ışının odak nokta çapının yaklaşık olarak sabit kaldığı mesafedir ve denklem (2.30) ile hesaplanır.

Lazer ile şekil verme. Prof. Dr. Akgün ALSARAN

Lazer ile şekil verme. Prof. Dr. Akgün ALSARAN Lazer ile şekil verme Prof. Dr. Akgün ALSARAN Lazer Lazer (İngilizce LASER (Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation) fotonları uyumlu bir hüzme şeklinde oluşturan optik kaynak. Lazer fikrinin

Detaylı

04.01.2016 LASER İLE KESME TEKNİĞİ

04.01.2016 LASER İLE KESME TEKNİĞİ LASER İLE KESME TEKNİĞİ Laser: (Lightwave Amplification by Stimulated Emission of Radiation) Uyarılmış Işık yayarak ışığın güçlendirilmesi Haz.: Doç.Dr. Ahmet DEMİRER Kaynaklar: 1-M.Kısa, Özel Üretim Teknikleri,

Detaylı

BÖLÜM 2. FOTOVOLTAİK GÜNEŞ ENERJİ SİSTEMLERİ (PV)

BÖLÜM 2. FOTOVOLTAİK GÜNEŞ ENERJİ SİSTEMLERİ (PV) BÖLÜM 2. FOTOOLTAİK GÜNEŞ ENERJİ SİSTEMLERİ (P) Fotovoltaik Etki: Fotovoltaik etki birbirinden farklı iki malzemenin ortak temas bölgesinin (common junction) foton radyasyonu ile aydınlatılması durumunda

Detaylı

LAZER CĐHAZI : (1 ) lazer ortamı (2) maddeye verilen enerji (ışık), (3) ayna, (4) yarı geçirgen ayna, (5) dışarı çıkan lazer ışını

LAZER CĐHAZI : (1 ) lazer ortamı (2) maddeye verilen enerji (ışık), (3) ayna, (4) yarı geçirgen ayna, (5) dışarı çıkan lazer ışını 50. YILINDA LAZER Đlk kullanılabilir lazer 1960 yılında Dr. Theodor Maiman tarafından yapılmıştır. Lazerin bulunuşunun 50. yılı kutlama etkinlikleri, 2010 yılı boyunca sürecektir. Einstein in 1917 yılında,

Detaylı

Elektron ışını ile şekil verme. Prof. Dr. Akgün ALSARAN

Elektron ışını ile şekil verme. Prof. Dr. Akgün ALSARAN Elektron ışını ile şekil verme Prof. Dr. Akgün ALSARAN Elektron ışını Elektron ışını, bir ışın kaynağından yaklaşık aynı hızla aynı doğrultuda hareket eden elektronların akımıdır. Yüksek vakum içinde katod

Detaylı

OPTİK Işık Nedir? Işık Kaynakları Işık Nasıl Yayılır? Tam Gölge - Yarı Gölge güneş tutulması

OPTİK Işık Nedir? Işık Kaynakları Işık Nasıl Yayılır? Tam Gölge - Yarı Gölge güneş tutulması OPTİK Işık Nedir? Işığı yaptığı davranışlarla tanırız. Işık saydam ortamlarda yayılır. Işık foton denilen taneciklerden oluşur. Fotonların belirli bir dalga boyu vardır. Bazı fiziksel olaylarda tanecik,

Detaylı

MALZEME BİLGİSİ. Katı Eriyikler

MALZEME BİLGİSİ. Katı Eriyikler MALZEME BİLGİSİ Dr.- Ing. Rahmi ÜNAL Konu: Katı Eriyikler 1 Giriş Endüstriyel metaller çoğunlukla birden fazla tür eleman içerirler, çok azı arı halde kullanılır. Arı metallerin yüksek iletkenlik, korozyona

Detaylı

Optik Özellikler. Elektromanyetik radyasyon

Optik Özellikler. Elektromanyetik radyasyon Optik Özellikler Işık malzeme üzerinde çarptığında nasıl bir etkileşme olur? Malzemelerin karakteristik renklerini ne belirler? Neden bazı malzemeler saydam ve bazıları yarısaydam veya opaktır? Lazer ışını

Detaylı

2. Işık Dalgalarında Kutuplanma:

2. Işık Dalgalarında Kutuplanma: KUTUPLANMA (POLARİZASYON). Giriş ve Temel ilgiler Işık, bir elektromanyetik dalgadır. Elektromanyetik dalgalar maddesel ortamlarda olduğu gibi boşlukta da yayılabilirler. Elektromanyetik dalgaların özellikleri

Detaylı

KARABÜK ÜNİVERSİTESİ Öğretim Üyesi: Doç.Dr. Tamila ANUTGAN 1

KARABÜK ÜNİVERSİTESİ Öğretim Üyesi: Doç.Dr. Tamila ANUTGAN 1 KARABÜK ÜNİVERSİTESİ Öğretim Üyesi: Doç.Dr. Tamila ANUTGAN 1 Elektriksel olaylarla ilgili buraya kadar yaptığımız, tartışmalarımız, durgun yüklerle veya elektrostatikle sınırlı kalmıştır. Şimdi, elektrik

Detaylı

GÜNEŞİN ELEKTROMANYETİK SPEKTRUMU

GÜNEŞİN ELEKTROMANYETİK SPEKTRUMU GÜNEŞİN ELEKTROMANYETİK SPEKTRUMU Güneş ışınımı değişik dalga boylarında yayılır. Yayılan bu dalga boylarının sıralı görünümü de güneş spektrumu olarak isimlendirilir. Tam olarak ifade edilecek olursa;

Detaylı

Dielektrik malzeme DİELEKTRİK ÖZELLİKLER. Elektriksel Kutuplaşma. Dielektrik malzemeler. Kutuplaşma Türleri 15.4.2015. Elektronik kutuplaşma

Dielektrik malzeme DİELEKTRİK ÖZELLİKLER. Elektriksel Kutuplaşma. Dielektrik malzemeler. Kutuplaşma Türleri 15.4.2015. Elektronik kutuplaşma Dielektrik malzeme DİELEKTRİK ÖZELLİKLER Dielektrik malzemeler; serbest elektron yoktur, yalıtkan malzemelerdir, uygulanan elektriksel alandan etkilenebilirler. 1 2 Dielektrik malzemeler Elektriksel alan

Detaylı

1. Giriş 2. Yayınma Mekanizmaları 3. Kararlı Karasız Yayınma 4. Yayınmayı etkileyen faktörler 5. Yarı iletkenlerde yayınma 6. Diğer yayınma yolları

1. Giriş 2. Yayınma Mekanizmaları 3. Kararlı Karasız Yayınma 4. Yayınmayı etkileyen faktörler 5. Yarı iletkenlerde yayınma 6. Diğer yayınma yolları 1. Giriş 2. Yayınma Mekanizmaları 3. Kararlı Karasız Yayınma 4. Yayınmayı etkileyen faktörler 5. Yarı iletkenlerde yayınma 6. Diğer yayınma yolları Sol üstte yüzey seftleştirme işlemi uygulanmış bir çelik

Detaylı

Light Amplification by Stimulated Emmision of Radiation kelimelerinin baş harflerinden oluşturulan Laser ışını ile kaynak (Laser beam welding), kesme

Light Amplification by Stimulated Emmision of Radiation kelimelerinin baş harflerinden oluşturulan Laser ışını ile kaynak (Laser beam welding), kesme Lazer kaynağı Light Amplification by Stimulated Emmision of Radiation kelimelerinin baş harflerinden oluşturulan Laser ışını ile kaynak (Laser beam welding), kesme ve işleme; konsantre edilmiş enerji ışınlarının

Detaylı

SİSMİK PROSPEKSİYON DERS-2 DOÇ.DR.HÜSEYİN TUR

SİSMİK PROSPEKSİYON DERS-2 DOÇ.DR.HÜSEYİN TUR SİSMİK PROSPEKSİYON DERS-2 DOÇ.DR.HÜSEYİN TUR SİSMİK DALGA NEDİR? Bir deprem veya patlama sonucunda meydana gelen enerjinin yerkabuğu içerisinde farklı nitelik ve hızlarda yayılmasını ifade eder. Çok yüksek

Detaylı

Fotovoltaik Teknoloji

Fotovoltaik Teknoloji Fotovoltaik Teknoloji Bölüm 3: Güneş Enerjisi Güneşin Yapısı Güneş Işınımı Güneş Spektrumu Toplam Güneş Işınımı Güneş Işınımının Ölçülmesi Dr. Osman Turan Makine ve İmalat Mühendisliği Bilecik Şeyh Edebali

Detaylı

HOŞGELDİNİZ MIG-MAG GAZALTI KAYNAK PARAMETRELERİ. K ayna K. Sakarya Üniversitesi Teknik Eğitim Fakültesi. Teknolojisi. Teknolojisi

HOŞGELDİNİZ MIG-MAG GAZALTI KAYNAK PARAMETRELERİ. K ayna K. Sakarya Üniversitesi Teknik Eğitim Fakültesi. Teknolojisi. Teknolojisi MIG-MAG GAZALTI KAYNAK PARAMETRELERİ K ayna K K ayna K Teknolojisi Teknolojisi HOŞGELDİNİZ Doç. Dr. Hüseyin UZUN Kaynak Eğitimi Ana Bilim Dalı Başkanı 1 /27 KAYNAK PARAMETRELERİ VE SEÇİMİ Kaynak dikişinin

Detaylı

ATOM HAREKETLERİ ve ATOMSAL YAYINIM

ATOM HAREKETLERİ ve ATOMSAL YAYINIM ATOM HAREKETLERİ ve ATOMSAL YAYINIM 1. Giriş Malzemelerde üretim ve uygulama sırasında görülen katılaşma, çökelme, yeniden kristalleşme, tane büyümesi gibi olaylar ile kaynak, lehim, sementasyon gibi işlemler

Detaylı

ISI TRANSFER MEKANİZMALARI

ISI TRANSFER MEKANİZMALARI ISI TRANSFER MEKANİZMALARI ISI; sıcaklık farkından dolayı sistemden diğerine transfer olan bir enerji türüdür. Termodinamik bir sistemin hal değiştirirken geçen ısı transfer miktarıyla ilgilenir. Isı transferi

Detaylı

ELEKTRİKSEL ÖZELLİKLER

ELEKTRİKSEL ÖZELLİKLER ELEKTRİKSEL ÖZELLİKLER İletkenlik Elektrik iletkenlik, malzeme içerisinde atomik boyutlarda yük taşıyan elemanlar (charge carriers) tarafından gerçekleştirilir. Bunlar elektron veya elektron boşluklarıdır.

Detaylı

FİZ201 DALGALAR LABORATUVARI. Dr. F. Betül KAYNAK Dr. Akın BACIOĞLU

FİZ201 DALGALAR LABORATUVARI. Dr. F. Betül KAYNAK Dr. Akın BACIOĞLU FİZ201 DALGALAR LABORATUVARI Dr. F. Betül KAYNAK Dr. Akın BACIOĞLU LASER (Light AmplificaLon by SLmulated Emission of RadiaLon) Özellikleri Koherens (eş fazlı ve aynı uzaysal yönelime sahip), monokromalk

Detaylı

Fotovoltaik Teknoloji

Fotovoltaik Teknoloji Fotovoltaik Teknoloji Bölüm 4: Fotovoltaik Teknolojinin Temelleri Fotovoltaik Hücre Fotovoltaik Etki Yarıiletken Fiziğin Temelleri Atomik Yapı Enerji Bandı Diyagramı Kristal Yapı Elektron-Boşluk Çiftleri

Detaylı

KİMYA -ATOM MODELLERİ-

KİMYA -ATOM MODELLERİ- KİMYA -ATOM MODELLERİ- ATOM MODELLERİNİN TARİHÇESİ Bir çok bilim adamı tarih boyunca atomun yapısı ile ilgili pek çok fikir ortaya atmış ve atomun yapısını tanımlamaya çalışmış-tır. Zaman içerisinde teknoloji

Detaylı

İstatistiksel Mekanik I

İstatistiksel Mekanik I MIT Açık Ders Malzemeleri http://ocw.mit.edu 8.333 İstatistiksel Mekanik I: Parçacıkların İstatistiksel Mekaniği 2007 Güz Bu materyallerden alıntı yapmak veya Kullanım Şartları hakkında bilgi almak için

Detaylı

Kasetin arka yüzeyi filmin yerleştirildiği kapaktır. Bu kapakların farklı farklı kapanma mekanizmaları vardır. Bu taraf ön yüzeyin tersine atom

Kasetin arka yüzeyi filmin yerleştirildiği kapaktır. Bu kapakların farklı farklı kapanma mekanizmaları vardır. Bu taraf ön yüzeyin tersine atom KASET Röntgen filmi kasetleri; radyografi işlemi sırasında filmin ışık almasını önleyen ve ranforsatör-film temasını sağlayan metal kutulardır. Özel kilitli kapakları vardır. Kasetin röntgen tüpüne bakan

Detaylı

ALETLİ ANALİZ YÖNTEMLERİ

ALETLİ ANALİZ YÖNTEMLERİ ALETLİ ANALİZ YÖNTEMLERİ Infrared (IR) ve Raman Spektroskopisi Yrd. Doç. Dr. Gökçe MEREY TİTREŞİM Molekülleri oluşturan atomlar sürekli bir hareket içindedir. Molekülde: Öteleme hareketleri, Bir eksen

Detaylı

BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ

BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MÜHENDİSLİKTE DENEYSEL METOTLAR II DOĞRUSAL ISI İLETİMİ DENEYİ 1.Deneyin Adı: Doğrusal ısı iletimi deneyi..

Detaylı

Kuantum Fiziğinin Gelişimi (Quantum Physics) 1900 den 1930 a

Kuantum Fiziğinin Gelişimi (Quantum Physics) 1900 den 1930 a Kuantum Fiziğinin Gelişimi (Quantum Physics) 1900 den 1930 a Kuantum Mekaniği Düşüncesinin Gelişimi Dalga Mekaniği Olarak da Adlandırılır Atom, Molekül ve Çekirdeği Açıklamada Oldukça Başarılıdır Kuantum

Detaylı

Dr. Fatih AY. Tel: 0 388 225 22 55 ayfatih@nigde.edu.tr

Dr. Fatih AY. Tel: 0 388 225 22 55 ayfatih@nigde.edu.tr Dr. Fatih AY Tel: 0 388 225 22 55 ayfatih@nigde.edu.tr Düzlemsel Güneş Toplayıcıları Vakumlu Güneş Toplayıcıları Yoğunlaştırıcı Sistemler Düz Toplayıcının Isıl Analizi 2 Yapı olarak havası boşaltılmış

Detaylı

Endüstriyel Sensörler ve Uygulama Alanları Kalite kontrol amaçlı ölçme sistemleri, üretim ve montaj hatlarında imalat sürecinin en önemli aşamalarındandır. Günümüz teknolojisi mükemmelliği ve üretimdeki

Detaylı

METALİK MALZEMELERİN GENEL KARAKTERİSTİKLERİ BAHAR 2010

METALİK MALZEMELERİN GENEL KARAKTERİSTİKLERİ BAHAR 2010 METALİK MALZEMELERİN GENEL KARAKTERİSTİKLERİ BAHAR 2010 WEBSİTE www2.aku.edu.tr/~hitit Dersler İÇERİK Metalik Malzemelerin Genel Karakteristiklerİ Denge diyagramları Ergitme ve döküm Dökme demir ve çelikler

Detaylı

BÖLÜM I GİRİŞ (1.1) y(t) veya y(x) T veya λ. a t veya x. Şekil 1.1 Dalga. a genlik, T peryod (veya λ dalga boyu)

BÖLÜM I GİRİŞ (1.1) y(t) veya y(x) T veya λ. a t veya x. Şekil 1.1 Dalga. a genlik, T peryod (veya λ dalga boyu) BÖLÜM I GİRİŞ 1.1 Sinyal Bir sistemin durum ve davranış bilgilerini taşıyan, bir veya daha fazla değişken ile tanımlanan bir fonksiyon olup veri işlemde dalga olarak adlandırılır. Bir dalga, genliği, dalga

Detaylı

FİBER OPTİK ÜTÜLEME DIODE LAZER!

FİBER OPTİK ÜTÜLEME DIODE LAZER! ÜTÜLEME DIODE LAZERDE EN SON TEKNOLOJİ FCD FİBER OPTİK ÜTÜLEME DIODE LAZER! HAFİF EN BAŞLIĞI (300 gr) DÜNYANIN 60.000.000 ATIŞ ÖMRÜ 20.000.000 Garanti 2 YIL GARANTİ BUZ BAŞLIK K142186/878.4810 17.04.2015

Detaylı

Harici Fotoelektrik etki ve Planck sabiti deney seti

Harici Fotoelektrik etki ve Planck sabiti deney seti Deneyin Temeli Harici Fotoelektrik etki ve Planck sabiti deney seti Fotoelektrik etki modern fiziğin gelişimindeki anahtar deneylerden birisidir. Filaman lambadan çıkan beyaz ışık ızgaralı spektrometre

Detaylı

İleri Elektronik Uygulamaları Hata Analizi

İleri Elektronik Uygulamaları Hata Analizi İleri Elektronik Uygulamaları Hata Analizi Tuba KIYAN 01.04.2014 1 Tarihçe Transistör + Tümleşik devre Bilgisayar + İnternet Bilişim Çağı Transistörün Evrimi İlk transistör (1947) Bell Laboratuvarları

Detaylı

Alternatif Akım Devre Analizi

Alternatif Akım Devre Analizi Alternatif Akım Devre Analizi Öğr.Gör. Emre ÖZER Alternatif Akımın Tanımı Zamaniçerisindeyönüveşiddeti belli bir düzen içerisinde (periyodik) değişen akıma alternatif akımdenir. En bilinen alternatif akım

Detaylı

8. FET İN İNCELENMESİ

8. FET İN İNCELENMESİ 8. FET İN İNCELENMESİ 8.1. TEORİK BİLGİ FET transistörler iki farklı ana grupta üretilmektedir. Bunlardan birincisi JFET (Junction Field Effect Transistör) ya da kısaca bilinen adı ile FET, ikincisi ise

Detaylı

AKDENİZ ÜNİVERSİTESİ. Anten Parametrelerinin Temelleri. Samet YALÇIN

AKDENİZ ÜNİVERSİTESİ. Anten Parametrelerinin Temelleri. Samet YALÇIN AKDENİZ ÜNİVERSİTESİ Anten Parametrelerinin Temelleri Samet YALÇIN Anten Parametrelerinin Temelleri GİRİŞ: Bir antenin parametrelerini tanımlayabilmek için anten parametreleri gereklidir. Anten performansından

Detaylı

TOKLUK VE KIRILMA. Doç.Dr.Salim ŞAHĠN

TOKLUK VE KIRILMA. Doç.Dr.Salim ŞAHĠN TOKLUK VE KIRILMA Doç.Dr.Salim ŞAHĠN TOKLUK Tokluk bir malzemenin kırılmadan önce sönümlediği enerjinin bir ölçüsüdür. Bir malzemenin kırılmadan bir darbeye dayanması yeteneği söz konusu olduğunda önem

Detaylı

JOMINY DENEYİ MALZEME MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ

JOMINY DENEYİ MALZEME MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ 1. DENEYİN AMACI: Bu deney ile incelenen çelik alaşımın su verme davranışı belirlenmektedir. Bunlardan ilki su verme sonrası elde edilebilecek maksimum sertlik değeri olup, ikincisi ise sertleşme derinliğidir

Detaylı

Bir cismin içinde mevcut olan veya sonradan oluşan bir çatlağın, cisme uygulanan gerilmelerin etkisi altında, ilerleyerek cismi iki veya daha çok

Bir cismin içinde mevcut olan veya sonradan oluşan bir çatlağın, cisme uygulanan gerilmelerin etkisi altında, ilerleyerek cismi iki veya daha çok Bir cismin içinde mevcut olan veya sonradan oluşan bir çatlağın, cisme uygulanan gerilmelerin etkisi altında, ilerleyerek cismi iki veya daha çok parçaya ayırmasına "kırılma" adı verilir. KIRILMA ÇEŞİTLERİ

Detaylı

MIG-MAG GAZALTI KAYNAĞINDA KAYNAK PAMETRELERİ VE SEÇİMİ

MIG-MAG GAZALTI KAYNAĞINDA KAYNAK PAMETRELERİ VE SEÇİMİ MIG-MAG GAZALTI KAYNAĞINDA KAYNAK PAMETRELERİ VE SEÇİMİ Prof. Dr. Ramazan YILMAZ Sakarya Üniversitesi, Teknoloji Fakültesi, Metalurji ve Malzeme Mühendisliği Bölümü Esentepe Kampüsü, 54187, SAKARYA Kaynak

Detaylı

BÖLÜM 2. Gauss s Law. Copyright 2008 Pearson Education Inc., publishing as Pearson Addison-Wesley

BÖLÜM 2. Gauss s Law. Copyright 2008 Pearson Education Inc., publishing as Pearson Addison-Wesley BÖLÜM 2 Gauss s Law Hedef Öğretiler Elektrik akı nedir? Gauss Kanunu ve Elektrik Akı Farklı yük dağılımları için Elektrik Alan hesaplamaları Giriş Statik Elektrik, tabiatta birbirinden farklı veya aynı,

Detaylı

YTÜMAKiNE * A305teyim.com

YTÜMAKiNE * A305teyim.com YTÜMAKiNE * A305teyim.com KONU: Kalın Sacların Kaynağı BİRLEŞTİRME YÖNTEMLERİ ÖDEVİ Kaynak Tanımı : Aynı veya benzer cinsten iki malzemeyi ısı, basınç veya her ikisini birden kullanarak, ilave bir malzeme

Detaylı

Lazerin Endüstriyel Uygulamalarında İş Sağlığı ve Güvenliği

Lazerin Endüstriyel Uygulamalarında İş Sağlığı ve Güvenliği T.C. ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK BAKANLIĞI İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 27. İş Sağlığı ve Güvenliği Haftası 7-8 Mayıs 2013 Lazerin Endüstriyel Uygulamalarında İş Sağlığı ve Güvenliği Hazırlayan:

Detaylı

Kaynak İşleminde Isı Oluşumu

Kaynak İşleminde Isı Oluşumu Kaynak İşleminde Isı Oluşumu Kaynak tekniklerinin pek çoğunda birleştirme işlemi, oluşturulan kaynak ısısı sayesinde gerçekleştirilir. Kaynak ısısı, hem birleştirilecek parçaların yüzeylerinin hem de ilave

Detaylı

6.2. GÜRÜLTÜNÜN FİZİKSEL ÖZELLİKLERİ

6.2. GÜRÜLTÜNÜN FİZİKSEL ÖZELLİKLERİ GÜRÜLTÜ 6.1 Giriş İnsan çevresini ciddi bir şekilde tehdit eden önemli bir problem de "gürültü" dür. Gürültüyü arzu edilmeyen seslerin atmosfere yayılması şeklinde ele almak uygundur. Son zamanlarda iş

Detaylı

RÖNTGEN FİZİĞİ X-Işını oluşumu. Doç. Dr. Zafer KOÇ Başkent Üniversitesi Tıp Fak

RÖNTGEN FİZİĞİ X-Işını oluşumu. Doç. Dr. Zafer KOÇ Başkent Üniversitesi Tıp Fak RÖNTGEN FİZİĞİ X-Işını oluşumu Doç. Dr. Zafer KOÇ Başkent Üniversitesi Tıp Fak X-IŞINI TÜPÜ X-IŞINI TÜPÜ PARÇALARI 1. Metal korunak (hausing) 2. Havası alınmış cam veya metal tüp 3. Katot 4. Anot X-ışın

Detaylı

ELK462 AYDINLATMA TEKNİĞİ

ELK462 AYDINLATMA TEKNİĞİ Kaynaklar ELK462 AYDINLATMA TEKNİĞİ Aydınlatma Tekniği, Muzaffer Özkaya, Turgut Tüfekçi, Birsen Yayınevi, 2011 Aydınlatmanın Amacı ve Konusu Işık ve Görme Olayı (Hafta1) Yrd.Doç.Dr. Zehra ÇEKMEN Ders Notları

Detaylı

CALLİSTER - SERAMİKLER

CALLİSTER - SERAMİKLER CALLİSTER - SERAMİKLER Atomik bağı ağırlıklı olarak iyonik olan seramik malzemeler için, kristal yapılarının atomların yerine elektrikle yüklü iyonlardan oluştuğu düşünülebilir. Metal iyonları veya katyonlar

Detaylı

MIT Açık Ders Malzemeleri http://ocw.mit.edu. 5.62 Fizikokimya II 2008 Bahar

MIT Açık Ders Malzemeleri http://ocw.mit.edu. 5.62 Fizikokimya II 2008 Bahar MIT Açık Ders Malzemeleri http://ocw.mit.edu 5.62 Fizikokimya II 2008 Bahar Bu materyallerden alıntı yapmak veya Kullanım Şartları hakkında bilgi almak için http://ocw.mit.edu/terms ve http://tuba.acikders.org.tr

Detaylı

İÇİNDEKİLER 1: KRİSTALLERDE ATOMLAR...

İÇİNDEKİLER 1: KRİSTALLERDE ATOMLAR... İÇİNDEKİLER Bölüm 1: KRİSTALLERDE ATOMLAR... 1 1.1 Katıhal... 1 1.1.1 Kristal Katılar... 1 1.1.2 Çoklu Kristal Katılar... 2 1.1.3 Kristal Olmayan (Amorf) Katılar... 2 1.2 Kristallerde Periyodiklik... 2

Detaylı

MAK-205 Üretim Yöntemleri I. (6.Hafta) Kubilay Aslantaş

MAK-205 Üretim Yöntemleri I. (6.Hafta) Kubilay Aslantaş MAK-205 Üretim Yöntemleri I Gazaltı Kaynağı ğı, Tozaltı Kaynağı Direnç Kaynağı (6.Hafta) Kubilay Aslantaş Gazaltı Ark Kaynağı Kaynak bölgesinin bir koruyucu gaz yardımıyla korunduğu kaynak yöntemler gurubudur.

Detaylı

formülü zamanı da içerdiği zaman alttaki gibi değişecektir.

formülü zamanı da içerdiği zaman alttaki gibi değişecektir. Günümüz endüstrisinde en yaygın kullanılan Direnç Kaynak Yöntemi en eski elektrik kaynak yöntemlerinden biridir. Yöntem elektrik akımının kaynak edilecek parçalar üzerinden geçmesidir. Elektrik akımına

Detaylı

12. ÜNİTE IŞIK KONULAR 1. IŞIK VE IŞIK KAYNAKLARI 7. IŞIK ŞİDDETİ, TAYİNİ VE AYDINLATMA BİRİMLERİ 9. ÖZET 10. DEĞERLENDİRME SORULARI

12. ÜNİTE IŞIK KONULAR 1. IŞIK VE IŞIK KAYNAKLARI 7. IŞIK ŞİDDETİ, TAYİNİ VE AYDINLATMA BİRİMLERİ 9. ÖZET 10. DEĞERLENDİRME SORULARI 12. ÜNİTE IŞIK KONULAR 1. IŞIK VE IŞIK KAYNAKLARI 2. Işık 3. Işık Nasıl Yayılır? 4. Tam Gölge ve Yarı Gölge 5. Güneş Tutulması 6. Ay Tutulması 7. IŞIK ŞİDDETİ, TAYİNİ VE AYDINLATMA BİRİMLERİ 8. Işık Şiddeti

Detaylı

Girişim; iki veya daha fazla dalganın üst üste binerek, yeni bir dalga şeklinde sonuç

Girişim; iki veya daha fazla dalganın üst üste binerek, yeni bir dalga şeklinde sonuç GİRİŞİM Girişim olayının temelini üst üste binme (süperpozisyon) ilkesi oluşturur. Bir sistemdeki iki farklı olay, birbirini etkilemeden ayrı ayrı ele alınarak incelenebiliyorsa bu iki olay üst üste bindirilebilinir

Detaylı

MALZEME BİLGİSİ DERS 7 DR. FATİH AY. www.fatihay.net fatihay@fatihay.net

MALZEME BİLGİSİ DERS 7 DR. FATİH AY. www.fatihay.net fatihay@fatihay.net MALZEME BİLGİSİ DERS 7 DR. FATİH AY www.fatihay.net fatihay@fatihay.net GEÇEN HAFTA KRİSTAL KAFES NOKTALARI KRİSTAL KAFES DOĞRULTULARI KRİSTAL KAFES DÜZLEMLERİ DOĞRUSAL VE DÜZLEMSEL YOĞUNLUK KRİSTAL VE

Detaylı

MALZEME BİLGİSİ. Kristal Yapılar ve Kristal Geometrisi

MALZEME BİLGİSİ. Kristal Yapılar ve Kristal Geometrisi MALZEME BİLGİSİ Dr.- Ing. Rahmi ÜNAL Konu: Kristal Yapılar ve Kristal Geometrisi 1 KRİSTAL YAPILAR Malzemelerin iç yapısı atomların diziliş biçimine bağlıdır. Kristal yapı Kristal yapılarda atomlar düzenli

Detaylı

KUTUP IŞINIMI AURORA. www.astrofotograf.com

KUTUP IŞINIMI AURORA. www.astrofotograf.com KUTUP IŞINIMI AURORA www.astrofotograf.com Kutup ışıkları, ya da aurora, genellikle kutup bölgelerinde görülen bir gece ışımasıdır. Aurora, gökyüzündeki doğal ışık görüntüleridir. Genelde gece görülen

Detaylı

KÜRESEL AYNALAR ÇUKUR AYNA. Yansıtıcı yüzeyi, küre parçasının iç yüzeyi ise çukur ayna yada içbükey ayna ( konveks ayna ) denir.

KÜRESEL AYNALAR ÇUKUR AYNA. Yansıtıcı yüzeyi, küre parçasının iç yüzeyi ise çukur ayna yada içbükey ayna ( konveks ayna ) denir. KÜRESEL AYNALAR Yansıtıcı yüzeyi küre parçası olan aynalara denir. Küresel aynalar iki şekilde incelenir. Yansıtıcı yüzeyi, küre parçasının iç yüzeyi ise çukur ayna yada içbükey ayna ( konveks ayna ) denir.eğer

Detaylı

MALZEME BİLGİSİ DERS 8 DR. FATİH AY. www.fatihay.net fatihay@fatihay.net

MALZEME BİLGİSİ DERS 8 DR. FATİH AY. www.fatihay.net fatihay@fatihay.net MALZEME BİLGİSİ DERS 8 DR. FATİH AY www.fatihay.net fatihay@fatihay.net BÖLÜM IV METALLERİN MEKANİK ÖZELLİKLERİ GERİLME VE BİRİM ŞEKİL DEĞİŞİMİ ANELASTİKLİK MALZEMELERİN ELASTİK ÖZELLİKLERİ ÇEKME ÖZELLİKLERİ

Detaylı

6. Bölüm: Alan Etkili Transistörler. Doç. Dr. Ersan KABALCI

6. Bölüm: Alan Etkili Transistörler. Doç. Dr. Ersan KABALCI 6. Bölüm: Alan Etkili Transistörler Doç. Dr. Ersan KABALCI 1 FET FETler (Alan etkili transistörler) BJTlere çok benzer yapıdadır. Benzerlikleri: Yükselteçler Anahtarlama devreleri Empedans uygunlaştırma

Detaylı

8.04 Kuantum Fiziği Ders XII

8.04 Kuantum Fiziği Ders XII Enerji ölçümünden sonra Sonucu E i olan enerji ölçümünden sonra parçacık enerji özdurumu u i de olacak ve daha sonraki ardışık tüm enerji ölçümleri E i enerjisini verecektir. Ölçüm yapılmadan önce enerji

Detaylı

Manyetik Alan. Manyetik Akı. Manyetik Akı Yoğunluğu. Ferromanyetik Malzemeler. B-H eğrileri (Hysteresis)

Manyetik Alan. Manyetik Akı. Manyetik Akı Yoğunluğu. Ferromanyetik Malzemeler. B-H eğrileri (Hysteresis) Manyetik Alan Manyetik Akı Manyetik Akı Yoğunluğu Ferromanyetik Malzemeler B-H eğrileri (Hysteresis) Kaynak: SERWAY Bölüm 29 http://mmfdergi.ogu.edu.tr/mmfdrg/2006-1/3.pdf Manyetik Alan Manyetik Alan

Detaylı

GÜNEŞ ENERJĐSĐ IV. BÖLÜM. Prof. Dr. Olcay KINCAY

GÜNEŞ ENERJĐSĐ IV. BÖLÜM. Prof. Dr. Olcay KINCAY GÜNEŞ ENERJĐSĐ IV. BÖLÜM Prof. Dr. Olcay KINCAY DÜZ TOPLAYICI Düz toplayıcı, güneş ışınımını, yararlı enerjiye dönüştüren ısı eşanjörüdür. Akışkanlar arasında ısı geçişi sağlayan ısı eşanjörlerinden farkı,

Detaylı

Şekilde görüldüğü gibi Gerilim/akım yoğunluğu karakteristik eğrisi dört nedenden dolayi meydana gelir.

Şekilde görüldüğü gibi Gerilim/akım yoğunluğu karakteristik eğrisi dört nedenden dolayi meydana gelir. Bir fuel cell in teorik açık devre gerilimi: Formülüne göre 100 oc altinda yaklaşık 1.2 V dur. Fakat gerçekte bu değere hiçbir zaman ulaşılamaz. Şekil 3.1 de normal hava basıncında ve yaklaşık 70 oc da

Detaylı

Ahenk (Koherans, uyum)

Ahenk (Koherans, uyum) Girişim Girişim Ahenk (Koherans, uyum Ahenk (Koherans, uyum Ahenk (Koherans, uyum http://en.wikipedia.org/wiki/coherence_(physics#ntroduction Ahenk (Koherans, uyum Girişim İki ve/veya daha fazla dalganın

Detaylı

BAZI KAYNAK PARAMETRELERİNİN SIÇRAMA KAYIPLARINA ETKİSİ

BAZI KAYNAK PARAMETRELERİNİN SIÇRAMA KAYIPLARINA ETKİSİ BAZI KAYNAK PARAMETRELERİNİN SIÇRAMA KAYIPLARINA ETKİSİ ÖZET CO 2 kaynağında tel çapının, gaz debisinin ve serbest tel boyunun sıçrama kayıpları üzerindeki etkisi incelenmiştir. MIG kaynağının 1948 de

Detaylı

LAZER İLE MESAFE ÖLÇÜMÜ MERAL ALTIN 09102055 ŞİRİN BARİK 07102025

LAZER İLE MESAFE ÖLÇÜMÜ MERAL ALTIN 09102055 ŞİRİN BARİK 07102025 LAZER İLE MESAFE ÖLÇÜMÜ MERAL ALTIN 09102055 ŞİRİN BARİK 07102025 Konu Başlıkları LAZERLER VE LAZER İLE MESAFE ÖLÇÜMÜ 1. Lazerlerin Tarihsel Gelişimi 2. Lazere İlişkin Temel Prensipler 3. Lazerin Çalışma

Detaylı

Elektrostatik Elektrik Alan Elektrik Akı Kondansatör. Kaynak : Serway-Beichner Bölüm 23, 24, 26

Elektrostatik Elektrik Alan Elektrik Akı Kondansatör. Kaynak : Serway-Beichner Bölüm 23, 24, 26 Elektrostatik Elektrik Alan Elektrik Akı Kondansatör Kaynak : Serway-Beichner Bölüm 23, 24, 26 İndüksiyon Nötr Maddenin indüksiyon yoluyla yüklenmesi (Bir yük türünün diğer yük türüne göre daha fazla olması)

Detaylı

T.C. BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MIM331 MÜHENDİSLİKTE DENEYSEL METODLAR DERSİ

T.C. BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MIM331 MÜHENDİSLİKTE DENEYSEL METODLAR DERSİ T.C. BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MIM331 MÜHENDİSLİKTE DENEYSEL METODLAR DERSİ 3 NOKTA EĞME DENEY FÖYÜ ÖĞRETİM ÜYESİ YRD.DOÇ.DR.ÖMER KADİR

Detaylı

ALAN ETKİLİ TRANSİSTÖR

ALAN ETKİLİ TRANSİSTÖR ALAN ETKİLİ TRANİTÖR Y.oç.r.A.Faruk BAKAN FET (Alan Etkili Transistör) gerilim kontrollu ve üç uçlu bir elemandır. FET in uçları G (Kapı), (rain) ve (Kaynak) olarak tanımlanır. FET in yapısı ve sembolü

Detaylı

MALZEME BİLGİSİ. Atomların Yapısı

MALZEME BİLGİSİ. Atomların Yapısı MALZEME BİLGİSİ Dr.- Ing. Rahmi ÜNAL Konu: Atomların Yapısı 1 Atomların Yapıları Atomlar başlıca üç temel atom altı parçacıktan oluşur; Protonlar (+ yüklü) Nötronlar (yüksüz) Elektronlar (- yüklü) Basit

Detaylı

İNCE TANE YAPI ÇELİKLERİ VE ZIRH ÇELİKLERİNİN LAZERLE KESİMİ VE PARAMETRE OPTİMİZASYONU

İNCE TANE YAPI ÇELİKLERİ VE ZIRH ÇELİKLERİNİN LAZERLE KESİMİ VE PARAMETRE OPTİMİZASYONU İNCE TANE YAPI ÇELİKLERİ VE ZIRH ÇELİKLERİNİN LAZERLE KESİMİ VE PARAMETRE OPTİMİZASYONU Uğur Mutlu TOPTAŞ Makina Mühendisi - Nurol Makina ve Sanayi A.Ş. E-posta: ugur.toptas@nurolmakina.com.tr ÖZET Bu

Detaylı

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK - 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY 4

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK - 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY 4 BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK - 0 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY İÇİNDE SABİT SICAKLIKTA SİLİNDİRİK ISITICI BULUNAN DİKDÖRTGEN PRİZMATİK SAC KUTU YÜZEYLERİNDEN ZORLANMIŞ TAŞINIM

Detaylı

TEKNOLOJİNİN BİLİMSEL İLKELERİ

TEKNOLOJİNİN BİLİMSEL İLKELERİ 9 Mekanik ve Elektromanyetik Dalga Hareketi TEKNOLOJİNİN BİLİMSEL İLKELERİ Adem ÇALIŞKAN Mekanik dalgalar Temelde taneciklerin boyuna titreşimlerinden kaynaklanırlar. Yayılmaları için mutlaka bir ortama

Detaylı

KATILARIN ATOMİK DÜZENİ KRİSTAL YAPILAR

KATILARIN ATOMİK DÜZENİ KRİSTAL YAPILAR KATILARIN ATOMİK DÜZENİ KRİSTAL YAPILAR KRİSTAL YAPILAR Mühendislik açısından önemli olan katı malzemelerin fiziksel özelikleri; katı malzemeleri meydana getiren atom, iyon veya moleküllerin dizilişine

Detaylı

EGE ÜNİVERSİTESİ EGE MYO MEKATRONİK PROGRAMI

EGE ÜNİVERSİTESİ EGE MYO MEKATRONİK PROGRAMI EGE ÜNİVERSİTESİ EGE MYO MEKATRONİK PROGRAMI SENSÖRLER VE DÖNÜŞTÜRÜCÜLER SEVİYENİN ÖLÇÜLMESİ Seviye Algılayıcılar Şamandıra Seviye Anahtarları Şamandıralar sıvı seviyesi ile yukarı ve aşağı doğru hareket

Detaylı

BARA SİSTEMLERİ HAKKINDA GENEL BİLGİLER

BARA SİSTEMLERİ HAKKINDA GENEL BİLGİLER BARA SİSTEMLERİ HAKKINDA GENEL BİLGİLER Günümüzde bara sistemlerinde iletken olarak iki metalden biri tercih edilmektedir. Bunlar bakır ya da alüminyumdur. Ağırlık haricindeki diğer tüm özellikler bakırın

Detaylı

TÜRK HIZLANDIRICI MERKEZİ SERBEST ELEKTRON LAZERİ PROJESİ

TÜRK HIZLANDIRICI MERKEZİ SERBEST ELEKTRON LAZERİ PROJESİ TÜRK HIZLANDIRICI MERKEZİ SERBEST ELEKTRON LAZERİ PROJESİ Turkish Accelerator and Radiation Laboratory at Ankara (TARLA) Doç. Dr. Suat ÖZKORUCUKLU İÇERİK Serbest Elektron Lazeri Prensibi Türk Hızlandırıcı

Detaylı

Mobil ve Kablosuz Ağlar (Mobile and Wireless Networks)

Mobil ve Kablosuz Ağlar (Mobile and Wireless Networks) Mobil ve Kablosuz Ağlar (Mobile and Wireless Networks) Hazırlayan: M. Ali Akcayol Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Ders konuları Antenler Yayılım modları Bakış doğrultusunda yayılım Bakış

Detaylı

Kaynaklı Birleştirmelere Uygulanan Tahribatlı Deneyler

Kaynaklı Birleştirmelere Uygulanan Tahribatlı Deneyler Kaynaklı Birleştirmelere Uygulanan Tahribatlı Deneyler Prof.Dr. Vural CEYHUN Ege Üniversitesi Kaynak Teknolojisi Eğitim, Muayene, Uygulama ve Araştırma Merkezi Tahribatlı Deneyler Standartlarda belirtilmiş

Detaylı

Ders 2- Temel Elektriksel Büyüklükler

Ders 2- Temel Elektriksel Büyüklükler Ders 2- Temel Elektriksel Büyüklükler Yard.Doç.Dr. Ahmet Özkurt Ahmet.ozkurt@deu.edu.tr http://ahmetozkurt.net Yük Elektriksel yük maddelerin temel özelliklerinden biridir. Elektriksel yükün iki temel

Detaylı

Raman Spektroskopisi

Raman Spektroskopisi Raman Spektroskopisi Çalışma İlkesi: Bir numunenin GB veya yakın-ir monokromatik ışından oluşan güçlü bir lazer kaynağıyla ışınlanmasıyla saçılan ışının belirli bir açıdan ölçümüne dayanır. Moleküllerin

Detaylı

Dalton atom modelinde henüz keşfedilmedikleri için atomun temel tanecikleri olan proton nötron ve elektrondan bahsedilmez.

Dalton atom modelinde henüz keşfedilmedikleri için atomun temel tanecikleri olan proton nötron ve elektrondan bahsedilmez. MODERN ATOM TEORİSİ ÖNCESİ KEŞİFLER Dalton Atom Modeli - Elementler atom adı verilen çok küçük ve bölünemeyen taneciklerden oluşurlar. - Atomlar içi dolu küreler şeklindedir. - Bir elementin bütün atomları

Detaylı

AC-DC Dönüştürücülerin Genel Özellikleri

AC-DC Dönüştürücülerin Genel Özellikleri AC-DC Dönüştürücülerin Genel Özellikleri U : AC girişteki efektif faz gerilimi f : Frekans q : Faz sayısı I d, I y : DC çıkış veya yük akımı (ortalama değer) U d U d : DC çıkış gerilimi, U d = f() : Maksimum

Detaylı

Dişli çark mekanizmaları en geniş kullanım alanı olan, gerek iletilebilen güç gerekse ulaşılabilen çevre hızları bakımından da mekanizmalar içinde

Dişli çark mekanizmaları en geniş kullanım alanı olan, gerek iletilebilen güç gerekse ulaşılabilen çevre hızları bakımından da mekanizmalar içinde DİŞLİ ÇARKLAR Dişli çark mekanizmaları en geniş kullanım alanı olan, gerek iletilebilen güç gerekse ulaşılabilen çevre hızları bakımından da mekanizmalar içinde özel bir yeri bulunan mekanizmalardır. Mekanizmayı

Detaylı

FRACTURE ÜZERİNE. 1. Giriş

FRACTURE ÜZERİNE. 1. Giriş FRACTURE ÜZERİNE 1. Giriş Kırılma çatlak ilerlemesi nedeniyle oluşan malzeme hasarıdır. Sünek davranışın tartışmasında, bahsedilmişti ki çekmede nihai kırılma boyun oluşumundan sonra oluşan kırılma nedeniyledir.

Detaylı

Fizik 101-Fizik I 2013-2014. Dönme Hareketinin Dinamiği

Fizik 101-Fizik I 2013-2014. Dönme Hareketinin Dinamiği -Fizik I 2013-2014 Dönme Hareketinin Dinamiği Nurdan Demirci Sankır Ofis: 364, Tel: 2924332 İçerik Vektörel Çarpım ve Tork Katı Cismin Yuvarlanma Hareketi Bir Parçacığın Açısal Momentumu Dönen Katı Cismin

Detaylı

ELEKTROMANYETİK DALGA TEORİSİ DERS - 5

ELEKTROMANYETİK DALGA TEORİSİ DERS - 5 ELEKTROMANYETİK DALGA TEORİSİ DERS - 5 İletim Hatları İLETİM HATLARI İletim hatlarının tarihsel gelişimi iki iletkenli basit hatlarla (ilk telefon hatlarında olduğu gibi) başlamıştır. Mikrodalga enerjisinin

Detaylı

İmal Usulleri. Fatih ALİBEYOĞLU -8-

İmal Usulleri. Fatih ALİBEYOĞLU -8- Fatih ALİBEYOĞLU -8- Giriş Dövme, darbe veya basınç altında kontrollü bir plastik deformasyon sağlanarak, metale istenen şekli verme, tane boyutunu küçültme ve mekanik özelliklerini iyileştirme amacıyla

Detaylı

f = 1 0.013809 = 0.986191

f = 1 0.013809 = 0.986191 MAKİNA MÜHNDİSLİĞİ BÖLÜMÜ-00-008 BAHAR DÖNMİ MK ISI TRANSFRİ II (+) DRSİ YIL İÇİ SINAVI SORULARI ÇÖZÜMLRİ Soruların çözümlerinde Yunus A. Çengel, Heat and Mass Transfer: A Practical Approach, SI, /, 00,

Detaylı

Geometrik nivelmanda önemli hata kaynakları Nivelmanda oluşabilecek model hataları iki bölümde incelenebilir. Bunlar: Aletsel (Nivo ve Mira) Hatalar Çevresel Koşullardan Kaynaklanan Hatalar 1. Aletsel

Detaylı

MERCEKLER. Kısacası ince kenarlı mercekler ışığı toplar, kalın kenarlı mercekler ışığı dağıtır.

MERCEKLER. Kısacası ince kenarlı mercekler ışığı toplar, kalın kenarlı mercekler ışığı dağıtır. MERCEKLER İki küresel yüzey veya bir düzlemle bir küresel yüzey arasında kalan saydam ortamlara mercek denir. Şekildeki gibi yüzeyler kesişiyorsa ince kenarlı mercek olur ki bu mercek üzerine gelen bütün

Detaylı

6. Osiloskop. Periyodik ve periyodik olmayan elektriksel işaretlerin gözlenmesi ve ölçülmesini sağlayan elektronik bir cihazdır.

6. Osiloskop. Periyodik ve periyodik olmayan elektriksel işaretlerin gözlenmesi ve ölçülmesini sağlayan elektronik bir cihazdır. 6. Osiloskop Periyodik ve periyodik olmayan elektriksel işaretlerin gözlenmesi ve ölçülmesini sağlayan elektronik bir cihazdır. Osiloskoplar üç gruba ayrılabilir; 1. Analog osiloskoplar 2. Dijital osiloskoplar

Detaylı

Kaynak Hataları Çizelgesi

Kaynak Hataları Çizelgesi Kaynak Hataları Çizelgesi Referans No Tanıtım ve Açıklama Resimli İzahı 1 2 3 Grup No: 1 Çatlaklar 100 Çatlaklar Soğuma veya gerilmelerin etkisiyle ortaya çıkabilen katı halde bir mevzii kopma olarak meydana

Detaylı

TEKNOLOJİK ARAŞTIRMALAR

TEKNOLOJİK ARAŞTIRMALAR www.teknolojikarastirmalar.org ISSN:1304-4141 Makine Teknolojileri Elektronik Dergisi 005 (3) 59-63 TEKNOLOJİK ARAŞTIRMALAR Teknik Not Düzlemsel Güneş Kolektörlerinde Üst Yüzeyden Olan Isıl Kayıpların

Detaylı

Mekanik. 1.3.33-00 İp dalgalarının faz hızı. Dinamik. İhtiyacınız Olanlar:

Mekanik. 1.3.33-00 İp dalgalarının faz hızı. Dinamik. İhtiyacınız Olanlar: Mekanik Dinamik İp dalgalarının faz hızı Neler öğrenebilirsiniz? Dalgaboyu Faz hızı Grup hızı Dalga denklemi Harmonik dalga İlke: Bir dört köşeli halat (ip) gösterim motoru arasından geçirilir ve bir lineer

Detaylı