The European Union s Energy Policies: Logistics of the Baku Oil

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "The European Union s Energy Policies: Logistics of the Baku Oil"

Transkript

1 Uluslararası Hukuk ve Politika Cilt. 10, Sayı. 40, s , 2014 Avrupa Birliği nin Enerji Politikaları: Bakü Petrollerinin Lojistik Boyutu Ülviyye AYDIN* Özet Her ne kadar petrolden bahsederken akla ilk gelen onun parasal getirisi olsa da, dünyadaki en değerli doğal kaynaklardan biri olan bu madde, bulunduğu yerin siyasi, ekonomik ve kültürel hayatını derinden etkilemektedir. Bu anlamda petrolün, zengin enerji kaynaklarına sahip Azerbaycan a kendine has katkısı vardır. Bir diğer taraftan, Azerbaycan sadece petrol ve doğalgaz rezervleri ile değil, Avrupa ve Asya kıtalarının merkezinde, Karadeniz ve Hazar coğrafyasının tam ortasında, Batı ile Doğu, Güney ile Kuzey arasındaki ulaşım ağının kilit noktasında bulunması ile öne çıkmaktadır. Sovyetler Birliği nin dağılması sonrası sınırlarını Rusya ya dayayan Avrupa Birliği, Hazar enerji kaynakları ve Azerbaycan ile yakından ilgilenmekte ve işbirliği yapmaktadır. Ö- zellikle tekrarlanan Rusya-Ukrayna krizi sonrası Azerbaycan, Avrupa Birliği için Hazar petrol ve doğalgazının üye ülkelere güvenli bir şekilde nakledilmesi açısından da önem arz etmektedir. Literatürde Azerbaycan petrolleri üzerine çok sayıda çalışma olmasına rağmen, bu ülkenin enerji taşımacılığındaki transit konumu üzerinde fazla durulmadığı görülmektedir. Bu nedenle bu çalışmada, Avrupa Birliği nin enerji politikaları ışığında Bakü petrollerinin lojistik boyutu ele alınmıştır. Anahtar Kelimeler: AB, Azerbaycan, Boru Hattı, Enerji, Lojistik The European Union s Energy Policies: Logistics of the Baku Oil Abstract Even though monetary profit comes to mind firstly while talking about oil, this material, which is one of the most valuable natural resources in the world, deeply affects political, economic, and cultural life of its exist- * Yrd. Doç. Dr., Uluslararası İlişkiler Bölümü, İzmir Üniversitesi. edu.tr. 35

2 Ü. Aydın ing place. In this sense, there is a specific contribution of oil to Azerbaijan, which owns rich energy resources. On the other hand, Azerbaijan stands out not only with its oil and natural gas reserves, but also with its location at the center of Europe and Asia, right in the middle of Black Sea and Caspian geography, in the key point of transportation networks between West and East, North and South. Extending its borders to Russia after the collapse of the Soviet Union, the European Union is closely interested in Caspian energy resources and Azerbaijan, and cooperates with it. Azerbaijan is also very important for the EU because of the secure transportation of Caspian oil and natural gas to the member states especially after the Russian-Ukrainian crisis. There are many studies on Azerbaijanian oil in the literature; however, very few of them deal with the transit position of this country in energy transportation. Therefore, in this study logistics of the Baku oils is discussed in light of the EU s energy policies. Keywords: Azerbaijan, Energy, the EU, Logistics, Oil, Pipeline Giriş Petrol-doğalgaz keşfi ve enerji taşımacılığı ile Azerbaycan tarihi birbiriyle çok yakından bağlantılıdır. 1 Petrole sahip olması, deniz kıyısında bulunması, aynı zamanda, Batı ile Doğu nun, Kuzey ile Güney in, Avrupa ile Asya nın kesişme noktasında yerleşmesi Azerbaycan ın siyasi, ekonomik, toplumsal ve kültürel hayatına önemli katkılarda bulunmuştur. Dünyada sanayinin gelişmesi petrolün değerini artırmış, petrol de sanayinin gelişmesini tetiklemiştir. Daha fazla petrole ihtiyaç duyma ve farklı pazarlara ulaştırma gereği çeşitli nakliye seçeneklerini oluşturma zaruretini doğurmuştur. Bakü, petrol sanayisinin gelişmesine önemli katkılarda bulunan Batılı işadamları ve bilim adamları sayesinde Doğu nun en modern merkezlerinden biri haline gelmiştir. Azerbaycan petrolünü başka ülkelere taşıyan işadamları dönüş yükü olarak dışarıdan baharat, süs eşyası, değerli taş, altın ve gümüş takı, kumaş, halı, gıda gibi çeşitli malları getirerek buradaki ticaret hayatını renklendirmiş ve hareketlendirmişler. Avrupalı, Orta Asyalı, Hindistanlı, İranlı, Rus işadamları için yapılan konaklama mekanları, restoran, kıraathane gibi 1 Klaus W. Grewlich, International Regulatory Governance of The Caspian Pipeline Policy Game, Journal of Energy and Natural Resources, Şubat 2011, s

3 Avrupa Birliği nin Enerji Politikaları: Bakü Petrollerinin Lojistik Boyutu işyerleri hizmet alanlarını geliştirmiş, bunun yanı sıra bölge insanlarına da istihdam sağlamıştır. Bakü de işçi sınıfı, sendikalaşma, çalışma koşulları gibi konular ortaya çıkmış; Azerbaycan petrollerinden çok büyük karlar sağlayıp, Çarlık Rusya sının buradaki siyasetine destek veren Rus ve Ermeni işadamlarına karşı yerli petrol milyonerlerinin öncülüğünde milli düşünce akımları ortaya çıkmış; petrolden kazanılan paralarla mimarlık, opera, tiyatro, müzik olmak üzere sanatın çeşitli dalları gelişmiştir. Petrolün en çok deniz kıyısında bulunan Bakü ve çevresinden çıkarılmış olması, bu şehri Hazar havzasının en önemli liman kentine dönüştürmüştür. Zaman içerisinde Bakü de sadece petrol taşımacılığı değil, muhtelif malların nakledildiği deniz taşımacılığı da gelişmiştir. Azerbaycan petrol sanayisinden kaynaklanan bu hareketlilik ve katma değer Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği (SSCB) dönemi ve sonrasında da devam etmiştir. SSCB den ayrıldıktan sonra Azerbaycan ın enerji kaynakları yabancı ülkelerin ilgisini çekmiştir. Azerbaycan hükümetinin Batılı şirketlerle yapmış olduğu anlaşmalar ülke ekonomisini kalkındırırken, eski SSCB döneminden kalan en büyük sorunlardan biri olarak bilinen Dağlık Karabağ çatışmasının çözülmesine maalesef ki katkı sağlayamamıştır. Bu çalışmada, Bakü petrollerinin lojistik boyutu ele alınmış, Avrupa Birliği nin (AB) enerji politikası ışığında Hazar havzası petrol ve doğalgaz lojistiğinin Azerbaycan üzerindeki etkileri değerlendirilmiştir. Bakü Petrollerinin Tarihçesi Çok eski çağlardan beri Bakü de petrol kaynaklarının olduğuna ilişkin çeşitli yazılar vardır. 2 Milattan önceye ait olan kadim el yazmalarda Bakü de kuyulardan petrol çıkarıldığına ve bunun günlük, askeri ve tıbbi amaçlarla kullanıldığına dair bilgiler bulunmaktadır. 3 İlerleyen dönemlerde de Azerbaycan da seyyah, tacir ve diplomat olarak bulunan pek çok kişi kendi yazılarında Bakü petrolleri ile ilgili çeşitli yorumlarda bulunmuşlardır. En önemli kaynakları Arap bilim adamları Balazuri, Mesudi, İstahri-Abu, Abu-Dulaf ve Muhammet Bekran a ait yazılar oluşturmaktadır. Mesudi Orta Kitap isimli eserinde (10. yüzyılın ilk yarısı) şunu belirtmektedir: Bakü de iki esas kaynak vardı: birinden sarı ve beyaz, diğerinden ise siyah ve lacivert petrol çıkarılıyordu. Her 2 Yirminci Asır Bidayetine Kadar İran Petrolünün Tarihi, Maden Tetkik ve Arama Dergisi, Sayı. 17, 1939, s Natig Aliyev, The History of Oil in Azerbaijan, Azerbaijan International, Cilt. 2, Sayı. 2, Yaz 1994, s

4 Ü. Aydın bir kaynaktan alınan gelirler yıllık 1000 dirhem, yani 250 Ruble ye yakındı. Abşeron un en büyük petrol kuyuları Balahanı, Surahanı, Bibi-heybet, Sabunçu, Ramanı, Şubanı ve Binagadi köyleri çivarında bulunmuştur. Çok etkin bir tedavi maddesi olan Surahanı nın beyaz petrolü İran, Buhara, Hindistan ve Moskova pazarlarına ihraç edilmiştir. 4 İlk zamanlarda Bakü de üretilen petrolün deri torbalarla ve ahşap fıçılarla taşındığı bilinmektedir. 5 Marko Polo da ( ) 13. yüzyılda Karadeniz sahillerinden Çin e seyahatini yazarken Bakü de çıkartılan petrolün develerle komşu topraklara taşındığını belirtmektedir yıllarında, Rusya yı her alanda ileri götürmek isteyen Çar 1. Petro çeşitli askeri-diplomatik hamlelerle Hazar kıyısındaki bölgeleri kendi denetimi altına almayı başarmıştır. Çarlık Rusya sının Bakü ye gelmesi ile petrole olan ilgi de artmıştır. Şöyle ki, Rusya petrolün hem kendi sınırları içerisinde ekonomik amaçlarla kullanılmasına, hem de diğer bölgelere satılmasına doğrudan iştirak etmiştir de Rusya ve İran arasında imzalanan 2Gülistan Anlaşması ile Kuzey Azerbaycan Rusya ya ilhak edilmiştir. 8 Bu tarihten sonra Azerbaycan da petrol sanayisi hızla gelişmeye başlamıştır. Çarlık Rusya sı Bakü petrollerinden azami faydalanmak için bölgeye siyasi, iktisadi, bilimsel düzeyde özel temsilcilerini atamış, petrol yataklarının tespit edilmesi, kuyu kazma teknikleri, petrolün kullanım alanları, dünya pazarlarına arzı konusunda geniş çaplı çalışmalar başlatmıştır. Resmi olarak 1 Ocak 1825 tarihinde Bakü petrol madenleri Çarlık hazinesinin doğrudan kontrolüne geçmiştir. 9 Azerbaycan Bakü petrol kuyuları, Hazar Denizi ticaret alanı ve Bakü-Batum demiryolu ve boru hatlarıyla 19. yüzyılın ikinci yarısında Rusya ile birlikte hızlı bir kalkınma sürecine girmiştir. Bu süreç, birçok köklü değişikliklere neden olmuştur. Mekanik yöntemlerle kuyudan petrol çıkarma 1844 de ilk kez Azerbaycan da gerçekleştirilmiştir de dünyanın ilk çelik tankeri Bakü petrolü için sipariş edilmiştir. Nobel- 4 Miryusif Mirbabayev, Azerbaycan Petrolünün Kısa Tarihi (Bakü: Azerneşr, 2007), s Manaf Süleymanov, İşittiklerim, Okuduklarım, Gördüklerim (Bakü: Azerbaycan Devlet Neşriyyatı, 1987), s Mirbabayev, 2007, s Vagit Alekperov, Oil of Russia: Past, Present & Future (Minneapolis.: East View Press, 2011), s Yasin Aslan, Hazar Petrolleri Kafkas Kördüğümü ve Türkiye (Ankara:.Irmak Matbaacılık, 1997), s Mirbabayev, 2007, s

5 Avrupa Birliği nin Enerji Politikaları: Bakü Petrollerinin Lojistik Boyutu ler 1879 da da Bakü petrol alanlarından Hazar Denizi ne de bir boru hattı döşemişlerdir yılında Bakü-Batum demiryolunun açılması ile Bakü petrolünün Karadeniz üzerinden dünya pazarına ulaşması sağlanmıştır. Petrolün daha pratik yöntemlerle taşınmasını sağlamak amacıyla ünlü Rus kimyageri Aleksandr Letniy Batı ya petrol ihracatı yapabilmek için Bakü den Rusya nın Karadeniz deki limanlarına boru hatları yapılmasını önermiş, 1897 de bir diğer büyük Rus kimyageri olan Dmitriy Mendeleev in öncüllüğünde inşaat çalışmaları başlatılmıştır Devrimi ile bu çalışmalar yarıda kalmış, 1917 yılında tekrar devam etmiştir. Mayıs 1921 de Azerbaycan petrolü ilk kez Bakü- Batum boru hattı ile Karadeniz e ulaştırılmıştır larda dünyadaki toplam ham petrolün yaklaşık yarısını Bakü bölgesi üretmiştir. 12 Petrol, o dönemde bölgenin tarımsal faaliyetlerle uğraşan halkı için yeni iş alanları yaratmış, çalışmak amacıyla kişilerin diğer bölgelerden buraya gelerek yerleşmesini, Bakü nün çok milletli bir şehir kimliği kazanmasını sağlamıştır. Petrol, aynı zamanda, Bakü de kuyu kazıcılar, demiryolu işçileri, faytoncular, petrol arındırıcılar, arabacılar, pompacılar, gemi imal edenler, tornacılardan oluşan bir zanaatkar kesimin meydana gelmesine neden olmuştur. 13 Azerbaycan ve Rusya da petrol sanayisinin gelişmesinde Azerbaycan petrol milyoncuları önemli rol oynamıştır. Bunlar arasında Hacı Zeynalabdin Tağıyev in ( ), Musa Nağıyev in ( ), Şemsi Esedullayev in ( ), Ejderbey Aşurbeyov un ( ), İsabey Hacınski nin ( ) ve Murtuza Muhtarov un ( ) büyük hizmetleri olmuştur. 19. yüzyılın sonu ve 20. yüzyılın başlarında Bakü de birkaç ünlü yabancı şirket de (Nobel kardeşleri, Rotschildler, Mantaşev, Şibayev ve Unanov) faaliyet göstermiştir. Bunlar arasında Nobel ve Rotschildler şirketi daha ünlüydü de sosyalist rejimli Azerbaycan da petrol sanayisi millileştirilmiştir. 15 Sovyetler döneminin ilk yıllarında Azerbaycan petrol ve doğalgaz sanayisi SSCB ekonomisinin bel kemiğini oluşturacak seviyeye ulaşmıştır. Hem petrol ve doğalgazın çıkarma tekniğinde, hem üretim alanında önemli gelişmeler 10 Nesrin Sarıahmetoğlu Karagür, Petrölün Sihirli Dünyası BAKÜ (İstanbul: IQ Kültür Sanat Yayıncılık, 2007), s Miryusif Mirbabayev, Kratkaya İstoriya Azerbaydjanskoy Nefti II (Baku: İzdatelstvo SOCAR, 2012), s Gawdat Bahgat, Pipeline Diplomacy: The Geopolitics of The Caspian Sea Region, International Studies Perspectives, Sayı. 3, 2002, s Süleymanov, 1987, s İbrahim Musabeyli, Neft ve Milyonlar Saltanatında (Bakü: Şark-Garp, 2006), s Azerbaycan Cumhuriyeti Devlet Petrol Şirketi, da-petrol-ve-dogalgazin-tarihi-ve-socar-tarihcesi. 39

6 Ü. Aydın meydana gelmiş, bunun bir sonucu olarak denizin derinliklerinde ciddi oranda yeni kaynaklar tespit edilip üretime başlanmıştır. 16 Çok yakın aralıklarla meydana gelen iki dünya savaşında da Bakü petrolü kayda değer bir stratejik öneme sahip olmuştur. Almanya nın Hazar petrol kaynaklarına güvenli erişim için başarısız girişimleri, onun 1918 ve 1945 deki yenilgisinin temel nedenini teşkil etmiştir. Bu dönemde Bakü petrol üretimi o dönemdeki Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği nin üretiminin %72 sini oluşturmuştur li yıllarda Rusya nın Volga-Ural bölgesinde, akabinde Batı Sibirya da enerji kaynaklarının keşfedilmesi, Bakü nün II. Dünya Savaşı ndaki hassas konumu dolayısıyla eski SSCB nin petrol sanayisindeki yatırım önceliklerini bu alanlara kaydırmasına neden olmuştur li yıllarda SSCB nin zayıflaması, Dağlık Karabağ sorununun ortaya çıkması ile Azerbaycan ın savaşa maruz kalması ülkenin petrol sanayisinde durgunluk yaratmıştır yılında Azerbaycan SSCB den ayrıldığını ilan etmiştir. Bölgede siyasi, jeostratejik, ekonomik olmak üzere her anlamda etkinliğini kaybetmek istemeyen Rusya ve İran tarafından desteklenen çeşitli iç istikrarsızlıkların yaşanmasına, yine Rus ordusunun yardımlarıyla Ermeniler tarafından Dağlık Karabağ ve çevresindeki 7 bölgenin (toplamda ülke topraklarının %20 si) işgaline rağmen Azerbaycan a çok sayıda yabancı yatırımcı gelmiştir. Söz konusu süreç 20 Eylül 1994 tarihinde, Azerbaycan ın Hazar kıyılarındaki yataklarının ortak işletmesi ve üretimin pay dağılımına dair Yüzyılın Anlaşması adını alan, dünyanın 8 ülkesinden 11 petrol şirketinin dahil olduğu bir anlaşmanın imzalanması ile neticelenmiştir. En büyük devletlerin petrol şirketleriyle kontrat imzalanması Azerbaycan halkı için büyük bir başarı olarak görülmüştür. 20 Anlaşma uluslararası camianın Azerbaycan a güvenini artırmış, önde gelen çok uluslu şirketlerin yatırımları için müsait ortam yaratmıştır. Bir diğer taraftan, SSCB nin çökmesi ile Hazar Denizi nin statüsü konusunda kıyıdaş ülkeler arasında fikir ayrılığı oluşmuştur. Kıyıdaş devlet sayısının artması, Azerbaycan, Kazakistan ve Türkmenistan ın bağımsız birer devlet olarak Batılı şirketlerle yaptıkları petrol anlaşmaları Rusya ve İran ı rahatsız 16 Ibid. 17 Vagif Agayev vd., World War II And Azerbaijan, Azerbaijan International, Cilt. 3, Sayı. 2, 1995, s Bagdat, 2002, s Rafik Kurbanov, Azerbaycan Neft Sanayisi Tarihinden (XX Asrın 80 li Yıllarının İkinci Yarısı), Tarih ve Onun Sorunları, Sayı. 4, 2009, s Zahid Caferov, Milli İnkişafın Teminatçısı, Azerbaycan Gazetesi, 20 Eylül

7 Avrupa Birliği nin Enerji Politikaları: Bakü Petrollerinin Lojistik Boyutu etmiş, böylece, Hazar Denizi nin hukuki statüsü sorununu ortaya atılmıştır. 21 Hazar Denizi nin hukuki statüsünün göl mü, yarı kapalı deniz mi yoksa deniz olarak mı ele alınması gerektiği halen daha bir çözüme kavuşmamıştır. 22 Rusya, Kazakistan ve Azerbaycan arasında denizin dibinin milli sektörlere bölünmesi hakkında anlaşma imzalansa da, Hazar ın statüsü konusu tam olarak halledilmemiştir yılından beri devam eden müzakereler göstermiştir ki, Hazar ın hukuki statüsü problemine her bir devlet farklı yaklaşmaktadır ve bu yaklaşımların temelinde hukuki normlardan ziyade, kendi milli çıkarları durmaktadır. 23 Denizin statüsü konusundan kaynaklanan kısıtlı araştırma çalışmalarından dolayı Azerbaycan ın hidrokarbon yataklarının toplam miktarını belirlemek mümkün değildir. Amerika Birleşik Devletleri (ABD) Enerji Enformasyon İdaresi, Hazar havzasının mevcut ve tahmin edilen rezervlerinde 48 milyar varil petrol ve 292 trilyon küp fit doğalgaz olduğunu öngörmektedir. Petrol ün yaklaşık %41 e (19,6 milyar varil), doğalgazın ise %36 ya (106 trilyon küp fit) yakın bir kısmı açık denizde bulunmaktadır. 24 Bunun dışında, ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu, bölgede, teknik olarak elde edilebilir 20 milyar varil petrol ve 243 trilyon küp fit doğalgaz rezervlerinin henüz keşfedilmediğini belirtmiştir. Bu rezervler daha çok denizin statüsü ile ilgili tartışmaların araştırmaları engellediği Güney Hazar havzasındadır Elhan Şahinoğlu, Hazar ın Statüsü Konusunda Neden Bir Türlü Mutabakata Varılamıyor?, 21.Yüyıl Türkiye Enstitüsü, 20 Kasım 2010; İlgar Kurbanov, Hazar Havzasında Stratejik Oyunlar: Hukuki Statü Sorunu ve Uluslararası Enerji Politiği, Turan Stratejik Araştırmalar Merkezi Dergisi, Sayı. 12, 2011, s. 4-17; Elmir Bağırov Xezer Regionunda Azerbaycan ın Milli Menafeyinin Prioritet İstikametleri (Basılmamış Doktora Tezi, Bakü Devlet Üniversitesi, 2008). 22 Hazar Denizi 1990 lı yıllara kadar Çarlık Rusya sı, akabinde SSCB olmak üzere Rusya ve İran tarafından ortak kullanılmıştır Tahran Anlaşması na göre, Hazar, her iki akdeden tarafça Sovyet ve İran denizi olarak dikkate alınmıştır. Azerbaycan ın Astara bölgesi ile Türkmenistan ın Hasankulu köyünü birleştiren düz çizgi iki ülke arasında her hangi bir hukuki dayanağı olmadan devlet sınırını oluşturmuştur. Ne SSCB, ne de İran bu süre zarfında Hazar Denizi nde sınırların belirlenmesi ve karasularının ayrılması konusunda her hangi bir tez ileri sürmemiştir. Böylece, SSCB, Hazar Denizi nin bir göl statüsü ile paylaşılması bağlamında, siyasi üstünlüğünü de kullanarak söz konusu düz çizginin İran tarafından ihlal edilmemesini sağlamıştır. 23 Ali Hasanov, Müasir Beynelhalk Münasebetler ve Azerbaycan ın Xarici Siyaseti (Bakü: Azerbaycan Yayınevi, 2005), s ABD Enerji Enformasyon İdaresi, 25 Ibid. 41

8 Ü. Aydın Tablo 1: Hazar Havzası Mevcut ve Tahmin Edilen Enerji Kaynakları Ülke Ham petrol (milyar varil) Doğalgaz (trilyon küp fit) Azerbaycan 8,5 51 Açık deniz 6,8 46 Kıyı 1,7 5 İran 0,5 2 Açık deniz 0,5 1 Kıyı 0 1 Kazakistan 31,2 104 Açık deniz 15,7 36 Kıyı 15,5 38 Rusya 6,1 109 Açık deniz 1,6 14 Kıyı 4,5 95 Türkmenistan 1,9 19 Açık deniz 1,1 9 Kıyı 0,8 10 Özbekistan 26-7 Açık deniz 0 0 Kıyı - 7 Toplam Hazar Havzası 48,2 292 Açık deniz 19,6 106 Kıyı 28,6 186 Kaynak: ABD Enerji Enformasyon İdaresi, 26 Azerbaycan da petrol ve doğal gaz üretiminin büyük bir kısmı Azeri-Çırak- Güneşli ve Şahdeniz yataklarından elde edilmektedir. Günümüzde söz konusu yataklardan aylık ortalama 2,8 milyon ton petrol ve 1,1 milyar m 3 doğal gaz çıkarılmaktadır. 27 Petrol ve doğal gaz sanayisi Azerbaycan ekonomisinin %80 ini oluşturmaktadır. Petrol ve petrol ürünleri satışının ülke ihracatı içindeki payı yüksektir resmi verilerine göre, yıllık ihracatın %86,53 ü, ham petrolün %6,02 si petrol ürünlerinin satışından oluşmaktadır. 28 Azerbaycan da Gayrı Safi Yurtiçi Hasılanın (GSYH) 2008 yılında %52,0 sini, 2009 yılında %42,0 sini, 26 Hazar Denizi nin petrol ve doğalgaz potansiyeli değerlendirilirken, sadece kıyıdaş ülkeler değil, Özbekistan da bu kapsama dahil edilmektedir. Bunun nedeni, her ne kadar denize kıyısı olmasa da, Özbekistan arazilerinin büyük bir kısmının Hazar havzası coğrafyasında yerleşmesidir. 27 Hoşbaht Yusifzade, Gerçekleşen Arzular, Respublika Gazetesi, 8 Mayıs Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı, tr.mfa. 42

9 Avrupa Birliği nin Enerji Politikaları: Bakü Petrollerinin Lojistik Boyutu 2010 yılında %45,0 ini, 2011 yılında %47,3 ünü, 2012 yılında ise %43,2 sini petrol ve doğal gaz üretimi oluşturmuştur. 29 Tablo 2. Yıllara göre Azerbaycan Cumhuriyeti ne ait Petrol Üretimi (milyon ton) ,07 11,42 13,81 14,02 14,91 15,33 15,38 15,55 22,22 32,27 42,60 44,50 50,43 50,80 45,63 43,39 Kaynak: Azerbaycan Cumhuriyeti Devlet Petrol Şirketi 2012 Yılı Raporu, socar.az/socar/assets/documents/az/socar-annual-reports/illik_hesabat_2012.pdf. Azerbaycan, aynı zamanda, zengin doğalgaz kaynaklarına sahiptir. Bakü ve civar arazilerde doğalgazın varlığı birkaç asır önceden bilinse de, endüstriyel anlamda keşfi 19. yüzyılda gerçekleşmiştir yılında Bakü nün Surahanı semtinde faaliyet gösteren fabrikada buhar elde etmek için ilk kez doğalgaz yakıt olarak kullanılmıştır. 31 Petrolden farklı olarak, doğalgazın keşfi, üretimi ve tüketimine yönelik teknolojik gelişmeler daha geç dönemlerde gerçekleştirilmiştir. Bu nedenledir ki, Azerbaycan da sanayi anlamında doğalgazın tarihi Sovyetler Birliği ile başlamıştır lerden önceki teknik imkanlar denizin yalnızca 40 metre derinliğine kadar arama yapabilme olanağı tanımış, 1970 lerden sonra ise denizin daha aşağı tabakalarından doğalgaz çıkarılmıştır. 33 SSCB nin zayıflaması ve dağılmasıyla petrolde olduğu gibi, doğalgaz sanayisine de durağan bir dönem hakim olmuş, Azerbaycan ın eski Cumhur- 29 Azerbaycan Cumhuriyeti Devlet İstatistik Kurumu, 30 Milattan önce, Apşeron Yarımadası nda topraktan yükselen sönmeyen ateşler, Hindistan, Çin, İran, Mısır ve diğer bölgelerdeki Zerdüşt inancından olan kişilerin Azerbaycan ı ziyaret ederek, bu ateşler etrafında ibadet etmelerine, mabetler yapmalarına neden olmuştur. Bakü nün Surahanı kasabasındaki kadim mabet söz konusu ibadetgahlardan biri olup, günümüze kadar korunmuştur. 31 Elşen Hacızade, Azerbaycan ın Doğalgaz Potansiyeli: Gerçeklikler ve Sanal Çizgiler (Bakü: Elm, 2001), s yüzyılın sonlarına doğru Bakü de petrol arama çalışmaları esnasında zengin doğalgaz yatakları keşfedilse de, bu gazın bir belli bir kısmı ancak yakıt olarak kullanılıyor, geriye kalan kısmı ise, teknolojik bilgisizlikten dolayı istifade edilmediğinden fazlalık olarak havaya bırakılıyordu. 33 Azerbaycan Cumhuriyeti Devlet Petrol Şirketi, Azerbaycan da Petrol ve Doğalgazın Tarihi ve SOCAR Tarihçesi, 43

10 Ü. Aydın başkanı Haydar Aliyev in liderliğinde imzalanan uluslararası anlaşmalarla doğalgaz üretimi çağdaş teknolojilerle gerçekleştirilerek dünya pazarına ulaştırılmıştır. Azerbaycan Cumhuriyeti Devlet Petrol Şirketi nin (ACDPŞ) verilerine göre, söz konusu yıllardan itibaren doğalgaz üretimi genellikle artan bir tablo sergilemiş, 2012 yılında 26,91 milyar m 3 e ulaşarak, GSYH ya önemli katkıda bulunmuştur yılında Hazar Denizi nin Azerbaycan a ait kısımlarında bulunan Şahdeniz yatağının işletilmesine dair yapılan sözleşme, 34 tarihte geleneksel petrol üreticisi olarak yer alan bu ülkeyi aynı zamanda doğalgaz ihracatçısı olarak öne çıkarmıştır. Tablo 3. Yıllara göre Azerbaycan Cumhuriyeti ne ait Doğalgaz Üretimi (milyar m 3 ) ,97 5,72 6,41 6,18 5,86 5,47 5,51 5,32 6,93 9,08 16,97 23,41 23,84 26,35 25,75 26,91 Kaynak: Azerbaycan Cumhuriyeti Devlet Petrol Şirketi 2012 Yılı Raporu, socar.az/socar/assets/documents/az/socar-annual-reports/illik_hesabat_2012.pdf. Azerbaycan petrol sanayisinin geçmişi 19. yüzyıla dayanmaktadır. Bu sürenin büyük bir kısmı doğrudan Rusya nın kontrolü altında geçmiştir. Hazar da ilk petrol Azerbaycan kıyılarında çıktığı için burası Hazar havzasının en eski petrol üretici ülkesidir. Bu durum Azerbaycan ın, petrol araştırma ve işleme sanayisinin diğer ülkelere göre daha çok fazla gelişmesine imkan hazırlamıştır. 35 Dünyada enerji sektörü ile ilgili önemli teknik gelişmelerin önemli bir kısmı doğrudan Bakü petrolleri ile ilgilidir. Azerbaycan ın Avrupa Birliği nin Enerji Politikalarındaki Yeri Dünyanın önde gelen ekonomilerini bünyesinde barındıran Avrupa Birliği, enerji alanında da dünyanın en büyük pazarlarından biridir. Günümüzde AB, tükettiği enerjinin %53 ünü dışarıdan temin etmektedir. Birliğin, ham petrolde yaklaşık %90, doğalgazda %66 oranında ithal bağımlılığı bulunmakta- 34 Aitor Ciarreta ve Shahriyar Nasirov, Analysis of Azerbaijan Oil and Gas Sector, United States Association for Energy Economics Research Paper Series, 2010, s Ömer Faruk Ünal, Azerbaycan ve Türkmenistan Arasında Kepez Problemi, Journal of Qafqaz University, Cilt. 1, Sayı. 2, 1998, s

11 Avrupa Birliği nin Enerji Politikaları: Bakü Petrollerinin Lojistik Boyutu dır. 36 AB nin dışarı ödediği günlük enerji faturası 1 milyar Avro nun üzerindedir yılında AB enerji için yaklaşık 400 milyar Avro ödemiştir ki, bu tutar AB nin toplam ithalatının beşte birinden daha fazladır. Birlik, üçte biri Rusya dan olmak üzere 300 milyar Avro nun üzerinde ham petrol ve petrol ürünleri ithal etmektedir. 37 Avrupa bütünleşme sürecinin bir parçasını oluşturan ortak enerji politikasının üç temel amacı bulunmaktadır: 1. Topluluğun rekabet edebilirliğine katkı sağlamak 2. Enerji arz güvenliğini temin etmek 3. Sürdürülebilir kalkınma temelinde çevrenin korunmasına katkıda bulunmak. AB enerji politikası, rekabet gücü, enerji arzının güvenliği ve çevrenin korunması arasında bir dengeye vararak, toplam enerji tüketiminde kömürün payını korumayı, doğalgazın payını artırmayı, nükleer enerji santralleri için azami güvenlik şartları tesis etmeyi ve yenilenebilir enerji kaynaklarının payını artırmayı hedeflemektedir. 38 AB nin enerji politikası, Avrupa da yeni bir savaşın önlenmesi anlayışının hakim olduğu, Topluluğun ilk kuruluş yıllarında gelişmeye başlamıştır. Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu, sonrasında Avrupa Atom Enerjisi Topluluğu ve Avrupa Ekonomik Topluluğu bu anlayış esasında kurulmuştur. Söz konusu dönemden itibaren enerji politikası, ekonomik bütünleşmeye paralel bir biçimde, kademeli olarak gelişmiştir. Birliğin en eski politikalarından biri olmasına rağmen, AB, enerji güvenliği konusunu ancak 2006 ve 2009 yıllarında meydana gelen Rusya-Ukrayna doğalgaz krizleri sonrası ciddi şekilde gündemine almıştır ve 2009 Rusya-Ukrayna krizleri ve son dönemde meydana gelen gelişmeler, AB nin enerji konusunu sadece bir piyasa yönetimi bakış açısıyla değil, aynı zamanda, ciddi bir jeopolitik yaklaşımla ele alması gerektiğini göstermiştir. 40 Söz konusu krizler esnasında yaşanan gaz kesintileri ile Rusya nın güvenilir bir tedarikçi olup olmadığı sorgulanmaya başlan- 36 Avrupa Komisyonu, Avrupa Enerji Güvenliği Stratejisi, , s. 2, energy/doc/ _energy_security_communication.pdf. 37 Avrupa Komisyonu, Avrupa Enerji Güvenliği Stratejisi, , energy/doc/ _energy_security_communication.pdf. 38 Avrupa Toplulukları Komisyonu, An Energy Policy for Europe, 2007, eu/legal-content/en/txt/pdf/?uri=celex:52007dc0001&from=en. 39 Bahrin Dorel, European Union Energy Policy And Good Administration, Hypersion International Journal of Econophysics & New Economy, Sayı. 4, 2011, s Richard Youngs, Europe s External Energy Policy, Centre For European Policy Studies, No. 278, Kasım 2007, s

12 Ü. Aydın mıştır. 41 Arz güvenliği sorusu böylece AB enerji politikasının merkezine 42 ve dış politikanın öncelikli gündemine 43 oturmuştur. Bu gelişmeler ışığında AB, 2006 Yeşil Kitap, 2006 Avrupa Enerji Şartı, 2007 Enerji Eylem Planı ve 2008 İkinci Stratejik Enerji İncelemesi ni yayınlamıştır Lizbon Anlaşması nda da üye ülkeler arasında enerji dayanışmasını teşvik edici hükümler yer almıştır. Birbirinin devamı niteliğindeki söz konusu belgeler enerji arzı güvenliği ve dış güvenlik politikası arasında oluşan bağlantıları ve AB nin bu husustaki zayıf noktalarını, aynı zamanda, tedarikçi sayısının artması için yapılması gerekenleri ortaya koymuştur. Ama hiçbirisi, ekonomik ve jeopolitik çıkarlarını güçlendirmek amacıyla Rusya nın eneri kaynakları ve botu hattı tekelciliğini siyasi bir araç olarak kullanan Putin hükümeti 44 karşısında üye ülkelerin ortak bir siyasi dayanışma sergilemelerini sağlayamamıştır. Enerji sektörünü devlet denetiminde tutan Rusya, çok taraflı ilişkilerden kaçınarak, 45 AB ülkeleri ile ikili anlaşmayı tercih etmektedir. AB nin ortak bir enerji politikası geliştirememesinin en büyük nedenlerinden biri de Rusya nın bu tutumudur. Bir diğer taraftan, AB Komisyonu nun Birlik içerisinde ulusal enerji politikalarına baskı yapmak için ne kadar etkin olduğu da tartışmalıdır. 46 Ulusal mevzuatların kendi aralarındaki uyuşmazlıklar, üye ülke enerji sistemlerinin AB enerji mevzuatı ile örtüşüp örtüşmediği sorusunu yaratmıştır. 47 Dolayısıyla, Lizbon Anlaşması nda farklı enerji tedarikçilerinin temin edilmesi konusundaki maddenin uygulanması, 48 üye ülkelerin ciddi egemenlik tepkileri ile karşılaşmıştır. Şunu da belirtmek gerekir ki, birlik uzun yıllardır enerji siyaseti alanında yasal çerçeve oluşturmuş olsa bile, konunun dış boyutu açısından bakıldığında, aslında AB nin ortak enerji politikası üye ülkeler için yeni bir alandır. 49 Şöyle ki, Ukrayna krizi, AB üyelerinin, petrol ve doğalgazın stratejik 41 Catherine Locatelli, Russian and Caspian Hydrocarbons: Energy Supply Stakes for the European Union, Europe-Asia Studies, Sayı. 62, No. 6, 2010, s Dieter Helm, The New Energy Paradigm (Oxford: Oxford University Press, 2007). 43 Frank Umbach, Global Energy Security and The Implications For The EU, Energy Policy, Sayı. 38, 2010, s Umbach, 2010, s Rusya nın Enerji Şartı nı imzalamama nedeni de budur. 46 MarketWatch: Energy, Sayı. 11, Ağustos 2011, s Eberhardr Bohne, Conflicts between National Regulatory Cultures and EU Energy Regulations, Utilities Policy, Sayı. 19, 2011, s Lizbon Anlaşması, Madde Bartholomiej Nowak, Forging the External Dimension of the Energy Policy of the European Union, The Electricity Journal, Sayı. 23, 2010, s

13 Avrupa Birliği nin Enerji Politikaları: Bakü Petrollerinin Lojistik Boyutu değil, tamamen ekonomik ürünler olduğuna dair görüşlerini sorgulamalarına neden olmuştur. 50 AB ve jeostratejik gücünü yeniden kazanmak için petrol ve doğalgaz kaynaklarından yararlanan Rusya arasında hızlı bir şekilde siyasileşen enerji ilişkileri, yılı sonlarına doğru başlayan ve halen devam eden Ukrayna krizi ile doruk noktasına ulaşmıştır. Bunun üzerine Mayıs 2014 de Komisyon yayınladığı Enerji Güvenliği Stratejisi nde, AB nin 1970 li yıllarda yaşanan petrol krizlerinden yeteri kadar ders çıkaramadığı ve enerji konusunun üye ülkeler arasında dayanışma düzeyinden ziyade ulusal düzeyde ele alındığı vurgulanmaktadır. Dolayısıyla, Komisyon, özellikle tek bir tedarikçiye bağımlı kalan AB üyelerinin mevcut tedarikçilerle iyi ilişkilerini muhafaza ederek, en kısa sürede enerji tüketimini yeniden gözden geçirmelerini ve tedarikçilerini çeşitlendirmeleri gerektiğini ifade etmiştir. Bunun için Doğalgaz Koordinasyon Grubu 52 çerçevesinde yoğun işbirliği ve önde gelen uzmanlarla geniş çaplı bilgi alışverişi yapılmasının zaruri olduğu belirtilen stratejide, üye ülkeler arasında dayanışmanın sağlanması, AB bünyesi dışındaki stratejik öneme sahip enerji altyapılarının korunması için önlemler alınması, enerji taleplerinin yeniden gözden geçirilmesi, yenilenebilir enerji kaynaklarının arttırılması gibi birçok husus yer almaktadır li yıllara kadar AB, yayınlamış olduğu belgelerde daha çok çevreci, sürdürülebilir, rekabetçi, yenilenebilir enerji konuları üzerinde durmuştur genişlemesi ile birlikte değişen dengeler sonucu AB nin, önceden yalnızca ekonomik ve çevresel boyutta ele aldığı enerji politikalarına bir de siyasi boyut eklenmiştir. Halihazırda AB, güvenli enerji arzını sağlamak için enerji piyasası ile jeopolitik koşulları dengelemeye çalışmaktadır. 54 Bir diğer taraftan, SSCB nin dağılmasını genişleme hamlesi ile takip eden ve sınırlarını Rusya ya dayayan AB, stratejik öneme ve zengin enerji kaynaklarına sahip olan Hazar havzasının yeni ülkeleri ile çeşitli destek programları ve politikaları vasıtasıyla ilişkilerini sürdürmektedir. Soğuk Savaş döneminin sona ermesi bu anlamda Avrupa nın ekonomik olarak bölünmüşlüğünü ortadan kaldırmak için yeni fırsatlar yaratmıştır. Enerji, Doğu ile Batı arasında 50 Umbach, 2010, s Dominique Finon ve Catherine Locatelli, Russian and European Gas Interdependence: Could Contractual Trade Channel Geopolitics?, Energy Policy, Sayı. 36, 2008, s /2010 (AB) Referans No.lu Doğalgaz Arz Güvenliği Yönetmeliği ile kurulmuştur. 53 Avrupa Komisyonu, Avrupa Enerji Güvenliği Stratejisi, Youngs, 2007, s

14 Ü. Aydın yakınlaşma aşamasında en dikkate değer sektörlerden biridir tarihinde Lizbon da imzalanan Enerji Şartı 56 bu alanda işbirliği için uluslararası yasal çerçevenin oluşturulmasını temel hedef edinmiştir. Söz konusu yasal çerçeve, bütünlüğe ve ortak çıkarlara dayalı uzun vadeli işbirliğini teşvik etmeyi, Bağımsız Devletler Topluluğu ve Merkezi ve Doğu Avrupa ülkelerine, arz güvenliklerini artırmaya yönelik enerji potansiyellerini geliştirme fırsatı vermeyi, enerji üretimi, taşıması ve dağıtımını iyileştirmeyi; çevre sorunlarını azaltmayı; yatırımları kolaylaştırmayı ve kısıtlamaları içermektedir. Azerbaycan bu belgeyi imzalayan ilk ülkelerden biridir. Bunun dışında, Azerbaycan SSCB den ayrıldıktan sonra ikili ilişkiler AB nin Bağımsız Devletler Topluluğu na Teknik Yardım (TACIS), Avrupa-Kafkasya-Asya Ulaşım Koridoru (TRACECA), Avrupa ya Devletlerarası Petrol ve Gaz Taşımacılığı (INOGATE) ve benzeri programları çerçevesinde geliştirilmiştir. Yeni İpek Yolu olarak da bilinen TRACECA programı ile AB, taraf ülkelerin 57 alternatif ulaşım yolları ile Avrupa ve dünya pazarlarına çıkış yeteneklerini geliştirmeyi ve Avrupa dan Karadeniz ve Kafkasya üzerinden Orta Asya ya ve tersi istikamette en kısa ve en az maliyetli ulaşım koridorunun oluşturulmasını hedeflenmiştir. Benzer şekilde AB, INOGATE çerçevesinde, teknik işbirliğinin yanı sıra, zengin enerji kaynakları ve önemli stratejik konuma sahip olan Azerbaycan ve programa taraf olan diğer Doğu Avrupa, Kafkasya ve Orta Asya ülkelerinin enerji arzı ve transit olanaklarının en iyi şekilde değerlendirilmesi için enerji işbirliğinin genişletilmesini amaçlamıştır. 58 Azerbaycan bu programlara faal olarak iştirak etmiştir. AB nin, enerji tedarikçisi olan Azerbaycan ile siyasi ve ekonomik ilişkilerinin yasal dayanağını ise 1999 da yürürlüğe giren Ortaklık ve İşbirliği Anlaşması oluşturmaktadır. 59 Birliğin genişlemesini takip eden yıllarda Avrupa Komşuluk Politikası ve Doğu Ortaklığı geliştirilmiştir yılından beri TA- CIS programı da Avrupa Komşuluk Politikası ve Doğu Ortaklığı kapsamına alınmıştır. Böylece, AB ve Azerbaycan arasındaki ilişkiler Komşuluk Politikası ve Doğu Ortaklığı çerçevesinde devam etmiştir Esra Demir, Enerji Şartı Anlaşması, Uluslararası Ekonomik Sorunlar Dergisi, Dışişleri Bakanlığı Yayınları, Sayı. 8, Şubat 2003, s Bakınız, General Data. do?step=0&redirect=true&treatyid= Beş Orta Asya ve üç Güney Kafkasya ülkesi kastedilmektedir. 58 Azerbaycan Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı, 59 Haydar Aliyev İrsini Araştırma Merkezi, Bakü-Brüksel (Azerbaycan-Avrupa Birliği İlişkileri (Bakü: Azerbaycan Devlet Neşriyyatı, 2011), s Azerbaycan Cumhuriyeti 2004 yılında Avrupa Komşuluk Politikası, 2009 yılında ise Doğu Ortaklığı na katılmıştır. 48

15 Avrupa Birliği nin Enerji Politikaları: Bakü Petrollerinin Lojistik Boyutu 1999 AB-Azerbaycan Ortaklık ve İşbirliği Anlaşması ile iki taraf arasında enerji konularını ele alan Enerji ve Ulaştırma Alt Komisyonu kurulmuştur. Böylece, AB ve Azerbaycan arasında petrol ve doğalgaz konuları ilk aşamada bu komisyon tarafından ele alınmıştır Enerji Bakanları Konferansı sonu yayınlanan Bakü Girişimi, Avrupa Komisyonu, Karadeniz ve Hazar Denizi kıyıdaş ülkeleri ve komşuları arasında, Hazar havzasında bölgesel enerji piyasalarının kademeli olarak geliştirilmesini desteklemek amacını taşımıştır. Yeni altyapıların finansmanı, AB ile söz konusu ülkelerin enerji piyasaları arasında bütünleşmenin sağlanması ve aynı zamanda, Hazar petrol ve doğalgazının ister Rusya, ister Türkiye, isterse de İran üzerinden güvenli nakli meseleleri Bakü Girişimi nin temel çerçevesini oluşturmuştur. 61 Bakü Girişimi, enerji sektöründe bölgesel reform için yol haritası ortaya koyan 2006 tarihli Astana Deklarasyonu nun ilan edilmesine zemin hazırlamıştır. Deklarasyonda, piyasaların uyumlaştırılması, vergi, yasal altyapı, sürdürülebilirlik, yenilenebilir enerji kaynakları, çevre, yatırım, Avrupa pazarlarına yeni taşıma seçeneklerinin oluşturulması konularının, sınırları genişletilen INOGATE programı altında ele alınması öngörülmüştür. 62 Bu gelişmelerin devamı niteliğinde 2006 yılında imzalanan Avrupa Birliği ve Azerbaycan Cumhuriyeti Arasında Enerji Alanında Stratejik Ortaklığa Dair Anlaşma Memorandumu iki taraf arasında enerji konusundaki işbirliğinin temelini oluşturmaktadır. Bu belge, AB ile Azerbaycan ın enerji alanında benzer çıkarlara sahip olduğunu, her iki tarafın enerji piyasalarının bütünleşmesinden fayda sağlayabileceğini, bu nedenle de enerji güvenliğinin güçlendirilmesi gerektiğini vurgulamıştır. Memorandumda Azerbaycan tarafının AB enerji müktesebatını benimsemesinin Azerbaycan ın AB ile ekonomik ve siyasi işbirliğinin derinleştirilmesini hızlandıracağı öngörülmüştür. AB, söz konusu memorandum ile enerji alanının AB-Azerbaycan ilişkilerinin temel konularından biri olduğunu tekrar belirtmiştir. AB ile Azerbaycan arasındaki enerji işbirliği hususunda dört temel hedef belirlenmiştir: 1. Enerji alanında Azerbaycan yasalarının AB müktesebatı ile uyumlaştırılması için program oluşturmak. 2. Azerbaycan ve Hazar havzasından AB ye enerji arzının ve taşıma sistemlerinin emniyetini ve güvenliğini güçlendirmek. 61 Avrupa Komisyonu, caspian/energy_en.htm. 62 Avrupa Komisyonu, n/doc/2006_11_30_astana_conclusions.pdf. 49

16 Ü. Aydın 3. Kyoto Protokolü çerçevesinde enerji tasarrufu, yenilenebilir enerji ve iklim değişikliği önlemlerini de içeren Azerbaycan da enerji talep yönetimi politikası oluşturmak. 4. Teknik işbirliği ve uzman değişim programını oluşturmak. Söz konusu belge ile AB, Azerbaycan enerji kaynaklarının nakli konusunda emniyet ve güvenliğin sağlanması, enerji işletmeciliği, gerektiği takdirde transit ve taşıma ağları altyapılarının yenilenmesi, alternatif güzergahların oluşturulması, teknik standartların belirlenerek uygulanması hususlarında tam destek vereceği görüşünü ortaya koymuştur. 63 Enerji konuları AB-Azerbaycan Eylem Planı nın da ayrılmaz parçasını oluşturmaktadır. Planda, Bakü Girişimi, Astana Deklarasyonu ve Enerji Alanında Stratejik Ortaklığa Dair Anlaşma Memorandumu nda öngörülen hedeflere ulaşmak için öncelikli alan olarak belirlenen enerji ve nakliye işbirliğinin güçlendirilmesi gerektiği vurgulanmıştır. 64 Söz konusu işbirliği ile Azerbaycan da enerji piyasasının AB enerji piyasası ile uyumlu hale getirilmesi, yapısal reformlar, teknik işbirliği, Hazar enerji kaynaklarının AB pazarlarına ulaştırılması için Azerbaycan ın transit kapasitesinin geliştirilmesi, güvenli ve emniyetli taşıma için altyapının sağlamlaştırılması ve diğer Hazar ülkeleri ile bölgesel işbirliği yapılması amaçlanmıştır. 65 AB nin Azerbaycan ile imzalamış olduğu bütün belgelerde ve Azerbaycan ın iştirak ettiği bütün programlarda enerji konusu ayrı bir başlık altında ele alınmıştır. Enerji arzı güvenliğini bütünleşme, işbirliği ve dayanışmayı güçlendirmek; şartları, milletler arasında barış, istikrar ve ekonomik refah için teşvik etmek 66 olarak tanımlayan AB için Azerbaycan, Hazar petrol ve doğalgazının üretimi ve Avrupa ya ulaşımı konusunda stratejik bir önem arz etmektedir. Bir diğer taraftan, Bakü Girişimi ve Doğu Ortaklığı ülkeleri ile Güney Doğu Avrupa Enerji Topluluğu ve Karadeniz Sinerjisi ülkeleri ile hemen hemen aynı olması, AB nin bölgede enerji işbirliğine verdiği önemi göstermektedir. Azerbaycan Hazar havzası enerji kaynaklarının dünya piyasalarına arz edilmesi kapsamında hem üretici, hem de transit ülke konumundadır. Bu 63 Avrupa Komisyonu, 64 Avrupa Birliği Komşuluk Politikası Bilgi Merkezi, AB-Azerbaycan Eylem Planı, 2006, s. 8, 65 Avrupa Birliği Komşuluk Politikası Bilgi Merkezi, AB-Azerbaycan Eylem Planı, 2006, s. 8, 66 Avrupa Komisyonu Güney Doğu Avrupa Enerji Topluluğu, org/portal/page/portal/enc_home. 50

17 Avrupa Birliği nin Enerji Politikaları: Bakü Petrollerinin Lojistik Boyutu anlamda AB için iki kat önemlidir. Dolayısıyla, AB ile Azerbaycan arasında stratejik temele dayalı bir ilişki söz konusudur. Enerji, bu ilişkinin özünü oluşturmaktadır yılında AB nin dış ticaretinde enerji ithalatından dolayı Azerbaycan ın payı %0,8 olmuştur. 67 Yine 2012 yılında AB nin ithal ettiği toplam ham petrol ve petrol ürünlerinin %4 ünü Azerbaycan sağlamıştır. 68 Azerbaycan, Türkmenistan ve Kazakistan ın AB ye ihraç ettiği enerji kaynaklarının bir kısmı Bakü-Tiflis-Ceyhan, Bakü-Supsa ve Bakü-Tiflis-Erzurum boru hatları, bir kısmı ise demiryolu ile Gürcistan ın Poti ve Batum limanlarına, oradan da AB ülkelerine taşınmaktadır. AB, 28 Mayıs 2014 tarihinde yayınladığı Avrupa Enerji Güvenliği Stratejisi nde mevcut tedarikçilerle ilişkileri güçlendirmekle birlikte, AB nin hedefinin yeni kaynaklar için yol bulmak olması gerektiğini açıkça belirtmiştir: Bu anlamda Hazar bölgesi ve ötesindeki tedarikçiler için zemin hazırlayan Güney Koridoru ve ortak çıkarlara dayalı tanımlanmış projelerinin oluşturulması önemli bir husustur. İlk aşamada 2020 ye kadar Güney Koridoru ile Avrupa pazarlarına yıllık 10 milyar m3 Azerbaycan doğal gazının ulaştırılması beklenmektedir. Diğer taraftan, bu yeni boru hattı Orta Doğu ile bağlantı sağlanması için elzemdir. Şuan Türkiye de öngörülen altyapı Avrupa pazarlarına yıllık 25 milyar m3 e kadar doğal gaz nakledebilir. Uzun vadede Türkmenistan, Irak ve İran gibi diğer ülkeler de, ambargo rejiminin kaldırılması koşulları sağlanırsa, Güney Koridoru nun genişletilmesine önemli katkıda bulunabilir. 69 Görüldüğü üzere, güvenli enerji arzı iki taraf arasındaki ilişkilerin siyasi ve ticari esasını teşkil etmektedir. Azerbaycan bir üretici olduğu kadar bölgenin enerji kaynaklarının Avrupa pazarlarına ulaştırılması sürecindeki transit konumundan dolayı da öne çıkmaktadır. Bakü Petrollerinin Lojistik Boyutunun Azerbaycan ve AB Açısından Önemi Enerjinin hem ekonomik, hem de siyasi yönleri olduğu düşünülürse, bu gerçeğin onun nakli hususunu da kapsadığı kesindir. Günümüz dünyasında ulaştırma, bir hizmet türü olmaktan çıkmış, devletlerin çıkarları doğrultusunda 67 Avrupa Komisyonu, 68 Avrupa Komisyonu, In-depth Study of European Energy Security, Commission Staff Working Document, Brüksel, Avrupa Komisyonu, 51

18 Ü. Aydın kullandıkları siyasi baskı aracına dönüşmüştür. Artık boru hattı siyaseti enerji temini ve kontrolünün ayrılmaz bir parçası haline dönüşmüştür. Çalışmanın daha önceki bölümlerinde de vurgulandığı üzere, petrol ve doğalgaz üretimi Azerbaycan ın siyasi, iktisadi ve kültürel hayatında köklü değişikliklere neden olmuştur. Özellikle Azerbaycan da petrol üretimi petrol sanayisi ile birlikte birçok yan sanayinin de gelişmesini sağlamıştır. Bunlar arasında petrolün lojistik kısmı da yer almaktadır. Daha önce kervancılıkla, arabacılıkla başlayan petrol taşımacılığı günümüzde teknolojinin de sağlamış olduğu olanaklar çerçevesinde çok daha ileri boyutlara ulaşmıştır. Bu kapsamda bağımsızlık sonrası dönemde Bakü petrollerinin lojistik boyutu sadece bir ekonomik gelir ve istihdam sahası olmaktan çıkmış, hem Azerbaycan ın, hem de bölgede çıkarları kesişen devletlerin siyasi manevra alanına dönüşmüştür. Bir diğer taraftan ise, açık denizlere çıkışı olmayan Azerbaycan 70 için zengin enerji kaynaklarını dünya pazarlarına ulaştırmak için tek seçenek boru hatlarıdır. 71 Sosyalist devrimi ile birlikte SSCB arazisinde gemi taşımacılığı, demiryolu ve boru hattı şebekesi genişletilerek geliştirilmiş, Azerbaycan petrollerinin tamamı Rusya üzerinden taşınmıştır. SSCB den ayrılmasını takip eden dönemde Azerbaycan petrolleri Rusya ile karşılıklı anlaşma üzerine Bakü-Novorossiysk hattı ile Karadeniz e, buradan da tankerlerle dünya pazarlarına ulaştırılmıştır. Bakü-Novorossiysk boru hattı genellikle Rus petrolünün Azerbaycan daki petrol fabrikalarına taşınması, imalatı yapılan hazır petrol ürünlerinin diğer Güney Kafkasya ülkelerine, Kuzey Kafkasya ya, İran a gönderilmesi amacıyla SSCB zamanında inşa edilmiştir yılında Transneft Şirketi ile ACDPŞ arasında imzalanan anlaşmaya göre Rusya hattın kullanılması ile ilgili olarak Azerbaycan dan standartların üzerinde, 1 ton için 15,67 ABD Doları, transit ücreti almıştır. 72 Kuzey komşusu boru hattını jeopolitik baskı aracı olarak kullanmıştır. Hem Rusya nın siyasi baskısını azaltmak, hem de Novorossiysk hattının teknik yetersizlikleri nedeniyle Azerbaycan enerji kaynaklarının dünya pazarına arzı için çok seçenekli, güvenli yeni taşıma güzergahları oluştu- 70 Bu durum Kazakistan, Türkmenistan ve Özbekistan için de geçerlidir. 71 Mohammad Mousavi, Some Notes on the Caspian Energy and Ethnic Conflicts in the Caucasus, Iran and the Caucasus, Sayı. 14, 2010, s Russian Pipeline Monopoly Sets Low Transit Fee for Azerbaijan, Sputnik International, , opoly-sets-low-transit-fee-for-azerbaijan.html. 52

19 Avrupa Birliği nin Enerji Politikaları: Bakü Petrollerinin Lojistik Boyutu rulması fikrini savunmuştur. 73 Rusya dışındaki diğer bölge ülkeleri Türkiye, Gürcistan, İran, aynı zamanda, ABD ve AB Azerbaycan ı bu konuda desteklemişlerdir yılında alternatif boru hatlarının istikameti belli olmuş, Bakü- Supsa, Bakü-Tiflis-Ceyhan ve Bakü-Tiflis-Erzurum projelerinin gerçekleştirilmesi kesinleşmiştir. İlk başlarda yeni hatların kendi arazisinden geçeceği düşüncesiyle Azerbaycan ı destekleyen İran daha sonra Rusya ile birlikte hareket ederek, projeleri engellemeye çalışmıştır. 74 Yine SSCB döneminde inşa edilen Bakü-Supsa boru hattından Azerbaycan petrol ürünlerinin Karadeniz bölgesindeki sosyalist ülkelere taşınması için yararlanılmıştır. Uzun süre kullanılmadığı için atıl durumda olan hat, 1990 lı yıllarda oluşan ihtiyaç doğrultusunda AB nin TRACECA projesi çerçevesinde onarılmış ve Bakü-Novorossiysk hattına alternatif olarak faaliyete geçmiştir. Bakü petrolleri bu hatla Gürcistan ın Karadeniz deki limanı Supsa ya, oradan da tankerlerle dünya ülkelerine ulaştırılmaktadır. Birliğin desteği ile bölgede Azerbaycan ı Gürcistan la birleştiren Bakü-Supsa hattı ilk jeopolitik proje olarak kabul edilmektedir yılında kullanıma açılan Bakü-Tiflis-Ceyhan (BTC) Boru Hattı projesi sadece ekonomik yönü ile değil, siyasi niteliği ile de öne çıkmaktadır. Tablo 4 ten görüldüğü üzere, BTC projesinde Azerbaycan ın yanı sıra, dünyanın önde gelen ülkelerinin en büyük petrol şirketleri hissedar olarak yer almaktadır. Projede İngiltere nin BP Exploration Ltd. Şirketi %30,10 luk payla ilk sırada yer almaktadır. Projeye %25,00 gibi ciddi bir hisse ile katılan Azerbaycan ı milli petrol şirketi temsil etmektedir. Projede ABD, Chevron (%8,90), ConocoPhillips (%2,50), ve Delta-Hess Ltd. (%2,36) olmak üzere üç büyük firma ile yer alırken, AB ülkelerinden sadece Norveç (Statoil - %8,71), İtalya (ENI - %5,00) ve Fransa (Total - %5,00) iştirak etmektedir. TPAO ile temsil olunan Türkiye nin payı ise %6,53 tür. Japonya da projede birden fazla şirket ile (Itochu Inc. - %3,40 ve Inpex - %2,50) yer almaktadır. 73 Zira Şubat 2014 tarihinde Bakü-Novorossiysk boru hattı ile Azerbaycan petrolünün taşınmasına dair anlaşma yenilenirken, ACDPŞ Rusya nın teklif ettiği yüksek transit ücretini, 1 ton için yaklaşık 22,00 ABD doları, kabul etmemiş, Bakü-Tiflis-Ceyhan hattını kullanacağını beyan ederek görüşme masasını terk etmiştir. Bunun üzerine Rusya nın Transneft Şirketi 1 ton Azerbaycan petrolünün Bakü-Novorossiysk botu hattı ile 12,7 ABD Doları karşılığında taşıyacağını kabul etmiştir. 74 Ali Hasanov, Azerbaycanın Alternatif Neft-Qaz İhracı Siyaseti ve Onun Geosiyasi Neticeleri, Geo Strategiya Dergisi, Cilt. 3, Sayı. 3, 2011, s

20 Ü. Aydın Tablo 4: Bakü-Tiflis-Ceyhan Projesinin Katılımcıları Ülke Şirket Hisse İngiltere BP Exploration Ltd. %30,10 Azerbaycan SOCAR %25,00 ABD Chevron %8,90 Norveç Statoil %8,71 Türkiye TPAO %6,53 Fransa Total %5,00 İtalya ENI %5,00 Japonya Itochu Inc. %3,40 Japonya Inpex %2,50 ABD ConocoPhillips %2,50 ABD Delta-Hess Ltd. %2,36 Kaynak: ACDPF, BTC üzerinden taşınan petrolün naklinden sağlanan gelirler proje ortakları arasında kar payı olarak dağıtılmaktadır. Hattın geçtiği güzergah üzerinde yer alan Gürcistan ve Türkiye ayrıca transit geçiş ücreti almaktadır. Azerbaycan proje çerçevesinde Gürcistan ı desteklemek amacıyla kendi transit ücretinden feragat ederek, bunun yerine Gürcistan ın daha yüksek geçiş ücreti almasını sağlamıştır. Türkiye ve Gürcistan ın almış oldukları ücret, BTC boru hattının söz konusu ülkelerin arazisinden geçen uzunluğuna göre belirlenmiştir. Tablo 5: BTC Transit Geçiş Ücretleri (ABD Doları/varil) ÜLKE den itibaren Azerbaycan Gürcistan 0,12 0,14 0,17 Türkiye 0,20 0,30 0,37 Toplam 0,32 0,44 0,54 Kaynak: Mark Mansley, Building Tomorrow s Crisis?, Claros Consulting, Mayıs 2003, s. 11, yılında Kazakistan, 2010 yılında ise Türkmenistan ile Azerbaycan hükümeti arasında imzalanan anlaşmalar doğrultusunda söz konusu ülkelere 54

Azerbaycan Enerji Görünümü GÖRÜNÜMÜ. Hazar Strateji Enstitüsü Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi. www.hazar.org

Azerbaycan Enerji Görünümü GÖRÜNÜMÜ. Hazar Strateji Enstitüsü Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi. www.hazar.org Azerbaycan Enerji GÖRÜNÜMÜ Hazar Strateji Enstitüsü Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi EKİM 214 www.hazar.org 1 HASEN Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi, Geniş Hazar Bölgesi ne yönelik enerji,

Detaylı

5.5. BORU HATLARI 5.5-1

5.5. BORU HATLARI 5.5-1 5.5. BORU HATLARI Türkiye coğrafi ve jeopolitik açıdan çok önemli bir konumda yer almaktadır. Ülkemiz, dünyanın en büyük ham petrol ve doğal gaz rezervlerinin bulunduğu Ortadoğu ve Orta Asya ülkeleri ile

Detaylı

AVRUPA ENERJİ BORU HATLARI

AVRUPA ENERJİ BORU HATLARI AVRUPA ENERJİ BORU HATLARI GÜNEY GAZ KORİDORU PROJELERİ ÇELİK BORU İMALATÇILARI DERNEĞİ 2012 AVRUPA ENERJİ BORU HATLARI GÜNEY GAZ KORİDORU PROJELERİ 1. Trans Anadolu Doğalgaz Boru Hattı Projesi (TANAP)

Detaylı

CEYHAN DA SANAYİ KURULUŞLARI BOTAŞ

CEYHAN DA SANAYİ KURULUŞLARI BOTAŞ CEYHAN DA SANAYİ KURULUŞLARI BOTAŞ AYLAR İTİBARIYLA TAŞINAN HAM PETROL MİKTARLARI (BİN VARİL) "Son 12 Ay" YIL AY IRAK- TÜRKİYE CEYHAN- KIRIKKALE BATMAN- DÖRTYOL 2011 Aralık 12.653 1.739 1.232 17.743 2011

Detaylı

ÜNĠVERSiTESĠ ULAġTIRMA VE LOJĠSTĠK BÖLÜMÜ LOJĠSTĠK KULÜBÜ 7.LOJĠSTĠK ZĠRVESĠ. 10 Mayıs 2010. Bakü-Tiflis-Ceyhan ve Nabucco Boru Hattı Projeleri

ÜNĠVERSiTESĠ ULAġTIRMA VE LOJĠSTĠK BÖLÜMÜ LOJĠSTĠK KULÜBÜ 7.LOJĠSTĠK ZĠRVESĠ. 10 Mayıs 2010. Bakü-Tiflis-Ceyhan ve Nabucco Boru Hattı Projeleri ĠSTANBUL ÜNĠVERSiTESĠ ULAġTIRMA VE LOJĠSTĠK BÖLÜMÜ LOJĠSTĠK KULÜBÜ 7.LOJĠSTĠK ZĠRVESĠ 10 Mayıs 2010 Bakü-Tiflis-Ceyhan ve Nabucco Boru Hattı Projeleri Osman Z. Göksel BOTAġ BTC Proje Direktörü Nabucco

Detaylı

Title of Presentation. Hazar Havzası nda Enerji Mücadelesi Dr. Azime TELLİ 2015 ISTANBUL

Title of Presentation. Hazar Havzası nda Enerji Mücadelesi Dr. Azime TELLİ 2015 ISTANBUL Title of Presentation Hazar Havzası nda Enerji Mücadelesi Dr. Azime TELLİ 2015 ISTANBUL İçindekiler 1- Yeni Büyük Oyun 2- Coğrafyanın Mahkumları 3- Hazar ın Statüsü Sorunu 4- Boru Hatları Rekabeti 5- Hazar

Detaylı

AZERBAYCAN MİLLİ GÜVENLİK STRATEJİSİ BELGESİ

AZERBAYCAN MİLLİ GÜVENLİK STRATEJİSİ BELGESİ AZERBAYCAN MİLLİ GÜVENLİK STRATEJİSİ BELGESİ 1. "Azerbaycan Milli Güvenlik Stratejisi Belgesi", Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev tarafından 23 Mayıs 2007 tarihinde onaylanarak yürürlüğe girmiştir.

Detaylı

TÜRKĐYE NĐN ENERJĐ ARZ POLĐTĐKALARI

TÜRKĐYE NĐN ENERJĐ ARZ POLĐTĐKALARI TÜRKĐYE NĐN ENERJĐ ARZ POLĐTĐKALARI Selahattin HAKMAN TÜSĐAD Enerji Çalışma Grubu Üyesi Sabancı Holding Enerji Grup Başkanı Enerji Arz ve Talebi 6000 (Mtoe) 5000 4000 3000 2000 1000 0 1980 2000 2006 2015

Detaylı

Dünyada Enerji Görünümü

Dünyada Enerji Görünümü 09 Nisan 2014 Çarşamba Dünyada Enerji Görünümü Dünyada, artan gelir ve nüfus artışına paralel olarak birincil enerji talebindeki yükseliş hız kazanmaktadır. Nüfus artışının özellikle OECD Dışı ülkelerden

Detaylı

Dünya Enerji Görünümü 2012. Dr. Fatih BİROL Uluslararası Enerji Ajansı Baş Ekonomisti Ankara, 25 Aralık 2012

Dünya Enerji Görünümü 2012. Dr. Fatih BİROL Uluslararası Enerji Ajansı Baş Ekonomisti Ankara, 25 Aralık 2012 Dünya Enerji Görünümü 2012 Dr. Fatih BİROL Uluslararası Enerji Ajansı Baş Ekonomisti Ankara, 25 Aralık 2012 Genel Durum Küresel enerji sisteminin temelleri değişiyor Bazı ülkelerde petrol ve doğalgaz üretimi

Detaylı

TÜRKİYE NİN ENERJİ SATRANCI EKİM 2007

TÜRKİYE NİN ENERJİ SATRANCI EKİM 2007 EKONOMİ TÜRKİYE NİN ENERJİ SATRANCI EKİM 2007 SARIKONAKLAR İŞ MERKEZİ C. BLOK D.16 AKATLAR İSTANBUL-TÜRKİYE 02123528795-02123528796 www.turksae.com TÜRKİYE NİN ENERJİ SATRANCI Yirmi birinci yüzyılda ekonomik

Detaylı

TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ?

TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ? TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ? Dr. Fatih Macit, Süleyman Şah Üniversitesi Öğretim Üyesi, HASEN Bilim ve Uzmanlar Kurulu Üyesi Giriş Türk Konseyi nin temelleri 3 Ekim 2009 da imzalanan Nahçivan

Detaylı

HAZAR COĞRAFYASI RAPORU (İRAN AZERBAYCAN KAZAKİSTAN TÜRKMENİSTAN ÖZBEKİSTAN)

HAZAR COĞRAFYASI RAPORU (İRAN AZERBAYCAN KAZAKİSTAN TÜRKMENİSTAN ÖZBEKİSTAN) TESPAM AYLIK ÜLKE / BÖLGE RAPORLARI MAYIS 2016 HAZAR COĞRAFYASI RAPORU (İRAN AZERBAYCAN KAZAKİSTAN TÜRKMENİSTAN ÖZBEKİSTAN) OĞUZHAN AKYENER GİRİŞ Hazar Coğrafyasında düşen petrol fiyatları sektörü ve yeni

Detaylı

European Gas Conference 2015 Viyana

European Gas Conference 2015 Viyana GAZMER - GAZBİR European Gas Conference 2015 Viyana Toplantı Notları Rapor No : 2015 / 001 Tarih : 29.01.2015 Bu rapor 27.01.2015-29.01.2015 tarihlerinde yapılan Avrupa Gaz Konferansına katılım gösteren;

Detaylı

INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015

INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015 INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015 Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer AB ve Uluslararası Organizasyonlar Şefliği Uzman Yardımcısı IMF Küresel Ekonomik

Detaylı

Duygusal birliktelikten stratejik ortaklığa Türkiye Azerbaycan ilişkileri

Duygusal birliktelikten stratejik ortaklığa Türkiye Azerbaycan ilişkileri 27.12.2012 Duygusal birliktelikten stratejik ortaklığa Türkiye Azerbaycan ilişkileri 000 Sinem KARADAĞ Gözde TOP Babasının denge siyasetini başarıyla yürüten İlham Aliyev, Azerbaycan ın bölgesel nitelikli

Detaylı

TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi. Uluslar arası İlişkiler Bölümü

TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi. Uluslar arası İlişkiler Bölümü TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi Uluslar arası İlişkiler Bölümü Avrasya da Ekonomik İşbirliği İmkanları: Riskler ve Fırsatların Konsolidasyonu Mustafa Aydın Ankara, 30 Mayıs 2006 Avrasya Ekonomik

Detaylı

Türkiye nin Enerji Görünümü Işığında Doğalgaz Piyasasının Liberalizasyonu

Türkiye nin Enerji Görünümü Işığında Doğalgaz Piyasasının Liberalizasyonu Türkiye nin Enerji Görünümü Işığında Doğalgaz Piyasasının Liberalizasyonu Nusret Cömert Yönetim Kurulu Üyesi STEAM 13.Uluslararası Enerji Arenası 8 Eylül 2011 İstanbul PETFORM Hakkında 2000 yılında kurulan

Detaylı

TÜRKİYE CUMHURİYETİ DIŞİŞLERİ BAKANLIĞI TÜRKİYE NİN ENERJİ STRATEJİSİ. Enerji, Su ve Çevre İşleri Genel Müdür Yardımcılığı

TÜRKİYE CUMHURİYETİ DIŞİŞLERİ BAKANLIĞI TÜRKİYE NİN ENERJİ STRATEJİSİ. Enerji, Su ve Çevre İşleri Genel Müdür Yardımcılığı TÜRKİYE CUMHURİYETİ DIŞİŞLERİ BAKANLIĞI TÜRKİYE NİN ENERJİ STRATEJİSİ Enerji, Su ve Çevre İşleri Genel Müdür Yardımcılığı Ocak 2008 TÜRKİYE NİN ENERJİ STRATEJİSİ Türkiye, başta Orta Doğu ve Hazar Havzası

Detaylı

Yenilebilir Enerji Kaynağı Olarak Rüzgar Enerjisi

Yenilebilir Enerji Kaynağı Olarak Rüzgar Enerjisi Yenilebilir Enerji Kaynağı Olarak Rüzgar Enerjisi İbrahim M. Yağlı* Enerji üretiminde Rüzgar Enerjisinin Üstünlükleri Rüzgar enerjisinin, diğer enerji üretim alanlarına göre, önemli üstünlükleri bulunmaktadır:

Detaylı

LOJİSTİK SEKTÖRÜ BÜYÜME ORANLARI

LOJİSTİK SEKTÖRÜ BÜYÜME ORANLARI RAPOR: TÜRKİYE NİN LOJİSTİK GÖRÜNÜMÜ Giriş: Malumları olduğu üzere, bir ülkenin kalkınması için üretimin olması ve bu üretimin hedefe ulaşması bir zorunluluktur. Lojistik, ilk olarak coğrafyanın bir ürünüdür,

Detaylı

Liberalleşmenin Türkiye Enerji. 22 Şubat 2012

Liberalleşmenin Türkiye Enerji. 22 Şubat 2012 Liberalleşmenin Türkiye Enerji Piyasasına Etkileri i 22 Şubat 2012 Liberalleşmenin son kullanıcılara yararları somutları çeşitli sektörlerde kanıtlanmıştır Telekom Havayolu Liberalleşme öncesi > Genellikle

Detaylı

PETFORM Üyesi 34 Enerji Şirketi

PETFORM Üyesi 34 Enerji Şirketi Nusret Cömert Yönetim Kurulu Başkanı PETFORM Üyesi 34 Enerji Şirketi AKSA ALADDIN MIDDLE EAST ARGM ATTİLA DOĞAN İNŞAAT AVRASYA GAZ BOSPHORUSGAZ BP ÇALIK ENERJİ EDISON EGEGAZ ENERCO ENERJİ ENERGY OPERATIONS

Detaylı

Tarım & gıda alanlarında küreselleşme düzeyi. Hareket planları / çözüm önerileri. Uluslararası yatırımlar ve Türkiye

Tarım & gıda alanlarında küreselleşme düzeyi. Hareket planları / çözüm önerileri. Uluslararası yatırımlar ve Türkiye Fırsatlar Ülkesi Türkiye Yatırımcılar için Güvenli bir Liman Tarım ve Gıda Sektöründe Uluslararası Yatırımlar Dr Mehmet AKTAŞ Yaşar Holding A.Ş. 11-12 Şubat 2009, İstanbul sunuş planı... I. Küresel gerçekler,

Detaylı

EKONOMİK İŞBİRLİĞİ TEŞKİLATI Hacı Dede Hakan KARAGÖZ

EKONOMİK İŞBİRLİĞİ TEŞKİLATI Hacı Dede Hakan KARAGÖZ Ekonomik İşbirliği Teşkilat (EİT), üye ülkeler arasında yoğun ekonomik işbirliğinin tesis edilmesini amaçlayan bölgesel düzeyde bir uluslararası teşkilattır. Teşkilat, 1964 yılında kurulan Kalkınma İçin

Detaylı

TÜRKİYE - ARJANTİN YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1

TÜRKİYE - ARJANTİN YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1 STRATEJİK VİZYON BELGESİ ( TASLAK ) TÜRKİYE - ARJANTİN YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1 Yeni Dönem Türkiye - Arjantin İlişkileri: Fırsatlar ve Riskler ( 2014 Buenos Aires - İstanbul ) Türkiye; 75 milyonluk

Detaylı

Lojistik. Lojistik Sektörü

Lojistik. Lojistik Sektörü Lojistik Sektörü Gülay Dincel TSKB Ekonomik Araştırmalar dincelg@tskb.com.tr Kasım 014 1 Ulaştırma ve depolama faaliyetlerinin entegre lojistik hizmeti olarak organize edilmesi ihtiyacı, imalat sanayi

Detaylı

izlenmiştir. Çin Halk Cumhuriyeti 1949 yılında kurulmuştur. IMF'ye bağlıbirimler: Guvernörler Konseyi, İcra Kurulu, Geçici Kurul, Kalkınma Kurulu

izlenmiştir. Çin Halk Cumhuriyeti 1949 yılında kurulmuştur. IMF'ye bağlıbirimler: Guvernörler Konseyi, İcra Kurulu, Geçici Kurul, Kalkınma Kurulu DÜNYA EKONOMİSİ Teknoloji, nüfus ve fikir hareketlerini içeren itici güce birinci derecede itici güç denir. Global işbirliği ağıgünümüzde küreselleşmişyeni ekonomik yapının belirleyicisidir. ASEAN ekonomik

Detaylı

Dünya Seramik Sektörü Dış Ticareti a) Seramik Kaplama Malzemeleri

Dünya Seramik Sektörü Dış Ticareti a) Seramik Kaplama Malzemeleri Dünya Seramik Sektörü Dış Ticareti a) Seramik Kaplama Malzemeleri ÜLKE Dünya Seramik Kaplama Malzemeleri Üretiminde İlk 1 Ülke 29 21 211 212 212 Dünya /212 Üretiminden Aldığı Pay Değişim (%) (%) 1 ÇİN

Detaylı

Ekonomik İşbirliği Teşkilatı (EİT) ve EİT Ticaret ve Kalkınma Bankası

Ekonomik İşbirliği Teşkilatı (EİT) ve EİT Ticaret ve Kalkınma Bankası Ekonomik İşbirliği Teşkilatı (EİT) ve EİT Ticaret ve Kalkınma Bankası Ömer Faruk Baykal* Türkiye, Pakistan, İran tarafından 1985 yılında kurulan Iktisadi İşbirliği Teşkilatı (EİT), üye ülkeler arasında

Detaylı

Uluslararası Demiryolu Taşımacılığında Türkiye nin Yeri Hacer Uyarlar UTİKAD

Uluslararası Demiryolu Taşımacılığında Türkiye nin Yeri Hacer Uyarlar UTİKAD Uluslararası Demiryolu Taşımacılığında Türkiye nin Yeri Hacer Uyarlar UTİKAD 10.09.2015 UTİKAD Türk Taşımacılık ve Lojistik Sektörünün Çatı Kuruluşu Temsil ve Organizasyonlar Eğitim ve Yayınlar Projeler

Detaylı

CAM SANAYİİ. Hazırlayan Birsen YILMAZ 2006. T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi

CAM SANAYİİ. Hazırlayan Birsen YILMAZ 2006. T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi CAM SANAYİİ Hazırlayan Birsen YILMAZ 2006 T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi TÜRKİYE'DE ÜRETİM Cam sanayii, inşaat, otomotiv, meşrubat, gıda, beyaz eşya, mobilya,

Detaylı

ÜÇÜNCÜ TÜRK KENEŞİ İŞ FORUMU. (24 Ekim 2014, Nahçıvan) TÜRK KENEŞİ GENEL SEKRETERİ RAMİL HASANOV UN İŞ ADAMLARINA HİTABI

ÜÇÜNCÜ TÜRK KENEŞİ İŞ FORUMU. (24 Ekim 2014, Nahçıvan) TÜRK KENEŞİ GENEL SEKRETERİ RAMİL HASANOV UN İŞ ADAMLARINA HİTABI ÜÇÜNCÜ TÜRK KENEŞİ İŞ FORUMU (24 Ekim 2014, Nahçıvan) TÜRK KENEŞİ GENEL SEKRETERİ RAMİL HASANOV UN İŞ ADAMLARINA HİTABI Sayın Âli Meclis Başkanı, Sayın Bakan, Sayın Oda Başkanları, Değerli İş Adamları,

Detaylı

Doğudan Batıya...Batıdan Doğuya...İPEK YOLU 2 İPEK YOLU

Doğudan Batıya...Batıdan Doğuya...İPEK YOLU 2 İPEK YOLU Avrasya için Yeni Bir Fırsat: Tarihi İpek Yolu nun Yeniden Canlandırılması Hüseyin Erdem Avrasya Ticaret ve Sanayi Odaları 2. Zirve Toplantısı 28 Mayıs 2006 Doğudan Batıya...Batıdan Doğuya...İPEK YOLU

Detaylı

qwertyuiopgüasdfghjklsizxcvbnmöçq wertyuiopgüasdfghjklsizxcvbnmöçqw ertyuiopgüasdfghjklsizxcvbnmöçqwer tyuiopgüasdfghjklsizxcvbnmöçqwerty

qwertyuiopgüasdfghjklsizxcvbnmöçq wertyuiopgüasdfghjklsizxcvbnmöçqw ertyuiopgüasdfghjklsizxcvbnmöçqwer tyuiopgüasdfghjklsizxcvbnmöçqwerty qwertyuiopgüasdfghjklsizxcvbnmöçq wertyuiopgüasdfghjklsizxcvbnmöçqw 1 ertyuiopgüasdfghjklsizxcvbnmöçqwer tyuiopgüasdfghjklsizxcvbnmöçqwerty Petrolden Başka Enerjı Kaynakları Var mıdır? uiopgüasdfghjklsizxcvbnmöçqwertyui

Detaylı

ENERJİ GÜVENLİĞİ ÇALIŞTAYI Türkiye Nükleer Güç Programı 2030

ENERJİ GÜVENLİĞİ ÇALIŞTAYI Türkiye Nükleer Güç Programı 2030 VİZYON BELGESİ(TASLAK) ENERJİ GÜVENLİĞİ ÇALIŞTAYI Türkiye Nükleer Güç Programı 2030 (03-05 Aralık 2015, İstanbul) BÖLÜM 1 Nükleer Güç Programı (NGP) Geliştirilmesinde Önemli Ulusal Politika Adımları Temel

Detaylı

AB Bütçesi ve Ortak Tarım Politikası

AB Bütçesi ve Ortak Tarım Politikası AB Bütçesi ve Ortak Tarım Politikası OTP harcamalarının AB bütçesinin önemli bölümünü kapsaması, bu politikayı bütçe tartışmalarının da odak noktası yaparken, 2014-2020 Mali Çerçeve içinde tarım, kırsal

Detaylı

Çimento, Cam, Seramik ve Toprak Ürünleri Sektör Raporu 2010

Çimento, Cam, Seramik ve Toprak Ürünleri Sektör Raporu 2010 Çimento, Cam, Seramik ve Toprak Ürünleri Sektör Raporu 2010 Avrupa kıtasından Amerika kıtasına, Orta Doğu Ülkelerinden Afrika ülkelerine kadar geniş yelpazeyi kapsayan 200 ülkeye ihracat gerçekleştiren

Detaylı

SAĞLIK DİPLOMASİSİ Sektörel Diplomasi İnşası

SAĞLIK DİPLOMASİSİ Sektörel Diplomasi İnşası STRATEJİK VİZYON BELGESİ SAĞLIK DİPLOMASİSİ Sektörel Diplomasi İnşası Yakın geçmişte yaşanan küresel durgunluklar ve ekonomik krizlerden dünyanın birçok ülkesi ve bölgesi etkilenmiştir. Bu süreçlerde zarar

Detaylı

TÜRKİYE CUMHURİYETİ DIŞİŞLERİ BAKANLIĞI TÜRKİYE NİN ENERJİ STRATEJİSİ. Enerji, Su ve Çevre İşleri Genel Müdür Yardımcılığı

TÜRKİYE CUMHURİYETİ DIŞİŞLERİ BAKANLIĞI TÜRKİYE NİN ENERJİ STRATEJİSİ. Enerji, Su ve Çevre İşleri Genel Müdür Yardımcılığı TÜRKİYE CUMHURİYETİ DIŞİŞLERİ BAKANLIĞI TÜRKİYE NİN ENERJİ STRATEJİSİ Enerji, Su ve Çevre İşleri Genel Müdür Yardımcılığı Ocak 2009 TÜRKİYE NİN ENERJİ STRATEJİSİ Türkiye, başta Orta Doğu ve Hazar Havzası

Detaylı

GİRİŞ. Anahtar kavramlar: Lojistik merkez, Kars, demir ipek yolu, kombine taşımacılık, enerji kaynakları, Avrupa, Çin, Orta Asya ve Kafkasya dır.

GİRİŞ. Anahtar kavramlar: Lojistik merkez, Kars, demir ipek yolu, kombine taşımacılık, enerji kaynakları, Avrupa, Çin, Orta Asya ve Kafkasya dır. LOJİSTİK MERKEZİNİN KARS TA KURULABİLİRLİĞİNE İLİŞKİN RAPOR GİRİŞ İki kutuplu sistem üzerine inşa edilen uluslararası ilişkiler teorileri, Soğuk Savaş sonrası dönemle birlikte yeni dünya düzenini açıklamakta

Detaylı

TANAP Hazar Gazını Avrupa ya Taşıyan Atılım Projesi

TANAP Hazar Gazını Avrupa ya Taşıyan Atılım Projesi TANAP Hazar Gazını Avrupa ya Taşıyan Atılım Projesi Gulmira Rzayeva Enerji Uzmanı Giriş Petrol stratejisinin başarıyla hayata geçirilmesinin ardından Azerbaycan, gaz ihracat politikası ile ilgili stratejik

Detaylı

SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER. Modern Siyaset Teorisi

SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER. Modern Siyaset Teorisi SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER Modern Siyaset Teorisi Dersin Kodu SBU 601 Siyaset, iktidar, otorite, meşruiyet, siyaset sosyolojisi, modernizm,

Detaylı

Enerji Ülkeleri.Rusya En Zengin..! 26 Ocak 2015

Enerji Ülkeleri.Rusya En Zengin..! 26 Ocak 2015 Enerji Ülkeleri.Rusya En Zengin..! 26 Ocak 2015 Dünyanın Enerji Kaynakları Konusunda En Zengin Ülkeleri A1 Capital Yorumu Coğrafya ve tarih kitaplarında ülkemiz için jeopolitik öneme sahip kilit ve kritik

Detaylı

3. TÜRKİYE ULAŞTIRMA SİSTEMİNE GENEL BAKIŞ

3. TÜRKİYE ULAŞTIRMA SİSTEMİNE GENEL BAKIŞ 3. TÜRKİYE ULAŞTIRMA SİSTEMİNE GENEL BAKIŞ Cumhuriyetin 1950 yılına kadar olan döneminde, doğru bir ulusal politika ile demiryolu ve denizyoluna ağırlık verilmiştir. leştirilen atılım sonunda, ülkenin

Detaylı

HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015

HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015 HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015 YÖNETİCİ ÖZETİ Uludağ İhracatçı Birlikleri nin kayıtlarına göre, Bursa dan Hollanda ya ihracat yapan 361 firma bulunmaktadır. 30.06.2015 tarihi itibariyle Ekonomi Bakanlığı

Detaylı

ÖMER FARUK BACANLI. DTD Genel Sekreteri 10 Eylül 2015

ÖMER FARUK BACANLI. DTD Genel Sekreteri 10 Eylül 2015 ÖMER FARUK BACANLI DTD Genel Sekreteri 10 Eylül 2015 * DTD hakkında Genel Bilgi, * Ulaştırma Sektör üne Genel Bakış, * Türkiye nin Ulaştırma Sektör ündeki Yeri, * Demiryolu Ulaştırmasının Serbestleştirilmesi,

Detaylı

Cam Sektörü 2013 Yılı Değerlendirmesi

Cam Sektörü 2013 Yılı Değerlendirmesi Cam Sektörü 2013 Yılı Değerlendirmesi Temmuz 2014 1 Milyar $ I. Cam Sektörü Hakkında 80 yıllık bir geçmişe sahip olan Türk Cam Sanayii, bugün camın ana gruplarını oluşturan düzcam (işlenmiş camlar dahil),

Detaylı

AKDENİZ EYLEM PLANI SEKRETARYASI (AEP)

AKDENİZ EYLEM PLANI SEKRETARYASI (AEP) AKDENİZ EYLEM PLANI SEKRETARYASI (AEP) Türkçe Adı Akdeniz Eylem Planı Sekretaryası (AEP) İngilizce Adı Secretariat on Mediterrenaen Action Plan (MAP) Logo Resmi İnternet Sitesi http://www.unepmap.org Kuruluş

Detaylı

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER 1.KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM 2013 yılının ikinci çeyreğinde yüzde 2,8 oranında büyüyen ABD ekonomisi üçüncü çeyrekte yüzde 3,6 oranında büyümüştür. ABD de 6 Aralık 2013 te

Detaylı

PETROL VE DOĞALGAZ ZENGİNİ ÜLKELER ORTASINDA TÜRKİYE

PETROL VE DOĞALGAZ ZENGİNİ ÜLKELER ORTASINDA TÜRKİYE WEC- TÜRKİYE 10. ENERJİ KONGRESİ PETROL VE DOĞALGAZ ZENGİNİ ÜLKELER ORTASINDA TÜRKİYE Tebliğ Sahipleri: Y.Müh.Tuğrul ERKİN Semih DURAN Bosphorus Gas Corparation A.Ş 1 Doğalgaz 2.Dünya Savaşından sonra

Detaylı

Kyoto Protokolü nün Onanması (Taraf Olunması) ve Uluslararası İklim Rejiminin Geleceği ile İlgili Bazı Politik ve Diplomatik Noktalar

Kyoto Protokolü nün Onanması (Taraf Olunması) ve Uluslararası İklim Rejiminin Geleceği ile İlgili Bazı Politik ve Diplomatik Noktalar Kyoto Protokolü nün Onanması (Taraf Olunması) ve Uluslararası İklim Rejiminin Geleceği ile İlgili Bazı Politik ve Diplomatik Noktalar José Romero* İsviçre Federal Çevre Bakanlığı Berne, İsviçre Ankara,

Detaylı

GÜMÜŞHANE TİCARET VE SANAYİ ODASI

GÜMÜŞHANE TİCARET VE SANAYİ ODASI (2015) GÜMÜŞHANE TİCARET VE SANAYİ ODASI İRAN ANLAŞMASININ TÜRKİYE ÜZERİNE POTANSİYEL ETKİLERİ İRAN ANLAŞMASININ TÜRKİYE ÜZERİNE POTANSİYEL ETKİLERİ İran ın nükleer programı üzerine dünya güçleri diye

Detaylı

TMMOB ŞEHİR PLANCILARI ODASI ŞEHİR VE BÖLGE PLANLAMA ÖĞRENCİLERİ BİTİRME PROJESİ YARIŞMASI 2014-2015

TMMOB ŞEHİR PLANCILARI ODASI ŞEHİR VE BÖLGE PLANLAMA ÖĞRENCİLERİ BİTİRME PROJESİ YARIŞMASI 2014-2015 TMMOB ŞEHİR PLANCILARI ODASI ŞEHİR VE BÖLGE PLANLAMA ÖĞRENCİLERİ BİTİRME PROJESİ YARIŞMASI 2014-2015 ENDÜSTRİYEL YAPININ YENİLİKÇİ VE BİLGİ ODAKLI DÖNÜŞÜMÜNÜN BURSA ÖRNEĞİNDE İNCELENMESİ PROJE RAPORU İÇİNDEKİLER

Detaylı

KAMU DİPLOMASİSİ ARACI OLARAK ÖĞRENCİ DEĞİŞİM PROGRAMLARI VE TÜRKİYE UYGULAMALARI. M. Musa BUDAK 11 Mayıs 2014

KAMU DİPLOMASİSİ ARACI OLARAK ÖĞRENCİ DEĞİŞİM PROGRAMLARI VE TÜRKİYE UYGULAMALARI. M. Musa BUDAK 11 Mayıs 2014 KAMU DİPLOMASİSİ ARACI OLARAK ÖĞRENCİ DEĞİŞİM PROGRAMLARI VE TÜRKİYE UYGULAMALARI M. Musa BUDAK 11 Mayıs 2014 İNCE GÜÇ VE KAMU DİPLOMASİSİ ÖĞRENCİ DEĞİŞİM PROGRAMLARI TÜRKİYE NİN ULUSLARARASI ÖĞRENCİ PROGRAMLARI

Detaylı

BAKÜ-TİFLİS-CEYHAN BORUHATTI NDA SON DURUM

BAKÜ-TİFLİS-CEYHAN BORUHATTI NDA SON DURUM BAKÜ-TİFLİS-CEYHAN BORUHATTI NDA SON DURUM Necdet PAMİR Petrol Mühendisi Bakü-Tiflis Ceyhan (BTC) Boruhattı, son 10 yılda, kamuoyunun gündeminde en üst sıralarda yer almayı başaran bir proje oldu. Bu başarıda,

Detaylı

3. Ekonomik Kriterler 3.1. İşleyen bir piyasa ekonomisinin varlığı Makroekonomik istikrar (s. 38 41) Piyasa güçlerinin etkileşimi (s.

3. Ekonomik Kriterler 3.1. İşleyen bir piyasa ekonomisinin varlığı Makroekonomik istikrar (s. 38 41) Piyasa güçlerinin etkileşimi (s. TÜRKİYE 2010 YILI İLERLEME RAPORU NDA ENERJİ Makroekonomik istikrar (s. 38 41) ( ) Son yıllarda, Türkiye güçlü bir istikrar programını başarıyla uygulamış, bankacılık, işletmelerin yeniden yapılandırılması,

Detaylı

KIRŞEHİR ULAŞTIRMA RAPORU

KIRŞEHİR ULAŞTIRMA RAPORU 2013 KIRŞEHİR ULAŞTIRMA RAPORU Gökhan GÖMCÜ Kırşehir Yatırım Destek Ofisi 15.04.2013 KIRŞEHİR ULAŞTIRMA RAPORU 1. Karayolu Taşımacılığı Karayolu taşımacılığı, başlangıç ve varış noktaları arasında aktarmasız

Detaylı

Ülkemizde Elektrik Enerjisi:

Ülkemizde Elektrik Enerjisi: Karadeniz Teknik Üniversitesi Elektrik-Elektronik-Bilgisayar Bilim Kolu Eğitim Seminerleri Dizisi 6 Mart 8 Mayıs 22 Destekleyen Kuruluşlar: Karadeniz Teknik Üniversitesi Elektrik-Elektronik Mühendisliği

Detaylı

Medikal Turizmde Tanıtım, Pazarlama Stratejileri ve Hedef Ülkeler

Medikal Turizmde Tanıtım, Pazarlama Stratejileri ve Hedef Ülkeler Medikal Turizmde Tanıtım, Pazarlama Stratejileri ve Hedef Ülkeler Oğuzhan KAYA TKHK Kaynak Geliştirme Daire Başkanlığı khk.kaynakgelistirme@saglik.gov.tr www.tkhk.gov.tr Slayt1/28 Bakanlığımızın 2013-2017

Detaylı

TÜRKİYE - İTALYA YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1

TÜRKİYE - İTALYA YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1 ( TASLAK STRATEJİK VİZYON BELGESİ ) TÜRKİYE - İTALYA YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1 Yeni Dönem Türkiye - İtalya İlişkileri: Fırsatlar ve Güçlükler ( 2014 ) Türkiye; 75 milyonluk nüfusu, gelişerek büyüyen

Detaylı

TÜRKMENİSTAN: HIZLA YÜKSELEN ÜLKE Günümüzde ülkede başarılı bir şekilde yürütülen ekonomi stratejisi ve uygulanan iç ve dış siyaset neticesinde

TÜRKMENİSTAN: HIZLA YÜKSELEN ÜLKE Günümüzde ülkede başarılı bir şekilde yürütülen ekonomi stratejisi ve uygulanan iç ve dış siyaset neticesinde TÜRKMENİSTAN: HIZLA YÜKSELEN ÜLKE Günümüzde ülkede başarılı bir şekilde yürütülen ekonomi stratejisi ve uygulanan iç ve dış siyaset neticesinde Türkmenistan Asya nın parlayan yıldızı olarak anılmaktadır.

Detaylı

TÜRKİYE - HOLLANDA YUVARLAK MASA TOPLANTISI 1

TÜRKİYE - HOLLANDA YUVARLAK MASA TOPLANTISI 1 ( TASLAK STRATEJİK VİZYON BELGESİ ) TÜRKİYE - HOLLANDA YUVARLAK MASA TOPLANTISI 1 Yeni Dönem Türkiye - Hollanda İlişkileri; Fırsatlar ve Riskler ( 2014 ) Türkiye; 75 milyonluk nüfusu, gelişerek büyüyen

Detaylı

T.C. BAKÜ BÜYÜKELÇİLİĞİ TİCARET MÜŞAVİRLİĞİ

T.C. BAKÜ BÜYÜKELÇİLİĞİ TİCARET MÜŞAVİRLİĞİ BİLGİLENDİRME TOPLANTISI (KARS, ARDAHAN, IĞDIR, AĞRI) T.C. BAKÜ BÜYÜKELÇİLİĞİ TİCARET MÜŞAVİRLİĞİ 14-15 MAYıS 2012 2 1. Azerbaycan Cumhuriyeti SUNUM PLANı Ekonomik ve Sosyal Göstergeler Enerji Kaynakları

Detaylı

Azerbaycan-Türkiye İlişkilerinde Bir Adım: Trans Anadolu Boru Hattı (TANAP)

Azerbaycan-Türkiye İlişkilerinde Bir Adım: Trans Anadolu Boru Hattı (TANAP) Azerbaycan-Türkiye İlişkilerinde Bir Adım: Trans Anadolu Boru Hattı (TANAP) Dr. Burcu Gültekin Punsmann Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı, TEPAV Kıdemli Dış Politika Analisti Türkiye üzerinden

Detaylı

Kömür, karbon, hidrojen, oksijen ve azottan oluşan, kükürt ve mineral maddeler içeren, fiziksel ve kimyasal olarak farklı yapıya sahip bir maddedir.

Kömür, karbon, hidrojen, oksijen ve azottan oluşan, kükürt ve mineral maddeler içeren, fiziksel ve kimyasal olarak farklı yapıya sahip bir maddedir. KÖMÜR NEDİR? Kömür, bitki kökenli bir maddedir. Bu nedenle ana elemanı karbondur. Bitkilerin, zamanla ve sıcaklık-basınç altında, değişim geçirmesi sonunda oluşmuştur. Kömür, karbon, hidrojen, oksijen

Detaylı

TEB KOBİ AKADEMİ İLLER GELECEKLERİNİŞEKİLLENDİRİYOR: ADANA GELECEK STRATEJİSİ KONFERANSI 5 ARALIK 2007

TEB KOBİ AKADEMİ İLLER GELECEKLERİNİŞEKİLLENDİRİYOR: ADANA GELECEK STRATEJİSİ KONFERANSI 5 ARALIK 2007 TEB KOBİ AKADEMİ İLLER GELECEKLERİNİŞEKİLLENDİRİYOR: ADANA GELECEK STRATEJİSİ KONFERANSI 5 ARALIK 2007 1 Adana Gelecek Stratejisi Konferansı Çalışmanın amacı: Adana ilinin ekonomik, ticari ve sosyal gelişmelerinde

Detaylı

KAZAKİSTAN - AZERBAYCAN ELEKTRİK-ELEKTRONİK SEKTÖREL TİCARET HEYETİ DEĞERLENDİRME RAPORU

KAZAKİSTAN - AZERBAYCAN ELEKTRİK-ELEKTRONİK SEKTÖREL TİCARET HEYETİ DEĞERLENDİRME RAPORU KAZAKİSTAN - AZERBAYCAN ELEKTRİK-ELEKTRONİK SEKTÖREL TİCARET HEYETİ DEĞERLENDİRME RAPORU Ülkemiz ile Kazakistan ve Azerbaycan arasındaki ticari ilişkilerin gelişmesi amacıyla 25 Ekim - 31 Ekim 2014 tarihleri

Detaylı

TÜRKİYE NİN ENERJİ POLİTİKALARI

TÜRKİYE NİN ENERJİ POLİTİKALARI TEMEL POLİTİKALAR Elektrik Enerjisi Piyasası ve Arz Güvenliği Strateji Belgesi ne göre, Türkiye nin enerji sektöründeki stratejisi; ülkenin ekonomik ve sosyal hayatında önemli role sahip enerji kaynakları

Detaylı

ALTIN MÜCEVHERAT. Hazırlayan Birsen YILMAZ 2006. T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi

ALTIN MÜCEVHERAT. Hazırlayan Birsen YILMAZ 2006. T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi ALTIN MÜCEVHERAT Hazırlayan Birsen YILMAZ 2006 T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi ALTIN MÜCEVHERAT Türk altın mücevherat üretim geleneği çok eskilere dayanmaktadır.

Detaylı

Türkiye-Kosova Serbest Ticaret Anlaşması IV. Tur Müzakereleri. Caner ERDEM AB Uzman Yardımcısı Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü

Türkiye-Kosova Serbest Ticaret Anlaşması IV. Tur Müzakereleri. Caner ERDEM AB Uzman Yardımcısı Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü Türkiye-Kosova Serbest Ticaret Anlaşması IV. Tur Müzakereleri Caner ERDEM AB Uzman Yardımcısı Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü Eylül 2013 Sunum Planı STA ların Yasal Çerçevesi Türkiye nin

Detaylı

Enerji Politikalar aç s ndan Karadeniz Bölgesi

Enerji Politikalar aç s ndan Karadeniz Bölgesi Enerji Politikalar aç s ndan Karadeniz Bölgesi Prof. Dr. Werner Gumpel Avrupa Birliği ülkelerinin enerji politikasındaki durumları bilinmektedir: Bu ülkelerin enerji rezervleri kömür ve hidrokarbon ihtiyacını

Detaylı

Bu nedenle çevre ve kalkınma konuları birlikte, dengeli ve sürdürülebilir bir şekilde ele alınmalıdır.

Bu nedenle çevre ve kalkınma konuları birlikte, dengeli ve sürdürülebilir bir şekilde ele alınmalıdır. 1992 yılına gelindiğinde çevresel endişelerin sürmekte olduğu ve daha geniş kapsamlı bir çalışma gereği ortaya çıkmıştır. En önemli tespit; Çevreye rağmen kalkınmanın sağlanamayacağı, kalkınmanın ihmal

Detaylı

1.- GÜMRÜK BİRLİĞİ: 1968 (Ticari engellerin kaldırılması + OGT) 2.- AET den AB ye GEÇİŞ :1992 (Kişilerin + Sermayenin + Hizmetlerin Serbest Dolaşımı.

1.- GÜMRÜK BİRLİĞİ: 1968 (Ticari engellerin kaldırılması + OGT) 2.- AET den AB ye GEÇİŞ :1992 (Kişilerin + Sermayenin + Hizmetlerin Serbest Dolaşımı. TÜRKİYE AB İLİŞKİLERİ HAFTA 2 Roma Antlaşması Avrupa Ekonomik Topluluğu AET nin kurulması I. AŞAMA AET de Gümrük Birliğine ulaşma İngiltere, Danimarka, İrlanda nın AET ye İspanya ve Portekiz in AET ye

Detaylı

ENERJİ KAYNAKLARI ve TÜRKİYE DİYARBAKIR TİCARET VE SANAYİ ODASI

ENERJİ KAYNAKLARI ve TÜRKİYE DİYARBAKIR TİCARET VE SANAYİ ODASI ENERJİ KAYNAKLARI ve TÜRKİYE DİYARBAKIR TİCARET VE SANAYİ ODASI ENERJİ KAYNAKLARI ve TÜRKİYE Türkiye önümüzdeki yıllarda artan oranda enerji ihtiyacı daha da hissedecektir. Çünkü,ekonomik kriz dönemleri

Detaylı

YURTDIŞI MÜTEAHHİTLİK HİZMETLERİ

YURTDIŞI MÜTEAHHİTLİK HİZMETLERİ 2014 OCAK SEKTÖREL YURTDIŞI MÜTEAHHİTLİK HİZMETLERİ Nurel KILIÇ Yurtdışı müteahhitlik hizmetleri sektörü, ekonomiye döviz girdisi, yurt dışında istihdam imkanları, teknoloji transferi ve lojistikten ihracata

Detaylı

Dünyada Enerji Görünümü

Dünyada Enerji Görünümü 22 Ocak 2015 Dünyada Enerji Görünümü Gelir ve nüfus artışına paralel olarak dünyada birincil enerji talebi hız kazanmaktadır. Özellikle OECD dışı ülkelerdeki artan nüfusun yanı sıra, bu ülkelerde kentleşme

Detaylı

SN. YETKİLİ DİKKATİNE 25.08.2015 KONU: 2016 YILI YAPI-İNŞAAT VE ELEKTRİK FUARLARI SİRKÜ BİLGİLENDİRMESİ

SN. YETKİLİ DİKKATİNE 25.08.2015 KONU: 2016 YILI YAPI-İNŞAAT VE ELEKTRİK FUARLARI SİRKÜ BİLGİLENDİRMESİ SN. YETKİLİ DİKKATİNE 25.08.2015 KONU: 2016 YILI YAPI-İNŞAAT VE ELEKTRİK FUARLARI SİRKÜ BİLGİLENDİRMESİ Türkiye milli katılım organizasyonunun, T.C. Ekonomi Bakanlığı'na izin başvurusu yapılmış olup, Türkel

Detaylı

Ön Değerlendirme Raporu 16/04/2010. halka arz

Ön Değerlendirme Raporu 16/04/2010. halka arz Ön Değerlendirme Raporu 16/04/2010 halka arz 1 Özet Bilgiler HALKA ARZ VE ORTAKLIK YAPISI Afken Holding in altyapı yatırımları konularında uzmanlaşmış tecrübesi 1976 yılına dayanmaktadır. Günümüzde ana

Detaylı

4. TÜRKİYE - AVRUPA FORUMU

4. TÜRKİYE - AVRUPA FORUMU 4. TÜRKİYE - AVRUPA FORUMU Yeni Dönem Türkiye - AB Perspektifi Transatlantik Ticaret ve Yatırım Ortaklığı: Fırsatlar ve Riskler ( 21-22 Kasım 2013, İstanbul ) SONUÇ DEKLARASYONU ( GEÇİCİ ) 1-4. Türkiye

Detaylı

Bağımsızlık Sonrası Dönemde Azerbaycan

Bağımsızlık Sonrası Dönemde Azerbaycan Azerbaycan ın bağımsızlığını kazandığı sırada yönetimde Sovyet yanlısı Muttalibov vardı ve Rusya dış politikada en önemli aktördü. Dolayısıyla da Karabağ sorunun çözümü için Rusya dan yardım beklenmekteydi

Detaylı

TEKSTİL MAKİNALARI. Hazırlayan Hasan KÖSE 2006. T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi

TEKSTİL MAKİNALARI. Hazırlayan Hasan KÖSE 2006. T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi TEKSTİL MAKİNALARI Hazırlayan Hasan KÖSE 2006 T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi TEKSTİL MAKİNALARI TÜRKİYE DE ÜRETİM Tanımı Tekstil makinaları, tekstil sanayinin

Detaylı

T.C. ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR BAKANLIĞI Petrol İşleri Genel Müdürlüğü GENEL GÖRÜNÜM. Selami İNCEDALCI Genel Müdür

T.C. ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR BAKANLIĞI Petrol İşleri Genel Müdürlüğü GENEL GÖRÜNÜM. Selami İNCEDALCI Genel Müdür T.C. ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR BAKANLIĞI Petrol İşleri Genel Müdürlüğü PETROL ARAMA - ÜRETİM SEKTÖRÜ GENEL GÖRÜNÜM PETROL ARAMA - ÜRETİM SEKTÖRÜ I. İSTİŞARE TOPLANTISI 10 Mart 2012 Selami İNCEDALCI Genel

Detaylı

YATIRIM TEŞVİK SİSTEMİ

YATIRIM TEŞVİK SİSTEMİ T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü YATIRIM TEŞVİK SİSTEMİ Ahmet GÜNEŞ Dış Ticaret Uzmanı BURSA 21/05/2015 1 SUNUM PLANI 1. Yeni Teşvik Sisteminin Hazırlık Süreci

Detaylı

1. Ulaştırma. www.kuzka.gov.tr. TR82 Bölgesi Kastamonu Çankırı Sinop

1. Ulaştırma. www.kuzka.gov.tr. TR82 Bölgesi Kastamonu Çankırı Sinop 1. Ulaştırma Ulaştırma; sermaye, işgücü, hizmetler ve malların ülke düzeyinde ve uluslararası düzeyde en hızlı biçimde hareket etmesi için büyük önem arz etmektedir. Bu altyapının güçlü olmasının yanı

Detaylı

T.C. ZİRAAT BANKASI A.Ş. DÜNYA TÜRK GİRİŞİMCİLER KURULTAYI 10-11 NİSAN 2009 Boğazdan Körfeze Fırsatlar 1 SUNUM PLANI KÖRFEZ BÖLGE PROFİLİ KÖRFEZ ÜLKELERİ İLE İLİŞKİLER SONUÇ VE ÖNERİLER 2 Bölge Profili

Detaylı

HAZIRGİYİM VE KONFEKSİYON SEKTÖRÜNÜN 2013 HAZİRAN İHRACAT PERFORMANSI ÜZERİNE KISA DEĞERLENDİRME

HAZIRGİYİM VE KONFEKSİYON SEKTÖRÜNÜN 2013 HAZİRAN İHRACAT PERFORMANSI ÜZERİNE KISA DEĞERLENDİRME HAZIRGİYİM VE KONFEKSİYON SEKTÖRÜ 2013 HAZİRAN AYLIK İHRACAT BİLGİ NOTU İİTKİİB GENEL SEKRETERLİİĞİİ AR & GE VE MEVZUAT ŞUBESİİ Temmuz 2013 HAZIRGİYİM VE KONFEKSİYON SEKTÖRÜNÜN 2013 HAZİRAN İHRACAT PERFORMANSI

Detaylı

Şirketin kuruluşundan bugüne kadar geçirdiği evreler ve yurtdışı ve yurtiçinde gerçekleştirilen yatırımlar

Şirketin kuruluşundan bugüne kadar geçirdiği evreler ve yurtdışı ve yurtiçinde gerçekleştirilen yatırımlar Esen Bulca, Trakya Cam Pazarlama Müdürü Şirketin kuruluşundan bugüne kadar geçirdiği evreler ve yurtdışı ve yurtiçinde gerçekleştirilen yatırımlar Şişecam Grubu bünyesinde düzcam üretim ve pazarlama faaliyetleri,

Detaylı

Türkiye nin Enerji Görünümü Işığında Arama Üretim Sektörü & Doğalgaz Piyasasına İlişkin PETFORM Önerileri

Türkiye nin Enerji Görünümü Işığında Arama Üretim Sektörü & Doğalgaz Piyasasına İlişkin PETFORM Önerileri Türkiye nin Enerji Görünümü Işığında Arama Üretim Sektörü & Doğalgaz Piyasasına İlişkin PETFORM Önerileri Altan Kolbay Genel Sekreter EIF Uluslararası Elektrik Zirvesi 15 Eylül 2011 Ankara PETFORM Hakkında

Detaylı

3 Temmuz 2009 İngiltere Büyükelçiliği Konutu, Ankara Saat: 16:00. Çevre ve Orman Bakanlığı nın Saygıdeğer Müsteşar Yardımcısı,

3 Temmuz 2009 İngiltere Büyükelçiliği Konutu, Ankara Saat: 16:00. Çevre ve Orman Bakanlığı nın Saygıdeğer Müsteşar Yardımcısı, Türkiye nin İklim Değişikliği Ulusal Eylem Planı nın Geliştirilmesi Projesi nin Açılış Toplantısında Ulrika Richardson-Golinski a.i. Tarafından Yapılan Açılış Konuşması 3 Temmuz 2009 İngiltere Büyükelçiliği

Detaylı

Türkiye nin en büyük ve en işlek bireysel elektronik ticaret platformu. Binlerce ürün için karşılaştırmalı alışveriş portalı

Türkiye nin en büyük ve en işlek bireysel elektronik ticaret platformu. Binlerce ürün için karşılaştırmalı alışveriş portalı www.steelorbis.com Ekim, 2013 Türkiye odaklı, IMKB ye yatırım yapan serbest fon Türkiye nin ilk ve en büyük İnsan Kaynakları portalı Türkiye nin en büyük ve en işlek bireysel elektronik ticaret platformu

Detaylı

Enervis H o ş g e l d i n i z Ekim 2015

Enervis H o ş g e l d i n i z Ekim 2015 Enervis H o ş g e l d i n i z Ekim 2015 Dünya Enerji Genel Görünümü Genel Görünüm Dünya Birincil Enerji Tüketimi 2013-2035 2013 2035F Doğalgaz %24 Nükleer %4 %7 Hidro %2 Yenilenebilir Petrol %33 Kömür

Detaylı

BULGARİSTAN ÜLKE RAPORU 05.02.2015

BULGARİSTAN ÜLKE RAPORU 05.02.2015 BULGARİSTAN ÜLKE RAPORU 05.02.2015 BULGARİSTAN ÜLKE RAPORU 05.02.2015 YÖNETİCİ ÖZETİ Uludağ İhracatçı Birlikleri nin kayıtlarına göre, Bursa dan Bulgaristan a ihracat yapan 585 firma bulunmaktadır. 31.12.2013

Detaylı

YÖN339 Taşımacılık Yönetimine Giriş. Ders - III. Yrd. Doç. Dr. A. Özgür KARAGÜLLE Arş. Grv. Gültekin ALTUNTAŞ

YÖN339 Taşımacılık Yönetimine Giriş. Ders - III. Yrd. Doç. Dr. A. Özgür KARAGÜLLE Arş. Grv. Gültekin ALTUNTAŞ YÖN339 Taşımacılık Yönetimine Giriş Ders - III Yrd. Doç. Dr. A. Özgür KARAGÜLLE Arş. Grv. Gültekin ALTUNTAŞ Giriş Taşıma, taşınacak eşyanın bir başlangıç noktası ile bitiş noktası arasındaki fiziksel hareketi

Detaylı

CEZAYİR ÜLKE RAPORU 11.11.2015

CEZAYİR ÜLKE RAPORU 11.11.2015 CEZAYİR ÜLKE RAPORU 11.11.2015 YÖNETİCİ ÖZETİ Uludağ İhracatçı Birlikleri nin kayıtlarına göre, Bursa dan Cezayir e ihracat yapan 234 firma bulunmaktadır. 30.06.2015 tarihi itibariyle Ekonomi Bakanlığı

Detaylı

1. Hatay Lojistik Zirvesi Açılış Sunumu Hatay ın Gelişmesi İçin Lojistik Çalışmalar 18 Ekim 2012

1. Hatay Lojistik Zirvesi Açılış Sunumu Hatay ın Gelişmesi İçin Lojistik Çalışmalar 18 Ekim 2012 1. Hatay Lojistik Zirvesi Açılış Sunumu Hatay ın Gelişmesi İçin Lojistik Çalışmalar 18 Ekim 2012 Atilla Yıldıztekin Lojistik Yönetim Danışmanı Atilla@yildiztekin.com Lojistik? Son 5 Yılda Türkiye de hazırlanan

Detaylı

YATIRIM TEŞVİK SİSTEMİ

YATIRIM TEŞVİK SİSTEMİ T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü YATIRIM TEŞVİK SİSTEMİ M. Özger BOZOĞLU Dış Ticaret Uzmanı Ahmet GÜNEŞ Dış Ticaret Uzmanı İSTANBUL 10/12/2014 1 SUNUM PLANI 1.

Detaylı

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER 1.KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM ABD Merkez Bankası FED, 18 Aralık tarihinde tahvil alım programında azaltıma giderek toplam tahvil alım miktarını 85 milyar dolardan 75 milyar

Detaylı

ULUSLARARASI ENERJİ AJANSI NIN 2012 DÜNYA ENERJİ GÖRÜNÜMÜ RAPORU

ULUSLARARASI ENERJİ AJANSI NIN 2012 DÜNYA ENERJİ GÖRÜNÜMÜ RAPORU ULUSLARARASI ENERJİ AJANSI NIN 2012 DÜNYA ENERJİ GÖRÜNÜMÜ RAPORU Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) bünyesinde faaliyet gösteren ve merkezi Paris te bulunan Uluslararası Enerji Ajansı (UEA) nın

Detaylı

DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİ SEKTÖRÜNE GENEL BAKIŞ

DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİ SEKTÖRÜNE GENEL BAKIŞ DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİ SEKTÖRÜNE GENEL BAKIŞ Hazırlayan ve Derleyen: Zehra N.ÖZBİLGİN Ar-Ge Şube Müdürlüğü Kasım 2012 DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİNDE ÜRETİM VE TÜKETİM yılında 9.546 milyon

Detaylı