(EST513B) Açik Isletim Sistemlerine Giris

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "(EST513B) Açik Isletim Sistemlerine Giris"

Transkript

1 Enformasyon Sistemlerinin Tasarimi ve Yönetimi Yüksek Lisans Programi (EST513B) Açik Isletim Sistemlerine Giris DERS NOTLARI Eylül 2005 V1.0 Dr. Serdar ÇELEBI

2 Ders Notlari Içerigi : 1. Giris 1.1 Isletim sistemi nedir? 1.2 Boot Islemleri 1.3 Bilgisayarin Açilisi 1.4 Linux un devreye girmesi 1.5 Kullanici Islemleri 1.6 X Window Grafik Arabirimi X Window Yapilandirilmasi X Window Komutlari 2. Editör Programlari 2.1 Vi Editörü 2.2 Pico Editörü 2.3 Joe Editörü 2.4 Emacs Editörü 3. Kurulum 3.1 Disk Üzerinde Yer Açilmasi 3.2 Kurulum Programinin Baslatilmasi 3.3 Hard Disk in Bölümlere Ayrilmasi ve Kurulum 4. Temel Linux Islemleri 4.1 Dosya Sistemi, Yapisi ve Temel komutlari 4.2 Dosyalarin Listelenmesi ve Içeriklerinin Incelenmesi 4.3 Dosyalarin Kopyalanmasi ve Tasinmasi 4.4 Erisim Haklari Dosya Izinlerinin Degistirilmesi Dosyanin Sahibinin ve Grubunun Degistirilmesi 5. Dosya Sistemleri Üzerinde Islemler 5.1 Mount Islemi 5.2 Dosya Sistemi Bilgileri 5.3 Baglantilar (Link) 5.4 Dosya Arsivleme ve Sikistirma Dosya Arsivleme Dosya Sikistirma ve Açma tar ve gzip Komutlarinin Birlikte Kullanimi 5.5 Dizin Tarama ve Disk Kullanimi ile Ilgili Komutlar 5.6 Linux Dosya Sistemi

3 6. Kabuk Islemleri 6.1 Yönlendirme Standart Girdi, Çikti ve Hata Boru (pipe) Islemleri 6.2 Çok Görevlilik 6.3 Arkaplanda Çalistirma 6.4 Klavye Üzerinden Kesinti 6.5 Süreçlerin Sona Erdirilmesi 6.6 Takma Adlar (alias) 6.7 Özel Kabuk Tanimlari 6.8 Özel Kabuk Degiskenleri 6.9 Sisteme Giris Dosyalari 7. Kabuk Programlamaya Giris 7.1 Kabuk Programlari 7.2 Degiskenlerin Kullanimi 7.3 Giris/Çikis Islemleri 7.4 Aritmetik Islemler 7.5 if-else Kalibi ve Kontrol Islemleri 7.6 Case Kalibi 7.7 Döngüler while-do Döngüsü for-do döngüsü 7.8 Örnek Kabuk Programlari 8. Linux Sistem Yönetimi 8.1 Yetkili Kullanici ve Diger Kullanicilarla Iliskiler 8.2 Sistem Kurallari 8.3 Kullanici Islemleri Kullanici Hesabi Açmak (add user) Kullanici Grubu Kullanicinin Hesabinin Silinmesi 8.4 Sistemin Yedeklenmesi 8.5 Sistemin Güncellenmesi 8.6 Çekirdek (Kernel) ve Derlenmesi EK 1 : GNU Genel Kamu Lisansi EK 2 : Kurulum ve SuSE Kurulumu Örnegi EK 3 : Linux ve Dosya Sistemleri EK 4 : Çekirdek Derlemesi

4 DERS 1: 1. Giris 1.1 Isletim Sistemi Nedir? Isletim Sistemi (Operating System), bilgisayarin çevre elemanlari (donanim) ile yazilimlarinin haberlesmesini saglayan ve kullanici adina yöneten bir yapidir. Örnek olarak Dos, Windows, UNIX ve türevleri (Linux, HP/UIX, IRIX, Solaris, vs.), OS/2 ve BeOS gibi çok kullanilan isletim sistemlerini verebiliriz. Her isletim sisteminin kaynaklari kullanma yöntemleri farklidir, bu yüzden birine ait herhangi bir programi digerinde kullanamayiz. Farkli isletim sistemlerini ayni bilgisayar üzerinde kurabiliriz, ancak hepsini ayni anda çalistirmak gibi bir sansimiz yoktur. Isletim sistemi de bir çesit yazilimdir, ve bu yazilim, daha düsük seviyeli erisimlerle donanimin kontrolünü, kaynaklarin kullanimini ve paylasimini saglar. Örnek olarak, sisteme bagli olan yazicilara gönderilen dosyalarin basimi, sistemin bos olan hafizasinin kullanimi, farkli programlarin ayni bellek adresini kullanmamalarinin denetlenmesini ve sisteme bagli diger birimlerin yönetimini saglar. Isletim sistemleri diger bir deyisle kaynak yöneticisidirler: Donanim (Islemciler, bellek, Giris/çikis aygitlari, iletisim cihazlari) ile yazilim uygulamalarini yönetirler. Ideal bir isletim sisteminin tasimasi gereken temel özellikler su sekilde özetlenebilir. 1) Çok islemcilik 2) Çok kullanicilik 3) Çok siralilik 4) Çok görevlilik Çok Islemcilik Bu özellik isletim sistemine bir bilgisayarda bulunan birden fazla islemciyi kontrol etme imkani saglar. Kisisel bilgisayarlar (PC) genellikle tek islemcilidir. Eger bir bilgisayarda birden fazla islemci varsa bilginin tasinmasi ve degerlendirilmesi normalden daha karmasik olur. Bu karmasik islemi yapabilmesi için isletim sisteminin normalden daha fazla özelliginin olmasi gerekir. Çok Kullanicilik Bu özellik isletim sistemine iki yada daha fazla kullanicinin ayni anda programi kullanmasina izin verir. Çok sayida kisi ayni anda isletim istemini kullanabilirligi isletim sisteminin bu özellige sahip olup olmadigina baglidir. Günümüzde yüzlerce yada binlerce kullanicinin ayni anda kendi programlarini çalistirabilecegi isletim sistemleri vardir. Çok Siralilik Bu özellik isletim sistemine çesitli parçalardan olusan bir programin, tek parça imis gibi çalistirilmasina izin verir. Bu özellik programin çalisma zamanini kisaltmasi dolayisiyla optimizasyon açisindan önemlidir.

5 Çok Görevlilik Bir kullanici ayni anda birden fazla program çalistirmak isteyebilir. Bu istegi isletim sisteminin çok görevlilik özelligini saglayip saglamadigi ile alakalidir. Bu özelligi tasiyan isletim sitemleri buna izin verir. Bir isletim sisteminin üç adet temel katmani vardir : Dosya Sistemi ve Uygulama Araçlari (File System & Utilities) Kabuklar (Shells) Çekirdek (Kernel) Uygulama araçlari, kullaniciya en yakin olan, en üst katmandir. Tüm standart komutlar ve programlar bu gruba dahildir. Çogu kullanici, bütün isin bu katmanda yapildigi gibi yanlis bir kaniya kapilirlar, çünkü görünür olan katman budur. Dosya sistemi ise dizin ve dosyalardan (directory & files) olusmaktadir. Tipik bir UNIX/Linux dosya sistemi asagidaki gibi verilebilir: /root bin man usr Sistem Dizinleri serdar mehmet hasan Kullanici Dizinleri veri dokuman program Kabuklar ise, programlari çalistirmaya yarayan programlardir. Örnek olarak Dos ta yer alan command.com komut yorumlayicisini verebiliriz. UNIX/Linux ta ise tek bir kabukla sinirli kalinmamis, ileride hakkinda ayrintili bilgiler verilecek olan ve özellikleriyle birbirinden ayrilan çok sayida kabuk imkani saglanmistir. Temel olarak kullanici islerim sistemi ile kabuk araciligi ile kapsamli bir sekilde etkilesir. Çekirdek ise, isletim sisteminin çok temel islemlerini saglayan bir yazilim toplulugudur. Her program, çalisma ve güvenlik konularinda çekirdege baglidir. Bir program ekrana bir sey yazmak istedigi zaman bunun formatini (yani biçemini), özelliklerini v.s kendisi hazirlar, ama isi bittigi anda yazilacaklarin hafizadan alinip ekrana verilmesi islemini çekirdek yapar. Çogu kullanicinin çekirdekle dogrudan iliskisi olmaz.

6 Isletim Sistemi Kullanici Arayüzü Yüzeyi Komut Girerek Menü & Desktop Ortami UNIX, 70'li yillarin ortalarinda büyük bilgisayarlar üzerinde çok kullanicili bir isletim sistemi olarak gelistirilmistir. Dayandigi isletim sistemi olan MULTICS (Multiplexed Information Computing System), 1968 yilinda General Electric, AT&T ve MIT in katilimi ile tasarlanmistir. Daha sonra bu isletim sisteminin beklentileri karsilamadigi anlasilinca 1969 yilinda Ken Thompson ve Dennis Ritchie öncülügünde C dili kullanilarak UNICS olarak adlandirilan bu isletim sisteminin çekirdek yazilimi olusturulmustur. Islemci mimarisine bagli Assembler dili ile yazilan ve sadece belirli bilgisayarlar için geçerli olan isletim sisteminden, üzerindeki platforma çok bagli olmayan ve yüksek düzey bir dille yazilan isletim sistemine yönelme olmus ve büyük bir asama kaydedilmistir. Bu isletim sistemi UNIX ismini almis ve zaman içerisinde yayilarak birçok türevi ortaya çikmistir. UNIX ismi UNIX Research Laboratories Inc. sirketinin tescilli markasi oldugundan dolayi birçok sirket, ayni temele dayanan isletim sistemleri için degisik isimler kullanmislardir. Örnek olarak Hewlett-Packard HP-UX, IBM AIX, Sun Solaris verilebilir. Bunlarin hepsi de ücretlidir. Linux ise, serbestçe dagitilabilen, çok görevli, çok kullanicili bir UNIX isletim sistemi türevidir. Bu, internet üzerinde ilgili ve merakli birçok kisi tarafindan ortak olarak gelistirilmekte olan, basta IBM-PC uyumlu kisisel bilgisayarlar olmak üzere birçok platformda çalisabilen ve herhangi bir maliyeti olmayan bir isletim sistemidir. Temel olarak intel tabanli (32 bit lik platformlar) islemciler için gelistirilmis olmasina ragmen 2002 yili itibari ile diger islemciler için (64 bit lik) sürümleri de çikarilmistir. Bugün kisisel bilgisayarlardan süper bilgisayarlara kadar bir çok bilgisayar için yazilmis bulunan UNIX türevleri mevcuttur. Ne var ki bu türevlerin çogu gelisimi belirli bir noktada durmus, yüksek fiyatla satilan ticari yazilimlardir. Linux, temel olarak Finlandiya üniversitesinde ögrenci olan Linus Torvalds'in ve internet üzerinde merakli bir çok yazilimcinin katkilari ile gelistirilmistir. Linux un gelisimi açik bir sekilde (GNU lisansi ile, bakiniz Ek-1) yapilmaktadir. Bunun anlami, isletim sisteminin her asamasi açik olarak Internet üzerinde yayinlanmakta, dünyanin dört bir yaninda kullanicilar tarafindan test edilmekte, hatalari ve eksiklikleri tespit edilerek düzeltilmekte ve gelistirilmektedir. Zaman zaman bu deneme asamalari belirli bir noktada durdurulur ve güvenilir bir isletim sistemi sunulup, gelistirme için ayri bir seriye devam edilir. Gelistirmede yer alan bu açiklik Linux'un en büyük avantajlarindan biridir. Gelisimi evrimseldir, hatalar aninda kullanicilar tarafindan tespit edilip rapor edilmekte ve birçok kisinin katkisiyla düzeltilmektedir. Bazi isletim sistemi sürümleri saatler içerisinde güncellenebilmektedir.

7 Linux, Andy Tannenbaum tarafindan gelistirilmis olan Minix isletim sistemine dayanmaktadir. Linus Torvalds bos zamanlarinda Minix'ten daha iyi bir isletim sistemi yaratmak düsüncesiyle 1991 Agustos sonlarinda ilk çalisan Linux çekirdegini olusturdu. 5 Ekim 1991 tarihinde 0.02 sürümü Linux ilk defa tanitildi. Linus, comp.os.minix haber grubuna gönderdigi yazida yeni bir isletim sistemi gelistirmekte oldugunu ve ilgilenen herkesin yardimini bekledigini yazmisti. Isletim sisteminin çekirdegi için verilen numaralar kisa sürede bir standart kazandi. a.x.y seklinde belirtilen çekirdek türevlerinde y bulunulan seviyeyi, x gelisim asamasini göstermektedir. Tek sayili x'ler gelistirme asamalarini çift sayili x'ler ise güvenilir Linux çekirdeklerini göstermektedirler, a ise degisik Linux sürümlerini belirtir. Bu yazinin hazirlandigi Eylül 2005 içerisinde en son güvenilir (kararli) Linux çekirdegi dir. Linux gerçekten son yillarda hizli bir gelisme göstermis, çesitli ülkelerden birçok kullaniciya erismis ve yazilim destegi günden güne artmistir. Degisik kuruluslar Linux sistemi ve uygulama yazilimlarini bir araya getirerek dagitimlar olusturmuslar ve kullanimini yayginlastirmislardir. Linux ve diger isletim sistemleri arasindaki iliskiyi, benzerlikleri ve farkliliklari bilmek önemlidir. Linux isletim sistemi, diger sistemler ile birlikte ayni sabit diski paylasabilir. UNIX'i ögrenmek için kesinlikle en kolay ve ucuz yol olan Linux, diger isletim sistemlerine karsi her zaman güçlü bir alternatif olmaktadir. Internet servis saglayicilarinin büyük çogunlugu Linux kullanmakta, internet baglantilarini, e-posta ve haber grubu alisverisini Linux sayesinde yapmaktadir. Linux un en önemli islevlerinden biriside standart olarak hizli, verimli ve dengeli-güvenilir internet sunuculari saglamasidir: bunlar, Web, FTP, Gopher, Domain name, Proxy, News, Mail ve indeksleme servisleridir. Bir kisisel bilgisayari satin aldiginiz zaman çok büyük ihtimalle üzerinde MS-DOS veya Windows isletim sistemi yüklenmis oldugunu göreceksiniz. Her kullanici bir sekilde MS-DOS ile tanisir. MS-DOS, üzerinde en fazla program yazilan isletim sistemi olmus, bu yüzden modern isletim sistemleri çikmadan önce her kullanicinin kurtaricisi gözüyle bakilmistir. Fakat MS-DOS arabirimi programlanirken ileriyi düsünemeyen programcilar, bu isletim sistemine Linux'ta olan bazi hayati özellikleri kazandiramamislardir. MS-DOS, çok kullanicili bir sistem degildir ve ayni anda birden çok isi yapamaz. Isterseniz çalistirilabilecek en genis programin büyüklügünü görmek için mem komutunu kullanmayi deneyin. Linux, sadece sistemin üzerindeki hafiza ile sinirlidir. 80x86 tabanli mikroislemcinin her özelligini sonuna kadar kullanir. Bunun sonucu olarak verimli bir isletim sistemi sayilabilir. Tüm bu olumsuzluklara ragmen yine de MS-DOS kullanmak istiyorsaniz, ücretsiz dagitilan MS-DOS ve Windows emülatörü yardimiyla MS-DOS altinda çalisan programlarin hemen hepsi Linux'la birlikte de çalisabilir. WinWord 2.0, sysinfo, Civilization ve Qbasic Linux altinda sorunsuz çalisan MS-DOS/Windows programlarindan bir kaçi olarak örnek verilebilir. Profesyonel bir yatirim sayilabilecek Windows NT'nin çok görevlilik ve hafizayi mükemmel kullanma gibi özellikleri vardir. Buna karsilik fiyati oldukça yüksektir.

8 IBM firmasinin gelistirdigi OS/2 de NT'ye benzer sekilde çok görevli isletim sistemi olup fiyat/performans orani açisindan makul sayilabilecek bir isletim sistemi olarak göze çarpar. Linux, herkese göre bir isletim sistemi degildir. UNIX'i benimsemeyen bir kullanicidan Linux'u kullanmasini bekleyemezsiniz. Internet'in kendisi UNIX tabanli oldugu için Linux bu alanda yukarida sözü geçen sistemlerden daha avantajli bir duruma gelir. Dagitimi tek firmayla sabit olmadigi için gelistirilme asamasinda dünyanin dört bir yanindan katki ve destek gelir. UNIX'e belirli bir standart getirilmesi için yapilan çalismalara uyan Linux, POSIX standardini destekler. RedHat, SuSE, Mandrake, Gelecek gibi çesitli Linux sürümleri da piyasada bulunmakta, çok zengin bir belge ve arsiv kaynagi ile kullanicilara sunulmaktadir. 80x86 tabanli islemciler üzerinde kurulabilen ve internet üzerinde bedava dagitilan diger isletim sistemlerinden birisi FreeBSD'dir. FreeBSD, bir grup programci tarafindan BSD standartini 80x86 bilgisayarlara tasimak üzere gelistirilmistir ve Linux ile büyük benzerlikleri bulunur. Linux kelimesi, tek basina sadece çekirdegi ifade etmektedir. Bu ücretsiz çekirdegin üzerinde çalisan ücretsiz programlar da oldugunu görürüz. Aslinda bu ücretsiz programlar daha ortada Linux yokken, Richard Stallman tarafindan, ücretli programlara tepki olarak UNIX üzerinde çalismak üzere üretilmeye baslanmis, ve GNU felsefesi dogmustur. Linux un dogmasi ile çekirdek eksigi kapanmis, bu programlar Linux a aktarilmis ve tamamen ücretsiz olarak GNU/Linux olarak anilmaya baslanmistir. Linux un GNU General Public Lisansi altinda bedava verilmesini destekleyen kurulus, FSF kisaltmasi ile bilinen Free Software Foundation dir. GNU'nun açilimi ise, "GNU is not UNIX" demektir. GNU bir felsefedir. "GNU Açik Lisansi (GNU Public Licence)" (bakiniz Ek-1) sahibi yazilimlar yazarinin adi, kaynak kodu ve dokümantasyonu degistirilmedigi sürece (yani yazilimin kullanim kolayligi ve entegrasyonu bozulmadigi sürece) serbest olarak dagitilabilir. Varolan kaynak kodu degistirildigi takdirde kodun ilk çikis noktasinin haberdar edilmesini öngörür. GNU Lisans teknik destek disi dagitilir, yani GNU yazilim alan veya edinen bir kisi, yazilimi temin ettigi kisiden yazilim için teknik destek alabilir ama hiç kimseyi teknik destek vermesi için zorlayamaz. Siz de programladiginiz yazilimlari GNU ile dagitabilir hatta bir LINUX dagitimina dahil edebilirsiniz. GNU/Linux, GNU lisansiyla dagitilan Linux tabanli yazilim demektir ve Linux tabanli isletim sistemi dagitimlari için kullanilmasi gereken gerçek tabirdir. Fakat çogu yerde dagitimlar sadece "XXX LINUX" olarak anilmaktadir. (Redhat Linux, SuSE Linux,...) Bu aslinda bir hatadir, dagitimlar Linux un yaninda GNU kelimesi ile GNU/Linux olarak anilmalidir. Tipik olarak isletim sisteminin bilesenleri asagidaki gibidir: Merkezi islemci zamanlayicisi (Processor scheduler) Bellek yöneticisi (Memory manager) Giris/Çikis Yönetisici (I/O manager)

9 Islemciler arasi iletisim yöneticisi (Interprocess communication (IPC) manager) Dosya Sistemi Yöneticisi (File system manager) Isletim sisteminin amaçlari: Kullanicilar isletim sisteminden belirli özellikleri talep ederler, bunlar asagidaki gibi siralanabilir: Yeterlilik Güvenilirlik Ölçeklenebilirlik Genisleyebilirlik Tasinabilirlik Güvenlik Dis Etmenlere Karsi Koruma Etkilesebilirlik Kullanim Kolayligi Isletim sistemi mimarileri: Monolitik mimari: her bilesen çekirdekte bulundurulur, bu sayede herhangi bir bilesen bir digeri ile dogrudan iletisim kurabilir. Oldukça etkili çalisabilirler ancak çekirdekteki olasi hatalarin tespiti zordur. Monolitik mimari Tabakali mimari: Monolitik çekirdek tasarimini iyilestirilmis halidir. Benzer fonksiyonlar içra eden bilesenleri ayni tabakalarda gruplar. Her tabaka sadece altindaki ve üstündeki tabakalarla iletisim kurar. Süreçlerin talepleri tamamlanmadan önce pek çok tabakadan geçmek durumundadir. Sistemin reaksiyonu monolitik çekirdeklerden daha yavas olabilir.

10 Tabakali mimari Mikroçekirdek mimari: Sadece az sayida servis saglar, bunun nedeni çekidegi küçük ve ölçeklenebilir tutmaktir. Yüksek derecede modülerlige sahiptir buda çekirdegin genisleyebilir, tasinabilir ve ölçeklenebilir olmasini saglar. Modüllerarasi iletisim seviyesi artar buda sistem performansini etkileyebilir. Mikroçekirdek mimari

11 1.2 Boot islemleri MS-DOS ile veya OS/2 Macintosh gibi tek kullanicili isletim sistemleri ile daha önceden deneyiminiz olabilir. Bu isletim sistemlerinde kendinizi bilgisayara, onu kullanmadan tanitma ihtiyaciniz yoktur. Buradaki düsünce sisteminde, sadece sizin kullanici oldugunuz, içindeki herseye kullanici olarak sizin eriseceginiz kabul edilmistir. Oysa, UNIX/Linux çok kullanicili bir isletim sistemidir. Ayni anda sadece bir kisiden fazla kullaniciya izin vermesinin yanisira, bu farkli kullanicilara farkli sekillerde hizmet verebilir. Bu kisileri ayirt edebilmek için, UNIX/Linux kullanicilarin kendilerini tanitmalarina ihtiyaç duyar. Bu süreç, logging-in islemiyle baslatilir. Ilk defa bilgisayari açtiginizda, bilgisayarin kullanima hazir hale gelmesinden önce karmasik bir süreç gerçeklestirilir. Bu ders kapsaminda özellikle Linux isletim sistemi üzerinde yogunlasilacagindan bu kisimda Linux un boot-up islemi süresince neler olustugu hakkinda açiklamalarda bulunacagiz. Buna ilave olarak bu notlar, temel olarak bilgisayarinizin Intel islemcili bir PC oldugu kabulüyle yazilmistir ama çogu kavram ve komutlar diger platformlar içinde geçerlidir. 1.3 Bilgisayarin Açilisi Bir Intel islemcisini açtigimizda olusacak ilk islem, BIOS un devreye girmesidir. BIOS, Basic Input/Output System açilimina karsilik gelir. Bu bir program olup, bilgisayarin salt-okunur yongasinda (ROM) kalici olarak depolanmistir. Bu program, bazi minimal testler gerçeklestirir ve -ayari bu sekilde yapildiysa- ilk olarak disk sürücüsündeki floppy disk i veya CD sürücüsünü arar. Eger onu bulursa, bu diskteki boot-sector ü arar ve eger varsa üzerindeki yazilimi çalistirir. Eger bir disk varsa ve herhangi bir boot-sektör yok ise, BIOS Non-system disk or disk error mesajini görüntüler. Diski çikarilip herhangi bir tusa basildiginda boot sürecinin devam etmesi saglanacaktir. Eger floppy disk sürücüsünde bir sey bulunmaz ise, BIOS sabit disk üzerindeki Master Boot Record (MBR) u arar. Bu, isletim sistemini yükleyen yazilimi çalistirmaya baslayacaktir. Linux sistemlerinde LILO (LInux LOader) MBR nin görevini gerçeklestirir ve Linux u yükler. Bu süreçten sonra Linux un yüklenmeye basladigini kabul edecegiz. Bu konuda iyi bir referans olarak LILO dökümantasyonu önerilebilir. Linux Dökümantasyon Projesi (LDP) Linux la ilgili her konuda yazili belge sunar (metalab.unc.edu/ldp/, ve 1.4 LINUX un Devreye Girmesi BIOS un kontrolü LILO ya devretmesinden sonra, LILO da kontrolü Linux kernel ine devreder. Kernel (çekirdek), isletim sisteminde tüm diger programlarin kontrolünü saglayan merkezi bir programdir. Linux un yüklemeye baslamasindan sonra yaptigi ilk sey, bilgisayarin modunu protected mode (korunmali kip) e degistirmektir. Bilgisayarinizi kontrol eden CPU (80386, 80486, Pentium serileri, 80686) real mode ve protected mode olarak adlandirilan iki moda sahiptir. DOS, BIOS un da çalistigi gibi real mod da çalisir, ancak ileri isletim sistemlerinde bilgisayarin protected mod da çalismasi bir zorunluluktur. Bu yüzden Linux boot edildiginde BIOS u devre disi birakir. Bir kere kernel devreye girdiginde Linux tamamen ayni sekilde çalisir. Intel PC nin, bir kabuk yorumlayici (shell prompt) elde etmek için izledigi yolda, init X- Window sistemini baslatabilir veya baslatmayabilir. Eger baslatirsa xdm çalisir, aksi takdirde getty çalisir. Linux daha sonra üzerinde çalistigi donanimin türüne bakar.

12 Ne tür sabit diskinizin oldugu, bir bus mouse un olup olmadigi, bir network e bagli olup olmadiginiz ve benzeri özellikleri bilmek ister. Linux iki boot süreci arasindaki islemleri hatirlamaz. Bu nedenle her seferinde basladiginda ayni sorulari sormak zorundadir. Sansli bir sekilde, bu sorulari size degil bilgisayarin donanimina sorar. Boot-up süreci esnasinda Linux çekirdegi degisik amaçli fakli mesajlar görüntüleyecektir. Bu mesajlari okumaniz zordur. Bu sorgulama süreci sisteminizde bazi sorunlara sebep olabilir, fakat bu durumla Linux u ilk yüklediginiz zamanlarda karsilasmaniz daha olasidir. Çekirdek programinin baslattigi programin ismi init tir. Çekirdek init i baslattiktan sonra baska hiçbir program çalistirmaz. Bundan sonra çekirdek artik bir program halinden çikar ve bir yönetici, servis saglayici haline gelir. Çekirdek çalismaya basladiktan sonra bilgisayarin ne tür isler yaptigini görmek icin init programini inceleyecegiz. init bundan sonra tüm bilgisayarlar için ayni olmayan bir seri karmasik baslatma sürecine girer. Linux da init in çok farkli versiyonlari mevcut olup hepside farkli süreçleri takip eder. Asagida init`i baslattigimizda olusan bazi temel süreçleri anlatacagiz: 1) Dosya sistemleri kontrol edilmeli. Burada karsimiza çikan dosya sisteminin ne olduguna kisaca bakalim. Bir dosya sistemi, sabit disk üzerinde dosyalarin bir krokisidir. Sabit disk in hangi kisimlarinin kullanildigi hakkinda Linux`u bilgilendirir. Ne yazik ki, elektrik kesilmesi gibi degisik sebeplerden dolayi sabit diskin geri kalani üzerinde dosyalama sistemi bilgisi ile yeni açilan bilgisayardaki dosyalama bilgileri çakisma gösterebilir. Bu durumlarda fsck isimli özel bir programin mevcut çakisma halini çözmesi beklenir. Çekirdek LILO Linux init BIOS login getty xdm X Window Sistemi bash Kabuk 2) Ag için özel tasarlanmis routing (yönlendirim) programlari çalisir. Bu programlar bilgisayariniza diger bilgisayarlarla nasil temasa geçecekleri hakkinda bilgi verir.

13 3) Bazi programlar tarafindan birakilan geçici dosyalar silinebilir. 4) Sistem saati dogru bir sekilde güncellenebilir. Açilma asamasinda init kendi görevlerini bitirdikten sonra, kendisi için önceden planlanmis islemleri yapmaya baslar. init bir UNIX/Linux sisteminde tüm süreçlerin ebeveyni olarak adlandirilabilir. Bir süreç basit bir sekilde çalisan bir programdir. Bir programin birden fazla sayida çalismasi söz konusu olabileceginden, her hangi bir program için iki veya daha fazla süreç söz konusu olabilir. Init flag i kontrol ederek tek kullaniciyi mi yoksa çok kullaniciyimi destekledigini anlar. Ilk durumda kabugu çalistirir ve sürecin bitmesini bekler. Sonraki durumda dosya sisteminin uyumlulugunu kontrol eden, baska dosya sistemlerini mount eden ve daemon sürecini baslatan kabuk betigini devreye alir. Sonra terminaller ve onlarin özelliklerini /etc/ttys den okur. Sonra getty isimli programi çalistirir. getty programi asagidaki satiri ekrana yazar. login: Bundan sonra kullanici ismini klavyeden okumaya çalisir. Terminalden isim girildiginde gtty /bin/login programinin çalismasini durdurur. Login programi sifre ister, sonra aldigi kelimeyi encrypt eder ve /etc/shadow dosyasindaki sifre ile ayni olup olmadigina bakar. Dogru ise kullanicinin kabugu komut için hazir hale gelir, yanlis ise login tekrar kullanici ismi istemek için çalisir. UNIX de bir süreç, bir programin herhangi bir ani olup, çatal (fork) olarak adlandirilan bir sistem çagrisi (çekirdek tarafindan saglanan bir servis) tarafindan yaratilir. Linux sisteminizde init, getty olarak adlandirilan bir programin degisik anlarini çalistirir. getty kullaniciya giris izni verecek olan bir program olup sonuç olarak login programini devreye sokar. 1.5 Kullanici Islemleri Giris islemi Yapacaginiz ilk is bir UNIX makinesi kullanarak kendinizi tanitmaniz olacaktir. Login, UNIX tarzi sistemi kullanacak kullanicilara giris izni veren bir programdir. Kullaniciya hesap ismini ve sifresini sorar. Hesap ismi, normal olarak kullandiginiz isme benzer bir isimdir. Normal olarak sistem yöneticisinden bir adet kendi hesap isminizi temin etmis olmaniz veya sistem yöneticisi iseniz kendi hesabinizi yaratmis olmaniz gerekmektedir. Boot-up isleminden sonra asagidaki gibi bir selamlama satiri ile karsilasirsiniz. Ilk satir bir selamlama satiridir. Welcome to the mousehouse. Please, have some cheese.

14 mousehouse login: Bazen buna benzer bir baslangiç satiri görünmeyebilir. Sikici bir tex modu yerine grafiksel bir ekran kullanilabilir. Grafiksel ara yüzeyde de kullanici isminiz ve sifreniz text mod da oldugu gibi istenir. Linux da çok kullanilan iki tane window manager vardir. Tab Window Manager in kisaltilmisi olan twm bunlardan biridir. twm, çok kullanilan pencere yöneticilerinden digeri olan fvwm den daha genistir. fvwm, F(?) Virtual Window Manager kelimelerinin kisaltilmasidir. Account name yada kullanici isminiz genellikle soyadiniz ya da isminiz ile soyadinizin bazi harflerinin birlesimi olabilir. Serdar Celebi için kullanilabilecek isimler serdar, celebi, celebis, serdarc olabilir. moushouse, Linux un kurumu sirasinda makinemize verilmis bir isimdir. Siz kendi isteginize göre bir isim verebilirsiniz : mousehouse login : serdar Password: Sifrenizi yazarken, ne yazdiginizi görmenize izin verilmez. Dolayisiyla yazarken sifreyi yazarken çok dikkatli olunmali. Yazdiginiz harfleri silebilirsiniz ama neyi sildiginizi göremezsiniz. Eger yanlis giris yaparsaniz size tekrar girme sansi verilecektir. Kullanici adi ve sifrenizi dogru bir sekilde girdiginizde günün mesaji olarak isimlendirilen bir mesaj ile karsilasacaksiniz. Aldiginiz bu mesaj /etc/motd. dosyasinin içerigidir (yani /etc dizini altinda motd dosyasinin içerigi). Bu mesajda size ne söylenecegine sistem yöneticiniz karar verir. Bu mesajdan sonra prompt görünür. Prompt, kendisinden sonra komut girebilecegimiz asagidaki görünümdür. /home/serdar# Dersin ilerleyen bölümlerinde prompt kismini kendi ihtiyaçlarimiz ve istegimiz dogrultusunda nasil düzenleyecegimizi görecegiz. Hesaptan Çikma DIKKAT!! Hesabinizdan çikmadan bilgisayarinizi kapatirsaniz önemli bazi bilgileriniz zarar görebilir. DOS isletim sisteminin tersine, Linux isletim sistemi performansini artirmak için disk chache özelligine sahiptir. Bu özellik sayesinde bilgisayar geçici olarak bilgileri RAM de tutar. Eger bilgisayar aniden kapatilirsa RAM deki bilgiler kaybolur. /home/serdar# logout

15 welcome to the mousehouse. Please, have some cheese. mousehouse login: Artik baska bir kullanici sisteme girebilir. Yeni Windows Olusturuldugu Zaman Pencere yöneticisi yeni bir pencere olusturdugu zaman yapabilecegi üç olasilik vardir. Yeni olusturulan window sizin izin verdiginiz bir yere açilabilir buna manual placement denir. Ikincisi pencere rasgele bir yere olusturulur siz onu mouse ile istediginiz yere tasiyabilirsiniz buna random placement denir. Sonuncusu ise pencere olusturulmadan size bazi sorular sorarak mesela pencerenin konumu sorularak olusturulur. Derinlik Pencereler üst üste açildigi zaman, pencere ve ekran iki boyutlu olsalar bile derinlik kavrami ile hangi pencerenin ne konumda oldugu ortaya çikmaktadir. 1) Pencerenin yükselmesi yada bir baska deyisle öne çikmasi pencerenin herhangi bir yerine mouse yardimi ile tiklandiginda gerçeklestirilir. 2) Pencerenin alçalmasi yada geri itilmesi pencerenin üzerindeki title bar a farkli bir tiklayisla olur. 3)Pencerelerin döngü olarak sira ile üste çikmasi gene pencere yöneticileri tarafindan izin verilen bir durumdur. 1.6 X Window Grafik Arabirimi X Window, UNIX ve türevleri için gelistirilmis bir grafik arabirimdir. Windows ile kiyaslandiginda öne çikan ilk fark, bu arabirimin standart ve tek olmamasi, kullanicilarin tercihlerine cevap verebilecek farkli ara yüzlerin mevcut olmasidir. Ayni Linux makine üzerinde her kullanici farkli bir X Window pencere denetleyicisi türü ile çalisabilir. Bunlarin ne olduklari konusuna ileride deginilecektir. Pencere denetleyicileri, X Window da çalisan ve uygulama programlari ile kullanici arasindaki bilgi alisverisini saglayan arabirimdir. X Window (veya kisaca X) istemcisunucu modeline göre çalisir. Ana makine üzerinde çalisan X sunucusu, grafik donanimi üzerindeki tüm giris-çikis yetkilere sahiptir. Bir X istemcisi, sunucuya baglanarak istedigi islemleri sunucuya yaptirir. Istemcinin görevi emir vermek, sunucunun ise verilen emri görünür hale getirmektir. Aslinda bilinmesi gereken en önemli kavram, X'in ag tabanli bir yapiya sahip olmasidir. Bir istemci ve sunucunun oldugu her yerde agdan da söz edebiliriz. X, ister konsol üzerinde (yerel makinede) isterse ag üzerinde (uzak makinede) çalisabilir. Baska bir makine üzerindeymis gibi o makinenin X Window uygulama ve

16 kaynaklarindan yararlanabilirsiniz. Bununla ilgili genis açiklama Uzaktan Erisim bölümünde verilecektir X Window Yapilandirmasi X Window kurulumu ve yapilandirilmasi çok basittir. Red Hat dagitimi ile gelen ayar programi Xconfigurator kolayca yönetilebilen bir arayüze sahiptir (benzer sekilde SuSE de Yast benzer görevi icra eder). Root kullanici haklariyla programi çalistirarak istediginiz ayarlamalari gerçeklestirebilirsiniz. X harfini büyük yazmayi unutmayin! # Xconfigurator Bu komutu çalistirdiktan sonra, monitör ve ekran karti ile bir takim bilgilere ihtiyaciniz olacaktir. Eger sisteminizi iyi taniyorsaniz ve bu bilgileri biliyorsaniz sorun yok. Ama bunlar hakkinda bilgi sahibi degilseniz, SuperProbe komut çiktisi size gerek duyacaginiz bilgileri saglayacaktir. # SuperProbe Xconfigurator ile çalisacaginiz çözünürlükleri de ayarlayabilirsiniz. Tüm 15 monitörler 1024x768 ve tüm 17 monitörler 1280x1024 çözünürlükte çalisabilirler. Xconfigurator dan çikmadan mutlaka yaptiginiz ayarlari test edin! X Window Komutlari Eger Linux kurulumu sirasinda otomatik olarak X Window ile açilmasi seçenegi seçilmisse, zaten sistem X Window ile giris yapacaktir. Eger seçilmemisse, herhangi bir konsoldan: $ startx yazmaniz yeterli olacaktir. Bu komut girildikten sonra, X sunucunun dosyadan okudugu bilgiler ekrana gelir, ardindan X Window açilir. Ctrl-Alt-Backspace tuslarina ayni anda basildiginda ise X Window ortamindan çikilir. X sunucuyu baslatmaya yarayan bilgiler,.xinitrc dosyasinin içinde bulunur. Bu dosyayi aratip bulduktan sonra içinde degisiklik yaparsaniz ekran ayarlarini degistirebilir veya açildiginda çalisacak programlari ekleyebilirsiniz. Pencere yöneticilerinden en çok kullanilan iki tanesi, artik standart olmaya dogru giden KDE ve GNOME dur. Bunlar ve benzer pencere yöneticilerinden hangisini kullanacaginizi, Linux kurulumu sirasinda belirtmistiniz. Ama simdi seçtiginizden sikildiginizi ve baska bir tane kullanmak istediginizi farzedelim. Bunun için kullanilan komut, yine Red Hat için geçerli olan switchdesk tir. $ switchdesk Bu program çalistiginda ekrana gelen menüden pencere yöneticinizi seçebilirsiniz. Linux, bir sonraki açilista seçtiginiz pencere yöneticisi ile açilir. Menüden terminal seçilerek sanal bir konsol üzerinde çalisabilirsiniz. Grafik arayüzü disinda konsolda

17 çalismak isterseniz, sanal ekranlari kullanabilirsiniz. Ctrl-Alt tuslari ile (F1-F6) tuslari birlikte basildiginda sanal ekranlara geçis yapabilirsiniz. Örnegin, Ctrl-Alt-F1 birinci sanal ekrana geçis yapar. Yeniden grafik ortama dönmek için ise Ctrl-Alt-F7 ye basin. X Window da program çalistirmak için mutlaka bir konsol penceresi açmaniz gerekmez. KDE ile çalisiyorsaniz, Alt-2 tuslarina birlikte bastiginizda ekrana gelen kutuya programin ismini yazarak çalistirabilirsiniz. GNOME da ise, Ana Menüden Launch Application seçilerek bir komut seçilebilir. X Windows altinda, her isinizi rahatça görebileceginiz programlari kullanabilirsiniz. Ofis ihtiyaçlariniz için Open Office, mp3 dinlemek için XMMS, internet için Netscape, farkli ajanda programlari, gelismis editör programlari, CD çalicilar, grafik uygulamalariniz için Photo Shop benzeri GIMP ve sayisi binlerce olan programlar ücretsiz olarak elinizin altindadir. xterm programi Xwindows ortami ile tamamen entegre olmus komut satiri penceresi sunar. Xterm ile terminal açmak isterseniz $ xterm & eger xterm programi sizin ev patikanizda degilse bu durumda $ /usr/x11r6/bin/xterm & komutunu kullanabilirsiniz. Terminalinizi isteginize göre biçimlendiemek istediginizde $ xterm fg white bg black & kullanabilirsiniz. Eger isterseniz imlecinizin renginide ayarlamaniz mümkün olabilir. $ xterm fg white bg black cr MidnightBlue & Terminal boyutunu ve degisik renkleri ayarlamakta ayni komut içinde mümkündür. $ xterm goemetry 10x fg DarkRed bg cyan & Yazi karakteri büyüklügünü ve terminal basligini ayarlayabilirsiz. $ xterm fn 10x20 T serdar

BÖLÜM 7. 7. LILO ve LINUX İŞLETİM SİSTEMİ

BÖLÜM 7. 7. LILO ve LINUX İŞLETİM SİSTEMİ BÖLÜM 7 7. LILO ve LINUX İŞLETİM SİSTEMİ Diskin başına (genellikle MBR - master boot record) yerleşerek bilgisayarın düzgün bir şekilde Linux veya başka bir işletim sistemi ile açılmasını sağlayan program.

Detaylı

Açık Kaynak Kodlu Yazılım

Açık Kaynak Kodlu Yazılım Temel Kavramlar İşletim Sistemi Bilgisayar kullanıcısı ile bilgisayarı oluşturan donanım arasındaki iletişimi sağlayan, aynı zamanda diğer uygulama yazılımlarını çalıştırmaktan sorumlu olan sistem yazılımıdır.

Detaylı

Linux altında komut satırında...

Linux altında komut satırında... -Kabuk (Shell) Unix ve benzeri işletim sistemlerinde kullanıcının komut yazmasını sağlayan, bu komutları yorumlayarak gerekli işlemleri yapan programlara kabuk (shell) adı verilir. Linux da bir kullanıcı

Detaylı

İŞLETİM SİSTEMİ KATMANLARI (Çekirdek, kabuk ve diğer temel kavramlar) Bir işletim sisteminin yazılım tasarımında ele alınması gereken iki önemli konu

İŞLETİM SİSTEMİ KATMANLARI (Çekirdek, kabuk ve diğer temel kavramlar) Bir işletim sisteminin yazılım tasarımında ele alınması gereken iki önemli konu İŞLETİM SİSTEMİ KATMANLARI (Çekirdek, kabuk ve diğer temel kavramlar) Bir işletim sisteminin yazılım tasarımında ele alınması gereken iki önemli konu bulunmaktadır; 1. Performans: İşletim sistemi, makine

Detaylı

Sistem Programlama. (*)Dersimizin amaçları Kullanılan programlama dili: C. Giriş/Cıkış( I/O) Sürücülerinin programlaması

Sistem Programlama. (*)Dersimizin amaçları Kullanılan programlama dili: C. Giriş/Cıkış( I/O) Sürücülerinin programlaması Sistem Programlama Sistem programlama bilgisayar mühendisliğinin bir alanı olup karmaşık sistemlerin ve bu sistemlerin parçalarının ile ilgilenir. İşletim Sistemlerinin Programlaması Giriş/Cıkış( I/O)

Detaylı

Özgür Yazılım Nedir?GPL, GNU...

Özgür Yazılım Nedir?GPL, GNU... Özgür Yazılım Nedir?GPL, GNU... İlk defa Richard Stallman tarafından ortaya atılmıştır. Oluşturulan bir yazılımın herkese ait ve özgür olmasını, ancak yazılımı yazan ilk programcının haklarının saklı tutulması

Detaylı

Finans Dünyasında Linux ve Özgür Yazılımlar

Finans Dünyasında Linux ve Özgür Yazılımlar Finans Dünyasında Linux ve Özgür Yazılımlar volkan.uygun@ozguryazilim.com.tr Linux Nedir? Bir işletim sitemidir Linus Torvalds, Minix yerine Temmuz 91 başladı 5 ekim 91 de 0.02 sürümünü yayınladı 1991-0.02

Detaylı

Temel Linux Eğitimi 1., 2. ve 3. Bölümler

Temel Linux Eğitimi 1., 2. ve 3. Bölümler Süha TUNA Bilişim Enstitüsü UHeM Yaz Çalıştayı - 11.06.2012 İçerik 1. Linux, Kavramlar ve Dizin Yapısı 2. Temel Linux Komutları 3. Sunucuya Uzaktan Bağlanma 1. Linux, Kavramlar ve Dizin Yapısı Linux Linux,

Detaylı

Doğu Akdeniz Üniversitesi Bilgisayar ve Teknoloji Yüksek Okulu Bilgi teknolojileri ve Programcılığı Bölümü DERS 1 - BİLGİSAYAR VE ÇEVRE ÜNİTELERİ

Doğu Akdeniz Üniversitesi Bilgisayar ve Teknoloji Yüksek Okulu Bilgi teknolojileri ve Programcılığı Bölümü DERS 1 - BİLGİSAYAR VE ÇEVRE ÜNİTELERİ Doğu Akdeniz Üniversitesi Bilgisayar ve Teknoloji Yüksek Okulu Bilgi teknolojileri ve Programcılığı Bölümü DERS 1 - BİLGİSAYAR VE ÇEVRE ÜNİTELERİ Bilgisayar, kendine önceden yüklenmiş program gereğince

Detaylı

Linux İşletim Sistemi. EnderUnix Çekirdek Takımı Üyesi afsin ~ enderunix.org www.enderunix.org/afsin

Linux İşletim Sistemi. EnderUnix Çekirdek Takımı Üyesi afsin ~ enderunix.org www.enderunix.org/afsin Afşin Taşkıran EnderUnix Çekirdek Takımı Üyesi afsin ~ enderunix.org www.enderunix.org/afsin Özgür / Serbest Yazılım? İlk defa Richard Stallman tarafından ortaya atılmıştır. http://www.stallman.org/ Özgür

Detaylı

EYLÜL 2012 İŞLETİM SİSTEMLERİ. Enformatik Bölümü

EYLÜL 2012 İŞLETİM SİSTEMLERİ. Enformatik Bölümü EYLÜL 2012 İŞLETİM SİSTEMLERİ İÇERİK 2 2 Yazılım nedir? Yazılım türleri nelerdir? İşletim sistemi nedir? İşletim sisteminin özellikleri İşletim sistemleri Unix Linux Windows Mac OS Android Yazılım Yazılım(Software),

Detaylı

AÇIK KAYNAK KODLU İŞLETİM SİSTEMLERİ DERS NOTLARI 1-İşletim Sisteminin görevi nedir? En çok kullanılan işletim sistemleri nelerdir?

AÇIK KAYNAK KODLU İŞLETİM SİSTEMLERİ DERS NOTLARI 1-İşletim Sisteminin görevi nedir? En çok kullanılan işletim sistemleri nelerdir? CANİK MESLEKİ VE TEKNİK ANADOLU LİSESİ BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ ALANI AÇIK KAYNAK KODLU İŞLETİM SİSTEMLERİ DERS NOTLARI 1-İşletim Sisteminin görevi nedir? En çok kullanılan işletim sistemleri nelerdir? İşletim

Detaylı

İşletim Sistemleri; İÇERİK. Yazılım BİLGİ TEKNOLOJİLERİ VE UYGULAMALARI 19.10.2015. 3 Yazılım Türleri

İşletim Sistemleri; İÇERİK. Yazılım BİLGİ TEKNOLOJİLERİ VE UYGULAMALARI 19.10.2015. 3 Yazılım Türleri İÇERİK 2 BİLGİ TEKNOLOJİLERİ VE UYGULAMALARI İşletim Sistemleri ÖĞR. GÖR. HASAN ALİ AKYÜREK Yazılım nedir? Yazılım türleri nelerdir? İşletim sistemi nedir? İşletim sisteminin özellikleri İşletim sistemleri

Detaylı

Turquaz Windows kurulum dökümanı. ftp://ftp.mirror.ac.uk/sites/ftp.postgresql.org/binary/v7.3.1/windows/pgsql731wina1.exe

Turquaz Windows kurulum dökümanı. ftp://ftp.mirror.ac.uk/sites/ftp.postgresql.org/binary/v7.3.1/windows/pgsql731wina1.exe 1. Giriş Turquaz programını windows üzerinde çalıştırmak için öncelikle bilgisayarınızda postgresql ve Java nın kurulu olması gerekli. Aşağıdaki bilgi ve dökümanlar windows 2000 işletim sistemi üzerinde

Detaylı

Bilgisayar Mühendisliğine Giriş. Yrd.Doç.Dr.Hacer KARACAN

Bilgisayar Mühendisliğine Giriş. Yrd.Doç.Dr.Hacer KARACAN Bilgisayar Mühendisliğine Giriş Yrd.Doç.Dr.Hacer KARACAN İŞLETİM SİSTEMLERİ Bilinen İşletim Sistemleri İşletim Sistemlerinin Görevleri İşletim Sistemlerinin Gelişim Evresi İşletim Sistemi Türleri İşletim

Detaylı

Temel Kavramlar-2. Aşağıda depolama aygıtlarının kapasitelerini inceleyebilirsiniz.

Temel Kavramlar-2. Aşağıda depolama aygıtlarının kapasitelerini inceleyebilirsiniz. Temel Kavramlar-2 Byte = 8 Bit in bir araya gelmesiyle oluşan bellektir. Bilgisayarın tanıdığı harf rakam ve özel karakterlerden her biri 1 byte lık yer kaplar. Yani her bir harfin 1 veya 0 dan oluşan

Detaylı

İşletim Sistemlerine Giriş

İşletim Sistemlerine Giriş İşletim Sistemlerine Giriş İşletim Sistemleri ve Donanım İşletim Sistemlerine Giriş/ Ders01 1 İşletim Sistemi? Yazılım olmadan bir bilgisayar METAL yığınıdır. Yazılım bilgiyi saklayabilir, işleyebilir

Detaylı

Bilgisayarım My Computer

Bilgisayarım My Computer My Computer Elbistan Meslek Yüksek Okulu 2012 2013 Bahar Yarıyılı 12-13 Mar. 2012 Öğr. Gör. Murat KEÇECİOĞLU Bilgisayarım (my computer) simgesine sağ tıklar ve özellikler (properties) seçeneğini seçeriz.

Detaylı

2. SCADA PROGRAMI. TEOS' un size sunduğu bir çok hizmet içerisinde en önemlilerini şöyle sıralayabiliriz:

2. SCADA PROGRAMI. TEOS' un size sunduğu bir çok hizmet içerisinde en önemlilerini şöyle sıralayabiliriz: 2. SCADA PROGRAMI Bu bölümde ülkemizde sıklıkla kullanılmaya başlayan, ülkemiz mühendislerince geliştirilmiş bir scada yazılım programı olan TEOS SCADA programı hakkında bilgiler vereceğiz. TEOS SCADA

Detaylı

İşletim Sistemleri ve FreeBSD. 22 Nisan 2005 Halil DEMİREZEN halil@enderunix.org EnderUNIX Geliştirici Takım Üyesi

İşletim Sistemleri ve FreeBSD. 22 Nisan 2005 Halil DEMİREZEN halil@enderunix.org EnderUNIX Geliştirici Takım Üyesi İşletim Sistemleri ve FreeBSD İşletim Sistemi Çekirdeği 22 Nisan 2005 Halil DEMİREZEN halil@enderunix.org EnderUNIX Geliştirici Takım Üyesi İşletim Sistemleri İşletim Sistemi Nedir? İşletim Sistemi Çeşitleri

Detaylı

PHP ile İnternet Programlama

PHP ile İnternet Programlama PHP ile İnternet Programlama Doç.Dr. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Bölümü 1. BÖLÜM: Bilgisayarımızı PHP ye Hazırlamak PHP Yorumlayıcısı ve Sunucu Yazılımı

Detaylı

Kemalettin YıldY KADIR HAS UNIVERSITY. UNIX SYSTEM ADMINISTRATOR www.kemalettinyildiz.tk kemalettinyildiz@yahoo.com kemalettinyildiz@khas.edu.

Kemalettin YıldY KADIR HAS UNIVERSITY. UNIX SYSTEM ADMINISTRATOR www.kemalettinyildiz.tk kemalettinyildiz@yahoo.com kemalettinyildiz@khas.edu. Kemalettin YıldY ldız KADIR HAS UNIVERSITY BİLGİ İŞLEM MERKEZİ UNIX SYSTEM ADMINISTRATOR www.kemalettinyildiz.tk kemalettinyildiz@yahoo.com kemalettinyildiz@khas.edu.tr BSD BERKELEY SOFTWARE DISTRIBUTION

Detaylı

Bilgisayarım My Computer. Elbistan Meslek Yüksek Okulu 2013 2014 Bahar Yarıyılı

Bilgisayarım My Computer. Elbistan Meslek Yüksek Okulu 2013 2014 Bahar Yarıyılı Bilgisayarım My Computer Elbistan Meslek Yüksek Okulu 2013 2014 Bahar Yarıyılı Öğr.Gör. Murat KEÇECİOĞLU 11-12 Mar. 2014 Bilgisayarım (my computer) simgesine sağ tıklar ve özellikler (properties) seçeneğini

Detaylı

VIRTUALIZATION SANALLAŞTIRMA

VIRTUALIZATION SANALLAŞTIRMA VIRTUALIZATION SANALLAŞTIRMA EĞİTMEN AD SOYAD : FAHRETTİN ERDİNÇ TECRÜBE : 17 YIL OKUL : 1995 DEÜ ELK-ELKTR MÜH. BİLİMSEL AKADEMİ KİMDİR? BİLİMSEL AKADEMİ, 1996 YILINDAN BERİ EĞİTİM KONUSUNDA FAALİYET

Detaylı

GNU/Linux'un Tarihi ve Önemi

GNU/Linux'un Tarihi ve Önemi GNU/Linux'un Tarihi ve Önemi Doruk Fişek Linux Kullanıcıları Derneği Linux Nasıl Okunuyor? Linux, Liinuks veya Lihnuks şeklinde okunuyor. İngilizce bir kelime olmadığı için; Linaks, Layneks, Laynaks gibi

Detaylı

I. Oturum: GNU/LINUX A GİRİŞ

I. Oturum: GNU/LINUX A GİRİŞ Son Kullanıcılar İçin GNU/Linux Eğitimi - I. Gün 20 Kasım 2011 1 Tarihçe Özgür Yazılım Hareketi Linux un Ortaya Çıkışı ; Açık Kaynak Hareketi Olgunluk Dönemi 2 Temel Özgürlükler Açık Kaynak 3 Dağıtım Ne

Detaylı

Windows İşletim Sistemi

Windows İşletim Sistemi Windows İşletim Sistemi Bilgisayar (Özellikler) Bilgisayarınızın özelliklerini görüntülemek için : Masaüstünde Bilgisayar simgesine sağ tıklayarak Özellikler e tıklayın. Çıkan pencerede bilgisayarınızda

Detaylı

İşletim Sistemleri Okutman Murat KARA

İşletim Sistemleri Okutman Murat KARA İşletim Sistemleri Okutman Murat KARA İşletim Sistemi Bilgisayar donanımının doğrudan denetimi ve yönetiminden, temel sistem işlemlerinden ve uygulama yazılımlarını çalıştırmaktan sorumlu olan sistem yazılımıdır.

Detaylı

İşletim Sisteminin Katmanları

İşletim Sisteminin Katmanları İşletim Sistemi Bilgisayar donanımının doğrudan denetimi ve yönetiminden, temel sistem işlemlerinden ve uygulama yazılımlarını çalıştırmaktan sorumlu olan sistem yazılımıdır. Bütün diğer yazılımların belleğe,

Detaylı

Veri Tabanı Yönetim Sistemleri Bölüm - 02

Veri Tabanı Yönetim Sistemleri Bölüm - 02 Veri Tabanı Yönetim Sistemleri Bölüm - 02 İçerik Web sunucusunun yapılandırılması için gerekli yazılımların temini Yazılımlarının sunucuya yüklenmesi Ön test Uygulama yazılımlarının yapılandırılması Son

Detaylı

EKLER EK 12UY0106-5/A4-1:

EKLER EK 12UY0106-5/A4-1: Yayın Tarihi: 26/12/2012 Rev. :01 EKLER EK 12UY0106-5/A4-1: nin Kazandırılması için Tavsiye Edilen Eğitime İlişkin Bilgiler Bu birimin kazandırılması için aşağıda tanımlanan içeriğe sahip bir eğitim programının

Detaylı

Windows 2000 veya XP kurarken dosya sistemini seçmeniz gerekir. Ya FAT32 dosya sistemini kullanırsınız ya da NTFS.

Windows 2000 veya XP kurarken dosya sistemini seçmeniz gerekir. Ya FAT32 dosya sistemini kullanırsınız ya da NTFS. Windows 2000 veya XP kurarken dosya sistemini seçmeniz gerekir. Ya FAT32 dosya sistemini kullanırsınız ya da NTFS. NTFS'nin FAT32'ye göre sağladığı bir çok avantajı vardır. Diski daha verimli kullanır.

Detaylı

Sistem Programlama. Kesmeler(Interrupts): Kesme mikro işlemcinin üzerinde çalıştığı koda ara vererek başka bir kodu çalıştırması işlemidir.

Sistem Programlama. Kesmeler(Interrupts): Kesme mikro işlemcinin üzerinde çalıştığı koda ara vererek başka bir kodu çalıştırması işlemidir. Kesmeler(Interrupts): Kesme mikro işlemcinin üzerinde çalıştığı koda ara vererek başka bir kodu çalıştırması işlemidir. Kesmeler çağırılma kaynaklarına göre 3 kısma ayrılırlar: Yazılım kesmeleri Donanım

Detaylı

DOS (Disk Operating System)

DOS (Disk Operating System) DOS (Disk Operating System) 2 Windows işletim sistemi ilk olarak Microsoft tarafından IBM uyumlu kişisel bilgisayarlar için geliştirilen MS-DOS (Microsoft DOS) veya PC-DOS olarak bilinen çok farklı bir

Detaylı

İMAGE (SİSTEM GÖRÜNTÜSÜ) ALMA VE YÜKLEME NASIL YAPILIR. İmage nedir?

İMAGE (SİSTEM GÖRÜNTÜSÜ) ALMA VE YÜKLEME NASIL YAPILIR. İmage nedir? İMAGE (SİSTEM GÖRÜNTÜSÜ) ALMA VE YÜKLEME NASIL YAPILIR İmage nedir? Sistem yüklemelerini en kolay ve en hızlı şekilde yapmak için kullanılan yöntemlerden biridir. Format atılan bir bilgisayara önce işletim

Detaylı

Linux un Temel Bileşenleri. Linux Nedir? Aydın ÜSTÜN (Selçuk Üniversitesi) e-posta: austun@selcuk.edu.tr 02.03.2010

Linux un Temel Bileşenleri. Linux Nedir? Aydın ÜSTÜN (Selçuk Üniversitesi) e-posta: austun@selcuk.edu.tr 02.03.2010 Linux Nedir? Aydın ÜSTÜN Selçuk Üniversitesi e-posta: austun@selcuk.edu.tr 02.03.2010 İçerik Giriş 1 Giriş Temel kavramlar Tarihçe 2 Çekirdek Linux dağıtımları Paketler 3 Neden Linux? Nereden ve nasıl

Detaylı

Linux İşletim Sistemleri. Eren BAŞTÜRK. basturkeren@gmail.com www.erenbasturk.com

Linux İşletim Sistemleri. Eren BAŞTÜRK. basturkeren@gmail.com www.erenbasturk.com Linux İşletim Sistemleri Eren BAŞTÜRK basturkeren@gmail.com www.erenbasturk.com Giriş Linux İşletim Sistemleri Linux Terimlerinin Açıklanması Gömülü Linux İşletim Sistemleri Ubuntu Kurulumu Linux İşletim

Detaylı

AKINSOFT. Eofis NetworkAdmin. AKINSOFT EOfis NetworkAdmin Kurulumu Bilgi Notu. Doküman Versiyon : 1.01.01 Tarih : 10.01.2008. Copyright 2008 AKINSOFT

AKINSOFT. Eofis NetworkAdmin. AKINSOFT EOfis NetworkAdmin Kurulumu Bilgi Notu. Doküman Versiyon : 1.01.01 Tarih : 10.01.2008. Copyright 2008 AKINSOFT AKINSOFT EOfis NetworkAdmin Kurulumu Bilgi Notu Doküman Versiyon : 1.01.01 Tarih : 10.01.2008 1 - Çalışma Şekli Hakkında Kısa Bilgi modülü kısaca aşağıdaki işlemleri yapar. Bu özelliklerin çalışabilmesi

Detaylı

YRD. DOÇ. DR. AGÂH TUĞRUL KORUCU

YRD. DOÇ. DR. AGÂH TUĞRUL KORUCU YRD. DOÇ. DR. AGÂH TUĞRUL KORUCU AGAH.KORUCU@GMAIL.COM KERNEL GNU/LINUX Linux Çekirdeği Linus Torvalds Tarafından Geliştirilmiş ve İlk sürüm 25 Ağustos 1991'de duyurulmuştur. Free Software Foundation'ın

Detaylı

SIMAN KULLANIM KILAVUZU

SIMAN KULLANIM KILAVUZU SIMAN KULLANIM KILAVUZU Önder Öndemir SIMAN Simülasyon programı Model Çatı ve Deneysel Çatı olmak üzere iki kısımdan oluşur. Model çatı genel itibariyle modullerin ve işlem bloklarının yazıldığı kısımdır.

Detaylı

Linux İşletim Sistemi Tanıtımı

Linux İşletim Sistemi Tanıtımı Linux İşletim Sistemi Tanıtımı Burak DAYIOĞLU Hi-Tech World, Mart '98, Ankara İçerik Linux İşletim Sistemi nedir? Linux un benzer işletim sistemlerine göre avantajları nelerdir? Türkiye Linux Kullanıcıları

Detaylı

Linux ve Özgür Yazılım Nedir?

Linux ve Özgür Yazılım Nedir? Efe ÇİFTCİ Çankaya Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Aralık 2010 www.efeciftci.com Çankaya Üniversitesi Bilişim Teknolojileri Topluluğu (BiLTeC) Katkılarıyla Linus Torvalds Kimdir? Linux'un Ortaya

Detaylı

Bilgisayar İşletim Sistemleri BLG 312

Bilgisayar İşletim Sistemleri BLG 312 Bilgisayar İşletim Sistemleri BLG 312 İşletim Sistemlerine Giriş Bilgisayar Sistemi uygulama programları derleyici editör komut yorumlayıcı işletim sistemi makina dilinde programlar mikroprogram (ROM da)

Detaylı

Linux un Tarihsel gelişimi

Linux un Tarihsel gelişimi Linux un Tarihsel gelişimi Unix, 1969 yılında, Ken Thompson ve Dennis Ritchie tarafından Bell Laboratuvarları'nda geliştirilmiş, çok kullanıcılı, çok görevli yapıyı destekleyen bir bilgisayar işletim sistemidir.

Detaylı

İşletim Sistemleri Kurulumu

İşletim Sistemleri Kurulumu İşletim Sistemi Kurulumu Öğrt. Gör. Alper Aslan Bilgisayar Büro Programları İşletim Sistemi Kurulumu BIOS BIOS Ayarları Hata Mesajları İşletim Sistemleri İşletim Sistemleri Kurulumu Öğrt. Gör. Alper ASLAN

Detaylı

ecyber Kullanıcı Kılavuzu 1 / 1 1. ecyber hakkında... 1 2. Sistem gereksinimleri:... 2 Donanım:... 2 Yazılım:... 2 3. Kullanım Rehberi...

ecyber Kullanıcı Kılavuzu 1 / 1 1. ecyber hakkında... 1 2. Sistem gereksinimleri:... 2 Donanım:... 2 Yazılım:... 2 3. Kullanım Rehberi... ecyber Kullanıcı Kılavuzu 1 / 1 1. ecyber hakkında... 1 2. Sistem gereksinimleri:... 2 Donanım:... 2 Yazılım:... 2 3. Kullanım Rehberi... 3 İndirme... 3 Sunucu yazılım kurulumu... 3 Kurulum sayfası çıkacaktır...

Detaylı

İşletim Sistemi. BTEP205 - İşletim Sistemleri

İşletim Sistemi. BTEP205 - İşletim Sistemleri İşletim Sistemi 2 İşletim sistemi (Operating System-OS), bilgisayar kullanıcısı ile bilgisayarı oluşturan donanım arasındaki iletişimi sağlayan ve uygulama programlarını çalıştırmaktan sorumlu olan sistem

Detaylı

Windows Server 2012 Kurulum Hazırlıkları. Windows Server 2012 Kurulum Seçenekleri. Windows Server 2012 Kurulum Adımları. Full GUI Kurulum Seçeneği

Windows Server 2012 Kurulum Hazırlıkları. Windows Server 2012 Kurulum Seçenekleri. Windows Server 2012 Kurulum Adımları. Full GUI Kurulum Seçeneği Merhaba, Aşağıda hazırlamış olduğum dokümanda Windows Server 2012 işletim sistemi kurulumunu sizlerle paylaşacağım. Windows Server 2012 Kurulum Hazırlıkları Eğer elinizde bir Windows Server 2012 işletim

Detaylı

Linux İşletim Sistemlerine Bakış & Ücretsiz Yazılımlarla Çözümler

Linux İşletim Sistemlerine Bakış & Ücretsiz Yazılımlarla Çözümler Linux İşletim Sistemlerine Bakış & Ücretsiz Yazılımlarla Çözümler Kurtuluş Karasu, Sistem & Veri Depolama Uzmanı Turgut Özal Üniversitesi, Elektrik & Bilgisayar Mühendisliği May 27, 2014 1 Ajanda İşletim

Detaylı

ProFTPD FTP Sunucusu. Devrim GÜNDÜZ. TR.NET Sistem Destek Uzmanı. devrim@gunduz.org

ProFTPD FTP Sunucusu. Devrim GÜNDÜZ. TR.NET Sistem Destek Uzmanı. devrim@gunduz.org Devrim GÜNDÜZ TR.NET Sistem Destek Uzmanı devrim@gunduz.org http://seminer.linux.org.tr http://belgeler.linux.org.tr http://lkd.belgeler.org http://www.linux.org.tr/belgeler.php http://www.gunduz.org/belgeler.php

Detaylı

DERS 10 İŞLETİM SİSTEMİ ÇALIŞMA PRENSİBLERİ VE HATA MESAJLARI

DERS 10 İŞLETİM SİSTEMİ ÇALIŞMA PRENSİBLERİ VE HATA MESAJLARI Doğu Akdeniz Üniversitesi Bilgisayar ve Teknoloji Yüksek Okulu Bilgi Teknolojileri ve Programcılığı Bölümü DERS 10 İŞLETİM SİSTEMİ ÇALIŞMA PRENSİBLERİ VE HATA MESAJLARI Bilgisayarlarda işletim sistemi,

Detaylı

İŞLETİM SİSTEMİNİN TEMELLERİ VE POST (İLK AÇILIŞ)

İŞLETİM SİSTEMİNİN TEMELLERİ VE POST (İLK AÇILIŞ) Doğu Akdeniz Üniversitesi Bilgisayar ve Teknoloji Yüksek Okulu Elektrik ve Elektronik Teknolojisi İŞLETİM SİSTEMİNİN TEMELLERİ VE POST (İLK AÇILIŞ) Bilgisayarlarda işletim sistemi, donanımın doğrudan denetimi

Detaylı

-Bilgisayarı oluşturan iki temel unsurdan diğeri ise YAZILIM dır.

-Bilgisayarı oluşturan iki temel unsurdan diğeri ise YAZILIM dır. YAZILIM -Bilgisayarı oluşturan iki temel unsurdan diğeri ise YAZILIM dır. Elektronik cihazların belirli bir işi yapmasını sağlayan ve komutlardan oluşan programların tümüne verilen isimdir. Yazılım temelde

Detaylı

Donanım Bağımsız Kurtarma

Donanım Bağımsız Kurtarma Donanım Bağımsız Kurtarma Bu belgenin amacı, bir sistemden başka bir sisteme donanım bağımsız kurtarma gerçekleştirmenize adım adım yardımcı olmaktır. Bu belgeyi okumaya başlamadan önce ShadowProtect için

Detaylı

Windows Server 2003 sistemde oluşabilecek hataları giderebilmemiz için bize bir çok araç sunmaktadır. Bunlar:

Windows Server 2003 sistemde oluşabilecek hataları giderebilmemiz için bize bir çok araç sunmaktadır. Bunlar: Bir sistem yöneticisi olarak başlıca görevlerimizden biri, sunucu sistemlerin her zaman çalışır durumda olmalarını sağlamaktır. Oluşabilecek hataları önceden tahmin edip, gidermeliyiz. Ancak bu yeterli

Detaylı

Linux İşletim Sistemlerine Bakış & Ücretsiz Yazılımlarla Çözümler

Linux İşletim Sistemlerine Bakış & Ücretsiz Yazılımlarla Çözümler Linux İşletim Sistemlerine Bakış & Ücretsiz Yazılımlarla Çözümler Kurtuluş Karasu May 12, 2015 1 Hakkımda Bilgi Teknolojileri Uzmanı, 5 yıl Lisans: İstanbul Üniversitesi Elektrik-Elektronik Mühendisliği

Detaylı

Dersin Konusu ve Amaçları: Ders P lanı: Bölüm 1: Bilgi Teknolojilerinde Temel Kavramlar

Dersin Konusu ve Amaçları: Ders P lanı: Bölüm 1: Bilgi Teknolojilerinde Temel Kavramlar Bilgi Teknolojileri ve Uygulamalarına Giriş Dersin Konusu ve Amaçları: Bu dersin amacı daha önce bilgisayar ve bilgi teknolojileri alanında herhangi bir bilgi ve/veya deneyime sahip olmayan öğrenciye bilgi

Detaylı

ZWCAD +2012. Önemli. Tek Kullanıcı Sürümü Lisans Kodu Kullanarak Yükleme Kılavuzu

ZWCAD +2012. Önemli. Tek Kullanıcı Sürümü Lisans Kodu Kullanarak Yükleme Kılavuzu Sayfa - 2 ZWCAD +2012 Tek Kullanıcı Sürümü Lisans Kodu Kullanarak Yükleme Kılavuzu Önemli ZWCAD de aktivasyon işlemini yaptığınızda lisans kodu, yükleme yapılan bilgisayara kilitlenir. Bu sebeple lisans

Detaylı

Bilişim Teknolojilerine Giriş

Bilişim Teknolojilerine Giriş Bilişim Teknolojilerine Giriş Bilginin toplanması, işlenmesi, saklanması ve iletilmesini sağlayan teknolojilerin bütününe bilişim teknolojileri denir. Bilişim Teknolojisi Girilen verileri saklayan, işleyen,

Detaylı

FTP ve Güvenlik Duvarları

FTP ve Güvenlik Duvarları FTP ve Güvenlik Duvarları FTP Protokolü FTP, sık kullanılan protokoller(http, SMTP, DNS vs) arasında en sorunlu protokoldür. Diğer protokoller tek bir TCP/UDP portu üzerinden çalışırken FTP birden fazla

Detaylı

YAZILIM İŞLETİM SİSTEMLERİ

YAZILIM İŞLETİM SİSTEMLERİ YAZILIM Donanıma işlerlik kazandıran ve bilgisayara bir iş yaptıran (program denilen) komutlar dizisine yazılım denir. Yazılım, fiziksel aygıtların yönlendirilebilmesi için yazılan programlardır. Eğer

Detaylı

CLIENT MAKİNELERE IBM SPSS Statistics 21 nin KURULMASI

CLIENT MAKİNELERE IBM SPSS Statistics 21 nin KURULMASI CLIENT MAKİNELERE IBM SPSS Statistics 21 nin KURULMASI License manager ile lisanslamanın tamamlandığına emin olunduktan sonra son kullanıcıların makinalarına IBM SPSS Statistics 21 client kurulumu yapılabilir.

Detaylı

KONU 1 BİLGİSAYAR VE ÇEVRE ÜNİTELERİ

KONU 1 BİLGİSAYAR VE ÇEVRE ÜNİTELERİ Doğu Akdeniz Üniversitesi Bilgisayar ve Teknoloji Yüksek Okulu Elektrik ve Elektronik Teknolojisi KONU 1 BİLGİSAYAR VE ÇEVRE ÜNİTELERİ Bilgisayar, kendine önceden yüklenmiş program gereğince çeşitli bilgileri

Detaylı

Linux da Masaüstü Uygulamaları Aralık 2002. Barış Özyurt

Linux da Masaüstü Uygulamaları Aralık 2002. Barış Özyurt <baris@tuxworkshop.com> Linux da Masaüstü Uygulamaları Aralık 2002 Barış Özyurt GNU/Linux Nedir? GNU/Linux, Intel/AMD işlemcili PC lerden Macintosh lara, gömülü sistemlere kadar pek çok platformda başarı

Detaylı

BOOT PROCES (SÜRECĐ)

BOOT PROCES (SÜRECĐ) 1 BOOT PROCES (SÜRECĐ) Boot prosesin daha kolay anlaşılabilmesi için işletim sisteminin nelerden oluştuğu bilinmelidir. XP işletim sisteminin donanım ve User Mode arasındaki katmanların nelerden oluştuğu

Detaylı

Java ve Linux. Bora Güngören Portakal Teknoloji bora@portakalteknoloji.com Akademik Bilişim 2006 09.02.2006

Java ve Linux. Bora Güngören Portakal Teknoloji bora@portakalteknoloji.com Akademik Bilişim 2006 09.02.2006 Java ve Linux Bora Güngören Portakal Teknoloji bora@portakalteknoloji.com Akademik Bilişim 2006 09.02.2006 Sunum Planı Java Çalışma Ortamı POSIX uyumu ve Linux Java Toplum Süreci (JCP) Açık kaynak kodlu

Detaylı

Windows Grup İlkesi Düzenleyici

Windows Grup İlkesi Düzenleyici Windows Grup İlkesi Düzenleyici Microsoft Windows ta kullanıcı ve bilgisayar grupları için kullanıcı ve bilgisayar yapılandırmaları tanımlamak üzere Grup İlkesi kullanılır. Grup ilkesi Microsoft Yönetim

Detaylı

AntiKor Güvenlik Sunucumu nereye yerleştirmeliyim?

AntiKor Güvenlik Sunucumu nereye yerleştirmeliyim? AntiKor Güvenlik Sunucumu nereye yerleştirmeliyim? AntiKor Güvenlik sunucusu, yerel ağ ile interneti sağlayan DSL modem veya Router arasına girerek bütün İnternet trafiğinin üzerinden geçmesini sağlar

Detaylı

TEMEL BİLGİSAYAR. Ders Notları. Yard. Doç. Dr. Seyit Okan KARA

TEMEL BİLGİSAYAR. Ders Notları. Yard. Doç. Dr. Seyit Okan KARA TEMEL BİLGİSAYAR Ders Notları Yard. Doç. Dr. Seyit Okan KARA İşletim Sistemi Tanımı ve Tarihçesi Dos, Windows, Unix, Linux, Nowel in Tanımları İşletim Sisteminin İşlevleri Dosya Sistemleri Uygulama İşletim

Detaylı

Temel Bilgisayar (Basic Computer) Yazılım (Software)

Temel Bilgisayar (Basic Computer) Yazılım (Software) Temel Bilgisayar (Basic Computer) Yazılım (Software) Yazılım (Software) Eğitim TV - egitimtv.biz - facebook.com/egitimtv 2 Yazılım Daha önce de bahsettiğimiz gibi; yazılım, bilgisayar üzerinde çalışan

Detaylı

MAT213 BİLGİSAYAR PROGRAMLAMA I DERSİ Ders 1: Programlamaya Giriş

MAT213 BİLGİSAYAR PROGRAMLAMA I DERSİ Ders 1: Programlamaya Giriş MAT213 BİLGİSAYAR PROGRAMLAMA I DERSİ Ders 1: Programlamaya Giriş Yard. Doç. Dr. Alper Kürşat Uysal Bilgisayar Mühendisliği Bölümü akuysal@anadolu.edu.tr Ders Web Sayfası: http://ceng.anadolu.edu.tr/ders.aspx?dersid=101

Detaylı

Öğr.Gör. Gökhan TURAN www.gokhanturan.com.tr. Gölhisar Meslek Yüksekokulu

Öğr.Gör. Gökhan TURAN www.gokhanturan.com.tr. Gölhisar Meslek Yüksekokulu Öğr.Gör. Gökhan TURAN www.gokhanturan.com.tr Gölhisar Meslek Yüksekokulu Bilgisayarın Yapısı Donanım (Hardware): Bir bilgisayara genel olarak bakıldığında; Kasa, Ekran, Klavye, Fare, Yazıcı, Hoparlör,

Detaylı

İşletim Sistemlerine Giriş

İşletim Sistemlerine Giriş İşletim Sistemlerine Giriş İşletim Sistemlerinin Tarihçesi ve Genel Yapısı İşletim Sistemlerine Giriş - Ders02 1 İşletim Sistemi Tarihçesi İLK NESİL işletim SİSTEMLERİ (1945 1955) 1940 larda Howard Aiken,

Detaylı

LİNUX İŞLETİM SİSTEMİNİN KÖPRÜ MODUNDA ÇALIŞTIRILMASI VE GÜVENLİK DUVARI İŞLEMLERİ

LİNUX İŞLETİM SİSTEMİNİN KÖPRÜ MODUNDA ÇALIŞTIRILMASI VE GÜVENLİK DUVARI İŞLEMLERİ LİNUX İŞLETİM SİSTEMİNİN KÖPRÜ MODUNDA ÇALIŞTIRILMASI VE GÜVENLİK DUVARI İŞLEMLERİ Belge Hakkında Bu belge GNU Free Documentation Licence ı ile kaynak gösterilmek ve önceden yazarından izin alınmak kaydıyla

Detaylı

BM-311 Bilgisayar Mimarisi. Hazırlayan: M.Ali Akcayol Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü

BM-311 Bilgisayar Mimarisi. Hazırlayan: M.Ali Akcayol Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü BM-311 Bilgisayar Mimarisi Hazırlayan: M.Ali Akcayol Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Konular Bilgisayar Bileşenleri Bilgisayarın Fonksiyonu Instruction Cycle Kesmeler (Interrupt lar) Bus

Detaylı

Yazılım Kurulumu ve Yönetimi -2010

Yazılım Kurulumu ve Yönetimi -2010 ROM chipleri ana kart olarak adlandırılan sistem bileşenlerinin yerleştirildiği platforma ait programlar ve kodlar barındıran okunur bellek elemanlarıdır. Yerleşik olarak olarak bulunan program ve kodlar

Detaylı

DENEME SINAVI CEVAP ANAHTARI

DENEME SINAVI CEVAP ANAHTARI DENEME SINAVI CEVAP ANAHTARI ECDL BAŞLANGIÇ Bilgisayarı Kullanmak ve Dosyaları Yönetmek 1) Bilgisayar ı doğru şekilde kapatıp, açmak için uygun metodu uygulayınız.(bilgisayarı kapatın ve tekrar açın.)

Detaylı

AÇIK KAYNAK İŞLETİM SİSTEMİ KURULUMU MODÜLÜ

AÇIK KAYNAK İŞLETİM SİSTEMİ KURULUMU MODÜLÜ AÇIK KAYNAK İŞLETİM SİSTEMİ KURULUMU MODÜLÜ 1. AÇIK KAYNAK KODLU İŞLETİM SİSTEMİ YAPISI 1.1. Temel Kavramlar 1.1.1. İşletim Sistemi İşletim sistemi, bilgisayar donanımının doğrudan denetimi ve yönetiminden,

Detaylı

Acarix CD-DVD/Ağ üzerinden çalışan GNU/Linux Dağıtımı

Acarix CD-DVD/Ağ üzerinden çalışan GNU/Linux Dağıtımı CD-DVD/Ağ üzerinden çalışan GNU/Linux Dağıtımı H. Coşkun Gündüz Can Burak Çilingir Bilgisayar Bilimleri Bölümü İstanbul Bilgi Üniversitesi Linux ve Özgür Yazılım Şenliği, 2006 H. Coşkun Gündüz, Can Burak

Detaylı

NFS (Network File System) & NIS (Network Information System) H. Coşkun Gündüz cgunduz@cs.bilgi.edu.tr

NFS (Network File System) & NIS (Network Information System) H. Coşkun Gündüz cgunduz@cs.bilgi.edu.tr NFS (Network File System) & NIS (Network Information System) H. Coşkun Gündüz cgunduz@cs.bilgi.edu.tr NFS içerik: NFS nedir? Tarihçe NFS sunucu yapılandırma NFS istemci yapılandırma Genel problemler ve

Detaylı

İşletim Sistemleri. Bilgisayar Mühendisliğine Giriş 1

İşletim Sistemleri. Bilgisayar Mühendisliğine Giriş 1 İşletim Sistemleri Bilgisayar Mühendisliğine Giriş 1 İşletim Sistemi Kavramı Genel Olarak İşletim Sisteminin İç Mimarisi Linux ve Unix İşletim Sisteminin İç Yapısı Windows Tabanlı İşletim Sistemlerinin

Detaylı

2011_03_23_SATIS_KADR_ICIN_E_POSTA_KURULUS_AYARLARI_KAPAKLI_son_guncelleme_(windows_mail_dahil) WÜRTH SANAYİ ÜRÜNLERİ TİCARET LTD.ŞTİ.

2011_03_23_SATIS_KADR_ICIN_E_POSTA_KURULUS_AYARLARI_KAPAKLI_son_guncelleme_(windows_mail_dahil) WÜRTH SANAYİ ÜRÜNLERİ TİCARET LTD.ŞTİ. WÜRTH SANAYİ ÜRÜNLERİ TİCARET LTD.ŞTİ. SATIŞ KADROSU E-POSTA HESAPLARININ, OUTLOOK EXPRESS PROGRAMINA, OUTLOOK PROGRAMINA ve WINDOWS MAIL (VISTA İşletim Sistemi) PROGRAMINA KURULUŞ AÇIKLAMA NOTLARI D İ

Detaylı

Efe Çiftci Çankaya Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Kasım 2012 CENG 191 Computer Engineering Orientation Özel Sunumu

Efe Çiftci Çankaya Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Kasım 2012 CENG 191 Computer Engineering Orientation Özel Sunumu Efe Çiftci Çankaya Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Kasım 2012 CENG 191 Computer Engineering Orientation Özel Sunumu Sunum İçeriği Linux'tan Önce... Linus Torvalds Kimdir? Linux'un Ortaya Çıkışı

Detaylı

GNU/Linux ve Özgür Yazılım. Mahir B. Aşut EkoPC Kurucu Ortağı ve Yöneticisi, LKD Üyesi http://www.ekopc.com.tr http://mahir.asut.

GNU/Linux ve Özgür Yazılım. Mahir B. Aşut EkoPC Kurucu Ortağı ve Yöneticisi, LKD Üyesi http://www.ekopc.com.tr http://mahir.asut. GNU/Linux ve Özgür Yazılım Mahir B. Aşut EkoPC Kurucu Ortağı ve Yöneticisi, LKD Üyesi http://www.ekopc.com.tr http://mahir.asut.net Gündem Özgür Yazılım Nedir? İnternet'in Özgür Temelleri GNU/Linux ve

Detaylı

Scan Station Pro 550 Adminstration & Scan Station Service Araçları

Scan Station Pro 550 Adminstration & Scan Station Service Araçları Scan Station Pro 550 Adminstration & Scan Station Service Araçları Yapılandırma Kılavuzu A-61732_tr 7J4367 Kodak Scan Station Pro 550 Administration İçindekiler Farklılıklar... 1 Yükleme... 2 İş ayarları

Detaylı

DONANIM. 1-Sitem birimi (kasa ) ve iç donanım bileşenleri 2-Çevre birimleri ve tanımlamaları 3-Giriş ve çıkış donanım birimleri

DONANIM. 1-Sitem birimi (kasa ) ve iç donanım bileşenleri 2-Çevre birimleri ve tanımlamaları 3-Giriş ve çıkış donanım birimleri DONANIM 1-Sitem birimi (kasa ) ve iç donanım bileşenleri 2-Çevre birimleri ve tanımlamaları 3-Giriş ve çıkış donanım birimleri DONANIM SİSTEM BİRİMİ ÇEVREBİRİMLERİ Ana Kart (Mainboard) Monitör İşlemci

Detaylı

Pardus. Erkan Tekman, T. Barış Metin. 18 Mayıs 2006. Ulusal Dağıtım Projesi Ulusal Elektronik ve Kriptoloji Enstitüsü. Pardus için 10 Neden

Pardus. Erkan Tekman, T. Barış Metin. 18 Mayıs 2006. Ulusal Dağıtım Projesi Ulusal Elektronik ve Kriptoloji Enstitüsü. Pardus için 10 Neden için 10 Neden Çözümleri : Kim için? Ulusal Dağıtım Projesi Ulusal Elektronik ve Kriptoloji Enstitüsü TÜBİTAK 18 Mayıs 2006 İçerik için 10 Neden Çözümleri : Kim için? 1 İsim Neden? Nasıl? 2 için 10 Neden

Detaylı

OMNET++ 4.2.2. Ağ Benzetim Yazılımı (Network Simulation Framework) BİL 372 Bilgisayar Ağları. GYTE - Bilgisayar Mühendisliği Bölümü

OMNET++ 4.2.2. Ağ Benzetim Yazılımı (Network Simulation Framework) BİL 372 Bilgisayar Ağları. GYTE - Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Bilgisayar Mühendisliği Bölümü OMNET++ 4.2.2 Ağ Benzetim Yazılımı (Network Simulation Framework) BİL 372 Bilgisayar Ağları OMNET++ OMNET++ (Objective Modular Network Testbed in C++), nesneye yönelik (objectoriented)

Detaylı

Pardus. S.Çağlar Onur, caglar@pardus.org.tr. 21 Aralık 2006. Pardus Projesi [TÜBİTAK / UEKAE] Linux Kullanıcıları Derneği

Pardus. S.Çağlar Onur, caglar@pardus.org.tr. 21 Aralık 2006. Pardus Projesi [TÜBİTAK / UEKAE] Linux Kullanıcıları Derneği Yenilikleri Projesi [TÜBİTAK / UEKAE] Linux Kullanıcıları Derneği 21 Aralık 2006 Yenilikleri İçerik 1 Neden? Nasıl? 2 Yenilikleri man 3 Yenilikleri Neden? Nasıl? 1 Neden? Nasıl? 2 Yenilikleri man 3 Yenilikleri

Detaylı

Dr. Fatih AY Tel: 0 388 225 22 55 fatihay@fatihay.net www.fatihay.net

Dr. Fatih AY Tel: 0 388 225 22 55 fatihay@fatihay.net www.fatihay.net Bilgisayar Programlama Ders 1 Dr. Fatih AY Tel: 0 388 225 22 55 fatihay@fatihay.net www.fatihay.net Bilgisayar Programlamaya C ile Programlamaya Yazılım: Bilgisayarın işlemler yapması ve karar vermesi

Detaylı

Linux Terminal Sunucusu. Afşin Taşkıran afsin@taskiran.org

Linux Terminal Sunucusu. Afşin Taşkıran afsin@taskiran.org Linux Terminal Sunucusu Afşin Taşkıran afsin@taskiran.org 2004 Linux Terminal Sunucusu Bu belgeyi, Free Software Foundation tarafından yayınlanmış bulunan GNU Özgür Belgeleme Lisansının 1.2 ya da daha

Detaylı

Sisteme giriş yaparken her kullanıcı için tanımlı bir kabuk çalışır.

Sisteme giriş yaparken her kullanıcı için tanımlı bir kabuk çalışır. Kabuk Nedir? Sisteme giriş yaparken her kullanıcı için tanımlı bir kabuk çalışır. Kabuk programı kullanıcıya bir komut satırı (prompt da denir) sunar ve komut girmesi için bekler. Kabuk bu komutu yorumlayıp

Detaylı

LINUX KURULUMU. Dogan Aksari *

LINUX KURULUMU. Dogan Aksari * LINUX KURULUMU Dogan Aksari * * Jeofizik Mühendisi. e-mail : aksari@boun.edu.tr. Bogaziçi Üniversitesi, Kandilli Rasathanesi ve Deprem Arastirmalari Enstitüsü Jeofizik Mühendisligi Bölümü, Yüksek Lisans

Detaylı

Bil101 Bilgisayar Yazılımı I. M. Erdem ÇORAPÇIOĞLU Bilgisayar Yüksek Mühendisi

Bil101 Bilgisayar Yazılımı I. M. Erdem ÇORAPÇIOĞLU Bilgisayar Yüksek Mühendisi Bil101 Bilgisayar Yazılımı I Bilgisayar Yüksek Mühendisi Kullanıcıdan aldığı veri ya da bilgilerle kullanıcının isteği doğrultusunda işlem ve karşılaştırmalar yapabilen, veri ya da bilgileri sabit disk,

Detaylı

MEB E-Posta Hizmetleri ve Outlook Programı

MEB E-Posta Hizmetleri ve Outlook Programı MEB E-Posta Hizmetleri ve Outlook Programı İçindekiler Bakanlık E-Posta Hizmetleri ve Sistem Ara yüzü E-posta Hizmetlerinin Outlook Programına Bağlanması Outlook 2010 Kullanımına ilişkin temel bilgiler

Detaylı

ÖĞRENME FAALİYETİ 1 ÖĞRENME FAALİYETİ- 1

ÖĞRENME FAALİYETİ 1 ÖĞRENME FAALİYETİ- 1 ÖĞRENME FAALİYETİ 1 AMAÇ AMAÇ ÖĞRENME FAALİYETİ- 1 İhtiyaç duyduğunuz işletim sistemini ve sürümlerini tespit edebileceksiniz. ARAŞTIRMA Bu faaliyet öncesinde hazırlık amaçlıolarak şu işlemleri yapmalısınız.

Detaylı

Özgür Yazılım, İş ve Kariyer Modelleri. Mahir B. Aşut EkoPC Kurucu Ortağı ve Yöneticisi, LKD Üyesi http://www.ekopc.com.tr http://mahir.asut.

Özgür Yazılım, İş ve Kariyer Modelleri. Mahir B. Aşut EkoPC Kurucu Ortağı ve Yöneticisi, LKD Üyesi http://www.ekopc.com.tr http://mahir.asut. Özgür Yazılım, İş ve Kariyer Modelleri Mahir B. Aşut EkoPC Kurucu Ortağı ve Yöneticisi, LKD Üyesi http://www.ekopc.com.tr http://mahir.asut.net Gündem Özgür Yazılım Nedir? İnternet'in Özgür Temelleri GNU/Linux

Detaylı

http://www.fatihbasaran.com.tr

http://www.fatihbasaran.com.tr http://www.fatihbasaran.com.tr FmB Network Tools Kurulum ve Kullanım Rehberi 1) Kurulum a) Hazırlık Eğer indirmediyseniz, yazılımın bir kopyasını aşağıdaki adresten edinebilirsiniz. Kurulum öncesinde tüm

Detaylı

Windows İşletim Sistemi

Windows İşletim Sistemi Windows İşletim Sistemi Microsoft Windows Kullanıcıya grafik arabirimler ve görsel iletilerle yaklaşarak, yazılımları çalıştırmak, komut vermek gibi klavyeden yazma zorunluluğunu ortadan kaldıran, Microsoft

Detaylı

SQL Uyarı Programı Kurulum ve Kullanımı

SQL Uyarı Programı Kurulum ve Kullanımı SQL Uyarı Programı Kurulum ve Kullanımı Kurulum 1. SQL Uyarı.zip dosyası açılır. 2. SQL Uyarı.exe programı çalıştırılır. 3. Üstteki ekran açılır ok. Butonuna basılır. 4. Ayarlar ekranı seçilir. 4.1 Server

Detaylı