Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği. Metabolik Kemik Hastalıkları Tan ve Tedavi K lavuzu 2012 ISBN NO:

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği. Metabolik Kemik Hastalıkları Tan ve Tedavi K lavuzu 2012 ISBN NO: 978-605-4011-14-8"

Transkript

1 Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği Metabolik Kemik Hastalıkları Tan ve Tedavi K lavuzu 2012 ISBN NO:

2 Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği METABOLİK KEMİK HASTALIKLARI TANI VE TEDAVİ KILAVUZU BASKI Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği Osteoporoz ve Diğer Metabolik Kemik Hastalıkları Çalışma Grubu Tarafından Hazırlanmıştır. Mart 2012/İSTANBUL

3 METABOLİK KEMİK HASTALIKLARI TANI VE TEDAVİ KILAVUZU Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği Bu materyal Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği (TEMD) tarafından yayınlanmış ve dağıtılmıştır. Kılavuzun tamamı veya bir kısmı izinsiz çoğaltılamaz veya ticari amaçla kullanılamaz. ISBN: TÜRKİYE ENDOKRİNOLOJİ ve METABOLİZMA DERNEĞİ Meşrutiyet Cad., Ali Bey Apt. 29/12 Kızılay 06420, Ankara, Türkiye Tel. : (0312) Faks : (0312) E-posta: Yayınevi / Publishing House Molla Gürani Mah. Kaçamak Sokak No: 21, Fındıkzade-İstanbul-Türkiye Tel.: Faks: E-posta: Baskı: Özgün Ofset Tic. Ltd. Şti. Baskı Tarihi: Mart 2012

4 BÜYÜK İŞLER, MUHİM TESEBBÜSLER; ANCAK, MÜŞTEREK MESA-İ İLE KABİL-İ TEMİNDİR. MUSTAFA KEMAL ATATURK, 1925

5 ÖNSÖZ Değerli Meslektaşlarım; Kanıta dayalı tanı ve tedavi rehberlerinin ana amacı hekimlerin klinik uygulamaları sırasında, yenilenen ve kanıta dayalı bilgiler ıs ıgĭnda karar vermelerini sag layarak tıbbi hataları en az du zeye indirmek ve maliyetlerin gereksiz artıs ını o nlemektir. Gu ncellenen veriler bazen cȩlisķili sonucļar dogŭrabilir ve o konudaki literatu ru c ok yakından izleyemeyen hekimlerde bazı teredduẗlere yol ac abilir. TEMD tarafından hazırlanan endokrinoloji ve metabolizma hastalıkları rehberleri tanı ve tedavi ic in kanıta dayalı ve u lke verilerini de go z o nu nde bulunduran yol haritaları olusţurarak bu tu r cȩlisķilere de bir cevap verebilme hedefini guẗmektedir. Tu rkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Dernegĭ C alıs ma grupları uÿelerinin o zverili c alıs maları ile hazırlanan rehberlerin literatu rdeki degĭs iklikleri izleyerek gerektikcȩ yenilenmesi planlanmaktadır. Bu rehberler gıda ve ilac endu strisinden destek alınmaksızın dernegĭmiz tarafından basılmaktadır ve herhangi bir c ıkar c atıs ması bulunmamaktadır. Metabolik Kemik Hastalıkları Tanı ve Tedavi Kılavuzu-2012 nin uÿelerimize ve tu m meslektasļarımıza yararlı olması dilegĭ ile, basţa Prof. Dr. Tümay SÖZEN olmak u zere, yazım komitesine ve tu m katkıda bulunanlara s u kranlarımı sunarım. Saygılarımla, Prof. Dr. A. Sadi GÜ NDOĞ DU TÜRKİYE ENDOKRİNOLOJİ VE METABOLİZMA DERNEĞİ YÖNETİM KURULU BAŞKANI

6 SUNARKEN Değerli Meslekdaşlarımız; Geçen yıl çıkaramadığımız Osteoporoz ve diğer Metabolik Kemik Hastalıkları kılavuzunu sizlere sunmaktan mutluyuz. Bu yılın kılavuzu, geçen yıllardakinden oldukça geniş olarak hazırlanmış olup, sizlere klinik uygulamalarınızda yardımcı olacağını umuyoruz. Kılavuzda, Çalışma Grubumuzun adına uygun olarak, en sık görülen Kemik Metabolik hastalığı olan Osteoporoz konusuna daha fazla ağırlık verilmiştir. Metinler son çıkan Uluslararası Uzlaşma (Consensus) raporları gözden geçirilerek hazırlanmışsada, hastalığın patogenezine vs ait bilgilerimizin giderek artmış olmasına karşın, tedavisinde hala ne zaman, ne kadar süre ile ve hangi ilaçların, tek başına, birlikte veya ardışık kullanılmasına ait geniş hasta gruplarında yapılmış prospektif, randomize mukayeseli çalışmalar yoktur. İlaçların bazılarının erkek, postmenopozal veya premenopozal kadınlarda, yaşlılarda, sekonder osteoporoz olgularında kullanımlarına ait yeterli veriler yoktur. Sonuç olarak, ilaçların bazı grup hastalarında kullanımlarına ait endikasyonlar ulusal veya uluslararası düzeylerde tam olarak saptanmadığından, tedavi açısından karar verme durumunda olan biz hekimler zorlamakta veya terreddütte kalmaktayız. Kırık riskinin hesaplanmasında FRAX (Fracture assessment tool) programı yeni bir yardımcı yöntemdir. Türkiyeye ait KMY verileri sisteme yüklenmiş olduğundan kırık riski hesaplanmasında FRAX programının klinik kullanımda faydalı olacağı düşüncesindeyiz. Bu kılavuzda diğer metabolik kemik hastalıklarına ve kemik metabolizması ile ilgili elektrolit bozukluklarına da yer verilmiştir. Metabolik kemik hastalıkları kılavuzu üzerinde bir yıldan beri, adları belirtilen Çalışma Grubu arkadaşlarımız büyük bir özveri ile çalışmışlardır, kendilerine emekleri için çok teşekkür ediyorum, özellikle kılavuz içeriğini hazırlayan ve yazarlarla iletişimi sağlayan Dr Ayşegül Atmaca Akın ve Dr Dilek Gogas Yavuz'a şükranlarımı ayrıca belirtmek isterim. Grup üyelerimiz, Dr Gogas başta olmak üzere, ayrı şehirlerde olmamız nedeniyle, son bir yıl içinde Endokrinoloji ile ilgili her kongre, kurs vs sırasında, her müsait zamanda, yurt içi ve dışı toplantılara giderken, uçakta exit bölümünde yerlerde oturarak, yada havaalanları CIP salonlarında kılavuzun tashihlerini yapmak, yazıları basıma hazırlamak için çalışmıştır. Kılavuzu sizlere yetiştirebilmek için, daha önce benim hiç yaşamadığım bu zamanla yarış yöntemlerimiz, en azından benim belleğimde, kılavuz ile özdeşleşmiş şekilde hatırlayacağım ilginç, güzel anılar olarak yer alacaktır. Kılavuzun basılması aşamasında matbaada geçirdiği saatler için de Dr Gogas a, Klavuz yazılması sırasında bize her türlü desteği veren TEMD Yönetim Kuruluna, üyelerle iletişimimizi sağlayan Dernek Sekreteri Sevgi Dönmez e de teşekkür ederim. Kılavuzun tüm okuyanlara yararlı olması dileğiyle, Prof. Dr. Tümay Sözen Yazım Komitesi ve Osteoporoz ve Diğer Metabolik Kemik Hastalıkları Çalışma Grubu adına

7 YAZIM KOMİTESİ Prof. Dr. Tümay Sözen, Prof. Dr. Dilek Gogas Yavuz, Doç. Dr. Ayşegül Atmaca, Prof. Dr. Zeliha Hekimsoy, Prof. Dr. Betül Altun, Prof. Dr. Zeynep Cantürk, Prof. Dr. Refik Tanakol, Prof. Dr. Ahmet Kaya, Prof. Dr. Ayşen Akalın, Prof. Dr. Bilgin Özmen, Prof. Dr. Alper Gürlek, Prof Dr Ayhan Karakaç, Prof. Dr. Fırat Bayraktar, Prof. Dr. İbrahim Şahin, Prof. Dr. Erdinç Ertürk, Doç. Dr. Fulden Saraç, Doç. Dr. Cavit Çulha, Doç. Dr. Mine Adaş, Uzm. Dr. Neslihan Kurtulmuş, Uzm. Dr. Dilek Yazıcı TEMD Osteoporoz ve Diğer Metabolik Kemik Hastalıkları Çalışma Grubu Ahmet Kaya Ali Rıza Uysal Ali Saklamaz Alper Sönmez Aysen Akalın Ayşe Kubat Üzüm Ayşe Sertkaya Çıkım Ayşegül Atmaca Ayşen Akkurt Betül Uğur Altun Bilgin Özmen Cavit Çulha Ceyla Konca Dilek Gogas Yavuz Erdal Kan Erdinç Ertürk Erman Çakal Ertuğrul Taşan Esat Uğur Görpe Faruk Ergönen Fettah Acıbucu Fırat Bayraktar Fulden Saraç Füsun Saygılı Gonca Tamer Gökçen Ünal Kocabaş Göknur Yorulmaz Gülçin Cengiz Ecemiş Güngör Akçay Hakkı Kahraman Harika Boztepe Hasan Aydın Hatice Karaköse Doğan Ilgın Yıldırım Şimşir İbrahim Şahin İhsan Üstün İlyas Çapoğlu Kemal Ağbaht Leyla Yılmaz Gürbüz Mediha Ayhan Mehmet Çalan Mine Adaş Mine Öztürk Miyase Bayraktar Mustafa Kemal Balcı Mustafa Kutlu Mutlu Güneş Neslihan Kurtulmuş Nurdan Gül Nuri Haksever Ömer Alper Gürlek Özen Özgül Özlem Turhan İyidir Pınar Alarslan Refik Tanakol Rüştü Serter Sema Akalın Sevinç Eraslan Biberoğlu Sinan Çağlayan Soner Cander Taner Bayraktaroğlu Tümay Sözen Ülkü Aybüke Tunç Zeliha Hekimsoy Zeynep Cantürk

8 Kısaltmalar 1.25(OH)2D: 25(OH)2D: AHO: AIDS: ALP: AS: ATP: BALP: BMD: BUN: CASR: CH: CKD-MBD: CTx: DHEAS: DXA: 1.25 dihidroksi vitamin D 25 hidroksi vitamin D Albright herediter osteodistrofisi Adult immune deficiency syndrome Alkalen fosfataz Ankilozan spondilit Adenozin trifosfat Kemik spesifik alkalen fosfataz Bone mineral density Kan üre azotu Calcium sensing receptor Crohn hastalığı Kronik Böbrek Hastalığı -Mineral ve Kemik Bozuklukları Tip I kollajenin karboksiterminal telopeptidi Dihidroksi epiandrosteron sülfat Dual energy x-ray absorptiometry (Bazı yerlerde DEXA olarak geçiyor, düzeltilmesi lazım) E2: Östrojen EMG: Elektromiyografi FEPO4: Fosfatın fraksiyonel atılımı FHH: Familyal hipokalsiürik hiperkalsemi FSH: Follikül stimülan hormon FRAX: Fracture Assessment Tool GIS: Gastrointestinal sistem GFR: Glomerül filtrasyon hızı GK: Glukokortikoid GnRH: Gonadotropin releasing hormone HIV: Human immune deficiency virus HPLC: High performance liquid chro matography İBH: İnflamatuvar barsak hastalığı im: intramüsküler ipth: İntakt parathormon IU: İnternasyonal ünite i.v: İntravenöz IRMA: İmmünoradyometrik ölçüm KBY: Kronik böbrek yetersizliği KDOQI: Kidney Diseases Outcomes Quality Initiative KİT: Kemik iliği transplantasyonu KMY: KT: KIT LDL: MEN: Mg: MRI: NTx: NSAİ: OP: Pe: PBS: PHP: PHPT: Po: PPAR: PPI: PRL PTH: PTH rp: QCT: RA: RANKL: RT: SLE: SERM: SD: SSRİ: TEMD: TSH: TZD: USG: ÜK: VKI: Kemik mineral yoğunluğu Kemoterapi Kemik iliği transplantasyonu Low density lipoprotein Multipl endokrin neoplazi Magnezyum Magnetik resonans görüntüleme Tip I kollajenin aminoterminal telopeptidi Steroid olmayan antiinflamatuvar ilaçlar Osteoporoz Parenteral Primer biliyer siroz Primer hiperparatiroidi Primer hiperparatiroidi Peroral Peroxisome proliferator-activated receptor Proton pompa inhibitörleri Prolaktim Parathormon Parathormon related peptid Kantitatif kompütarize tomografi Romatoid artrit Receptor activator of nuclear factor kappa-b ligand Radyoterapi Sistemik lupus eritematozus Selektif östrojen reseptör mod ülatörleri Standart sapma Selektif serotonin reuptake inhibitörleri Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği Tiroid stimülan hormon Tiyazolidindion Ultrasonografi Ülseratif kolit Vücut kütle indeksi

9 İçindekiler KEMİK MİNERAL YOĞUNLUĞU 1 PREMENOPOZAL OSTEOPOROZ 5 POSTMENOPOZAL OSTEOPOROZ 8 ERKEK OSTEOPOROZU 16 VİTAMİN D 19 OSTEOMALAZİ 23 HİPERKALSEMİ 27 PRİMER HİPERPARATİROİDİ 31 HİPOKALSEMİ 37 HİPOPARATİROİDİ 42 GEBELİKTE KALSİYUM METABOLİZMASI BOZUKLUKLARI 46 GEBELİK VE LAKTASYONA BAĞLI OSTEOPOROZ 51 KRONİK BÖBREK HASTALIĞINDA MİNERAL VE KEMİK BOZUKLUKLARI 55 TRANSPLANT HASTALARINDA OSTEOPOROZ 60 İLACA BAĞLI OSTEOPOROZ 63 SİSTEMATİK HASTALIKLARDA OSTEOPOROZ 71 KRONİK KARACİĞER HASTALIKLARINDA METABOLİK KEMİK HASTALIĞI 73 ROMATOLOJİK HASTALIKLARDA METABOLİK KEMİK HASTALIĞI 75 KEMİĞİN PAGET HASTALIĞI (OSTEİTİS DEFORMANS) 77 HİPOFOSFATEMİ 82 HİPERMAGNEZEMİ 86 HİPOMAGNEZEMİ 89

10 KEMİK MİNERAL YOĞUNLUĞU Tan m: Kemik mineral yoğunluğu (KMY) ölçümünde halen önerilen yöntem dual x ray absorbtiomeri (DXA) dir. DXA ile KMY ölçümü sadece tanıda değil, kırık riskini belirlemede, farmakolojik tedavi başlama kararında, tedavi monitorizasyonunda da faydalıdır. KMY ile kırık arasında kuvetli ters bir ilişki mevcuttur. Düşük KMY, kırığı olmayan kadınlarda kırık riskinin en önemli belirleyicisi ise de, kırık oluşumunu etkileyen başka kişisel ve çevresel faktörler nedeniyle değişik KMY düzeylerinde kırık gelişebilir KMY Ölçüm Endikasyonları 65 yaş üstü bütün kadınlar ve 70 yaş üstü bütün erkekler Kırık için risk faktörü taşıyan genç postmenzpozal kadınlar ve yaş arası erkekler; Frajilite kırığı En az 3 ay 5 mg/gün prednison veya eşdeğeri steroid kullanımı Sigara Artmış alkol tüketimi Düşük beden kütle indeksi (<20 kg/m 2 ) veya majör kilo kaybı Romatoid artrit Osteoporoz ile ilişkili hastalık öyküsü Osteoporoz açısından yüksek riskli ilaç kullanım öyküsü (bknz ilaca bağlı osteporoz bölümü ) Direkt grafilerde kırık varlığı <50 yaş kadın ve erkekler için; Hipogonadizm veya prematür menopoz Frajilite kırığı En az 3 ay 5 mg/gün prednison veya eşdeğeri steroid kullanımı Sigara Artmış alkol tüketimi Düşük beden kütle indeksi (<20 kg/m 2 ) veya majör kilo kaybı Romatoid artrit Osteoporoz ile ilişkili hastalık öyküsü Osteoporoz açısından yüksek riskli ilaç kullanım öyküsü Direkt grafilerde kırık varlığı Sekonder osteoporoz varlığı Sekonder Osteoporoz nedenlerinin varlığı 1KEMİK MİNERAL YOĞUNLUĞU

11 KEMİK MİNERAL YOĞUNLUĞU 1.2. KMY Ölçüm Bölgeleri DXA ile KMY ölçümü yapılabilecek anatomik bölgeler şunlardır: Sentral: Femur boynu, L1-L4 vertebralar (anteroposterior) Periferik: Ön kol (ciddi obezite, hiperparatirodizm, kalça-vertebradan ölçüm yapılamayan durumlar) Uluslar arası osteoporoz tanımı yukarıdaki alanlara göre yapılmıştır. Diğer alanlardan (topuk vb) yapılan ölçümlerin osteoporoz tanısında yeri yoktur. Femur ölçümleri yorumlanırken femur total ve femur boynu dikkate alınmalı, Ward alanı ve trochanter ölçümleri tanıda gözönünde bulundurulmamalıdır Vertebra ölçümleri yorumlanırken total (L1-L4) veya en az iki vertebra kullanılmalı, tek vertebraya göre tanı konulmamalıdır DXA ile KMY Ölçümünün Yorumlanması DXA ile taranan kemik alanına düşen mineral yoğunluğu (BMD) ölçülmektedir (g/cm 2 ). Fakat DXA sonuçları osteoporoz açısında yorumlanırken BMD değil, T ve Z skorları kullanılır. T skoru, hastanın KMY ölçümlerinin aynı cinsiyetteki genç erişkinlerin KMY ölçümlerinin ortalamasının kaç standart sapma altında veya üstünde olduğunun ifadesidir. Z skoru ise hastanın KMY ölçümlerinin aynı cinsiyetteki ve aynı yaştaki KMY ölçümlerinin ortalamasının kaç standart sapma altında veya üstünde olduğunun ifadesidir. Postmenapozal kadınlarda T skorlarına göre femur, önkol, vertebra kemik dansitesi Dünya sağlık örgütü DXA ile şu şekilde sınıflamıştır: Dünya Sağlık Örgütü T skoru değerlerine göre KMY sınıflaması Normal Osteopeni(düşük kemik kütlesi) Osteoporoz Ciddi osteoporoz T-skoru -1,0 SD ve üstü -1,0 SD ve.2,5 SD arasında -2,5 SD altı -2,5 SD ve altı + Frajilite kırığı varlığı T skoru post menapozal kadınlar ve 50 yaş üstü erkeklerde osteoporoz tanısı için kullanılmalıdır. Premenapozal kadın, 50 yaş altı erkek ve çocuklarda osteoporoz tanısı için Z skoru değerlendirilir. Buna göre Z skoru -2 SD ve altı ise kronolojik yaşa göre beklenenden düşük kemik kütlesi, -2 nin üstünde ise kronolojik yaşa göre normal kemik kütlesinden bahsedilir. 2

12 Vertebra defekti (kırık, osteofit, skolyoz, kifoz, ensturumental operasyon geçirmiş olanlar vb) olanlarda dansite ölçümleri yanlış olarak normal izlenebilir. Bu gibi vakalarda QCT ile değerlendirme önerilir. Femurda protezi olanlarda sağlam taraftan, bilateral protezi olanlarda ön koldan ölçümlerinin yapılması önerilir DXA ile Tedavi, Takip Takipte ölçümler mümkünse aynı firmanın cihazı ile yapılmalıdır. (Lunar, Holojik, Norland) KEMİK MİNERAL YOĞUNLUĞU Farklı cihazlarla yapilan ölçümlerde değerleri eşleştirme için mevcut değerler cihazları için önceden saptanmış katsayılar ile çarpılıp elde edilen rakam değerlendirilmelidir. Tedavi alan ve almayan hastaların takiplerde çekilen DXA ölçümlerinde kemik mineral yoğunluk (g/cm 2 ) ölçümleri kıyaslanmalıdır. DXA ile takip süreleri: Postmenopozal kadın ve 70 y üzeri erkeklerde 1-2 yılda bir Bisfosfonat tedavisi alanlarda yılda bir Teriparatide tedavisi alanlarda 6 ayda bir Sekonder osteoporozu olanlarda, steroid kullanlarda 6 ay-yılda bir. KMY Ölçüm ve Değerlendirme TEMD Önerisi Kemik mineral yoğunluğu ölçümünde DXA yöntemi kullanılmalıdır. DXA ölçümlerinde T skorunun -2,5 SD altında olması osteoporoz tanısını koydurur. T skoru yanlızca post menapozal kadınlar ve 50 yaş üstü erkeklerde osteoporoz tanısı için kullanılmalıdır. Premenopozal kadın, 50 yaş altı erkek ve çocuklarda osteoporoz tanısı için Z skoru değerlendirilir. Buna göre Z skoru -2 SD ve altı ise kronolojik yaşa göre beklenenden düşük kemik kütlesi, -2 nin SD üstünde ise kronolojik yaşa göre normal kemik kütlesinden bahsedilir. Takipte ölçümler tercihen aynı firmanın cihazı ile yapılmalıdır. Farklı cihazlarla yapilan ölçümlerde değerleri eşleştirme için bulunan sonuçlar cihazlar için önceden saptanmış katsayılar ile çarpılıp elde edilen rakam göz önüne alınmalıdır. Tedavi alan ve almayan hastaların takiplerde çekilen DXA ölçümlerinde T skorları değil. Kemik mineral yoğunluk (g/cm 2 ) ölçümleri kıyaslanmalıdır. Kemik dansitometresi postemenopozal kadın ve 70 y üzeri erkeklerde 1-2 yılda bir, bisfosfonat tedavisi alanlarda yılda bir, teriparatide tedavisi alanlarda 6 ayda bir, sekonder osteoporozu olanlarda, steroid kullanlarda 6 ay- yılda bir bakılmalıdır. DXA ölçümlerinde izah edilemeyen değişiklikler için endokrinoloji uzmanlarına danışılmalıdır. 3

13 KEMİK MİNERAL YOĞUNLUĞU Kaynaklar 1. Schousboe JT, Vokes T, Broy SB, Ferrar L, McKiernan F, Roux C, Binkley N. Vertebral fracture assessment: the 2007 ISCD official positions. J Clin Densitom 2008;11: National Osteoporosis Foundation. Clinician s Guide to Prevention and Treatment of Osteoporosis. Washington, DC: National Osteoporosis Foundation; AACE Clinical Practice Guidelines for the Prevention and Treatment of Postmenopausal Osteoporosis Endocrine Practice Vol 16 Suppl 3,

14 2.1. Klinik Tanı PREMENOPOZAL OSTEOPOROZ Tan m: Menopoz öncesi kadınlarda görülen osteoporozdur Premenapozal dönemde azalmış kemik kütlesi ile kırık arasındaki korelasyon, postmenopozal kadınlarda olduğu kadar doğru orantılı değildir. Premenopozal kadınlardaki düşük kemik kütlesi düşük doruk kemik kütlesi nedeniyle veya doruk kemik kütlesi oluştuktan sonra meydana gelen kayıplarla veya her ikisinin kombinasyonuyla oluşmaktadır. Doruk kemik kütlesi önemli ölçüde (%80) genetik olarak belirlenmekle birlikte, yaşam tarzı, genetik etmenlerin etkisine ek olarak artırıcı katkıda bulunabilmektedir. Premenopozal kadınların düşük kemik yoğunluk değerlerine sahip olması yüksek kemik kırık riskini taşıdıklarını göstermez Kırık Riskinin Değerlendirilmesi Çoğu hastada dikkatli bir öykü alımı ve fizik muayeneyle, sekonder nedene ilişkin bir ip ucu yakalanabilir. Öyküde, aile hikayesi, önceki kırıklar, menarşın başlaması, amenore veya oligomenore varlığı, gebelik ve laktasyon süresi, diyet, egzersiz durumu, gastrointestinal semptomların varlığı, yaşam tarzı ve ilaçlar dikkatle sorgulanmalıdır. Hasta muayenesiyle hiperkortizolemi, boy kısalması ve kifotik deformiteler saptanarak vertebra kırıklarının tahmin edilmesi, mavi sklera, deri hiperelastisitesi veya bağ dokusu hastalığını düşündüren eklem sorunları aranmalıdır. KMY değerlendirmesinde Z skorları dikkalte alınmalıdır. Z skoru > -2 SD ise, beklenenden düşük kemik yoğunluğu, Z koru < -2 SD ise beklenen sınırlarda kemik kütlesi olrak yorumlanır. Premenopozal kadınlarda Z skoru > -2 SD ise metabolik kemik hastalığı açısından değerlendirlmelidir. Düşük KMY değerine sahip premenopozal kadındaki kırık riski, düşük KMY değerine sahip daha yaşlı kadınlardakinden daha düşüktür. Çünkü postmenopozal kadınla kıyaslandığında, premenopozal bir kadının estrogeni yeterli olup, daha büyük kas kütlesine, daha kalın kortekse, normal trabeküler bağlantılara, daha düşük kemik turnoverine ve daha düşük düşme riskine sahiptir. Bu nedenlerle düşük Z skoruna sahip bir kadında kısa süreli kemik kırık riski düşüktür. Başka risk faktörleri de eklenirse bu risk artabilir. Premenopozal Z skoru beklenenden düşük olan kadınlar değerlendirilirken, ilk olarak sekonder osteoporoz nedenlerinin araştırılması ve dışlanması gerekir. Eğer gebe veya erken postpartum dönemde ise gebelikle ilişkili osteoporoz akla gelmelidir. PREMENOPOZAL OSTEOPOROZ 5

15 PREMENOPOZAL OSTEOPOROZ Premenapozal Kadınlarda Osteoporoz Nedenleri Endokrin nedenler: Amenore ve yeme bozuklukları, Cushing Sendromu, Hipertiroidi, Hiperparatiroidi, Hipogonadizm, Tip 1 Diabetes Mellitus, yetersiz Vitamin D ve kalsiyum alımı, Hiperkalsiüri, Hipofosfatemi. Gastrointestinal nedenler: Çöliak hastalığı, İnflamatuvar barsak hastalıkları, Malabsorbsiyon sendromu, karaciğer hastalıkları Kemik iliği hastalıkları: Amilodoz, Lösemi, Lenfoma, Multiple myeloma, Hemokromatoz, Sickle cell anemi, Talasemi Bağ dokusu hastalıkları: Osteogenesis imperfekta, Marfan Sendromu, Ehlers- Danlos Sendromu Organ transplantasyonu: Kalp, karaciğer, böbrek, akciğer Inflamatuvar hastalıklar: Romatoid Artrit, Ankilozan spondilit, SLE İlaçlar: Glukokortikoidler, Immun supresanlar, Anti-epileptik ilaçlar, Heparin, GnRH agonistleri, Kemoterapotikler, Tiazolidinalionlar, Lityum. Yaşam Tarzı: Aşırı egzersiz (sporcular), sigara, alkol. 2.2 Laboratuvar Tanı 6 Premenopozal osteoporotik kadınlarda (Minimal travmalı kırık, düşük KMY Z skoru -2 den SD daha düşük olan hastalar ) laboratuvar değerlendirme şu parametreleri içermelidir: Kalsiyum, fosfor, ipth, 25(OH)D, ALT, AST, Kreatinin, tam kan sayımı, FSH gerekirse etolojiye yönelik olarak sedimantasyon hızı, PRL; kortizol, LDH, β2 mikroglobülin, antigliadin antikor istenebilir Premenopozal Kadında Osteoporoz Tedavisi Düşük travmalı veya travmasız kırıkları olan ve KMY Z de skoru -2 SD den düşük olan premenopozal kadınlarda öncelikle sekonder nedenler ve yaşam tarzına ilişkin risk faktörleri araştırılmalıdır. Bu hastalar yük bindirici fiziksel aktivitelere yönlendirilmelidir. Sigaranın kesilmesi, alkol alımının günde 3 ünite/gün den daha düşük tutulması, uygun kalsiyum ve D vitamini alımı gibi yaşam tarzı ile ilgili genel tedbirler alınmalıdır. Geç menarş olan adölesanlar ve menstrüel düzensizlikleri olan kadınlar bu yönden araştırılmalıdır. Böyle hastalarda adetlerin düzenlenebilmesi için tedbirler alınmalı ve bu sağlanamazsa hormon replasman tedavisi planlanmalıdır. Bu uygulamalara ilişkin, fikir birliği yoktur. Sekonder nedenler dokümente edilmişse (anoreksiya, endometriosis) bu durumu düzeltmeye yönelik uygun tedaviler uygulanmalıdır. Premenopozal osteoporotik kadınlarda antirezorptif ilaçlar, mutlak etkinlik gösterecekse, zorunlu durumlarda kullanmak üzere saklanmalıdır. Sınırda KMY değerlerine sahip premenopozal kadınlarda bunların kullanımından kaçınılmalıdır.

16 Sekonder osteoporozlu hastalarda, antirezorptif tedavilerden önce, sekonder sorunun gerektirdiği tedaviler uygulanmalıdır. Eğer bu yolla tedavi mümkün olmuyorsa antirezorptif tedaviler kullanılabilir. SERM ler bu hastalarda kemikteki estrogen etkisini bloke etmekte ve kemik kaybına yol açmaktadırlar. Bu nedenle kullanılması önerilmez. Fertil kadınlarda bisfosfonat kullanımı konusunda son derece dikkatli olunmalıdır. Bunlar kemikte biriktiklerinden, gebe kadınlarda plasentayı geçebilecekleri unutulmamalıdır. Bu ajanların insan fetusuna etkileri bilinmemektedir. Hızlı kemik kaybına yol açması olasılığı yüksek olan durumlarda (örneğin transplantasyon osteoporozu) bu ajanların kullanımı düşünülebilir. Böyle durumlarda hastaya bilgi verilmesi gerekliliği unutulmamalıdır. Teriparatide ve Stronsiyum kullanımının bu gruptaki etkinliği de bilinmemektedir. PREMENOPOZAL OSTEOPOROZ Bu hastaların izleminde KMY stabilleşmesi kriter olarak alınmalı ve bu sağlanana kadar tedavi devam ettirilmelidir. DXA takipleri 1-2 yıl aralıklarla yapılabilir. KMY stabilleştiğinde başka tedavilere gerek kalmaz. Başka risk faktörleri eklenmedikçe takip DXA çekimlerine de gerek yoktur. Premenapozal Kadınlarda Osteoporoz Tedavisi TEMD Önerisi Sigara alkol kesilmeli, yer çekimine karşı egzersiz teşvik edilmelidir. Günde ünite D vitamini ve 1000 mg kalsiyum alımı sağlanmalıdır. Sekonder osteoporozlu hastalarda sekonder sorunun gerektirdiği tedaviler uygulanmalıdır. Premenopozal kadınlarda selektif estrogen reseptör modülatörleri (SERM) kontrendikedir. Premenopozal osteoporotik kadonlarda antirezorptif ilaçlar, mutlak etkinlik gösterecekse, zorunlu durumlarda kullanmak üzere saklanmalıdır. Tedavi izleminde KMY stabilleşmesi kriter olarak alınmalı ve bu sağlanana kadar tedavi devam ettirilmelidir. DXA takipleri 1 yıl aralıkla yapılabilir. Kaynaklar 1. Matkovic V, Jelic T, Wardlaw GM, et al. Timing of peak bone mass in Caucasian females and its implication for the prevention of osteoporosis: inference from a cross-sectional model. J Clin Invest 1994;93: Gourlay M, Brown SA. Clinical considerations in premenopausal osteoporosis. Arch Intern Med 2004;164: Khosla S, Lufkin EG, Hodgson SF, et al. Epidemiology and clinical features of osteoporosis in young individuals. Bone 1994; 15: Rubin MR, Schussheim DH, Kulak CAM, et al. Idiopathic osteoporosis in premenopausal women. Osteoporos Int 2005;16:

17 POSTMENOPOZAL OSTEOPOROZ 3.1. Klinik Tanı POSTMENOPOZAL OSTEOPOROZ Tan m: Postmenapozal dönemde estrojen eksikliği ile ilişkili olan osteoporozdur. Postmenapozal dönemde osteoporoz tanısı klinik değerlendirme ve kemik dansitometresi ölçüm değerine dayanır. En az 6 aydır adet görmeyen ve/ veya FSH >20 ng/ml olan pre ve postmenapozal kadınlar osteoporoz riski açısından değerlendirilmelidir. Postmenapozal kadında osteoporoz tanısı KMY ölçümlerinde T skoruna göre konulur. Osteoporoz : T skoru < -2,5 SD Osteopeni : T skoru >-2,5 SD <-1.0 SD 65 yaş üzeri postmenapozal kadınlar ek risk faktoru aranmaksızın KMY ile değerlendirilmelidir 65 yaşından genç postmenapozal kadınlar aşağıdaki risk faktorlerin en az bir tanesinin bulunması halinde KMY ile değerlendirilmelidir. Beyaz veya sarı ırktan olmak Yaşam tarzı ile ilgili olanlar: Düşük kalsiyum alımı, D vitamini eksikliği, yüksek kafein tüketimi, yüksek tuz tüketimi, alkol (>20 gr/gün) sigara, yetersiz fizik aktivite) Sekonder osteoporoz ile ilgili risk faktorü mevcut olanlar VKI < 21 olanlar veya vücut ağırlığı 57,7 kg dan az olanlar Frajilite kırık öyküsü olanlar (Frajilite fraktürü: Spontan olarak veya minor bir travmayı takiben, ayakta durur pozisyonda iken düşmeye eşdeğer, düşmeyi ifade eder). 5 yıl içinde 3 cm den fazla boy kısalması olanlar Üçten fazla doğum ve 1 yıldan fazla emzirme süresi Klinik ve Laboratuvar Değerlendirme Hastanın değerlendirilmesi ayrıntılı öykü, fizik inceleme ve temel bazı biyokimyasal ölçümleri içerir. Vücut ağırlığı ve boy ölçülmelidir. Düşük kemik mineral yoğunluğu veya frajilite fraktürü olan postmenopozal kadınlarda şu laboratuvar tetkiklerinin öncelikli olarak çalışılması önerilir: Kalsiyum, Fosfor, PTH, 25(OH)D. Sekonder osteoporoz nedenleri düşünülüyorsa gerekli ek tetkikler yapılmalıdır Z skorları < -2 SD den düşük olan hastalarda sekonder nedenlerin özellikle üzerinde durulup ekarte edilmesi gerektiği akılda tutulmalıdır. 8

18 Postmenapozal Kadınlarda Risk Değerlendirmesi Osteoporoz riski taşıyan kişilerde kırık riskininn hesaplanması için FRAX programı kullanılabilir. Ancak frax ile elde edilen olasılık değeri size kimi tedavi edeceğiniz hakkında bilgi vermeyeceği, farmakolojik tedavi kararının klinik yargı ile birlikte verilmesi gerektiği akılda tutulmalıdır. FRAX aracı Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından hastalardaki kırık riskini değerlendirmek için geliştirilmiştir. Klinik risk faktörleriyle ilişkili kırık riski ile femur boynu kemik mineral yoğunluğu(kmy) ölçümünün birleştirildiği bireysel hasta modellerini temel alır. FRAX modelleri toplum temelli kohort çalışmalarına dayanarak geliştirilmiştir. FRAX aracı bilgisayarla çalıştırılan ve web sitesinde yer alan ücretsiz erişilebilen bir programdır. Bilgisayara indirilip kullanılabilir. Bu sitede mevcut risk faktörlerinin sayısına göre, daha basit çizelgeler de bulunmaktadır ve bunlar klinikte kullanılmak için bilgisayara indirilebilir. FRAX algoritmaları, 10 yıllık kırık olasılığını vermektedir. Elde edilen sonuç, 10 yıllık kalça kırığı ve majör bir osteoporotik kırık geçirme olasılığını göstermektedir (klinik vertebra, önkol, kalça veya omuz kırığı). FRAX değerlendirmesi size kimi tedavi edeceğiniz hakkında bilgi vermez, bu klinik yargı ile birlikte verilmesi gereken bir karardır Postmenapozal Kadınlarda Düşük KMY ve/veya Artmış Kırık Riski Yaratan Faktörler POSTMENOPOZAL OSTEOPOROZ İleri yaş Düşük VKI (< 19 kg/m 2 ) Geçirilmiş kırık öyküsü Ebeveyinde kalça kırığı hikayesi Glukokortikoid tedavisi alıyor olma Halen sigara içiyor olma Günde 3 üniteden fazla alkol alımı Sekonder ostoporoz nedenleri (Romotoid artrid, uzamış sedanter yaşam, organ tarnsplantasyonu, Tip 1 Diyabet, hipertiroidi, İnflamatuvar barsak hastalıkları, kronik karaciğer hastalıkları) 9

19 POSTMENOPOZAL OSTEOPOROZ Postmenapozal Osteoporoz Tanısında TEMD Önerisi 65 yaş ve üzerindeki tüm kadınlar ve en az bir risk faktörü taşıyan 65 yaşından genç postmenopozal kadınlar kemik mineral yoğunluğu ölçümü ile değerlendirilmelidir. Ölçüm yöntemi olarak DXA tercih edilmeli, özellikle vertebra ve kalçadan ölçüm yapılmalıdır. Teknik açıdan sentral ölçüm mümkün değilse radius ölçümü kullanılabilir. Kemik yapım ve yıkım belirteçlerinin osteoporoz tanısında yeri yoktur. Bazal kemik yoğunluğu ölçümleri normal sınırlarda olup risk etkeni olmayan kadınlarda KMY en erken 2 yıl sonra tekrar değerlendirilebilir. Tüm Postmenapozal kadınlar FRAX programı ile kırık olasılığı açısından değerlendirilmelidirler TEDAVİ Egzersiz Kemik kütlesinin korunmasında etkili olduğundan osteoporozlu kadınların düzenli olarak haftada 3 kez en az 30 dk. kadar ağırlık taşıyıcı egzersiz yapmaları önerilir. Ağırlık taşıyıcı egzersizlerin tümü bu açıdan etkin kabul edilir. Yerçekime karşı yapılan egzersizler ağırlık taşıyıcı egzersiz olarak tanımlanır. Hekimler tarafından kontrendikasyon belirtilmediği sürece koşu, merdiven çıkma, dans, tenis, ağırlık kaldırma vb postmenapozal kadınlara egzersiz olarak önerilebilir. Yerçekimine karşı yapılmadığından yüzmenin kemikler üzerine olumlu etkisi yoktur Sigaranın Kesilmesi Sigara içimi kemik kaybını hızlandırıcı bir etki gösterir. Aynı zamanda postmenopozal kadınlarda östrojen tedavisinin yararlı etkilerini ortadan kaldırır. Bu, kısmen östrojen metabolizmasının hızlanması yoluyla, serum östrojen düzeylerinin azalması nedeniyle oluşur sigaranın kesilmesi elzemdir Alkol Alınımının Sınırlanması Günlük alkol alımının günde 3 birim veya daha fazla olması kemik sağlığını olumsuz etkilemekte düşme riski artırmaktadır. Kadınlarda günlük alkol alımının 20 gr/gün altında olması ayrıca önerilmektedir Düşme Riskinin Azaltılması Düşme için majör risk faktörleri: Banyoda tutunma aparatlarının olmaması, halılar, basamaklar, uygunsuz terlik, yaş, cinsiyete, ajitasyon, aritmi, dehidratasyon, depresyon, kadın olmak, mobilitenin az olması, kötü beslenme, ilaçlar, görme bozukluğu, önceki düşmeler,mental kapasitenin azalması, inkontinans, vitamin D eksikliği, kifoz, denge bozukluğu, düşmeden korkma ve kas güçsüzlüğüdür. 10 Yukarıdaki risk faktörlerinin ortadan kaldırılması düşme riskinin azaltılması için önemlidir. Vitamin D düzeyinin optimal sınırlarda tutulması, görmenin ve işitmenin düzeltilmesi nörolojik problemlerin değerlendirilmesi, yaşam ortamının güvenli hale getirilmesi, yürümeye yardımcı aletlerin, kalça koruyucularının kullanılması düşme riskini azaltır.

20 Yeterli Kalsiyum Alımının Sağlanması Önerilen günlük elemental kalsiyum alımı 1200 mg dır. Günde mg dan fazla kalsiyum alımının yararı açık değildir. Böbrek taşı, nefrokalsinosis, kardiyovasküler hastalık riskini arttırabileceğine dair veriler mevcuttur. Günlük kalsiyum ihtiyacı beslenme ile sağlanmaya çalışılmalıdır. Batılı tarz beslenmede ortalama günlük kalsiyum alımı mg düzeyindedir. Basitçe günlük kalsiyum alımı aşağıdaki hesaplama ile öngörülüp günlük alım 1200 mg ın altında kalıyorsa replase edilmelidir. POSTMENOPOZAL OSTEOPOROZ Kalsiyumdan zengin ürünler dikkate alınarak günlük kalsiyum alımının tahmini: Ürün Kalsiyum içeriği (mg) Süt (300 cc) 300 Yoğurt (250 cc -1 kase) 300 Peynir (1 kibrit kutusu) 200 Lor (1 kibrit kutusu) 400 Kaşar (1 kibrit kutusu) 350 Günlük diyette kalsiyum alımı = Bir günde alınan süt ürünlerinin porsiyon miktarı üzerinden hesaplanan kalsiyum alımı mg ( süt ürünü dışındaki besinlerden kalsiyum alımı) Yeterli Vitamin D Alımının Sağlanması Beslenme ile D vitamin alımı yetersizdir. Postmenapozal kadınlarda günde IU D vitamini alımı gereklidir. Serum 25(OH)D düzeylerini 30 ng/ml üzerinde olması hedeflenmelidir. Serum 25(OH)D düzeyi 20 ng/ml olanlarda D vitamini yüklemesi (50000 IU/hafta, 8 hafta süre ile toplam IU olacak şekilde) yapılması ardından IU/gün D vitamini ile takviye edilmelidir. D vitamini düzeyi >20 ng/ml üzerindeki tüm postmenapozal kadınlara 1500/2000 IU /gün Vitamin D verilmelidir Farmakolojik Tedavi 50 yaşın üzerindeki postmanopozal kadınlar için aşağıdaki durumların varlığında farmakolojik tedavi düşünülmelidir: Kalça veya vertebra kırığı (klinik veya morfometrik) Sekonder nedenler ekarte edildikten sonra Femur boynu veya vertebra totol T-skoru -2,5 SD olması. Düşük kemik kütlesi (femur başı veya vertebral T-skoru -1,0 SD ve -2,5 SD) ve en az bir risk faktörü olması FRAX ile 10- yıllık kalça kırığı riski %3 veya 10-yıllık majör osteoporoza bağlı kırık olasılığı %20 üzerinde olan olgular). 11

METABOLİK KEMİK HASTALIKLARI TANI VE TEDAVİ KILAVUZU

METABOLİK KEMİK HASTALIKLARI TANI VE TEDAVİ KILAVUZU METABOLİK KEMİK HASTALIKLARI TANI VE TEDAVİ KILAVUZU Osteoporoz ve Diğer Metabolik Kemik Hastalıkları Çalışma Grubu tarafından hazırlanmıştır. 2015 - ANKARA METABOLİK KEMİK HASTALIKLARI TANI VE TEDAVİ

Detaylı

VİTAMİN D KİME? NE KADAR?

VİTAMİN D KİME? NE KADAR? VİTAMİN D KİME? NE KADAR? Dr Dilek Gogas Yavuz Marmara Üniversitesi Tıp fakültesi Endokrinoloji ve Metabolizma BD D Vitamini Olarak Adlandırılmış Olan molekül Steroid Hormondur Vitamin D reseptörleri hemen

Detaylı

İBH da osteoporoz. Dr. Ahmet TEZEL Trakya Üniversitesi Tıp Fakültesi İBH Okulu Mayıs 2013

İBH da osteoporoz. Dr. Ahmet TEZEL Trakya Üniversitesi Tıp Fakültesi İBH Okulu Mayıs 2013 İBH da osteoporoz Dr. Ahmet TEZEL Trakya Üniversitesi Tıp Fakültesi İBH Okulu Mayıs 2013 WHO a göre osteoporoz «Osteoporoz; azalmış kemik kitlesi, kemik dokusunun mikroçatısında bozulma, kemik frajilitesinde

Detaylı

KEMİK VE MİNERAL YOĞUNLUĞU ÖLÇÜMÜ (KMY) Dr. Filiz Yenicesu Düzen Laboratuvarı 6 Ekim 2013

KEMİK VE MİNERAL YOĞUNLUĞU ÖLÇÜMÜ (KMY) Dr. Filiz Yenicesu Düzen Laboratuvarı 6 Ekim 2013 KEMİK VE MİNERAL YOĞUNLUĞU ÖLÇÜMÜ (KMY) Dr. Filiz Yenicesu Düzen Laboratuvarı 6 Ekim 2013 SUNUM KAPSAMI Niçin KMY yaparız? Hangi yöntemi kullanırız? KMY sonuçlarını nasıl değerlendirmemiz gerekir? Kırık

Detaylı

VİTAMİN D: GÜNCELLEME

VİTAMİN D: GÜNCELLEME VİTAMİN D: GÜNCELLEME Dr Dilek Gogas Yavuz Marmara Üniversitesi Tıp fakültesi Endokrinoloji ve Metabolizma BD D Vitamini Olarak Adlandırılmış Olan molekül Steroid Hormondur Vitamin D reseptörleri hemen

Detaylı

TALASEMİDE OSTEOPOROZ EGZERSİZLERİ

TALASEMİDE OSTEOPOROZ EGZERSİZLERİ TALASEMİDE OSTEOPOROZ EGZERSİZLERİ DR. FZT. AYSEL YILDIZ İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ, İSTANBUL TIP FAKÜLTESİ FİZİKSEL TIP VE REHABİLİTASYON ANABİLİM DALI Talasemi; Kalıtsal bir hemoglobin hastalığıdır. Hemoglobin

Detaylı

OSTEOPOROZ Risk Faktörleri ve Tedavi. Prof. Dr. Reyhan Çeliker Acıbadem Üniversitesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon ABD

OSTEOPOROZ Risk Faktörleri ve Tedavi. Prof. Dr. Reyhan Çeliker Acıbadem Üniversitesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon ABD OSTEOPOROZ Risk Faktörleri ve Tedavi Prof. Dr. Reyhan Çeliker Acıbadem Üniversitesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon ABD İçerik p Epidemiyoloji p Risk faktörleri p Medikal Tedavi p Rehabilitasyon Osteoporoz

Detaylı

Osteoporozda doğrular, yanlışlar İZLEM. Prof. Dr. Sevinç ERASLAN DEÜTF, İzmir

Osteoporozda doğrular, yanlışlar İZLEM. Prof. Dr. Sevinç ERASLAN DEÜTF, İzmir Osteoporozda doğrular, yanlışlar İZLEM Prof. Dr. Sevinç ERASLAN DEÜTF, İzmir Osteoporoz tedavisinde amaç : Kemik gücünü artırarak kırık riskini azaltmaktır Kırık riskini azaltmak için yazılan reçete son

Detaylı

Erkekte Osteoporoz Olur mu? Dr. Hasan Aydın Yeditepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları B.D.

Erkekte Osteoporoz Olur mu? Dr. Hasan Aydın Yeditepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları B.D. Erkekte Osteoporoz Olur mu? Dr. Hasan Aydın Yeditepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları B.D. Osteoporoz sıklığı > 50 yaş üzerindeki 3 kadından ve 5 erkekten biri osteoporoza

Detaylı

OSTEOPOROZ. Prof. Dr. Semih AKI İstanbul Tıp Fakültesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Anabilim Dalı

OSTEOPOROZ. Prof. Dr. Semih AKI İstanbul Tıp Fakültesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Anabilim Dalı OSTEOPOROZ Prof. Dr. Semih AKI İstanbul Tıp Fakültesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Anabilim Dalı OSTEOPOROZ NEDİR? Osteoporoz; vücudumuzdaki tüm kemikleri (iskeletimizi) etkileyen sistemik bir hastalıktır.

Detaylı

OSTEOPOROZ Düşük Kemik Yoğunluğu (Kemik Erimesi)

OSTEOPOROZ Düşük Kemik Yoğunluğu (Kemik Erimesi) TC. SAĞLIK BAKANLIĞI SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ OSTEOPOROZ Düşük Kemik Yoğunluğu (Kemik Erimesi) HASTA BİLGİLENDİRME BROŞÜRÜ OSTEOPOROZ NEDİR? Bu hastalık, kemik miktarında-yoğunluğunda

Detaylı

Geriatri ve akılcı ilaç kullanımı: Vitamin D. Doç.Dr. İlker TAŞÇI GATA İç Hastalıkları BD, Ankara İç Hastalıkları & Geriatri Uzmanı

Geriatri ve akılcı ilaç kullanımı: Vitamin D. Doç.Dr. İlker TAŞÇI GATA İç Hastalıkları BD, Ankara İç Hastalıkları & Geriatri Uzmanı Geriatri ve akılcı ilaç kullanımı: Vitamin D Doç.Dr. İlker TAŞÇI GATA İç Hastalıkları BD, Ankara İç Hastalıkları & Geriatri Uzmanı Akılcı ilaç kullanımı Kanıta dayalı tıp Metaanaliz RCTs Centre for Evidence-Based

Detaylı

SEVELAMER HEMODİYALİZ HASTALARINDA SERUM ELEKTROLİT DÜZEYİ, METABOLİK VE KARDİOVASKÜLER RİSKLERİ VE SAĞKALIMI ETKİLER

SEVELAMER HEMODİYALİZ HASTALARINDA SERUM ELEKTROLİT DÜZEYİ, METABOLİK VE KARDİOVASKÜLER RİSKLERİ VE SAĞKALIMI ETKİLER SEVELAMER HEMODİYALİZ HASTALARINDA SERUM ELEKTROLİT DÜZEYİ, METABOLİK VE KARDİOVASKÜLER RİSKLERİ VE SAĞKALIMI ETKİLER Siren SEZER, Şebnem KARAKAN, Nurhan ÖZDEMİR ACAR. Başkent Üniversitesi Nefroloji Bilim

Detaylı

Dr. Erdal DUMAN. Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı. Şair Eşref Bulvarı No:65 Alsancak İzmir. Tel: 0232-4642932. www.erdalduman.

Dr. Erdal DUMAN. Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı. Şair Eşref Bulvarı No:65 Alsancak İzmir. Tel: 0232-4642932. www.erdalduman. Dr. Erdal DUMAN Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Şair Eşref Bulvarı No:65 Alsancak İzmir Tel: 0232-4642932 www.erdalduman.com Söylenceler Erkeklerde osteoporoz olmaz Diyet yapınca vücuttaki

Detaylı

Uzm. Dr. Taner Yıldırmak Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Okmeydanı EAH 23 Kasım 2013, Double Tree by Hilton, İstanbul

Uzm. Dr. Taner Yıldırmak Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Okmeydanı EAH 23 Kasım 2013, Double Tree by Hilton, İstanbul Uzm. Dr. Taner Yıldırmak Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Okmeydanı EAH 23 Kasım 2013, Double Tree by Hilton, İstanbul HIV+ de kemik hastalıkları 1311-1323 Osteoporozis-1 Azalmış kemik kütlesi

Detaylı

Kilo verme niyetiyle diyet tedavisinin uygulanamayacağı durumlar nelerdir? -Hamilelik. -Emziklik. -Zeka geriliği. -Ağır psikolojik bozukluklar

Kilo verme niyetiyle diyet tedavisinin uygulanamayacağı durumlar nelerdir? -Hamilelik. -Emziklik. -Zeka geriliği. -Ağır psikolojik bozukluklar Diyet denilince aklımıza aç kalmak gelir. Bu nedenle biz buna ''sağlıklı beslenme programı'' diyoruz. Aç kalmadan ve bütün besin öğelerinden dengeli biçimde alarak zayıflamayı ve bu kiloda kalmayı amaçlıyoruz.

Detaylı

OSTEOPOROZDA GÜNCELLEME. Prof. Dr. Alp Çetin Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Anabilim Dalı 15 Mart 2014

OSTEOPOROZDA GÜNCELLEME. Prof. Dr. Alp Çetin Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Anabilim Dalı 15 Mart 2014 OSTEOPOROZDA GÜNCELLEME Prof. Dr. Alp Çetin Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Anabilim Dalı 15 Mart 2014 İçerik Osteoporoz tanımı Nasıl değerlendiriyoruz DXA Kimleri

Detaylı

MULTİVİTAMİN PREPARATI KULLANIMINA İKİNCİL GELİŞEN D VİTAMİNİ İNTOKSİKASYONU: 3 OLGU SUNUMU

MULTİVİTAMİN PREPARATI KULLANIMINA İKİNCİL GELİŞEN D VİTAMİNİ İNTOKSİKASYONU: 3 OLGU SUNUMU MULTİVİTAMİN PREPARATI KULLANIMINA İKİNCİL GELİŞEN D VİTAMİNİ İNTOKSİKASYONU: 3 OLGU SUNUMU Ahmet Anık, Gönül Çatlı, Ayhan Abacı, Ceyhun Dizdarer, Ece Böber 1 Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk

Detaylı

Gebelik ve Trombositopeni

Gebelik ve Trombositopeni Gebelik ve Trombositopeni Prof.Dr. Sermet Sağol EÜTF Kadın Hast. ve Doğum AD Gebelik ve Trombositopeni Kemik iliğinde megakaryosit hücrelerinde üretilir. Günde 35.000-50.000 /ml üretilir. Yaşam süresi

Detaylı

Türk Pediatrik Hematoloji Derneği (TPHD) Hemofilide Cerrahi Çalıştayı Uzlaşı Raporu

Türk Pediatrik Hematoloji Derneği (TPHD) Hemofilide Cerrahi Çalıştayı Uzlaşı Raporu Türk Pediatrik Hematoloji Derneği (TPHD) Hemofilide Cerrahi Çalıştayı Uzlaşı Raporu Türk Pediatrik Hematoloji Derneği Hemofili/Hemostaz/Tromboz Alt Çalışma grubu tarafından 25 Eylül 2010 tarihinde düzenlenen

Detaylı

Hiperlipidemiye Güncel Yaklaşım

Hiperlipidemiye Güncel Yaklaşım İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Sürekli Tıp Eğitimi Etkinlikleri Sık Görülen Kardiyolojik Sorunlarda Güncelleme Sempozyum Dizisi No: 40 Haziran 2004; s. 69-74 Hiperlipidemiye Güncel Yaklaşım Prof. Dr. Hakan

Detaylı

Ankilozan Spondilit BR.HLİ.065

Ankilozan Spondilit BR.HLİ.065 Gençlerde Bel Ağrısına Dikkat! Bel ağrısı tüm dünyada oldukça yaygın bir problem olup zaman içinde daha sık görülmektedir. Erişkin toplumun en az %10'unda çeşitli nedenlerle gelişen kronik bel ağrıları

Detaylı

Yaşlanmaya Bağlı Oluşan Kas ve İskelet Sistemi Patofizyolojileri. Sena Aydın 0341110011

Yaşlanmaya Bağlı Oluşan Kas ve İskelet Sistemi Patofizyolojileri. Sena Aydın 0341110011 Yaşlanmaya Bağlı Oluşan Kas ve İskelet Sistemi Patofizyolojileri Sena Aydın 0341110011 PATOFİZYOLOJİ Fizyoloji, hücre ve organların normal işleyişini incelerken patoloji ise bunların normalden sapmasını

Detaylı

Kronik Böbrek Hastalığında Kolekalsiferol ün Etkisi

Kronik Böbrek Hastalığında Kolekalsiferol ün Etkisi Kronik Böbrek Hastalığında Kolekalsiferol ün Etkisi Taner Baştürk 1, Abdülkadir Ünsal 2 1Bağcılar Eğitim ve Araştırma Hastanesi, 2Şişli Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi Nefroloji Kliniği Serum Kalsidiol

Detaylı

18 Y A Ş Ü S T Ü B İ R E Y

18 Y A Ş Ü S T Ü B İ R E Y Avanos ve Gülşehir İlçelerinde Görülen Kronik Hastalıkların Prevalans, İnsidans ve Risk Faktörlerinin Değerlendirildiği İzlem Çalışması 18 Y A Ş Ü S T Ü B İ R E Y V E R İ T O P L A M A F O R M U Hane ve

Detaylı

1. İnsan vücudunun ölçülerini konu edinen bilim dalı aşağıdakilerden hangisidir?

1. İnsan vücudunun ölçülerini konu edinen bilim dalı aşağıdakilerden hangisidir? VÜCUT BAKIMI 1. İnsan vücudunun ölçülerini konu edinen bilim dalı aşağıdakilerden hangisidir? A) Anatomi B) Fizyoloji C) Antropometri D) Antropoloji 2. Kemik, diş, kas, organlar, sıvılar ve adipoz dokunun

Detaylı

IX. BÖLÜM KRONİK HASTALIK ANEMİSİ TANI VE TEDAVİ KILAVUZU ULUSAL TEDAVİ KILAVUZU 2011

IX. BÖLÜM KRONİK HASTALIK ANEMİSİ TANI VE TEDAVİ KILAVUZU ULUSAL TEDAVİ KILAVUZU 2011 ULUSAL TEDAVİ KILAVUZU 2011 KRONİK HASTALIK ANEMİSİ IX. BÖLÜM TANI VE TEDAVİ KILAVUZU KRONİK HASTALIK ANEMİSİ TANI VE TEDAVİ KILAVUZU KRONİK HASTALIK ANEMİSİ TANI VE TEDAVİ KILAVUZU GİRİŞ VE TANIM Kronik

Detaylı

Babalar Gününe Özel Panellerimiz Varlıkları ve Sağlıkları Bizim İçin Önemlidir

Babalar Gününe Özel Panellerimiz Varlıkları ve Sağlıkları Bizim İçin Önemlidir Babalar Gününe Özel Panellerimiz Varlıkları ve Sağlıkları Bizim İçin Önemlidir Anneler ve Babalar Günlerinde Sevdikleriniz İçin Özel Programlarımız Babalarımıza Özel... 40 Yaş Üstü Erkek Sağlık Taraması

Detaylı

Doç.Dr.Berrin Karadağ Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları ve Geriatri

Doç.Dr.Berrin Karadağ Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları ve Geriatri Doç.Dr.Berrin Karadağ Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları ve Geriatri Hastalıkların tedavisinde kat edilen yol, bulaşıcı hastalıklarla başarılı mücadele, yaşam koşullarında düzelme gibi

Detaylı

MULTİPL MYELOM VE BÖBREK YETMEZLİĞİ. Dr. Mehmet Gündüz Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hematoloji B.D.

MULTİPL MYELOM VE BÖBREK YETMEZLİĞİ. Dr. Mehmet Gündüz Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hematoloji B.D. MULTİPL MYELOM VE BÖBREK YETMEZLİĞİ Dr. Mehmet Gündüz Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hematoloji B.D. Multipl Myeloma Nedir? Vücuda bakteri veya virusler girdiğinde bazı B-lenfositler plazma hücrelerine

Detaylı

HİPERKALSEMİ. Meral BAKAR Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi Tıbbi Onkoloji Gündüz Tedavi Ünitesi

HİPERKALSEMİ. Meral BAKAR Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi Tıbbi Onkoloji Gündüz Tedavi Ünitesi HİPERKALSEMİ Meral BAKAR Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi Tıbbi Onkoloji Gündüz Tedavi Ünitesi Tanım: Hiperkalsemi serum kalsiyum düzeyinin normalden (9-11 mg/dl) yüksek olduğunda meydana gelen

Detaylı

D vitamini eksikliği ve önlenmesinde yeni öneriler

D vitamini eksikliği ve önlenmesinde yeni öneriler D vitamini eksikliği ve önlenmesinde yeni öneriler Prof. Dr. Sadık Akşit Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Sosyal Pediatri Bilim Dalı, İzmir II. Ulusal Sosyal Pediatri Kongresi, 7-11 Kasım 2012, İstanbul

Detaylı

NEFROTİK SENDROM. INTERN DR. H.RUMEYSA DAĞ Eylül 2013

NEFROTİK SENDROM. INTERN DR. H.RUMEYSA DAĞ Eylül 2013 NEFROTİK SENDROM INTERN DR. H.RUMEYSA DAĞ Eylül 2013 NEFROTİK SENDROM NEDİR? Nefrotik sendrom ; proteinüri (günde 3.5gr/gün/1.73 m2), hipoalbüminemi (

Detaylı

Hipokalsemi. Prof.Dr.Enver ŞİMŞEK Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilimdalı

Hipokalsemi. Prof.Dr.Enver ŞİMŞEK Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilimdalı Hipokalsemi Prof.Dr.Enver ŞİMŞEK Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilimdalı Kalsiyum 03.01.2014 57.Milli Pediatri Kongresi 2 Kalsiyum Fetal dönem Çocukluk çağı Erişkin

Detaylı

Diyabetes Mellitus. Dr. İhsan ESEN Fırat Üniversitesi Hastanesi Çocuk Endokrinolojisi Bilim Dalı

Diyabetes Mellitus. Dr. İhsan ESEN Fırat Üniversitesi Hastanesi Çocuk Endokrinolojisi Bilim Dalı Diyabetes Mellitus Akut Komplikasyonları Dr. İhsan ESEN Fırat Üniversitesi Hastanesi Çocuk Endokrinolojisi Bilim Dalı Diyabetes mellitus akut komplikasyonlar Hipoglisemi Hiperglisemi ilişkili ketonemi

Detaylı

VÜCUT KOMPOSİZYONU 1

VÜCUT KOMPOSİZYONU 1 1 VÜCUT KOMPOSİZYONU VÜCUT KOMPOSİZYONU Vücuttaki tüm doku, hücre, molekül ve atom bileşenlerinin miktarını ifade eder Tıp, beslenme, egzersiz bilimleri, büyüme ve gelişme, yaşlanma, fiziksel iş kapasitesi,

Detaylı

Prof. Dr. Yeşim GÖKÇE - KUTSAL

Prof. Dr. Yeşim GÖKÇE - KUTSAL Yazar Ad 117 Prof. Dr. Yeşim GÖKÇE - KUTSAL Kemikler, kasları yapısal olarak destekleyen, hayati organları koruyan ve normalde hücrelerin çalışması için temel gereksinimlerden biri olan kalsiyumu depolayan

Detaylı

OKUL ÇAĞINDA BESLENME

OKUL ÇAĞINDA BESLENME OKUL ÇAĞINDA BESLENME Doç. Dr. Yeşim ÖZTÜRK Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Pediatrik Gastroenteroloji, Beslenme ve Metabolizma Ünitesi Nisan 2008-İZMİR ADÖLESAN DÖNEM 1. Biyolojik değişim BÜYÜME

Detaylı

Üriner Sistem Taş Hastalığında Metabolik Değerlendirmede Kullandığım Algoritmler

Üriner Sistem Taş Hastalığında Metabolik Değerlendirmede Kullandığım Algoritmler Üriner Sistem Taş Hastalığında Metabolik Değerlendirmede Kullandığım Algoritmler Hikaye: aşağıdaki özellikler sorulmalıdır. Diyet ve sıvı alımı ( et, süt, sodyum, potasyum, askorbik asit ) İlaç alımı :

Detaylı

Beslenme desteğinde hangi içerik kime, ne zaman, hangi yolla uygulansın?

Beslenme desteğinde hangi içerik kime, ne zaman, hangi yolla uygulansın? Beslenme desteğinde hangi içerik kime, ne zaman, hangi yolla uygulansın? Dr. Beste Atasoy Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Radyasyon Onkolojisi Anabilim Dalı & Sağlık Bakanlığı-Marmara Üniversitesi Pendik

Detaylı

OSTEOPOROZ. mevcut klavuzların güncel bir karşılaştırması. Dr. Süleyman Özbek

OSTEOPOROZ. mevcut klavuzların güncel bir karşılaştırması. Dr. Süleyman Özbek OSTEOPOROZ mevcut klavuzların güncel bir karşılaştırması Dr. Süleyman Özbek Azıcık biraz geçmişe dönersek TÜRK REFERANSI AMERİKAN REFERANSI Amaç : KIRIKLARI önlemek osteoporoz için çalışan organizasyonlar

Detaylı

BÖBREK YETMEZLİĞİ TANI VE TEDAVİ SEÇENEKLERİ DR MÜMTAZ YILMAZ EÜTF İÇ HASTALIKLARI NEFROLOJİ BİLİM DALI

BÖBREK YETMEZLİĞİ TANI VE TEDAVİ SEÇENEKLERİ DR MÜMTAZ YILMAZ EÜTF İÇ HASTALIKLARI NEFROLOJİ BİLİM DALI BÖBREK YETMEZLİĞİ TANI VE TEDAVİ SEÇENEKLERİ DR MÜMTAZ YILMAZ EÜTF İÇ HASTALIKLARI NEFROLOJİ BİLİM DALI Kronik böbrek hastalığı-tanım Glomerül filtrasyon hızında (GFH=GFR) azalma olsun veya olmasın, böbrekte

Detaylı

Cerrahi Hastada Beslenme ve Metabolizma. Prof.Dr. İsmail Hamzaoğlu

Cerrahi Hastada Beslenme ve Metabolizma. Prof.Dr. İsmail Hamzaoğlu Cerrahi Hastada Beslenme ve Metabolizma Prof.Dr. İsmail Hamzaoğlu Travma ve cerrahiye ilk yanıt Total vücut enerji harcaması artar Üriner nitrojen atılımı azalır Hastanın ilk resüsitasyonundan sonra Artmış

Detaylı

GEBELİKTE TİROİD FONKSİYONLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ

GEBELİKTE TİROİD FONKSİYONLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ GEBELİKTE TİROİD FONKSİYONLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ Doç. Dr. Habib BİLEN Atatürk Üniversitesi Tıp fakültesi İç Hastalıkları ABD Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Bilim Dalı SUNU PLANI Örnek olgu

Detaylı

KADIN VE AİLE SAĞLIĞI HİZMETLERİ İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ SAĞLIK VE SOSYAL HİZMETLER DAİRE BAŞKANLIĞI SAĞLIK VE HIFZISSIHHA MÜDÜRLÜĞÜ

KADIN VE AİLE SAĞLIĞI HİZMETLERİ İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ SAĞLIK VE SOSYAL HİZMETLER DAİRE BAŞKANLIĞI SAĞLIK VE HIFZISSIHHA MÜDÜRLÜĞÜ KADIN VE AİLE SAĞLIĞI HİZMETLERİ İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ SAĞLIK VE SOSYAL HİZMETLER DAİRE BAŞKANLIĞI SAĞLIK VE HIFZISSIHHA MÜDÜRLÜĞÜ MENOPOZ DÖNEMİ BU EĞİTİMDE NELER PAYLAŞACAĞIZ? Menopoz nedir?

Detaylı

ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ BESLENME ÜNİTESİ BESLENME DEĞERLENDİRME KILAVUZU

ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ BESLENME ÜNİTESİ BESLENME DEĞERLENDİRME KILAVUZU ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ BESLENME ÜNİTESİ BESLENME DEĞERLENDİRME KILAVUZU KLK-HAB-BES İlk yayın Tarihi : 15 Mart 2006 Revizyon No : 04 Revizyon Tarihi : 03 Ağustos 2012 İçindekiler A) Malnütrisyon

Detaylı

Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği En İyi Genç Araştırıcı Ödülü-2011

Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği En İyi Genç Araştırıcı Ödülü-2011 Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği En İyi Genç Araştırıcı Ödülü-2011 Dr. Serhat IŞIK 13.10.2011 TİROİD PARATİROİD TİROİD PARATİROİD TİROİD PARATİROİD TİROİD PARATİROİD TİROİD PARATİROİD TİROİD

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. ESANSİYEL AMİNO ASİT ORAL Tablet Ağız yoluyla uygulanır.

KULLANMA TALİMATI. ESANSİYEL AMİNO ASİT ORAL Tablet Ağız yoluyla uygulanır. KULLANMA TALİMATI ESANSİYEL AMİNO ASİT ORAL Tablet Ağız yoluyla uygulanır. Etkin maddeler: 1 tablet içeriği: L-izolösin 59 mg L-lösin 89 mg L-lizin 75 mg = lizin asetat 105 mg L-metionin 52 mg L-fenilalanin

Detaylı

24 Ekim 2014/Antalya 1

24 Ekim 2014/Antalya 1 Kronik Böbrek Hastalığının Kontrolü ve Yönetimi Doç. Dr. Öznur USTA YEŞİLBALKAN Ege Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi İç Hastalıkları Hemşireliği o.u.yesilbalkan@ege.edu.tr 24 Ekim 2014/Antalya 1 SUNUM

Detaylı

DAMAR HASTALIKLARINDA GÜNCEL YAKLAŞIMLAR

DAMAR HASTALIKLARINDA GÜNCEL YAKLAŞIMLAR T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI D.P.Ü. KÜTAHYA EVLİYA ÇELEBİ EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ DAMAR HASTALIKLARINDA GÜNCEL YAKLAŞIMLAR PROF. DR. AHMET HAKAN VURAL OP. DR. GÜLEN SEZER ALPTEKİN ERKUL OP. DR. SİNAN ERKUL

Detaylı

SAĞLIKLI OBEZLERDE FİZYOTERAPİ VE REFLEKSOLOJİ UYGULAMALARININ ZAYIFLAMAYA ETKİSİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

SAĞLIKLI OBEZLERDE FİZYOTERAPİ VE REFLEKSOLOJİ UYGULAMALARININ ZAYIFLAMAYA ETKİSİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ SAĞLIKLI OBEZLERDE FİZYOTERAPİ VE REFLEKSOLOJİ UYGULAMALARININ ZAYIFLAMAYA ETKİSİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ HAZIRLAYAN:FZT.MELTEM ERASLAN DANIŞMAN:PROF.DR.İSMET MELEK Obezite (şişmanlık),vücutta aşırı ölçüde

Detaylı

ÜRÜN BİLGİSİ. ZOLTONAR 5 mg/100 ml İ.V. İnfüzyon Çözeltisi İçeren Flakon

ÜRÜN BİLGİSİ. ZOLTONAR 5 mg/100 ml İ.V. İnfüzyon Çözeltisi İçeren Flakon 1. ÜRÜN ADI ÜRÜN BİLGİSİ ZOLTONAR 5 mg/100 ml İ.V. İnfüzyon Çözeltisi İçeren Flakon 2. BİLEŞİM Etkin madde: Her 1 ml de; Zoledronik asit 0.05 mg 3. TERAPÖTİK ENDİKASYONLAR ZOLTONAR, Osteoporozu olan, postmenopozal

Detaylı

Zoladex LA 10.8 mg Depot (Subkütan Implant)

Zoladex LA 10.8 mg Depot (Subkütan Implant) 1 Zoladex LA 10.8 mg Depot (Subkütan Implant) 2 Prospektüs 3 Zoladex LA 10.8 mg Depot (Subkütan Implant) Steril,apirojen Formülü Beher Zoladex LA Subkütan implant, enjektör içinde, uygulamaya hazır, beyaz

Detaylı

Prof.Dr. Oktay Ergene. Kardiyoloji Kliniği

Prof.Dr. Oktay Ergene. Kardiyoloji Kliniği Hipertrigliseridemii id i Tedavisi i Prof.Dr. Oktay Ergene İzmir Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi Kardiyoloji Kliniği Hipertrigliseridemi Gelişimiş VLDL Chylomicron Liver Defective Lipolysis Remnants

Detaylı

22- KASIM 2013, CUMA

22- KASIM 2013, CUMA PROGRAM 22- KASIM 2013, CUMA Salon 1 17:30-20:30 İNSÜLİN KURSU İnsülinlere Genel Bakış Tip 1 Dm da Olgularla İnsülin Tedavisi Tip 2 Dm da Olgularla İnsülin Tedavisi Çocuk Hastalarda İnsülin Tedavisi Salon

Detaylı

DEMİR EKSİKLİĞİ ANEMİSİNDE REÇETE YAZIM İLKELERİ ve REÇETE ÖRNEKLERİ. Dr. Ayhan DÖNMEZ

DEMİR EKSİKLİĞİ ANEMİSİNDE REÇETE YAZIM İLKELERİ ve REÇETE ÖRNEKLERİ. Dr. Ayhan DÖNMEZ DEMİR EKSİKLİĞİ ANEMİSİNDE REÇETE YAZIM İLKELERİ ve REÇETE ÖRNEKLERİ Dr. Ayhan DÖNMEZ ANEMİ Hemogram (periferik yayma, retikülosit, Fe, TDBK) Ferritin Sedimantasyon ve CRP Hamile Laktasyon Genç bayan Erkek

Detaylı

86. Doğum eylemi süresince fetal başın yaptığı eksternal rotasyon hareketi hangi aşamada gerçekleşir?

86. Doğum eylemi süresince fetal başın yaptığı eksternal rotasyon hareketi hangi aşamada gerçekleşir? 86. Doğum eylemi süresince fetal başın yaptığı eksternal rotasyon hareketi hangi aşamada gerçekleşir? A) Angajman B) Pelvik girimden geçiş C) Orta pelvise giriş D) Pelvik çıkım düzlemine giriş E) Omuz

Detaylı

Romatizma ve Tedavisi Hakkında Yanlışlar ve Doğrular

Romatizma ve Tedavisi Hakkında Yanlışlar ve Doğrular Romatizma ve Tedavisi Hakkında Yanlışlar ve Doğrular BR.HLİ.067 Romatizma hastalıkları toplumda oldukça sık görülen hastalıklardır. Bunların sıklıkla günlük yaşamı etkilemesi, kişinin yaşam kalitesini

Detaylı

29 yaşında erkek aktif şikayeti yok. sağ sürrenal lojda yaklaşık 3 cm lik solid kitlesel lezyon saptanması. üzerine hasta polikliniğimize başvurdu

29 yaşında erkek aktif şikayeti yok. sağ sürrenal lojda yaklaşık 3 cm lik solid kitlesel lezyon saptanması. üzerine hasta polikliniğimize başvurdu 29 yaşında erkek aktif şikayeti yok Dış merkezde yapılan üriner sistem ultrasonografisinde insidental olarak sağ sürrenal lojda yaklaşık 3 cm lik solid kitlesel lezyon saptanması üzerine hasta polikliniğimize

Detaylı

Yakın Doğu Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu. Yaşlı Bakım-Ebelik. YB 205 Beslenme İkeleri

Yakın Doğu Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu. Yaşlı Bakım-Ebelik. YB 205 Beslenme İkeleri Yakın Doğu Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu Yaşlı Bakım-Ebelik YB 205 Beslenme İkeleri Uzm. Dyt. Emine Ömerağa emine.omeraga@neu.edu.tr YAŞLANMA Amerika da yaşlı bireyler eskiye göre

Detaylı

KADIN VE EGZERSİZ PROF. DR. ERDAL ZORBA

KADIN VE EGZERSİZ PROF. DR. ERDAL ZORBA KADIN VE EGZERSİZ PROF. DR. ERDAL ZORBA MORFOLOJİK ÖZELLİKLERİ Ergenliğe kadar boy, ağırlık ve kuvvet bir cinsiyet farkı göstermezken, ergenlikten sonra cinsiyetler arasındaki bazı değişiklikler belirginleşir.

Detaylı

Anneler Gününe Özel Panellerimiz Varlıkları ve Sağlıkları Bizim İçin Önemlidir

Anneler Gününe Özel Panellerimiz Varlıkları ve Sağlıkları Bizim İçin Önemlidir Anneler Gününe Özel Panellerimiz Varlıkları ve Sağlıkları Bizim İçin Önemlidir Anneler ve Babalar Günlerinde Sevdikleriniz İçin Özel Programlarımız Annelerimize Özel... Osteoporoz Kontrol Paneli (220 TL)

Detaylı

SÜT ÇOCUKLARINDA UZUN SÜRELİ PERİTON DİYALİZİNİN SONUÇLARI

SÜT ÇOCUKLARINDA UZUN SÜRELİ PERİTON DİYALİZİNİN SONUÇLARI SÜT ÇOCUKLARINDA UZUN SÜRELİ PERİTON DİYALİZİNİN SONUÇLARI Gülseren PEHLİVAN, Nur CANPOLAT, Şennur ERKUT, Ayşe KESER, Salim ÇALIŞKAN, Lale SEVER İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı

Detaylı

İntern Dr. Özkan ERARSLAN ADRENAL YETERSİZLİK. ADDİSON HASTALIĞI, BÖBREKÜSTÜ BEZ YETERSİZLİĞİ, SÜRRENAL YETMEZLİK Ekim 2013

İntern Dr. Özkan ERARSLAN ADRENAL YETERSİZLİK. ADDİSON HASTALIĞI, BÖBREKÜSTÜ BEZ YETERSİZLİĞİ, SÜRRENAL YETMEZLİK Ekim 2013 İntern Dr. Özkan ERARSLAN ADRENAL YETERSİZLİK ADDİSON HASTALIĞI, BÖBREKÜSTÜ BEZ YETERSİZLİĞİ, SÜRRENAL YETMEZLİK Ekim 2013 İlk kez 1855 te Thomas Addison tarafından tanımlanmıştır Sıklığı milyonda 60-120

Detaylı

YENİ ORAL ANTİKOAGÜLANLAR PROF. DR. TUFAN TÜKEK

YENİ ORAL ANTİKOAGÜLANLAR PROF. DR. TUFAN TÜKEK YENİ ORAL ANTİKOAGÜLANLAR PROF. DR. TUFAN TÜKEK İSTANBUL TIP FAKÜLTESİ İÇ HASTALIKLARI ABD Varfarin etkinliğinin kanıtlanmış olmasına rağmen suboptimal ve düşük kullanım oranı nedeniyle yeni oral antikoagülan

Detaylı

KULLANMA TALİMATI DEVİT-3

KULLANMA TALİMATI DEVİT-3 KULLANMA TALİMATI DEVİT-3 IM/oral ampul Ağızdan alınır. Etkin madde: Her 1 ml lik ampulde: 7.5 mg (300.000 IU) D 3 vitamini içerir Yardımcı maddeler: Bütilhidroksitoluen, ayçiçek yağı Bu ilacı kullanmaya

Detaylı

MENOPOZ. Menopoz nedir?

MENOPOZ. Menopoz nedir? MENOPOZ Hayatınızı kabusa çeviren, unutkanlık, uykusuzluk, depresyon, sinirlilik, halsizlik şikayetlerinin en büyük sebeplerinden biri menopozdur. İleri dönemde idrar kaçırma, kemik erimesi, hipertansiyona

Detaylı

VİTAMİN D VE DİYABET. Prof.Dr. Dilek Gogas Yavuz Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Endokrinoloji ve Metabolizma BD

VİTAMİN D VE DİYABET. Prof.Dr. Dilek Gogas Yavuz Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Endokrinoloji ve Metabolizma BD VİTAMİN D VE DİYABET Prof.Dr. Dilek Gogas Yavuz Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Endokrinoloji ve Metabolizma BD Nedenler VİTAMİN D EKSİKLİĞİ Sonuçlar Şizafreni- depresyon İlaçlar Steroid Rifampin Güneş

Detaylı

ÇOCUKLARDA HAREKET SİSTEMİ MUAYENESİ (ROMATOLOJİK MUAYENE) Özgür KASAPÇOPUR

ÇOCUKLARDA HAREKET SİSTEMİ MUAYENESİ (ROMATOLOJİK MUAYENE) Özgür KASAPÇOPUR ÇOCUKLARDA HAREKET SİSTEMİ MUAYENESİ (ROMATOLOJİK MUAYENE) Özgür KASAPÇOPUR HAREKET SİSTEMİ Üç ana yapı taşı Kemikler Kaslar Eklemler Oynamaz eklemler (Kafa tası) Yarı oynar eklemler (Omurga) Oynar eklemler

Detaylı

MEME KANSERİNDE GÖRÜNTÜLEME YÖNTEMLERİ

MEME KANSERİNDE GÖRÜNTÜLEME YÖNTEMLERİ MEME KANSERİNDE GÖRÜNTÜLEME YÖNTEMLERİ Dr. Filiz Yenicesu Düzen Laboratuvarı Görüntüleme Birimi Meme Kanserinde Tanı Yöntemleri 1. Fizik muayene 2. Serolojik Testler 3. Görüntüleme 4. Biyopsi Patolojik

Detaylı

UÜ-SK AİLE HEKİMLİĞİ ANABİLİM DALI HİZMET KAPSAMI

UÜ-SK AİLE HEKİMLİĞİ ANABİLİM DALI HİZMET KAPSAMI Rev. No : 03 Rev.Tarihi : 28 Şubat 2012 1 / 5 1 HİZMET KAPSAMI: Aile Hekimliği Anabilim Dalı yaş, cinsiyet, yakınma, hastalık ayrımı yapmaksızın, yaşamın bütün evrelerinde ve süreklilik içinde, sağlığın

Detaylı

KEMİK DÖNÜŞÜMÜ. KEMİK DOKUSU Organik yapı %35 İnorganik yapı %65

KEMİK DÖNÜŞÜMÜ. KEMİK DOKUSU Organik yapı %35 İnorganik yapı %65 OSTEOPOROZ VE DİĞER METABOLİK KEMİK HASTALIKLARI Dr. Ümit dündar 2010-2011 Tıp Fakültesi Staj Dersleri İÇERİK fizyolojisi kalitesi Tanım ve sınıflama Sekonder osteoporoz Epidemiyoloji Risk faktörleri Klinik

Detaylı

ANEMİYE YAKLAŞIM. Dr Sim Kutlay

ANEMİYE YAKLAŞIM. Dr Sim Kutlay ANEMİYE YAKLAŞIM Dr Sim Kutlay KBH da Demir Eksikliği Nedenleri Gıda ile yetersiz demir alımı Üremiye bağlı anoreksi,düşük proteinli (özellikle hayvansal) diyetler Artmış demir kullanımı Eritropoez stimule

Detaylı

Diyabet ve egzersiz TÜRKİYE ENDOKRİNOLOJİ VE METABOLİZMA DERNEĞİ DİABETES MELLİTUS ÇALIŞMA VE EĞİTİM GRUBU

Diyabet ve egzersiz TÜRKİYE ENDOKRİNOLOJİ VE METABOLİZMA DERNEĞİ DİABETES MELLİTUS ÇALIŞMA VE EĞİTİM GRUBU TÜRKİYE ENDOKRİNOLOJİ VE METABOLİZMA DERNEĞİ DİABETES MELLİTUS ÇALIŞMA VE EĞİTİM GRUBU TEMD DİABETES MELLİTUS ÇALIŞMA VE EĞİTİM GRUBU HASTA EĞİTİM KİTAPÇIKLARI SERİSİ 02 Diyabet ve egzersiz Diyabetli bireyler

Detaylı

Radyasyon onkologları ne diyor?

Radyasyon onkologları ne diyor? Radyasyon onkologları ne diyor? Bu çalışmalar eski Yeni aletlerimiz var (IMRT, IGRT, Robotik RT) En sevdiğim robotik radyocerrahi Yakında Proton tedavisi ve MİRT gelecek Dozlar çok arttırıldı Bizim hasta

Detaylı

Polikistik Over Sendromu ve Hiperandrojenemi

Polikistik Over Sendromu ve Hiperandrojenemi Polikistik Over Sendromu ve Hiperandrojenemi Ayırıcı Tanı Nasıl Yapılmalı? Prof. Dr. Kürşad Ünlühızarcı Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi Endokrinoloji Bilim Dalı Kayseri PKOS Tanı Kriterleri NIH 1990

Detaylı

Şişmanlık (obezite); sağlığı bozacak düzeyde vücutta yağ miktarının artmasıdır.

Şişmanlık (obezite); sağlığı bozacak düzeyde vücutta yağ miktarının artmasıdır. ŞİŞMANLIK (OBEZİTE) Şişmanlık (obezite); sağlığı bozacak düzeyde vücutta yağ miktarının artmasıdır. Yağ dokusunun oranı; Yetişkin erkeklerde % 12 15, Yetişkin kadınlarda %20 27 arasındadır. Bu oranların

Detaylı

Engraftman Dönemi Komplikasyonlarda Hemşirelik İzlemi. Nevin ÇETİN Hacettepe Üniversitesi Pediatrik KİTÜ

Engraftman Dönemi Komplikasyonlarda Hemşirelik İzlemi. Nevin ÇETİN Hacettepe Üniversitesi Pediatrik KİTÜ Engraftman Dönemi Komplikasyonlarda Hemşirelik İzlemi Nevin ÇETİN Hacettepe Üniversitesi Pediatrik KİTÜ Engraftman Sendromu Veno- Oklüzif Hastalık Engraftman Sendromu Hemşirelik İzlemi Vakamızda: KİT (+14)-

Detaylı

SALTurk Çalışması. Türk Toplumunda Tuz Tüketimi ve Kan Basıncı Çalışması. 22 Mayıs 2008 - Antalya

SALTurk Çalışması. Türk Toplumunda Tuz Tüketimi ve Kan Basıncı Çalışması. 22 Mayıs 2008 - Antalya SALTurk Çalışması Türk Toplumunda Tuz Tüketimi ve Kan Basıncı Çalışması 22 Mayıs 2008 - Antalya Amaç Türkiye de günlük tuz alımını saptamak Sodyum alımı ve hipertansiyon ilişkisini araştırmak Kabul ve

Detaylı

Psikiyatride Akılcı İlaç Kullanımı. Doç.Dr.Vesile Altınyazar

Psikiyatride Akılcı İlaç Kullanımı. Doç.Dr.Vesile Altınyazar Psikiyatride Akılcı İlaç Kullanımı Doç.Dr.Vesile Altınyazar Tüm dünyada ilaç harcamalarının toplam sağlık harcamaları içindekipayı ortalama %24,9 Ülkemizde bu oran 2000 yılı için %33,5 Akılcı İlaç Kullanımı;

Detaylı

EDİNSEL KANAMA BOZUKLUKLARI VE KALITSAL TROMBOFİLİ TANI VE TEDAVİ KILAVUZU I. BÖLÜM TROMBOTİK TROMBOSİTOPENİK PURPURA TANI VE TEDAVİ KILAVUZU...

EDİNSEL KANAMA BOZUKLUKLARI VE KALITSAL TROMBOFİLİ TANI VE TEDAVİ KILAVUZU I. BÖLÜM TROMBOTİK TROMBOSİTOPENİK PURPURA TANI VE TEDAVİ KILAVUZU... EDİNSEL KANAMA BOZUKLUKLARI VE KALITSAL TROMBOFİLİ TANI VE TEDAVİ KILAVUZU İÇİNDEKİLER Önsöz...iii Ulusal Tanı ve Tedavi Kılavuzu Çalışma Grupları... iv Kısaltmalar... vii Tablolar Listesi... xv Şekiller

Detaylı

İMMOBİLİZASYON VE OSTEOPOROZ. Doç. Dr. Sevgisun Kapucu HÜ Hemşirelik Fakültesi

İMMOBİLİZASYON VE OSTEOPOROZ. Doç. Dr. Sevgisun Kapucu HÜ Hemşirelik Fakültesi İMMOBİLİZASYON VE OSTEOPOROZ Doç. Dr. Sevgisun Kapucu HÜ Hemşirelik Fakültesi Osteoporoz Osteoporoz önemli bir toplum sağlığı problemi olup, düşük kemik kitlesi ile karakterize sistemik bir hastalıktır.

Detaylı

Son 2 yıl içinde ilaç endüstrisiyle kongre sponsorluğu dışında bağlantım olmamıştır.

Son 2 yıl içinde ilaç endüstrisiyle kongre sponsorluğu dışında bağlantım olmamıştır. Son 2 yıl içinde ilaç endüstrisiyle kongre sponsorluğu dışında bağlantım olmamıştır. Lohusalık döneminde ruhsal hastalıklar: risk etkenleri ve klinik gidiş Doç.Dr. Leyla Gülseren 25 Eylül 2013 49. Ulusal

Detaylı

HEPATİTLER (SARILIK HASTALIĞI) VE 0212 5294400 2182 KRONİK BÖBREK HASTALIKLARI VE 0212 5294400 2182

HEPATİTLER (SARILIK HASTALIĞI) VE 0212 5294400 2182 KRONİK BÖBREK HASTALIKLARI VE 0212 5294400 2182 İSTANBUL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ 2013 YILI HASTA OKULU PLANI HASTANE ADI TARİH SAAT KONU EĞİTİM YERİ HASTA OKULU PROGRAMI İÇİN HASTA VE YAKINLARININ İLETİŞİM KURABİLECEKLERİ TELEFON NUMARASI HASEKİ 28/01/2013

Detaylı

MYOLOGIA CRUSH SENDROMU. Dr. Nüket Göçmen Mas

MYOLOGIA CRUSH SENDROMU. Dr. Nüket Göçmen Mas MYOLOGIA CRUSH SENDROMU Dr. Nüket Göçmen Mas Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Anatomi AD Kas hücresi ve kas dokusu Kısalma özelliğini taşıyan hücreye kas hücresi denir. Bunların oluşturduğu dokuya

Detaylı

Op Dr Aybala AKIL. ACIBADEM Bodrum Hastanesi

Op Dr Aybala AKIL. ACIBADEM Bodrum Hastanesi Sağlıklı bir anne için Sağlıklı beslenme Düzenli hekim kontrolü Gebelik öncesi hastalıkların sıkı takibi Sağlıklı bir yaşam tarzı Huzurlu bir gebelik süreci Sağlıklı beslenme = Dengeli beslenme Proteinler

Detaylı

Ercefuryl Oral Süspansiyon

Ercefuryl Oral Süspansiyon Ercefuryl Oral Süspansiyon FORMÜLÜ Bir ölçekte (5 ml): Nifuroksazid 200 mg (Nipajin M, şeker, alkol ve portakal aroması içerir.) FARMAKOLOJİK ÖZELLİKLERİ Farmakodinamik Özellikleri: Bir nitrofuran türevi

Detaylı

Ani Kardiyak Ölüm: Önleyebilir miyiz? Doç. Dr. Yakup Ekmekçi Özel Ankara Güven Hastanesi

Ani Kardiyak Ölüm: Önleyebilir miyiz? Doç. Dr. Yakup Ekmekçi Özel Ankara Güven Hastanesi Ani Kardiyak Ölüm: Önleyebilir miyiz? Doç. Dr. Yakup Ekmekçi Özel Ankara Güven Hastanesi DİYALİZ-MORTALİTE 200 ölüm/1000 hasta-yıl. USRDS-2011 En önemli ölüm nedeni kardiyak hastalıklardır. USRDS -2011:

Detaylı

CİDDİ KOMORBİDİTESİ OLAN SEMPTOMATİK PRİMER HİPERPARATİROİDİLİ HASTALARDA RADYOFREKANS ABLASYON SONUÇLARI

CİDDİ KOMORBİDİTESİ OLAN SEMPTOMATİK PRİMER HİPERPARATİROİDİLİ HASTALARDA RADYOFREKANS ABLASYON SONUÇLARI CİDDİ KOMORBİDİTESİ OLAN SEMPTOMATİK PRİMER HİPERPARATİROİDİLİ HASTALARDA RADYOFREKANS ABLASYON SONUÇLARI Firuz Gachayev 1, İsmail Cem Sormaz 1, Yalın İşcan 1, Arzu Poyanlı 2, Fatih Tunca 1, Yasemin Giles

Detaylı

1. OLGU. Tüberküloz Kursu 2008 Antalya

1. OLGU. Tüberküloz Kursu 2008 Antalya 1. OLGU Tüberküloz Kursu 2008 Antalya 49 yaşında kadın hasta, ev hanımı Yakınması: Öksürük, balgam Hikayesi: Yaklaşık 2 aydır şikayetleri olan hasta akciğer grafisinde lezyon görülmesi üzerine merkezimize

Detaylı

Romatizma BR.HLİ.066

Romatizma BR.HLİ.066 Nedir? başta eklemler olmak üzere, birçok organ ve dokunun doğrudan ya da dolaylı olarak zarar görmesine yol açabilen hastalıklar grubudur. Kanda iltihap düzeyinde yükselmeye neden olup olmamasına göre

Detaylı

Araş.Gör.İnci Türkoğlu Araş.Gör.Neslihan Ülger Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü

Araş.Gör.İnci Türkoğlu Araş.Gör.Neslihan Ülger Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü Araş.Gör.İnci Türkoğlu Araş.Gör.Neslihan Ülger Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü Genel Bilgiler Hasta Adı: Cinsiyet: B.Y. Kadın Yaş: 40 Eğitim: Meslek: Lise

Detaylı

Diyabetik Ayak Yarası ve İnfeksiyonunun Tanısı, Tedavisi ve Önlenmesi: Ulusal Uzlaşı Raporu

Diyabetik Ayak Yarası ve İnfeksiyonunun Tanısı, Tedavisi ve Önlenmesi: Ulusal Uzlaşı Raporu Diyabetik Ayak Yarası ve İnfeksiyonunun Tanısı, Tedavisi ve Önlenmesi: Ulusal Uzlaşı Raporu Diyb. Hemş. Dr. Selda ÇELİK İstanbul Üniversitesi, İstanbul Tıp Fakültesi Hastanesi, İç Hastalıkları Anabilim

Detaylı

Kansız kişilerde görülebilecek belirtileri

Kansız kişilerde görülebilecek belirtileri Kansızlık (anemi) kandaki hemoglobin miktarının yaş ve cinsiyete göre kabul edilen değerlerin altında olmasıdır. Bu değerler erişkin erkeklerde 13.5 g/dl, kadınlarda 12 g/dl nin altı kabul edilir. Kansızlığın

Detaylı

24. ENDOKRİNOLOJİ VE METABOLİZMA HASTALIKLARI MEZUNİYET SONRASI EĞİTİM KURSU 10. DİYABET GÜNLERİ. 1 7-1 8 K a s ı m 2 0 1 2

24. ENDOKRİNOLOJİ VE METABOLİZMA HASTALIKLARI MEZUNİYET SONRASI EĞİTİM KURSU 10. DİYABET GÜNLERİ. 1 7-1 8 K a s ı m 2 0 1 2 24. ENDOKRİNOLOJİ VE METABOLİZMA HASTALIKLARI MEZUNİYET SONRASI EĞİTİM KURSU 10. DİYABET GÜNLERİ 1 7-1 8 K a s ı m 2 0 1 2 A s k e r i M ü z e v e K ü l t ü r S i t e s i / İ s t a n b u l 24. ENDOKRİNOLOJİ

Detaylı

Kronik Hepatit B Tedavisi Zor Olgular

Kronik Hepatit B Tedavisi Zor Olgular Kronik Hepatit B Tedavisi Zor Olgular Dr. Faruk KARAKEÇİLİ Erzincan Üniversitesi Tıp Fakültesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Anabilim Dalı 22.01.2016 HATAY Tedavisi Zor Olgular! Zor hasta

Detaylı

MEME KANSERİ. Söke Fehime Faik Kocagöz Devlet Hastanesi Sağlıklı Günler Diler

MEME KANSERİ. Söke Fehime Faik Kocagöz Devlet Hastanesi Sağlıklı Günler Diler MEME KANSERİ Söke Fehime Faik Kocagöz Devlet Hastanesi Sağlıklı Günler Diler KANSER NEDİR? Hücrelerin kontrolsüz olarak sürekli çoğalmaları sonucu yakındaki ve uzaktaki başka organlara yayılarak kötü klinik

Detaylı

Yaşlılıkta Kemik Sağlığı

Yaşlılıkta Kemik Sağlığı Yaşlılıkta Kemik Sağlığı Prof.Dr.Yeşim Gökçe Kutsal Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Hacettepe Üniversitesi Geriatrik Bilimler Araştırma Merkezi-GEBAM

Detaylı

MEME KANSERİ VE KENDİ KENDİNE MEME MUAYENESİ İSTANBUL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ 2009

MEME KANSERİ VE KENDİ KENDİNE MEME MUAYENESİ İSTANBUL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ 2009 MEME KANSERİ VE KENDİ KENDİNE MEME MUAYENESİ İSTANBUL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ 2009 KANSER NEDİR? Kanser; Hücrelerin kontrolsüz olarak sürekli çoğalmaları sonucu yakındaki ve uzaktaki başka organlara yayılarak

Detaylı