irrasyonel Türkçe yay n haklar : Bkz Yay nc l k Ticaret ve Sanayi Ltd. fiti. stiklal Cad. Tütüncü Ç kmaz No: Beyo lu stanbul

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "irrasyonel Türkçe yay n haklar : Bkz Yay nc l k Ticaret ve Sanayi Ltd. fiti. stiklal Cad. Tütüncü Ç kmaz No: 4 34430 Beyo lu stanbul"

Transkript

1 stuart sutherland y llar aras nda yaflayan Stuart Sutherland, Sussex Üniversitesi nde psikoloji profesörü oldu u dönemde üniversite bünyesinde bir deneysel psikoloji laboratuvar kurmufltur. Observer, New York Times ve Daily Telegraph a köfle yazarl da yapan ve hayli üretken bir yazar olan Sutherland n en bilinen eserleri, ilk olarak 1992 y l nda yay mlanan ve ç r açan rrasyonel ile yazar n kendi manik depresif bozuklu unu içten ve dokunakl bir dille anlatan Breakdown d r.

2 irrasyonel Bu kitap ilk kez 1992 y l nda Constable and Company taraf ndan, Türkçe ye çevrilen bu edisyonu ise 2007 y l nda Pinter & Martin taraf ndan, Irrationality ismiyle yay mlanm flt r. Copyright 1992, 2007 Stuart Sutherland Türkçe yay n haklar : Bkz Yay nc l k Ticaret ve Sanayi Ltd. fiti. stiklal Cad. Tütüncü Ç kmaz No: Beyo lu stanbul Domingo, Bkz Yay nc l k Ticaret ve Sanayi Ltd. fiti. nin markas d r. Yay nc Sertifika No: Yazar: Stuart Sutherland Çeviri: Gülin Ekinci Kapak Tasar m: Mineral ISBN: Bask : Temmuz 2009 Graphis Matbaa, stanbul 100 Y l Mahallesi, Matbaac lar Sitesi, 2. Cadde, No: 202 A, Ba c lar (212) Tüm haklar sakl d r. Bu kitab n tümünün veya içeri inin harhangi bir bölümünün yay nc n n yaz l izni olmadan, fotokopi yöntemi dahil, elektronik ya da mekanik herhangi bir yolla ço alt lmas yasakt r.

3 içindekiler Önsöz Teflekkürler Girifl Yanl fl zlenimler taat Uyumluluk ç Gruplar ve D fl Gruplar Kurulufllar n Saçmal klar Yersiz Tutarl l klar Baflar s z Ödül ve Ceza Yöntemleri Dürtüler ve Duygular Kan tlar Göz Ard Etmek Kan tlar Çarp tmak Yanl fl Ba lant lar Kurmak T ptaki Hatal Ba lant lar Nedenlerde Yan lmak Kan tlar Yanl fl Yorumlamak Tutars z Kararlar ve Kötü Bahisler Afl r Güven Riskler Hatal Ç kar mlar Sezgilere Ba l Yan lg lar Yarar Normal Ötesi Nedenler, Çareler ve Bedeller Di er Teflekkürler ve Kaynakça Notlar Dizin vii ix

4 önsöz Aristoteles in aff na s narak, irrasyonel davran fllar n istisnai bir durum olmaktan ç - karak standart haline geldi i söylenebilir. Bu durumu araflt rarak, günlük yaflamda ve çeflitli ifl alanlar nda yaflanan irrasyonelliklere dair çarp c pek çok örnek derledim. Görünen o ki doktorlar n, generallerin, mühendislerin, hâkimlerin, ifladamlar n n ve di- erlerinin kararlar da sizin ya da benimkilerden daha rasyonel de il: ancak genellikle etkileri daha zararl. Fakat irrasyonelli in yayg nl na dair as l kan tlar, son otuz y ld r psikologlar taraf ndan yap lan çok say da araflt rmadan gelmektedir. Psikologlar n keflifleri kozmologlar n kefliflerinin aksine henüz pek bilinmemektedir. Konu üzerine do rudan bir araflt rma gerçeklefltirmemifl olsam da, deneylerinin ustal ndan ve zihnin iflleyifline dair ayd nlat c sonuçlar ndan büyülendim. Bu kitap, sosyal ve duygusal yanl l klar gibi, irrasyonel davran fla yol açt gösterilmifl pek çok etkenin yan s ra, negatif vakalar dikkate almamak ya da akla ilk gelenin etkisi alt nda kalmak gibi hatalar sonucu ortaya ç kan tuhaf düflünce tarzlar n bir araya getirmektedir. Pek çok deneysel bulgu o kadar flafl rt c ki, okurlar inanmakta güçlük çekebilirler; ancak bulgular n neredeyse tümü defalarca tekrarlanm flt r. fiüpheci okurlar için ürkütücü uzunlukta bir kaynak listesi sundum; dürüstlü ümden flüphe duyuldu u ya da belirli konularla daha ayr nt l flekilde ilgilenme arzusu do du u takdirde bu kaynaklara baflvurulabilir. Teknik bir dille yaz lm fl, okunmas güç makalelerde yer alan araflt rmalar alandan olmayanlar için anlafl l r hale getirmeye çal flt m. Ço u zaman matematik ve istatistik kavramlar ndan kaç nd m, yine de kitab n son k s mlar nda birkaç temel kavram kullanmak ve aç klamaktan kurtulamad m. Bu, düflünme üzerine bir kendin baflarabilirsin! kitab de il, ancak bölüm sonlar nda birkaç ipucuna yer verme girifliminde bulundum. Okurlar, düflünce süreçlerini çepeçevre saran çok say da tuza n baz lar ndan sak nmay ö renebilirler Oscar Wilde n aptall ktan baflka günah yoktur, sözünde do ruluk pay varsa ve okurlar da bu yönde bir istekle irrasyonellikten sak nmaya çal flacak kadar rasyonellerse tabii. Oscar Wilde hakl ysa, irrasyonellik fazlas yla ciddiye al nmas gereken bir konudur ve ben de bu görüfle riayet ederim. Kendimi kimseden daha rasyonel bulmuyor olsam da, vii

5 irrasyonel okurlardan rica ediyorum, kitapta bulduklar hatalar bana bildirmesinler; sonucunun bizzat irrasyonel olaca n bilmeden, irrasyonellik üzerine hacimli bir literatürü bir araya getirmek yeterince güçtü zaten. Hangi cinsiyet zamirini kullanaca m konusunda ( ngilizce orijinal metin için) bir ikilem yaflad m. Eril zamirlerin kullan lmas feministleri k zd rabilirdi; fakat zamirler neredeyse tüm durumlarda irrasyonel tav rlar sergileyen kimselere iflaret etti inden, eril zamirler kullanman n daha güvenli olaca na karar verdim; okurlar pekâlâ kad nlar erkeklerden daha rasyonel buldu um sonucuna varabilirler. Son olarak, araflt rmalar - n ya malad m herkesi sayg yla selaml yor, kitab n sonundaki notlar bölümünde kendilerine teflekkürlerimi sunuyorum. Stuart Sutherland Sussex Üniversitesi A ustos 1992 viii

6 1 girifl Hamlet, nsan ne muazzam bir eser! Akl ne kadar yüce! diyordu. Rasyonelli in ateflli bir taraftar olan Thomas Huxley daha da ileri gitmiflti: Yüce bir güç, bir tür saate dönmem ve her sabah yataktan ç kmadan önce kurulmam flart yla, daima do ru düflünmemi ve do ru davranmam sa layacak olsayd, teklifi hemen kabul ederdim. Rasyonellik, ister Huxley nin düflündü ü gibi bir arma an olsun ister olmas n, insanlar n nadiren rasyonel oldu u, hatta bazen rasyonelli in yan ndan bile geçmedikleri kesin. Mesela afla daki sorular nas l yan tlard n z bir düflünün. Hangisi daha muhtemel: Mavi gözlü annenin k z n n mavi gözlü olmas m, yoksa mavi gözlü k z n annesinin mavi gözlü olmas m? K harfiyle bafllayan ngilizce sözcükler üçüncü harfi k olanlardan daha m çok? Mülakat yapmak yararl bir seçme yöntemi midir? Sigara içmek akci er kanseri riskini on, ölümcül kalp hastal riskini ise iki kat art r yorsa akci er kanserinden ölen tiryakilerin say s kalp hastal sonucu ölen tiryakilerden daha m çok? Ortalama üstü bir sürücü müsünüz? Bir psikoloji deneyi için, birine öldürücü olabilecek floklar vermeyi kabul eder miydiniz? nme sonucu ölen insan say s kazada ölenlerden fazla m d r? Dönme dolaba binmek mi bisiklet sürmek mi daha tehlikeli? Birinde günde ortalama k rk befl, di erinde ise on befl do- um gerçekleflen iki do umevi düflünün; hangisinde, bir gün içinde do an çocuklar n yüzde altm fl n n o lan olmas daha muhtemel? Bir ifli iyi yapt klar için insanlar ödüllendirmek her zaman faydal m d r? Kitab n bafll ndan dolay tetikte de ilseniz, bu basit sorulara verdi iniz yan tlardan baz lar muhtemelen irrasyonel. Asl nda sorularla ilk karfl laflt mda ben de öyle yan tlar vermifltim. Dahas, tüm sorular yan tlad ysan z kesinlikle irrasyonelsiniz, çünkü baz lar nda yan t vermeye yetecek kadar bilgi yok. Mutlaka bir yarg ya varmak ise irrasyonelli in en s k rastlanan özelliklerinden biri. nsan rasyonel hayvan diye tan mlam fl olan Aristoteles gibi, pek çok kimse, akl n kaybetmedi i sürece, neredeyse herkesin en az ndan ço u zaman rasyonel oldu una inan r. Tabii arkadafl ve ahbaplar onlar kadar rasyonel de ildir, yine de genelde rasyoneldirler iflte. Halbuki, mistik düflüncenin hâlâ hâkim oldu u Do u bir yana, rasyonelli in Bat da da ra bet görmedi i dönemler olmufltur. Evet, Aristote- 1

7 irrasyonel les in görüflü klasik dönemleri yans tmaktad r; ancak insan akl na duyulan inanç Karanl k Ça lar da büyük ölçüde kaybolmufl ve yerini, insanlar n inançla ve belki biraz da duygularla hareket etmeleri gerekti ini öne süren anlay fla terk etmiflti. nsan n rasyonel bir varl k oldu u ve öyle olmas gerekti i fikrini yeniden canland ran kifli Descartes t ; kifli, kendi duyular na ve ak l yürütme gücüne göre hareket etmeliydi. Bu sav, bugün hâlâ sürmekte olan hümanist gelene e yol açm flt r. nsan n ilahi esine ihtiyac yoktur, akl kendisine yeter. Filozoflar, psikologlar ve ekonomistler insan n ço unlukla rasyonel davrand n yak n zamanlara dek genel geçer do ru olarak kabul etmifllerdir. Ünlü filozof Gilbert Ryle, Neden aldand m z b rakal m psikologlar söylesin, neden aldanmad m z da biz söyleyebiliriz, demifltir. Baflka bir deyiflle, rasyonelli i geçerli kural olarak görüp cepte saym fl, yaln zca rasyonellikten uzak davran fllar n aç klanmas gerekti ine inanm flt r. Ryle, Oxford n Magdalen Koleji nde, rasyonel davranman n muhtemelen pek güç olmad bir ortamda manast r hayat sürmüfltü. Oysa Viyana da, kuru kitabi bilgilerle de il nevrotik hastalarla ve ço u zaman da hastalar kadar nevrotik meslektafllar yla u raflan Sigmund Freud da Ryle n görüflünü paylafl yordu. O da rasyonel davran fl n norm oldu unu düflünüyordu. Bu nedenle, yaln zca irrasyonel davran fllar, bilhassa da rüyalar, nevrotik semptomlar ve dil sürçmelerini aç klamaya giriflmiflti. Freud, davran fllar n alt nda yatan bilinçd fl süreçler, özellikle de libido ile üst-ben aras ndaki çat flma anlafl ld zaman, irrasyonel gözüken davran fllar n asl nda rasyonel oldu unun aç a ç kaca n göstermeye çal flm flt r: zira irrasyonel say labilecek davran fllar n baz lar, libidinal isteklerin gizliden gizliye doyuma ulaflmas na imkân vermektedirler. Libidinal isteklerin doyuma ulaflmas n üst-benden gizleyen savunma düzenekleri bilinçd fl d rlar, ancak tamamen rasyonel de ildirler. Hiç kullanamayaca paralar biriktiren cimri asl nda irrasyonel de ildir; d flk s n tutmaya yönelik bir çocukluk arzusunu gerçeklefltirerek tatmin olmaktad r. Ekonomi de yaklafl k yirmi y l öncesine dek tümden rasyonel insan fikri üzerine kuruluydu. Homo economicus un farkl mallara yönelik çeflitli tercihleri vard : fiyatla tercihi karfl karfl ya getirip maliyeti en uygun fleyleri sat n al rd. fladam n n, tam bir rasyonellikle hareket etti i düflünülüyordu: en fazla kâr getiren mallar üretir ve kâr en üst seviyeye ç karacak fiyatlar koyard. fladamlar n n, tembel, ahmak, yetersiz ya da mevki düflkünü olabileceklerinden pek bahsedilmezdi. Klasik ekonomistlerin müflteri hakk nda da üretici hakk nda da yan lm fl olduklar n görece iz. Amac m, insanlar n san ld kadar rasyonel olmad klar n göstermek ve bunun çeflitli nedenlerini sistemli bir biçimde belirlemek. Bu durum herkes için geçerli; söylemeye gerek yok, tabii benim için de. rrasyonelli in yayg nl n, yak n zamanda konuya iliflkin yap lm fl baz psikoloji deneylerinden bahsederek ve gündelik yaflamdan ve baz mesleklerden, ço u zaman insan flaflk nl a sürükleyen baz örnekler vererek 2

8 girifl gösterece im. Herkes bazen irrasyoneldir ve al nacak kararlar karmafl klaflt kça daha da irrasyonel olurlar. rrasyonel davran fllar n temel nedeninin duygular n yarg y buland rmas oldu u düflünülebilir. Bu bir etken, ama en önemlisi de il. nsanlar n düflünce flekillerinde pek çok bozukluk var ve bu kitapta incelenecek olan da büyük ölçüde bunlar. rrasyonellik ancak rasyonellik üzerinden tan mlanabilir; o halde önce rasyonel olmak ne demek diye sormak gerekiyor. Rasyonellikle iki flekilde karfl lafl yoruz. Rasyonel düflünce, kiflinin sahip oldu u bilgiler dâhilinde, do ru olma ihtimali en yüksek sonucu hedefler. Rasyonel kararlar ise daha karmafl kt r, zira bir karar ancak amac biliniyorsa de erlendirilebilir. Rasyonel hareket, kiflinin mevcut bilgilerine göre, amac na ulaflma ihtimalini en yüksek seviyeye ç karan harekettir. Rasyonellik yaln zca kiflinin ne bildi ine göre de erlendirilebilir. Astronomi hakk nda az c k fikri olan birinin aya ulaflmak için a aca t rmanmas aptalca olur; fakat ayn hareketi bir çocu- un yapmas tamamen rasyonel olabilir. rrasyonellik ile pek yayg n bir durum olan cehaleti birbirlerinden ay rmak gerek da Amerikan vatandafllar n n yüzde k rk srail i bir Arap ülkesi san yorlard. Günümüzde ngiltere de on üç yafl ndaki her üç çocuktan biri güneflin dünyan n etraf nda döndü ünü düflünmektedir. Rasyonel düflüncenin do as n ayr nt l bir flekilde aç klamaya çal flmayaca m. Genelde rasyonel düflünce, süreklilik gösteren olgular saptayarak, bu olgular gelece i tahmin etmek ya da bugünün veya geçmiflin henüz bilinmeyen yönlerini aç a ç karmak için kullanmakt r. Bu, içinde felsefenin en çarp c paradokslar ndan birini bar nd r r. Tüm bilimsel düflünceyi de içine alan rasyonel düflünce, dünyay yöneten kanunlar oldu u ve bu kanunlar n zaman içinde sabit kald klar, yani gelecekte de geçmiflteki gibi olacaklar varsay m na dayal d r. Bu varsay m temellendirmek mümkün de ildir. Kanunlar n flimdiye dek sabit kald klar n ve bu nedenle gelecekte de böyle kalacaklar n söylemek anlaml bir sav de ildir; zira kan tlamaya çal flt m z varsay m flimdiden içerir. nanç meselesine dönen bu durumu göz ard edece im; çünkü somut rasyonellik ve irrasyonellik örnekleriyle ilgileniyorum ve ço u kifli, ikisi aras ndaki fark görünce anlayabiliyor. rrasyonellik ile hatay birbirinden ay rmak gerekiyor. rrasyonel olmak için düflünüp tafl n p davranmak gerekir. Oysa istem d fl hatalar, hatad rlar ama irrasyonel de- ildirler. ki say sütununu eklerken sütunlardan birini tafl may unutabilir ve kazara hata yapabiliriz. Rasyonel düflüncenin ya da rasyonel karar alman n en iyi sonucu getirece i kesin de ildir. Avustralya n n keflfinden önce yaflam fl olsayd n z tüm ku ular n beyaz oldu u sonucuna varmakta hakl olurdunuz, ama yan l rd n z: Antipodlar daki hayvan türlerine dair bilgileriniz yetersizdi. Bir arkadafl n z, yaz gelirse size 1000 pound vermeyi, tura gelirse de 100 pound almay önerdi diyelim. Para kazanmak gibi bir amac n z olsayd (ve arkadafl kaybetmek gibi bir endifleniz olmasayd ) iddiay kabul etmek rasyonel olurdu. 3

9 irrasyonel Ama sonuçta tura da gelebilir; yani karar n z rasyonel olsa da iyi sonuçlar getirmeyebilir. Saki, k sa öykülerinden birinde hatal ç kan rasyonel bir sonuçla ilgili hofl bir örnek verir. Bir çocuk kahvalt ederken büyüklerine yeme inde bir kurba a oldu unu söylüyor. Hayvan n derisindeki iflaretleri ayr nt l bir flekilde tarif etmesine ra men, büyükler imkâns z diyorlar. Mevcut bilgileri düflünüldü ünde vard klar sonuç tamamen rasyonel, oysa çocu u mest edecek flekilde yan l yorlar. Zira öyküde kurba ay taba a koyan çocu un ta kendisi. Demek ki en rasyonel karar vermek en iyi sonuca ulaflmay garantilemez, çünkü insani meselelerde, neredeyse hep bir flans faktörü vard r. Ancak yaflam boyunca flans bir belirir bir kaybolur, art s eksisini götürür. Bazen baflka tür kararlar daha iyi sonuçlar do urur, ama potansiyelinizi en iyi flekilde kullanmak istiyorsan z, mümkün oldu unca rasyonel kararlar alman zda fayda var. Bu kitap, insanlar n nas l yan ld - n göstererek okurlar n daha s k do ru karar almalar na yard m edebilir, ancak son bölümde de ele al naca gibi, bu fazla iyimser bir beklenti olabilir. Neyin rasyonel bir karar olaca n n kiflinin bilgisine dayand n belirtmifltim. Yine de buna bir not düflmek gerek. Kifli, bilgisinin yetersiz oldu unu düflünüyorsa, bilhassa önemli kararlar söz konusu oldu unda, daha fazla kan t aramas rasyonel bir davran flt r. Ancak görece imiz gibi, böyle durumlarda kifliler yaln zca mevcut kan lar n destekleyecek kan tlar arad klar ndan, genellikle büsbütün irrasyonel davran rlar. Bir sonuca ulaflman n rasyonel yollar vard r; ancak rasyonel sonuç diye bir fley var m d r, bu da sorgulanabilir. rrasyonel sonuçlar oldu u kesin. Örne in, ço u kifli ulafl lmas imkâns z bir amac n peflinde koflman n irrasyonel olaca n düflünür: aya gitmek eskiden bu türde, standart bir örnekti, art k geçerli de il. Çeliflkili amaçlar da irrasyoneldir. Hem eflinizi sürekli mutlu etmeye u rafl p hem de onu elinizden geldi- ince sömüremezsiniz. Daha ileri bir irrasyonellik formu da muhtemelen ço u kiflinin hayattaki amaçlar n ve bu amaçlar n öncelik s ras n düflünmemesidir. nsanlar ço u zaman düflünmeden hareket eder ki bu kimi insana çekici de gelebilir ve bu her hâlükârda irrasyonel davran fllara yol açar. Filozoflar, insanl n nihai amac diye bir fley varsa bunun ne olaca n uzun uzad ya tart flt lar ve fikir birli ine varamad lar; felsefede ifller zaten hep böyle yürür. Rasyonel olmas için, insanl n amac n n herkesin çeliflkiye düflmeden izleyebilece i bir amaç olmas gerekir. Makul üç aday, insan türünün hayatta kalmas, en fazla say da insan n mümkün oldu unca mutlu olmas ve bilginin pefline düflmektir. Dikkatle incelendi inde tümü geçerlili ini kaybeder. Bizden daha sevecen, daha zeki ve her bak mdan daha üstün uzayl lar, hepimizi yok edece ini bildi imiz bir virüsle dünyaya gelseler ve soyumuzun tükenmesinin tek kurtuluflu onlar öldürmek olsa, onlar tereddütsüz öldürürüz. Ancak bu dar görüfllü ve bencil bir hareket olarak da görülebilir. Bu durumda kimimiz insan türünün kurtuluflundan baflka amaçlar gözetmek isteyebilir. Peki, mutluluk nas l ölçülür? Birinin zd rab yla bir di erinin neflesi nas l karfl laflt r l r? Bilginin pefline düflmek pek onurlu bir hareket gibi gözüküyor, ama bu neden herke- 4

10 girifl sin iyi bir atlet ya da müthifl bir satranç oyuncusu olmak için çal flmas ndan daha iyi bir fley? Dahas, zararl da olabilir, bilginin yaratt teknolojilerin ak ls zca kullan lmas sonucu dünyada bir fley bilecek kimse kalmayabilir. Nihai amaçlar söz konusu oldu unda rasyonelli in d fl na ç k yoruz. Bir amaç, ancak daha üstün bir amaca göre gerekçelendirilebilir; kifli, olmas gerekeni olan üzerinden anlayamaz. Pascal n dedi i gibi, kalbin, akl n bilmedi i amaçlar vard r. Dolay s yla do alar gere i, gerekçelendirilmelerini mümkün k lacak daha yüce bir amaç var olmad ndan, nihai amaçlar gerekçelendirebilmek mümkün de ildir: Gerçekte, herhangi bir kimsenin sistemli bir biçimde bu nihai amaçlardan birinin peflinden gidip gitmedi i de flüphelidir. Açl k, susuzluk, cinsellik ve ac dan kaç nma gibi bir dizi biyolojik dürtü nün yan s ra merak, egemenlik kurma ya da bir gruba ait olma arzusu gibi tarifi daha zor fakat güçlü güdülerle dünyaya geliyoruz. Bu tür dürtüler kendimizi ilk s raya koymam za yol aç yor. Bu irrasyonel olabilir, asl nda öyle oldu una dair iddialar da öne sürülmüfltür. nsanlar temelde birbirlerinden farkl de iller. Komflum benden daha az ya da daha fazla ak ll, esprili ya da yak fl kl olabilir, ama biyolojik yap m z ayn d r: can m z ayn flekilde yanar, benzer hazlar yaflar, benzer ac lar çekeriz. Rasyonel olmak gerekirse, onun mutlulu unu kendiminkiyle bir görmem gerekir. Bu iddia maalesef pek tutmaz. Kifli, kendi deneyiminin, yani kendi ac ve hazlar n n biricik oldu unu öne sürebilir, onlar tek deneyimleyen kendisidir. Solipsist de olabilir, yani yaln zca kendisinin var oldu una ve d fl dünyan n hayal ürünü oldu una inan yor olabilir; dolay s yla kendini ilk s raya koymak hakk d r. Rasyonellik ile ahlak ay rmak gerekir. Ahlak rasyonel bir zemine oturtma giriflimleri hep çuvallam flt r. Ço u kifli uzlaflmac bir tav r tak narak kendi mutlulu unu ön plana koymakla birlikte, baflkalar n n mutlulu unu gözetmeye de az çok gayret eder. Amaçlar n rasyonelli i üzerinde daha fazla durmayaca z, yaln zca araçlar n irrasyonelli iyle ilgilenece iz. Baz okurlar n, verece imiz irrasyonellik örneklerinin baz lar n n asl nda irrasyonel olmad yönünde itirazlar olabilir. Arada kalan durumlar oldu u kesin. Bunlar n ilki, ço u irrasyonel davran fl n, durup iflleri enine boyuna düflünmemekten kaynaklanmas d r. Ancak bir karar kifliyi tatmin edebilir ve getirece i kazanc n daha çok zaman ve emek harcamaya de meyece i düflünülebilir. Bir müdür, karmafl k bir karar al rken sonuçlar n öyle uzun uzad ya düflünür ki, karar n verene kadar flirket çoktan batm fl olur. Bir yönetici, k sa süre içinde mümkün olan en iyi karar almad diye irrasyonel olmakla suçlanamaz, zira vaktini en iyi flekilde de erlendirmifltir. Öte yandan pek çok kifli zaman darl çekmemelerine ra men kötü kararlar verirler, bunun nedeni ilgili tüm etkenleri hesaba katmamalar d r. Önemsiz kararlara fazla kafa patlatmamak ak ll ca olabilir. Ancak ifl dünyas ndaki, t ptaki ya da siyasetteki gibi karmafl k ve önemli kararlar al n rken yeterince düflünmemek, görece iniz gibi, daima irrasyoneldir ve ço- u zaman felaketlere yol açabilir. 5

11 irrasyonel kincisi, ayn anda yaln zca az say da fikri akl m zda tutabildi imizden, karmafl k kararlar al rken ilgili tüm etkenleri bir araya getiremememizdir. Bu sorunu aflman n bir yolu, kalem kâ t kullan p farkl hareketlerin avantaj ve dezavantajlar n s ralamakt r; zaten böyle yapmamak irrasyonel bir davran fl olur. Charles Darwin, otobiyografisinde evlenip evlenmeme karar n vermek için bu baflar l yöntemi kulland n söylemektedir. Üçüncüsü, kitab n sonlar nda gösterece im gibi, bir davadan gündelik yaflama kadar pek çok durumda, iyi kararlarda temel istatistik kavramlar n n s k s k devreye girmesidir. Rasyonel düflüncenin bu arac na pek az kifli sahiptir. Ancak temel matemati- in ihmal edilmesinden kaynaklanan hatalar n ço u o kadar aç k ki, kan mca onlar n da irrasyonel say lmas gerek. Dördüncüsü, pek çok kuruluflun, üyelerinin bencil tav rlar n yüreklendirecek flekilde yap lanm fl olmas ndan dolay as l amaçlar na ulaflmakta baflar s z olmas d r. Üyelerin bencil olmas ahlaki aç dan do ru olmasa da irrasyonel de ildir. Ancak kurulufl, amaçlar na ulaflmak üzere en iyi araçlar kullanmad için irrasyonel bir flekilde ifllemektedir. Beflincisi, insanlar n genellikle kendilerini rahatlatmak ve mutlu olmak ad na gerçe e dair fikirlerini s kça çarp tmalar d r. Bunun bir örne i hüsnükuruntudur; kifli, istedi i bir fleyin olaca na inan r ya da bir özelli ini oldu undan daha iyi sanar. Bu tür düflünme evrenseldir. Kendini aldatma da insanlar n mutlu olmalar na yard mc olabilir. Küçük çocuklar kendi erotik arzular n tatmin etmek için de il de onlar n iyili i için dövdü üne inanan sadist okul müdürü kendisini kand rmaktad r. Hüsnükuruntu da, kendini kand rma da kiflinin mutlu olmas na katk da bulunabilir, bu bak mdan da bir amaca ulaflman n rasyonel araçlar d rlar. Ancak daha önce irrasyonelli i, kiflinin, mevcut bilgisiyle desteklenemeyecek sonuçlar ç karmas olarak tan mlad m. O bak mdan kifli, dünyaya ya da kendisine dair görüfllerini çarp tt müddetçe irrasyonel düflünüyordur. Öyle bir mayam z var ki, kendimizi mutlu etmek için bazen irrasyonel inançlara kap l yoruz ve bizi mutlu ediyor olmalar onlar rasyonel k lm yor. K sacas, mevcut zaman diliminde ve kan tlar fl nda ulafl labilecek en iyi karardan ya da sonuçtan sapan tüm düflünce süreçlerini irrasyonel olarak de erlendirece- im. Kuflkusuz böylece rasyonelli e çok yüksek bir standart biçilmifl oluyor. Ancak temelde, düflüncedeki sistemli ve önlenebilir e ilim ve önyarg lardan kaynaklanan, bu nedenle de irrasyonel oldu u su götürmez karar ve yarg larla u raflaca m. Temel derdim, flafl rt c derecede yayg n ve çok zararl sonuçlara yol açabilen bu e ilim ve önyarg lar gözler önüne sermek ve tart flmak. Tümden rasyonel davran fl n her zaman arzu edilir bir fley olup olmad na son bölüme dek de inmeyece im. çgüdülerimizin ve umars z arzular m z n esiri oldu umuz gibi, bedenimizin, özellikle beynimizin durumu da bizi belirliyor. Beyin hasarlar n n ya da a r ruh hastal klar n n rasyonelli e etkilerini tart flmayaca m, ancak iki tuhaf örnek vermek faydal olabilir. Beynin sa taraf n n ortas nda küçük bir alan var, burada bir epilepsi oda oluflursa ilginç bir etki ortaya ç k yor. Böyle bir odaktaki sinir hücreleri zaman zaman hep birden 6

12 girifl atefllenebilerek epilepsi nöbetine yol aç yor. Bu alanda bir odak oluflmas insan dindarlaflt rabiliyor, her tür cinsel iliflkiden kaç nmas na, sigara ve içki gibi ba ml l klar ndan vazgeçmesine yol açabiliyor. Dikkat çekici olan, iyileflmeyle kiflinin önceki haline geri dönmesi: kifli ateist olabilir, sigaraya, içkiye ve cinsel hayat na yeniden dönebilir. fiizofreninin de rasyonellik üzerinde y k c bir etkisi vard r. Hasta, düflüncelerinin baflka biri taraf ndan izlendi ine ya da kontrol edildi ine ya da Napolyon veya Hz. sa oldu una inanabilir. Baz flizofrenler her fleyi harfi harfine al rlar; örne in üzerinde Lütfen kap y çal n yazan bir kap bulunan bir koridordan geçerken, her seferinde kap ya vururlar. Asl nda psikologlar n, ruh hastal klar ndan ya da beyin hasarlar ndan kaynaklanan irrasyonel davran fllara dair bildikleri, hepimizin meyilli oldu u ve burada ele alaca - m z s radan irrasyonel davran fllara dair bildiklerinden çok daha az. Burada tan mlanacak hatalar, herkes olmasa da pek çok kifli yapar. Sorulan sorular n baz lar na yanl fl cevap veren okurlar, yaln z olmad klar düflüncesiyle kendilerini avutabilirler. Kitab n irrasyonellik hakk nda oldu unu bildi inizi ve bu nedenle de muhtemelen tetikte oldu unuzu unutmay n: irrasyonel tuzaklardan kaç nabilirsiniz. Ancak sorular, önceden ikaz edilmemifl kiflilere soruldu unda, kuflku duymayan bu kifliler neredeyse hep tuza a düflerler, genellikle de fena yakalan rlar. Kullan lan örneklerin ço u t ptan geliyor. Ancak, doktorlar n di er insanlardan daha irrasyonel oldu u fikrine kap lmamal s n z. Yaln zca, onlar n hatalar gazetecilerin, kamu görevlilerinin, tarihçilerin, mühendislerin, generallerin, hâkimlerin ve maalesef psikologlar n hatalar ndan daha iyi kaydediliyor. Ayr ca kitapta tüm bu uzmanlar n ak ls zl klar na dair örnekler de var. Örneklerdeki ölüm oranlar, farkl testlerin teflhis kuvvetleri gibi birtak m t bbi de erler art k do ru olmayabilirler, zira t bbi yöntemler sürekli iyilefliyor. Bizim amaçlar m z aç s ndan, bir karar n al nd s - radaki bilgi düzeyi önem tafl yor, çünkü bir doktorun davran fllar ancak mevcut bilgilerine göre rasyonel ya da irrasyonel olarak de erlendirilebilir. Psikoloji deneylerinden bahsederken neredeyse hiç teknik terim kullanmad m, ama tekrar tekrar karfl laflaca n z üç terim var. lki, yani denek, deneyin uyguland kiflidir. Denekler genellikle gönüllüdürler, ancak profesörleri taraf ndan gönüllü olmaya zorlanm fl ya da denek olman n derslerinin önemli bir k sm oldu unu düflünen üniversite ö rencileri de olabilirler. Bir de insanlar bazen bilmeden denek olurlar. Deneyci dan fl kl bir araba kazas düzenleyerek kimin karfl dan yürüyüp geçti ini, kimin yard ma kofltu unu gözlemleyebilir ya da insanlar görünürdeki amac kilo vermekken as l araflt rma konusu baflka olan bir deney grubuna düflünmeden kat labilirler. Bu günlerde, sosyal psikologlar n denek açl na yem olmaktan kurtulmak için epey dikkatli olmak gerekiyor. kinci terim iflbirlikçi; suç orta ya da müttefik de denilebilir ona. flbirlikçi, ya denek gibi davran p deneye kat lan gerçek denekleri kand r r ya da önceden belirlen- 7

13 irrasyonel mifl, düzmece bir rol oynar. Deneyci, iflbirlikçiye nas l davranmas ve konuflmas gerekti ini söyleyerek gerçek deneklerin davran fllar ndaki etkileri kaydeder. flbirlikçiler her yerde karfl m za ç kabilirler. Bir kâse çorbay üstünüze döken garson, para üstünü yanl fl veren sat fl dan flman ya da tiyatroda yan n zda oturup yang n! diye ba - ran çatlak; belki de tümü iflbirlikçi. flbirlikçiden kurtulman n bir yolu yok, ama böyle zamanlarda, gözünüzü aç k tutup, bilgisayar ya da defteriyle bir kenara gizlenmifl profesyonel görünümlü biri var m diye etraf kolaçan etmeniz faydal olabilir. Neredeyse tüm psikologlar, denekleri bilgilendirme prensibini benimsemifllerdir. Deneyin sonunda, özellikle de kand rma söz konusuysa olan bitenler dene e anlat - l r. S kl kla olabildi i gibi, denek utanç verici bir fley yapmaya sevk edildiyse ya da bir testte çok kötü bir performans gösterdiyse, di erlerinden daha kötü olmad söylenir ve güveni tazelenip s rt s vazlanarak gönderilir. Bizim üstünde duraca m z bilgilendirme, dene in sonraki performans üzerindeki etkilerini keflfetmek üzere, deneyin ortas nda yap lan bilgilendirmeler olacak. Burada anlat lan çal flmalar n ço unda kand rmacalar var, zira psikologlar, bilhassa da sosyal psikologlar kimi hilelere baflvururlar. Bu tür dalavereler okurlar rahats z edebilir. Bu konuda söyleyecek çok fazla sözüm yok. Söylenebilecek en iyi fley flu olabilir: e er bir denek bir deneyde utanç verici bir fley yapmas için kand r labiliyorsa, bu deneyimden bir fleyler ö renebilir. Pek çok deneyci, deneklerinin bu ilginç ve faydal deneyim için sonradan kendilerine teflekkür ettiklerini söylüyor. Girifl bölümlerini sonraki bölümlerin ayr nt l özetleriyle bitirmek adettendir. Kitab n devam n okumaya gerek b rakmay p okurun hayat n kolaylaflt rmaya niyetim yok, o yüzden öyle bir özet yapmayaca m. Ancak, kitab n ak fl na dair bir k lavuz sunabilirim. kinci bölüm, hatal düflüncelerin en yayg n nedeniyle ilgileniyor ve kitab n sonraki bölümlerinde ayr nt l bir flekilde ele al nan di er pek çok hataya da de iniyor. Sonraki yedi bölüm, irrasyonelli in sosyal ve duygusal nedenleri üzerine aras ndaki bölümler, do ru düflünmeyi beceremedi imiz için ortaya ç kan hatalar ele al yor. Sonraki iki bölümde, kan t ideal flekilde kullanmaya iliflkin baz yöntemlerden bahsediliyor; kullan ld klar takdirde, en az ndan teoride, eldeki kan tlara göre mümkün en iyi sonuçlar veren yöntemler bunlar. Bu tür yöntemlerle elde edilen sonuçlar, sezgisel olarak var lan sonuçlarla karfl laflt r l yor ve sezgisel yöntemin sonuçlar ne kadar zay flatt gözler önüne seriliyor. 22. Bölüm, daha önce konu edilmifl hatalar n baz lar n n bir özeti ve bu hatalar n normal ötesine (paranormal) duyulan yayg n fakat irrasyonel inançla iliflkisini gösteriyor. Son bölümde, irrasyonelli in daha derin sebepleri evrim tarihimiz ve beynimizin do as üzerinden inceleniyor ve rasyonelli i desteklemek için yap labilecek bir fleyler olup olmad sorgulan yor görünen o ki, hiç de kolay bir ifl de il bu. Ve kitap flu soruyla sona eriyor: Rasyonellik gerçekten de gerekli mi ve arzu edilesi bir fley mi? 8

14 2 yanl fl izlenimler Jaws filminde baflrol, insan yiyen bir köpekbal n nd. Filmin gösteriminin ard ndan, köpekbal klar n n ara s ra plajlar n yak n na geldi i Kaliforniya sahillerine yüzmeye gidenlerin say s nda belirgin bir düflüfl oldu. Yap lan hesaplamalara göre, yüzücülerin bir köpekbal na yakalanma ihtimalleri, sahile gelirken yolda bir trafik kazas ndan ölme risklerinden çok daha azd r. nsanlar olgular dikkate almazlar en yo un izlenim b - rakan ya da ak llar na ilk gelen fleylere göre davran rlar. Baflka bir örnek olarak flu iki soruyu düflünün: lk harfi r olan ngilizce sözcükler, üçüncü harfi r olanlardan daha m fazlad r? K harfiyle bafllayan ngilizce sözcükler, üçüncü harfi k olanlardan daha m çoktur? Bir dolap döndü ünü sezmedi- iniz takdirde muhtemelen iki soruyu da evet diye yan tlars n z. Ama yan l rs n z üçüncü harfi r ya da k olan sözcükler bu harflerle bafllayan sözcüklerden daha çoktur. Hatan n nedeni sözcüklerin hem sözlüklerde hem de akl m zda ilk harflerine göre s ralanmas. Roar (kükremek), rusty (pasl ) ve ribald (utanmaz) gibi r ile bafllayan sözcükleri hat rlamak kolayd r; oysa say lar daha çok olmas na ra men street (sokak), care (flefkat) ya da borrow (ödünç almak) gibi sözcükleri hat rlamak çok daha zordur. Bu deneyin adil olmad n, çünkü kimsenin sözlükte yer alan sözcükleri saymadan yan t bilemeyece ini düflünüyorsan z, bilgi gerektirmeyen baflka bir örne e geçelim. ngilizce sözcükler içinde -ing ile bitenler mi -n- ile bitenler mi (yani sondan bir önceki harfi n olanlar m ) daha çoktur? Ço u kifli ngilizce sözcüklerin -ing ile bitmesinin daha yayg n oldu unu düflünür, oysa asl nda -n- ile bitenler kesinlikle daha çoktur; zira fine (iyi) gibi -n- ile biten sözcüklerin yan s ra, -ing ile biten tüm sözcüklerde de sondan önceki harf n dir. nsanlar -ing ile biten sözcükleri -n- ile bitenlerden daha kolay hat rlarlar ve durup düflünmezler. Akla ilk gelen düflünceye göre muhakeme etmeye, bulunabilirlik hatas (availability error) denir. lk olarak bu hatadan bahsedece im; çünkü kitab n sonraki bölümlerinde de görece imiz gibi, tüm ak l yürütme biçimlerimize s zm flt r ve di er hatalar n ço u da asl nda bulunabilirlik hatas n n türevleridir. Bir araba almay düflündü ünüzü ve bir arkadafl n za bundan bahsetti inizi farz edin. Arkadafl n z size heyecanla arabas n anlat r. Çok etkilenerek ayn modelden almaya koflars n z ve sonra duyduklar n z n 9

15 irrasyonel do ru olmad n, arac n inan lmaz benzin yakt n fark edersiniz. lk a zdan dinlemifl olmak ve duyduklar n z n çarp c l (bulunabilirli i), tüketici gazetelerinde bu araçla ilgili pek çok istatistik bulabilece inizi unutman za neden olur. Bulunabilirlik hatas ndan kaynaklanan hatal ak l yürütmeleri gözler önüne seren onlarca deney bulunmaktad r. Oldukça afl r sonuçlar olan bir deneyde, deneklerin önce bir sözcük listesini ö renmeleri gerekmifltir (psikologlar n pek sevdi i bir görev). Tüm deneklere verilen sözcükler ayn d r. Yaln z, bir gruba verilen sözcükler aras nda dört tane övücü sözcük bulunmaktad r cesur, özgüven sahibi, ba ms z ve kararl. Di er grubun listesine de afla lay c dört sözcük eklenmifltir umursamaz, kibirli, so uk ve dik bafll. Sözcükleri ö rendikten sonra tüm denekler, pek çok tehlikeli hobisi bulunan, yeteneklerinin de erini bilen, birkaç arkadafl olan ve bir kez karar ald m fikrini zor de ifltiren bir genç adamla ilgili k sa bir öykü okumufllard r. Sonra deneklerden adam de erlendirmeleri istenmifltir. Öncesinde sunulan sözcük listesinin öyküdeki adamla bir ilgisi olmad aç kça belirtilmifl olsa da, olumlu s fatlar ö renen deneklerin adama dair kanaatleri olumsuz s fatlar ö renen deneklerden daha iyi olmufltur. Sözcükler, öyküyü okuduklar s rada deneklerin ak llar ndayd (bulunabilirlerdi); bu nedenle de öyküyü yorumlama flekillerini etkiledi. Bu deneydeki ö renilmifl sözcükler gibi konuyla tamamen alakas z ö eler yorumlar m z böylesine etkiliyorsa, bulunabilir lerin kararlar m z ne boyutta etkileyebilece ini siz düflünün. S radaki deneyi yorumlamak için, Tutsak kilemi diye bilinen hain oyunu aç klamak gerekiyor. Oyunun senaryosu flöyle: ki kifli, birlikte iflledikleri düflünülen bir suçtan ötürü hapishanedeler. Hapishane müdürü onlara, ceza sürelerinin ikisinin de suçlar n itiraf edip etmemelerine ba l olaca n söylüyor. Cezalar flöyledir: 1. Biri itiraf eder di eri etmezse, itiraf eden serbest b rak lacak, öteki yirmi y l tutuklu kalacakt r. 2. kisi de itiraf etmezse, ikisine de iki y l hapis cezas verilecektir. 3. kisi de itiraf ederse, ikisi de befl y l hapishanede kalacakt r. Tutsaklar n karfl laflt ikilem, itiraf edip etmemektir. Ayr hücrelerdeler ve ikisi de di- erinin ne yapaca n bilmiyor. En iyisi ikisinin de itiraf etmemesidir; zira o zaman ikisinin hapiste geçirece i toplam süre yaln zca dört y l olacakt r. Ancak itiraf etmemek de tehlikelidir; çünkü di er tutsak itiraf ederse, etmeyen yirmi y l hapiste kalacakt r. Oyun, gerçek hayattan ilk bak flta gözüktü ü kadar uzak de ildir. Felaket sonuçlara yol açabilecek sera etkisinin temel nedeni olan karbondioksit yay l m n azaltman n uzun vadede tüm ülkelerin yarar na olaca aç kt r. Öte yandan böyle bir azaltma pahal ya patlar; enerji üretmek için daha az fosil yak t kullanmay ya da daha az enerji harcamay gerektirir. Tüm ülkeler yay l m azaltmay kabul ederlerse, hepsi yarar görecektir. Fakat (ABD nin yapt gibi) birkaç bunu reddeder de ço u kabul ederse, reddedenler hem ya- 10

16 yanl fl izlenimler y l m azaltma masraflar ndan tasarruf ettikleri, hem de yay l m azaltan di er ülkeler sayesinde sera etkisinin boyutlar n n azalmas ndan dolay kârl ç karlar. Daha gündelik bir örnek verecek olursak, insanlar n kurakl k dönemlerinde bahçelerini gizliden gizliye sulay p sulamayacaklar na karar vermeleri gerekir. E er herkes böyle yaparsa, su kaynaklar tükenebilir ve sonuç herkes için felaket olur. Öte yandan, böyle, topluma zararl bir flekilde davrananlar yaln zca birkaç kifliyse, toplumun görece i nispeten küçük bir zarara karfl l k, bu birkaç kifli kârl ç kacakt r. Bu tür durumlar, insanlar n iflbirli i yapma isteklerini ölçmek için s k s k kullan lan Tutsak kilemi yle t pat p ayn d rlar. Her iki taraf n da seçmesi halinde en az kayba yol açacak tercihi yapmak iflbirli i, öbür seçene i tercih etmek ise ayr l k olarak tan mlan r. Taraflardan yaln zca biri öteki seçene i tercih ederse, iflbirli ini seçen di er taraf büyük kayba u rar. Oyun, felsefeciler aras nda bitmek tükenmek bilmeyen tart flmalara yol açm flt r. Seçilecek rasyonel yolun ne oldu u berrak olmad ndan bilmece yak n zamana dek çözümsüz kalm flt r. Rakibiniz bir süre iflbirli i yapsa bile, ne zaman ayr l k gösterip bafl n za ciddi bir ifl açaca n asla bilemezsiniz. Bugün ise ilginç bir flekilde, oyunun en iyi hangi hamlelerle oynanabilece ine dair bir ipucumuz var. Yak n zamanlarda yap lan bir çal flmayla, içlerinde matematikçilerin de bulundu u bir grup, çok say - da farkl strateji önermifltir. Bu stratejiler bilgisayarda karfl laflt r lm flt r. En iyi, yani oyuncunun kazanc n en üst seviyeye ç karan stratejinin, lk turda iflbirli i yap, sonraki turlarda rakibinin son hamlesini kopyala, oldu u bulunmufltur. Bu strateji, ayr l k gösterdi inde rakibi cezaland rmakta ve iflbirli i yapt nda da ödüllendirmektedir. Baflar l olmas özellikle ilginçtir; zira (baz durumlarda) baflkalar -odakl davranman n, kiflinin mümkün en yüksek kazanca kavuflmas n garantiledi ini öne sürmektedir. Bu demek oluyor ki, evrim teorisyenlerini uzun zamand r düflündüren baflkalar -odakl davran fllar, kiflinin amaçlar na ulaflmas na ve böylece hayatta kalmas na yard mc olabiliyorlar. Tutsak kilemi nin bu flekliyle gerçek hayatta pek karfl laflm yoruz, ancak farkl biçimlerde tekrar tekrar karfl m za ç k yor. Bahsi geçen strateji de, flimdilik en iyi strateji gibi gözüküyor. Gönüllü denek bulmay kolaylaflt rmak için, deneylerde, hapishane cezalar n n yerine para ödülleri ve cezalar kullan lm flt r. Tutsaklar genellikle üzerlerinde harfler bulunan iki dü meyle karfl laflmaktad rlar iflbirli i için, ayr l k için de A harfi kullan lmaktad r. kisi de ye basarsa, her biri 5 pound al r. Biri ye di eri de A ya basarsa, ilki 10 pound öder ikincisi ise 10 pound al r. kisi de A ya basarsa, ikisi de 1 pound öder. Bu düzene i kullanan deneylerden birinde, deneklerin bir k sm, böbrek nakline ihtiyac olan bir yabanc ya böbre ini veren biriyle ilgili dokunakl bir radyo program din- 11

17 irrasyonel lemifllerdir. Öbür gruptaki denekler ise tüyler ürpertici bir davran fla, bir sald r ya tan k olmufl birinin hikayesini dinlemifllerdir. Sonras nda deneklerden ikifler ikifler Tutsak kilemi oyununu oynamalar istenmifltir. Dinlenen hikayelerin oyunla hiçbir alakas olmamas na ra men, böbrek nakliyle ilgili dokunakl hikayeyi dinleyenler, zalimlik hikayesini dinleyenlerden çok daha fazla iflbirli i yapm fllard r. Yine gördü ümüz gibi, alakas z olsalar bile, önceki deneyimler insanlar n bencil davran p davranmamalar n etkilemektedir. flte, bulunabilirlik hatas ndan kaynaklanan hatal yarg lara dair biraz farkl, ancak ayn derecede irrasyonel bir örnek daha: Deneklere baz lar uydurma, baz lar da ünlü erkek ve kad n isimlerinden oluflan bir liste okunmufltur. Her listede kiflilerin hem isimleri hem de soyadlar bulunmaktad r ve deneklerin, erkek isimlerinin mi kad n isimlerinin mi daha fazla oldu una karar vermeleri istenmifltir. Listedeki tüm erkekler Winston Churchill ya da John Kennedy gibi ünlü kiflilerse ve kad nlar da pek tan nm yorsa, denekler erkeklerin say s n n daha fazla oldu unu, tersine, kad nlar ünlü erkekler de tan nmayan kifliler oldu unda da kad nlar n say s n n daha fazla oldu unu düflünmüfllerdir. Önemli kiflilerin isimleri, tan nmayan kiflilerin isimlerinden daha etkili olmufltur (daha bulunabilir) ve yarg lar, kad n ve erkeklerin as l da l m ndan ziyade bu unsuru esas alm flt r. Malzemeyi bulunabilir k lan n ne oldu unu tart flmaya geçmeden önce, gerçek hayatta kurnazca kullan lan bulunabilirlik hatalar na iliflkin baz örnekleri incelemek yerinde olacakt r. Çekilifl düzenleyenler tüm reklamlarda önceki talihlilere yer verirler ve tabii ikramiye kazanmayan ço unlu a dair tek laf etmezler. Talihlilerin reklam n yaparak, kazanma fikrini potansiyel al c lar n ak llar na sokarlar ve al c lar n, kazanma ihtimallerinin gerçekte oldu undan daha yüksek oldu unu sanmalar na yol açarlar. Ayn flekilde, kumarhanelerdeki kollu makinelerden dökülen bozuk paralar n fl k rt s da insanlar n dikkatini para kazanma ihtimaline çekmeyi amaçlar; makine kaybettirirken ç t ç karmaz. nsanlar n, kararlar n bulunabilir olana dayand rma e ilimleri, tüm dünyada sat c - lar ve sayg n yay nc lar taraf ndan istismar edilmektedir. Fiyat 5,95 pound olan bir kitab m 6,00 pound olan bir kitab m al rd n z? Önemli olan pound say s d r: peniden daha önemlidir ve insanlar s kl kla, aradaki fark n yaln zca 5 peni oldu una bofl verip pound say s n esas al rlar. Bir fleyi bulunabilir k lan nedir, diye sorulabilir. De indi imiz deneyler, k sa süre önce sunulmufl malzemenin bulunabilir oldu una iflaret ediyor; ancak güçlü hisler uyand ran, dramatik, zihinde görüntüler canland ran ve soyuttan ziyade somut fleylerin de bulunabilir olabilece i gösterilmifltir. Gazeteler, bir Japon un iflledi i cinayete John Smith taraf ndan ifllenen bir cinayetten çok daha fazla yer verirler: daha dramatiktir, her gün rastlanan türden bir fley de ildir ve dolay s yla daha bulunabilir dir. 12

Ak ld fl AMA Öngörülebilir

Ak ld fl AMA Öngörülebilir Ak ld fl AMA Öngörülebilir Ak ld fl AMA Öngörülebilir Kararlar m z Biçimlendiren Gizli Kuvvetler Dan Ariely Çevirenler Asiye Hekimo lu Gül Filiz fiar ISBN 978-605-5655-39-6 2008, Dan Ariely Orijinal ad

Detaylı

Genel Yay n S ra No: 178 2010/20. Yay na Haz rlayan: Av. Celal Ülgen / Av. Coflkun Ongun

Genel Yay n S ra No: 178 2010/20. Yay na Haz rlayan: Av. Celal Ülgen / Av. Coflkun Ongun Genel Yay n S ra No: 178 2010/20 ISBN No: 978-605-5614-56-0 Yay na Haz rlayan: Av. Celal Ülgen / Av. Coflkun Ongun Tasar m / Uygulama Referans Medya ve Reklam Hiz. Ltd. Tel: +90.212 347 32 47 e-mail: info@referansajans.com

Detaylı

Amerika Birleflik Devletleri nde dikkatimi ilk çeken her fleyin

Amerika Birleflik Devletleri nde dikkatimi ilk çeken her fleyin Dünyan n En Zeki nsan Matematikçilere Karfl Amerika Birleflik Devletleri nde dikkatimi ilk çeken her fleyin büyüklü ü oldu. Arabalar, binalar, Coca Cola lar, al flverifl merkezleri, insanlar... Her fley

Detaylı

Matematikte sonsuz bir s fatt r, bir ad de ildir. Nas l sonlu bir s fatsa, matematikte kullan lan sonsuz da bir s fatt r. Sonsuz, sonlunun karfl t d

Matematikte sonsuz bir s fatt r, bir ad de ildir. Nas l sonlu bir s fatsa, matematikte kullan lan sonsuz da bir s fatt r. Sonsuz, sonlunun karfl t d Matematik ve Sonsuz G erek konuflma vermeye gitti im okullarda, gerek bana gelen okur mektuplar nda, ö renci ve ö retmenlerin matematikteki sonsuzluk kavram n pek iyi bilmediklerini gözlemledim. Örne in,

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN. İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları

Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN. İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları I Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları II Yay n No : 2056 Hukuk Dizisi : 289 1. Bas Kas m 2008 - STANBUL ISBN 978-975 - 295-953 - 8

Detaylı

Bu yaz girifle gereksinmiyor. Do rudan, kan tlayaca m z

Bu yaz girifle gereksinmiyor. Do rudan, kan tlayaca m z Yoksulun fians Bu yaz girifle gereksinmiyor. Do rudan, kan tlayaca m z sonuca geçelim: Teorem. Yoksulun zengine karfl flans yoktur. Bu çok bilinen teorem i kan tlayabilmek için her fleyden önce önermeyi

Detaylı

Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi. 4. Bas

Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi. 4. Bas 1 Prof. Dr. Yunus Kishal Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi Tekdüzen Hesap Sistemi ve Çözümlü Muhasebe Problemleri 4. Bas Tekdüzen Muhasebe Sistemi Uygulama Tebli leri

Detaylı

BYazan: SEMA ERDO AN. ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi. Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha

BYazan: SEMA ERDO AN. ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi. Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi Baflkent Üniversitesi T p Fakültesi Adana Eriflkin Kemik li i Nakil ve Hücresel Tedavi Merkezi, Türkiye

Detaylı

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac Ders 3: SORUN ANAL Z Sorun analizi nedir? Sorun analizi, toplumda varolan bir sorunu temel sorun olarak ele al r ve bu sorun çevresinde yer alan tüm olumsuzluklar ortaya ç karmaya çal fl r. Temel sorunun

Detaylı

Endüstri Mühendisliğine Giriş. Jane M. Fraser. Bölüm 2. Sık sık duyacağınız büyük fikirler

Endüstri Mühendisliğine Giriş. Jane M. Fraser. Bölüm 2. Sık sık duyacağınız büyük fikirler Endüstri Mühendisliğine Giriş Jane M. Fraser Bölüm 2 Sık sık duyacağınız büyük fikirler Bu kitabı okurken, büyük olasılıkla öğreneceğiniz şeylere hayret edecek ve varolan bilgileriniz ve belirli yeni becerilerle

Detaylı

yaz -tura at yor. Yaz gelirse birinci oyuncu, tura gelirse ikinci oyuncu kazanacak. Birinci oyuncu oyunun bafl nda ortaya 1 lira koyuyor.

yaz -tura at yor. Yaz gelirse birinci oyuncu, tura gelirse ikinci oyuncu kazanacak. Birinci oyuncu oyunun bafl nda ortaya 1 lira koyuyor. Sonlu Oyunlar B u kitapta s k s k oyunlar konu edece iz. Oyunlar sonlu ve sonsuz oyunlar diye ikiye ay raca z. Sonsuz oyunlar da ilerde ikiye ay raca z: Uygulamada sonsuza dek sürebilen ve süremeyen oyunlar.

Detaylı

mayan, kimileyin aç klay c, kimileyin biraz daha ileri seviyede ve daha ilgili ve merakl ö renci için yaz lm fl olan di er bölümlerin bafl na 3A, 4C

mayan, kimileyin aç klay c, kimileyin biraz daha ileri seviyede ve daha ilgili ve merakl ö renci için yaz lm fl olan di er bölümlerin bafl na 3A, 4C Önsöz Bu ders notlar, 1995 ten beri stanbul Bilgi Üniversitesi nde birinci s n f matematik ö rencilerine verdi im derslerden ortaya ç kt ve matemati i derinli i ve felsefesiyle ö renmek isteyen, çal flmaktan

Detaylı

performansi_olcmek 8/25/10 4:36 PM Page 1 Performans Ölçmek

performansi_olcmek 8/25/10 4:36 PM Page 1 Performans Ölçmek Performans Ölçmek Cep Yönderi Dizisi Cep Yönderi Dizisi yöneticilerin ifl yaflam nda her gün karfl laflt klar en yayg n meydan okumalara ivedi çözümler öneriyor. Dizi içinde yer alan her kitapta, güçlü

Detaylı

Cep Yönderi Dizisi. Cep Yönderi Dizisi yöneticilerin ifl yaflam nda her gün karfl laflt klar

Cep Yönderi Dizisi. Cep Yönderi Dizisi yöneticilerin ifl yaflam nda her gün karfl laflt klar Koçluk Cep Yönderi Dizisi Cep Yönderi Dizisi yöneticilerin ifl yaflam nda her gün karfl laflt klar en yayg n meydan okumalara ivedi çözümler öneriyor. Dizi içinde yer alan her kitapta, güçlü ve zay f yanlar

Detaylı

NTERNET ÇA I D NAM KLER

NTERNET ÇA I D NAM KLER Mustafa Emre C VELEK NTERNET ÇA I D NAM KLER www.internetdinamikleri.com STANBUL-2009 Yay n No : 2148 letiflim Dizisi : 55 1. Bas m - stanbul - Haziran 2009 ISBN 978-605 - 377-066 - 4 Copyright Bu kitab

Detaylı

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Deomed Medikal Yay nc l k Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Birinci bask Deomed, 2009. 62

Detaylı

İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ

İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ 120 kinci Bölüm - Ekonomiye Güven ve Beklentiler Anketi 1. ARAfiTIRMANIN AMACI ve YÖNTEM Ekonomiye Güven ve Beklentiler Anketi, tüketici enflasyonu, iflsizlik

Detaylı

Beynimizi Nas l De ifltiriyor? Çeviri: DEN Z BENER

Beynimizi Nas l De ifltiriyor? Çeviri: DEN Z BENER Beynimizi Nas l De ifltiriyor? Çeviri: DEN Z BENER nternet, her fleyi de ifltirdi Hat rlamak ve zihnimizi kullanmak konusunda, geleneksel yöntemlerimizden h zla uzaklafl yoruz. Be endi imiz bir yeme in tarifini,

Detaylı

Rastgele Bir Say Seçme ya da Olas l k Nedir

Rastgele Bir Say Seçme ya da Olas l k Nedir Rastgele Bir Say Seçme ya da Olas l k Nedir B irçok yaz mda olas l k sorusu sordum. Bu yaz mda soru sormayaca m, sadece olas l n matematiksel tan m n verece im. 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8 ve 9 say lar aras

Detaylı

Yanlış Anlaşılan Faizci

Yanlış Anlaşılan Faizci Yanlış Anlaşılan Faizci Aslam Effendi Başka bir gün Tota 1, faizci Sherzad ile karşılaştım. Bu herif hasta olmalı. Düşünsene, para ödünç vererek faiz temin ediyor. Din bu işi yasaklıyor ama yine de aramızda

Detaylı

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Hmfl. Sevgili GÜREL Emekli, Ac badem Sa l k Grubu Ac badem Hastanesi, Merkezi Sterilizasyon Ünitesi, STANBUL e-posta: sgurkan@asg.com.tr H

Detaylı

GENEL HUKUK B LG S (Hukuka Gir ifl)

GENEL HUKUK B LG S (Hukuka Gir ifl) I Dr. Leyla ÇAKICI GERÇEK Zonguldak Karaelmas Üniversitesi Alapl MYO Ö retim Üyesi GENEL HUKUK B LG S (Hukuka Gir ifl) II Yay n No : 2323 Hukuk Dizisi : 1151 1. Bas - Eylül 2007 - STANBUL 2. Bas - Ekim

Detaylı

Thomas Hare adl bir ngiliz 1860 larda güzel bir seçim sistemi

Thomas Hare adl bir ngiliz 1860 larda güzel bir seçim sistemi Bu Ne Biçim Seçim 1 Thomas Hare adl bir ngiliz 1860 larda güzel bir seçim sistemi bulmufl 2. Demek ki ngilizler o zamanlar bir yandan sömürüyor, öte yandan demokrasi üzerine araflt rma yap yorlarm fl.

Detaylı

Genel Yay n S ra No:148 2009/14 Cep Kitapl : XLV. Yay na Haz rlayan Av. Celal Ülgen - Av. Coflkun Ongun. Kapak Can Eren

Genel Yay n S ra No:148 2009/14 Cep Kitapl : XLV. Yay na Haz rlayan Av. Celal Ülgen - Av. Coflkun Ongun. Kapak Can Eren Genel Yay n S ra No:148 2009/14 Cep Kitapl : XLV ISBN No: 978-99-44-234-22-1 Yay na Haz rlayan Av. Celal Ülgen - Av. Coflkun Ongun Kapak Can Eren Tasar m / Uygulama Referans Ajans Tel: +90.212 347 32 47

Detaylı

ÜN TE II L M T. Limit Sa dan ve Soldan Limit Özel Fonksiyonlarda Limit Limit Teoremleri Belirsizlik Durumlar Örnekler

ÜN TE II L M T. Limit Sa dan ve Soldan Limit Özel Fonksiyonlarda Limit Limit Teoremleri Belirsizlik Durumlar Örnekler ÜN TE II L M T Limit Sa dan ve Soldan Limit Özel Fonksiyonlarda Limit Limit Teoremleri Belirsizlik Durumlar Örnekler MATEMAT K 5 BU BÖLÜM NELER AMAÇLIYOR? Bu bölümü çal flt n zda (bitirdi inizde), *Bir

Detaylı

Psikolojiye Giriş. Gözden geçirme oturumları. Evrim ve Akılcılık Ders 10. Pazartesi, 26/02, 16.00-18.00 Salı, 27/02, 18.00-20.00

Psikolojiye Giriş. Gözden geçirme oturumları. Evrim ve Akılcılık Ders 10. Pazartesi, 26/02, 16.00-18.00 Salı, 27/02, 18.00-20.00 Gelecek Çarşamba Yapılacak Sınav (olası dağılım) Psikolojiye Giriş Evrim ve Akılcılık Ders 10 Giriş: 4 Beyin: 9 Freud: 9 Skinner: 9 Bilişsel Gelişim: 9 Dil: 9 Algı/Dikkat: 9 Bellek: 9 Aşk: 7 Evrim: 4 Akılcılık:

Detaylı

Bir tavla maç 5 te biter. Yani 5 oyun kazanan ilk oyuncu

Bir tavla maç 5 te biter. Yani 5 oyun kazanan ilk oyuncu Bir Tavla Sorusu Bir tavla maç 5 te biter. Yani 5 oyun kazanan ilk oyuncu tavla maç n kazan r. Kimi tavlac lar maç n 5-4 bitmesine raz olmazlar, aradaki fark n en az 2 olmas n isterler, 6-4, 7-5, 8-6 gibi...

Detaylı

Bu dedi im yaln zca 0,9 say s için de il, 0 la 1 aras ndaki herhangi bir say için geçerlidir:

Bu dedi im yaln zca 0,9 say s için de il, 0 la 1 aras ndaki herhangi bir say için geçerlidir: Yak nsamak B u yaz da, ilerde s k s k kullanaca m z bir olguyu tan mlayaca z ve matemati in en önemli kavramlar ndan birine (limit kavram na) de inece iz. Asl nda okur anlataca m kavram sezgisel olarak

Detaylı

TÜRK DÜNYASI TRANSPLANTASYON DERNE

TÜRK DÜNYASI TRANSPLANTASYON DERNE Prof. Haberal dan Yeni Bir Uluslararas At l m: TÜRK DÜNYASI TRANSPLANTASYON DERNE Dünyan n dört bir yan ndan yüzlerce biliminsan Prof. Dr. Mehmet Haberal taraf ndan kurulan Türk Dünyas Transplantasyon

Detaylı

OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir.

OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir. OYUNCA IN ADI Akl nda Tut YAfi GRUBU 4-6 yafl OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir. GENEL KURALLAR Çocuklar n görsel belle inin

Detaylı

BİYOEŞDEĞERLİK ÇALIŞMALARINDA KLİNİK PROBLEMLERİN BİR KAÇ ÖZEL OLGUYLA KISA DEĞERLENDİRİLMESİ Prof.Dr.Aydin Erenmemişoğlu

BİYOEŞDEĞERLİK ÇALIŞMALARINDA KLİNİK PROBLEMLERİN BİR KAÇ ÖZEL OLGUYLA KISA DEĞERLENDİRİLMESİ Prof.Dr.Aydin Erenmemişoğlu BİYOEŞDEĞERLİK ÇALIŞMALARINDA KLİNİK PROBLEMLERİN BİR KAÇ ÖZEL OLGUYLA KISA DEĞERLENDİRİLMESİ Prof.Dr.Aydin Erenmemişoğlu 3.Klinik Farmakoloji Sempozyumu-TRABZON 24.10.2007 Klinik ilaç araştırmalarına

Detaylı

Cerrahpafla T p Fakültesi Kardiyoloji ABD

Cerrahpafla T p Fakültesi Kardiyoloji ABD KALP DAMAR SA LI I KILAVUZU Yazar: Prof. Dr. Rasim ENAR Kardiyoloji ABD 2007 Servier laç n Türk Hekimlerine Arma an d r 2007 NOBEL TIP K TABEVLER KALP DAMAR SA LI I KILAVUZU Editör: Prof. Dr. Rasim ENAR

Detaylı

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uygulama Önerileri 59 Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uluslararas ç Denetim Meslekî Uygulama Standartlar ndan Standart 1110 un Yorumu lgili Standart 1110 Kurum çi Ba

Detaylı

JOHN DEWEY DEN ATATÜRK E Ö RENC ANDI VE YURTTAfiLIK

JOHN DEWEY DEN ATATÜRK E Ö RENC ANDI VE YURTTAfiLIK Otopsi Cengiz Özak nc JOHN DEWEY DEN ATATÜRK E Ö RENC ANDI VE YURTTAfiLIK Amerikan And : Herkes için adalet ve özgürlükle bölünmez tek ulusa dayanan Cumhuriyet e ve bayra ma ba l olaca ma and içerim. Yer

Detaylı

İşletme Gelişimi Atölye Soruları

İşletme Gelişimi Atölye Soruları İşletme Gelişimi Atölye Soruları Şemsettin Akçay Satış Pazarlama ve İnovasyon Mühendisi İşletmenizi Başarıya Götüren 50 Soru! Bir gün küçük kızımız Lara (o zaman 3.5 yaşındaydı): Baba deniz gölgesi nedir,

Detaylı

SOSYAL ŞİDDET. Süheyla Nur ERÇİN

SOSYAL ŞİDDET. Süheyla Nur ERÇİN SOSYAL ŞİDDET Süheyla Nur ERÇİN Özet: Şiddet kavramı, çeşitli düşüncelerden etkilenerek her geçen gün şekillenip gelişiyor. Eskiden şiddet, sadece fiziksel olarak algılanırken günümüzde sözlü şiddet, psikolojik

Detaylı

Proje Yönetiminde Toplumsal Cinsiyet. Türkiye- EuropeAid/126747/D/SV/TR_Alina Maric, Hifab 1

Proje Yönetiminde Toplumsal Cinsiyet. Türkiye- EuropeAid/126747/D/SV/TR_Alina Maric, Hifab 1 Proje Yönetiminde Toplumsal Cinsiyet Türkiye- EuropeAid/126747/D/SV/TR_Alina Maric, Hifab 1 18 Aral k 1979 da Birle mi Milletler Genel cinsiyet ayr mc l n yasaklayan ve kad n haklar n güvence alt na alan

Detaylı

Mustafa Kemal in Bursa da Ö retmenlere Konuflmas

Mustafa Kemal in Bursa da Ö retmenlere Konuflmas Atatürk ün Dünyas Cengiz Önal 64 Mustafa Kemal in Bursa da Ö retmenlere Konuflmas Han mlar, Beyler! stanbul dan geliyorsunuz. Hofl geldiniz. stanbul un fl k ocaklar n temsil eden yüce heyetiniz karfl s

Detaylı

Anaokulu /aile yuvası anketi 2015

Anaokulu /aile yuvası anketi 2015 Anaokulu /aile yuvası anketi 2015 Araştırma sonucu Göteborg daki anaokulları ve aile yuvaları ( familjedaghem) faaliyetlerinde kalitenin geliştirilmesinde kullanılacaktır. Soruları ebeveyn veya veli olarak

Detaylı

YETİŞKİNLER DİN EĞİTİMİ Akdeniz Müftülüğü

YETİŞKİNLER DİN EĞİTİMİ Akdeniz Müftülüğü YETİŞKİNLER DİN EĞİTİMİ Akdeniz Müftülüğü YETİŞKİNLER DİN EĞİTİMİNİN TANIMI Yetişkinler din eğitimi kavramını tanımlayabilmek için önce yetişkinler eğitimini tanımlayalım. En çok kullanılan ifade ile yaygın

Detaylı

K12NET Eğitim Yönetim Sistemi

K12NET Eğitim Yönetim Sistemi TEOG SINAVLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ Yeni sınav sistemi TEOG, yani Temel Eğitimden Orta Öğretime Geçiş Sınavlarında öğrenciler, 6 dersten sınav olacaktır. Öğrencilere Türkçe, Matematik, T.C. İnkılap Tarihi

Detaylı

Bir tan mla bafllayal m. E er n bir do al say ysa, n! diye yaz -

Bir tan mla bafllayal m. E er n bir do al say ysa, n! diye yaz - Saymadan Saymak Bir tan mla bafllayal m. E er n bir do al say ysa, n! diye yaz - lan say 1 2... n say s na eflittir. Yani, tan m gere i, n! = 1 2... (n-1) n dir. n!, n fortoriyel diye okunur. Örne in,

Detaylı

ken Türkçe de ulaç kuran bir ektir. Bu çal ma konumuzu seçerken iki amac m z vard. Bunlardan birincisi bu konuyu seçmemize sebep olan yabanc ö

ken Türkçe de ulaç kuran bir ektir. Bu çal ma konumuzu seçerken iki amac m z vard. Bunlardan birincisi bu konuyu seçmemize sebep olan yabanc ö G R ken Türkçe de ulaç kuran bir ektir. Bu çal ma konumuzu seçerken iki amac m z vard. Bunlardan birincisi bu konuyu seçmemize sebep olan yabanc ö rencilerin Türkçe ö renirken yapt anla malardan dolay,

Detaylı

Öğrencilerimiz TED Kayseri Kolejinde Ulusal Sorunları ve Çözümleri Tartıştılar

Öğrencilerimiz TED Kayseri Kolejinde Ulusal Sorunları ve Çözümleri Tartıştılar 2013 / 2014 SAYI: 04 Öğrencilerimiz TED Kayseri Kolejinde Ulusal Sorunları ve Çözümleri Tartıştılar Haftanın Bazı Başlıkları Sağ ve Sol Beynin Şifreleri Öğrencilerimiz TED Kayseri Kolejinde Ulusal Sorunları

Detaylı

MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES

MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES Ahmet AKIN / TÜRMOB Yönetim Kurulu Üyesi 387 388 Genel Oturum III - Meslek Mensuplar Aç s ndan Türkiye Denetim Standartlar n

Detaylı

TÜRKİYE DE HASTANEDE YATAN HASTALARIN AKILCI İLAÇ KULLANIMINA YÖNELİK BİLGİ VE DAVRANIŞLARINI DEĞERLENDİRME ÇALIŞMASI

TÜRKİYE DE HASTANEDE YATAN HASTALARIN AKILCI İLAÇ KULLANIMINA YÖNELİK BİLGİ VE DAVRANIŞLARINI DEĞERLENDİRME ÇALIŞMASI TÜRKİYE DE HASTANEDE YATAN HASTALARIN AKILCI İLAÇ KULLANIMINA YÖNELİK BİLGİ VE DAVRANIŞLARINI DEĞERLENDİRME ÇALIŞMASI Sayın İlgili; Bu anket çalışması, akılcı ilaç kullanımı konusunda mevcut durumun değerlendirilmesi

Detaylı

Mesle imizin ve hukuk devletinin teminat olan genç avukatlara arma and r. stanbul Barosu SEM Yürütme Kurulu

Mesle imizin ve hukuk devletinin teminat olan genç avukatlara arma and r. stanbul Barosu SEM Yürütme Kurulu Mesle imizin ve hukuk devletinin teminat olan genç avukatlara arma and r. stanbul Barosu SEM Yürütme Kurulu Cumhuriyeti ve onun gereklerini yüksek sesle anlat n z. Bunu yüreklere yerlefltirmek için elveriflli

Detaylı

flletme Bölümü Pazarlama Anabilim Dal Ö retim Üyesi

flletme Bölümü Pazarlama Anabilim Dal Ö retim Üyesi I Prof. Dr. Kas m KARAHAN flletme Bölümü Pazarlama Anabilim Dal Ö retim Üyesi Hizmet Pazarlamas II Yay n No : 1695 flletme-ekonomi Dizisi : 194 2. Bask - Aral k 2006 - STANBUL ISBN 975-295 - 589-4 Copyright

Detaylı

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Deomed Medikal Yay nc l k Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Birinci bask Deomed, 2009. 142

Detaylı

ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM

ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM D YABETLE YAfiAMAK Bu kitapç n içeri i Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derne i nin web sitesinden faydalan larak haz rlanm flt r. www.cocukendokrindiyabet.org Diyabet,

Detaylı

PROMOSYON VE EfiANT YON ÜRÜNLER N GEL R VE KURUMLAR VERG S LE KATMA DE ER VERG S KANUNLARI KARfiISINDAK DURUMU

PROMOSYON VE EfiANT YON ÜRÜNLER N GEL R VE KURUMLAR VERG S LE KATMA DE ER VERG S KANUNLARI KARfiISINDAK DURUMU PROMOSYON VE EfiANT YON ÜRÜNLER N GEL R VE KURUMLAR VERG S LE KATMA DE ER VERG S KANUNLARI KARfiISINDAK DURUMU Aytaç ACARDA * I G R fi flletmeler belli dönemlerde sat fllar n artt rmak ve iflletmelerini

Detaylı

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog KONYA KARAMAN BÖLGESİ BOŞANMA ANALİZİ 22.07.2014 Tarihsel sürece bakıldığında kalkınma,

Detaylı

skandinav mesleki güvenlik ortam anketi

skandinav mesleki güvenlik ortam anketi NOSACQ-50- Turkish skandinav mesleki güvenlik ortam anketi Bu anketin amac bu i yerindeki güvenlikle ilgili görü lerinizi almakt r. Cevaplar n z bilgisayara i lenecek ve güvenilir biçimde tutulacakt r.

Detaylı

RAN SLÂM CUMHUR YET ANKARA KÜLTÜR MÜSTEfiARLI I WEB S TES H ZMETE AÇILDI www.irankulturevi.com

RAN SLÂM CUMHUR YET ANKARA KÜLTÜR MÜSTEfiARLI I WEB S TES H ZMETE AÇILDI www.irankulturevi.com NTERNET S TES TANITIMI RAN SLÂM CUMHUR YET ANKARA KÜLTÜR MÜSTEfiARLI I WEB S TES H ZMETE AÇILDI www.irankulturevi.com ran slâm nk lâb n n 25. y ldönümü münasebetiyle hizmete aç lan ran slâm Cumhuriyeti

Detaylı

YARGITAY 2. HUKUK DA RES

YARGITAY 2. HUKUK DA RES YARGITAY 2. HUKUK DA RES 2674 STANBUL BAROSU DERG S Cilt: 81 Say : 6 Y l 2007 YARGITAY 2. HUKUK DA RES E: 2005/20742 K: 2006/5715 T: 18.04.2006 M RASÇILIK SIFATI M RASIN NT KAL ZAMAN YÖNÜNDEN UYGULANACAK

Detaylı

ÜN TE III. YÜZDELER VE MESLEKÎ UYGULAMALARI

ÜN TE III. YÜZDELER VE MESLEKÎ UYGULAMALARI ÜN TE III. YÜZDELER VE MESLEKÎ UYGULAMALARI BU ÜN TEDE NELER Ö RENECE Z? A-YÜZDELER VE MESLEKÎ UYGULAMALARI B-YÜZDE HESAPLARI VE MESLEKÎ UYGULAMALARI C-FA Z HESAPLARI VE MESLEKÎ UYGULAMALARI D-YÜZDE VE

Detaylı

EVOK Güvenlik in hedefi daima bu kalite ve standartlarda hizmet sunmakt r. Hasan ERDEM R. Mustafa AL KOÇ. Yönetim Kurulu Baflkan.

EVOK Güvenlik in hedefi daima bu kalite ve standartlarda hizmet sunmakt r. Hasan ERDEM R. Mustafa AL KOÇ. Yönetim Kurulu Baflkan. EVOK Güvenlik, ülkemizde büyük ihtiyaç duyulan güvenlik hizmetlerine kalite getirmek amac yla Mustafa Alikoç yönetiminde profesyonel bir ekip taraf ndan kurulmufltur. Güvenlik sektöründeki 10 y ll k bilgi,

Detaylı

Hasta Rehberi Say 6. KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Kolay okunabilir rehber

Hasta Rehberi Say 6. KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Kolay okunabilir rehber Hasta Rehberi Say 6 KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Kolay okunabilir rehber Konjenital Adrenal Hiperplazi - Say 6 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri Enstitüsü,

Detaylı

Oyunumuz iki kifli aras nda ve n m boyutlu bir dikdörtgenin

Oyunumuz iki kifli aras nda ve n m boyutlu bir dikdörtgenin Kimin Kazand Bilinen Ama Nas l Kazand Bilinmeyen Bir Oyun Oyunumuz iki kifli aras nda ve n m boyutlu bir dikdörtgenin içindeki larla oynan yor. Örne in, 5 3 boyutlu bir oyun, afla daki fleklin en solundan

Detaylı

15.402 dersinin paketlenmesi

15.402 dersinin paketlenmesi 15.402 dersinin paketlenmesi 1 Büyük Resim: 2. Kısım - Değerleme A. Değerleme: Serbest Nakit akışları ve Risk 1 Nisan Ders: Serbest Nakit akışları Değerlemesi 3 Nisan Vaka: Ameritrade B. Değerleme: AOSM

Detaylı

DR. NA L YILMAZ. Kastamonulular Örne i

DR. NA L YILMAZ. Kastamonulular Örne i I DR. NA L YILMAZ HEMfiEHR K ML Kastamonulular Örne i II Yay n No : 2039 Sosyoloji : 1 1. Bas - Ekim 2008 - STANBUL ISBN 978-975 - 295-936 - 1 Copyright Bu kitab n Türkiye deki yay n haklar BETA Bas m

Detaylı

TÜRK YE DE A LE Ç fi DDET Ülke Çap nda Kriminolojik-Viktimolojik Alan Araflt rmas ve De erlendirmeler

TÜRK YE DE A LE Ç fi DDET Ülke Çap nda Kriminolojik-Viktimolojik Alan Araflt rmas ve De erlendirmeler 1 TÜRK YE DE A LE Ç fi DDET Ülke Çap nda Kriminolojik-Viktimolojik Alan Araflt rmas ve De erlendirmeler stanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Ceza Hukuku ve Kriminoloji Araflt rma ve Uygulama Merkezi 2003

Detaylı

EVLİLİK ÇEŞİTLERİ FATİH HANOĞLU. Her Türlü Soru ve Önerileriniz İçin bilgi@renstitu.com Adresine Mail Atabilirsiniz. Her Hakkı Saklıdır.

EVLİLİK ÇEŞİTLERİ FATİH HANOĞLU. Her Türlü Soru ve Önerileriniz İçin bilgi@renstitu.com Adresine Mail Atabilirsiniz. Her Hakkı Saklıdır. 1- Tamamlayıcı çift tarzında evlilik: Bu tarz en yaygın olandır. Partnerler birbirlerinin ilişkiye katkılarına saygı duyarlar, her partnerin gücü ve yeterliği vardır, yine her partnerin otonomisi mevcuttur.

Detaylı

BÜYÜME HORMONU EKS KL

BÜYÜME HORMONU EKS KL Hasta Rehberi Say 2 BÜYÜME HORMONU EKS KL Kolay okunabilir rehber Büyüme Hormonu Eksikli i - Say 2 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri Enstitüsü, Reading,

Detaylı

umhurbaflkan iken, Kendi ste iyle Kimya Ö rencisi Oldu

umhurbaflkan iken, Kendi ste iyle Kimya Ö rencisi Oldu C umhurbaflkan iken, Kendi ste iyle Kimya Ö rencisi Oldu Çankaya Köflkü nde Cumhurbaflkan smet nönü, 1942 y l nda hergün sabah akflam büyük bir dikkat ve merakla Hitler in Rusya topraklar ndaki ilerlemesini

Detaylı

Araflt rma modelinin oluflturulmas. Veri toplama

Araflt rma modelinin oluflturulmas. Veri toplama 21 G R fi Araflt rman n amac na ba l olarak araflt rmac ayr ayr nicel veya nitel yöntemi kullanabilece i gibi her iki yöntemi bir arada kullanarak da araflt rmas n planlar. Her iki yöntemin planlama aflamas

Detaylı

JQUERY. Salih Baltal. Yay n Da t m Yaz l m ve E itim Hizmetleri San. ve Tic. Ltd. fiti.

JQUERY. Salih Baltal. Yay n Da t m Yaz l m ve E itim Hizmetleri San. ve Tic. Ltd. fiti. JQUERY-kunye 1/5/11 6:55 PM Page i JQUERY Salih Baltal Yay n Da t m Yaz l m ve E itim Hizmetleri San. ve Tic. Ltd. fiti. JQUERY-kunye 1/5/11 6:55 PM Page ii KODLAB 40 JQUERY SAL H BALTALI ISBN 978-605-4205-39-4

Detaylı

fiekers Z D YABET (Diyabet nsipit)

fiekers Z D YABET (Diyabet nsipit) Hasta Rehberi Say 12 fiekers Z D YABET (Diyabet nsipit) Kolay okunabilir rehber Diyabet nsipid - Say 12 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri Enstitüsü, Reading,

Detaylı

Kap y açt m. Karfl daireye tafl nan güleç yüzlü Selma Teyze yi gördüm.

Kap y açt m. Karfl daireye tafl nan güleç yüzlü Selma Teyze yi gördüm. Yazar Dede ve Torunlar Muzaffer zgü Kap y açt m. Karfl daireye tafl nan güleç yüzlü Selma Teyze yi gördüm. Buraya yak n market var m dil, markete gidece iz de?.. diye sordu. Annem kap ya geldi. Selma Han

Detaylı

C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER

C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER C. MADDEN N ÖLÇÜLEB L R ÖZELL KLER 1. Patates ve sütün miktar nas l ölçülür? 2. Pinpon topu ile golf topu hemen hemen ayn büyüklüktedir. Her iki topu tartt n zda bulaca n z sonucun ayn olmas n bekler misiniz?

Detaylı

19 ARALIK 2011 PAZARTESİ

19 ARALIK 2011 PAZARTESİ DUYGU UYSAL 0852051 19 ARALIK 2011 PAZARTESİ Bugün sabah 9 dan akşam 10 a kadar dışarıda kalacaktım. Bu yüzden evden çıkmadan çok fazla parfüm sıkmıştım. Evden çıkarken ablam bütün evin benim parfümüm

Detaylı

Endüstri 4.0. nsanl n Gelece i. Tümüyle bilgisayar

Endüstri 4.0. nsanl n Gelece i. Tümüyle bilgisayar Endüstri 4.0 ve nsanl n Gelece i Tümüyle bilgisayar 40 y l içinde sistemli ve yapay insanlar n yapt zeka donan ml makinelerin, üretim ve hatta bilgisayarlar n her ifli makine ve hizmet sektöründe çal flmas

Detaylı

Öğrenci A. 16PF - KİM Kişilik ve Meslek Yönlendirme Envanteri Kısa 2004-01. Uygulama: Doğum Tarihi: 16PF-KİM (2003)_ Türk Normu.

Öğrenci A. 16PF - KİM Kişilik ve Meslek Yönlendirme Envanteri Kısa 2004-01. Uygulama: Doğum Tarihi: 16PF-KİM (2003)_ Türk Normu. Öğrenci A Lütfen, raporu yazıcıya göndermeden önce, tarayıcınız İnternet Explorer 6.0 ise Araçlar > İnternet Seçenekleri > İleri sekmesi Yazıcı kısmının altındaki, İnternet Explorer 7.0 ve üzeri ise Dosya

Detaylı

KLASİK MANTIK (ARİSTO MANTIĞI)

KLASİK MANTIK (ARİSTO MANTIĞI) KLASİK MANTIK (ARİSTO MANTIĞI) A. KAVRAM Varlıkların zihindeki tasarımı kavram olarak ifade edilir. Ağaç, kuş, çiçek, insan tek tek varlıkların tasarımıyla ortaya çıkmış kavramlardır. Kavramlar genel olduklarından

Detaylı

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z Nisan 2010 ISBN 978-9944-60-631-8 1. Bask, 1000 Adet Nisan 2010 stanbul stanbul Sanayi Odas Yay nlar No: 2010/5 Araflt rma fiubesi Meflrutiyet

Detaylı

Kadınları Anlamak Erkeklere Düşüyor

Kadınları Anlamak Erkeklere Düşüyor Kadınları Anlamak Erkeklere Düşüyor Kadınların Yaşam Koçu Tuğba Güneş, kadına şiddetti ortaya çıkaran nedenleri ortadan kaldıracak önlemler alınması gerektiğini söyledi. Kahramanmaraş ın tek yaşam ve wellness

Detaylı

dan flman teslim ald evraklar inceledikten sonra nsan Kaynaklar Müdürlü ü/birimine gönderir.

dan flman teslim ald evraklar inceledikten sonra nsan Kaynaklar Müdürlü ü/birimine gönderir. TÜB TAK BAfiKANLIK, MERKEZ VE ENST TÜLERDE ÇALIfiIRKEN YÜKSEK L SANS VE DOKTORA Ö REN M YAPANLARA UYGULANACAK ESASLAR (*) Amaç ve Kapsam Madde 1- Bu Esaslar n amac ; Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araflt

Detaylı

1 OCAK 31 ARALIK 2009 ARASI ODAMIZ FUAR TEŞVİKLERİNİN ANALİZİ

1 OCAK 31 ARALIK 2009 ARASI ODAMIZ FUAR TEŞVİKLERİNİN ANALİZİ 1 OCAK 31 ARALIK 2009 ARASI ODAMIZ FUAR TEŞVİKLERİNİN ANALİZİ 1. GİRİŞ Odamızca, 2009 yılında 63 fuara katılan 435 üyemize 423 bin TL yurtiçi fuar teşviki ödenmiştir. Ödenen teşvik rakamı, 2008 yılına

Detaylı

G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl

G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl 220 ÇEfi TL ADLARLA ÖDENEN C RO PR MLER N N VERG SEL BOYUTLARI Fatih GÜNDÜZ* I-G R fi G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl Primi,Has lat Primi, Y l Sonu skontosu)

Detaylı

Yaz ma Aziz Nesin in özyaflamöyküsü Böyle Gelmifl Böyle

Yaz ma Aziz Nesin in özyaflamöyküsü Böyle Gelmifl Böyle Aziz Nesin in Darüflflafaka ya Girifli Yaz ma Aziz Nesin in özyaflamöyküsü Böyle Gelmifl Böyle Gitmez den bir al nt yla bafllayaca m. Ailesi Heybeliada ya tafl nm flt r. Y l 1926. Babam n nerde oldu unu

Detaylı

Seks, yemek ve oyun do al zevklerdendir. Her memeli hayvan

Seks, yemek ve oyun do al zevklerdendir. Her memeli hayvan Beyin Cimnastikleri (I) Seks, yemek ve oyun do al zevklerdendir. Her memeli hayvan hofllan r bunlardan. lk ikisi konumuz d fl nda. Üçüncüsünü konu edece iz. 1. lk oyunumuz flöyle: Afla daki dört kibrit

Detaylı

BEBEK VE ÇOCUK ÖLÜMLÜLÜĞÜ 9

BEBEK VE ÇOCUK ÖLÜMLÜLÜĞÜ 9 BEBEK VE ÇOCUK ÖLÜMLÜLÜĞÜ 9 Attila Hancıoğlu ve İlknur Yüksel Alyanak Sağlık programlarının izlenmesi, değerlendirilmesi ve ileriye yönelik politikaların belirlenmesi açısından neonatal, post-neonatal

Detaylı

İçinde x, y, z gibi değişkenler geçen önermelere açık önerme denir.

İçinde x, y, z gibi değişkenler geçen önermelere açık önerme denir. 2. Niceleme Mantığı (Yüklemler Mantığı) Önermeler mantığı önermeleri nitelik yönünden ele aldığı için önermelerin niceliğini göstermede yetersizdir. Örneğin, "Bazı hayvanlar dört ayaklıdır." ve "Bütün

Detaylı

Aliağa Atatürk Ortaokulu / Bilişim Teknolojileri ve Yazılım Dersi Çalışma Soruları

Aliağa Atatürk Ortaokulu / Bilişim Teknolojileri ve Yazılım Dersi Çalışma Soruları Bilişim Teknolojileri ve Yazılım Dersi Çalışma Soruları (6.Sınıf) 1. İnternette uygun olmayan içerikle karşılaştığınızda bildirebileceğiniz ihbar telefon numarası bulunmaktadır. Boş bırakılan yere uygun

Detaylı

MAKÜ YAZ OKULU YARDIM DOKÜMANI 1. Yaz Okulu Ön Hazırlık İşlemleri (Yaz Dönemi Oidb tarafından aktifleştirildikten sonra) Son aktif ders kodlarının

MAKÜ YAZ OKULU YARDIM DOKÜMANI 1. Yaz Okulu Ön Hazırlık İşlemleri (Yaz Dönemi Oidb tarafından aktifleştirildikten sonra) Son aktif ders kodlarının MAKÜ YAZ OKULU YARDIM DOKÜMANI 1. Yaz Okulu Ön Hazırlık İşlemleri (Yaz Dönemi Oidb tarafından aktifleştirildikten sonra) Son aktif ders kodlarının bağlantıları kontrol edilir. Güz ve Bahar dönemindeki

Detaylı

Degisimi_Yonetmek 4/19/10 5:12 PM Page 1 De iflimi Yönetmek

Degisimi_Yonetmek 4/19/10 5:12 PM Page 1 De iflimi Yönetmek De iflimi Yönetmek Cep Yönderi Dizisi Cep Yönderi Dizisi yöneticilerin ifl yaflam nda her gün karfl laflt klar en yayg n meydan okumalara ivedi çözümler öneriyor. Dizi içinde yer alan her kitapta, güçlü

Detaylı

6 MADDE VE ÖZELL KLER

6 MADDE VE ÖZELL KLER 6 MADDE VE ÖZELL KLER TERMOD NAM K MODEL SORU 1 DEK SORULARIN ÇÖZÜMLER MODEL SORU 2 DEK SORULARIN ÇÖZÜMLER 1. Birbirine temasdaki iki cisimden s cakl büyük olan s verir, küçük olan s al r. ki cisim bir

Detaylı

I. Bölüm. letiflim Kuracak Bir Dil Kullan n

I. Bölüm. letiflim Kuracak Bir Dil Kullan n I. Bölüm letiflim Kuracak Bir Dil Kullan n Tafllar ve sopalar kemiklerimizi k rabilir, ama sözler kalbimizi k rar. -ROBERT FULGHUM 1 Dil üstad William Safire a bir seferinde sormufllar: Özensiz iletiflimin

Detaylı

Hart Walker, gövde deste i ve dengeli tekerlek sistemi sayesinde, geliflim düzeyi uygun olan çocuklar n, eller serbest flekilde yürümesini sa lar.

Hart Walker, gövde deste i ve dengeli tekerlek sistemi sayesinde, geliflim düzeyi uygun olan çocuklar n, eller serbest flekilde yürümesini sa lar. Cerebral palsi gibi hareket ve postüral kontrol bozukluklar na yol açan hastal klar olan çocuklar, hastal klar n n derecesine ba l olarak yürüme güçlü ü çekmekte veya hiç yürüyememektedir. Hart Walker,

Detaylı

önce çocuklar Türkiye için Önce Çocuklar önemlidir

önce çocuklar Türkiye için Önce Çocuklar önemlidir önce çocuklar Türkiye için Önce Çocuklar önemlidir 2002 May s ay nda yap lan Birleflmifl Milletler Çocuk Özel Oturumu öncesinde tüm dünyada gerçeklefltirilen Çocuklar çin Evet Deyin kampanyas na Türkiye

Detaylı

ÖZEL EMİNE ÖRNEK İLKOKULU DEĞERLER EĞİTİMİ. Sorumluluk Duygusu Nedir; Nasıl Kazandırılır?

ÖZEL EMİNE ÖRNEK İLKOKULU DEĞERLER EĞİTİMİ. Sorumluluk Duygusu Nedir; Nasıl Kazandırılır? ÖZEL EMİNE ÖRNEK İLKOKULU DEĞERLER EĞİTİMİ Sorumluluk Duygusu Nedir; Nasıl Kazandırılır? Sorumluluk kişinin üzerine düşen görevleri yerine getirmesi, başkalarının haklarına saygı göstermesi ve davranışlarının

Detaylı

Zika Virüs: Panik Olmayalım, Akıllı Olalım / Cavit Işık Yavuz

Zika Virüs: Panik Olmayalım, Akıllı Olalım / Cavit Işık Yavuz Zika Virüs: Panik Olmayalım, Akıllı Olalım / Cavit Işık Yavuz Dünya Sağlık Örgütü 1 Şubat günü bir halk sağlığı acili uyarısı yaptı. Bu uyarı uluslararası düzeyde geçerli bir acil uyarı. Bu uyarının nedeni

Detaylı

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL 2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL NOT: Düzeltmeler bold (koyu renk) olarak yaz lm flt r. YANLIfi DO RU 1. Ünite 1, Sayfa 3 3. DÜNYA HAYVAN POPULASYONU

Detaylı

Öncelikle basın toplantımıza hoş geldiniz diyor, sizleri sevgiyle ve saygıyla selamlıyorum.

Öncelikle basın toplantımıza hoş geldiniz diyor, sizleri sevgiyle ve saygıyla selamlıyorum. Gümrük Ve Ticaret Bakanı Sn. Nurettin CANİKLİ nin Kredi Kefalet Kooperatifleri Ortaklarının Borçlarının Yapılandırılması Basın Toplantısı 24 Eylül 2014 Saat:11.00 - ANKARA Kredi Kefalet Kooperatiflerinin

Detaylı

CMK 135 inci maddesindeki amir hükme rağmen, Mahkemenizce, sanığın telekomünikasyon yoluyla iletişiminin tespitine karar verildiği görülmüştür.

CMK 135 inci maddesindeki amir hükme rağmen, Mahkemenizce, sanığın telekomünikasyon yoluyla iletişiminin tespitine karar verildiği görülmüştür. Mahkememizin yukarıda esas sayısı yazılı dava dosyasının yapılan yargılaması sırasında 06.05.2014 günlü oturum ara kararı uyarınca Telekomünikasyon İletişim Başkanlığı ndan sanık... kullandığı... nolu,

Detaylı

Yoga. Beden Ruh ile Bulufluyor

Yoga. Beden Ruh ile Bulufluyor Beden Ruh ile Bulufluyor Düzenli bir flekilde Yoga Hareketleri (Asanalar) yapan bir insan sadece her bir kas n esnetip güçlendirmekle kalmaz ayn zamanda daha iyi uyur metabolizmas n gelifltirir ve ideal

Detaylı

Genel S ra No: 108 2007/19 Cep Kitapl : XXV ISBN: 978-9944-234-20-7

Genel S ra No: 108 2007/19 Cep Kitapl : XXV ISBN: 978-9944-234-20-7 Genel S ra No: 108 2007/19 Cep Kitapl : XXV ISBN: 978-9944-234-20-7 Yay na Haz rlayan: Av. Celal Ülgen Av. Coflkun Ongun Kapak: Can Eren Bask ve Cilt Can Matbaac l k Tel: +90 212 613 10 77-613 15 47 Birinci

Detaylı

Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif

Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif Dr. Yeflim Toduk Akifl Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif flirket birleflmeleri ve sat nalmalar, türkiye deki küçük iflletmelerden, dev flirketlere kadar her birinin gündeminde olmaya devam

Detaylı

Veri Toplama Yöntemleri. Prof.Dr.Besti Üstün

Veri Toplama Yöntemleri. Prof.Dr.Besti Üstün Veri Toplama Yöntemleri Prof.Dr.Besti Üstün 1 VERİ (DATA) Belirli amaçlar için toplanan bilgilere veri denir. Araştırmacının belirlediği probleme en uygun çözümü bulabilmesi uygun veri toplama yöntemi

Detaylı