ABSAĞLIK

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "--------------------------------------------------------------------------------------------------------------- ABSAĞLIK www.absaglik."

Transkript

1 (, ). EN DEĞERLİ SERMAYEM TİCARİLEŞİYOR: SAĞLIK, SAĞLIK REFORMLARI VE SAĞLIKTA ÖZELLEŞTİRME Dr. Hasan Hüseyin Yıldırım 1 Giriş Bu çalışmada, sağlık hizmetlerinde reformlarla birlikte özelleştirme uygulamalarında gelinen nokta ve özelleştirilecek sağlık hizmetlerinin sakıncalarından bahsedilmektedir. Öncelikli olarak Türkiye de Dünya Bankası nın desteğinde 1990 ların başında başlayan sağlık reformlarının oluşum biçimi, nedenleri ve amaçları ortaya konulduktan sonra, sağlıkta özelleştirmenin ne olduğu üzerinde kısaca durulmaktadır. Daha sonra sağlık reformlarında görülen özelleştirme mekanizmaları ele alınıp sorgulanmaktadır. Akabinde sağlıkta özelleştirme uygulamalarının etkileri kısaca değerlendirildikten ve sağlıkta özelleştirmenin sakıncalarına değinildikten sonra sonuç ve öneriler kısmına yer verilmektedir. Bilgi Notu Dünya Bankası ve Uluslararası Para Fonu nun (International Monetary Fund/IMF) özellikle gelişmekte olan ülkeler için önerdiği ve sosyal alanlarda (örneğin sağlık, eğitim gibi) devletin küçültülmesi, özelleştirme, kullanıcı katkıları vb gibi politika araçlarına dayalı Yapısal Uyum Programları (YUP) ve Yapısal Uyum Borçları (YUB) ağırlıklı olarak 1987 yılında yayınladığı Health Financing in Developing Countries: An Agenda For Reform (1) adlı çalışmasında açıkça ortaya konulmaktadır. Bu çalışmada özellikle arka kapıdan özelleştirme olarak değerlendirilen kullanıcı katkıları gündeme getirilmektedir. Daha sonraları 1993 de yayınladığı World Development Report: Investing in Health (2) adlı çalışmasıyla gelen tepkiler karşısında politika değişikliğine giden ve yoksullar için temel hizmetler paketi nin devlet tarafından finanse edilmesini savunan DB, esas özelleştirme sevdasından vazgeçmemiştir. Türkiye için ise DB, 1990 yılında hazırladığı Republic of Turkey Health Project (3) adlı çalışmasıyla 1990 lı yılların başından itibaren Türk sağlık sektöründe YUP ve YUB temelli projeler (birinci, ikinci ve üçüncü sağlık projesi) adı altında kredi desteği sağlamaktadır. Bu çerçevede nihai olarak Türk sağlık sisteminin sunum ve finansman unsurları özelleştirilmeye çalışılmaktadır. Türkiye nin sağlıkta reform amacıyla şimdiye kadar proje kredi desteği adı altında (ama YUP ve YUB a hizmet eden) DB den aldığı toplam kredi yaklaşık olarak 240 milyon ABD Dolarıdır (Türkiye DB den birinci sağlık projesi için 75 milyon dolar; ikinci sağlık projesi için 150 milyon dolar ve üçüncü sağlık projesi için ise 14,5 milyon dolar borç almıştır). Ancak 1990 lı yılların başında başlayan Türkiye nin sağlık hizmetlerinde reform çalışmalarının 10 yıllık geçmişine dönüp bakıldığında reformların çeşitli nedenlerden dolayı gerçekleşmediği (Türk sağlık reformlarının neden gerçekleşmediği başka bir çalışmada ele alınacaktır) ve DB den alınan bu kredilerin hem finansal hem de alternatif maliyetinin çok yüksek olduğu ve zaten ağır olan borç yükünü daha da ağırlaştırdığı belirtilebilir. Türk sağlık politikası reformlarını adı konulmayan (dahili piyasa) bir çocuk olarak uluslararası finans çevrelerinin (DB, IMF) borçlarını ve borçlarının faizlerini tahsil etmek ve kasalarındaki paralara yeni müşteriler bulmak amacıyla gelip Ankara yla flört edip ve doğduktan sonra da Ankara nın kucağına bırakıp gittiği bir çocuk olarak nitelendirmek sanırım yanlış olmaz. Bu para çevreleri projeler adı altında Ankara ya eğer siz şu şu projeleri şu şu borçlanma politikaları karşılığında yerine getirirseniz bu çocuk gelişir, büyür, yakışıklı ve de güzel olur. Ülkenize ve milletinize faydalı olur. Ancak diğer taraftan bu çocuğun bakımı, üstü başı, yiyeceği içeceği için verdiği borç paralarla da ülkemizdeki 65 milyon insanın borçlu olması yetmezmiş gibi her doğan çocuğun da borçlu olarak doğmasına neden olmaktadır. Bir önemli konu daha. Siz, sözüm ona sağlıkta reformları gerçekleştirmek suretiyle toplumun sağlık statüsünü yükseltmeyi amaçlıyorsunuz. Ancak çelişkiye düşüyorsunuz. Çünkü sağlıklı olma ve/veya bireyin/toplumun sağlık statüsünün yükselmesi ile varlıklı olma veya fakir olma arasında bir korrelasyon vardır. Türkiye de sağlık reformları sayesinde her

2 2 (, ). dünyaya gelen çocuk borçlu, sonuç olarak da fakir bir birey olarak dünyaya gelmektedir. Dolayısıyla reformlar bir kısır döngü olarak karşımıza çıkmaktadır. Sağlık, Sağlık Reformları ve Sağlıkta Özelleştirme Özelleştirme teriminin anlamı konusunda görüş birliğine varıldığı söylenemez. Ancak özelleştirmenin tanımlarına bir göz atıldığında en geniş anlamıyla özelleştirme; bir ekonomide kamu sektörü/özel sektör karışımında özel sektörün rolünün göreceli olarak arttırılması ile ilgili her türlü faaliyeti içeren bir kavram olarak tanımlanabilir. Bu mülkiyet devri olduğu gibi, başka anlamları da içerecek bir kavramdır da. Aşağıda özelleştirme biçimleri ele alındığında kavramın içeriği daha net bir şekilde algılanabilecektir. Özelleştirme uygulamaları sunum, finansman ve düzenleme gibi alanların birinde veya bir karmasında özel sektörün rolünün göreceli olarak artması şeklinde ortaya çıkan faaliyetlerdir. Yazının bundan sonraki kısımları bu tanım çerçevesinde şekillenmektedir lerin ortalarında dünya ekonomisinin içine girdiği krizle beraber kamusal mekanizmaların beraberinde getirdiğine inanılan sorunların serbest piyasa ilkeleriyle çözülebileceğine inanılmıştır lerde ve 1990 ların başlarında özellikle SSCB nin dağılma sürecine girmesi ile birlikte yalnız kalan dünya devi ABD de cumhuriyetçi Bush ile İngiltere nin muhafazakar kanadının lideri Thatcher tarafından günümüze de sosyo-ekonomik anlamda yön verecek argümanlarını seslendirmeye başladılar. Evet bu argüman; özelleştirme, serbest piyasa koşullarının sosyal hayatın her sürecine hakim kılınması vb bileşenlerle ortaya konulan Yeni Dünya Düzenidir (YDD). Çok geçmeden YDD nin meyveleri her alanda olduğu gibi sağlık alanında da verilmeye başlandı. Bu salgın ve bu salgını bulaştırmakla mükellef DB ve IMF (ikisinin direksiyonu da ABD nin elindedir) yapısal uyum programları (YUP) ile her alana reformlar adı altında özellikle gelişmekte olan ülkelere bulaşmaya başladı. Bu salgından Türkiye ekonomi, bankalar, eğitim, tarım gibi kesimler yanında bir de sağlık alanında nasibini almıştır. Sağlıkta reformların nedenleri her ne kadar maliyetlerin artışı, toplumun sağlık bakım sistemine ilişkin memnuniyetsizlikleri, medyanın etkisi, nüfusun önemli bir kesiminin sağlık sigortasından yoksun olması, teknolojik gelişmeler vb olarak ortaya konuluyorsa da, aslında sağlıkta reformlarının esas nedeni sis perdesi arkasında duran uluslararası finans çevrelerinin (uluslararası güç odaklarının/db, IMF vb) etkisidir. Diğer taraftan sağlık reformlarının amaçlarının da; eşitliği sağlamak, artan maliyetleri sınırlamak, sağlık hizmetlerinin kalitesini artırmak, verimliliği artırmak ve sağlık hizmetlerini daha ulaşılabilir ve kullanılabilir kılmak gibi meze nedenlerin orta yerinde duran asıl içki şişesi, yukarıda kısaca bahsedilen YDD ye, sağlık sektörü bağlamında hizmet etmek için ayak uydurmaktan başka bir şey değildir. Daha önce de belirtildiği gibi yapısal uyum programlarının doğasında özelleştirme ve devletin küçültülmesi vardır (özellikle de sosyal alanlarda). YUP un himayesinde gerçekleştirilmeye çalışılan sağlık hizmetlerinde reform çabaları özelleştirme çalışmalarına odaklanmaktadır. Yapısal uyum ve istikrar programlarının temel argümanlarından biri olan özelleştirme politikalarının sağlık hizmetlerinde uygulanması ile, sağlık hizmetleri piyasasının evrensel nitelikteki piyasa başarısızlıkları ve hakkaniyet ilkesi çerçevesinde devletin bu piyasaya müdahalesinin gerekliliği ilkesi zedelenmiş olacaktır. Yukarıda belirtilen çerçevede olaya bakıldığında özelleştirmenin ülkeden ülkeye farklılık gösteren ekonomik, politik, sosyal ve ideolojik gibi çok çeşitli nedenleri olduğu söylenebilir. İdeolojik neden olarak yukarıda da değinildiği gibi 1970 lerin sonlarında ülke yönetimlerinde söz sahibi olmaya başlayan yeni sağ bakış açılı yönetimler (özellikle İngiltere de Thatcher liderliğinde iktidara gelen Muhafazakar Parti) kaynak tahsisi konusundaki tercihleri (ideolojileri) serbest piyasa ekonomisi ve araçları olmuştur. Bu ideolojik tercihe göre ekonomik problemlerin temelinde kamu sektörünün büyüklüğü ve bu büyüklüğün beraberinde getirdiği hantallık ve verimsizlik yatmaktadır. Dolayısıyla özelleştirmeye bir kurtarıcı gözüyle bakılmaktadır. Özelleştirmenin temel nedenlerinden birisi de ekonomik ve mali neden olarak gösterilen kamu harcamalarının sürekli artmasıdır. Kamusal mülkiyetli işletmelerin verimliliğinin, etkiliğinin, esnekliklerinin ve yaratıcılıklarının düşük olduğu ileri

3 3 (, ). sürülmektedir. Bunlardan hareketle de kamusal mülkiyetli işletmelerin özelleştirilmesi gerektiği dile getirilmektedir. Bu nedenler yanında kamu sektörü yöneticilerinin özelleştirme konusundaki istekleri, bütçe açıklarını kapatmak için gelir elde etme kaynağı olarak özelleştirmeye yeşil ışık yakılması da özelleştirme nedenleri arasında sayılmaktadır. Sağlık sektörü de özelleştirme rüzgarlarından nasibini alan sosyal sektörlerden biridir. Daha önce de belirtildiği gibi bir sosyal sektör olarak sağlığın özelleştirmeye konu olması ağırlıklı olarak YDD ve bu düzenin icraatçı birimleri olan IMF ve DB nin politikaları ile gündeme gelmiştir. Bunun sonucu olarak sağlıkta özelleştirmeye taraf olanlar ve karşı olanlar olmak üzere iki kanat ortaya çıkmıştır. Sağlıkta özelleştirme yanlıları; sağlık hizmetlerinde özel sektörün ve piyasa argümanlarının rollerinin artması neticesinde söz konusu hizmetlerde verimlilik, etkililik ve kalitenin artacağı ve maliyetlerin düşeceğini, piyasa yoluyla sağlık hizmetlerinin tüketicilerin tercih ve taleplerine daha duyarlı hale gelebileceğini ve bu yolla aynı zamanda kaynak da yaratılabileceğini ileri sürmektedirler. Sağlıkta özelleştirme karşıtları ise gerekçelerini sağlık hizmetleri piyasasının kendine has özellikleri ve bu özelliklere dayalı olarak oluşan piyasa başarısızlıkları ve hakkaniyet ilkesi çerçevesinde ortaya koyarak açıklamaktadırlar. Piyasa karşıtlarına göre sağlık hizmetlerinde; kamu malı, bilgi asimetrisi, dışsallıklar, ölçek ekonomisi, piyasaya girişteki sınırlıklar vb gibi nedenlere dayalı olarak piyasa başarısızlıkları ortaya çıkmaktadır. Ortaya çıkan bu piyasa başarısızlıkları karşısında devletin/kamunun talep (tüketici) tarafını korumak için sağlık piyasasına hizmet sunucu, finansör veya düzenleyici olarak müdahale etmesi kaçınılmaz olmaktadır. Bu konu ile ilgili daha fazla bilgi için Yıldırım a (4) başvurulabilir. Piyasa karşıtları ayrıca bir toplumun temel amacının sadece verimlilik olmadığını aynı zaman da hakkaniyetin de bir amaç olduğu üzerinde vurgu yapmaktadırlar. Sağlık Reformlarında Görülen Özelleştirme Biçimleri Sağlık reformlarında görülen çok çeşitli özelleştirme biçimleri vardır. Temelde ulusal özelleştirme ve uluslar arası özelleştirme (küresel özelleştirme) olarak iki grupta ele alınabilir. Ulusal özelleştirme bağlamında uygulamada en sık başvurulan yöntemler aşağıda ele alınmaktadır. Bunlar: 1. Hizmet sözleşmeleri (contracting-out) 2. Kullanıcı katkıları (user charges / hizmet finansmanının özelleştirilmesi) 3. Döner sermaye uygulamaları (çifte özelleştirme / double privatization olarak nitelendiriyoruz) 4. Dahili piyasa (internal market/hizmet üretiminin özelleştirilmesi) 5. Bütçeden sağlığa ayrılan payın azaltılması 6. Teşvikler (özel hastanelere, kliniklere, laboratuvarlara, özel sağlık sigortalarına verilen teşvikler, muafiyetler gibi) 7. Mülkiyet devri (denasyonalizasyon) Ulusal Boyutta Özelleştirme Mülkiyet Devri Sağlıkta özelleştirmenin en uç noktasını teşkil eden kamu sağlık kurumlarının mülkiyetinin özel sektöre devredilmesi çabaları 1990 ların başında henüz dar çevrelerce dile getirilirken, günümüzde artık Sağlık Bakanı sayın Osman Durmuş çıkıp aleni olarak hastanelerin satılması konusunda, pazarlamasını yapmaktadır. Bakan Osman Durmuş, 3 Şubat 2000 Perşembe günü yayın hayatına başlayan Sağlık 2000 Dergisi nin tanıtım kokteylinde Koşuyolu Kalp ve Damar Hastalıkları Eğitim Hastanesi, Dr. Siyami Ersek Hastanesi ve Yüksek İhtisas Hastanesi başta olmak üzere devlet hastanelerini satışa çıkardığını dile getiriyordu, büyük bir iftiharla. Ayrıca Sağlık Bakanı sayın Osman Durmuş, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı sayın Yaşar Okuyan a da SSK hastanelerini özerkleştir veya sat önerisini götürdüğünü söylüyordu. Görüldüğü kadarıyla Osman Durmuş un bu önerisi tutmuş gibi. Son günlerde Yaşar Okuyan SSK da sağlık hizmetlerinin sunum ve finansmanının birbirinden ayrılması gerektiğini her fırsatta dile getiriyor. Aslında Türk sağlık sisteminde özelleştirme girişimleri ve uygulamaları yeni değildir. Yukarıda da bahsedildiği gibi DB ve IMF nin YUP çerçevesinde/güdümünde ortaya konulan reformların amaçlarına bakıldığında sağlıkta mülkiyete dayalı özelleştirmenin temellerinin atıldığı görülmektedir.

4 4 (, ). Sağlıkta özerkleşmeden bahsedilmektedir. Ancak özerkleşmeye sis perdesi arkasından yüklenen gerçek anlam bilimsel olmaktan ziyade, özelleştirme sevdasından başka bir şey değildir. Bu saptamanın uygulaması çok geçmeden 1990 ların ortasında Yüksek İhtisas Hastanesi nde görüldü. Hastane özerkleştirildi. İşin ilginç olan yanı da odur ki, şimdi de yukarıda satılık listesinde adı geçen hastanelerden birisi de Yüksek İhtisas Hastanesi dir. Evet önce özerkleştir, sonra sat gitsin!... Bu birinci tespit ve mülkiyet devriyle sonuçlanan sağlıkta özelleştirmenin bir örneği. Hizmet Sözleşmeleri Özelleştirme denince insanların aklına hemen mülkiyet devri geliyor. Ancak daha önce de belirtildiği gibi özelleştirme kavramı, kamu/özel karışımında özel sektörün rolünün göreceli olarak artmasını sağlayıcı her türlü girişimi kapsar. Mülkiyet devri olmadan da çeşitli piyasa argümanlarının sağlık sistemine entegre edilmesi yolu ile ortaya çıkan çeşitli özelleştirme uygulamaları vardır. Bunlardan birisi; hizmet sözleşmeleridir (contracting-out). Hizmet sözleşmeleri yolu ile hastanelerin o güne kadar kendi imkanlarıyla yürüttüğü çamaşır, mutfak, temizlik vb gibi hizmetler ihale yoluyla özel sektöre verilmektedir. Başka bir ifade ile hizmet sunumu özel sektörce gerçekleştirilmekte ve bu hizmetin finansmanı da devlet tarafından sağlanmaktadır. Amaç her zaman olduğu gibi ilgili alanlarda verimliliği ve etkililiği sağlamaktır. Ancak bu amaçların başarılıp başarılmadığı konusunda oldukça yoğun tartışmalar yapılmakta, hatta hizmetlerin kalitesinin düştüğü de belirtilmektedir. Bu tür özelleştirme uygulaması Türk sağlık sisteminde oldukça rastlanan durumlardır. Kullanıcı Katkıları Diğer bir özelleştirme uygulaması ise; sağlık hizmetlerinde kullanıcı katkılarıdır (user charges). Kullanıcı katkıları, her hangi bir sağlık hizmeti (poliklinik, klinik, ilaç vs) ihtiyacı durumunda ortaya çıkan parasal bedelin belli bir kısmının sağlık güvencesi olan kişilere ödettirilmesidir. Kişi belli bir miktarı cebinden ödemek zorundadır. Örneğin memurların ilaç bedellerinin %10 nunu kendi ceplerinden ödemeleri gibi. Buradaki amaç ek kaynak yaratmak, maliyetleri sınırlamak ve gereksiz kullanımları önlemektir. Ancak gereksiz kullanımları değil, gerekli kullanımları önlediği araştırmalarla ortaya konulmuştur. Kullanıcı katkıları arka kapıdan özelleştirme (5) olarak nitelendirilmektedir. Kullanıcı katkılarının bir politik araç olarak özellikle gelişmekte olan ülke sağlık sistemlerinde yoğun olarak kullanılmaya başlaması yukarıda da belirtildiği gibi DB nin dayatmaları sonucu olmuştur. Ve özellikle fakir kesimin sağlık hizmetlerine ulaşılabilirliklerini ve sağlık hizmetlerini uygun yerde ve zamanda kullanabilirliklerini önemli ölçüde sınırladığı da araştırmalarla ortaya konulmuştur. Bu yüzden kullanıcı katkılarının sosyal adalet ilkesini zedelediği söylenebilir. Döner Sermaye Uygulamaları Diğer bir özelleştirme uygulaması ise döner sermaye (DS) uygulamasıdır. DS uygulamalarını çifte özelleştirme olarak niteliyoruz. Çünkü söz konusu uygulamada özellikle üniversite hastanelerinde hekim hocalar, kamunun tüm imkanlarını (asistan, hemşire, ebe, intörn, sekreter, hizmetli, alet, araçgereç vs.) hiçbir bedel ödemeden (kira, yanında çalışanlara ücret vb. ödemeden) kullanarak parası olan hastaları muayene edip, para kazanmaktadır. Bundan daha iyi özelleştirme olur mu? Ve ilginçtir ki DS yoluyla elde edilen gelirler de tüm personel arasında adaletli bir şekilde dağıtılmamaktadır. Dahili Piyasa Diğer bir özelleştirme çeşidi ise İngiltere de ki 1991 NHS reformlarının temeli olan, birçok ülkeye de transfer edilen ve Türk sağlık reformunun ana çerçevelerinden biri olan ve son günlerde de Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı sayın Yaşar Okuyan ın da ağzında çiğnediği ancak bileşiminde ne olduğunu

5 5 (, ). bilmediği sakız haline gelen dahili piyasa (hizmet sunumu ile hizmet finansmanın birbirinden ayrıldığı ve bu iki kanat arasındaki hizmet alışverişinin de sözleşmelere dayandırılmasıdır) uygulamalarıdır. Daha önce de ifade edildiği gibi gerçekte dahili piyasaların menşei, Prof. Alain Enthoven in ABD deki özel hastaneler için geliştirdiği kontrollü rekabet (managed competition) felsefesine dayanır. İngiltere bu düşünceyi alıp NHS de yeni bir tür sağlık bakım piyasası oluşturmak için uyarlamıştır. Günümüzde sağlık reformlarının temellendiği en önemli düşüncedir dahili piyasa. NHS dahili piyasası; finansmanı devlet (vergiler) tarafından sağlanan satın alma ajan(lar)ının sorumlu olduğu nüfus adına, kamu ve özel sektördeki bir birleriyle rekabet eden bir çok hizmet sunucusundan sözleşmeler karşılığı sağlık hizmeti satın alması mekanizmasına dayanmaktadır. Görüldüğü gibi dahili piyasa da; sağlık hizmetlerinde özel sektörün varlığına ve piyasanın temeli olan rekabet kavramına dayanmaktadır. Ancak dahili piyasa her zaman maliyet sınırlamasını, kaliteyi, verimliliği, daha fazla tüketici tercihini ortaya çıkaracağı yönünde garanti vermeyen bir özelleştirme mekanizmasıdır. Kaldı ki gelişmekte olan ülkelerin (örneğin Türkiye gibi) dahili piyasa mekanizmalarının tüm gereklerini yerine getirebilmeleri kısa dönemde imkan dahilinde görülmemektedir. Teşvikler Sağlık sektöründe devletin özel sektöre çeşitli adlar altında verdiği teşvikler, sağladığı vergi ve gümrük muafiyetleri vb araçlar da sağlık hizmetlerinde özel sektörün rolünün göreceli olarak artmasına, yani özelleştirmeye işaret eden konulardır. Uluslararası Boyutta Özelleştirme Küresel Özelleştirme: DTÖ ve GATS * Dünya Ticaret Örgütü nün (DTÖ) önderliğinde Hizmet Sözleşmeleri Genel Anlaşması (GATS) çerçevesinde ülkelerin kamu hizmetlerinin dış yatırımlara ve piyasalara açılması öngörülmektedir. Bu çerçevede ülkelerin kamu hizmetlerinin karşılıklı serbestleştirilmesi için bir dizi yapısal reformların gerçekleştirilmesi ve bu yapısal dönüşümlerin temel referans kaynağının da uluslararası ticaret hukukunun olması gerektiği belirtilmektedir. Bu girişim küreselleşme çerçevesinde uluslararası bir aktör olan DTÖ nün yukarıdan aşağıya bir yaklaşımla sağlık da dahil olmak üzere tüm sistemleri uluslararası düzeyde özelleştirme girişiminden başka bir şey değildir. GATS çerçevesinde hizmet arzı biçimleri dört ana başlık altında ele alınmaktadır Bunlar: Sınır ötesi ticaret, yurt dışında tüketim, ticari varlık, gerçek kişilerin hareketliliği (Barış ve McLeod, 2000; Demirkan, 2001; WTO, 2001). Sınır ötesi ticaret: Bir ülkede üretilen hizmetin, bir başka ülkede satılması. Örnek olarak, uluslar arası posta ve iletişim hizmetleri, teleeğitim ve teletıp (telemedicine) gibi teknoloji yolu ile gerçekleştirilen ticaret verilebilir. Yurt dışında tüketim: Üye ülkede üretilen bir hizmetin, aynı ülkede geçici olarak bulunan başka bir üye ülke yurttaşına sunulması. Örneğin sağlık turizmi gibi veya dışarıda sağlık hizmetleri almak isteyenlerin tüketimi gibi. Ticari varlık: Bir ülkenin, diğer üye ülkenin topraklarında oluşturulan ticari varlık. Örnek, yabancı bankaların başka ülkelerde şube açması. Örneğin yabancı girişimcilerin hastane veya sağlık merkezleri açmaları gibi. Gerçek kişilerin hareketliliği: Bir üye ülkenin bir servis sağlayıcısı tarafından sağlanan hizmetlerin, başka bir üye ülkenin farklı bir üye ülkedeki yurttaşları üzerinden ticarete konu edilmesi. Bu madde ile dünya çapında faaliyet gösteren lojistik şirketlerinin ülkelerdeki sığınmacı ya da göçmenleri tüm hakları ihlal ederek istihdam etmesi meşrulaştırılıyor. Örneğin muhasebeciler, hekimler, öğretmenler gibi. Geçici veya kalıcı olarak tıbbi ve sağlık personelinin başka ülkelere göç etmesi sağlık hizmetlerine ilişkin bir örnek olarak verilebilir. * Daha fazla bilgi için, Yıldırım ve Yalçın a (2001a) başvurulabilir.

6 6 (, ). Sözkonusu hizmet arzı biçimleri uluslararası özelleştirmenin (küresel özelleştirmenin) mekanizmaları olarak değerlendirilebilir. Sağlık Sektöründe Özelleştirme Uygulamalarının Etkilerinin Değerlendirilmesi Sağlıkta özelleştirme uygulamalarının başarılı olup olmadığının değerlendirilmesinde temel referans noktası özelleştirme ile hedeflenen amaçların ne ölçüde gerçekleştiği veya gerçekleşmediğinin ortaya konulmasıdır. Özelleştirmenin amaçları ise daha önce de bahsedildiği gibi; verimlilik, etkililik, kalite, maliyet sınırlama (kontrolü), tüketici tercihi ve hakkaniyeti sağlamaktır. Yapılan araştırmalar sağlık hizmetlerinde maliyet kontrolü konusunda kamusal ağırlıklı sistemlerin daha başarılı olduğunu göstermektedir (6). Tüketici tercihleri konusunda ise kamu sektörünün tüketici tercihlerine cevap veremediği noktasında düğümlenmekte ancak bu tez tam anlamıyla gerçeği yansıtmamaktadır. Çünkü tüketici tercihinin esnekliğinin boyutu özellikle finansmanla ilgili olduğundan eğer siz sağlık sisteminde finansman problemini çözemediyseniz, özel sektör de tüketici tercihlerine cevap vermekte zorlanabilecektir. Özel sektörün hakkaniyet amacını istendik seviyede yerine getiremeyeceği söylenebilir. ABD sağlık sistemi ile İngiltere sağlık sistemi karşılaştırılarak kamu ağırlıklı olan İngiltere sağlık sisteminin daha hakkaniyetli olduğu yapılan çalışmalarla ortaya çıkmaktadır. Özel sektör ağırlıklı bir sağlık sisteminde kaynak tahsisi araçları hakkaniyetli olmayacaktır. Herkes ihtiyacı kadar değil, parası kadar hizmet alabilecektir. Bu konuları tamamlayıcı nitelikte bilgi özelleştirmenin sakıncaları bölümünde verilecektir. Sağlık Sektöründe Özelleştirmenin Sakıncaları Özelleştirilecek ve/veya özelleşmiş bir sağlık sisteminin çok çeşitli sakıncaları olabilir. Sağlık hizmetlerinde özelleştirme süreci toplumun önemli bir kesimini özellikle de fakir kesiminin yetersiz bir şekilde donatılmış, sistemin dışına itilmiş ve artçıl kamusal sağlık hizmetleri sunum birimlerine mahkum edilmesi demektir. Diğer taraftan özel sektör olabildiğince genişleyecek, maliyetler artacak ve bu özel sağlık sektörü hizmet sunum birimlerinden sadece parası olanlar yararlanabilecektir. Ayrıca sağlık hizmetlerinin kullanıcı katkıları yoluyla finansmanı adaletsiz ve regresif (regressive) bir özelliğe sahiptir (7). Dolayısıyla bu da toplumsal adaleti zedelemektedir. Segal (8) sağlık hizmetlerinde özel sektörün giderek genişlemesinin üç temel noktada sakıncaları olabileceğini ileri sürmektedir. Bunlar; ekonomik, ideolojik ve politiktir. Ekonomik etkiler; kamu kaynakları ile eğitilen personelin özel sektör tarafından çekilmesi, özel sektördeki gereksiz işlemlerin (çünkü sağlıkta arzın kendi talebini yaratması ilkesi istismara oldukça açıktır) yapılması sonucu maliyet enflasyonuna (tıbbi) neden olması, yine aynı şekilde özel sektörün cazibeli çalışma ve ücret koşulları kamu sektöründeki bir çok personelin buraya transferine olanak sağlaması, devletin özel sektörü çeşitli araçlarla sübvanse etmesi (vergiler, muafiyetler, teşvikler vb) sonucu kamu bütçesinin zorlanabilmesi olarak belirtilebilir. Yazar ideolojik etki olarak özellikle özel sağlık sektörünün tedavi edici ağırlıklı yatırım yapacaklarına vurgu yaparak, devletin özel sektörün genişlemesine izin vermeyi de ideolojik etki olarak ortaya koymaktadır. Diğer taraftan yazar, özel sektörün gittikçe genişlemesi sonucu özel sektör mensuplarının örgütlenmeye gidecekleri, bu örgütlenme sonucu karşı tarafın (toplumun, tüketicilerin) politik olarak güçsüz kalacakları yönünde görüş belirtmektedir. Sağlık sisteminde reformların odağını oluşturan özelleştirmenin sakıncaları, Maynard ve Bloor (9) tarafından da aşağıdaki gibi belirtilmektedir. 1. Bilindiği üzere sağlık reformlarının amaçlarından birisi de maliyetlerin sınırlandırılması veya kontrolüdür. Şimdiye kadar ülke sağlık sistemlerinin yaşamış olduğu deneyimler, maliyet sınırlaması konusunda global bütçeleme (ödeyici tek/tekli finansman yöntemi) yönteminin çoklu finansman (çoklu ödeyici) yönteminden daha etkin ve yararlı olduğunu göstermektedir. 2. Sağlık hizmetlerinde serbest piyasa uygulamaları; eşitliği (equality), hakkaniyeti (equity), verimliliği (efficiency) ve maliyet sınırlamayı (cost containment) sağlamayabilir. 3. Sağlık sektöründe kar amaçlı ticari sigortalar eşitsizlik, verimsizlik ve maliyet enflasyonu yaratır. Sağlık alanındaki sigorta mekanizmaları ya kamu, ya aşırı derecede düzenlenmiş ya da kar amaçsız olmalıdır.

7 7 (, ). 4. Sağlık hizmet kullanımının kontrolü, temel hizmet veren ve kişi başı ödeme (capitation) yöntemi ile ücretlendirilen kapı doktoru (gatekeeper) aracılığıyla olmalıdır. 5. Sağlık sektörünün yönetiminde piyasa güçlerinin kullanılması ek maliyetler ve kötü sonuçlar doğurabilir. YUP un olumsuz sonuçları (özellikle sağlık, eğitim, beslenme vb) dünya örnekleri ile belgelenmiş bir durumda iken, Türk sağlık politikasına her aşamada yön verenlerin (Başbakanlık, Sağlık Bakanlığı, DPT, Sağlık Projesi Genel Koordinatörlüğü vb) halen IMF ve DB projelerini (sağlık hizmetlerinde özelleştirmeye doğru bir gidiş) uygulamaya koymaları ve alternatifi yokmuş gibi savunmaları acı ama kaçınılmaz bir gerçektir. Özellikle sağlık alanında IMF ve DB gibi finans çevrelerinin sağlığa ilişkin politika araçlarının, ilaç şirketlerinin, özel sağlık sigortası şirketlerinin ve medikal şirketlerinin güçlü lobi faaliyetlerinin himayesinde şekillendiği unutulmamalıdır. Serbest piyasa koşullarının temel espirisi; üretim araçlarının özel mülkiyeti ve bireysel çıkarların maksimize edilmesidir. Bu espiri sağlık hizmetlerinin kendine has özellikleri ve bu özelliklere dayalı olarak ortaya çıkan piyasa başarısızlıkları ve toplumların hakkaniyet amaçlarıyla da taban tabana zıt bir espiridir. Dolayısıyla pür anlamda piyasa argümanlarının sağlık hizmetleri piyasasında yeri olamaz. Sonuç ve Öneriler Gelişmemiş ülkeler (örneğin Türkiye) sermaye birikimini kısa yoldan temin etmek için dışsal borçlanma yoluna gitmektedirler. Ancak kısa dönemli politik amaçlara ve çıkarlara hizmet amacıyla böyle bir politik tercih rasyonel olarak kullanılmadığı taktirde uzun dönemde gelişmemiş ülkeyi bağımlı hale getirmekte, ülke rasyonel büyüme hedeflerini gerçekleştiremediği gibi ekonomileri, borç veren ülkeler ve/veya kuruluşlar tarafından yönetilir hale gelebilmektedir. Dünya Bankası ndan sağlıkta reform amacı ile alınan kredilerin; 10 yıllık sağlık reformu sürecinde elde edilen sağlıkta; verimlilik, etkililik, ulaşılabilirlik, eşitlik ve kalite gibi hedeflere katkısı ne olmuştur? Başka bir ifadeyle bu 10 yıllık süreçte sağlıkta reform amacıyla dış borçlanmanın Türk toplumunun sağlık statüsüne ve Türk ekonomisinin büyümesine, kalkınmasına ve gelişmesine katkısının ne olduğunun cevabının yetkililer tarafından verilmesi gerekir. Türkiye nin sağlık sisteminde arzulanan hedeflere (toplumun sağlık statüsünün yükseltilmesi) ulaşabilmesi ve sağlıkta reformları başarılı bir şekilde yapabilmesi için; ülke gerçekleri göz önünde bulundurularak doğru politikaların tespit edilmesi, bu politika alternatifleri arasından bilimsel bilgiye dayalı bir seçim yapılması, bu seçimin yine bilimsel bilgi ışığında uygulanması, izlenmesi ve değerlendirilmesi sağlanmalıdır. Bunun için de aşağıdaki şartların yerine getirilmesi gerekir: Sürdürülebilir sağlık politikası hedeflerinin olması gerekir. Sağlık Bakanlığı nın gerek kurumsal bazda ve gerekse istihdam ettiği kişiler bazında liderlik fonksiyonunu üstlenmesi gerekir. Bilgiye dayalı kararların alınması gerekir. Sektörlerarası işbirliği ve koordinasyon ilkesi benimsenmelidir. Politik ve ekonomik istikrar sağlanmalıdır. Ülke gerçeklerinin göz ardı edilmemesi gerekir. Kaynakların alternatif kullanımları bilimsel gerçekler ışığında şekillendirilmelidir. Uluslararası finans çevrelerinin arzın-talep yaratması ilkesi çerçevesinde çalıştıkları unutulmamalıdır. Yapısal uyum programları çerçevesinde alınan yapısal uyum borçlarının bir kısır döngü oluşturduğu unutulmamalıdır. Türkiye mümkün olduğunca cari işlemler açıklarını kapatmak ve vadesi gelen borçlarını ödemek için tekrar borçlanmaktan ve sağlıkta reformları gerçekleştirme adına açık finansman borçlanma politikalarından (DB den bugün al yarın öde) vazgeçmelidir. Kredilerle yapılmaya çalışılan reformların bir muhasebesi yapılmalı, hedeflenen amaçlarla gelinen noktalar karşılaştırılmalıdır. Türkiye de sağlık politikasına yön verenlerin Türkiye gerçeklerini, sağlık hizmetleri piyasasının özelliklerini, ve hakkaniyet ilkesini göz ardı ederek sadece DB ve IMF nin YUP politika araçları temelli olarak sağlık reformlarını gerçekleştirmeye çalışmaları Türk toplumunun sağlık statüsünü hem orta hem de uzun vadede tahrip edici nitelikte olabilecektir. Aslında özelleştirme yanlılarınca iddia edildiği gibi, temel sorunsal sağlık hizmetlerinin kamusal güdümlü olması ve bu yapının beraberinde getirdiği varsayılan verimsizlik, kalitesizlik, tüketici

8 8 (, ). tercihlerine duyarsızlık değildir. Olaya bilimsel açıdan bakıldığında temel sorunsalın diğer alanlarda olduğu gibi sağlıkta da gerek makro (sistem) ve gerekse mikro (sağlık kurumları) ölçekte yaşanan yönetim sorunu ve görev ihmallerinin olduğu bütün çıplaklığıyla görülecektir. Mevcut durumdaki (kamusal güdümlü bir sağlık sistemi) yönetsel ve görev ihmalleri problemleri çözüldüğü taktirde büyük ölçüde sorun kalmayacaktır. Yeter ki, bilimselliği zihin haritalarımızda hak ettiği yere yerleştirelim ve gerektiği yer ve zamanda kullanalım. Aslında bir toplumun sağlık statüsünün yükseltilmesi için gerek hizmetlerin finansmanında, gerek hizmetlerin sunumunda ve gerekse de hizmetlerin regülasyonunda herkesin hakkaniyet (equity) ilkesi çerçevesinde hizmetlere ulaşabilirliğini ve hizmetleri kullanabilirliğini sağlayıcı bir sağlık sistemi çerçevesi, sürdürülebilir sağlık politikası hedefleri ve araçları, 1978 de Dünya Sağlık Örgütü nün (World Health Organization/WHO) önderliğinde gündeme gelen Alma-Ata Bildirgesi nde saklıdır. Amerika yı yeniden keşfetmeye gerek yok... Sağlıkta özelleştirmeye hayırın bilimsel temelleri hakkaniyete ve piyasa başarısızlıklarına dayanmaktadır. Son Söz Olarak; İnsanoğlunun en değerli sermayesi ve elverdiği ölçüde de diğer sermayeleri elde etmenin de tek aracı olan sağlık sermayesini, serbest piyasanın acımasız kucağına itmeye hiç kimsenin hakkı yoktur. Eğer yaparsa, ötekilerin, temel hak ve özgürlükerinden olan yaşama hakkına kast etmiş olur.. Kaynaklar (1) WB, Health Care Financing in Developing Countries: An Agenda for Reform. Washington D.C (2) WB, World Development Report 1993: Investing in Health. Oxford University Press (3) WB, The Republic of Turkey Health Project. Washington D.C (4) Yıldırım, H.H. Piyasa, Sağlık Bakımı ve Piyasa Başarısızlıkları. Amme İdaresi Dergisi Mart; 32 (1): (5) Birch, S. Increasing Patient Charges in the National Health Service: A Method of Privatizing Primary Care. Journal of Social Policy. 1986; 15 (2): (6) Saltman, R.B. ve Figueras, J. Analyzing The Evidence On European Health Care Reforms. Health Affairs. 1998; 17 (2): (7) Sen, K. ve Koivusalo, M. Health Care Reforms and Developing Countries-A Critical Overview. International Journal of Health Planning and Management. 1998; 13: (8) Segal, M. There Must be Legislation to Control the Private Subsector. World Health Forum. 1984; 5: (9) Maynard, A. ve Bloor, K. Health Care Reform: Informing Difficult Choices. International Journal of Health Planning and Management. 1995; 10:

En Değerli Sermayem Ticarileşiyor: Sağlık, Sağlık Reformları ve Sağlıkta Özelleştirme Hasan Hüseyin YILDIRIM ve Türkan YILDIRIM

En Değerli Sermayem Ticarileşiyor: Sağlık, Sağlık Reformları ve Sağlıkta Özelleştirme Hasan Hüseyin YILDIRIM ve Türkan YILDIRIM 1 EN DEĞERLİ SERMAYEM TİCARİLEŞİYOR: SAĞLIK, SAĞLIK REFORMLARI VE SAĞLIKTA ÖZELLEŞTİRME * Uzm. Hasan Hüseyin YILDIRIM Hacettepe Üniversitesi Sağlık İdaresi Yüksekokulu Araştırma Görevlisi ve Sağlık İdarecileri

Detaylı

FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4

FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4 FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4 Prof. Dr. Yıldırım Beyazıt ÖNAL 6. HAFTA 4. GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERE ULUSLAR ARASI FON HAREKETLERİ Gelişmekte olan ülkeler, son 25 yılda ekonomik olarak oldukça

Detaylı

SAĞLIK ALANINDA DEVLETİN DEĞİŞEN ROLÜ TÜRKİYE DE SAĞLIK BAKANLIĞI NIN ROLÜNÜN VE FONKSİYONLARININ YENİDEN TANIMLANMASI

SAĞLIK ALANINDA DEVLETİN DEĞİŞEN ROLÜ TÜRKİYE DE SAĞLIK BAKANLIĞI NIN ROLÜNÜN VE FONKSİYONLARININ YENİDEN TANIMLANMASI SAĞLIK ALANINDA DEVLETİN DEĞİŞEN ROLÜ TÜRKİYE DE SAĞLIK BAKANLIĞI NIN ROLÜNÜN VE FONKSİYONLARININ YENİDEN TANIMLANMASI Hazırlayan: Prof. Dr. Coşkun Can Aktan SAĞLIK ALANINDA DEVLETİN DEĞİŞEN ROLÜ Hazırlayan:

Detaylı

TÜRKİYE DE BİRİNCİ BASAMAK SAĞLıK HİZMETLERİNDE NELER OLUYOR? SORUSUNU YANıTLAYABİLMEK İÇİN

TÜRKİYE DE BİRİNCİ BASAMAK SAĞLıK HİZMETLERİNDE NELER OLUYOR? SORUSUNU YANıTLAYABİLMEK İÇİN TÜRKİYE DE BİRİNCİ BASAMAK SAĞLıK HİZMETLERİNDE NELER OLUYOR? SORUSUNU YANıTLAYABİLMEK İÇİN 19. Pratisyen Hekimlik Kongresi 17 Mayıs 2015 - İSTANBUL Dr. Onur HAMZAOĞLU Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi

Detaylı

Türkiye, Sağlığı Açısından Ne Kadar Avrupalı? Dr. Hasan Hüseyin YILDIRIM Öğretim Elemanı, Hacettepe Üniversitesi Ziyaretçi Araştırmacı, LSE Health

Türkiye, Sağlığı Açısından Ne Kadar Avrupalı? Dr. Hasan Hüseyin YILDIRIM Öğretim Elemanı, Hacettepe Üniversitesi Ziyaretçi Araştırmacı, LSE Health Türkiye, Sağlığı Açısından Ne Kadar Avrupalı? GSS Avrupalılığı Sağlamada Ne Ölçüde Etklili Olur? Dr. Hasan Hüseyin YILDIRIM Öğretim Elemanı, Hacettepe Üniversitesi Ziyaretçi Araştırmacı, LSE Health Sağlığa

Detaylı

Maliye Bakanı Sayın Mehmet Şimşek in Konuşma Metni

Maliye Bakanı Sayın Mehmet Şimşek in Konuşma Metni GSO-TOBB-TEPAV Girişimcilik Merkezinin Açılışı Kredi Garanti Fonu Gaziantep Şubesi nin Açılışı Proje Değerlendirme ve Eğitim Merkezi nin Açılışı Dünya Bankası Gaziantep Bilgi Merkezi Açılışı 23 Temmuz

Detaylı

Dünya ve Türkiye Ekonomisindeki Gelişmeler ve Orta Vadeli Program. 22 Kasım 2013

Dünya ve Türkiye Ekonomisindeki Gelişmeler ve Orta Vadeli Program. 22 Kasım 2013 Dünya ve Türkiye Ekonomisindeki Gelişmeler ve Orta Vadeli Program 22 Kasım 201 Büyüme Tahminleri (%) 4, 4,1 Küresel Büyüme Tahminleri (%) 4,1,2,0 ABD Büyüme Tahminleri (%) 2,,,,,,1,6,6 2,8 2,6 2,4 2,2

Detaylı

İktisat Anabilim Dalı- Tezsiz Yüksek Lisans (Uzaktan Eğitim) Programı Ders İçerikleri

İktisat Anabilim Dalı- Tezsiz Yüksek Lisans (Uzaktan Eğitim) Programı Ders İçerikleri İktisat Anabilim Dalı- Tezsiz Yüksek Lisans (Uzaktan Eğitim) Programı Ders İçerikleri 1. Yıl - Güz 1. Yarıyıl Ders Planı Mikroekonomik Analiz I IKT751 1 3 + 0 8 Piyasa, Bütçe, Tercihler, Fayda, Tercih,

Detaylı

Büyüme, Tasarruf-Yatırım ve Finansal Sektörün Rolü. Hüseyin Aydın Yönetim Kurulu Başkanı

Büyüme, Tasarruf-Yatırım ve Finansal Sektörün Rolü. Hüseyin Aydın Yönetim Kurulu Başkanı Büyüme, Tasarruf-Yatırım ve Finansal Sektörün Rolü Hüseyin Aydın Yönetim Kurulu Başkanı Büyüme: Yatırım ve Tasarrufun Fonksiyonu Büyüme : Büyümenin Temel Unsuru : Üretimin Temel Faktörleri : Üretimin Diğer

Detaylı

İçindekiler kısa tablosu

İçindekiler kısa tablosu İçindekiler kısa tablosu Önsöz x Rehberli Tur xii Kutulanmış Malzeme xiv Yazarlar Hakkında xx BİRİNCİ KISIM Giriş 1 İktisat ve ekonomi 2 2 Ekonomik analiz araçları 22 3 Arz, talep ve piyasa 42 İKİNCİ KISIM

Detaylı

İKTİSAT ANABİLİM DALI ORTAK DOKTORA DERS İÇERİKLERİ. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS

İKTİSAT ANABİLİM DALI ORTAK DOKTORA DERS İÇERİKLERİ. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS İKTİSAT ANABİLİM DALI ORTAK DOKTORA DERS İÇERİKLERİ 1. YIL GÜZ DÖNEMİ İleri Makroiktisat I IKT801 1 3 + 0 6 Makro iktisadın mikro temelleri, emek, mal ve sermaye piyasaları, modern AS-AD eğrileri. İleri

Detaylı

İktisadi Planlamayı Gerektiren Unsurlar İKTİSADİ PLANLAMA GEREĞİ 2

İktisadi Planlamayı Gerektiren Unsurlar İKTİSADİ PLANLAMA GEREĞİ 2 İktisadi Planlamayı Gerektiren Unsurlar İKTİSADİ PLANLAMA GEREĞİ 2 PLANLAMAYI GEREKTİREN UNSURLAR Sosyalist model-kurumsal tercihler Piyasa başarısızlığı Gelişmekte olan ülkelerin kalkınma sorunları 2

Detaylı

Türkiye Sağlık Hizmetlerinin Finansmanı ve Sağlık Harcamalarının Analizi 2002-2013 Dönemi

Türkiye Sağlık Hizmetlerinin Finansmanı ve Sağlık Harcamalarının Analizi 2002-2013 Dönemi Türkiye Sağlık Hizmetlerinin Finansmanı ve Sağlık Harcamalarının Analizi 2002-2013 Dönemi Mehmet ATASEVER Mayıs, 2015 Türkiye Sağlık Hizmetlerinin Finansmanı ve Sağlık Harcamalarının Analizi 2002-2013

Detaylı

izlenmiştir. Çin Halk Cumhuriyeti 1949 yılında kurulmuştur. IMF'ye bağlıbirimler: Guvernörler Konseyi, İcra Kurulu, Geçici Kurul, Kalkınma Kurulu

izlenmiştir. Çin Halk Cumhuriyeti 1949 yılında kurulmuştur. IMF'ye bağlıbirimler: Guvernörler Konseyi, İcra Kurulu, Geçici Kurul, Kalkınma Kurulu DÜNYA EKONOMİSİ Teknoloji, nüfus ve fikir hareketlerini içeren itici güce birinci derecede itici güç denir. Global işbirliği ağıgünümüzde küreselleşmişyeni ekonomik yapının belirleyicisidir. ASEAN ekonomik

Detaylı

TÜRKİYE NİN AVRUPA BİRLİĞİ NE ÜYELİK SÜRECİNDE SAĞLIKTA İNOVASYON

TÜRKİYE NİN AVRUPA BİRLİĞİ NE ÜYELİK SÜRECİNDE SAĞLIKTA İNOVASYON TÜRKİYE NİN AVRUPA BİRLİĞİ NE ÜYELİK SÜRECİNDE SAĞLIKTA İNOVASYON Z. Güldem Ökem, PhD Research Fellow Centre for European Policy Studies (guldem.okem@ceps.eu) 23 Şubat 2011, Ankara Türkiye nin Avrupa Birliği

Detaylı

EKONOMİK VE MALİ POLİTİKA GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Eylül 2011, No:4

EKONOMİK VE MALİ POLİTİKA GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Eylül 2011, No:4 EKONOMİK VE MALİ POLİTİKA GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Eylül 2011, No:4 Bu sayıda; Kredi Derecelendirme Kuruluşu Standard and Poor s (S&P) un yerel para cinsinden Türkiye nin kredi not artış kararı değerlendirilmiştir.

Detaylı

SAĞLIK DİPLOMASİSİ Sektörel Diplomasi İnşası

SAĞLIK DİPLOMASİSİ Sektörel Diplomasi İnşası STRATEJİK VİZYON BELGESİ SAĞLIK DİPLOMASİSİ Sektörel Diplomasi İnşası Yakın geçmişte yaşanan küresel durgunluklar ve ekonomik krizlerden dünyanın birçok ülkesi ve bölgesi etkilenmiştir. Bu süreçlerde zarar

Detaylı

SAĞLIK HİZMETLERİ FİNANSMANI

SAĞLIK HİZMETLERİ FİNANSMANI Giriş Bir ülkenin en önemli kaynağı insandır. Toplumu oluşturan bireylerin ve dolayısıyla toplumun en büyük zenginliği ise sağlığıdır. Bireylerin ve toplumların sağlık hizmetine olan gereksinimi sonsuz

Detaylı

GİRİŞİMCİLİKTE FİNANSMAN (Bütçe - Anapara - Kredi) FINANCING IN ENTREPRENEURSHIP (Budget - Capital - Credit)

GİRİŞİMCİLİKTE FİNANSMAN (Bütçe - Anapara - Kredi) FINANCING IN ENTREPRENEURSHIP (Budget - Capital - Credit) GİRİŞİMCİLİKTE FİNANSMAN (Bütçe - Anapara - Kredi) FINANCING IN ENTREPRENEURSHIP (Budget - Capital - Credit) GİRİŞİMCİLİKTE FİNANSMAN Girişimcinin finansman ihtiyacı: Finansman ihtiyacının karşılanmasında

Detaylı

Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler

Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler Risk Yönetimi ve Kontrol Genel Müdürlüğü Ekonomik Analiz ve Değerlendirme Dairesi Küresel Ekonomik Görünüm OECD 6 Mayıs ta yaptığı değerlendirmede 2014 yılı için yaptığı

Detaylı

KÜÇÜK İŞLETMELERDE FİNANSMAN İŞLEVİ VE YENİ FİNANSAMAN YÖNTEMLERİ. Öğr. Gör. Aynur Arslan BURŞUK

KÜÇÜK İŞLETMELERDE FİNANSMAN İŞLEVİ VE YENİ FİNANSAMAN YÖNTEMLERİ. Öğr. Gör. Aynur Arslan BURŞUK KÜÇÜK İŞLETMELERDE FİNANSMAN İŞLEVİ VE YENİ FİNANSAMAN YÖNTEMLERİ Öğr. Gör. Aynur Arslan BURŞUK KÜÇÜK İŞLETMELERDE FİNANSMAN İŞLEVİ Finansman, işletmelerin temel işlevlerini yerine getirirken yararlanacakları

Detaylı

EKONOMİ DEKİ SON GELİŞMELER Y M M O D A S I P R O F. D R. M U S T A F A A. A Y S A N

EKONOMİ DEKİ SON GELİŞMELER Y M M O D A S I P R O F. D R. M U S T A F A A. A Y S A N 1 EKONOMİ DEKİ SON GELİŞMELER 1 3 M A R T 2 0 1 4, P E R Ş E M B E Y M M O D A S I P R O F. D R. M U S T A F A A. A Y S A N 1948 DEKİ EKONOMİK DURUM 2 TABLO I Ülke ABD Doları Danimarka 689 Fransa 482 İtalya

Detaylı

GİRİŞİM SERMAYESİ YATIRIM ORTAKLIĞI SİSTEMİ

GİRİŞİM SERMAYESİ YATIRIM ORTAKLIĞI SİSTEMİ GİRİŞİM SERMAYESİ YATIRIM ORTAKLIĞI SİSTEMİ Genellikle profesyoneller tarafından oluşturulan Girişim Sermayesi Yatırım Ortaklığı sistemi genç, dinamik, hızlı büyüme ve yüksek karlılık potansiyeli olan

Detaylı

2005 YILI İLERLEME RAPORU VE KATILIM ORTAKLIĞI BELGESİNİN KOPENHAG EKONOMİK KRİTERLERİ ÇERÇEVESİNDE ÖN DEĞERLENDİRMESİ

2005 YILI İLERLEME RAPORU VE KATILIM ORTAKLIĞI BELGESİNİN KOPENHAG EKONOMİK KRİTERLERİ ÇERÇEVESİNDE ÖN DEĞERLENDİRMESİ 2005 YILI İLERLEME RAPORU VE KATILIM ORTAKLIĞI BELGESİNİN KOPENHAG EKONOMİK KRİTERLERİ ÇERÇEVESİNDE ÖN DEĞERLENDİRMESİ TEPAV EPRI Dış Politika Etütleri AB Çalışma Grubu 9 Kasım 2005 Ankara Zeynep Songülen

Detaylı

BİRİNCİ BÖLÜM: KALKINMA VE AZGELİŞMİŞLİK...

BİRİNCİ BÖLÜM: KALKINMA VE AZGELİŞMİŞLİK... İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM: KALKINMA VE AZGELİŞMİŞLİK... 1 Kalkınma Ekonomisine Olan Güncel İlgi... 1 Kalkınma Kavramı ve Terminolojisi... 1 Büyüme ve Kalkınma... 1 Kalkınma Terminolojisi... 2 Dünyada Gelir

Detaylı

Türkiye de Dünya Bankası: Öncelikler ve Programlar

Türkiye de Dünya Bankası: Öncelikler ve Programlar Türkiye de Dünya Bankası: Öncelikler ve Programlar Dünya Bankası Grubu Hakkında Dünya Bankası nedir? 1944 te kurulan Banka, kalkınma desteği konusunda dünyanın en büyük kaynağıdır 184 üye ülke sahibidir

Detaylı

Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler

Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler Risk Yönetimi ve Kontrol Genel Müdürlüğü Ekonomik Analiz ve Değerlendirme Dairesi Küresel Ekonomik Görünüm Çin Ekonomisi Nisan-Haziran döneminde bir önceki yılın aynı

Detaylı

Piyasalaştırma mekanizmaları. Prof.Dr.Kayıhan Pala Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı kpala@uludag.edu.

Piyasalaştırma mekanizmaları. Prof.Dr.Kayıhan Pala Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı kpala@uludag.edu. Piyasalaştırma mekanizmaları Prof.Dr.Kayıhan Pala Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı kpala@uludag.edu.tr Piyasa Piyasa: $İstem $Sunum $Fiyat Normal koşullarda fiyatın istem ve

Detaylı

Ekonomik Rapor 2011 KAYNAKLAR 67. genel kurul Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği / www.tobb.org.tr

Ekonomik Rapor 2011 KAYNAKLAR 67. genel kurul Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği / www.tobb.org.tr Ekonomik Rapor 2011 KAYNAKLAR 67. genel kurul 389 390 1-2007, T.C. Kalkınma Bakanlığı, Gelir Dağılımı ve Yoksullukla Mücadele, Özel İhtisas Komisyonu Raporu, www.dpt.gov.tr/docobjects/download/3087/oik691.pdf,

Detaylı

Sağlık Hizmeti Modelleri, Karşılaştırmalar

Sağlık Hizmeti Modelleri, Karşılaştırmalar Sağlık Hizmeti Modelleri, Karşılaştırmalar AB Eşleştirme Projesi, Ankara 5. Eğitim haftası Klaus Halla Geliştirme Müdürü 29.11.2011 Unitec States Luxembourg (1) Norway Switzerland Austria Iceland Belgium

Detaylı

Yuanli Liu, Yusuf Çelik, Bayram Şahin Ankara, 23 Eylül 2005

Yuanli Liu, Yusuf Çelik, Bayram Şahin Ankara, 23 Eylül 2005 Türkiye Sağlık Harcamaları: Uygunluk, Verimlilik, Hakkaniyet Yuanli Liu, Yusuf Çelik, Bayram Şahin Ankara, 23 Eylül 2005 Sunum İçeriği Amaç & Yaklaşım Temel Bulgular Politika Önerileri 2 Çalışmanın Cevaplamaya

Detaylı

G20 BİLGİLENDİRME NOTU

G20 BİLGİLENDİRME NOTU G20 BİLGİLENDİRME NOTU A. Finans Hattı Gündemi a. Büyüme Çerçevesi Güçlü, sürdürülebilir ve dengeli büyüme için küresel politikalarda işbirliğinin sağlamlaştırılması Etkili bir hesap verebilirlik mekanizması

Detaylı

2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi

2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi 2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İktisadi ve Mali Analiz Yüksek Lisansı Bütçe Uygulamaları ve Mali Mevzuat Dersi Kıvanç

Detaylı

- SOSYAL GÜVENLİK KURUMU NUN SAĞLIK ALANINDA ÜSTLENDİĞİ ÇOK ÖNEMLİ GÖREVLER BULUNMAKTADIR

- SOSYAL GÜVENLİK KURUMU NUN SAĞLIK ALANINDA ÜSTLENDİĞİ ÇOK ÖNEMLİ GÖREVLER BULUNMAKTADIR SGK Başkanı Yadigar Gökalp İlhan 3. Yaş Baharı Kongresine Katıldı SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANI YADİGAR GÖKALP İLHAN: - SOSYAL GÜVENLİK KURUMU NUN SAĞLIK ALANINDA ÜSTLENDİĞİ ÇOK ÖNEMLİ GÖREVLER BULUNMAKTADIR

Detaylı

2015 NİSAN ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ

2015 NİSAN ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ NİSAN ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ 15 Haziran Özel Sektörün Yurt Dışından Sağladığı Kredi Borcuna ilişkin yılı verileri, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından

Detaylı

AB 2020 Stratejisi ve Türk Eğitim Politikasına Yansımaları

AB 2020 Stratejisi ve Türk Eğitim Politikasına Yansımaları AB 2020 Stratejisi ve Türk Eğitim Politikasına Yansımaları Y. Doç. Dr. Tamer Atabarut Boğaziçi Üniversitesi Yaşamboyu Eğitim Merkezi Müdürü atabarut@boun.edu.tr Avrupa 2020 Stratejisi: Akıllı, Sürdürülebilir

Detaylı

Türkiye`de Sağlıkta Dönüşüm ve Endüstrimizin Mevcut Durumu

Türkiye`de Sağlıkta Dönüşüm ve Endüstrimizin Mevcut Durumu Türkiye`de Sağlıkta Dönüşüm ve Endüstrimizin Mevcut Durumu II. Sağlık Ekonomisi Kongresi, 4-5 Aralık 2014 Ecz. Halil Tunç Köksal Genel Sekreter Yrd. Sağlıkta Dönüşüm Programı ve Sosyal Güvenlik Reformu

Detaylı

TÜRKİYE NİN AVRUPA BİRLİĞİ NE ÜYELİK SÜRECİNDE SAĞLIKTA İNOVASYON

TÜRKİYE NİN AVRUPA BİRLİĞİ NE ÜYELİK SÜRECİNDE SAĞLIKTA İNOVASYON TÜRKİYE NİN AVRUPA BİRLİĞİ NE ÜYELİK SÜRECİNDE SAĞLIKTA İNOVASYON Z. Güldem Ökem, PhD Research Fellow Centre for European Policy Studies(CEPS) 23 Şubat 2011, Ankara Türkiye nin Avrupa Birliği ne Üyelik

Detaylı

EKONOMİK SÜREÇ İÇİNDE DEVLETİN FONKSİYONLARI KAMU HİZMETLERİ DIŞSALLIKLAR KAMU HARCAMALARININ ARTIŞINA YÖNELİK GÖRÜŞLER

EKONOMİK SÜREÇ İÇİNDE DEVLETİN FONKSİYONLARI KAMU HİZMETLERİ DIŞSALLIKLAR KAMU HARCAMALARININ ARTIŞINA YÖNELİK GÖRÜŞLER 4.bölüm EKONOMİK SÜREÇ İÇİNDE DEVLETİN FONKSİYONLARI KAMU HİZMETLERİ DIŞSALLIKLAR KAMU HARCAMALARININ ARTIŞINA YÖNELİK GÖRÜŞLER EKONOMİK SÜREÇ İÇİNDE DEVLETİN FONKSİYONLARI 1.Kaynak Dağılımında Etkinlik:

Detaylı

Türk Bankacılık ve Banka Dışı Finans Sektörlerinde Yeni Yönelimler ve Yaklaşımlar İslami Bankacılık

Türk Bankacılık ve Banka Dışı Finans Sektörlerinde Yeni Yönelimler ve Yaklaşımlar İslami Bankacılık İÇİNDEKİLER FİNANS, BANKACILIK VE KALKINMA 2023 ANA TEMA SÜRDÜRÜLEBİLİR KALKINMA: FİNANS VE BANKACILIK ALT TEMALAR Türkiye Ekonomisinde Kalkınma ve Finans Sektörü İlişkisi AB Uyum Sürecinde Finans ve Bankacılık

Detaylı

CARİ AÇIK NEREYE KADAR?

CARİ AÇIK NEREYE KADAR? CARİ AÇIK NEREYE KADAR? Prof. Dr. Doğan CANSIZLAR ANKARA - 14 Aralık 2011 1 Türkiye Ekonomisindeki Bazı Eşitlikler -Ekonomik Büyüme = Artan Dış Açık -Artan Dış Açık = Artan Dış Borçlanma -Artan Dış Borçlanma

Detaylı

KÜRESEL KRİZ SONRASI KÜRESEL FİNANSAL SİSTEM İÇERİSİNDE TÜRK FİNANSAL SİSTEMİ BAKİ ALKAÇAR (BDDK)

KÜRESEL KRİZ SONRASI KÜRESEL FİNANSAL SİSTEM İÇERİSİNDE TÜRK FİNANSAL SİSTEMİ BAKİ ALKAÇAR (BDDK) KÜRESEL KRİZ SONRASI KÜRESEL FİNANSAL SİSTEM İÇERİSİNDE TÜRK FİNANSAL SİSTEMİ BAKİ ALKAÇAR BANKACILIK DÜZENLEME VE DENETLEME KURUMU (BDDK) KÜRESEL KRİZ SONRASI KÜRESEL FİNANSAL SİSTEM İÇİNDE TÜRK FİNANSAL

Detaylı

DEVLET BAKANI SAYIN MEHMET ŞİMŞEK İN YAPISAL REFORMALARIN MAKROEKONOMİK ETKİLERİ KONFERANSI AÇILIŞ KONUŞMASI (26 EKİM 2007 ANKARA)

DEVLET BAKANI SAYIN MEHMET ŞİMŞEK İN YAPISAL REFORMALARIN MAKROEKONOMİK ETKİLERİ KONFERANSI AÇILIŞ KONUŞMASI (26 EKİM 2007 ANKARA) DEVLET BAKANI SAYIN MEHMET ŞİMŞEK İN YAPISAL REFORMALARIN MAKROEKONOMİK ETKİLERİ KONFERANSI AÇILIŞ KONUŞMASI (26 EKİM 2007 ANKARA) Değerli Katılımcılar, Değerli Konuklar, Türkiye, yapısal reformlar ile

Detaylı

INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015

INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015 INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015 Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer AB ve Uluslararası Organizasyonlar Şefliği Uzman Yardımcısı IMF Küresel Ekonomik

Detaylı

Türk Bankacılık ve Banka Dışı Finans Sektörlerinde Yeni Yönelimler ve Yaklaşımlar İslami Bankacılık

Türk Bankacılık ve Banka Dışı Finans Sektörlerinde Yeni Yönelimler ve Yaklaşımlar İslami Bankacılık İÇİNDEKİLER FİNANS, BANKACILIK VE KALKINMA 2023 ANA TEMA SÜRDÜRÜLEBİLİR KALKINMA: FİNANS VE BANKACILIK ALT TEMALAR Türkiye Ekonomisinde Kalkınma ve Finans Sektörü İlişkisi AB Uyum Sürecinde Finans ve Bankacılık

Detaylı

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER 1.KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM 2013 yılının ikinci çeyreğinde yüzde 2,8 oranında büyüyen ABD ekonomisi üçüncü çeyrekte yüzde 3,6 oranında büyümüştür. ABD de 6 Aralık 2013 te

Detaylı

T.C. KALKINMA BAKANLIĞI 2014 YILI PROGRAMI GENEL EKONOMİK HEDEFLER VE YATIRIMLAR

T.C. KALKINMA BAKANLIĞI 2014 YILI PROGRAMI GENEL EKONOMİK HEDEFLER VE YATIRIMLAR T.C. KALKINMA BAKANLIĞI 2014 YILI PROGRAMI GENEL EKONOMİK HEDEFLER VE YATIRIMLAR 11 EKİM 2013 T.C. KALKINMA BAKANLIĞI 2014 YILI PROGRAMI GENEL EKONOMİK HEDEFLER VE YATIRIMLAR 11 EKİM 2013 İÇİNDEKİLER GENEL

Detaylı

ENERJİ VERİMLİLİĞİNDE FIRSATLAR

ENERJİ VERİMLİLİĞİNDE FIRSATLAR Arif KÜNAR ENERJİ VERİMLİLİĞİNDE FIRSATLAR Enerji ithalatına ödenen paranın % 10 u ile ( yaklaşık 5 Milyar $) sanayide ve binalarda yapılacak iyileştirmeler ile birkaç yıl içinde; Her yıl en az 10-15 milyar

Detaylı

ZORLUKLAR, FIRSATLAR VE STRATEJĐLER

ZORLUKLAR, FIRSATLAR VE STRATEJĐLER Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası FĐNANSAL EĞĐTĐM VE FĐNANSAL FARKINDALIK: ZORLUKLAR, FIRSATLAR VE STRATEJĐLER Durmuş YILMAZ Başkan Mart 2011 Đstanbul Sayın Bakanım, Saygıdeğer Katılımcılar, Değerli Konuklar

Detaylı

TÜRKİYE İLAÇ SEKTÖRÜ ANALİZİ

TÜRKİYE İLAÇ SEKTÖRÜ ANALİZİ TÜRKİYE İLAÇ SEKTÖRÜ ANALİZİ Yazar Mehmet ATASEVER Y A Y I N L A R I Mayıs 2015, Ankara 1. Baskı Ön Söz "Türkiye İlaç Sektörü Analizi kitabında, Türkiye ilaç sektörünün, sektörü etkileyen gelişmelerin

Detaylı

Sağlık Reformunun Mali Sürdürülebilirlik Açısından Değerlendirilmesi. A. Tuncay Teksöz Pfizer,Türkiye Sağlık Politikası Koordinatörü

Sağlık Reformunun Mali Sürdürülebilirlik Açısından Değerlendirilmesi. A. Tuncay Teksöz Pfizer,Türkiye Sağlık Politikası Koordinatörü Sağlık Reformunun Mali Sürdürülebilirlik Açısından Değerlendirilmesi A. Tuncay Teksöz Pfizer,Türkiye Sağlık Politikası Koordinatörü T.Teksöz, K.Helvacıoğlu ve Y.Kaya Sağlık Reformunun Sonuçları İtibariyle

Detaylı

Başkan Acar 4. Ulusal Sağlık Kurultayına Katıldı

Başkan Acar 4. Ulusal Sağlık Kurultayına Katıldı Başkan Acar 4. Ulusal Sağlık Kurultayına Katıldı SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANI FATİH ACAR: -BÜTÇEDEN SAĞLIK HARCAMALARINA 2012 YILINDA 47,8 MİLYAR LİRA AYRILDI -TÜRKİYE DE 3 MİLYON 447 BİN 166 KİŞİ DİYABET

Detaylı

Bütçe Niçin Ek Ödenek İster?

Bütçe Niçin Ek Ödenek İster? Bütçe Niçin Ek Ödenek İster? Haldun DARICI (*) Ülkemizdeki bütçe uygulamalarıyla ilgili olarak yapılan bazı değerlendirmelerde, bütçelerin başlangıç hedefleriyle yılsonu gerçekleşmeleri arasında önemli

Detaylı

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER 1.KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM ABD Merkez Bankası FED, 18 Aralık tarihinde tahvil alım programında azaltıma giderek toplam tahvil alım miktarını 85 milyar dolardan 75 milyar

Detaylı

AKOFiS ÖDEME VE MENKUL KIYMET MUTABAKAT SİSTEMLERİ, ÖDEME HİZMETLERİ VE ELEKTRONİK PARA KURULUŞLARI HAKKINDA KANUN. Halkla İlişkiler Başkanlığı

AKOFiS ÖDEME VE MENKUL KIYMET MUTABAKAT SİSTEMLERİ, ÖDEME HİZMETLERİ VE ELEKTRONİK PARA KURULUŞLARI HAKKINDA KANUN. Halkla İlişkiler Başkanlığı ÖDEME VE MENKUL KIYMET MUTABAKAT SİSTEMLERİ, ÖDEME HİZMETLERİ VE ELEKTRONİK PARA KURULUŞLARI HAKKINDA KANUN Halkla İlişkiler Başkanlığı TA K D İ M Değerli; Ana Kademe, Kadın Kolları, Gençlik Kolları MKYK

Detaylı

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Ağustos 2012, No: 38

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Ağustos 2012, No: 38 EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Ağustos 2012, No: 38 i Bu sayıda; Haziran Ayı Ödemeler Dengesi Verileri, Haziran Ayı Kısa Vadeli Dış Borç Stoku Verileri değerlendirilmiştir. i 1 Cari açığı

Detaylı

EKONOMİK KRİZİN EMEK PİYASALARINA ETKİLERİ

EKONOMİK KRİZİN EMEK PİYASALARINA ETKİLERİ EKONOMİK KRİZİN EMEK PİYASALARINA ETKİLERİ 1990 sonrasında peş peşe gelen finansal krizler; bir yandan teorik alanda farklı açılımlara hız kazandırırken bir yandan da, küreselleşme süreci ile birlikte,

Detaylı

T.C. KALKINMA BAKANLIĞI 2015 YILI PROGRAMI GENEL EKONOMİK HEDEFLER VE YATIRIMLAR

T.C. KALKINMA BAKANLIĞI 2015 YILI PROGRAMI GENEL EKONOMİK HEDEFLER VE YATIRIMLAR T.C. KALKINMA BAKANLIĞI 2015 YILI PROGRAMI GENEL EKONOMİK HEDEFLER VE YATIRIMLAR 15 EKİM 2014 T.C. KALKINMA BAKANLIĞI 2015 YILI PROGRAMI GENEL EKONOMİK HEDEFLER VE YATIRIMLAR 15 EKİM 2014 İÇİNDEKİLER GENEL

Detaylı

İŞLETMELERİN AMAÇLARI. İşletmenin Genel Amaçları Arası Denge 24.03.2014. Genel nitelikli kuruluş ve faaliyet amaçları Özel nitelikli amaçlar

İŞLETMELERİN AMAÇLARI. İşletmenin Genel Amaçları Arası Denge 24.03.2014. Genel nitelikli kuruluş ve faaliyet amaçları Özel nitelikli amaçlar İŞLETMELERİN AMAÇLARI Genel nitelikli kuruluş ve faaliyet amaçları Özel nitelikli amaçlar Yrd.Doç.Dr. Gaye Açıkdilli Yrd.Doç.Dr. Erdem Kırkbeşoğlu İşletmenin Genel Amaçları Arası Denge Kar ın İşlevleri

Detaylı

FİYAT İSTİKRARI ACI KAHVE

FİYAT İSTİKRARI ACI KAHVE FİYAT İSTİKRARI ACI KAHVE Sevinç Karakoç Raziye Akyıldırım Yasemin Ağdaş Duygu Çırak NELER ANLATILACAK? FİYAT İSTİKRARI NEDİR? FİYAT İSTİKRARININ YARARLARI NELERDİR? TÜRKİYE DE FİYAT İSTİKRARI Bir toplumu

Detaylı

Araştırma Raporu. Ekonomik ve Sosyal Konsey. Yozlaşmanın Yoksulluğa Etkisi. Çağla Bektaş, Ömer Sarıtaş. Pozisyon: Başkan, Başkan Vekili.

Araştırma Raporu. Ekonomik ve Sosyal Konsey. Yozlaşmanın Yoksulluğa Etkisi. Çağla Bektaş, Ömer Sarıtaş. Pozisyon: Başkan, Başkan Vekili. Forum: Sorun: Yazar: Ekonomik ve Sosyal Konsey Yozlaşmanın Yoksulluğa Etkisi Çağla Bektaş, Ömer Sarıtaş Pozisyon: Başkan, Başkan Vekili Araştırma Raporu Giriş Yozlaşma benliğini kaybetme asimile olmak

Detaylı

YARARLANILAN KAYNAKLAR

YARARLANILAN KAYNAKLAR Kaynaklar 3263 YARARLANILAN KAYNAKLAR 1- Ak B. (1990) Hastahane Yöneticiliği, 2- Amele Birliği (1998) Ereğli Kömür Havzası Amele Birliği Biriktirme Ve Yardımlaşma Sandığı Yönetmeliği, Ereğli Kömür Havzası

Detaylı

Avrupa Birliği Lizbon Hedefleri ne UlaĢabiliyor mu?

Avrupa Birliği Lizbon Hedefleri ne UlaĢabiliyor mu? Avrupa Birliği Lizbon Hedefleri ne UlaĢabiliyor mu? Yrd. Doç. Dr. Elif UÇKAN DAĞDEMĠR Anadolu Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, İktisat Bölümü Öğretim Üyesi 1. GĠRĠġ Avrupa Birliği (AB)

Detaylı

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler AB inin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Sayfa No Nüfus (Bin Kişi) 1 Nüfus Artış Hızı (%) 2 Cari Fiyatlarla GSYİH (Milyar $) 3 Kişi Başına GSYİH ($) 4 Satınalma Gücü Paritesine Göre Kişi Başına GSYİH

Detaylı

GENEL DEĞERLENDİRME TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI

GENEL DEĞERLENDİRME TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI GENEL DEĞERLENDİRME Küresel kriz sonrası özellikle gelişmiş ülkelerde iktisadi faaliyeti iyileştirmeye yönelik alınan tedbirler sonucunda küresel iktisadi koşulların bir önceki Rapor dönemine kıyasla olumlu

Detaylı

Türkiye de Sosyal Güvenlik Harcamalarına Tarihsel Bir Bakış

Türkiye de Sosyal Güvenlik Harcamalarına Tarihsel Bir Bakış Türkiye de Sosyal Güvenlik Harcamalarına Tarihsel Bir Bakış Değerlendirme Notu Volkan Yılmaz Dünyadaki sosyal güvenlik reformu eğilimlerine paralel olarak, 2000 li yılların ortasından bu yana ülkemizin

Detaylı

SAÐLIKTA ÖZELLEÞTÝRME

SAÐLIKTA ÖZELLEÞTÝRME Doç. Dr. Ýlker BELEK Akdeniz Üniversitesi Týp Fakültesi Halk Saðlýðý Anabilim Dalý Öðretim Üyesi SAÐLIKTA ÖZELLEÞTÝRME Burjuva Sýnýf Saldýrýsýnýn Tepe Noktasý Yukarýda tanýmlanan saðlýk sistemi yapýsý

Detaylı

Dış Ticaret Politikası-Giriş Dr. Dilek Seymen Dr. Aslı Seda Bilman

Dış Ticaret Politikası-Giriş Dr. Dilek Seymen Dr. Aslı Seda Bilman Dış Ticaret Politikası-Giriş Dr. Dilek Seymen Dr. Aslı Seda Bilman 2 Đçerik 1.Dış Ticaret Politikası-Giriş: Tanım, Genel Ekonomi Politikası içindeki Yeri, Teori-Politika Farkı, Devlet Müdahalesinin Gerekliliği;

Detaylı

Makro İktisat II Örnek Sorular. 1. Tüketim fonksiyonu ise otonom vergi çarpanı nedir? (718 78) 2. GSYİH=120

Makro İktisat II Örnek Sorular. 1. Tüketim fonksiyonu ise otonom vergi çarpanı nedir? (718 78) 2. GSYİH=120 Makro İktisat II Örnek Sorular 1. Tüketim fonksiyonu ise otonom vergi çarpanı nedir? (718 78) 2. GSYİH=120 Tüketim harcamaları = 85 İhracat = 6 İthalat = 4 Hükümet harcamaları = 14 Dolaylı vergiler = 12

Detaylı

2015 HAZİRAN ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ

2015 HAZİRAN ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ HAZİRAN ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ 13 Ağustos Özel Sektörün Yurt Dışından Sağladığı Kredi Borcuna ilişkin yılı ikinci çeyrek verileri, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası

Detaylı

2015 MAYIS ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ

2015 MAYIS ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ MAYIS ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ 14 Temmuz Özel Sektörün Yurt Dışından Sağladığı Kredi Borcuna ilişkin yılı Mayıs verileri, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından

Detaylı

Haftalık Para ve Banka İstatistikleri ne İlişkin Yöntemsel Açıklama

Haftalık Para ve Banka İstatistikleri ne İlişkin Yöntemsel Açıklama Haftalık Para ve Banka İstatistikleri ne İlişkin Yöntemsel Açıklama İstatistik Genel Müdürlüğü Parasal ve Finansal Veriler Müdürlüğü İçindekiler I- Tanım... 3 II- Amaç... 3 III- Yöntem... 3 IV- Yayımlama

Detaylı

UZUN VADELİ HAYAT SİGORTALARI ÜRÜNLERİNİN GELİŞTİRİLMESİ

UZUN VADELİ HAYAT SİGORTALARI ÜRÜNLERİNİN GELİŞTİRİLMESİ UZUN VADELİ HAYAT SİGORTALARI ÜRÜNLERİNİN GELİŞTİRİLMESİ 10. Kalkınma Planının 3. Programı olan Yurtiçi Tasarrufların Arttırılması Ve İsrafın Önlenmesi Programı kapsamında 4. bileşen, Tamamlayıcı Sigortacılığın

Detaylı

Türkiye de Özel Sağlık Sigortası

Türkiye de Özel Sağlık Sigortası Türkiye de Özel Sağlık Sigortası Dünya da ekonomi ve sağlık sektörü açısından gelişmişliğin bir göstergesi olan ve gelişmiş ülkelerde neredeyse nüfusun büyük bölümüne sirayet eden Özel Sağlık Sigortalı

Detaylı

Rezerv para Rezerv Parasal taban Parasal Parası AKTİF: PASİF: Rezerv para Parasal Taban, Merkez Bankası Parası

Rezerv para Rezerv Parasal taban Parasal Parası AKTİF: PASİF: Rezerv para Parasal Taban, Merkez Bankası Parası Türkiye Ekonomisi PARA - BANKA 1 1. Kavramlar: Türkiye ekonomisinde banknot çıkartma yetkisi 1930 yılında faaliyete geçen Merkez Bankası A.Ş.'ye verilmiştir. Türkiye'de MB, emisyonu belirlemenin dışında

Detaylı

Türkiye de Yabancı Bankalar *

Türkiye de Yabancı Bankalar * Bankacılar Dergisi, Sayı 52, 2005 Türkiye de Yabancı Bankalar * I. Giriş: Uluslararası bankacılık faaliyetleri, geçen yüzyılın ikinci yarısından itibaren uluslararası ticaret akımlarının ve doğrudan yabancı

Detaylı

DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU TEMMUZ 2015. Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer. Uluslararası İlişkiler Müdürlüğü

DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU TEMMUZ 2015. Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer. Uluslararası İlişkiler Müdürlüğü DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU TEMMUZ 2015 Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer Uluslararası İlişkiler Müdürlüğü DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU Temmuz ayı içerisinde Dünya Bankası Türkiye

Detaylı

İSTİHDAM VE SOSYAL YENİLİK PROGRAMI. EMPLOYMENT AND SOCIAL INNOVATION PROGRAMME (EaSI)

İSTİHDAM VE SOSYAL YENİLİK PROGRAMI. EMPLOYMENT AND SOCIAL INNOVATION PROGRAMME (EaSI) İSTİHDAM VE SOSYAL YENİLİK PROGRAMI EMPLOYMENT AND SOCIAL INNOVATION PROGRAMME (EaSI) T.C. ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK BAKANLIĞI AVRUPA BİRLİĞİ ve MALİ YARDIMLAR DAİRESİ BAŞKANLIĞI Hülya TEKİN AB Uzmanı

Detaylı

BANK MELLAT Merkezi Tahran Türkiye Şubeleri 2014 II. ARA DÖNEM FAALİYET RAPORU

BANK MELLAT Merkezi Tahran Türkiye Şubeleri 2014 II. ARA DÖNEM FAALİYET RAPORU BANK MELLAT Merkezi Tahran Türkiye Şubeleri 2014 II. ARA DÖNEM FAALİYET RAPORU 1 İ Ç İ N D E K İ L E R I. GENEL BİLGİLER 1. Şubenin Gelişimi Hakkında Özet Bilgi 2. Şubenin Sermaye ve Ortaklık Yapısı 3.

Detaylı

Ekonomik Göstergeler Neyi Gösteriyor? 2013 e Bakış ve 2014 Beklentileri

Ekonomik Göstergeler Neyi Gösteriyor? 2013 e Bakış ve 2014 Beklentileri www.pwc.com.tr. 12. Çözüm Ortaklığı Platformu Ekonomik Göstergeler Neyi Gösteriyor? 2013 e Bakış ve 2014 Beklentileri İçerik 1. 2013 Nasıl Geçti? 2. 2014 e İlişkin Beklentiler 3. Makroekonomiyle Vergi

Detaylı

Ekonomi II. 19.Para ve Bankacılık. Doç.Dr.Tufan BAL. Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından

Ekonomi II. 19.Para ve Bankacılık. Doç.Dr.Tufan BAL. Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından Ekonomi II 19.Para ve Bankacılık Doç.Dr.Tufan BAL Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından faydalanılmıştır. 2 19.1.Paranın Tanımı ve Fonksiyonları Para,

Detaylı

EĞİTİM VE ÖĞRETİM 2020 BİLGİ NOTU

EĞİTİM VE ÖĞRETİM 2020 BİLGİ NOTU EĞİTİM VE ÖĞRETİM 2020 BİLGİ NOTU Sosyal, Bölgesel ve Yenilikçi Politikalar Başkanlığı (ŞUBAT 2014) Ankara 0 Avrupa 2020 Stratejisi ve Eğitim de İşbirliğinin Artan Önemi Bilimsel ve teknolojik ilerlemeler

Detaylı

PİYASAYA BAKIŞ 24 Temmuz 2013

PİYASAYA BAKIŞ 24 Temmuz 2013 PİYASAYA BAKIŞ 24 Temmuz 2013 RİSKİN İŞTAHI KAÇARSA Bernanke nin Mayıs ayı içerisinde yaptığı açıklama ile başlayan riskten kaçınma eğilimi 19 20 Haziran FED toplantısı ile doruğa ulaştı. FED in 85 milyar

Detaylı

PAZAR BÜYÜKLÜĞÜ YATIRIM MALĐYETLERĐ AÇIKLIK EKO OMĐK VE POLĐTĐK ĐSTĐKRAR FĐ A SAL ĐSTĐKRAR

PAZAR BÜYÜKLÜĞÜ YATIRIM MALĐYETLERĐ AÇIKLIK EKO OMĐK VE POLĐTĐK ĐSTĐKRAR FĐ A SAL ĐSTĐKRAR FDI doğrudan yabancı yatırım, bir ülke borsasında işlem gören şirketlerin hisselerinin bir diğer ülke veya ülkelerin kuruluşları tarafından satın alınmasını ifade eden portföy yatırımları dışında kalan

Detaylı

KURUMLAR KISA ÖZET KOLAYAOF

KURUMLAR KISA ÖZET KOLAYAOF DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. FİNANSAL KURUMLAR KISA ÖZET KOLAYAOF

Detaylı

ABD - AB SERBEST TİCARET ANLAŞMASI Ve TÜRKİYE ÜZERİNE ETKİLERİ

ABD - AB SERBEST TİCARET ANLAŞMASI Ve TÜRKİYE ÜZERİNE ETKİLERİ ABD - AB SERBEST TİCARET ANLAŞMASI Ve TÜRKİYE ÜZERİNE ETKİLERİ ÇERÇEVE SUNU Gülçiçek ÖZKORKMAZ Başkanlık Baş Danışmanı Mukim Özel Temsilciler Direktörü ABD - AB SERBEST TİCARET ANLAŞMASI ve TÜRKİYE ÜZERİNE

Detaylı

Sosyal Güvenlikte Reform Süreci ve Mali Sonuçları. Tuncay Teksöz TBB Ekonomistler Platformu 29 Temmuz 2010

Sosyal Güvenlikte Reform Süreci ve Mali Sonuçları. Tuncay Teksöz TBB Ekonomistler Platformu 29 Temmuz 2010 Sosyal Güvenlikte Reform Süreci ve Mali Sonuçları Tuncay Teksöz TBB Ekonomistler Platformu 29 Temmuz 21 SOSYAL GÜVENLİK REFORMU Nasıl Bir Dönüşüm İçindeyiz? Emeklilik hak ve yükümlülüklerin tüm çalışanlar

Detaylı

Bir Bakışta Proje Döngüsü

Bir Bakışta Proje Döngüsü 1 Bir Bakışta Proje Döngüsü Carla Pittalis, Operasyonlar Sorumlusu Dünya Bankası UYGULAMA DESTEK ÇALIġTAYI Ankara, 6-10 Şubat 2012 2 Amaçlar Proje hazırlık ve yönetim çalışmalarının önemini vurgulamak

Detaylı

Banka Kredileri ve Büyüme İlişkisi

Banka Kredileri ve Büyüme İlişkisi Banka Kredileri ve Büyüme İlişkisi Cahit YILMAZ Kültür Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İstanbul c.yilmaz@iku.edu.tr Key words:kredi,büyüme. Özet Banka kredileri ile ekonomik büyüme arasında

Detaylı

2001 2013 Döneminde Türk Bankacılık Sektörü

2001 2013 Döneminde Türk Bankacılık Sektörü 2001 2013 Döneminde Türk Bankacılık Sektörü Prof. Dr. Sudi Apak Beykent Üniversitesi İçerik 2 Slayt 1 - Türk Bankalarında kurum riski bulunmaktadır. 140,00% Türk Bankacılık Sektörünün Aktif Büyüklüğü /

Detaylı

SAĞLIK TURİZMİNDE ÖZEL HASTANELERİN ROLÜ. Dr. Cevat Şengül OHSAD Genel Sekreteri

SAĞLIK TURİZMİNDE ÖZEL HASTANELERİN ROLÜ. Dr. Cevat Şengül OHSAD Genel Sekreteri SAĞLIK TURİZMİNDE ÖZEL HASTANELERİN ROLÜ Dr. Cevat Şengül OHSAD Genel Sekreteri Dünyada Sağlık Turizmi Toplam Harcamaları 2004 Yılında 20 Milyar USD 2012 Yılında 100 Milyar USD (Tahmini) * Medikal Turizmde

Detaylı

Toplumsal ve Ekonomik Kalkınma için i in Erken itimi. Ayla Göksel Göçer, AÇEV 17 Mart 2006

Toplumsal ve Ekonomik Kalkınma için i in Erken itimi. Ayla Göksel Göçer, AÇEV 17 Mart 2006 7 Çok Geç!: Toplumsal ve Ekonomik Kalkınma için i in Erken Çocukluk EğitimiE itimi Ayla Göksel Göçer, AÇEV 17 Mart 2006 ERKEN ÇOCUKLUK EĞİTİMİ TANIMI VE ÖNEMİ 0-6 yaşları arasını kapsar; Yaşama, büyüme,

Detaylı

MALİYE ANABİLİM DALI ORTAK DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS

MALİYE ANABİLİM DALI ORTAK DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS MALİYE ANABİLİM DALI ORTAK DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ 1. Yıl - GÜZ DÖNEMİ Doktora Uzmanlık Alanı MLY898 3 3 + 0 6 Bilimsel araştırmarda ve yayınlama süreçlerinde etik ilkeler. Tez yazım kuralları,

Detaylı

Banka Bilançosunun Özellikleri Pazar, 26 Aralık 2010 18:24

Banka Bilançosunun Özellikleri Pazar, 26 Aralık 2010 18:24 Ticari bir işletme olarak bankaların belirli bir dönem içerisinde nasıl çalıştıklarını ve amaçlarına dönük olarak nasıl bir performans sergilediklerini değerlendirebilmenin yolu bankalara ait finansal

Detaylı

SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK POLİTİKASI. Sürdürülebilirlik vizyonumuz

SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK POLİTİKASI. Sürdürülebilirlik vizyonumuz SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK POLİTİKASI Sürdürülebilirlik vizyonumuz 150 yıllık bir süreçte inşa ettiğimiz rakipsiz deneyim ve bilgi birikimimizi; ekonomiye, çevreye, topluma katkı sağlamak üzere kullanmak, paydaşlarımız

Detaylı

Program esaslı bütçeleme

Program esaslı bütçeleme Program esaslı bütçeleme Hollanda yaklaşımı ve deneyimleri Raphael Debets Maliye Bakanlığığ Hoş geldiniz! Hollanda yaklaşımı ş ve deneyimleri konulu Sunum yapma ayrıcalığı Deneyim ve görüş alış-verişi

Detaylı

Prof. Dr. Ekrem Pakdemirli

Prof. Dr. Ekrem Pakdemirli Prof. Dr. Ekrem Pakdemirli www.ekrempakdemirli.com 21.05.2014 1923 sonlarında Cumhuriyet Kurulduğunda Savaşlardan yorgun Eğitim-öğrenim seviyesi oldukça düşük bir toplum Savaşlar sonrası ülke harap ve

Detaylı

SOSYAL POLİTİKA II KISA ÖZET KOLAYAOF

SOSYAL POLİTİKA II KISA ÖZET KOLAYAOF DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. SOSYAL POLİTİKA II KISA ÖZET KOLAYAOF

Detaylı

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler AB inin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Sayfa No Nüfus (Bin Kişi) 1 Nüfus Artış Hızı (%) 2 Cari Fiyatlarla GSYİH (Milyar $) 3 Kişi Başına GSYİH ($) 4 Satınalma Gücü Paritesine Göre Kişi Başına GSYİH

Detaylı