TÜRKİYE EKONOMİSİNDE YABANCI SERMAYELİ FİRMALARIN AR-GE ETKİNLİKLERİNİN ANALİZİ

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "TÜRKİYE EKONOMİSİNDE YABANCI SERMAYELİ FİRMALARIN AR-GE ETKİNLİKLERİNİN ANALİZİ"

Transkript

1 YASED Uluslararası Yatırımcılar Derneği ODTÜ- TEKPOL Bilim ve Teknoloji Politikaları Araştırma Merkezi TÜRKİYE EKONOMİSİNDE YABANCI SERMAYELİ FİRMALARIN AR-GE ETKİNLİKLERİNİN ANALİZİ MEVCUT DURUM, SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ (II) Hazırlayanlar: Erkan ERDİL M. Teoman PAMUKÇU Yelda ERDEN Hadi Tolga GÖKSİDAN Emek KEPENEK 1

2 İÇİNDEKİLER 1. GİRİŞ İSO VERİLERİ TÜRKİYE EKONOMİSİNDE YABANCI FİRMALAR VE AR-GE HARCAMALARI: DÖNEMİ İÇİN BİR SEKTÖREL ANALİZ Genel Durum ve Uluslararası Karşılaştırmalar TÜİK verileri ) Veri kaynakları ) Ar-Ge değişkenlerinin analizi ) Dış ticaret değişkenlerinin analizi ) OECD ülkeleriyle karşılaştırmalı analiz ) Bulgular Sonuç. 105 KAYNAKÇA. 110 EKLER

3 TABLOLAR Tablo döneminde listeye giren yabancı sermayeli şirketlerin satış hasılatlarına göre sıralaması Tablo döneminde listeye giren yabancı sermayeli şirketlerin yarattıkları katma değere göre sıralaması Tablo döneminde listeye giren yabancı sermayeli şirketlerin gerçekleştirdikleri ihracata göre sıralaması Tablo döneminde listeye giren yabancı sermayeli şirketlerin istihdam ettikleri ücretle çalışan sayısına göre sıralaması Tablo döneminde listeye giren yabancı sermayeli şirketlerin yarattığı eğilimler Tablo İzin verilen doğrudan yabancı sermayenin sektörel dağılımı ( ) (milyon dolar) Tablo 3.2 Ar-Ge Harcamalarının GSYİH İçindeki Payı (%) Tablo 3.3 Türkiye de Doğrudan uluslararası yatırım girişlerinin sektörlere göre dağılımı (milyon dolar) ( ) Tablo 3.4 Doğrudan uluslararası yatırım girişlerinin ülkelere göre dağılımı (milyon dolar) ) Tablo Yatırım izni verilen yabancı sermayeli firma sayılarının sektörlere göre dağılımı: (%) Tablo sektörlük iki haneli EBİS sektörleri Tablo 3.7 On sektörlük iki haneli EBİS sektörleri Tablo 3.8 Ar-Ge nin uluslararasılaşma sürecinin ileri düzeyde olduğu 6 sektör Tablo 3.9 Türkiye ekonomisindeki yabancı ve yerli sermayeli şirketlerin toplam şirket sayısına oranları (%) Tablo 3.10 Türkiye ekonomisinde Ar-Ge yapan yabancı ve yerli sermayeli şirketlerin Ar-Ge yapan toplam şirket sayısına oranı (%) Tablo 3.11 Türkiye ekonomisinde yabancı sermayeli şirketlerin sektörel Ar-Ge harcamalarındaki payları (%) Tablo 3.12 Türkiye ekonomisinde yabancı sermayeli şirketlerin sektörel Ar-Ge işgücündeki payı (%) Tablo 3.13 Türkiye ekonomisinde Ar-Ge harcamalarının sektörel dağılımı (%) Tablo 3.14 Türkiye ekonomisinde yabancı sermayeli şirketlerin sektörel Ar-Ge deki payı (Yab.) ile toplam Ar-Ge harcamalarının sektörel dağılımının (Toplam) karşılaştırılması (%) Tablo 3.15 Türkiye ekonomisinde yabancı sermayeli şirketlerin sektörel Ar-Ge harcamalarında (Ar-Ge) ve satış hasılatındaki (Ciro) payları(%) Tablo 3.16 Türkiye ekonomisinde yabancı ve yerli sermayeli şirketlerin sektörel Ar-Ge yoğunlukları (%)

4 Tablo 3.17 Türkiye ekonomisinde yabancı sermayeli şirketlerin sektörel ihracat ve ithalattaki payları (%) Tablo 3.18 Türkiye ekonomisinde yabancı sermayeli şirketlerin sektörel Ar-Ge, satış hasılatı (ciro), ihracat ve ithalattaki payları (%) Tablo 3.19 Türkiye ekonomisinde yabancı ve yerli sermayeli şirketlerin sektörel ihracat yoğunlukları (%) Tablo 3.20 Türkiye ekonomisinde yabancı ve yerli sermayeli şirketlerin sektörel ithalat yoğunlukları (%) Tablo 3.21 Türkiye ekonomisinde yabancı şirketlerin sektörel ihracat ve ithalat yoğunlukları (%) ŞEKİLLER Şekil 1.1 Küresel ve ekonomik gruplara göre yabancı sermaye girişleri, (milyon dolar)... 8 Şekil 1.2 Yabancı sermaye girişlerinin dünya toplam GSYİH içindeki payı(%)... 9 Şekil 1.3 BRIC ülkeleri için Yabancı sermaye girişlerinin toplam GSYİH (FDI/GDP) içindeki payı (%) Şekil Çek Cumhuriyeti, Macaristan, Polonya ve Türkiye için yabancı sermaye girişlerinin toplam GSYİH içindeki payı (%) Şekil yılları arasında İSO ilk 500 şirket listesine giren şirketler içinde yabancı sermayeli şirketlerin payı (%) Şekil İSO ilk 500 listesine giren Yabancı Sermayeli şirket sayısının, tüm şirket sayıları içindeki ortalama paylarının imalat alt sektörlerine dağılımı ( ) Şekil yılları arasında İSO ilk 500 şirket listesine giren şirketlerin toplam satış hâsılatları içinde yabancı sermayeli şirketlerin payı (%) Şekil İSO ilk 500 listesine giren Yabancı Sermayeli şirketlerin satış hâsılatları ortalama paylarının imalat alt sektörlerine dağılımı ( ) Şekil yılları arasında İSO ilk 500 şirket listesine giren şirketlerin yarattığı katma değer içinde yabancı sermayeli şirketlerin payı (%) Şekil İSO ilk 500 listesine giren Yabancı Sermayeli şirketlerin yaratılan katma değer içindeki ortalama paylarının imalat alt sektörlerine dağılımı ( ) Şekil yılları arasında İSO ilk 500 şirket listesine giren şirketlerin gerçekleştirdikleri ihracat miktarlarında yabancı sermayeli şirketlerin payı (%) Şekil İSO ilk 500 listesine giren Yabancı Sermayeli şirketlerin toplam ihracat içindeki ortalama paylarının imalat alt sektörlerine dağılımı ( )

5 Şekil yılları arasında İSO ilk 500 şirket listesine giren şirketlerin çalıştırdıkları ücretle çalışan sayılarında yabancı sermayeli şirketlerin payı (%) Şekil İSO ilk 500 listesine giren Yabancı Sermayeli şirketlerin toplam istihdam içindeki ortalama paylarının imalat alt sektörlerine dağılımı ( ) Şekil Doğrudan uluslararası yatırım girişlerinin ülkelere göre dağılımı: 2009 (%) Şekil Uluslararası sermayeli firma sayılarının sektörlere göre yüzde dağılımı ( yılları arası birikimli) (%) Şekil Türkiye ekonomisinde 2007 yılında yabancı sermayeli şirketlerin sektörel Ar-Ge harcamalarında payı (Ar-Ge) ve toplam Ar-Ge harcamalarının sektörel (sektör) dağılımı (%) Şekil Türkiye imalat sanayinde 2007 yılında yabancı sermayeli şirketlerin sektörel Ar-Ge harcamalarında payı(ar-ge) ve toplam Ar-Ge harcamalarının sektörel dağılımı (%) Şekil Türkiye ekonomisinde 2007 yılında yabancı sermayeli şirketlerin sektörel Ar-Ge harcamalarında (Ar-Ge) ve satış hasılatında (Ciro) payları(%) Şekil Türkiye imalat sanayinde 2007 yılında yabancı sermayeli şirketlerin sektörel Ar-Ge harcamalarında (Ar-Ge) ve satış hasılatında (Ciro) payları(%) Şekil Türkiye ekonomisinde yabancı ve yerli sermayeli şirketlerin sektörel Ar-Ge yoğunlukları (2007) (%) Şekil Türkiye imalat sanayinde yabancı ve yerli sermayeli şirketlerin sektörel Ar-Ge yoğunlukları (2007) (%) Şekil Türkiye ekonomisinde yabancı ve yerli sermayeli şirketlerin sektörel ihracat yoğunlukları (2007) (%) Şekil Türkiye imalat sanayinde yabancı ve yerli şirketlerin sektörel ihracat yoğunlukları (2007) (%) Şekil Türkiye ekonomisinde (39 sektör) yabancı ve yerli şirketlerin sektörel ithalat yoğunlukları (%) Şekil Türkiye imalat sanayinde yabancı ve yerli şirketlerin sektörel ithalat yoğunlukları (%) Şekil Yabancı sermayeli girişimlerin imalat sanayi Ar-Ge sinde payı (%) Şekil Yabancı sermayeli girişimlerin gıda ürünleri, içecek ve tütün imalatı sektörleri Ar-Ge sinde payı (%) Şekil Yabancı sermayeli girişimlerin dokuma, giyim eşyası, deri ürünleri ve ayakkabı imalatı sektörleri Ar-Ge sinde payı (%) Şekil Yabancı sermayeli girişimlerin kağıt ürünleri, basım ve yayım sektörleri Ar-Ge sinde payı (%) Şekil Yabancı sermayeli girişimlerin kimyasal ürünler sektörü Ar-Ge sinde payı (%)... Şekil Yabancı sermayeli girişimlerin eczacılık ürünleri imalatı sektörü Ar-Ge sinde payı (%) Şekil Yabancı sermayeli girişimlerin plastik ve kauçuk ürünleri imalatı sektörün Ar-Ge sinde payı (%) Şekil Yabancı sermayeli girişimlerin makine ve teçhizat (bys.) ürünleri imalatı sektörü Ar-Ge sinde payı (%)

6 Şekil Yabancı sermayeli girişimlerin elektrikli makine ve cihazlar (bys.) ürünleri imalatı sektörü Ar- Ge sinde payı (%) Şekil Yabancı sermayeli girişimlerin radyo, televizyon ve haberleşme teçhizatı imalatı sektörü Ar- Ge sinde payı (%) Şekil Yabancı sermayeli girişimlerin motorlu kara taşıtı imalatı sektörünün Ar-Ge sinde payı (%) EKLER EK 1: 110 EK2: 134 EK3: 152 6

7 1. GİRİŞ Çalışmanın bu bölümünde, var olan istatistiksel veriler kullanarak Türkiye ekonomisinde Ar-Ge gerçekleştiren yabancı sermayeli firmaların sektör düzeyinde profili çıkarılacaktır. Bu bölümde amaçlanan yeni veri toplanması değil resmi veri kaynaklarından elde edilen verilerin analizidir. Bir sonraki bölümde ise çalışmaya özel olarak toplanan veriler analiz edilecektir. Çalışmanın üçüncü bölümünde her iki veri analizi sonuçları kullanılarak, Türkiye de faaliyet gösteren yabancı sermayeli firmaların Ar-Ge etkinlikleri üzerine politika önerileri geliştirilecektir. Bu bölümde ulusal ve uluslar arası olmak üzere iki veri grubundan yararlanılacaktır. Ulusal veriler İstanbul Sanayi Odası nın (İSO) Türkiye nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu verisi ve Türkiye İstatistik Kurumu nun (TÜİK) yıllık Yapısal İş İstatistikleri ve Ar-Ge anketleridir. İSO verisi üretimden yapılan net satışlar üzerinden Türkiye nin 500 büyük sanayi kuruluşunu belirlemektedir. Ancak YASED in katkılarıyla yılları için ayrıntılı veri seti elde edilmiş ve temelde beş farklı değişken (firma sayısı, satış hasılatı, katma değer, ihracat ve ücretle çalışan sayısı) için veri analizi gerçekleştirilmiştir. Bu veri yardımıyla bir kısım başka ölçütlerde (yabancı sermaye payı ve ihracat yoğunluğu gibi) hesaplanmıştır. Diğer bir ulusal veri seti olan Türkiye İstatistik Kurumu nun (TÜİK) yıllık Yapısal İş İstatistikleri ve Ar-Ge anketleri temel alınarak, yabancı sermayeli şirketlerin Türkiye ekonomisinde yoğun olarak faaliyet gösterdikleri sektörlere ait ölçütler ve bu sektörlerdeki toplam Ar-Ge harcamalarındaki payları incelenmiştir. 1 Ancak, TÜİK verileri üç yıllık bir gecikmeyle yayınlanmaktadır. Bu nedenle analiz için yıllarına ait veri kullanılmıştır yılından beri toplanan Yapısal İş istatistikleri sektörlerin yapısını belirlemek üzere girişim bazında veri derlemeyi amaçlamaktadır. 2 Öte yandan ticari kesime yönelik Ar-Ge anketleri; birincil faaliyeti üretilen ürün ve hizmetlerin ekonomik açıdan kayda değer bir fiyatla satılması için pazarlama yapmak olan sanayi ve hizmet sektöründeki Ar-Ge yaptığı veya Ar-Ge desteği aldığı önceden tespit edilen girişimler ile KİT leri kapsamakta ve 2000 yılından beri toplanmaktadır. 3 Burada da yıllarına ait veriden yararlanılmıştır. Ulusal verinin analizi, hem son dönemde Türkiye deki yabancı firmaların Ar-Ge harcamalarını hangi sektör ve alt sektörlerde yoğunlaştırdıkları ve bu harcamaların seyri hakkında bize bilgi verecektir. 1 Bu çalışma yapılırken TÜİK ile ODTÜ-TEKPOL arasında yapılan protokol çerçevesinde veriler üzerinde sadece TÜİK te çalışılmıştır. 2 Bu verinin toplama yöntemi ile ilgili daha geniş bilgiye adresinden ulaşılabilir. 3 Ar-Ge anketleri ile ilgili daha detaylı bilgi adresinden görülebilir. 7

8 Uluslar arası veri setleri olaraksa OECD (Organisation for Economic Cooperation and Development) ve UNCTAD (United Nations Conference on Trade and Development) kaynaklı veriler kullanılacak ve böylece çokuluslu firmaların Ar-Ge etkinliklerinin uluslarasılaşmasının başlıca GOÜ ve gelişmiş ülkeler bazında tablosu çizilecektir. Bu çalışmanın amacı, Türkiye nin bu alandaki konumunu belirlemektir. İlk veri seti olan OECD verisi (Main Science and Technology Indicators), kuruluşun 1981 yılından itibaren resmi istatistik kurumlarından topladığı Ar-Ge, patent, teknoloji ödemeler dengesi ve Ar-Ge yoğun sektörlere ait uluslar arası ticaret verilerini içermektedir. Veriler üye ülkeler ve bir kısım üye olmayan ülkelerden (Arjantin, Çin, İsrail, Romanya, Rusya, Singapur, Slovenya, Güney Afrika ve Tayvan) elde edilmiştir. Ancak çoğu ülkeye ait kesintisiz zaman serileri ve özdeş bir veri başlangıç yılı bulmak mümkün olmamaktadır 4 Diğer uluslar arası veri ise UNCTAD tarafından yıllık olarak üretilen World Investment Report adlı kaynaktan alınmıştır. Bu veri seti doğrudan yabancı sermaye yatırımları ile ilgili küresel eğilimleri yansıtmaktadır. 5 Veri setindeki değişkenler için Birleşmiş Milletler üyesi ülke ve bölgelere göre 1970 yılından itibaren veri toplanmakta ve iki yıl gecikmeli olarak raporlanmaktadır. Ancak yine bazı ülkeler için zaman serilerinde kesintiler mevcuttur. UNCTAD tarafından yayınlanan World Investment Report serisi sermaye yatırımlarının küresel hareketliliğini göstermekte ve Türkiye üzerine yapılacak yorumlarla ilgili önemli ipuçları sağlamaktadır yılındaki son durumda yabancı sermaye yatırımlarının değerlendirmek için, küresel doğrudan yabancı sermaye akışlarını incelersek, özellikle 2009 un ikinci yarısında doğrudan yabancı sermaye girişlerinin en düşük seviyeye ulaştığını, 2010 un ilk dönemlerinde de ancak mütevazi sayılabilecek bir toparlanma yaşadığını görebiliriz (Şekil 1). Küresel doğrudan yabancı sermaye girişleri 2009 yılındaki son durumda, genel olarak bir düşüş trendi izlemektedir. Dünyadaki toplam yabancı sermaye girişleri, 2008 yılındaki %16 lık düşüşün ardından 2009 yılında %37 daha gerileyerek, milyar dolara düşmüş, yabancı sermaye çıkışları ise %43 düşerek milyar dolara gerilemiştir (WIR,2010). Gelişmiş ülkelere gelen yabancı sermaye yatırımlarında 2009 yılında %44 lük bir düşüş gözlemlenmiş ve toplam yabancı sermaye yatırımı 566 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. Bunun yanı sıra gelişmekte olan ülkelere gelen doğrudan yabancı sermaye yatırımlarının oranı da %24 lük bir düşüş sergileyerek 478 milyar dolara gerilemiştir. Geçiş ekonomilerinin (transition economies), yani Güney Doğu Avrupa ve Birleşik Devletler Topluluğu 4 adresinden bu veri seti ile ilgili detaylı bilgi edinilebilir. 5 Bu veri seti ile ilgili detaylı bilgi için adresine bakınız. 8

9 (Commonwealth of Independent States) nun 6, aldığı yabancı sermaye yatırımlarının da oranı %43 düşmüş ve 70 milyar dolar olmuştur. Şekil 1: Küresel ve ekonomik gruplara göre yabancı sermaye girişleri, (milyon dolar) 2009 yılında gelişmiş ülkelere, gelişmekte olan ülkelere ve geçiş ekonomilerine gelen yabancı sermaye yatırımlarının bu şekilde bir anda düşmesi, dünyanın birçok yerinde ekonomik performansın zayıfladığının ve çok uluslu şirketlerin finansal yeterliliklerinin azaldığının bir göstergesi olarak kabul edilmektedir. Fakat 2010 yılında, yabancı sermaye akışlarında gerçekleşmesi beklenen düzelmenin gelişmiş ülkelere kıyasla gelişmekte olan ülkelerde daha güçlü olacağı ve bunun sonucunda da gelişmekte olan ülkelere ve geçiş ekonomilerine yönelik yabancı doğrudan sermaye yatırımlarının hızlanacağı beklenmektedir. Yabancı sermaye girişlerinin dünyadaki toplam gayri safi yurt içi hasıla içindeki payı ise, yabancı sermaye girişlerinin dünyadaki genel seyri hakkında fikir edinmemiz konusunda bize yardımcı olacaktır. Şekil 2 denden görüleceği gibi yılları arasında yabancı sermaye yatırımlarının dünyadaki toplam GSYİH içindeki payı % 0,5 ile %1,0 arasında seyretmiş, 1990 lardan sonra hızlı bir artış gösterip 1999 da %3,47 ye, 2000 yılında da % 4,31 e kadar yükselmiştir. Fakat 2001 senesine gelindiğinde önemli bir düşüş gözlenmiş ve bu oran %2,58 e gerilemiştir. Sonrasında da, düşmeye devam ederek 2004 senesinde %1,75 e kadar gerilemiştir. Takip eden dönemde, 2007 ye kadar yükselme eğilimine girip, 2007 de 6 Birleşik Devletler Topluluğu, Sovyetler Birliği nin dağılması sonrasında kurulan ve eski Sovyet Cumhuriyetlerin oluşturduğu bir bölgesel organizasyondur. Üyeleri Ermenistan, Azerbaycan, Belarus, Kazakistan, Kırgızistan, Moldova, Rusya, Tacikistan, Türkmenistan (aday ülke), Ukrayna(katılımcı ama resmi üye değil), Özbekistan dır. 9

10 %3,59 a ulaşmasına rağmen 2008 de tekrar düşmüş ve 2,8 e gerilemiştir. Son durumda 2009 senesinde yabancı sermaye girişlerinin dünyadaki toplam gayri safi hâsılanın %2,02 si olduğu görülmektedir. 5,00 4,00 YSY / GSYİH (%) 3,00 2,00 1,00 0, Şekil 2: Yabancı sermaye girişlerinin dünya toplam GSYİH içindeki payı(%) Genel hatlarıyla, Türkiye için yabancı sermaye yatırımlarını değerlendirirsek, YSY girişlerinin arasında ortalama olarak milyar dolar; 2006 yılında , 2007 yılında 2.223, 2008 yılında ve 2009 yılında milyar dolar olarak gerçekleşmiş olduğunu görürüz. Bu girişler, arasında toplam sabit sermaye yatırımlarının % 4 ü, 2007 yılında % 15,9 u 2008 yılında % 12,5 i ve 2009 yılında % 7,3 ü olmuştur. YSY çıkışları ise, arasında ortalama olarak 483 milyar dolar; 2006 yılında 926, 2007 yılında 2.104, 2008 yılında ve 2009 yılında milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. Bu çıkışlar, arasında toplam sabit sermaye yatırımlarının ortalama % 0,9 u, 2007 yılında % 1,5 i, 2008 yılında % 1,7 si ve 2009 yılında % 1,5 i olmuştur. Yabancı varlıklara göre yapılan sıralamaya göre, kalkınmakta olan ülkelerden gelen ilk 100 Çok Uluslu Şirket listesinde Türkiye den yer alan şirketler ise, inşaat ve emlak sektöründe faaliyet gösteren Enka İnşaat ve Sanayi (76. Sırada) ve telekomünikasyon sektöründe faaliyet gösteren, Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş.(100. Sırada) olmuştur. 7 Türkiye nin yabancı sermaye girişleri açısından performansını değerlendirmek için ise, yabancı sermaye girişlerinin GSYIH içindeki payını, Türkiye ve dünyada yabancı sermayeyi en çok çeken ülkelerden Türkiye nin rekabette olduğu BRIC ülkeleriyle (Brezilya, Çin, Hindistan ve Rusya) karşılaştırmak 7 WIR (2010) 10

11 Türkiye nin dünyadaki karşılaştırmalı genel durumu hakkında bir fikir edinmemizi sağlayacaktır (Şekil 3). BRIC ülkeleri ve Türkiye yi söz konusu dönem için değerlendirirsek, 1990 ve 1995 arasında Brezilya, Rusya, Türkiye ve Hindistan ın GSYİH larında yabancı sermayenin payının birbirine çok yakın olduğunu ve % 0,2 ile %0,5 arasında seyrettiğini görürüz. Fakat 1995 ten sonra Hindistan ve Rusya da yukarı yönlü bir hareket gözlemlenmiş, Brezilya da yükselişe geçmiş, hatta diğerlerine göre daha hızla hareket etmiştir YSY/ GSYİH (%) Brazil China India Russian Federation Turkey Şekil 3: BRIC ülkeleri için Yabancı sermaye girişlerinin toplam GSYİH (FDI/GDP) içindeki payı (%) arasında Türkiye de ise YSY nin GSYİH daki payı nerdeyse aynı seviyede seyretmeye devam etmiştir. Fakat bu dönemde Çin deki durum bu diğer ülkelerden oldukça farklıdır. Çin de 1990 ve 1991 yıllarında %1 seviyesinde seyreden bu oran 1993 de aniden %6,24 e çıkmış ve daha sonra 2000 senesine kadar azalarak %3,2 seviyesine gerilemiştir ten sonra ise Brezilya için yukarı yönlü bir hareket başlamış ve 1996 da %1,33 ile başlayan bu oran 2000 senesinde %5,08 e kadar yükselmiştir. Daha sonra aşağı doğru bir hareket gözlemlemiş ve Brezilya için düşüş 2003 senesine kadar sürmüştür. Sonrasında ise iniş çıkışlar tecrübe eden Brezilya için YSY nin GSYİH daki payı 2008 senesine gelindiğinde %2,86 olarak bulunmuştur. Türkiye de ise 1995 yılında %0,52 seviyesine gelen YSY/GSYİH oranı, sonrasında düşmeye başlamış ve 2000 senesine gelindiğinde %0,36 ya kadar gerilemiştir. Bu durum 2001 de %1,71 ye sıçrama olması dışında 2004 senesine kadar neredeyse aynı seviyede seyretmiştir e gelindiğinde ise önemli bir artış gözlemlenmiş ve YSY/GSYİH oranı %2,07 ye yükselmiş, 2006 da ise %3,81 seviyesine ulaşmıştır dan sonra ise düşüşe geçmiş ve 2008 senesinde %2,49 ile son bulmuştur. 8 Kaynak World Development Indicators veritabanıdır ve veri 2008 yılına kadar mevcuttur. 11

12 döneminde düşüş gözlemlediğimiz Çin için ise durum, Türkiye nin yaşadığından oldukça farklı seyretmiştir yıllarında YSY/GSYİH oranında ihmal edilebilir bir artıştan sonra, te yine ihmal edilebilir düşüşler olmuş ve 2004 yılında % 2,84 olan bu oran 2005 yılında % 3,54 e yükselmiştir. Sonraki yıllarda yine düşüş ve yükselişlerin ardında 2008 e gelindiğinde %3,42 seviyesinde durmuştur yılında BRIC ülkeleri içinde en yüksek YSY/GSYİH oranına sahip ülke % 4,25 ile Rusya olmuştur. Onu Çin ve Hindistan, Brezilya ve Türkiye izlemiştir. YSY / GSİYH (%) Czech Republic Hungary Poland Turkey Şekil 4: Çek Cumhuriyeti, Macaristan, Polonya ve Türkiye için yabancı sermaye girişlerinin toplam GSYİH içindeki payı (FDI/GDP) (%) Bu değerlendirmemizde de yabancı sermaye girişlerinin GSYIH içindeki payını, Türkiye ve AB ye yeni üye olan ve Türkiye ye benzerlikleri bulunan Çek Cumhuriyeti, Macaristan ve Polonya ile karşılaştırırsak, Türkiye nin yabancı sermaye girişleri açısından dünyadaki yerini kavramamız daha kolay olacaktır (Şekil 4) döneminde yabancı sermaye yatırımlarının GSYİH içindeki payının, Çek Cumhuriyeti, Polonya ve Türkiye nin birbirine yakın seviyelerde seyrettiğini ama Macaristan için YSY nin GSYİH içindeki payının diğer ülkelerden daha fazla olduğunu görürüz yılına gelindiğinde bu fark daha da belirgin hale gelmiş, Çek Cumhuriyeti, Polonya ve Türkiye için YSY/GSYİH oranı sırasıyla % 4,65, %2,63 ve % 0,52 olurken, Macaristan için bu oran %10,75 olarak bulunmuştur a geldiğimizde ise YSY nin GSYİH içindeki payı Çek Cumhuriyeti için %10,49 a ve Polonya için %4,33 e yükselmiş, Macaristan için %6,89 a ve Türkiye için de %0,31 e gerilemiştir yılına kadar Çek Cumhuriyeti nin performansı diğer ülkelere göre yukarda seyretmiş ve YSY/GSYİH oranları Çek Cumhuriyeti nde %11,29, Macaristan da %4,53, 9. Çek Cumhuriyeti için veri 1993 tarihinden başlamaktadır. Kaynak yine World Development Indicators veri tabanıdır ve veri 2008 yılına kadar mevcuttur. 12

13 Polonya da %2,08 ve Türkiye de %0,49 olmuştur yılına gelindiğinde değerlendirdiğimiz tüm ülkeler için düşüş gözlenmesine rağmen sonrasında hepsinde artışlar yaşanmış özellikle Macaristan ın performansındaki artış çok çarpıcı olmuştur. Macaristan da 2004 yılında %4,43 olan YSY/GSYİH oranı, 2005 te %6,92 ye, 2006 da %17,45 e, 2007 de %52,13 ye yükselmiş ve 2008 yılında da %40,59 seviyesine ulaşmıştır. Bu rakamlar diğer ülkelerin GSYİH larında YSY nin paylarından çok yüksek seviyelerdir. Öte yandan Çek Cumhuriyeti için 2005 yılında %9,31 oranı gözlemlenmiş fakat 2008 yılına gelene kadar artış ve azalışlar yaşandıktan sonra 2008 de % 5,04 seviyesinde son bulmuştur. Polonya da 2005 senesinde bir düşüş yaşanmış ve YSY/ GSYİH oranı %3,39 a gerilemiş, 2007 de %5,56 ya yükselmesine rağmen 2008 de %2,81 e gerilemiştir. Türkiye için ise 2005 de % 2,07 olarak bulunan bu oran 2007 de %3,40 a kadar yükselmiş fakat 2008 de yine düşerek %2,49 a gerilemiştir. Genel küresel tablonun ve Türkiye nin bu tablodaki yerinin bu biçimde ortaya konmasını takiben, raporun bu bölümünde öncelikle İSO tarafından sağlanan veriler analiz edilecek, daha sonra ise TÜİK ve OECD verilerinin sağladığı sonuçlar tartışılacaktır. Raporun son alt bölümünde ise bu veriler yardımıyla Türkiye açısından durum özetlenecek ve birtakım genel çıkarımlar aktarılacaktır. 2. İSO VERİLERİ Çalışmanın bu bölümünde yıllarına ait İSO tarafından Türkiye Ekonomisi nin ilk 500 şirketi için toplanan veriler kullanılarak beş temel değişken (firma sayısı, satış hâsılatı, katma değer, ihracat ve ücretle çalışan sayısı) ve bu veriden hesaplanan bazı ölçütlerden (yabancı sermaye payı ve ihracat yoğunluğu gibi) faydalanılarak büyük ölçekli yabancı sermayeli firmaların Türkiye ekonomisi içindeki yeri tartışılacaktır. Veri elverdiği ölçüde geniş tanımlı sektörel çözümlemeler de bu tartışmanın bir parçası olacaktır. Bu verinin diğer veri kaynaklarına göre sağladığı önemli avantajlardan biri firma isimlerinin belli olmasıdır. Bu çerçevede yeri geldikçe ve analiz açısında anlamlı sonuçlar üretebileceği düşünüldükçe firma bazında da tartışmalara yer verilecektir. Bölümün içinde genelde verilerden oluşturulan özet şekil ve tablolar kullanılmış, detaylı çözümlemeler için yararlanılan şekiller ise EK 1 de verilmiştir yılları arasında İSO ilk 500 şirket arasında yer alan yabancı sermayeli şirketlerin sayısına bakacak olursak, bu dönemde Şekil 5 ten de görebildiğimiz gibi 2005 yılına kadar önemli bir artış olduğunu gözlemleriz yılında 131 olan yabancı sermayeli şirket sayısı 2004 yılında 149 a ulaşmış, fakat yılları arasında bu sayı % 8,7 gerileyerek 136 ya düşmüştür. Daha sonraki yıllarda, ilk 500 şirket içindeki yabancı sermayeli şirketlerin sayısında her sene ortalama %2,8 civarında bir artış olmuş ve İSO ilk 500 şirket içindeki yabancı sermayeli şirketlerin sayısı 2009 yılında 153 e ulaşmıştır. Son durumda ise

14 yılı itibariyle, İSO tarafından açıklanan ilk 500 şirketin %30,6 sının yabancı sermayeli şirket olduğu gözlemlenmektedir Firma Sayısı 31 FİRMA SAYISI 30,60 Yabancı Sermayeli Şirketlerin Payı (%) ,20 27,60 28,00 29,40 29,80 27,20 28,00 28,80 29, Yıllar Şekil 5: yılları arasında İSO ilk 500 şirket listesine giren şirketler içinde yabancı sermayeli şirketlerin payı (%) 2000 senesinde İSO ilk 500 listesine giren 131 yabancı sermayeli şirketin 18 tanesi üretimden satışlara göre yapılan sıralamada ilk 50 şirket içinde yer almıştır. Listede en yukarılarda yer alan yabancı sermayeli şirketler Oyak-Renault Otomobil Fabrikaları A.Ş (3. Sırada), Tofaş Türk Otomobil Fabrikası A.Ş (8. Sırada), Vestel Elektronik San ve Tic A.Ş (10. Sırada)., Ford Otomotiv Sanayi A.Ş (11. Sırada) ve Mercedes-Benz Türk Anonim Şirketi (13. Sırada) olmuş ve şirketlerin dördü otomotiv sektöründeki faaliyetleriyle, bir tanesi de metal eşya ve makine sektöründeki faaliyetleriyle listeye dahil olmuştur. Bu şirketlerin hiç biri %100 yabancı sermayeli şirket değildir senesine geldiğimizde ise, İSO ilk 500 listesine giren 149 yabancı sermayeli şirketin 22 tanesinin üretimden satışlara göre yapılan sıralamada ilk 50 şirket içinde yer aldığını, hatta listede 1. sırada yer alan Tüpraş-Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. nin bu yabancı sermayeli şirketlerden birisi olduğunu görürüz senesinde listeye 2. sırada giren Ford Otomotiv Sanayi A.Ş., 3. sırada giren Toyota Otomotiv Sanayi Türkiye A.Ş. ve 4. Sırada giren Oyak-Renault Otomobil Fabrikaları A.Ş. şirketleri de yabancı sermayeli şirketlerdir. Üst sıralarda yer alan bu yabancı sermayeli şirketlerin yalnızca bir tanesi %100 yabancı sermayeli şirket olmuştur (Toyota Otomotiv Sanayi Türkiye A.Ş) yılına gelindiğinde ise, üretimden 14

15 satışlara göre yapılan bu sıralamada listedeki ilk 50 şirketin 20 tanesinin yabancı sermayeli şirket olduğunu görürüz. Listeye 3. sırada giren Oyak-Renault Otomobil Fabrikaları A.Ş., 5. sırada giren TOFAŞ Türk Otomobil Fabrikası A.Ş., 6. sırada giren Ford Otomotiv Sanayi A.Ş., 9. Sırada giren Vestel Elektronik San. ve Tic. A.Ş ve 13. Sırada giren Toyota Otomotiv Sanayi Türkiye A.Ş., 2009 yılında İSO ilk 500 listesinde en iyi performans gösteren yabancı sermayeli şirketler olmuşlardır. İlk 500 şirket içinde yer alan yabancı sermayeli şirketlerin, sermaye yapılarında uluslararası sermayenin payını inceleyecek olursak, 2000 yılında şirketlerin %55 inin sermaye yapısında uluslararası sermaye payının %50 ve üzerinde olduğunu görürüz 10. Bu durum yıllar içinde artış göstermiş ve 2008 yılına gelindiğinde İSO ilk 500 şirket içinde yer alan yabancı sermayeli şirketlerin % 74 ünün sermaye yapısında uluslararası sermayenin payının %50 ve üzeri olduğu görülmüştür yılında ise İSO ilk 500 şirket listesine giren 153 yabancı sermayeli şirketin 108 inin sermaye yapısında uluslararası sermayenin payının %50 ve üzerinde olduğu ve 2008 yılına nazaran sermaye yapısında uluslararası sermayenin daha baskın olduğu yabancı sermayeli şirketlerin payının %70,5 e gerilediği görülmüştür 12. Bu durumda, dönemini incelediğimizde, İSO ilk 500 şirket içinde yer alan yabancı sermayeli şirketlerin önemli bir çoğunluğunun 13 sermaye yapılarında uluslararası sermayenin baskın olduğunu, genel olarak da listeye giren şirketlerde yabancı sermayeli şirketlerin sayısının arttığını söyleyebiliriz. Aynı değerlendirmeyi döneminde imalat alt sektörleri için yaparsak, Gıda, tütün ve içki alt sektöründe faaliyet gösteren şirketlerden 2000 yılında 88 tanesinin ilk 500 şirket arasına girmiş olduğunu ve bunlardan 17 tanesinin (%19,3 ü) yabancı sermayeli şirket olduğunu gözlemleriz yılında en iyi performans gösteren yabancı sermayeli gıda, tütün ve içki şirketi, listeye 53. Sıradan giren JTI Tütün Ürünleri Sanayi A.Ş. olmuştur. Listeye bu sektördeki faaliyetleriyle giren yabancı sermayeli şirketlerin, listedeki tüm sektör şirketleri içindeki payı 2003 yılında %29,6 14 ya yükselmiştir. Bu sene listeye en yüksek girişi yapan senesinde listeye giren 131 yabancı sermayeli şirketin 22 tanesi %100 yabancı sermayeli şirket olmuştur. Bu şirketlerin 8 tanesi kimya, petrol ve plastik sektöründe, 5 tanesi metal eşya ve makine sektöründe, 2 şer tanesi de gıda, tütün ve içki, kağıt ürünleri ve otomotiv sektörlerinde faaliyet göstermektedirler. 3 tanesi hakkında bilgi mevcut değildir. En yüksek girişi yapan %100 yabancı sermayeli şirket gıda, tütün ve içki sektöründeki faaliyetleriyle listeye giren JTI Tütün Ürünleri Sanayi A.Ş. (53. Sırada) olmuştur senesinde listeye giren 148 yabancı sermayeli şirketin 45 tanesi %100 ü uluslararası sermaye olan yabancı sermayeli şirkettir. Bu şirketlerin önemli bir çoğunluğu kimya, petrol ve plastik (17 tanesi), otomotiv (10 tanesi) ve gıda, tütün ve içki (7 tanesi) sektörlerinde faaliyet göstermektedir. Listeye en yüksek girişi yapan %100 yabancı sermayeli şirket ise Toyota Otomotiv Sanayi Türkiye A.Ş (3. Sırada) olmuştur senesinde listeye giren 153 yabancı sermayeli şirketin 44 tanesi %100 ü uluslararası sermaye olan yabancı sermayeli şirkettir. Bu şirketlerin önemli bir çoğunluğu kimya, petrol ve plastik (13 tanesi), otomotiv (10 tanesi) ve gıda, tütün ve içki (6 tanesi) sektörlerinde faaliyet gösteren şirketlerdir. Listeye en yüksek girişi yapan %100 yabancı sermayeli şirket yine Toyota Otomotiv Sanayi Türkiye A.Ş (13. Sırada) olmuştur yılları arasında İSO ilk 500 şirket listesine giren yabancı sermayeli şirketlerin en az %55 inde uluslararası sermayenin payının %50 ve üzerinde olduğu görülmüştür yılında ilk 500 şirket içine giren şirketlerden gıda tütün ve içki sektöründe faaliyet gösteren 91 şirketin 27 tanesi yabancı sermayeli şirkettir. 15

16 yabancı sermayeli şirket ise, Philsa Philip Morris Sabancı Sigara ve Tütüncülük Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi (22. Sırada) olmuştur yılından sonra ise, gıda tütün ve içki sektöründeki faaliyetleriyle ilk 500 listesine giren şirketlerin sayısı 90 civarında seyretmiş ve bu şirketler içinde yabancı sermayeli şirketlerin payı, ortalama % 26 olarak bulunmuştur. Bu dönemde 2006 ve 2007 yılları istisna olarak görülebilir. Çünkü bu yıllarda İSO ilk 500 şirket listesine, gıda tütün ve içki sektöründeki faaliyetleriyle giren şirketlerin sayısı 90 lardan 80 lere gerilemiş ama listeye giren yabancı sermayeli gıda, tütün ve içki şirketlerinin sayısı değişmemiştir 15. Bu yıllarda, İSO ilk 500 şirket listesine bu sektördeki faaliyetleriyle giren şirket sayısının azalmasının, gıda tütün ve içki sektöründe faaliyet gösteren yerli firmaların listenin dışında kalmasından kaynaklandığını söyleyebiliriz senesinde ise İSO ilk 500 şirket listesine gıda tütün içki sektöründeki faaliyetleriyle giren şirket sayısı 100 e yükselmiş fakat bu şirketler arasında yabancı sermayeli şirketlerin sayısı ve oranı önemli bir değişiklik göstermemiştir yılında 92 olan bu sayının 2009 yılında 100 e yükselmesinde, gıda tütün ve içki sektöründe faaliyet gösterip listeye giren yeni yerli şirketlerin önemli bir rolü vardır 18, fakat 2008 de listede olmayıp da 2009 yılında listeye giren yabancı sermayeli gıda, tütün ve içki şirketi sayısı da gözden kaçırılmamalıdır 19. Listeye giren yabancı sermayeli gıda, tütün ve içki şirketlerinin sermaye yapılarına daha yakından bakacak olursak, yılları arasında İSO ilk 500 listesine giren bu şirketlerin %50-55 inin sermaye yapısında uluslararası sermaye payının %50 ve üzerinde olduğunu görürüz. Fakat bu oran 2007 yılında yükselmiş ve 24 yabancı sermayeli şirketin 17 tanesinin, yani %70,8 inin sermaye yapısında uluslararası sermaye payının %50 ve üzerinde olduğu görülmüştür yılına gelindiğinde ise, gıda tütün ve içki sektöründe faaliyet gösteren ve İSO ilk 500 listesine giren yabancı sermayeli şirketlerin sayısı 24 olmuş ve bunlardan 18 tanesinin, yani %72 sinin sermaye yapısında uluslararası sermaye payının %50 ve üzerinde olduğu görülmüştür. Bir diğer imalat alt sektörü olan Dokuma ve giyim eşyası alt sektörünü inceleyecek olursak, bu sektörde faaliyet gösteren şirketlerden İSO ilk 500 listesine giren şirketlerin sayısı 2000 yılında 95 olduğunu ve yılında ilk 500 şirket arasına giren ve gıda tütün ve içki sektöründen faaliyet gösteren şirket sayısı 23, 2007 yılındaki sayı ise 24 tür yılında listede olan Atikler Tarım Ürünleri San. ve Tic. Ltd. Şti., Birlik Pazarlama Sanayi ve Ticaret A.Ş., Della Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş.,Edirne Yağ Sanayi ve Ticaret A.Ş., Eksun Gıda Tarım San. ve Tic. A.Ş., Et ve Balık Ürünleri A.Ş. Genel Müd., Fatoğlu Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş., Klas Yağ ve Gıda San. Tar. Ür. ve Tük.Mal. Paz. Tic. Ltd. Şti., Lio Yağ San. ve Tic. A.Ş., Özlem Tarım Ürünleri A.Ş., Özyılmaz Fındık Tic. San. Ltd. Şti., Sardunya Hazır Yemek Üretim ve Hizmet A.Ş., Yavuzlar Fındık Gıda Sanayi ve Ticaret Uluslararası Taşımacılık Ltd. Şti. Gibi %100 ü yerli sermaye olan gıda, tütün ve içki şirketleri 2006 ve 2007 yıllarında liste dışında kalmışlardır. Bu şirketlerden bir kısmı 2008 ve 2009 yıllarında listeye geri girmiş ama bazıları da tamamen sektörden çekilmişlerdir yılında listeye gıda, tütün ve içki sektöründeki faaliyetleriyle giren yabancı sermayeli şirket sayısı 22 dir de listede olmayıp da 2009 da listeye giren yerli gıda, tütün ve içki şirketleri sayısı 15 tür., de listede olmayıp da 2009 da listeye giren yabancı sermayeli gıda, tütün ve içki şirketleri sayısı 6 dır ve bu şirketler Doğa Organik Gıda ve Tarım Ür. Ürt. ve Tic. İth. İhr. A.Ş, Erikli Su ve Meşrubat San. ve Tic. A.Ş., Fruko Meşrubat Sanayii Ltd.Şti., PNS Pendik Nişasta Sanayi A.Ş., Türk Tuborg Bira ve Malt Sanayii A.Ş., Unipro Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş dir. 16

17 bunlardan yalnızca 7 tanesinin yabancı sermayeli şirket olduğunu gözlemleriz yılında listeye bu sektördeki faaliyetleriyle giren şirket sayısı 107 ye yükselmiş fakat daha sonraki yıllarda bu sayı sürekli düşerek 2009 yılında 49 şirkete kadar gerilemiştir. Bu durum sektörde genel bir küçülme eğilimine işaret etmektedir döneminde İSO ilk 500 listesine dokuma ve giyim eşyası sektöründe faaliyetleriyle giren yabancı sermayeli şirketlerin sayısı ise 2007 yılı dışında önemli bir değişiklik göstermemiş ve sürekli 5 ila 10 şirket arasında seyretmiştir. Bu sektördeki faaliyetleriyle listeye dâhil olan şirketlerin sayısı 2000 yılından başlayarak sürekli azalmış ve 2007 yılındaki şirket sayısı 2001 ile karşılaştırıldığında %47, 6 azalarak 56 ya gerilemiştir. Fakat listeye giren şirket sayısında bir azalış görülmesine rağmen, listeye giren yabancı sermayeli şirket sayısı önemli derecede artmış ve 2007 yılında listeye giren 56 şirketin 17 tanesi yabancı sermayeli şirket olmuştur. Bu durum, 2001 yılında sektördeki yabancı sermayeli şirket sayısıyla karşılaştırıldığında %112,5 lik bir artışı işaret etmektedir yılına gelindiğinde ise, İSO ilk 500 listesine giren sektör firmalarının sayısı 48 ye gerilemiştir ve bunlardan sadece 4 tanesi yabancı sermayeli şirket olabilmiştir döneminde İSO ilk 500 listesine dokuma giyim ve eşya sektöründeki faaliyetleriyle giren yabancı sermayeli şirketlerin sermaye yapılarını inceleyecek olursak, bu şirketlerin %50 ila 60 ının sermaye yapılarında uluslararası sermayenin payının %50 ve üzerinde olduğunu görülür yılındaki 17 yabancı sermayeli şirketin 12 tanesinin (%70,5 inin) sermayelerinde uluslararası sermayenin payının %50 ve üzerinde olduğu görülmüştür. Fakat bir sonraki yıl olan 2008 yılında ise, bu sayı 1 e düşmüştür. Bu düşüşün ardındaki temel neden, 2008 yılında listeye yabancı sermayeli şirket olarak girmiş birçok dokuma ve giyim eşyası şirketinin sermaye yapılarının değişmesinden ve 2009 yılında listeye yabancı sermayeli şirket olarak girmemelerinden kaynaklanmaktadır 21. Orman ürünleri ve mobilya imalat alt sektörünü incelediğimizde ise, döneminde İSO ilk 500 şirket listesine giren şirket sayısının 10 ila 15 arasında değiştiğini ve bunların çok küçük bir bölümünün yabancı sermayeli şirket olduğunu söyleyebiliriz yılında bu sektördeki faaliyetleriyle listeye giren 11 şirketin 1 tanesi yabancı sermayeli şirket olurken, 2007 yılında listeye giren 13 şirketin 5 i yabancı sermayeli şirket olmuş ve uluslararası sermayeye sahip şirketlerin orman ürünleri ve mobilya sektöründeki faaliyetleriyle listeye giren şirketler içindeki en yüksek payı olan %38,5 e ulaşmıştır yılındaki son durumda ise, İSO ilk 500 listesine giren 11 orman ürünleri ve mobilya şirketinden sadece 1 tanesi yabancı sermayeli şirket olmuştur. Bu sektörden listeye giren yabancı sermayeli şirketlerin sayısı oldukça az 20 Bu dönemde listeye giren yabancı sermayeli şirketlerden sadece bir tanesi (Sasa Dupont Sabancı Polyester Sanayi A.Ş. - Advansa Sasa Polyester Sanayi A.Ş.) üretimden satış miktarlarına göre yapılan sıralamada ilk 50 şirket içine girmiştir, fakat bu şirket sadece bu sektöde faaliyet göstermemektedir ve asıl faaliyet alanı kimya, petrol ve plastik sektörüdür döneminde İSO ilk 500 listesine bu sektördeki faaliyetleriyle giren yabancı sermayeli şirketler içinde %100 yabancı sermayeli olan herhangi bir şirket yer almamıştır. 2005, 2006, 2008 ve 2009 yıllarında listeye girmiş olan %100 yabancı sermayeli tek dokuma, giyim ve eşya şirketi Hugo Boss Tekstil Sanayii Ltd. Şti yılında ise listeye giren %100 yabancı sermayeli şirketler Atateks Tekstil İşletmelerı San. ve Tic. A.S., Kilim Grubu Kartaltepe Mensucat Fab. T.A.S., Menderes Tekstil San. ve Tic. A.S. ve Sunjüt Sun'ı Jüt San. ve Tic. A.Ş. 17

18 görünmektedir ve sermaye yapıları incelendiğinde ise uluslararası sermayenin payının %50 nin altında olduğu firma sayısı görece fazla olarak bulunmuştur. 22 Bir diğer imalat alt sektörü olan Kağıt Ürünleri sektörünü incelersek, bu sektördeki faaliyetleriyle İSO ilk 500 şirket listesine giren şirketlerin sayısı 2000 yılında 28 iken bu sayının 2009 yılında 16 ya gerilediğini görürüz. Fakat bu şirketler arasında yabancı sermayeli şirketler genellikle yerlerini korudukları için, yabancı sermayeli şirketlerin 2000 yılında tüm şirketler içindeki %28,5 olan payı yıllar içinde artmış ve 2009 yılında %37,5 e yükselmiştir. Listeye giren bu yabancı sermayeli şirketlerin %50 den fazlası sermaye yapılarında uluslararası sermayenin payının %50 ve üzerinde olduğu şirketler olmuştur. Bu dönemdeki en çarpıcı gözlem, 2004 yılında kâğıt ürünleri sektöründeki faaliyetleriyle listeye giren 6 yabancı sermayeli şirketin 5 inin yani %83,4 ünün sermaye yapısında uluslararası sermayenin payının %50 ve üzerinde olmasıdır yılında bu oran %66,6 olarak bulunmuştur 23. Kimya, petrol plastik sektöründeki faaliyetleriyle döneminde İSO ilk 500 listesine giren şirketlerin sayısı 70 ila 75 arasında, bu şirketlerden yabancı sermayeli olanların sayısı ise 25 ila 30 arasındadır. Fakat 2007 yılında listeye bu sektörden giren 68 şirketten sadece 15 tanesi yabancı sermayeli şirket olmuş ve bu sayı söz konusu dönemdeki en düşük sayı olarak bulunmuştur yılında ise listeye giren yabancı sermayeli şirketlerin sayısında 2007 yılına göre %146,6 lık önemli bir artış görülmüş ve listeye giren 75 şirketin 37 si (% 49,3 ü) yabancı sermayeli şirket olmuştur yılında ise listeye kimya, petrol ve plastik sektöründeki faaliyetleriyle giren yabancı sermayeli şirketlerin sayısının 30 olduğu gözlenmiştir. İSO ilk 500 listesine giren yabancı sermayeli kimya, petrol ve plastik şirketlerinin her sene yaklaşık % 75 veya 80 inin sermaye yapısında uluslararası sermayenin payı %50 ve üzerindedir 24. Bu sektörden ilk 50 şirket arasına en çok giriş yapan yabancı sermayeli şirket İpragaz A.Ş. olmuştur 25. Onu Unilever Sanayi ve Ticaret Türk Anonim Şirketi 26 ve Tüpras-Türkiye Petrol Rafinerileri A.S 27, takip etmiştir. 22 Bu dönemde listeye sadece 2005 (Grammer Koltuk Sistemleri Sanayi ve Ticaret A.Ş.), 2006(Grammer Koltuk Sistemleri Sanayi ve Ticaret A.Ş.) ve 2007 (Yıldız Entegre Agaç San. ve Tic. A.S. ve Yıldız Sunta Mdf Orman Ürünleri Sanayi Tesisleri Ith. Ihr. ve Tic. A.S.) senelerinde %100 yabancı sermayeli orman ürünleri ve mobilya şirketleri dahil olmuştur yılında listeye giren 6 yabancı sermayeli şirketin 4 ünün sermaye yapılarında uluslararası sermayenin payı %50 ve üzerindedir. 24 Örneğin 2009 yılında listeye giren yabancı sermayeli şirketleri %83,3 ünde(30 şirketin 25 inde), 2008 yılında %83,7 sinde, 2007 de %80 inde, 2006 da ise % 78,5 inde uluslararası sermayenin payı %50 ve üzerindedir. Listeye giren %100 yabancı sermaye şirketlerinin sayısı ise 2000,2001 ve 2006 da 8; 2002, 2003 ve 2004 de 7, 2005 de 11, 2007 de 3, 2008 de 17 ve 2009 da 13 olmuştur. 25 İpragaz A.Ş. listeye 2000 yılında 22.sıradan, 2001 yılında 25. sıradan, 2002 ve 2003 yıllarında 16. sıradan, 2008 de 22. sıradan ve 2009 da 19. sıradan giriş yapmıştır. 26 Unilever Sanayi ve Ticaret Türk Anonim Şirketi, 2005 senesinde 16. sıradan ve 2007 senesinde 17.sıradan listeye dahil olmuştur. 27 Tüpras-Türkiye Petrol Rafinerileri A.S 2005 ve 2007 yıllarında listeye 1. Sıradan giriş yapmıştır. 18

19 Bir diğer imalat alt sektörü olan Taş ve toprağa dayalı imalat sektöründeki faaliyetleriyle İSO ilk 500 listesine giren şirketlerin arasındaki performanslarını incelersek, en düşük girişin 2001 yılındaki 34 şirket, en yüksek girişin de 2006 yılındaki 48 şirket olduğunu görürüz. Bu şirketler içindeki yabancı sermayeli şirketlerin payı ise %20 ile %30 arasında değişmektedir. Örneğin 2000 yılında listeye bu sektördeki faaliyetleriyle giren 36 şirketin 8 tanesi (%22,2 si) yabancı sermayeli şirket iken, 2009 yılında listeye giren 40 şirketin 14 ü (%35 i) yabancı sermayeli şirket olmuştur. Bu yabancı sermayeli şirketlerin sermaye yapılarını inceleyecek olursak, 2000 yılındaki 8 şirketin 4 ünün (%50 si), 2007 yılında 14 şirketin 9 unun (%64,2 si), 2008 yılındaki 16 şirketinin 10 unun (%62,5 si) ve 2009 yılındaki 14 şirketin 7 sinin (%50 si) sermaye yapılarında uluslararası sermayenin payı %50 ve üzerinde olduğunu görürüz döneminde bu sektördeki faaliyetleriyle ilk 50 şirket arasına girebilen yabancı sermayeli şirketler Trakya Cam Sanayii A.Ş 28 ve Paşabahçe Cam Sanayii ve Ticaret Anonim Şirketi 29 olmuştur. Metal ana sanayi ne baktığımızda gördüğümüz tabloda İSO ilk 500 listesine giren şirketlerin sayısından söz konusu dönem için önemli bir artışın olduğunu gözlemleriz yılında bu sektördeki faaliyetleriyle listeye giren şirket sayısı 43 iken 2004 yılında 64 e 2007 yılında da 76 ya yükselmiştir. Bu şirketlerinden yabancı sermayeli olanların sayısı ise 2000 yılında 6 iken 2004 yılında 12 ye, 2007 yılında ise 23 e yükselmiştir yılında yabancı sermayeli metal ana sanayi şirketlerinin performansı dönem içindeki en yüksek performans olarak gözlenmiştir ve bu sene İSO ilk 500 listesine giren şirketlerin %30,3 ü yabancı sermayeli şirket olmuştur yılına geldiğimizde ise listeye bu sektörden 78 şirket girmiş, fakat listeye giren yabancı sermayeli şirket sayısı 2007 yılıyla karşılaştırıldığında %60,9 düşerek 9 a gerilemiştir 30. Bu durum önemli bir düşüş olarak görülmesine rağmen aslında uç nokta olarak karşımıza çıkan durum, 2007 yılında listeye 23 tane yabancı sermayeli şirketin girmiş olmasıdır. Çünkü, dönemini incelersek, İSO ilk 500 listesine metal ana sanayi sektöründeki faaliyetleriyle giren yabancı sermayeli şirket sayısı genellikle 5 ila 10 arasında seyretmiştir fakat 2007 yılında önemli bir artış gözlenip 23 şirkete yükselmiştir yılına gelindiğinde ise, listeye bu sektördeki faaliyetleriyle giren 65 şirketin 8 i (12,3 ü) yabancı sermayeli şirket olmuştur. Bu dönemde listeye en üst sıralardan giren yabancı sermayeli metal ana sanayi şirketleri Diler Demir Çelik Endüstri ve Ticaret Anonim Şirketi 31, Borçelik Çelik Sanayii Ticaret A.Ş 32, Borusan Mannesmann Boru Sanayi ve 2001 yıllarında 37. olarak, 2002 ve 2003 yıllarında 39. olarak, 2004 yılında 43. olarak,2005 yılında 44. olarak listede ilk 50 ye yabancı sermayeli şirket olarak dahil olmuştur yılında 34. Sıradan ilk 50 şirket arasına yabancı sermayeli şirket olarak girmiştir yılında listeye bu sektörde giren 76 şirketin 23 ü yabancı sermayeli şirket iken, 2008 yılında listeye giren 78 şirketin 9 u yabancı sermayeli şirket olmuştur. Böylece, yabancı sermayeli şirketlerin sayısı %60,9 luk bir azalma göstererek 23 ten 9 ya inmiştir de 36. sıradan, 2003 de 26. sıradan, 2004 de 26. sıradan, 2005 de 34. sıradan, 2006 de 37. sıradan, 2007 de 33. sıradan, 2008 de 29. sıradan, 2009 da ise 35. sıradan listeye girmiştir de 30. sıradan, 2004 de 30. sıradan, 2005 de. 29. sıradan,2006 da 31. sıradan, 2008 de 33.sıradan, 2009 da ise 28. sıradan listeye girmiştir 19

20 ve Ticaret A.Ş 33, İzmir Demir Çelik Sanayi A.Ş 34, Ege Çelik Endüstrisi San. ve Tic. A.Ş 35, Ereğli Demir ve Çelik Fabrikaları T.A.Ş. 36, Assan Demir ve Sac San. A.Ş 37, Kroman Çelik Sanayii A.S 38 şirketleri olmuştur. Listeye giren yabancı sermayeli şirketlerin sermaye yapılarını incelediğimizde ise, 2000 yılındaki 6 yabancı sermayeli şirketten yalnızca 1 inde uluslararası sermaye payının %50 ve üzerinde olduğunu görürüz. Yabancı şirketler içinde uluslararası sermayenin payının %50 nin üzerinde olduğu şirketlerin oranı 2007 yılına kadar artmış ve 2007 yılında %60,8(24 şirketin 13 tanesi) ulaşmıştır. Fakat bu sayılar 2008 ve 2009 yıllarında gerilemiştir ve 2008 yılındaki 9 yabancı sermayeli şirketin 3 ünde (%33,3) ve 2009 yılındaki 8 yabancı sermayeli şirketin 3 ünde (%37,5 i) uluslararası sermayenin payı %50 ve üzerinde olmuştur. Metal eşya ve makine imalat alt sektöründeki firmaların İSO ilk 500 şirket listesindeki performanslarını değerlendirirsek, 2000 yılında listeye giren 51 şirketin 19 unun yabancı sermayeli şirket olduğu gözlemleriz yılında listeye bu sektördeki faaliyetleriyle giren şirket sayısı 42 ye düşmesine rağmen, yabancı sermayeli şirket sayısı 20 ye yükselmiştir. Bu sektördeki faaliyetleriyle listeye giren şirket sayısındaki azalma 2003 de durmuş ve 2003 ten sonra artmaya başlayarak 2009 yılına kadar bu sektördeki faaliyetleriyle listeye giren şirket sayısı 65 e yükselmiştir. Fakat bu dönemde listeye giren yabancı sermayeli şirketlerin sayısı için aynı eğilim söz konusu değildir. Bu dönemde listeye giren yabancı şirket sayısı çok önemli bir değişiklik göstermeden 20 ile 25 arasında seyretmiş, fakat 2007 yılında istisnai bir durum gözlenmiştir yılında listeye giren yabancı sermayeli şirket sayısı %52,3 lük bir azalma göstererek 2007 yılında 10 a gerilemiştir yılındaki son durumda ise, listeye metal eşya ve makine sektöründeki faaliyetleriyle giren 65 şirketin 24 ü yabancı sermayeli şirket olmuştur döneminde İSO ilk 500 şirket listesine üretimde satışlara göre ilk 50 arasında giren yabancı sermayeli metal eşya ve makine şirketleri BSH Profilo Elektrikli Gereçler Sanayii A.Ş 40, Vestel Elektronik San. ve Tic A.Ş 41, Profilo Telra Elektronik Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi 42, de 36.sıradan, 2009 da 48. sıradan,2005 de 42. sıradan, 2006 da ise 45. sıradan listeye girmiştir de 47. sıradan, 2003 de 48. sıradan, 2004 de 48. sıradan, 2006 de 42. sıradan, 2008 de 27. sıradan listeye girmiştir de 34.sıradan listeye girmiştir de 6. sıradan listeye girmiştir de 42. sıradan listeye girmiştir de 28. sıradan listeye girmiştir yılında listeye 21 yabancı sermayeli şirket girmiştir yılında 19 sıradan, 2001 yılında 39. sıradan, 2002 yılında 30. sıradan, 2003 yılında 23. sıradan, 2004 yılında 25. sıradan, 2005 yılında 24. sıradan, 2006 yılında 24. sıradan, 2007 yılında 21 sıradan, 2008 yılında 24. sıradan, 2009 yılında 17. sıradan listeye girmiştir yılında 10. sıradan, 2001 yılında 9. sıradan, 2002 yılında 4. sıradan, 2003 yılında 9. sıradan, 2004 yılında 8. sıradan, 2005 yılında 8. sıradan, 2006 yılında 8. sıradan, 2007 yılında 11 sıradan, 2008 yılında 14. sıradan, 2009 yılında 9. sıradan listeye girmiştir. 20

İÇİNDEKİLER 1. GİRİŞ.. 7 2. İSO VERİLERİ 13

İÇİNDEKİLER 1. GİRİŞ.. 7 2. İSO VERİLERİ 13 YASED Uluslararası Yatırımcılar Derneği ODTÜ- TEKPOL Bilim ve Teknoloji Politikaları Araştırma Merkezi TÜRKİYE EKONOMİSİNDE YABANCI SERMAYELİ FİRMALARIN AR-GE ETKİNLİKLERİNİN ANALİZİ MEVCUT DURUM, SORUNLAR

Detaylı

TÜRKİYE'NİN İLK 500 BÜYÜK SANAYİ KURULUŞU 2012

TÜRKİYE'NİN İLK 500 BÜYÜK SANAYİ KURULUŞU 2012 İstanbul Sanayi Odası tarafından bu yıl 45 incisi hazırlanan TÜRKİYE NİN İLK 500 BÜYÜK KURULUŞU içerisinde bu yılda 2011 yılına göre değişiklik olmamış ve 487 özel, 13 de kamu sanayi kuruluşu yer almaktadır.

Detaylı

İşte sanayinin devleri İSO'nun En Büyük 500 Sanayi Kuruluşu listesi açıklandı. Tüpraş 'Türkiye'nin en büyüğü tahtını' korudu

İşte sanayinin devleri İSO'nun En Büyük 500 Sanayi Kuruluşu listesi açıklandı. Tüpraş 'Türkiye'nin en büyüğü tahtını' korudu İşte sanayinin devleri İSO'nun En Büyük 500 Sanayi Kuruluşu listesi açıklandı. Tüpraş 'Türkiye'nin en büyüğü tahtını' korudu İSTANBUL - İstanbul Sanayi Odası (İSO) En Büyük 500 Sanayi Kuruluşu listesini

Detaylı

DOĞRUDAN YABANCI YATIRIM

DOĞRUDAN YABANCI YATIRIM Invest in DOĞRUDAN YABANCI YATIRIM Türkiye de Doğrudan Yabancı Yatırımın Gelişimi Makroekonomik anlamda küresel ekonomiye uyumu sağlayan yapısal reformlar, bir yandan Türkiye yi doğrudan yabancı yatırım

Detaylı

TÜRKİYE NİN 500 BÜYÜK SANAYİ KURULUŞU 2014 Burçin KABAKCI

TÜRKİYE NİN 500 BÜYÜK SANAYİ KURULUŞU 2014 Burçin KABAKCI İstanbul Sanayi Odası (İSO) tarafından, bu yıl 47 ncisi hazırlanan TÜRKİYE NİN İLK 500 BÜYÜK SANAYİ KURULUŞU çalışmasının 2014 yılı sonuçları açıklanmıştır. Açıklanan listede 489 özel, 11 de kamu sanayi

Detaylı

TÜRKİYE NİN 500 BÜYÜK SANAYİ KURULUŞU 2014 Burçin KABAKCI

TÜRKİYE NİN 500 BÜYÜK SANAYİ KURULUŞU 2014 Burçin KABAKCI İstanbul Sanayi Odası (İSO) tarafından, bu yıl 47 ncisi hazırlanan TÜRKİYE NİN İLK 500 BÜYÜK SANAYİ KURULUŞU çalışmasının 2014 yılı sonuçları açıklanmıştır. Açıklanan listede 489 özel, 11 de kamu sanayi

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Mart - 2011

EKONOMİK GELİŞMELER Mart - 2011 EKONOMİK GELİŞMELER Mart - 2011 AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU EKONOMİK RAPOR - MART 2011 İÇİNDEKİLER... 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH)... 2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK VE İŞGÜCÜ

Detaylı

-Bursa nın ciroları itibariyle büyük firmalarını belirlemek amacıyla düzenlenen bu çalışma on altıncı kez gerçekleştirilmiştir.

-Bursa nın ciroları itibariyle büyük firmalarını belirlemek amacıyla düzenlenen bu çalışma on altıncı kez gerçekleştirilmiştir. Bursa nın 250 Büyük Firması araştırması; -Bursa nın ciroları itibariyle büyük firmalarını belirlemek amacıyla düzenlenen bu çalışma on altıncı kez gerçekleştirilmiştir. -Bu çalışma Bursa il genelinde yapılmış,

Detaylı

TÜRKİYE'NİN 500 BÜYÜK SANAYİ KURULUŞU İÇİNDE OTOMOTİV SANAYİİ

TÜRKİYE'NİN 500 BÜYÜK SANAYİ KURULUŞU İÇİNDE OTOMOTİV SANAYİİ RAPOR 2013/15 TÜRKİYE'NİN 500 BÜYÜK SANAYİ KURULUŞU İÇİNDE OTOMOTİV SANAYİİ 1. OTOMOTİV SANAYİİ'NİN YILLARA GÖRE KONUMU 2. SEKTÖRLER ARASINDA KIYASLAMA TEMMUZ 2013 ÖNSÖZ İstanbul Sanayi Odası tarafından

Detaylı

İşte Türkiye'nin en büyük şirketleri

İşte Türkiye'nin en büyük şirketleri On5yirmi5.com İşte Türkiye'nin en büyük şirketleri İstanbul Sanayi Odası'nın ''Türkiye'nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu" 2013 yılı araştırması sonuçlarında ilk sırayı geçmiş yıllarda olduğu gibi yine TÜPRAŞ

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Haziran 2012

EKONOMİK GELİŞMELER Haziran 2012 EKONOMİK GELİŞMELER Haziran 2012 Kaynak: Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU İÇİNDEKİLER 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH) 2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK

Detaylı

AYDIN TİCARET BORSASI

AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN COMMODITY EXCHANGE ŞUBAT 2015 TÜRKİYE NİN TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELERİ Ata Mahallesi Denizli Bulv. No:18 09010 AYDIN Tel: +90 256 211 50 00 +90 256 211 61 45 Faks:+90 256 211

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Şubat - 2010

EKONOMİK GELİŞMELER Şubat - 2010 EKONOMİK GELİŞMELER Şubat - 2010 AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU EKONOMİK RAPOR - ŞUBAT 2010 İÇİNDEKİLER... 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH)...2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK VE İŞGÜCÜ

Detaylı

AYDIN COMMODITY EXCHANGE ARALIK 2013 TÜRKİYE NİN TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELERİ. www.aydinticaretborsasi.org.tr info@aydinticaretborsasi.org.

AYDIN COMMODITY EXCHANGE ARALIK 2013 TÜRKİYE NİN TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELERİ. www.aydinticaretborsasi.org.tr info@aydinticaretborsasi.org. AYDIN T CARET BORSASI AYDIN COMMODITY EXCHANGE ARALIK 2013 TÜRKİYE NİN TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELERİ Ata Mahallesi Denizli Bulv. No:18 09010 AYDIN Tel: +90 256 211 50 00 +90 256 211 61 45 Faks:+90 256 211

Detaylı

AYDIN TİCARET BORSASI

AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN COMMODITY EXCHANGE EYLÜL 2013 TÜRKİYE NİN TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELERİ Ata Mahallesi Denizli Bulv. No:18 09010 AYDIN Tel: +90 256 211 50 00 +90 256 211 61 45 Faks:+90 256 211

Detaylı

TÜRKİYE DE SANAYİ SEKTÖRÜNDE ULUSLARARASI SERMAYE Temmuz 2010 TÜRKİYE NİN EN BÜYÜK 500 SANAYİ KURULUŞU ARASINDAKİ ULUSLARARASI SERMAYELİ ŞİRKETLERİN DEĞERLENDİRMESİ İstanbul Sanayi Odası tarafından 1968

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Ocak 2013

EKONOMİK GELİŞMELER Ocak 2013 EKONOMİK GELİŞMELER Ocak 2013 Kaynak: Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU İÇİNDEKİLER 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH) 2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Mart - 2010

EKONOMİK GELİŞMELER Mart - 2010 EKONOMİK GELİŞMELER Mart - 2010 AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU İÇİNDEKİLER... 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH)...2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK VE İŞGÜCÜ HAREKETLERİ... 2 İTHALAT

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Temmuz 2013

EKONOMİK GELİŞMELER Temmuz 2013 EKONOMİK GELİŞMELER Temmuz 2013 Kaynak: Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU İÇİNDEKİLER 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH) 2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Temmuz - 2011

EKONOMİK GELİŞMELER Temmuz - 2011 EKONOMİK GELİŞMELER Temmuz - 2011 AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU EKONOMİK RAPOR TEMMUZ 2011 İÇİNDEKİLER... 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH)... 2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK VE İŞGÜCÜ

Detaylı

-Bursa nın ciroları itibariyle büyük firmalarını belirlemek amacıyla düzenlenen bu çalışma dokuzuncu kez gerçekleştirilmiştir.

-Bursa nın ciroları itibariyle büyük firmalarını belirlemek amacıyla düzenlenen bu çalışma dokuzuncu kez gerçekleştirilmiştir. Bursa nın 25 Büyük Firması araştırması; -Bursa nın ciroları itibariyle büyük firmalarını belirlemek amacıyla düzenlenen bu çalışma dokuzuncu kez gerçekleştirilmiştir. -Bu çalışma Bursa il genelinde yapılmış,

Detaylı

AYDIN TİCARET BORSASI

AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN COMMODITY EXCHANGE TEMMUZ 2015 TÜRKİYE NİN TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELERİ Ata Mahallesi Denizli Bulv. No:18 09010 AYDIN Tel: +90 256 211 50 00 +90 256 211 61 45 Faks:+90 256 211

Detaylı

AYDIN TİCARET BORSASI

AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN COMMODITY EXCHANGE AĞUSTOS 2013 TÜRKİYE NİN TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELERİ Ata Mahallesi Denizli Bulv. No:18 09010 AYDIN Tel: +90 256 211 50 00 +90 256 211 61 45 Faks:+90 256 211

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Ağustos - 2011

EKONOMİK GELİŞMELER Ağustos - 2011 EKONOMİK GELİŞMELER Ağustos - 2011 AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU EKONOMİK RAPOR AĞUSTOS 2011 İÇİNDEKİLER... 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH)... 2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK VE

Detaylı

DIŞ TİCARETTE KATMA DEĞER GÖSTERGELERİ TÜRKİYE 1

DIŞ TİCARETTE KATMA DEĞER GÖSTERGELERİ TÜRKİYE 1 DIŞ TİCARETTE KATMA DEĞER GÖSTERGELERİ TÜRKİYE 1 Ticarette katma değer ölçümü, ihracata konu olan mal ve hizmetlerin üretimindeki değerin kaynağını ülke ve sektörler açısından ortaya koyabilmek amacıyla

Detaylı

BAŞKA YERDE SINIFLANDIRILMAMIŞ ELEKTRİKLİ MAKİNE VE CİHAZLARIN İMALATI Hazırlayan Birgül OĞUZOĞLU Kıdemli Uzman 540 1. SEKTÖRÜN TANIMI Başka yerde sınıflandırılmamış elektrikli makine ve cihazların imalatı

Detaylı

ANA METAL SANAYİİ Hazırlayan Leyla DOLUN Kıdemli Uzman

ANA METAL SANAYİİ Hazırlayan Leyla DOLUN Kıdemli Uzman ANA METAL SANAYİİ Hazırlayan Leyla DOLUN Kıdemli Uzman 422 1. SEKTÖRÜN TANIMI Ana metal sanayii ISIC Revize 3 sınıflandırmasına göre, imalat sanayii alt ayrımında 27 no lu gruplandırma içinde yer almaktadır.

Detaylı

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası 4 Ocak 2008

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası 4 Ocak 2008 Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası 4 Ocak 28 ÖZET Aralık ayında tüketici fiyatları yüzde,22 oranında artmış ve 27 yıl sonu enflasyonu yüzde 8, olmuştur. İşlenmiş gıda fiyatlarında yılın ikinci yarısından

Detaylı

TEKNOLOJİ EKONOMİ POLİTİKA - III TÜRKİYE DEKİ AR-GE VE YENİLİK FAALİYETLERİ

TEKNOLOJİ EKONOMİ POLİTİKA - III TÜRKİYE DEKİ AR-GE VE YENİLİK FAALİYETLERİ TEKNOLOJİ EKONOMİ POLİTİKA - III TÜRKİYE DEKİ AR-GE VE YENİLİK FAALİYETLERİ Musa Yaşar Bilimsel ve teknolojik faaliyetler, ülkelerin kalkınmasında büyük bir öneme sahip olup, ulusal gelirden bu tür faaliyetlere

Detaylı

Cam Sektörü 2013 Yılı Değerlendirmesi

Cam Sektörü 2013 Yılı Değerlendirmesi Cam Sektörü 2013 Yılı Değerlendirmesi Temmuz 2014 1 Milyar $ I. Cam Sektörü Hakkında 80 yıllık bir geçmişe sahip olan Türk Cam Sanayii, bugün camın ana gruplarını oluşturan düzcam (işlenmiş camlar dahil),

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Haziran 2013

EKONOMİK GELİŞMELER Haziran 2013 EKONOMİK GELİŞMELER Haziran 2013 Kaynak: Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU İÇİNDEKİLER 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH) 2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK

Detaylı

2015 HAZİRAN DIŞ TİCARET RAPORU

2015 HAZİRAN DIŞ TİCARET RAPORU 2015 HAZİRAN DIŞ TİCARET RAPORU ATSO DIŞ TİCARET SERVİSİ *Tablo ve listeler TİM ve TUİK istatistikleri ihracat ve ithalat verilerine göre ATSO- Dış Ticaret Servisi tarafından derlenmiştir. 2015 HAZİRAN

Detaylı

TÜRKİYE VE İZMİR İN OCAK-MART 2015 İHRACAT RAKAMLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ

TÜRKİYE VE İZMİR İN OCAK-MART 2015 İHRACAT RAKAMLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ Hazırlayan: Gündem KONT İzmir Ticaret Odası TÜRKİYE VE İZMİR İN OCAK-MART 2015 İHRACAT RAKAMLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre; ihracat 2015 yılı Mart ayında, 2014

Detaylı

İMALAT SANAYİİNİN ALT SEKTÖRLER İTİBARİYLE DAĞILIMI

İMALAT SANAYİİNİN ALT SEKTÖRLER İTİBARİYLE DAĞILIMI GENEL ARAŞTIRMALAR İSTATİSTİKİ BÖLGE BİRİMLERİ SINIFLANDIRMASI DÜZEY 2 YE GÖRE İMALAT SANAYİİNİN ALT SEKTÖRLER İTİBARİYLE DAĞILIMI (21 YILI, ISIC REVİZE 3 SINIFLAMASINA GÖRE ve İKİ RAKAMLI DÜZEYDE) GA-6-3-3

Detaylı

ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIMLAR DEĞERLENDİRME RAPORU

ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIMLAR DEĞERLENDİRME RAPORU ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIMLAR DEĞERLENDİRME RAPORU Ağustos 2010 TÜRKİYE YE ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIM GİRİŞLERİ 2010 YILI İLK YARISINDA 3,2 MİLYAR DOLAR OLDU 2010 yılının ilk yarısında, Türkiye ye

Detaylı

SON ÜÇ YILDA ADANA İLİNE VERİLEN YATIRIM TEŞVİK BELGELERİ

SON ÜÇ YILDA ADANA İLİNE VERİLEN YATIRIM TEŞVİK BELGELERİ SON ÜÇ YILDA ADANA İLİNE VERİLEN YATIRIM TEŞVİK BELGELERİ MEHMET KARAKUŞ 11 ARALIK 2015 Adana Sanayi Odası Son Üç Yılda Adana İline Verilen Yatırım Teşvik Belgeleri-Özet Türkiye nin 2023 vizyonu ile üretim,

Detaylı

KONYA DIŞ TİCARET BÜLTENİ

KONYA DIŞ TİCARET BÜLTENİ HABER BÜLTENİ 12.05.2014 Sayı 27 Konya Ticaret Odası (KTO) tarafından Türkiye İstatistik Kurumu ndan ve Türkiye İhracatçılar Meclisi nden alınan verilere dayalı olarak Konya nın dış ticaretinin durumu

Detaylı

YENİ TEŞVİK SİSTEMİ VE DİYARBAKIR

YENİ TEŞVİK SİSTEMİ VE DİYARBAKIR YENİ TEŞVİK SİSTEMİ VE DİYARBAKIR Mart 215 Hikmet DENİZ i İçindekiler Tablo Listesi... iii Grafik Listesi... iii 1. Giriş... 1 2. Türkiye'de Teşvik Belgesine Bağlı Yatırımlar... 1 3. Yatırımların Bölgesel

Detaylı

Türkiye İhracatçılar Meclisi 2013 Yılı İhracat İlk 1000 Envanteri Sonuç Raporu. 21 Mayıs 2014

Türkiye İhracatçılar Meclisi 2013 Yılı İhracat İlk 1000 Envanteri Sonuç Raporu. 21 Mayıs 2014 Türkiye İhracatçılar Meclisi 2013 Yılı İhracat İlk 1000 Envanteri Sonuç Raporu 21 Mayıs 2014 İLK 1000 GENEL İHRACAT PERFORMANSI Türkiye nin 2012 yılında 152,5 milyar dolar olan ihracatı, 2013 yılında 151,8

Detaylı

AYDIN TİCARET BORSASI

AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN COMMODITY EXCHANGE NİSAN 2015 TÜRKİYE NİN TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELERİ Ata Mahallesi Denizli Bulv. No:18 09010 AYDIN Tel: +90 256 211 50 00 +90 256 211 61 45 Faks:+90 256 211

Detaylı

KÜRESEL TİCARETTE TÜRKİYE NİN YENİDEN KONUMLANDIRILMASI-DIŞ TİCARETTE YENİ ROTALAR

KÜRESEL TİCARETTE TÜRKİYE NİN YENİDEN KONUMLANDIRILMASI-DIŞ TİCARETTE YENİ ROTALAR KÜRESEL TİCARETTE TÜRKİYE NİN YENİDEN KONUMLANDIRILMASI-DIŞ TİCARETTE YENİ ROTALAR T.C. Ekonomi Bakanlığının gerçekleştirdiği Küresel Ticarette Türkiye nin Yeniden Konumlandırılması-Dış Ticarette Yeni

Detaylı

ÖZET ...DEĞERLENDİRMELER...

ÖZET ...DEĞERLENDİRMELER... .... 1..13.13.13.13 1.13.... 1..13.13.13.13 1.13.... 1..13.13.13.13 1.13.... 1..13.13.13.13 1.13 ÖZET Aralık ayında tüketici fiyatları yüzde, oranında artmış ve yıllık enflasyon yüzde 7, a yükselmiştir.

Detaylı

Barbaros Demirci Genel Müdür

Barbaros Demirci Genel Müdür 1 21 YILI ISO ISTANBUL SANAYİ ODASI SIRALAMASINDA İLK 5 FİRMA İÇİNE GİREN PLASTİK FİRMALARININ DEĞERLENDİRMESİ Barbaros Demirci Genel Müdür 2 DEĞERLENDİRME KRİTERİ Rapor, ISO - Türkiye nin 5 Büyük Sanayi

Detaylı

Aylık Dış Ticaret Analizi

Aylık Dış Ticaret Analizi EKİM YÖNETİCİ ÖZETİ Bu çalışmada, Türkiye İhracatçılar Meclisi tarafından her ayın ilk günü açıklanan ihracat rakamları temel alınarak Türkiye nin aylık dış ticaret analizi yapılmaktadır. Aşağıdaki analiz,

Detaylı

TÜRKİYE EKONOMİSİ MAKRO EKONOMİK GÖSTERGELER. (Ağustos 2015)

TÜRKİYE EKONOMİSİ MAKRO EKONOMİK GÖSTERGELER. (Ağustos 2015) TÜRKİYE EKONOMİSİ MAKRO EKONOMİK GÖSTERGELER (Ağustos 2015) TEPAV Perakende Güven Endeksi-TEPE (02.09.2015) TEPE, Ağustos ayında bir önceki aya göre artarken, geçen yılın aynı dönemine göre azaldı. Önümüzdeki

Detaylı

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası 5 Eylül 2006

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası 5 Eylül 2006 Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Eylül 2 ÖZET Ağustos ayında yıllık enflasyon, yüzde 1,2 olarak gerçekleşmiş ve önceki raporlarımızdaki öngörülerimizle tutarlı bir seyir izlemiştir. Aylık tüketici fiyat

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Ocak 2014

EKONOMİK GELİŞMELER Ocak 2014 EKONOMİK GELİŞMELER Ocak 2014 Kaynak: Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU EKONOMİK RAPOR OCAK 2014 İÇİNDEKİLER 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH)

Detaylı

TR41 Bursa Eskişehir Bilecik Bölge Planı Hazırlık Çalışmaları. Sanayi Bilgi Notu

TR41 Bursa Eskişehir Bilecik Bölge Planı Hazırlık Çalışmaları. Sanayi Bilgi Notu TR41 Bursa Eskişehir Bilecik Bölge Planı Hazırlık Çalışmaları Sanayi Bilgi Notu 1 BÖLÜM 1 Sektörel Yapı ve Önde Gelen Sektörler i. TR41 Bölgesi Sanayi Genel Görünümü Tablo 3.1 İşletme Büyüklükleri (%)

Detaylı

Tablo 1. Seçilen Ülkeler için Yıllar İtibariyle Hizmetler Sektörü İthalat ve İhracatı (cari fiyatlarla Toplam Hizmetler, cari döviz kuru milyon $)

Tablo 1. Seçilen Ülkeler için Yıllar İtibariyle Hizmetler Sektörü İthalat ve İhracatı (cari fiyatlarla Toplam Hizmetler, cari döviz kuru milyon $) 4.2. HİZMETLER 1. Hizmetler sektörünün ekonomideki ağırlığı bir refah kriteri olarak değerlendirilmektedir (1). (2) tarafından bildirildiği üzere, sanayileşmeyle birlikte, ulaştırma hizmetleri ve belirli

Detaylı

SEKTÖREL GELİŞMELER İÇİNDEKİLER Otomotiv. Beyaz Eşya. İnşaat. Turizm. Enerji. Diğer Göstergeler. Sektörel Gelişmeler /Ağustos 2013 1

SEKTÖREL GELİŞMELER İÇİNDEKİLER Otomotiv. Beyaz Eşya. İnşaat. Turizm. Enerji. Diğer Göstergeler. Sektörel Gelişmeler /Ağustos 2013 1 SEKTÖREL GELİŞMELER İÇİNDEKİLER Otomotiv Otomotiv İç Satışlarda Hızlı Artış Temmuz Ayında Devam Ediyor. Beyaz Eşya Beyaz Eşya İç Satışlarda Artış Temmuz Ayında Hızlandı. İnşaat Reel Konut Fiyat Endeksinde

Detaylı

Berlin Ekonomi Müşavirliği Verilerle Türkiye-Almanya Ekonomik İlişkiler Notu VERİLERLE TÜRKİYE-ALMANYA EKONOMİK İLİŞKİLERİ BİLGİ NOTU

Berlin Ekonomi Müşavirliği Verilerle Türkiye-Almanya Ekonomik İlişkiler Notu VERİLERLE TÜRKİYE-ALMANYA EKONOMİK İLİŞKİLERİ BİLGİ NOTU VERİLERLE TÜRKİYE-ALMANYA EKONOMİK İLİŞKİLERİ BİLGİ NOTU Berlin Ekonomi Müşavirliği Temmuz 2011 1 İÇİNDEKİLER Yönetici Özeti...3 1. Almanya dan Türkiye ye Doğrudan Yatırım Hareketleri...4 2. Türkiye den

Detaylı

ÖZET ...DEĞERLENDİRMELER...

ÖZET ...DEĞERLENDİRMELER... 9.11 1. 3.. 7. 9. 1.13 3.13.13 7.13 9.13 9.11 1. 3.. 7. 9. 1.13 3.13.13 7.13 9.13 9.11 1. 3.. 7. 9. 1.13 3.13.13 7.13 9.13 9.11 1. 3.. 7. 9. 1.13 3.13.13 7.13 9.13 ÖZET Eylül ayında tüketici fiyatları

Detaylı

AYDIN TİCARET BORSASI

AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN COMMODITY EXCHANGE HAZİRAN 2015 TÜRKİYE NİN TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELERİ Ata Mahallesi Denizli Bulv. No:18 09010 AYDIN Tel: +90 256 211 50 00 +90 256 211 61 45 Faks:+90 256 211

Detaylı

TÜRKİYE KALKINMA BANKASI A.Ş. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Müdürlüğü. Temmuz 2010 ANKARA

TÜRKİYE KALKINMA BANKASI A.Ş. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Müdürlüğü. Temmuz 2010 ANKARA Belirli Göstergelerle İmalat Sanayindeki Aylık Gelişmeler TÜRKİYE KALKINMA BANKASI A.Ş. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Müdürlüğü Temmuz 21 ANKARA Hazırlayanlar Sektör Adı Sayfa No Dr. Serdar Şahinkaya

Detaylı

2015 AĞUSTOS DIŞ TİCARET BÜLTENİ 30 Eylül 2015

2015 AĞUSTOS DIŞ TİCARET BÜLTENİ 30 Eylül 2015 2015 AĞUSTOS DIŞ TİCARET BÜLTENİ 30 Eylül 2015 Ağustos 2015 Dış ticaret istatistiklerine ilişkin veriler Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından 30 Eylül 2015 tarihinde yayımlandı. TÜİK, Gümrük ve

Detaylı

Radyo, Televizyon, Haberleşme Teçhizatı Cihazları İmalatı. Emrah ERSOY Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Müdürlüğü Uzman Yardımcısı

Radyo, Televizyon, Haberleşme Teçhizatı Cihazları İmalatı. Emrah ERSOY Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Müdürlüğü Uzman Yardımcısı 32 ve Radyo, Televizyon, Haberleşme Teçhizatı Cihazları İmalatı Emrah ERSOY Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Müdürlüğü Uzman Yardımcısı Sektöre İlişkin Özet Bilgiler Radyo, TV, Haberleşme Teçhizatı ve

Detaylı

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası 5 Ocak 2007

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası 5 Ocak 2007 Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Ocak 27 ÖZET 2 yılı Aralık ayında tüketici fiyatları yüzde,2 oranında artarak yılı yüzde, oranında artış ile tamamlamıştır. Giyim ve ayakkabı grubu fiyatlarında mevsimsel

Detaylı

TÜRKİYE EKONOMİSİ MAKRO EKONOMİK GÖSTERGELER. (Temmuz 2015)

TÜRKİYE EKONOMİSİ MAKRO EKONOMİK GÖSTERGELER. (Temmuz 2015) TÜRKİYE EKONOMİSİ MAKRO EKONOMİK GÖSTERGELER (Temmuz 2015) İstihdam (Mart 2015) Sigortalı ücretli sayısı Mart 2015 de geçen yılın aynı dönemine göre %4,9 artarak; 13 milyon 328 bin olmuştur. Yaz mevsiminin

Detaylı

2010 TÜRKİYE VE İZMİR ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIM GİRİŞLERİ DEĞERLENDİRMESİ

2010 TÜRKİYE VE İZMİR ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIM GİRİŞLERİ DEĞERLENDİRMESİ 2010 TÜRKİYE VE İZMİR ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIM GİRİŞLERİ DEĞERLENDİRMESİ Türkiye de son 6 yılda kurulan uluslararası sermayeli şirketlerin* sayısı 2010 yılı Kasım ayı itibariyle 26 bin 40 e ulaşmıştır.

Detaylı

DÜNYA SERAMİK SAĞLIK GEREÇLERİ İHRACATI. Genel Değerlendirme

DÜNYA SERAMİK SAĞLIK GEREÇLERİ İHRACATI. Genel Değerlendirme DÜNYA SERAMİK SAĞLIK GEREÇLERİ İHRACATI Genel Değerlendirme Haziran 2014 2012 yılı dünya seramik sağlık gereçleri ihracat rakamlarına bakıldığında, 2011 yılı rakamlarına nazaran daha az dalgalanma gösterdiği

Detaylı

2015 OCAK DIŞ TİCARET RAPORU

2015 OCAK DIŞ TİCARET RAPORU 2015 OCAK DIŞ TİCARET RAPORU ATSO DIŞ TİCARET SERVİSİ *Tablo ve listeler TİM ve TUİK istatistikleri ihracat ve ithalat verilerine göre ATSO- Dış Ticaret Servisi tarafından derlenmiştir. 2015 OCAK / TÜRKİYE

Detaylı

KONYA İLİ YATIRIM TEŞVİK BELGELERİ 4 YILLIK ANALİZİ

KONYA İLİ YATIRIM TEŞVİK BELGELERİ 4 YILLIK ANALİZİ KONYA İLİ YATIRIM TEŞVİK BELGELERİ 4 YILLIK ANALİZİ www.mevka.org.tr Yatırım Teşvik Sistemi olarak bilinen ve yatırımcıların yaptıkları yatırımlarda devlet yardımlarını düzenleyen Yatırımlarda Devlet Yardımları

Detaylı

Nisan 2015. Konya Ekonomik Verileri

Nisan 2015. Konya Ekonomik Verileri Nisan 2015 Konya Ekonomik Verileri Dış Ticaret İHRACAT BİLGİLERİ Tablo 1-İhracatta Türkiye Konya Karşılaştırması İHRACAT 1000 $ Nisan 14 Nisan 15 Değişim % Ocak-Nisan 14 Ocak-Nisan 15 Değişim % Konya 140.853

Detaylı

NAYLON İPLİK İTHALATINDA YÜRÜTÜLEN SORUŞTURMAYA İLİŞKİN ÖZET SONUÇ RAPORU

NAYLON İPLİK İTHALATINDA YÜRÜTÜLEN SORUŞTURMAYA İLİŞKİN ÖZET SONUÇ RAPORU EK-1 NAYLON İPLİK İTHALATINDA YÜRÜTÜLEN SORUŞTURMAYA İLİŞKİN ÖZET SONUÇ RAPORU 1. SORUŞTURMAYA İLİŞKİN BİLGİLER 1.1. Başvuru ve Soruşturma Açılması Yerli üreticiler adına Suni ve Sentetik İplik Üreticileri

Detaylı

I. 2011 İlk 1000 İhracatçı Araştırması II. 2012 Değerlendirme III. 2012 İlk Yarı Yıl Faaliyetleri

I. 2011 İlk 1000 İhracatçı Araştırması II. 2012 Değerlendirme III. 2012 İlk Yarı Yıl Faaliyetleri I. 2011 İlk 1000 İhracatçı Araştırması II. 2012 Değerlendirme III. 2012 İlk Yarı Yıl Faaliyetleri I. 2011 İlk 1000 İhracatçı Araştırması 2010 yılında 113,9 milyar dolar olan Türkiye ihracatı, 2011 yılında

Detaylı

KAUÇUK VE PLASTİK MAKİNALARI SEKTÖR NOTU

KAUÇUK VE PLASTİK MAKİNALARI SEKTÖR NOTU KAUÇUK VE PLASTİK MAKİNALARI SEKTÖR NOTU 2011 yılında, dünya kauçuk ve plastik makinaları sektörü toplamında ihracat %26 artışla 24,6 milyar $ a ulaşmıştır. GTİP GTİP TANIMI 8477 Bu fasılın başka pozisyonlarında

Detaylı

RUANDA ÜLKE RAPORU 15.10.2015

RUANDA ÜLKE RAPORU 15.10.2015 RUANDA ÜLKE RAPORU 15.10.2015 YÖNETİCİ ÖZETİ Uludağ İhracatçı Birlikleri nin kayıtlarına göre, Bursa dan Ruanda ya ihracat yapan 1 firma bulunmaktadır. (AHENK KOZMETİK İÇ VE DIŞ TİC. A.Ş) 30.06.2015 tarihi

Detaylı

ÖZET ...DEĞERLENDİRMELER...

ÖZET ...DEĞERLENDİRMELER... 9. 1.13 3.13 5.13 7.13 9.13 7.1 9. 1.13 3.13 5.13 7.13 9.13 7.1 9. 1.13 3.13 5.13 7.13 9.13 7.1 9. 1.13 3.13 5.13 7.13 9.13 7.1 ÖZET Eylül ayında yıllık tüketici enflasyonu, puan azalarak yüzde, ya gerilemiştir.

Detaylı

Türkiye nin dış ticaret ve yatırım bağlantıları: Güçlü yönler

Türkiye nin dış ticaret ve yatırım bağlantıları: Güçlü yönler tepav türkiye ekonomi politikaları araştırma vakfı Türkiye nin dış ticaret ve yatırım bağlantıları: Güçlü yönler Prof. Dr. Serdar TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Müdürü

Detaylı

KOK KÖMÜRÜ, RAFİNE EDİLMİŞ PETROL ÜRÜNLERİ VE NÜKLEER YAKIT İMALATI Hazırlayan Seher OZAN DÜNDAR Kıdemli Uzman 302 1. SEKTÖRÜN TANIMI Kok kömürü, rafine edilmiş petrol ürünleri ve nükleer yakıt imalatı

Detaylı

GRAFİKLERLE FEDERAL ALMANYA EKONOMİSİNİN GÖRÜNÜMÜ

GRAFİKLERLE FEDERAL ALMANYA EKONOMİSİNİN GÖRÜNÜMÜ GRAFİKLERLE FEDERAL ALMANYA EKONOMİSİNİN GÖRÜNÜMÜ Hazırlayan: Fethi SAYGIN Mart 2014 Kaynak :DESTATIS (Alman İstatistik Enstitüsü) GENEL DEĞERLENDİRME Ekonomi piyasalarındaki durgunluk ve sorunlara rağmen,

Detaylı

TÜRKİYE EKONOMİSİ MAKRO EKONOMİK GÖSTERGELER. (Kasım 2015)

TÜRKİYE EKONOMİSİ MAKRO EKONOMİK GÖSTERGELER. (Kasım 2015) TÜRKİYE EKONOMİSİ MAKRO EKONOMİK GÖSTERGELER (Kasım 2015) TEPAV Perakende Güven Endeksi-TEPE (Ağustos 2015) TEPE, Ekim ayında bir önceki aya ve geçen yılın aynı dönemine göre arttı. Geçtiğimiz 3 ayda işlerin

Detaylı

DİYARAKIR DIŞ TİCARETİ 2014

DİYARAKIR DIŞ TİCARETİ 2014 DİYARAKIR DIŞ TİCARETİ 2014 Nisan 2015 Hikmet DENİZ İçindekiler 1. İhracat... 2 1.1. İhracat Yapılan Ülkeler... 3 1.2. 'ın En Büyük İhracat Partneri: Irak... 5 1.3. İhracat Ürünleri... 6 2. İthalat...

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 06 Temmuz 2015, Sayı: 18. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 06 Temmuz 2015, Sayı: 18. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni, Sayı: 18 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya İnci Şengül 1 DenizBank

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Ağustos - 2008

EKONOMİK GELİŞMELER Ağustos - 2008 EKONOMİK GELİŞMELER Ağustos - 2008 AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU İÇİNDEKİLER...1 TÜKETİCİ FİYATLARI ENDEKSİ (TÜFE)... 2 ÜRETİCİ FİYAT ENDEKSİ (ÜFE)... 2 İTHALAT - İHRACAT...

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Mart 2012

EKONOMİK GELİŞMELER Mart 2012 EKONOMİK GELİŞMELER Mart 2012 Kaynak: Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU İÇİNDEKİLER 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH) 2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK

Detaylı

TC. GIDA TARIM VE HAYVANCILIK BAKANLIĞI GAP ULUSLARARASI TARIMSAL ARAŞTIRMA VE EĞİTİM MERKEZİ. Diyarbakır Tarımsal Ticaret / Nüsha 4

TC. GIDA TARIM VE HAYVANCILIK BAKANLIĞI GAP ULUSLARARASI TARIMSAL ARAŞTIRMA VE EĞİTİM MERKEZİ. Diyarbakır Tarımsal Ticaret / Nüsha 4 Sayfa1 TC. GIDA TARIM VE HAYVANCILIK BAKANLIĞI GAP ULUSLARARASI TARIMSAL ARAŞTIRMA VE EĞİTİM MERKEZİ GAPUTAEM GÜNCEL Diyarbakır Tarımsal Ticaret / Nüsha 4 ARALIK 2013 - YIL:1 SAYI:1 / ISSN :2148-1962.

Detaylı

AYDIN COMMODITY EXCHANGE AĞUSTOS 2013 AYDIN DIŞ TİCARET BÜLTENİ. www.aydinticaretborsasi.org.tr info@aydinticaretborsasi.org.tr

AYDIN COMMODITY EXCHANGE AĞUSTOS 2013 AYDIN DIŞ TİCARET BÜLTENİ. www.aydinticaretborsasi.org.tr info@aydinticaretborsasi.org.tr AYDIN T CARET BORSASI AYDIN COMMODITY EXCHANGE AĞUSTOS 213 AYDIN DIŞ TİCARET BÜLTENİ Ata Mahallesi Denizli Bulv. No:18 91 AYDIN Tel: +9 256 211 5 +9 256 211 61 45 Faks:+9 256 211 63 15 www.aydinticaretborsasi.org.tr

Detaylı

2011 YILI İSO SIRALAMASINDA İKİNCİ 500 BÜYÜK FİRMA İÇİNDE YER ALAN PLASTİK FİRMALARININ VE BU FİRMALAR İÇİNDE PAGEV ÜYESİ FİRMALARIN DEĞERLENDİRMESİ

2011 YILI İSO SIRALAMASINDA İKİNCİ 500 BÜYÜK FİRMA İÇİNDE YER ALAN PLASTİK FİRMALARININ VE BU FİRMALAR İÇİNDE PAGEV ÜYESİ FİRMALARIN DEĞERLENDİRMESİ 2011 YILI İSO SIRALAMASINDA İKİNCİ 500 BÜYÜK FİRMA İÇİNDE YER ALAN PLASTİK FİRMALARININ VE BU FİRMALAR İÇİNDE PAGEV ÜYESİ FİRMALARIN DEĞERLENDİRMESİ Hazırlayan : Kimya Müh. Neslihan Ergün Teknik Uzman

Detaylı

RAKAMLARLA ADANA SANAYİ 2016

RAKAMLARLA ADANA SANAYİ 2016 RAKAMLARLA ADANA SANAYİ 2016 Mehmet Karakuş 23 ŞUBAT 2016 ADANA SANAYİ ODASI ADANA SANAYİNDE DURUM Cumhuriyet'in ilk yıllarından 1980'li yıllara kadar ülke ekonomisin gözbebeği olan Adana, Türkiye ekonomisinde

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Kasım - 2011

EKONOMİK GELİŞMELER Kasım - 2011 EKONOMİK GELİŞMELER Kasım - 2011 AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU EKONOMİK RAPOR KASIM 2011 İÇİNDEKİLER... 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH)... 2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK VE İŞGÜCÜ

Detaylı

EKONOMİK GÖRÜNÜM RAPORU

EKONOMİK GÖRÜNÜM RAPORU EKONOMİK GÖRÜNÜM RAPORU Hazırlayan: Erhan DEMİRCAN Uzman Bu Rapor Karacadağ Kalkınma Ajansı tarafından, Türkiye ve TRC2 (Diyarbakır, Şanlıurfa) Bölgesi güncel ekonomik gelişmelerinin bölge aktörlerince

Detaylı

2014-2023 BÖLGE PLANI SÜRECİ Bursa Sanayi İhtisas Komisyonu Çalışmaları. 30.05.2013 Merinos AKKM

2014-2023 BÖLGE PLANI SÜRECİ Bursa Sanayi İhtisas Komisyonu Çalışmaları. 30.05.2013 Merinos AKKM 214-223 BÖLGE PLANI SÜRECİ Sanayi İhtisas Komisyonu Çalışmaları 3.5.213 Merinos AKKM Küreselleşme Küresel ekonominin bütünleşmesi Eşitsiz büyüme Ekonomik krizler Kaynak kısıtları ve yeni kriz alanları

Detaylı

BURSA DA İLK 250 ŞİRKET VE İSTİHDAM

BURSA DA İLK 250 ŞİRKET VE İSTİHDAM BURSA DA İLK 250 ŞİRKET VE İSTİHDAM Prof. Dr. Yusuf ALPER 1. GENEL OLARAK İSTİHDAM Ekonomik faaliyetin toplumsal açıdan en önemli ve anlamlı sonuçlarından birini, yarattığı istihdam kapasitesi oluşturur.

Detaylı

ÖZET ...DEĞERLENDİRMELER...

ÖZET ...DEĞERLENDİRMELER... .13.13.13.13 ÖZET Nisan ayında tüketici fiyatları yüzde 1,3 oranında artmış, yıllık tüketici enflasyonu yüzde 7,1 e yükselmiştir. Gıda ve yemek hizmetleri yıllık enflasyonu yüksek seyrini bu dönemde de

Detaylı

TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ

TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ Sayfa 1 Gözden Geçirme Notları 2013 Yılı Şubat Ayı Özel Sektörün Yurt Dışından Sağladığı Kredi Borcu İstatistikleri TCMB tarafından 16/04/2013 tarihinde açıklanan, 2013 yılı Şubat ayı Özel Sektörün Yurt

Detaylı

TR 71 BÖLGESİ 2013 YILI İHRACAT RAPORU AHİLER KALKINMA AJANSI

TR 71 BÖLGESİ 2013 YILI İHRACAT RAPORU AHİLER KALKINMA AJANSI TR 71 BÖLGESİ 2013 YILI İHRACAT RAPORU AHİLER KALKINMA AJANSI NİSAN 2014 İçindekiler 2013 YILI İHRACAT RAKAMLARI HAKKINDA GENEL DEĞERLENDİRME... 3 2013 YILI TR 71 BÖLGESİ İHRACAT PERFORMANSI... 4 AKSARAY...

Detaylı

BÜRO, MUHASEBE VE BİLGİ İŞLEM MAKİNELERİ İMALATI Hazırlayan M. Emin KARACA Kıdemli Uzman

BÜRO, MUHASEBE VE BİLGİ İŞLEM MAKİNELERİ İMALATI Hazırlayan M. Emin KARACA Kıdemli Uzman BÜRO, MUHASEBE VE BİLGİ İŞLEM MAKİNELERİ İMALATI Hazırlayan M. Emin KARACA Kıdemli Uzman 516 1. SEKTÖRÜN TANIMI Büro, muhasebe ve bilgi işlem makineleri imalatı ISIC Revize 3 ve NACE Revize 1 sınıflandırmasına

Detaylı

BASIN BÜLTENİ. Keçeci : 2012 Denizlili Sanayicinin rekorlar yılı oluyor.

BASIN BÜLTENİ. Keçeci : 2012 Denizlili Sanayicinin rekorlar yılı oluyor. Tarih : 04 / 12 / 2012 BASIN BÜLTENİ Keçeci : 2012 Denizlili Sanayicinin rekorlar yılı oluyor. İhracattan yeni bir rekor daha Denizli Sanayi Odası (DSO) Yönetim Kurulu Başkanı Müjdat Keçeci, Denizlili

Detaylı

DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİ SEKTÖRÜNE GENEL BAKIŞ

DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİ SEKTÖRÜNE GENEL BAKIŞ DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİ SEKTÖRÜNE GENEL BAKIŞ Hazırlayan ve Derleyen: Zehra N.ÖZBİLGİN Ar-Ge Şube Müdürlüğü Kasım 2012 DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİNDE ÜRETİM VE TÜKETİM yılında 9.546 milyon

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Mayıs - 2010

EKONOMİK GELİŞMELER Mayıs - 2010 EKONOMİK GELİŞMELER Mayıs - 2010 AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU İÇİNDEKİLER... 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH)... 2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK VE İŞGÜCÜ HAREKETLERİ.. 2 İTHALAT

Detaylı

5.1. Ulusal Bilim ve Teknoloji Sistemi Performans Göstergeleri [2005/3]

5.1. Ulusal Bilim ve Teknoloji Sistemi Performans Göstergeleri [2005/3] Ek Karar 5.1. Ulusal Bilim ve Teknoloji Sistemi Performans Göstergeleri [2005/3] KARAR NO Y 2005/3 Ulusal Bilim ve Teknoloji Sistemi Performans Göstergeleri Ülkemizin bilim ve teknoloji performansı, aşağıdaki

Detaylı

AYDIN TİCARET BORSASI

AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN COMMODITY EXCHANGE OCAK 2015 TÜRKİYE NİN TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELERİ Ata Mahallesi Denizli Bulv. No:18 09010 AYDIN Tel: +90 256 211 50 00 +90 256 211 61 45 Faks:+90 256 211

Detaylı

2012 SINAVLARI İÇİN GÜNCEL EKONOMİ ÇALIŞMA SORULARI. (40 Test Sorusu)

2012 SINAVLARI İÇİN GÜNCEL EKONOMİ ÇALIŞMA SORULARI. (40 Test Sorusu) ZİRAAT BANKASI 2012 SINAVLARI İÇİN GÜNCEL EKONOMİ ÇALIŞMA SORULARI (40 Test Sorusu) 1 ) Aşağıdakilerden hangisi bir kredi derecelendirme kuruluşudur? A ) FED B ) IMF C ) World Bank D ) Moody's E ) Bank

Detaylı

ESKİŞEHİR TİCARET ODASI Aylık Ekonomi Bülteni Mayıs 2009

ESKİŞEHİR TİCARET ODASI Aylık Ekonomi Bülteni Mayıs 2009 www.etonet.org.tr 1 Ocak Mart ihracat performansı %13 azaldı. İlimizin Ocak Mart ihracat performansı bir önceki yılın aynı dönemine göre %13 azalmıştır. Türkiye İhracatçılar Meclisi ve Türkiye istatistik

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Aralık 2012

EKONOMİK GELİŞMELER Aralık 2012 EKONOMİK GELİŞMELER Aralık 2012 Kaynak: Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU İÇİNDEKİLER 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH) 2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK

Detaylı

UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2008

UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2008 UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2008 24 Eylül 2008 İstanbul 1 DÜNYA YATIRIM RAPORU Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Örgütü UNCTAD ın uluslararası yatırımlara ilişkin olarak hazırladığı Dünya Yatırım

Detaylı

BURSA DAKİ 250 BÜYÜK FİRMA VERİLERİNİN GENEL BİR DEĞERLEMESİ

BURSA DAKİ 250 BÜYÜK FİRMA VERİLERİNİN GENEL BİR DEĞERLEMESİ BURSA DAKİ 250 BÜYÜK FİRMA VERİLERİNİN GENEL BİR DEĞERLEMESİ Prof. Dr. Erol İyibozkurt ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ İ.İ.B.F. ÖĞRETİM ÜYESİ Bursa Ticaret ve Sanayi Odası 1997 yılında başlattığı Bursa daki 500 Büyük

Detaylı

Çimento, Cam, Seramik ve Toprak Ürünleri Sektör Raporu 2010

Çimento, Cam, Seramik ve Toprak Ürünleri Sektör Raporu 2010 Çimento, Cam, Seramik ve Toprak Ürünleri Sektör Raporu 2010 Avrupa kıtasından Amerika kıtasına, Orta Doğu Ülkelerinden Afrika ülkelerine kadar geniş yelpazeyi kapsayan 200 ülkeye ihracat gerçekleştiren

Detaylı

TÜRKİYE EKONOMİSİ MAKRO EKONOMİK GÖSTERGELER. (Ekim 2015)

TÜRKİYE EKONOMİSİ MAKRO EKONOMİK GÖSTERGELER. (Ekim 2015) TÜRKİYE EKONOMİSİ MAKRO EKONOMİK GÖSTERGELER (Ekim 2015) Dış Ticaret (Ağustos 2015) Ağustos ayında Türkiye nin ihracatı bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 2,8 değer kaybederek 11,1 milyar dolar olmuştur.

Detaylı