T.C. İNÖNÜ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MİKROİŞLEMCİ (Z80) KONTROLLÜ SES KAYDI.

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "T.C. İNÖNÜ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MİKROİŞLEMCİ (Z80) KONTROLLÜ SES KAYDI."

Transkript

1 T.C. İNÖNÜ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MİKROİŞLEMCİ (Z80) KONTROLLÜ SES KAYDI (Bitirme Tezi) Hazırlayan A. HAYRETTİN YÜZER Danışman Yrd. Doç. Dr. Ömer Faruk ÖZGÜVEN MALATYA

2 T.C. İNÖNÜ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MİKROİŞLEMCİ (Z80) KONTROLLÜ SES KAYDI (Bitirme Tezi) Hazırlayan A. HAYRETTİN YÜZER Danışman Yrd. Doç. Dr. Ömer Faruk ÖZGÜVEN MALATYA

3 Bana olan sevgi ve güvenleri ile benim bu seviyeye gelmemde büyük katkıları olan sevgili annem, babam ve kardeşlerime teşekkür eder, Bitirme Tezimi onlara ithaf ederim.

4 Elektrik Elektronik Mühendisliği Bölüm Başkanlığına, Burada sunulan çalışma, tarafımdan yönlendirilmiş olup Elektrik Elektronik Mühendisliği Bölümü'nde BİTİRME TEZİ çalışması olarak kabul edilmiştir. Danışman: Yrd. Doç. Dr. Ömer Faruk ÖZGÜVEN /... / 1999 Onay Burada sunulan çalışmanın, Elektrik Elektronik Mühendisliği Bölümü'nde BİTİRME TEZİ çalışması olarak kabul edildiğini onaylarım.... /... / Yrd. Doç. Dr. Saadettin HERDEM Elektrik Elektronik Mühendisliği Bölüm Başkanı

5 GİRİŞ Ses kaydı ve sesin tanınması, günümüzde bilim adamlarının ve araştırmacıların en çok ilgisini çeken konular arasındadır. Yakın gelecekte de birçok sistem sesle kontrol edilir hale gelecektir. Çok kompleks bir yapıya sahip sesin tanınması elbette ki zordur. Hatta sesten öte kelimelerin tanınması ise asıl amaçtır. Günümüzde bazı güvenlik sistemlerinde sesin sahibi tanınabilmektedir. Ses üzerinde bazı analizler yapabilmek için ise öncelikle ses ve sese ait özelliklerin kaydedilmesi gerekmektedir. Sesin bozulmaması için saniyede minimum 3000 örnek alınarak ses sinyallerinin dijitale çevrilmesi gerekmektedir. Ses kalitesinin artması için ise saniyede örnek alınmalıdır. Bu yüzden ses sinyalleri dijitale çevrilerek saklanmak istendiğinde çok büyük kapasiteye sahip hafıza sistemleri kullanılması gerekmektedir. Bu şartlar altında endüstride yaygın olarak kullanılan 8 Kbyte lık 6264 RAM a minimum ses kalitesinde maksimum 2.73 sn ses kaydı yapılabilmektedir. Halbuki sesi dijitale çevirmeden analog olarak saklamak için çok daha az hafıza bölümüne ihtiyaç duyulur. Bitirme tezimde kullandığım ISD MP entegresi de sesi analog olarak kaydetmektedir. Böylece 5 dakikaya kadar ses kaydı yapabilmektedir. Bu ise ses tanıma işlemleri için iyi bir emel yapı oluşturmaktadır. ISDS-4003 entegresi dijital kontrollü analog hafıza birimi olarak eşsiz bir entegredir. ISD-4003 entegresini kontrol etmek için bu bitirme çalışmasında Z80 mikroişlemcili bir devre kullanılmıştır. Günümüz teknolojisinde birçok sistemin aynı anda tek bir mikroişlemci tarafından kontrol edilebilmesi bu entegrenin (ISD) gerekli yazılım (software) bilgileri ile hazır kurulu bir sisteme eklenebilmesi yönünden büyük bir avantajdır. Yazılımda yapılacak küçük değişiklikler ile bu entegre her türlü mikroişlemcili-mikrodenetleyicili-sisteme bağlanarak otomatik olarak kontrol edilebilir. Bu bitirme tezi için kurulan mikroişlemcili devrede; microişlemci olarak Z80, ROM olarak 27C64, RAM olarak 6264, Giriş/Çıkış portu olarak 8255 kullanılmıştır. Devrede kullanılan display yardımıyla hangi mesaj üzerinde ne işlem yapıldığı hakkında bilgi verilerek kullanıcıya kolaylık sağlanmaktadır. Ayrıca HELP butonu vasıtasıyla kullanıcıya devre hakkında sesli olarak gerekli kullanım bilgisi verilmektedir. Bazı gerekli aşamalarda ise sesli uyarılarla kullanıcıya yardımda bulunulmaktadır. Devrenin nasıl çalıştığı kullanılan elemanların tanıtımından sonra anlatılmaktadır.

6 TEŞEKKÜR Bitirme tezi projesi çalışmam süresince yardımlarından dolayı Sayın Yrd. Doc. Dr. Ömer Faruk ÖZGÜVEN hocama, tezimin başından sonuna kadar her an teknik yardım, neşe ve moral desteklerinden dolayı Sayın Sevinç TOSUN hocama, çalışmam boyunca yanımda olan arkadaşlarım Sayın Necati ERGİN, Sayın Seyfettin YILDIZ, Sayın Alparslan TATAR, Sayın M. Akif ERGENÇ ve Sayın Furkan UZUNOĞLU na teşekkür ederim.

7 İÇİNDEKİLER 1 ISD 4003 SERİLERİ TEK ENTEGREDE VE 8 DAKİKALIK SES KAYDI/GERİÇALMA GENEL TANITIM... ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED. 1.2 BACAK TANIMLAMALARI Voltaj Girişleri Toprak Girişleri (V SSA, V SSD ) Terslemeyen Analog Giriş (ANA IN +) Tersleyen Analog Giriş (ANA IN ) Ses Çıkışı (AUD OUT) Slave Select ( SS ) Master Out Slave In (MOSI) Master In Slave Out( MISO ) Serial Clock (SCLK) Interrupt ( INT ) Row Address Clock (RAC) External Clock Input (XCLK) Serial Peripheral İnterface ( SPI ) Description Mesaj Cueing (Mesaj Çağırma) ZİLOG Z80 MİKROİŞLEMCİSİ Z80 MİMARİSİ MİKROİŞLEMCİ YE AİT KAYDEDİCİ BİRİMLER (REGİSTERLER) Özel Amaçlı Kaydediciler Akümülatör Ve Bayrak Kaydedicileri Genel Amaçlı Kaydediciler ARİTMETİK VE MANTIK BİRİMİ (ALU) KOMUT KAYDEDİCİSİ VE MİKROİŞLEMCİ DENETİMİ Z80-MİKROİŞLEMCİNİN BACAK TANIMLARI A PROGRAMLANABİLEN PARELEL GİRİŞ/ ÇIKIŞ ENTEGRESİ İLE KLAVYE VE EKRAN MODÜLÜ HAFIZA HAFIZA HARİTASI (MEMORY MAP )... 26

8 4.2 HAFIZA ÇEŞİTLERİ YAZ/OKU HAFIZA (READ/WRITE MEMORY, R/WM, RAM) YALNIZCA OKUNABİLEN HAFIZA (READ ONLY MEMORY, ROM ) PROGRAMLANABİLEN OKU-YAZ HAFIZA (PROGRAMMABLE ROM, PROM) SİLİNEBİLEN PROM (ERASABLE PROM, EPROM) ELEKTRİKSEL SİLİNEBİLEN PROM (EEPROM) SES KAYDI İÇİN YAPILMASI GEREKEN İŞLEMLER VE DEVREDE GERÇEKLEŞEN OLAYLAR MİKROİŞLEMCİNİN, SES KAYDINDA YAPACAĞI İŞLEMLERİ YÖNLENDİREN Z80 PROGRAMI SONUÇ KAYNAKLAR EK... 46

9 ŞEKİLLER ŞEKİL 1 ISD 4003 SERİES BLOCK DİAGRAM... 7 ŞEKİL 2 SPI PORT... 8 ŞEKİL 3 ISD 4003 SERİES ANA IN MODES... 8 ŞEKİL 4 TİMİNG DİAGRAM... 9 ŞEKİL 5 8-BİT COMMAND FORMAT... 9 ŞEKİL 6 16-BİT COMMAND FORMAT ŞEKİL 7 PLAYBACK/RECORD AND STOP CYCLE ŞEKİL 8 Z80 MİKROİŞLEMCİ BLOK DİYAGRAMI ŞEKİL 9 Z80 MİKROİŞLEMCİ REGİSTER DÜZENİ ŞEKİL 10 F BAYRAK KAYDEDİCİSİNİN YAPISINDA BULUNAN BAYRAKLAR ŞEKİL 11 Z80 BACAK BAĞLANTILARI ŞEKİL BACAK BAĞLANTISI ŞEKİL COMMAND REGİSTER YAPISI ŞEKİL 14 HAFIZA HARİTASI... 27

10 TABLOLAR TABLO 1 OPCODE SUMMARY... 6 TABLO 2 SPI CONTROL REGİSTER... 7 TABLO 3 KOMUT BAŞLANGIÇ ADRESLERİ TABLO 4 SAYI KARŞILIĞI SEGMENT BİLGİLERİ TABLO 5 KAYDEDİLEN MESAJLARIN BAŞLANGIÇ ADRESLERİ TABLO 6 ETİKET ADRESLERİ... 43

11

12 ISD 4003 SERİLERİ TEK ENTEGREDE VE 8 DAKİKALIK SES KAYDI/GERİÇALMA Genel Tanıtım ISD 4003 yüksek kaliteli ürünler olup +3 V besleme ile tek bir entegrede 4-8 dakikalık mesaj kayıt/geri çalma uygulaması, hücreli telefonlar ve diğer taşınabilir elemanlar için idealdir. CMOS yapılı entegreler üzerinde, osilatör, düzleştirici filtre, otomatik susma özelliği, ses amplifikatörü ve yüksek kapasite çok seviyeli flash hafıza sıraları bulundururlar. ISD 4003, mikroişlemcili veya microdenetleyicili sistemde seri olarak kullanılacak şekilde düzenlenmiştir. Kaydedilirken bilgiler entegredeki silinmez hafıza hücrelerine depolanır, mesajlar saklı tutulurken sıfır güç harcanır. Bu eşsiz entegre, ISD nin patentli çok seviyeli hafıza teknolojisi ile üretilmiştir. Ses ve ses sinyallerini doğal hallerinde direkt olarak depolar, yüksek kaliteli, katı halli ses kopyaları üretilmesini sağlar. Özellikler Tek entegrede kayıt/geri çalma Yalnız +3 V luk besleme Düşük güç tüketimi İşlem akımları: I CC Play: 25 ma (tipik) I CC Rec: 30 ma (tipik) Standby akımı: 1µA (tipik) 4, 5, 6 ve 8 dakika sürekli işlem Yüksek kaliteli doğal ses kopyalarını üretme Geri etkenlerin gürültüsü azalarak sessizlik durumu sağlanana kadar otomatik susma özelliği. Algoritma gerektirmemesi Mikrodenetleyici SPI veya Mikroişlemci seri arabirimi Çok yollu mesajda tamamen adreslenebilme Saklanmış (depolanmış) mesajların silinmemesi SPI veya Mikroişlemci kontrol register'ı ile güç tüketim kontrolü 100 yıl mesaj saklama (tipik) 100K kayıt periyotları (tipik) Entegre üzerinde clock kaynağı Sıcaklık yayabilme (-20 C 70 C) ve endüstriyel sıcaklık (-40 C 85 C) çeşitleri mevcuttur. Bacak Tanımlamaları Voltaj Girişleri ISD 4003' teki analog ve dijital devrelere ayrı güç hattı bağlanmasıyla gürültü önemsenmeyecek seviyeye düşer. +3V' luk besleme hatları mümkün olduğu kadar besleme kaynağına yakın bir yerde birleştirilmeli. Buna ek olarak, bu devreler mümkün olduğu kadar empedansı önleyen devreler (empedans oluşturmayan) devreler olmalıdır.

13 Toprak Girişleri (V SSA, V SSD ) ISD 4003 seri elemanı ayrı ayrı analog ve dijital toprak hatları kullanır. Analog toprak bacakları (V SSA ) mümkün olduğu kadar hep birlikte kılıfa yakın bir şekilde bağlanmalı ve bağlantıdan dolayı oluşan empedans güç besleme toprağı ile küçük yüzeyli olmalıdır. Dijital toprak bacağı (V SSD ), güç besleme toprağı ile bağlantıdan dolayı oluşturduğu empedans küçük yüzeyli olmalıdır. Bu toprak hatlarının yüzeyi V SSD, ve V SSA bacakları arası empedansı 3Ω dan küçük olacak şekilde yeter derecede büyük olmalıdır. Kalıbın geri yüzeyi V SS in bağlanmasından dolayı dirençli tabakaya sahiptir. Entegre üzeri dizaynında kılıfa yapılan V SS bağlantıları kılıf yüzeyi ile ilişkili olmalı veya solda olmalıdır. Terslemeyen Analog Giriş (ANA IN +) Bu bacak, kayıt için entegreye sinyal aktarımını terslemeden yapar. Analog giriş amplifikatörü, Single-Ended Input Mode (tek fazlı) veya Differential Input Mode (diferansiyelleme) ile sürülebilir. Single-Ended Input Mode de optimum sinyal kalitesi için bu bacağa max. Tepeden tepeye 32 mv luk girişe izin verecek kapasite bağlanmalıdır. Bu kapasitansın değeri, beraber bağlandığı ANA IN + bacağının giriş empedansı 3 KΩ ile birlikte, ses geçirme bandının en düşük frekansında kesilecek (devreyi ayıracak) şekilde seçilmiştir. Differential-Input Mode de, optimum ses kalitesi için ANA IN+ ya max. 16 mv P-P lik giriş sinyali uygulanmalıdır. Her iki mod için devre bağlantıları ISD Series ANA IN MODES şeklinde gösterilmiştir. Tersleyen Analog Giriş (ANA IN ) Bu bacak differential-input Mode de kayıt için entegreye analog sinyal aktarımını tersleyerek yapar. Bu differential-input Mode de optimum sinyal kalitesi için max. Giriş sinyali 16 mv P-P olan, ANA IN- kapasite bağlanmalı. Bu kapasitansın değeri, ANA IN+ bacağında olan kapasitansa eşit olmalıdır. Bu ANA IN- bacağının giriş empedansı nominal değeri 56 KΩ dur. Single-Ended Input Mode de ANA INbacağı ANA IN+ girişinde kullanılan kapasitans değerine eşit olacak şekilde kapasitans üzerinden V SSA ya bağlanmalıdır. Ses Çıkışı (AUD OUT) Bu bacak kullanıcı için ses çıkışı sağlar. 5 KΩ luk empedansları sürebilir. Bu bacaktan AC çıkış verilir. Not: AUDOUT bacağı entegrede enerji olduğu zaman daima 1,2 Volttadır. Geri çalma zamanı bu bacaktaki çıkış sürücü bağlantıları 5 KΩ dan küçük yükleri sürebilir. Kayıt yaparken AUDOUT bir dirençle içeriden 1,2 V luk analog toprak beslemesine bağlanır. Bu direnç tahminen 850 KΩ dur, fakat entegrenin örnekleme oranına göre biraz değişir. Bu bağımlı yüksek empedans izin verir ki, bu bacak ses hattının yüklenmesini düşürmeyecek şekilde bağlanabilir. Slave Select ( SS ) Bu giriş LOW olduğu zaman ISD 4003 entegresi yetkilendirilir. Master Out Slave In (MOSI) Bu, ISD 4003 ün seri girişidir. Mikrodenetleyici, clock sinyalinin yükselen kenarından yarım saykıl önce bilgileri ISD 4003 ün MOSI hattı üzerine yerleştirmelidir

14 Master In Slave Out( MISO ) Bu, ISD 4003 ün seri çıkışıdır. Bu çıkış, eğer entegre yetkilendirilmezse yüksek empedans durumuna gider. Serial Clock (SCLK) ISD 4003 ün clock girişidir. Bu clock mikrodenetleyici tarafından oluşturulur ve senkron bilgi girişinde ve MOSI ile MISO hatlarının entegreden çıkışında kullanılır. Bilgi ISD 4003 te SCLK nın yükselen kenarında tutulur (kaydedilir) ve SCLK nın düşen kenarında çıkışa kaydırılır. Interrupt ( INT ) ISD 4003 ün interrupt bacağı Overflow (OVF) veya Mesaj Bitimi (EOM) işaretleri ortaya çıktığında sıfıra düşer ve orada kalır. Bu bir açık akaç bacağıdır. Her operasyon OVF veya EOM ın mesaj işaretlerini içeren interrupt oluşturmasıyla son bulur. İnterrupt sonraki zamanda SPI saykıllarının başlamasıyla silinir. İnterruptın durumu RINT komutu ile okunabilir. Overflow Flag (OVF) Overflow flag'i ISD 4003 ün analog hafızasının geriçalma veya kaydederken bittiğini gösterir. End of Message (EOM) End of Message flag'i herhangi bir EOM bulunana kadar sadece geri çalma işlemi boyunca set olur. Her bir dizi ayarı için EOM flag'inin sekiz durumu vardır. Row Address Clock (RAC) Bu açık akaç çıkış bacağı 8 KHz lik örnekleme frekansında 200 ms lik periyotlarla sinyallerin oluşmasını sağlar (Bu hafızanın tek sıra dizelerini gösterir ve ISD 4003 serilerinde 1200 memory dizisi vardır). Bu sinyal dizinin sonuna ulaşana kadar 175 ms HIGH durumunda ve 25 ms LOW durumunda kalır. Bu bacak mesaj yürürlüğe koyma teknikleri için kullanılabilir. RAC bacağı mesaj çağırma modunda 218,75 µs HIGH durumunda ve 31,25 µs LOW durumunda kalır (Mesaj çağırmanın ayrıntılı tanıtımı için "Opcode Summary " isimli tabloya bakınız). Diğer örnekleme oranına sahip ürünler için RAC ın zamanlama diyagramı AC parametreler tablusunda belirtilmiştir. External Clock Input (XCLK) Eğer XCLK kullanılmayacaksa, bu giriş toprağa bağlanmalıdır. Serial Peripheral İnterface ( SPI ) Description ISD 4003 operasyonları SPI seri arabiriminden belirlenir. SPI arabirimi operasyonları sıraya göre işleme koyar. Varsayılan bilgi transfer protokolü (kuralları) şöyledir ki; mikrocontrollerin kaydırmalı kaydedicinin sinyalleri SCLK nın düşen kenarında olur. ISD 4003 te bilgi sinyalleri clock un düşen kenarında MISO bacağından çıkar. 1. Tüm seri bilgi iletimi SS bacağının (sinyallerinin) düşen kenarı ile başlar. 2. SS tüm seri haberleşme sırasında LOW ve komutlar arası zamanlarda ise HIGH olur. 3. Bilgi sinyal girişleri Clock un yükselen kenarında ve bilgi sinyal çıkışları clock un düşen kenarında olur. 4. Dinleme ve kayıt işlemlerinin başlamasına SS bacağının LOW olmasıyla izin verilir, opcode ve adres durumuna göre sürülür. (Opcode tablosu devam eden sayfadadır.) 5. Opcode ve adreslerin durumu 5 bit ve 11 bittir.

15 6. Mesaj çağırma saykıllarını içeren her operasyon EOM veya OVF un interrupt oluşturmasıyla sonlanır. 7. İnterrupt bilgisi ISD 4003 ün MISO bacağından çıktığında aynı anda kontrol ve adres bilgileri MOSI bacağından girmeye başlar. Dikkat ederek devre sistem operasyonları ile uyumlu bilgiler gönderilmelidir. İnterrupt bilgisinin durumu okunabilir ve aynı SPI saykılı içersinde yeni işlem başlatılabilir. 8. Operasyonlar RUN bitinin set olmasıyla başlar ve reset olmasıyla biter. 9. Her operasyon SS bacağının yükselen kenarıyla başlar. Mesaj Cueing (Mesaj Çağırma) Gerçek fiziksel yerini bilmese de kullanıcının mesaj atlayarak mesaj çağırmasına izin verir. Bu modda mesajlar normal geri çalma modundan 1600 kat daha hızlı çağrılır. EOM işaretleyicisi ortaya çıkıncaya kadar devam eder. Bundan sonra, dahili adres sayıcı sonraki mesajın adresini gösterecektir. Tablo 1 Opcode Summary Komut Opcode <5_ bits> Adress <11_bits> Operasyon Özeti POWERUP <XXX> Powerup: Aygıtın T PUD süresinden sonra operasyon için hazır duruma gelmesi <A SETPLAY <A 10 A 0 > 10 A 0 > adresinden itibaren geri çalmanın başlatılması PLAY <XXX> EOM veya OVF işaretleyicisi gelene kadar o anki adresten itibaren geri çalma SETREC <A 10 A 0 > <A 10 A 0 > adresinden itibaren kayıt yapma REC <XXX> OVF olana kadar o anki adresten itibaren kayıt yapma SETMC <A 10 A 0 > <A 10 A 0 > adresinden mesaj çalmanın başlatılması MC <XXX> Mesaj çalmanın işleme konması STOP 0X110 <XXX> Devre operasyonlarının durdurulması STOPPWRDN 0X01X <XXX> Devre operasyonlarının durdurulması ve stand-by (düşük güç) modunda bekleme RINT 0X110 <XXX> İnterrupt bitinin durumunun okunması: OVF ve EOM Tablo 2 SPI Control Register Control Register RUN P/R Bit Device Fonction Control Register Enable or Disable operation PU 1 Start 0 Stop 1 0 Selects Play or Record operation Play Record IAB Bit Device Function Master Power control Power-Up Power-Down Ignore Address control bit Ignore input address register (A10-A0) Use the input address register contents for an operation (A10-A0) MC 1 0 Enable or disable message cueing Enable mesage cueing Disable message cueing P 10 -P 0 A 10 -A 0 Output of the row pointer register Input address register

16 Şekil 1 ISD 4003 Series Block Diagram

17 MISO OVF EOM P 0 P 1 P 2 P 3 P 4 P 5 P 6 P 7 P 8 P 9 P MOSI C 4 C 3 C 2 C 1 C 0 A 10 A 9 A 8 A 7 A 6 A 5 A 4 A 3 A 2 A 1 A 0 Message Cueing (MC) Ignore Address Bit (IAB) Powerup (PU) Play/Record (P/R) RUN Şekil 2 SPI Port Şekil 3 ISD 4003 Series ANA IN Modes

18 Şekil 4 Timing Diagram Şekil 5 8-Bit Command Format

19 Şekil 6 16-Bit Command Format Şekil 7 Playback/Record and Stop Cycle

20 ZİLOG Z80 MİKROİŞLEMCİSİ Z80 Mimarisi Z80 mikroişlemcisinin iç mimarisinin blok diyagramı Şekil 8 te gösterilmiştir. Bu diyagram mikroişlemci biriminin ana elemanlarını göstermektedir ve aşağıda verilen şema anlatımın başından sonuna kadar referans olarak kullanılacaktır. 8 Bitlik Veri Yolu Veri Yolu Denetimi Komut Kod Çözücü ve MİB Denetimi Komut Kayd. MİB Kaydedicileri ALU MİB Denetimi Mikroişlemci ve Sistem Denetim Sinyalleri Adres Denetimi 16 Bitlik Adres Yolu Şekil 8 Z80 Mikroişlemci Blok Diyagramı Mikroişlemci ye Ait Kaydedici Birimler (Registerler) Z80 mikroişlemci, programcı tarafından erişilmesi mümkün olan 208 bitlik R/W bellek içerir. Bu belleğin 18 tane 8 bitlik kaydedici ve 4 tane 16 bitlik kaydedici halinde nasıl düzenlendiği Şekil 4 te gösterilmiştir. Z80'in tüm kaydedicileri, statik RAM kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Bu kaydediciler, 8 bitlik kaydedici olarak tek başlarına yada 16 bitlik kaydedici olarak çiftler halinde kullanılabilecek olan 6 adet genel amaçlı kaydediciden oluşan 2 takım içerir. Ayrıca akümülatör ve bayrak kaydedicilerinden oluşan iki takım daha mevcuttur.

21 Özel Amaçlı Kaydediciler a) Program Sayıcı (Program Counter-PC): Program sayıcı bellekten okunacak olan komutun 16 bitlik adresini içerir. PC içeriğinin adres hatlarına aktarılmasından sonra otomatik olarak arttırılır. Herhangi bir program atlama komutu yürütüldüğünde, arttırıcı aşılarak, yeni değer PC ye otomatik olarak yerleştirilir. Mikroişlemci komutları okurken ilgili komutu hangi bellek gözünden aldığına dair adresi saklaması gerekir. Çünkü bir sonraki komutu bu adresi bir arttırarak alır. İşte mikroişlemcinin hangi adresten komut aldığını gösteren registere PC denir ve bu register 16 bitliktir. b) Yığın İşaretçisi (Stack Pointer-SP): SP, dış sistemde bulunan RAM belleğindeki herhangi bir yere yerleştirilmiş olan bir yığının tepesinin 16 bitlik adresini tutar. Dış yığın belleği, son kaydedilen ilk okunur (LIFO) düzeninde bir dosya şeklinde düzenlenir. PUSH ve POP komutlarının yürütülmesi yoluyla, yığına belirli mikroişlemci kaydedicilerinden veri itilebilir, yada yığından belli mikroişlemci kaydedicilerine veri çekilebilir. Yığından çekilen veri her zaman yığına daha önce itilmiş olan son veridir. Yığın çok düzeyli kesmelerin kolayca gerçeklenmesini, sınırsız sayıda alt programın iç içe geçirilebilmesini ve birçok veri işleme türlerinin basitleştirilmesini sağlar. Mikroişlemcinin ana programdan alt programa gittiği zaman ana programa geri döneceği adresi sakladığı adres gözünün adresini içerir. Ana programdan alt programa gidildiği zaman PC de o anda ana program komut satırının adresi vardır. Stack pointere bir defa 16 bitlik bir adres yüklendikten sonra, örneğin 2099H stack a bilgi depolama bir sonraki stack adresinden başlar. SP-1 (yani 2098) ve azalarak gider. Bir register çiftinin içeriğini (16 bitlik) SP-1 ve SP-2 (2098ve 2097) adreslerine depolanır. SP 2 azaltılarak 2099H den 2097H olur. Stack pointerden bilgilerin geri alınması işlemi de depolama işleminin tersidir. POP komutunun her çalıştırılmasında stack ın gösterdiği adresten başlayarak 2 byte bilgi geri alınır. Stack toplamı da iki arttırılır. Stack proğramcı ve mikroişlemci tarafından paylaşılır. c) İndeks Kaydedicileri (IX ve IY): Birbirinden bağımsız iki adet indeks kaydedicisi, indekslenmiş adresleme modlarında kullanılan 16 bitlik bir taban adresini tutar. Bu adresleme modunda indeks kaydedicilerinden biri verinin bellekte saklanacağı yada geri alınacağı bölgeyi işaret etmek için bir taban olarak kullanılır. Bu tabandan itibaren olan kaymayı belirtmek için indekslenmiş komutlarda ilave bir byte içerir. Bu kayma 2 nin tümleyeni halindeki işaretli bir tamsayı olarak belirtilir. Bu adresleme modu, özellikle veri tablolarının kullanıldığı bir çok program türlerini büyük ölçüde basitleştirir. d) Kesme Sayfası Adres Kaydedicisi (Interrupt): Z80 mikroişlemcisi, herhangi bir kesmeye cevap olarak herhangi bir bellek konumuna dolaylı bir çağrının gerçekleştirilebileceği bir modda çalıştırılabilir. Bu amaçla I kaydedicisi dolaylı adresin üst sıralı 8 bitini saklamak için kullanılır, adresin alt 8 bitini ise kesme yapan birim aracılığı ile Adres Bus'tan alır. e) Bellek Tazeleme Kaydedicisi (Refrech): Z80 mikroişlemcisi, statik belleklerle aynı kolaylıkla kullanılan dinamik bellekleri yetkilendirebilmek için bir bellek tazeleme sayıcısını içermektedir. Bu 8 bitlik kaydedici her komut getirme saykılından sonra otomatik olarak arttırılır. Mikroişlemci getirilen komutun kodunu çözerken ve yürütürken tazeleme sayıcısındaki veri bir tazeleme denetim sinyaliyle birlikte adres yolunun alt yarısı üzerinden dışarıya gönderilir. Bu tazeleme modu programcıya bütünüyle açıktır ve mikroişlemcinin çalışmasını yavaşlatmaz. Programcı R (tazeleme) kaydedicisini test etmek amacı için yükleyebilir, fakat bu kaydedici normalde programcı tarafından kullanılamaz. f) PUSH: Bu 1 veya 2 byte lık komut olup belirtilen registeri (16 bitlik) veya indeks registerinin içeriklerini stack a şöyle kaydeder. Bu komut önce SP yi bir eksiltir ve register çiftinin veya indeks registerinin üst byte ını SP-1 adresine kopyalar. Sonra SP yi tekrar bir azaltır ve alt byte ı SP-2 adresine kopyalar. g) POP: Bu 1 vaya2 byte lık komut olup stack in en üst iki adresindeki bilgiler belirtilen register çiftine kopyalanır. Önce stack in SP ile gösterilen adresindeki bilgi register çiftinin alt baytı na kopyalanır (BC registerinin C registerine veya IX registerinin alt baytına) sonrada SP+1 deki bilgi üst registere kopyalanır. h) EXCHANGE: Z80 mikroişlemci, bayraklar, akümülatör ve genel amaçlı registerlerin birer de yedeğine sahiptir. Değiş komutları ile bu yazaçların içerikleri kaydedilebilir. Bu yedek yazaçlar yığına benzer görev yaparlar.

22 Ana Kaydedici Takımı Yedek Kaydedici Takımı (Register) (Register) Akümülatör Bayraklar Akümülatör Bayraklar A F A' F' B C B' C' D E D' E' H L H' L' Kesme Vektörü I Bellek Tazeleme R İndeks Kaydedicisi IX İndeks Kaydedicisi IY Yığın İşaretçisi SP Program Sayıcısı PC Şekil 9 Z80 Mikroişlemci Register Düzeni Akümülatör Ve Bayrak Kaydedicileri Mikroişlemci birimi birbirinden bağımsız iki adet 8 bitlik akümülatörü ve bunlarla birleştirilmiş 8 bitlik bayrak kaydedicilerini içermektedir. Bayrak kaydedicisi 8 yada 16 bitlik işlemler için,örneğin bir işlemin sonucunun sıfıra eşit olup olmadığının belirtilmesi gibi özel koşulları gösterirken, akümülatör 8 bitlik aritmetik veya mantıksal işlemlerin sonuçlarını tutar. Programcı, çalışmak istediği akümülatör ve bayrak çiftinin tek bir değiş tokuş komutu ile seçer. Bu suretle, programcının herhangi biri ile kolaylıkla çalışması mümkündür. a) Akümülatör: Akümülatör mikroişlemcinin bir parçası olan 8 bitlik bir kaydedicidir. A kaydedicisi Z80 de akümülatör görevini görür. Bu kaydedici, aritmetik ve mantık işleme tabi tutulacak 8 bitlik datanın depolanması,mikroişlemci de yapılan işlem sonuçlarının depolanması, sonuçların çıkışa aktarılması görevini yürütür. Örneğin toplama işlemi yaptıran ADD komutu, toplama işlemine giren iki sayıdan birini daima A akümülatöründe bulunan sayı olarak kabul eder. Toplama işleminin sonucu da akümülatördeki bir önceki sayı ile yer değiştirilerek saklanır. Akümülatörün dışındaki registerlara direkt olarak data yüklenemez ve mikroişlemci işlemlerinin sonuçları da depolanamaz. Sadece A akümülatörünün içeriği ile yer değişimi yapılarak kullanılabilir. b) Bayrak Kaydedicisi (Flag Registeri): Bir futbol maçında yan hakemlerin oyunun kurallarına göre bazen ellerindeki bayrakları kaldırdıkları ve böylece orta hakeme bilgi verdikleri görülür. Benzer şekilde mikroişlemci de yapılan bir işlemden sonra data sonuçlarının durumlarını gösteren mikroişlemci de bulunan 6 flip-flop tan her biri mikroişlemciye bilgi verir ve bunların her birine de bayrak adı verilir. Flip-flop ların durumları,istenildiğinde 8 bitlik bayrak kaydedicisinde görülebilmektedir. Şekil 5 te F bayrak kaydedicinin bitlerindeki bayrakların yerleri görülmektedir. Bu bayrak kaydedicisindeki D 3 ve D 5 bitleri ise kullanılmamaktadır. D 7 D 6 D 5 D 4 D 3 D 2 D 1 D 0 S Z H P/V N C S: Sign P/V: Parity/Over flow Z: Zero N: Add/Substract H: Half Cary C: Carry Şekil 10 F Bayrak Kaydedicisinin Yapısında Bulunan Bayraklar

23 6 bayrak içindeki H (half carry) ve N (Add/subtract) bayrakları mikroişlemci tarafından BCD (Binary Coded Decimal) sayı işlemlerinde kullanılır. Bu iki bayrağın içeriği herhangi bir komut tarafından test edilemez ve programcı tarafından kullanılamazlar. Geriye kalan 4 bayrak Jump ve Call komutları ile kontrol edilebilir. 1) Elde Bayrağı (Carry Flag-C): Bu bayrak akümülatörün en yüksek sıralı bitinde çıkan eldedir. Bir aritmetik işlemde, örneğin bir toplama sonucu elde (carry) üretilmişse veya bir çıkarma işleminde bir borç alma (borrow) olmuşsa elde bayrağı set olur. Aksi takdirde reset olur. Ayrıca bu bayrak bazı mantık ve kaydırma komutları tarafından da etkilenir. 2) Sıfır Bayrağı (Zero Flag-Z): Bu bayrak, yapılan işlemin sonucu sıfır ise set olur. Aksi takdirde reset olur. İki sayıyı karşılaştırırken bu sayılar eşitse veya bir bitin sıfır olup olmadığı kontrol edilmek isteniyorsa ve bu bit sıfırsa Z bayrağı set olur. 3) İşaret Bayrağı (Sign Flag-S): Bu bayrak, yapılan işlemin sonucu negatif olduğunda set olur. Bu bayrak, sayının işaretini 7. bit (EDB) gösterdiğinden dolayı (negatif bir sayının 7. biti birdir), akümülatördeki 7. bitin bir kopyasını içerir. 4) Eşlik/Taşma Bayrağı (Parity/Over Flow Flag-P/V): Bu çift amaçlı bayrak, mantıksal işlemler (örneğin AND A,B gibi) yapıldığında akümülatördeki sonucun eşliğini belirtir,ikiye tümleyeni ile işaretli aritmetik işlemler yerine getirildiğinde ise taşmayı gösterir. Z80 taşma bayrağı, akümülatördeki ikiye tümleyen halindeki sayının, ikiye tümleyeni notasyonunda gösterilebilen maksimum sayıyı (+127) aşması yada minimum sayıdan (-128) daha küçük olması halinde, hatalı olduğunu belirtir. Genel Amaçlı Kaydediciler Z80 mikroişlemcisi nde genel amaçlı kaydedicilerden oluşan, eşleştirilmiş iki kaydedici takımı mevcuttur. Bu takımların her ikisi de, programcı tarafından 8 bitlik kaydedici olarak tek başına yada 16 bitlik kaydedici olarak çiftler halinde kullanılabilecek olan 6 adet 8 bitlik kaydedici içermektedir. Takımlardan birincisindeki kaydedici çiftleri, BC, DE, HL ile adlandırılır. Eşlenik takımdakiler ise BC, DE,HL ile adlandırılır. Programcı, çalışacağı kaydedici takımını, bütün takım için tek bir değiş tokuş komutu yardımıyla seçebilir. Hızlı kesme cevabının gerekli olduğu sistemlerde, genel amaçlı kaydediciler ile akümülatör/bayrak kaydedicisinden oluşan takımlardan birisi, bu çok hızlı programın işletilmesine ayrılabilir. Programdan programa geçiş için sadece tek bir değiş tokuş komutunun yürütülmesi gerekir. Bu özellik, kesme yada alt program işlemleri sırasında kaydedici içeriklerinin dış yığına saklama ve geri alma gereksinimlerini ortadan kaldırmak suretiyle, kesmeye cevap verme süresini büyük ölçüde azaltır. Bu genel amaçlı kaydediciler, programcı tarafından çok geniş aralıktaki uygulamalar için kullanılır. Ayrıca, dış belleğinin mevcut olduğu ROM tabanlı sistemlerde programlamayı da basitleştirirler. Aritmetik Ve Mantık Birimi (ALU) Z80 mikroişlemcinin 8 bitlik aritmetik ve mantıksal komutları, ALU da yürütülürler. ALU, mikroişlemcinin içerisinde iç veri yolu üzerinden, kaydediciler ve dış veri yoluyla iletişimde bulunurlar. ALU tarafından yerine getirilen işlevlerin türleri şöyledir. Toplama Çıkartma Mantıksal VE Mantıksal VEYA Mantıksal özel VEYA Karşılaştırma Sola ya da sağa kaydırma ya da döndürme Arttırma Azaltma Bit kurma Bit sıfırlama Bit test etme

24 Komut Kaydedicisi Ve Mikroişlemci Denetimi Bellekten her komut getirme işleminde, getirilen komut,komut kaydedicisine yerleştirilerek kodu çözülür. Bu işlevi denetim bölümü yerine getirir ve sonra kaydedicilerden veri okumak ya da kaydedicilere veri yazmak için gerekli olan bütün denetim sinyallerini üretir ve sürer, ALU yu denetler ve gerekli olan bütün dış denetim sinyallerini sağlar. Z80-Mikroişlemcinin Bacak Tanımları Z80 mikroişlemcisi, 40 bacaklı bir endüstri standardı olan Çift-sıralı (DIL) Paket içinde paketlenmiştir. Giriş/Çıkış bacakları Şekil 11 da gösterilmiş ve bu bacakların her birinin işlevleri şeklin altında tanımlanmıştır M1 MREQ IORQ WR RD REFSH HALT WAIT INT NMI RESET BUSRQ BUSAK CLK A0 A1 A2 A3 A4 A5 A6 A7 A8 A9 A10 A11 A12 A13 A14 A15 D0 D1 D2 D3 D4 D5 D6 D Z80-CPU Şekil 11 Z80 Bacak Bağlantıları A0-A15: Tristate durumunda olabilen high'ta etkin çıkış A0-A15, (Adres Bus) 16 bitlik bir adres yolu oluşturur. Adres yolu, (64 Kbyte kadar) bellek veri değiş-tokuşları ve Giriş/Çıkış birimleri veri değiş tokuşları için gerekli adresi sağlar. Giriş/Çıkış adreslemesi, kullanıcının 256 adete kadar giriş yada çıkış portunu doğrudan doğruya seçebilmesini sağlamak üzere alt sıralı 8 adres bitini kullanır. A0 en küçük değerlikli adres bitidir. Tazeleme süresi sırasında, alt sıralı 7 bitin geçerli bir tazeleme adresini içerir. D0-D7: Tristate durumunda olabilen high'ta etkin Giriş/Çıkış. D0-D7, (Data Bus) 8 bitlik iki yönlü veri yolu oluşturur. M 1 : Alçakta etkin çıkış. M 1 yürürlükteki makine (Birinci makine saykılı) saykılının, bir komutun yürütümünün opkodu getirme saykılı olduğunu belirtir. 2 byte lık opkodlarının yürütümü

DERS 3 MİKROİŞLEMCİ SİSTEM MİMARİSİ. İçerik

DERS 3 MİKROİŞLEMCİ SİSTEM MİMARİSİ. İçerik DERS 3 MİKROİŞLEMCİ SİSTEM MİMARİSİ İçerik Mikroişlemci Sistem Mimarisi Mikroişlemcinin yürüttüğü işlemler Mikroişlemci Yol (Bus) Yapısı Mikroişlemci İç Veri İşlemleri Çevresel Cihazlarca Yürütülen İşlemler

Detaylı

MC6800. Veri yolu D3 A11. Adres yolu A7 A6 NMI HALT DBE +5V 1 2. adres onaltılık onluk 0000 0. 8 bit 07FF 2047 0800 2048. kullanıcının program alanı

MC6800. Veri yolu D3 A11. Adres yolu A7 A6 NMI HALT DBE +5V 1 2. adres onaltılık onluk 0000 0. 8 bit 07FF 2047 0800 2048. kullanıcının program alanı GİRİŞ Günümüzde kullanılan bilgisayarların özelliklerinden bahsedilirken duyduğumuz 80386, 80486 Pentium-III birer mikroişlemcidir. Mikroişlemciler bilgisayar programlarının yapmak istediği tüm işlerin

Detaylı

Mikrobilgisayarlar ve Assembler. Bahar Dönemi. Vedat Marttin

Mikrobilgisayarlar ve Assembler. Bahar Dönemi. Vedat Marttin Mikrobilgisayarlar ve Assembler Bahar Dönemi Vedat Marttin Bellek Haritası Mikroişlemcili örnek bir RAM, ROM ve G/Ç adres sahalarının da dahil olduğu toplam adres uzayının gösterilmesinde kullanılan sisteme

Detaylı

Mikrobilgisayar Mimarisi ve Programlama

Mikrobilgisayar Mimarisi ve Programlama Mikrobilgisayar Mimarisi ve Programlama 2. Hafta Bellek Birimleri ve Programlamaya Giriş Doç. Dr. Akif KUTLU Ders web sitesi: http://www.8051turk.com/ http://microlab.sdu.edu.tr Bellekler Bellekler 0 veya

Detaylı

27.10.2011 HAFTA 1 KALICI OLMAYAN HAFIZA RAM SRAM DRAM DDRAM KALICI HAFIZA ROM PROM EPROM EEPROM FLASH HARDDISK

27.10.2011 HAFTA 1 KALICI OLMAYAN HAFIZA RAM SRAM DRAM DDRAM KALICI HAFIZA ROM PROM EPROM EEPROM FLASH HARDDISK Mikroişlemci HAFTA 1 HAFIZA BİRİMLERİ Program Kodları ve verinin saklandığı bölüm Kalıcı Hafıza ROM PROM EPROM EEPROM FLASH UÇUCU SRAM DRAM DRRAM... ALU Saklayıcılar Kod Çözücüler... GİRİŞ/ÇIKIŞ G/Ç I/O

Detaylı

BM-311 Bilgisayar Mimarisi. Hazırlayan: M.Ali Akcayol Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü

BM-311 Bilgisayar Mimarisi. Hazırlayan: M.Ali Akcayol Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü BM-311 Bilgisayar Mimarisi Hazırlayan: M.Ali Akcayol Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Konular Bilgisayar Bileşenleri Bilgisayarın Fonksiyonu Instruction Cycle Kesmeler (Interrupt lar) Bus

Detaylı

BÖLÜM 2 8051 Mikrodenetleyicisine Giriş

BÖLÜM 2 8051 Mikrodenetleyicisine Giriş C ile 8051 Mikrodenetleyici Uygulamaları BÖLÜM 2 8051 Mikrodenetleyicisine Giriş Amaçlar 8051 mikrodenetleyicisinin tarihi gelişimini açıklamak 8051 mikrodenetleyicisinin mimari yapısını kavramak 8051

Detaylı

SAYISAL MANTIK LAB. PROJELERİ

SAYISAL MANTIK LAB. PROJELERİ 1. 8 bitlik Okunur Yazılır Bellek (RAM) Her biri ayrı adreslenmiş 8 adet D tipi flip-flop kullanılabilir. RAM'lerde okuma ve yazma işlemleri CS (Chip Select), RD (Read), WR (Write) kontrol sinyalleri ile

Detaylı

Mikroişlemcili Sistemler ve Laboratuvarı 6.Hafta

Mikroişlemcili Sistemler ve Laboratuvarı 6.Hafta SAKARYA ÜNİVERSİTESİ Bilgisayar ve Bilişim Bilimleri Fakültesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Mikroişlemcili Sistemler ve Laboratuvarı 6.Hafta Doç.Dr. Ahmet Turan ÖZCERİT Doç.Dr. Cüneyt BAYILMIŞ Yrd.Doç.Dr.

Detaylı

MİKROBİLGİSAYAR SİSTEMLERİ VE ASSEMBLER

MİKROBİLGİSAYAR SİSTEMLERİ VE ASSEMBLER BÖLÜM 2 INTEL AİLESİNİN 8 BİTLİK MİKROİŞLEMCİLERİ 2.1 8080 MİKROİŞLEMCİSİ Intel 8080, I4004, I4040 ve I8008 in ardından üretilmiştir ve 8 bitlik mikroişlemcilerin ilkidir ve 1974 te kullanıma sunulmuştur.

Detaylı

Bilgisayar Yapısı MİKROİŞLEMCİ SİSTEMLERİ. Bilgisayar Temel Birimleri. MİB Yapısı. Kütükler. Kütükler

Bilgisayar Yapısı MİKROİŞLEMCİ SİSTEMLERİ. Bilgisayar Temel Birimleri. MİB Yapısı. Kütükler. Kütükler Bilgisayar Yapısı MİKROİŞLEMCİ SİSTEMLERİ Yrd. oç. r. Şule ündüz Öğüdücü Bilgisayar verilen verileri, belirlenen bir programa göre işleyen, istenildiğinde saklayabilen, gerektiği zaman geriye verebilen

Detaylı

İÇİNDEKİLER 1. KLAVYE... 11 2. KLAVYE RB0... 19 3. KLAVYE RBHIGH... 27 4. 4 DİSPLAY... 31

İÇİNDEKİLER 1. KLAVYE... 11 2. KLAVYE RB0... 19 3. KLAVYE RBHIGH... 27 4. 4 DİSPLAY... 31 İÇİNDEKİLER 1. KLAVYE... 11 Satır ve Sütunlar...11 Devre Şeması...14 Program...15 PIC 16F84 ile 4x4 klavye tasarımını gösterir. PORTA ya bağlı 4 adet LED ile tuş bilgisi gözlenir. Kendiniz Uygulayınız...18

Detaylı

Bellekler. Mikroişlemciler ve Mikrobilgisayarlar

Bellekler. Mikroişlemciler ve Mikrobilgisayarlar Bellekler 1 Bellekler Ortak giriş/çıkışlara, yazma ve okuma kontrol sinyallerine sahip eşit uzunluktaki saklayıcıların bir tümdevre içerisinde sıralanmasıyla hafıza (bellek) yapısı elde edilir. Çeşitli

Detaylı

Von Neumann Mimarisi. Mikroişlemciler ve Mikrobilgisayarlar 1

Von Neumann Mimarisi. Mikroişlemciler ve Mikrobilgisayarlar 1 Von Neumann Mimarisi Mikroişlemciler ve Mikrobilgisayarlar 1 Sayısal Bilgisayarın Tarihsel Gelişim Süreci Babage in analitik makinası (1833) Vakumlu lambanın bulunuşu (1910) İlk elektronik sayısal bilgisayar

Detaylı

MEB YÖK MESLEK YÜKSEKOKULLARI PROGRAM GELİŞTİRME PROJESİ. 1. Tipik bir mikrobilgisayar sistemin yapısı ve çalışması hakkında bilgi sahibi olabilme

MEB YÖK MESLEK YÜKSEKOKULLARI PROGRAM GELİŞTİRME PROJESİ. 1. Tipik bir mikrobilgisayar sistemin yapısı ve çalışması hakkında bilgi sahibi olabilme PROGRAMIN ADI DERSIN KODU VE ADI DERSIN ISLENECEGI DÖNEM HAFTALIK DERS SAATİ DERSİN SÜRESİ ENDÜSTRİYEL ELEKTRONİK MİK.İŞLEMCİLER/MİK.DENETLEYİCİLER-1 2. Yıl, III. Yarıyıl (Güz) 4 (Teori: 3, Uygulama: 1,

Detaylı

Bahar Dönemi. Öğr.Gör. Vedat MARTTİN

Bahar Dönemi. Öğr.Gör. Vedat MARTTİN Bahar Dönemi Öğr.Gör. Vedat MARTTİN 8086/8088 MİKROİŞLEMCİSİ İÇ MİMARİSİ Şekilde x86 ailesinin 16-bit çekirdek mimarisinin basitleştirilmiş bir gösterimi verilmiştir. Mikroişlemci temel iki ayrı çalışma

Detaylı

9. MERKEZİ İŞLEM BİRİM MODÜLÜ TASARIMI

9. MERKEZİ İŞLEM BİRİM MODÜLÜ TASARIMI 1 9. MERKEZİ İŞLEM BİRİM MODÜLÜ TASARIMI Mikroişlemci temelli sistem donanımının en önemli kısmı merkezi işlem birimi modülüdür. Bu modülü tasarlamak için mikroişlemcinin uç işlevlerinin çok iyi bilinmesi

Detaylı

BM-311 Bilgisayar Mimarisi

BM-311 Bilgisayar Mimarisi 1 BM-311 Bilgisayar Mimarisi Hazırlayan: M.Ali Akcayol Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Konular Giriş Mikro işlemler Fetch cycle Indirect cycle Interrupt cycle Execute cycle Instruction

Detaylı

MIKRODENETLEYICILER. Ege Üniversitesi Ege MYO Mekatronik Programı

MIKRODENETLEYICILER. Ege Üniversitesi Ege MYO Mekatronik Programı MIKRODENETLEYICILER Ege Üniversitesi Ege MYO Mekatronik Programı BÖLÜM 3 MSC-51 Ailesi Mikrodenetleyicilerin Komut Kümesi Mikroişlemci Programlama Mikroişlemci ikilik komutlar kabul eder ve sonuçlarını

Detaylı

8051 Ailesi MCS51 ailesinin orijinal bir üyesidir ve bu ailenin çekirdeğini oluşturur çekirdeğinin temel özellikkleri aşağıda verilmiştir:

8051 Ailesi MCS51 ailesinin orijinal bir üyesidir ve bu ailenin çekirdeğini oluşturur çekirdeğinin temel özellikkleri aşağıda verilmiştir: 8051 Ailesi 8051 MCS51 ailesinin orijinal bir üyesidir ve bu ailenin çekirdeğini oluşturur. 8051 çekirdeğinin temel özellikkleri aşağıda verilmiştir: 1. Kontrol uygulamaları için en uygun hale getirilmiş

Detaylı

BM-311 Bilgisayar Mimarisi

BM-311 Bilgisayar Mimarisi 1 BM-311 Bilgisayar Mimarisi Hazırlayan: M.Ali Akcayol Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Konular Processor organization Register organization Instruction cycle 2 Processor organization İşlemci

Detaylı

MIKRODENETLEYICILER. Ege Üniversitesi Ege MYO Mekatronik Programı

MIKRODENETLEYICILER. Ege Üniversitesi Ege MYO Mekatronik Programı MIKRODENETLEYICILER Ege Üniversitesi Ege MYO Mekatronik Programı BÖLÜM 2 MSC-51 Ailesi MCS-51 Ailesi Ekim 2014 Yrd. Doç. Dr. Mustafa Engin 8051 in Blok Şeması 4 Denetim Hatları Veri Yolu DPTR P.C. 8051

Detaylı

Mikrobilgisayarlar. Mikroişlemciler ve. Mikrobilgisayarlar

Mikrobilgisayarlar. Mikroişlemciler ve. Mikrobilgisayarlar 1 Sayısal Bilgisayarın Tarihsel Gelişim Süreci Babage in analitik makinası (1833) Vakumlu lambanın bulunuşu (1910) İlk elektronik sayısal bilgisayar (1946) Transistörün bulunuşu (1947) İlk transistörlü

Detaylı

CUMHURİYET MESLEKİ VE TEKNİK ANADOLU LİSESİ BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİNİN TEMELLERİ DERSİ DERS NOTLARI BELLEKLER

CUMHURİYET MESLEKİ VE TEKNİK ANADOLU LİSESİ BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİNİN TEMELLERİ DERSİ DERS NOTLARI BELLEKLER BELLEKLER Genel olarak bellekler, elektronik bilgi depolama üniteleridir. Bilgisayarlarda kullanılan bellekler, işlemcinin istediği bilgi ve komutları maksimum hızda işlemciye ulaştıran ve üzerindeki bilgileri

Detaylı

İşletim Sistemlerine Giriş

İşletim Sistemlerine Giriş İşletim Sistemlerine Giriş İşletim Sistemleri ve Donanım İşletim Sistemlerine Giriş/ Ders01 1 İşletim Sistemi? Yazılım olmadan bir bilgisayar METAL yığınıdır. Yazılım bilgiyi saklayabilir, işleyebilir

Detaylı

Sistem Programlama. Kesmeler(Interrupts): Kesme mikro işlemcinin üzerinde çalıştığı koda ara vererek başka bir kodu çalıştırması işlemidir.

Sistem Programlama. Kesmeler(Interrupts): Kesme mikro işlemcinin üzerinde çalıştığı koda ara vererek başka bir kodu çalıştırması işlemidir. Kesmeler(Interrupts): Kesme mikro işlemcinin üzerinde çalıştığı koda ara vererek başka bir kodu çalıştırması işlemidir. Kesmeler çağırılma kaynaklarına göre 3 kısma ayrılırlar: Yazılım kesmeleri Donanım

Detaylı

DERS 5 PIC 16F84 PROGRAMLAMA İÇERİK. PIC 16F84 bacak bağlantıları PIC 16F84 bellek yapısı Program belleği RAM bellek Değişken kullanımı Komutlar

DERS 5 PIC 16F84 PROGRAMLAMA İÇERİK. PIC 16F84 bacak bağlantıları PIC 16F84 bellek yapısı Program belleği RAM bellek Değişken kullanımı Komutlar DERS 5 PIC 16F84 PROGRAMLAMA İÇERİK PIC 16F84 bacak bağlantıları PIC 16F84 bellek yapısı Program belleği RAM bellek Değişken kullanımı Komutlar Ders 5, Slayt 2 1 BACAK BAĞLANTILARI Ders 5, Slayt 3 PIC

Detaylı

İSTANBUL TİCARET ÜNİVERSİTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MİKROİŞLEMCİLİ SİSTEM LABORATUVARI KESMELİ GİRİŞ/ÇIKIŞ

İSTANBUL TİCARET ÜNİVERSİTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MİKROİŞLEMCİLİ SİSTEM LABORATUVARI KESMELİ GİRİŞ/ÇIKIŞ İSTANBUL TİCARET ÜNİVERSİTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MİKROİŞLEMCİLİ SİSTEM LABORATUVARI KESMELİ GİRİŞ/ÇIKIŞ 8259 PIC (Programmable Interrupt Controller) ve 8086 CPU tümleşik devrelerin sinyal akışı

Detaylı

MIKRODENETLEYICILER. Ege Üniversitesi Ege MYO Mekatronik Programı

MIKRODENETLEYICILER. Ege Üniversitesi Ege MYO Mekatronik Programı MIKRODENETLEYICILER Ege Üniversitesi Ege MYO Mekatronik Programı BÖLÜM 3 Assembler Programlama ve Program Geliştirme Program Geliştirme Problem Tanımlama Bağlantı Şekli Algoritma Akış Diyagramı Kaynak

Detaylı

DONANIM KURULUMU. Öğr. Gör. Murat YAZICI. 1. Hafta.

DONANIM KURULUMU. Öğr. Gör. Murat YAZICI. 1. Hafta. 1. Hafta DONANIM KURULUMU Öğr. Gör. Murat YAZICI www.muratyazici.com Artvin Çoruh Üniversitesi, Artvin Meslek Yüksekokulu Bilgisayar Teknolojisi Programı Dersin İçeriği BELLEKLER Belleğin Görevi Bellek

Detaylı

BİLGİSAYAR MİMARİSİ. Bilgisayar Bileşenleri Ve Programların Yürütülmesi. Özer Çelik Matematik-Bilgisayar Bölümü

BİLGİSAYAR MİMARİSİ. Bilgisayar Bileşenleri Ve Programların Yürütülmesi. Özer Çelik Matematik-Bilgisayar Bölümü BİLGİSAYAR MİMARİSİ Bilgisayar Bileşenleri Ve Programların Yürütülmesi Özer Çelik Matematik-Bilgisayar Bölümü Program Kavramı Bilgisayardan istenilen işlerin gerçekleştirilebilmesi için gereken işlem dizisi

Detaylı

Giriş/Çıkış Arabirimi MİKROİŞLEMCİ SİSTEMLERİ. Arabirim Özellikleri. Giriş/Çıkış Adresleri. G/Ç Arabirimlerinin Bağlanması

Giriş/Çıkış Arabirimi MİKROİŞLEMCİ SİSTEMLERİ. Arabirim Özellikleri. Giriş/Çıkış Adresleri. G/Ç Arabirimlerinin Bağlanması Giriş/Çıkış Arabirimi MİKROİŞLEMCİ SİSTEMLERİ Doç.Dr. Şule Öğüdücü http://ninova.itu.edu.tr/tr/dersler/elektrik-elektronik-fakultesi/0/blg-1/ Giriş/Çıkış () arabirimi bilgisayar ve çevre birimleri arasında

Detaylı

Bilgisayar Yapısı MİKROİŞLEMCİ SİSTEMLERİ. Bilgisayar Temel Birimleri. Kütükler. Kütükler. Merkezi İşlem Biriminin İç Yapısı

Bilgisayar Yapısı MİKROİŞLEMCİ SİSTEMLERİ. Bilgisayar Temel Birimleri. Kütükler. Kütükler. Merkezi İşlem Biriminin İç Yapısı Bilgisayar Yapısı MİKROİŞLEMCİ SİSTEMLERİ oç. r. Şule Gündüz Öğüdücü http//ninova.itu.edu.tr/tr/dersler/bilgisayar-bilisim-fakultesi/3/blg-22/ Bilgisayar verilen verileri, belirlenen bir programa göre

Detaylı

Donanımlar Hafta 1 Donanım

Donanımlar Hafta 1 Donanım Donanımlar Hafta 1 Donanım Donanım Birimleri Ana Donanım Birimleri (Anakart, CPU, RAM, Ekran Kartı, Sabit Disk gibi aygıtlar, ) Ek Donanım Birimleri (Yazıcı, Tarayıcı, CD-ROM, Ses Kartı, vb ) Anakart (motherboard,

Detaylı

İSTANBUL TİCARET ÜNİVERSİTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MİKROİŞLEMCİLİ SİSTEM LABORATUARI İKİLİ TABANDA ÇOK BAYTLI ÇARPMA

İSTANBUL TİCARET ÜNİVERSİTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MİKROİŞLEMCİLİ SİSTEM LABORATUARI İKİLİ TABANDA ÇOK BAYTLI ÇARPMA İSTANBUL TİCARET ÜNİVERSİTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MİKROİŞLEMCİLİ SİSTEM LABORATUARI İKİLİ TABANDA ÇOK BAYTLI ÇARPMA Aritmetik işlemler onlu sayı sisteminde yapılabileceği gibi diğer sayı sistemleri

Detaylı

8086 nın Bacak Bağlantısı ve İşlevleri. 8086, 16-bit veri yoluna (data bus) 8088 ise 8- bit veri yoluna sahip16-bit mikroişlemcilerdir.

8086 nın Bacak Bağlantısı ve İşlevleri. 8086, 16-bit veri yoluna (data bus) 8088 ise 8- bit veri yoluna sahip16-bit mikroişlemcilerdir. Bölüm 9: 8086 nın Bacak Bağlantısı ve İşlevleri 8086 & 8088 her iki işlemci 40-pin dual in-line (DIP) paketinde üretilmişlerdir. 8086, 16-bit veri yoluna (data bus) 8088 ise 8- bit veri yoluna sahip16-bit

Detaylı

Merkezi İşlem Birimi MİKROİŞLEMCİ SİSTEMLERİ. MİB Yapısı. MİB Altbirimleri. Durum Kütüğü. Yardımcı Kütükler

Merkezi İşlem Birimi MİKROİŞLEMCİ SİSTEMLERİ. MİB Yapısı. MİB Altbirimleri. Durum Kütüğü. Yardımcı Kütükler Merkezi İşlem Birimi MİKROİŞLEMCİ SİSTEMLERİ Yrd. Doç. Dr. Şule Gündüz Öğüdücü Merkezi İşlem Birimi (MİB): Bilgisayarın temel birimi Hız Sözcük uzunluğu Buyruk kümesi Adresleme yeteneği Adresleme kapasitesi

Detaylı

Adresleme Modları. Mikroişlemciler ve Mikrobilgisayarlar

Adresleme Modları. Mikroişlemciler ve Mikrobilgisayarlar Adresleme Modları 1 Adresleme Modları İşlenenin nerede olacağını belirtmek için kullanılırlar. Kod çözme aşamasında adresleme yöntemi belirlenir ve işlenenin nerede bulunacağı hesaplanır. Mikroişlemcide

Detaylı

Teorik Bilgi DENEY 7: ASENKRON VE SENKRON SAYICILAR

Teorik Bilgi DENEY 7: ASENKRON VE SENKRON SAYICILAR DENEY 7: ASENKRON VE SENKRON SAYICILAR Deneyin Amaçları Asenkron ve senkron sayıcı devre yapılarının öğrenilmesi ve deneysel olarak yapılması Deney Malzemeleri 74LS08 Ve Kapı Entegresi (1 Adet) 74LS76

Detaylı

Mikroişlemcili Sistemler ve Laboratuvarı

Mikroişlemcili Sistemler ve Laboratuvarı SAKARYA ÜNİVERSİTESİ Bilgisayar ve Bilişim Bilimleri Fakültesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Mikroişlemcili Sistemler ve Laboratuvarı Zamanlayıcılar ve Sayıcılar Doç.Dr. Ahmet Turan ÖZCERİT Doç.Dr. Cüneyt

Detaylı

BM 375 Bilgisayar Organizasyonu Dersi Vize Sınavı Cevapları 10 Nisan 2009

BM 375 Bilgisayar Organizasyonu Dersi Vize Sınavı Cevapları 10 Nisan 2009 1-) Instruction Cycle State Diagram ı çizip herbir state için gerçekleştirilen işlemleri detaylı bir şekilde açıklayınız. Instruction state cycle da üstteki kısımlar CPU dışında alttaki kısımlar CPU içinde

Detaylı

EEM122SAYISAL MANTIK SAYICILAR. Elektrik Elektronik Mühendisliği Yrd. Doç. Dr. Hüseyin Sağkol

EEM122SAYISAL MANTIK SAYICILAR. Elektrik Elektronik Mühendisliği Yrd. Doç. Dr. Hüseyin Sağkol EEM122SAYISAL MANTIK BÖLÜM 6: KAYDEDİCİLER VE SAYICILAR Elektrik Elektronik Mühendisliği Yrd. Doç. Dr. Hüseyin Sağkol KAYDEDİCİLER VE SAYICILAR Flip-flopkullanan devreler fonksiyonlarına göre iki guruba

Detaylı

Bilgisayar Temel kavramlar - Donanım -Yazılım Ufuk ÇAKIOĞLU

Bilgisayar Temel kavramlar - Donanım -Yazılım Ufuk ÇAKIOĞLU Bilgisayar Temel kavramlar - Donanım -Yazılım Ufuk ÇAKIOĞLU Bilgisayar Nedir? Bilgisayar; Kullanıcıdan aldığı bilgilerle mantıksal ve aritmetiksel işlemler yapabilen, Yaptığı işlemleri saklayabilen, Sakladığı

Detaylı

Düşünelim? Günlük hayatta bilgisayar hangi alanlarda kullanılmaktadır? Bilgisayarın farklı tip ve özellikte olmasının sebepleri neler olabilir?

Düşünelim? Günlük hayatta bilgisayar hangi alanlarda kullanılmaktadır? Bilgisayarın farklı tip ve özellikte olmasının sebepleri neler olabilir? Başlangıç Düşünelim? Günlük hayatta bilgisayar hangi alanlarda kullanılmaktadır? Bilgisayarın farklı tip ve özellikte olmasının sebepleri neler olabilir? Bilgisayar Bilgisayar, kendisine verilen bilgiler

Detaylı

ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ SAYISAL DEVRE TASARIMI LABORATUVARI DENEY RAPORU. Deney No: 3 FF Devreleri

ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ SAYISAL DEVRE TASARIMI LABORATUVARI DENEY RAPORU. Deney No: 3 FF Devreleri TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ SAYISAL DEVRE TASARIMI LABORATUVARI DENEY RAPORU Deney No: 3 FF Devreleri Yrd. Doç Dr. Ünal KURT Yrd. Doç. Dr. Hatice VURAL Arş. Gör. Ayşe AYDIN YURDUSEV

Detaylı

ELN1002 BİLGİSAYAR PROGRAMLAMA 2

ELN1002 BİLGİSAYAR PROGRAMLAMA 2 ELN1002 BİLGİSAYAR PROGRAMLAMA 2 DOSYALAMA Sunu Planı Veri Hiyerarşisi Dosyalar ve Akımlar(streams) Sıralı Erişim (Sequential Access) dosyalarının oluşturulması Sıralı Erişim Dosyalarından Veri Okuma Rasgele

Detaylı

Bilgisayar Mühendisliğine Giriş. Yrd.Doç.Dr.Hacer KARACAN

Bilgisayar Mühendisliğine Giriş. Yrd.Doç.Dr.Hacer KARACAN Bilgisayar Mühendisliğine Giriş Yrd.Doç.Dr.Hacer KARACAN Mikroişlemci Nedir? Bir bilgisayarın en önemli parçası Mikroişlemcisidir. Hiçbir bilgisayar mikroişlemci olmadan çalışamaz. Bu nedenle Mikroişlemci

Detaylı

TBİL-405 Mikroişlemci Sistemleri Bölüm 2 1- % %01010 işleminin sonucu hangisidir? % %11000 %10001 %10101 %00011

TBİL-405 Mikroişlemci Sistemleri Bölüm 2 1- % %01010 işleminin sonucu hangisidir? % %11000 %10001 %10101 %00011 TBİL-405 Mikroişlemci Sistemleri Bölüm 2 1- %11010 - %01010 işleminin sonucu hangisidir? % 10000 %11000 %10001 %10101 %00011 2- %0101 1100 sayısının 1 e tümleyeni hangisidir? % 1010 0111 %11010 0011 %1010

Detaylı

Ders 3 ADRESLEME MODLARI ve TEMEL KOMUTLAR

Ders 3 ADRESLEME MODLARI ve TEMEL KOMUTLAR Ders 3 ADRESLEME MODLARI ve TEMEL KOMUTLAR GÖMÜLÜ PROGRAMLAMA Selçuk Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü 2012-2013 Bahar Dönemi Doç.Dr.Erkan ÜLKER 1 İçerik 1. Adresleme Modları 2. İskelet Program

Detaylı

Bahar Dönemi. Öğr.Gör. Vedat MARTTİN

Bahar Dönemi. Öğr.Gör. Vedat MARTTİN Bahar Dönemi Öğr.Gör. Vedat MARTTİN Merkezi İşlemci Biriminde İletişim Yolları Mikroişlemcide işlenmesi gereken komutları taşıyan hatlar yanında, işlenecek verileri taşıyan hatlar ve kesme işlemlerini

Detaylı

BİLGİSAYAR MİMARİSİ. << Bus Yapısı >> Özer Çelik Matematik-Bilgisayar Bölümü

BİLGİSAYAR MİMARİSİ. << Bus Yapısı >> Özer Çelik Matematik-Bilgisayar Bölümü BİLGİSAYAR MİMARİSİ > Özer Çelik Matematik-Bilgisayar Bölümü Veri yolu (BUS), anakarttaki tüm aygıtlar arası veri iletişimini sağlayan devrelerdir. Yani bilgisayarın bir bileşeninden diğerine

Detaylı

8086 Mikroişlemcisi Komut Seti

8086 Mikroişlemcisi Komut Seti 8086 Mikroişlemcisi Komut Seti X86 tabanlı mikroişlemcilerin icra ettiği makine kodları sabit olmasına rağmen, programlama dillerinin komut ve ifadeleri farklı olabilir. Assembly programlama dilininde

Detaylı

Adres Yolu (Address Bus) Bellek Birimi. Veri Yolu (Databus) Kontrol Yolu (Control bus) Şekil xxx. Mikrodenetleyici genel blok şeması

Adres Yolu (Address Bus) Bellek Birimi. Veri Yolu (Databus) Kontrol Yolu (Control bus) Şekil xxx. Mikrodenetleyici genel blok şeması MİKRODENETLEYİCİLER MCU Micro Controller Unit Mikrodenetleyici Birimi İşlemci ile birlikte I/O ve bellek birimlerinin tek bir entegre olarak paketlendiği elektronik birime mikrodenetleyici (microcontroller)

Detaylı

Bil101 Bilgisayar Yazılımı I. M. Erdem ÇORAPÇIOĞLU Bilgisayar Yüksek Mühendisi

Bil101 Bilgisayar Yazılımı I. M. Erdem ÇORAPÇIOĞLU Bilgisayar Yüksek Mühendisi Bil101 Bilgisayar Yazılımı I Bilgisayar Yüksek Mühendisi Kullanıcıdan aldığı veri ya da bilgilerle kullanıcının isteği doğrultusunda işlem ve karşılaştırmalar yapabilen, veri ya da bilgileri sabit disk,

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Caner ÖZCAN

Yrd. Doç. Dr. Caner ÖZCAN Yrd. Doç. Dr. Caner ÖZCAN GİRİŞ Değişken ve dizilerde tutulan değerler programın çalışması esnasında değerlerini korurlarken programın çalışması sona erdiğinde veri kaybolur. Dosyalar verinin kalıcı olarak

Detaylı

Bölüm 4 Ardışıl Lojik Devre Deneyleri

Bölüm 4 Ardışıl Lojik Devre Deneyleri Bölüm 4 Ardışıl Lojik Devre Deneyleri DENEY 4-1 Flip-Floplar DENEYİN AMACI 1. Kombinasyonel ve ardışıl lojik devreler arasındaki farkları ve çeşitli bellek birimi uygulamalarını anlamak. 2. Çeşitli flip-flop

Detaylı

BÖLÜM 7 Kesmeler.

BÖLÜM 7 Kesmeler. C ile 8051 Mikrodenetleyici Uygulamaları BÖLÜM 7 Kesmeler www.8051turk.com Amaçlar Kesme tanımını ve önemini kavramak 8051 mikrodenetleyicisinin kesme yapısını öğrenmek 8051 de kullanılan kesme türlerini

Detaylı

Mikroişlemcili Sistemler ve Laboratuvarı

Mikroişlemcili Sistemler ve Laboratuvarı SAKARYA ÜNİVERSİTESİ Bilgisayar ve Bilişim Bilimleri Fakültesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Mikroişlemcili Sistemler ve Laboratuvarı Doç.Dr. Ahmet Turan ÖZCERİT Doç.Dr. Cüneyt BAYILMIŞ Yrd.Doç.Dr. Murat

Detaylı

PİC HAKKINDA KISA KISA BİLGİLER GİRİŞ/ÇIKIŞ PORTLARI

PİC HAKKINDA KISA KISA BİLGİLER GİRİŞ/ÇIKIŞ PORTLARI PİC HAKKINDA KISA KISA BİLGİLER GİRİŞ/ÇIKIŞ PORTLARI Bazı pinler çevre birimleri ile çoklanmıştır. Peki bu ne demek? Mesela C portundaki RC6 ve RC7 pinleri seri iletişim için kullanılır. Eğer seri iletişimi

Detaylı

BÖLÜM in Bellek Organizasyonu

BÖLÜM in Bellek Organizasyonu C ile 8051 Mikrodenetleyici Uygulamaları BÖLÜM 3 8051 in Bellek Organizasyonu Amaçlar 8051 mikrodenetleyicisinin bellek türlerini öğrenmek Dahili veri belleği (Internal RAM) hakkında bilgi sahibi olmak

Detaylı

Fatih Üniversitesi. İstanbul. Haziran 2010. Bu eğitim dokümanlarının hazırlanmasında SIEMENS ve TEKO eğitim dokümanlarından faydalanılmıştır.

Fatih Üniversitesi. İstanbul. Haziran 2010. Bu eğitim dokümanlarının hazırlanmasında SIEMENS ve TEKO eğitim dokümanlarından faydalanılmıştır. Fatih Üniversitesi SIMATIC S7-200 TEMEL KUMANDA UYGULAMALARI 1 İstanbul Haziran 2010 Bu eğitim dokümanlarının hazırlanmasında SIEMENS ve TEKO eğitim dokümanlarından faydalanılmıştır. İÇİNDEKİLER 1. GİRİŞ...

Detaylı

İ.T.Ü. Eğitim Mikrobilgisayarının Tanıtımı

İ.T.Ü. Eğitim Mikrobilgisayarının Tanıtımı İ.T.Ü. Eğitim Mikrobilgisayarının Tanıtımı 1.1 Giriş İTÜ Eğitim Mikrobilgisayarı (İTÜ-Eğit) MC6802 mikroişlemcisini kullanan bir eğitim ve geliştirme bilgisayarıdır. İTÜ-Eğit, kullanıcıya, mikrobilgisayarın

Detaylı

BEKLEMELĐ ÇALIŞMA VE ZAMAN SINIRLI ĐŞLER. 1. Genel Tanıtım. 2- WAIT işaretinin üretilmesi

BEKLEMELĐ ÇALIŞMA VE ZAMAN SINIRLI ĐŞLER. 1. Genel Tanıtım. 2- WAIT işaretinin üretilmesi K TÜ Mühendislik Fakültesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Mikroişlemciler Laboratuarı BEKLEMELĐ ÇALIŞMA VE ZAMAN SINIRLI ĐŞLER 1. Genel Tanıtım CPU lar bazı çevre birimlerine göre daha hızlı çalışabilir

Detaylı

LCD (Liquid Crystal Display)

LCD (Liquid Crystal Display) LCD (Liquid Crystal Display) LCD ekranlar bize birçok harfi, sayıları, sembolleri hatta Güney Asya ülkelerin kullandıkları Kana alfabesindeki karakterleri de görüntüleme imkanını verirler. LCD lerde hane

Detaylı

Komutların Yürütülmesi

Komutların Yürütülmesi Komutların Yürütülmesi Bilgisayar Bileşenleri: Genel Görünüm Program Sayacı Komut kaydedicisi Bellek Adres Kaydedicisi Ara Bellek kaydedicisi G/Ç Adres Kaydedicisi G/Ç ara bellek kaydedicisi 1 Sistem Yolu

Detaylı

B.Ç. / E.B. MİKROİŞLEMCİLER

B.Ç. / E.B. MİKROİŞLEMCİLER 1 MİKROİŞLEMCİLER RESET Girişi ve DEVRESİ Program herhangi bir nedenle kilitlenirse ya da program yeniden (baştan) çalıştırılmak istenirse dışarıdan PIC i reset yapmak gerekir. Aslında PIC in içinde besleme

Detaylı

5. HAFTA KBT104 BİLGİSAYAR DONANIMI. KBUZEM Karabük Üniversitesi Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi

5. HAFTA KBT104 BİLGİSAYAR DONANIMI. KBUZEM Karabük Üniversitesi Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi 5. HAFTA KBT104 BİLGİSAYAR DONANIMI Karabük Üniversitesi Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi 2 Konu Başlıkları Bellekler İç Bellekler ROM Bellek RAM Bellek Dış Bellekler Sabit Disk Sürücüleri

Detaylı

Bilgisayar Programcılığı Ön Lisans Programı BİLGİSAYAR DONANIMI. Öğr. Gör. Rıza ALTUNAY

Bilgisayar Programcılığı Ön Lisans Programı BİLGİSAYAR DONANIMI. Öğr. Gör. Rıza ALTUNAY Bellekler Ünite 4 Bilgisayar Programcılığı Ön Lisans Programı BİLGİSAYAR DONANIMI Öğr. Gör. Rıza ALTUNAY 1 Ünite 4 BELLEKLER Öğr. Gör. Rıza ALTUNAY İçindekiler 4.1. BELLEĞIN YAPISI VE ÇALIŞMASI... 3 4.2.

Detaylı

DONANIM. 1-Sitem birimi (kasa ) ve iç donanım bileşenleri 2-Çevre birimleri ve tanımlamaları 3-Giriş ve çıkış donanım birimleri

DONANIM. 1-Sitem birimi (kasa ) ve iç donanım bileşenleri 2-Çevre birimleri ve tanımlamaları 3-Giriş ve çıkış donanım birimleri DONANIM 1-Sitem birimi (kasa ) ve iç donanım bileşenleri 2-Çevre birimleri ve tanımlamaları 3-Giriş ve çıkış donanım birimleri DONANIM SİSTEM BİRİMİ ÇEVREBİRİMLERİ Ana Kart (Mainboard) Monitör İşlemci

Detaylı

Haftalık Ders Saati Okul Eğitimi Süresi

Haftalık Ders Saati Okul Eğitimi Süresi DERSİN ADI BÖLÜM PROGRAM DÖNEMİ DERSİN DİLİ DERS KATEGORİSİ ÖN ŞARTLAR SÜRE VE DAĞILIMI KREDİ DERSİN AMACI ÖĞRENME ÇIKTILARI VE YETERLİKLER DERSİN İÇERİĞİ VE DAĞILIMI (MODÜLLER VE HAFTALARA GÖRE DAĞILIMI)

Detaylı

BÖLÜM 10 KAYDEDİCİLER (REGİSTERS) SAYISAL TASARIM. Bu bölümde aşağıdaki konular anlatılacaktır

BÖLÜM 10 KAYDEDİCİLER (REGİSTERS) SAYISAL TASARIM. Bu bölümde aşağıdaki konular anlatılacaktır erin BÖLÜM 10 KYEİCİLER (REGİSTERS) Bu bölümde aşağıdaki konular anlatılacaktır Kaydedicilerin(Registers) bilgi giriş çıkışına göre ve kaydırma yönüne göre sınıflandırılması. Sağa kaydırmalı kaydedici(right

Detaylı

BM-311 Bilgisayar Mimarisi

BM-311 Bilgisayar Mimarisi 1 BM-311 Bilgisayar Mimarisi Hazırlayan: M.Ali Akcayol Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Konular Operand türleri Assembly dili 2 İşlemcinin yapacağı iş makine komutlarıyla belirlenir. İşlemcinin

Detaylı

(Random-Access Memory)

(Random-Access Memory) BELLEK (Memory) Ardışıl devreler bellek elemanının varlığı üzerine kuruludur Bir flip-flop sadece bir bitlik bir bilgi tutabilir Bir saklayıcı (register) bir sözcük (word) tutabilir (genellikle 32-64 bit)

Detaylı

Temel Bilgisayar Bilgisi

Temel Bilgisayar Bilgisi Temel Bilgisayar Bilgisi BİL131 - Bilişim Teknolojileri ve Programlama Hakan Ezgi Kızılöz Bilgisayarların Temel Özellikleri Bilgisayarlar verileri alıp saklayabilen, mantıksal ya da aritmetik olarak işleyen

Detaylı

MİKROBİLGİSAYAR SİSTEMLERİ. Teknik Bilimler Meslek Yüksekokulu

MİKROBİLGİSAYAR SİSTEMLERİ. Teknik Bilimler Meslek Yüksekokulu MİKROBİLGİSAYAR SİSTEMLERİ Teknik Bilimler Meslek Yüksekokulu Dersin Amacı Mikroişlemciler Mikrodenetleyiciler PIC Mikrodenetleyiciler Micro BASIC Programlama Kullanılacak Programlar MSDOS DEBUG PROTEUS

Detaylı

YENİLENEBİLİR ENERJİ EĞİTİM SETİ

YENİLENEBİLİR ENERJİ EĞİTİM SETİ YENİLENEBİLİR ENERJİ EĞİTİM SETİ KULLANIM KİTAPÇIĞI ve Deneyler İÇİNDEKİLER Eğitim Seti Özellikleri 3 Hibrid Şarj Regülatörü Modülü Özellikleri 4 DC-AC İnverter Modülü Özellikleri 5 AKÜ Modülü Özellikleri

Detaylı

ALGORİTMA VE PROGRAMLAMA II

ALGORİTMA VE PROGRAMLAMA II ALGORİTMA VE PROGRAMLAMA II Yrd. Doç. Dr. Deniz KILINÇ deniz.kilinc@cbu.edu.tr YZM 1102 Celal Bayar Üniversitesi Hasan Ferdi Turgutlu Teknoloji Fakültesi Genel Bakış 2 Veri Hiyerarşisi Dosyalara Giriş

Detaylı

Yrd.Doç.Dr. Celal Murat KANDEMİR

Yrd.Doç.Dr. Celal Murat KANDEMİR Bilgisayar Mimarisi Ara Bağlantı Yapıları ve Bus Kavramı Yrd.Doç.Dr. Celal Murat KANDEMİR ESOGÜ Eğitim Fakültesi - BÖTE twitter.com/cmkandemir Ara Bağlantı Yapıları Bir bilgisayar sistemi MİB, bellek ve

Detaylı

3MK-AFP29 1 Loop 64 Adresli Yangın Algılama Paneli

3MK-AFP29 1 Loop 64 Adresli Yangın Algılama Paneli 3MK-AFP29 1 Loop 64 Adresli Yangın Algılama Paneli 3MK-AFP29 adresli alarm paneli mikroişlemci tabanlı ve SMD teknolojisi ile üretilmiştir. 3MK-AFP29 adresli alarm paneline 64 adet dedektör veya buton

Detaylı

EEM 306 Mikroişlemciler ve Lab. Doç.Dr. Mehmet SAĞBAŞ

EEM 306 Mikroişlemciler ve Lab. Doç.Dr. Mehmet SAĞBAŞ EEM 306 Mikroişlemciler ve Lab. Doç.Dr. Mehmet SAĞBAŞ Alt Program Yapısı Alt programın çağrılması Alt program korunur alınır ;Argumanlar R12 R15 registerlarına atanir. call #SubroutineLabel SubroutineLabel:

Detaylı

Embedded(Gömülü)Sistem Nedir?

Embedded(Gömülü)Sistem Nedir? Embedded(Gömülü)Sistem Nedir? Embedded Computing System de amaç; elektronik cihaza bir işlevi sürekli tekrar ettirmektir. Sistem içindeki program buna göre hazırlanmıştır. PC lerde (Desktop veya Laptop)

Detaylı

KAÇAK AKIM RÖLESİ. www.ulusanelektrik.com.tr. Sayfa 1

KAÇAK AKIM RÖLESİ. www.ulusanelektrik.com.tr. Sayfa 1 DELAB TM-18C KAÇAK AKIM RÖLESİ İÇERİK GENEL / BUTON FONKSİYONLARI.2 PARAMETRE AYARLARI...2 PARAMETRE AÇIKLAMALARI 3 KAÇAK AKIM AYARLARI...3 AÇMA SÜRESİ AYARLARI.3 AŞIRI AKIM AYARLARI...4 ÇALIŞMA SÜRESİ..4

Detaylı

ENDA MODBUS PROTOKOLÜ

ENDA MODBUS PROTOKOLÜ 1. GÝRÝÞ ENDA MODBUS PROTOKOLÜ Modbus protokolü istemci/sunucu mimarisine dayalý bir endüstriyel iletiþim protokolüdür. Ýlk kez Modicon firmasý tarafýndan geliþtirilmiþ bir standart olup sahadaki cihazlar

Detaylı

Mikrobilgisayar Mimarisi ve Programlama

Mikrobilgisayar Mimarisi ve Programlama Mikrobilgisayar Mimarisi ve Programlama 8085 Adresleme ve Komutlar Doç.Dr. Cüneyt BAYILMIŞ Doç.Dr. Murat ÇAKIROĞLU Prof.Dr. Hüseyin EKİZ Assembly Formatı Assembly komut satırı biçimi Etiket İşlem Kodu

Detaylı

DENEY 5- Elektronik Silinebilir, Programlanabilir Salt Okunur Bellek (EEPROM) Devresi

DENEY 5- Elektronik Silinebilir, Programlanabilir Salt Okunur Bellek (EEPROM) Devresi DENEY 5- Elektronik Silinebilir, Programlanabilir Salt Okunur Bellek (EEPROM) Devresi DENEYİN AMACI 1. EEPROM un karakteristiklerinin ve uygulamalarının anlaşılması. GENEL BİLGİLER EEPROM ile EPROM arasındaki

Detaylı

MCR02-AE Ethernet Temassız Kart Okuyucu

MCR02-AE Ethernet Temassız Kart Okuyucu MCR02-AE Ethernet Temassız Kart Okuyucu Teknik Özellikleri Ethernet 10BaseT Dahili TCP/IP Stack TCP/IP Client-Server Bağlantı Özelliği Dahili DNS İstemcisi DHCP veya Statik IP ile çalışabilme UDP, TCP,ARP,ICMP(ping)

Detaylı

Bölüm 3: Adresleme Modları. Chapter 3: Addressing Modes

Bölüm 3: Adresleme Modları. Chapter 3: Addressing Modes Bölüm 3: Adresleme Modları Chapter 3: Addressing Modes 3 1 Veri Adresleme Modları MOV komutu veriyi bir bellek satırından diğer bellek satırına yada yazaca kopyalar Kaynak (source) verilin okunacağı belleğin

Detaylı

MIKRODENETLEYICILER. Ege Üniversitesi Ege MYO Mekatronik Programı

MIKRODENETLEYICILER. Ege Üniversitesi Ege MYO Mekatronik Programı MIKRODENETLEYICILER Ege Üniversitesi Ege MYO Mekatronik Programı BÖLÜM 5 Zamanlayıcılar Zamanlayıcı/Sayıcı 3 Zamanlayıcı/Sayıcı Zamanlayıcı: Zaman geciktirici olarak kullanıldığında verilen isim. Sayıcı:

Detaylı

C-Serisi PLC İleri Seviye Eğitim

C-Serisi PLC İleri Seviye Eğitim C-Serisi PLC İleri Seviye Eğitim 1 PLC ye Giriş 2 PLC ye Giriş 3 PLC ye Giriş CJ1 I/O Modülleri - 8/16/32/64pts Max I/O - 160,640 Max Program Kapasitesi - 20K Steps Komut sayısı - 400 4 PLC Ladder Diyagram

Detaylı

BM-311 Bilgisayar Mimarisi

BM-311 Bilgisayar Mimarisi BM-311 Bilgisayar Mimarisi Hazırlayan: M.Ali Akcayol Gazi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Konular Adresleme modları Pentium ve PowerPC adresleme modları Komut formatları 1 Adresleme modları

Detaylı

Erzurum Teknik Üniversitesi RobETÜ Kulübü Robot Eğitimleri. ARDUİNO EĞİTİMLERİ I Arş. Gör. Nurullah Gülmüş

Erzurum Teknik Üniversitesi RobETÜ Kulübü Robot Eğitimleri. ARDUİNO EĞİTİMLERİ I Arş. Gör. Nurullah Gülmüş Erzurum Teknik Üniversitesi RobETÜ Kulübü Robot Eğitimleri ARDUİNO EĞİTİMLERİ I Arş. Gör. Nurullah Gülmüş 29.11.2016 İÇERİK Arduino Nedir? Arduino IDE Yazılımı Arduino Donanım Yapısı Elektronik Bilgisi

Detaylı

DERS 12 PIC 16F84 ile KESME (INTERRUPT) KULLANIMI İÇERİK

DERS 12 PIC 16F84 ile KESME (INTERRUPT) KULLANIMI İÇERİK DERS 12 PIC 16F84 ile KESME (INTERRUPT) KULLANIMI İÇERİK KESME NEDİR KESME ÇEŞİTLERİ INTCON SAKLAYICISI RBO/INT KESMESİ PORTB (RB4-RB7) LOJİK SEVİYE DEĞİŞİKLİK KESMESİ Ders 12, Slayt 2 1 KESME PIC in bazı

Detaylı

Quiz:8086 Mikroişlemcisi Mimarisi ve Emirleri

Quiz:8086 Mikroişlemcisi Mimarisi ve Emirleri Öğrenci No Ad-Soyad Puan Quiz:8086 Mikroişlemcisi Mimarisi ve Emirleri S1) 8086 mikroişlemcisi bitlik adres yoluna ve.. bitlik veri yoluna sahip bir işlemcidir. S2) 8086 Mikroişlemci mimarisinde paralel

Detaylı

1. PROGRAMLAMA. PDF created with pdffactory Pro trial version www.pdffactory.com

1. PROGRAMLAMA. PDF created with pdffactory Pro trial version www.pdffactory.com . PROGRAMLAMA UTR-VC Windows altında çalışan konfigürasyon yazılımı aracılığıyla programlanır. Programlama temel olarak kalibrasyon, test ve giriş/çıkış aralıklarının seçilmesi amacıyla kullanılır. Ancak

Detaylı

Yrd.Doç.Dr. Celal Murat KANDEMİR. Kodlama (Coding) : Bir nesneler kümesinin bir dizgi (bit dizisi) kümesi ile temsil edilmesidir.

Yrd.Doç.Dr. Celal Murat KANDEMİR. Kodlama (Coding) : Bir nesneler kümesinin bir dizgi (bit dizisi) kümesi ile temsil edilmesidir. Bilgisayar Mimarisi İkilik Kodlama ve Mantık Devreleri Yrd.Doç.Dr. Celal Murat KANDEMİR ESOGÜ Eğitim Fakültesi - BÖTE twitter.com/cmkandemir Kodlama Kodlama (Coding) : Bir nesneler kümesinin bir dizgi

Detaylı

DENEY 21 IC Zamanlayıcı Devre

DENEY 21 IC Zamanlayıcı Devre DENEY 21 IC Zamanlayıcı Devre DENEYİN AMACI 1. IC zamanlayıcı NE555 in çalışmasını öğrenmek. 2. 555 multivibratörlerinin çalışma ve yapılarını öğrenmek. 3. IC zamanlayıcı anahtar devresi yapmak. GİRİŞ

Detaylı

Bilişim Teknolojileri

Bilişim Teknolojileri Bilişim Teknolojileri Arş.Görev.Semih ÇALIŞKAN 1.Hafta İÇİNDEKİLER Bilgisayar nedir? Donanım nedir? Yazılım nedir? Giriş nedir? İşlem nedir? Bellek nedir? Çıkış nedir? BİLGİSAYAR NEDİR? Bilgisayar, kullanıcıdan

Detaylı

MIKRODENETLEYICILER. Ege Üniversitesi Ege MYO Mekatronik Programı

MIKRODENETLEYICILER. Ege Üniversitesi Ege MYO Mekatronik Programı MIKRODENETLEYICILER Ege Üniversitesi Ege MYO Mekatronik Programı BÖLÜM 7 Kesmeler Kesme (Interrupt) Donanım işareti ile mikroişlemcinin program akışını değiştirme işlemine kesme denir. Kullanım amacı;

Detaylı

PROJE RAPORU. Proje adı: Pedalmatik 1 Giriş 2 Yöntem 3 Bulgular 6 Sonuç ve tartışma 7 Öneriler 7 Kaynakça 7

PROJE RAPORU. Proje adı: Pedalmatik 1 Giriş 2 Yöntem 3 Bulgular 6 Sonuç ve tartışma 7 Öneriler 7 Kaynakça 7 PROJE RAPORU Proje Adı: Pedalmatik Projemizle manuel vitesli araçlarda gaz, fren ve debriyaj pedallarını kullanması mümkün olmayan engelli bireylerin bu pedalları yönetme kolu (joystick) ile sol el işaret

Detaylı

Bilgisayar (Computer) Bilgisayarın fiziksel ve elektronik yapısını oluşturan ana birimlerin ve çevre birimlerin tümüne "donanım" denir.

Bilgisayar (Computer) Bilgisayarın fiziksel ve elektronik yapısını oluşturan ana birimlerin ve çevre birimlerin tümüne donanım denir. Bilgisayar (Computer) Bilgisayarın fiziksel ve elektronik yapısını oluşturan ana birimlerin ve çevre birimlerin tümüne "donanım" denir. Bilgisayar ve Donanım Ana Donanım Birimleri Anakart (Motherboard,

Detaylı