ARAŞTIRMA YÖNETİCİSİ - EDİTÖR Doç. Dr. A. Erdal SARGUTAN

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "ARAŞTIRMA YÖNETİCİSİ - EDİTÖR Doç. Dr. A. Erdal SARGUTAN"

Transkript

1 Amerika Birleşik Devletleri Sağlık Sistemi 175 AMERİKA BİRLEŞİK DEVLETLERİ SAĞLIK SİSTEMİ ARAŞTIRMA YÖNETİCİSİ - EDİTÖR Doç. Dr. A. Erdal SARGUTAN ARAŞTIRMA GRUBU Öztürk ARSLAN Tayfun PAK Hakan AYGÜN Süleyman ÖZTÜRK Kadir BÜTÜN Yonca ÖZATKAN Ayşen AKSEL Engin ŞENTÜRK Erdam ERBIYIK Onur SÖNMEZ Deniz ŞAHİN Fatma Şule ORHAN Şenol YAVUZ Leyla ŞAVAŞKAN Çiğdem ÖZTÜRK

2 176 Ülkelerin Karşılaştırmalı Sağlık Sistemleri

3 Amerika Birleşik Devletleri Sağlık Sistemi 177 AMERİKA BİRLEŞİK DEVLETLERİ SAĞLIK SİSTEMİ ÖZET 179 I. ÜLKE TANITIMI 183 I.1 Coğrafya. 183 I.2. Tarih 184 I.3. Nüfus 185 I.4 Siyasi Ve İdari Yapı 185 I.5..Ekonomi 186 II. SAĞLIK SİSTEMİ 188 II.1. Genel Sağlık Durumu 188 II.2. Sağlık Sisteminin Tarihçesi 189 ll.3. Sağlık Sisteminin Yapısı 191 II.3.1. Sağlık Ve İnsan Hizmetleri Bölümü 191 II.3.2. Ordu Sağlık Hizmetleri 195 II.3.3 Gazi İlişkileri Bölümü 196 II.3.4. Çalışma Bölümü 196 II.4. Sağlık Hizmetlerinin Sunumu 196 II.4.1. Birincil Sağlık Hizmetleri 196 II Halk Sağlığı Hizmetleri 198 II Federal Düzeyde Halk Sağlığı Hizmetleri 199 II Eyalet Düzeyinde Halk Sağlığı Hizmetleri 199 II Yerel Düzeyde Halk Sağlığı Hizmetleri 200 II Ambülatör / Seyyar Sağlık Hizmetleri 200 II.4.2. İkincil Ve Üçüncül Sağlık Hizmetleri 201 II Hastahane Bakımı. 202 II Federal Hastahaneler 204 II Halk Hastahaneleri. 204 II Kâr Amaçlı Hastahaneler 205 II Kâr Amacı Olmayan Hastahaneler. 205 II Uzun Süreli Bakım 205 II Hemşirelik Evleri 206 II Evde Bakım Hizmetleri 206 II Yaşlılar İçin Günlük Bakım Hizmetleri 207 II Destekleyici Yaşam Kuruluşları 207 II.4.3. Hekim Ücreti 207 II.4.4. İlaç Ödemeleri 207 II.5. Sağlık Sisteminin Finansmanı 208 II.5.1. Sigorta Sistemi Ve Yapısı. 213 II Kamu Sağlık Sigortaları 214 II Medicare (Yaşlılar İçin Sağlık Sigortası Programı). 214 II Medicaid (Yoksullar İçin Sağlık Sigortası Programı) 218 II Gazi İlişkileri Bölümü Sağlık Hizmetleri 219

4 178 Ülkelerin Karşılaştırmalı Sağlık Sistemleri II Savunma, Adalet Ve Amerikan Yerlileri Sağlık Sigorta Programları 219 II Bütçe Kanunu Altında Başlatılan Programlar 220 II Yaşlılar İçin Genel Kapsamlı Hizmet Programları 220 II Devlet Çocukların Sağlık Sigortası Programı 220 II Özel Sağlık Sigortaları 220 II Hizmet Başına Ücret Planları 221 II Kâr Amacı Olmayan Özel Sağlık Sigortaları 221 II Blue Cross 221 II Blue Shield 221 II Kâr Amacı Olan Özel Sağlık Sigortaları 222 II Grup Sağlık Sigortası 222 II Bireysel Sağlık Sigortası 223 II Yönetilen Sağlık Planları 223 II Sağlık Sürdürme Örgütleri 224 II Tercihli Sunucu Örgütleri 225 II Sağlık Güvencesi Bulunmayan Nüfus 226 II Fon Hastahaneleri 227 II.5.2. Kişisel Finansman 227 II.5.3. Sağlık Finansmanı Özeti 228 II.6. Sağlık İnsangücü 228 II.7. İlaç Ve Teknoloji 231 II.8. ABD Sağlık Sisteminin Eleştirisi.232 III. ABD VE TÜRKİYE SAĞLIK SİSTEMLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI 237 KAYNAKLAR 241

5 Amerika Birleşik Devletleri Sağlık Sistemi 179 ÖZET Amerika Birleşik Devletleri nde Özel Teşebbüs / Serbest Pazar tipi sağlık sistemi ağırlıklıdır, özel sektör kamu sektörüne baskın konumdadır. Sağlık hizmetleri büyük ölçüde özel teşebbüs eliyle verilmekte, bu da sağlık sektörünün kâr amaçlı çalışma motifini güçlendirmektedir. Tüm halkı içine alan genel kapsayıcı bir sağlık hizmeti sunum sistemine sahip değildir. Toplam ve kişisel sağlık harcamalarının miktarı, diğer gelişmiş ülkelerle kıyaslandığında çok fazla olmasına karşın, elde edilen sonuçlar aynı oranda yüksek değildir. ABD de nüfus yoğun olsa da halkın çoğunluğunun kentlerde yaşaması, eğitim seviyesinin yüksekliği, coğrafi koşulların elverişliliği sağlık hizmetlerini daha ulaşılabilir kılmış ve etkililiğini artırmıştır. Sağlık sektörünün standartlarının çok yüksek olmasına rağmen her vatandaşa ihtiyacı olan hizmet verilememektedir. Sağlık durumu eyalete, ırka, gelire ve cinsiyete göre değişmektedir. Sağlık göstergeleri eyaletler arasında farklılıklar göstermektedir. Afrika asıllı Amerikalılarla beyazlar arasında sağlık düzeyi farklılıkları ve gelir eşitsizlikleri vardır. ABD sağlık sisteminde en önemli iki problem, giderek artan maliyetler ve sağlık sigortası olmayanların sayısının yükselmesidir. Ülkede tabip sayısı yüksektir, bunların %85 kadarı uzmandır. Özel teşebbüs olmasına rağmen, birtakım düzenlemeler getirilerek, doktorların belli bölgelerde yığılmaları kısmen önlenebilmiştir. ABD sağlık sisteminde düzenli bir basamaklaşma ve sevk zinciri yoktur. Ayrıca sunum kademeleri arasında tam bir ayrımın söz konusu olmadığı karmaşık bir yapı vardır. Kavram olarak birinci basamak sayılan sağlık hizmetleri, halk sağlığı hizmetleri adıyla, ağırlıklı olarak kamu talep finansmanı yoluyla verilmektedir. Yatakların 2/3 ü kamu dışıdır. Sağlık Ve İnsan Hizmetleri Bölümü (Departman) bütün Amerikalıların sağlığını korumak ve temel insani hizmetleri sağlamakla sorumludur. Departman bünyesinde 300 den fazla programı barındırmaktadır. Sağlık Ve İnsan Hizmetleri Bölümünün başında Bölüm Başkanı bulunmaktadır. Başdanışman, Yönetim Sekreteri ve Hükümetler Arası ve Bölge Yöneticileriyle İlişkiler Ofisi Bölüm Başkanına bağlı olarak çalışmaktadır. Sağlık Ve İnsan Hizmetleri Bölümünün bünyesinde 27 ayrı alt yönetim kademesi bulunmaktadır. Ordu mensupları ve gaziler için ayrı sağlık hizmetleri vardır.

6 180 Ülkelerin Karşılaştırmalı Sağlık Sistemleri Tarihsel olarak sağlık hizmeti kamu ve özel sektör tarafından finanse edilmekte, hizmetlerin sunumu ağırlıklı olarak özel sigorta programları ile verilmektedir. Sağlık sisteminin finansmanında iki türlü fon akımı vardır: Sağlık hizmeti için vergilerden ve diğer kamu gelirlerinden ayrılan pay ile sigorta şirketlerinden ve kişilerden sağlık hizmeti sunucularının hizmet karşılığı aldıkları ücretler. Finansman sigorta terimiyle ödeyiciler olarak bilinen özel sigorta şirketleri ve devlet tarafından sağlanmaktadır. Birleşik Devletler çoklu ödeyici sistemi olarak da düşünülebilir. Kamu finansmanı nüfusun belli gruplarına yardım sağlayan programlara destek vermektedir. Sağlık Ve İnsan Hizmetleri Bölümü harcamaları bütün federal harcamaların yaklaşık dörtte birini oluşturmaktadır. Sağlık Ve İnsan Hizmetleri Departmanının Medicare programı ülkenin en büyük sağlık sigorta programıdır. Yaşlılar için Medicare, yoksular için Medicaid ve önceden silahlı kuvvetler mensubu olanlar için Gazi İşleri Programı bunlara örnektir. Medicare ve Medicaid programları ile her dört Amerikalıdan birine sağlık sigortası sağlamaktadır. Toplam sağlık harcamalarının %40-45 i kamu kaynaklıdır. Hizmet harcamalarında devlet finansmanı 1960 yılından bu yana önemli bir rol oynamakta, özel harcamalar azalmakta, devlet harcamaları artış göstermektedir. Günümüzde önemli oranda sağlık hizmeti kamusal programlar tarafında sağlanmaktadır. Sağlık hizmeti talep finansmanını, üyelerine aracılık yaparak sağlayan özel sigorta şirketleri toplumun %86 sını kapsar. Geriye kalan %14 lük kesimin (45 milyonu aşkın nüfus) sigortası yoktur. Bunların büyük kısmı, yoksullara ve yaşlılara verilen düşük katılım paylı (ücretli) sağlık hizmetleri ile ve ulaşabildiği sosyal yardım ve hizmetlerle yetinir. Kamu sağlık sigortası tüm hastalıkları kapsamı altına almaması nedeniyle kişiler özel sigortaları da tamamlayıcı sigorta olarak satın alırlar. İsteğe bağlı sağlık sigortası ağırlıklı olarak yaygındır. Sağlık Koruma Örgütleri (HMO lar) devletten işverenlere, hastahanelere ve sigorta şirketlerine kadar, pek çok farklı kurum tarafından desteklenen toplu sağlık yapılarıdır. Bağımsız veya bir hastahaneye bağlı olabilirler ve genelde oldukça bağımsız hareket ederler. Kendi klinikleri kendi doktorları ve hemşireleri vardır. Son 15 yılda sayıları artmıştır ve yılda 30 milyonu aşkın hastaya bakım sağlamaktadır. Bütün tıbbi harcamalar aylık taksitler halinde ödenir ve bunlar genelde sigorta ücretlerinden daha düşüktür. Sigortalardan daha ucuz olmakla beraber HMO lar daha sınırlı tıbbi bakım sunar. Örneğin onaylanmış doktorların listesi içinden bir tanesini seçmek zorunda kalma gibi. Tercihli Hizmet Sunucu Örgütleri (PPO lar) da yaklaşık aynı çizgidedir fakat daha ucuza hizmet vermek amacıyla sigorta şirketleri ve tıp dernekleriyle daha yakın bir işbirliği içindedirler.

7 Amerika Birleşik Devletleri Sağlık Sistemi 181 ABD farmasötik endüstri kuruluşları dünyanın en fazla yeni ilaç keşfeden, araştırma yoğun kuruluşlar olarak tanımlanmaktadırlar. Amerikan ilaç şirketlerinin yeni buluşlara yapmakta oldukları büyük yatırımların sonucunda halen geliştirilmekte olan pek çok ürün bulunmaktadır. ABD, Avrupa ülkelerine oranla GSMH dan sağlık sektörüne daha fazla pay ayırmaktadır. Bunun en önemli nedeni oldukça kârlı olan Amerikan ilaç sektörüdür.

8 182 Ülkelerin Karşılaştırmalı Sağlık Sistemleri

9 Amerika Birleşik Devletleri Sağlık Sistemi 183 AMERİKA BİRLEŞİK DEVLETLERİ SAĞLIK SİSTEMİ l. ÜLKE TANITIMI RESMİ ADI : Amerika Birleşik Devletleri NÜFUSU : Milyon kişi (2003) YÜZÖLÇÜMÜ : km 2 RESMİ DİLİ : İngilizce DİNİ : Protestan, Katolik, Müslüman, Yahudi BAŞKENT : Washington D.C. SİYASAL REJİMİ : Federal Cumhuriyet PARA BİRİMİ : Amerikan Doları (17/597) I.1. Coğrafya Kuzey Amerika nın yaklaşık üçte birini kaplayan ve kıtanın orta enleminde birbirine bitişik 48 eyaletin yanı sıra Kanada nın kuzey batısındaki Alaska ile Büyük okyanusun ortasındaki Hawaii eyaletlerini kapsayan Federal Cumhuriyetin yüzölçümü: Km 2 dir. Rusya, Kanada ve Çin in ardından dünyanın dördüncü büyük ülkesidir. Başkenti Washington un nüfusu 2003 yılı verileri ile dür. Kuzeyde Kanada, batıda Büyük okyanus, güneyde Meksika ve Meksika Körfezi, doğuda Atlas okyanusuyla çevrilidir. Amerika Birleşik Devletleri yüzey şekilleri bakımından beş ana bölgeye ayrılabilir; orta ve iç alçak bölge, doğu ve güney doğudaki Apalaş dağları, Atlas okyanusu kıyısındaki kıyı düzlüğü, batıdaki Cordillera, doğu ve batı bölümleri arasında kalan dağlar arası bölge ve bu bölgeler arasında toplam 24 alt bölgeye ayrılır. ABD ülkenin genişliği ile orantılı olarak olağan üstü bir ırmaklar ve göller ağına sahiptir. Bu sistem doğuda ülkenin iç bölgelerine ucuz ulaşım olanağı sağlar. Batıdaki ırmakların çoğu ulaşıma elverişli değildir; ama bu ırmaklardan sulama ve enerji elde etmede yararlanılır. Hem doğuda, hem batıda göller ve ırmaklar zehirli sanayi, tarım ve insan atıklarıyla büyük ölçüde kirlenmiş durumdadır. Bol yağışlı doğu bölgesinin en büyük akarsuyu, ABD nin de en büyük ırmağı olan Mississippi dir. Kolları Ohio ve Missouri ile birlikte orta ABD nin büyük bir bölümünün sularını toplayan Mississippi nin toplam havzası Km 2 yi bulur, yani bütün kıtanın sekizde birini oluşturur. Doğu su sistemlerinin ikincisi, kanallarla Mississippi Ohio sistemine bağlanmış olan Büyük göller St. Lawrence sistemidir. Büyük göller, dördü Kanada yla paylaşılan, beş büyük gölden ( Superior, Michigan, Huron, Erie, Ontario ) oluşur ve dünyanın en büyük tatlı su rezervlerine sahiptir. Bu göller aynı zamanda dünyada ticari trafiğin en yoğun olduğu iç su sistemidir. Birlikte anıldığında bu iki ana su sistemi dünyanın en büyük iç su yolları ağını oluşturur (17/597).

10 184 Ülkelerin Karşılaştırmalı Sağlık Sistemleri ABD nin ana toprakları Yengeç Dönencesi ile 50 derece kuzey enlemi arasında yer alır. Bu konum nedeniyle, kutup iklimi yalnız yüksek dağların tepelerinde, gerçek tropik iklim ise Güney Florida nın küçük bir bölümünde görülür fakat orta enlemlerdeki aşırı sıcaklık ve yağış değişikliği nedeniyle iklim ılıman sayılmaz. Kuzey Amerika kara kütlesinin büyüklüğü de çeşitli bölge iklimleri arasındaki farklılıkları artırır. ABD nin büyük kesiminde kara iklimi egemendir. Bunun bir nedeni, Cordillera dağ sisteminin büyük okyanusun ılımanlaştırıcı etkisini azaltmasıdır. Kara ikliminin egemen olduğu bölge ABD nin iç kesimindedir. Örneğin Kuzey Dakota da sıcaklık yazın 49 derece iken kışın ise - 51 derece olabilmektedir. ABD üzerinden geçen doğu yönündeki hava akımı da kara ikliminin etkisini Atlas Okyanusu kıyısına kadar sürükler. Bu yüzden her ikisi de kıyı kenti olan Atlas Okyanusu kıyısındaki Boston da kara ikliminin etkisi görülürken, Büyük Okyanus kıyısındaki San Francisco da iklim ılımandır. Cordillera dağ sistemini, özellikle Sierra Nevada ve Casacade sıradağlarının doğusunda sona erer. İç alçak bölge ise kasırga ve hortum gibi şiddetli ve zaman zaman tehlikeli olabilen değişik yönlerden gelen hava akımlarının buluşma alanıdır. ABD nin bitki örtüsüne Alp tipi tundralar ile orman, çayır ve çöller egemendir. Veymut çamı, Amerika kızılçamı, ladin ve balsam göknarı gibi ağaçlardan oluşan iğne yapraklı orman kuşağı, Kanada sınırı boyunca Maine ve Minnesota arasında uzanır. Daha güneyde, Apalaş dağları yakınında ise iğne yapraklı ve yaprak döken ağaçlar yerini geniş yapraklı ve sert odunlu ağaçlara bırakır. Buradaki ağaç türleri arasında akçaağaç, meşe, dişbudak, yalancı akasya, ıhlamur, sığla, ceviz, carya cinsinden ağaçlar, batı çınarı, kayın ve daha güneyde lale ağacı bulunur. Atlas okyanusu ve Meksika körfezi kıyılarındaki ovalık ve dağlık bölgelerde ise çam ağacı yoğundur (17/600,601). I.2. Tarih 17.yüzyılın başında İngilizler Kuzey Amerika kıtasının doğu kıyısına yerleşmeye başladılar. Burada kurulan 13 sömürge arasında bağımsızlık mücadelesine başladılar. İngiltere 1783 te bu sömürgeleri resmen tanıdı iç savaşında kuzey eyaletlerinin galip çıkmasıyla tüm bölgede kölelik yasaklandı. 19. Yüzyılın ikinci yarısı, pek çok bölgede yerli halkın topraklarının ellerinden alınmasına sahne oldu Dünya savaşına girdi New York borsası çöktü; ekonomik kriz Pearl Harbor da Japon saldırısı. 2. Dünya savaşına katıldı Kore savaşı Yüksek mahkeme, okullarda ırk ayrımı yapılmasının anayasaya aykırı olduğunu hükmetti Alaska ve Hawaii ABD nin 49. ve 50. eyaletleri haline geldi Küba da Sovyet füze üslerinin bulunması üzerine ABD ile SSCB bir savaş eşiğine geldi Vietnam a ABD müdahalesi hızlandı. Siyahlara eşit haklar verildi.

11 Amerika Birleşik Devletleri Sağlık Sistemi ABD birlikleri Vietnam dan çekildi Amerikan askeri hayatını kaybetti ABD Grenada yı işgal etti ABD Libya ya hava saldırısı düzenledi. SSCB ile ilişkiler yumuşamaya başladı. Reagan ile Gorbaçov arasındaki üç zirveden ilki gerçekleşti Irak ın Kuveyt i ilhak ettiğini açıklaması üzerine oluşan uluslararası muhalefete ön ayak oldu. NATO ile Varşova paktı arasında konvansiyonel silahları konu alan anlaşma imzalandı Irak a karşı Çöl Fırtınası Operasyonu başlatıldı. ABD ile SSCB arasındaki START silahsızlanma anlaşması imzalandı Eylül saldırısı, Afganistan daki Taliban yönetimi ABD tarafından devrildi II. Körfez savaşı başladı. Amerikanın Irak taki Saddam rejimini devirmesi (18/4,5) Başkanlığa ilk kez, beyaz kökenli olmayan B. Huseyn Obama seçildi. I.3. Nüfus Günümüzde ABD nüfusunun dörtte üçü kentsel alanda yani kentleşmiş bölge olarak nitelendirilen ve ülke yüzölçümünün yüzde ikisinden az bir alanını kaplayan yerlerde toplanmıştır. Ayrıca nüfusun en az yüzde on beşi ekonomik ve toplumsal açıdan kentsel sayılabilecek dağınık yerleşim birimlerinde oturmaktadır (17/604). Devletin hiçbir dine destek vermediği ABD de ü aşkın cemaat vardır; bunların bir bölümü tümüyle ABD ye özgü dinsel gruplardır. Kökleri eski dünyaya dayanan cemaatler bile özgün bir Amerikan yapısına bürünmüş durumdadır. Nüfusun çeşitliliği nedeniyle ibadette tekörnekliğe yönelik bir eğilim gelişmemiştir verilerine göre ülke nüfusunun yaklaşık yüzde 58 i Protestan, yüzde 21 i Katolik, yüzde 6,5 kadarı da öbür Hıristiyan kiliselerine bağlıdır. Yahudilerin oranı yüzde 2,1 Müslümanların oranı ise yüzde 1,9 düzeyindedir. Din dışı ya da tanrı tanımaz kesim toplumun yaklaşık yüzde 9 unu oluşturur. Etnik köken açısından ABD nüfusunun yüzde 70,5 i beyazlardan, yüzde 12,5 i siyahlardan oluşur. Asya ve Büyük okyanus adalarından gelmiş olanların oranı yüzde 3,8 dir. Yerlilerin ve Eskimoların oranı ise yüzde 0,9 dur. Toplam nüfus içinde ABD doğumlularının oranı yüzde 89,6 gibi yüksek bir düzeydedir (17/608). I.4. Siyasal Ve İdari Yapı 1788 de kabul edilen ABD Anayasasının ön gördüğü sisteme göre yönetilen bir federal cumhuriyettir. Anayasa belirli yetkileri federal yönetime verirken, geri kalan bütün yetkileri eyaletlere bırakmıştır. Federal yönetimin yetkisine giren başlıca konular savunma, ulusal güvenlik, dış politika, ulusal para, dış ticaret, eyaletler arası ticaret ve göçlerdir. Federal yönetim güçler ayrılığı temelinde, fakat birbirlerini frenleyip dengeleyecek biçimde düzenlenmiş yürütme, yasama ve yargı organlarından oluşur. Bu organlar ayrı olmakla birlikte karşılıklı ilişki içindedir ve aralarına bazen yetki örtüşmeleri ortaya çıkar. Yürütme organının başında Başkan bulunur. Yasama organı, Senato ve Temsilciler Meclisinden oluşan Kongredir.

12 186 Ülkelerin Karşılaştırmalı Sağlık Sistemleri Federal yargı organının başı olan ABD Yüksek Mahkemesi, Senatonun onayıyla Başkan tarafından yaşam boyu görev yapmak üzere atanmış dokuz yargıçtan (Baş Yargıç dâhil) oluşur ve Anayasa ile federal yasaları yorumlamakla görevlidir. Yüksek Mahkeme, daha alt düzeydeki federal mahkemeler ve eğer federal bir sorun söz konusuysa eyalet üst mahkemeleri için son yargı mercii konumundadır. Ayrıca yabancı büyükelçilerin, bakanların, konsolosların ya da bir eyaletin taraf olduğu davalarda da yetkilidir. Eyaletlerin yönetim yapısı, federal yönetiminkine benzer. Her eyaletin kendi anayasası, bir valisi, bir yasama meclisi ve bir yargı organı vardır. Nebraska dışında bütün eyaletlerin yasama organları iki meclislidir (17/610,611). I.5. Ekonomi ABD Gayri Safi Milli Hasıla (GSMH) açısından dünyanın en büyük ekonomik gücüdür. Kişi başına düşen milli gelir açısından da ilk sıralarda yer alır verilerine göre GSMH si 9,9 trilyon ABD Doları, kişi başına milli gelir düzeyi 35,040 ABD Dolarıdır. Ülkenin zenginliği bir ölçüde zengin doğal kaynaklarının bir sonucudur. Dünya nüfusunun yüzde 5 inden azını barındıran ABD nin dünya kömür, bakır ve ham petrol ürünlerindeki payı yaklaşık beşte biri bulur. Dünya mısırının yaklaşık yarısı sığır, domuz, koyun ve kuzu etinin yaklaşık beşte biri ve buğdayının onda birinden fazlası ABD de üretilir. ABD göreli olarak kendine yeterli olmakla birlikte ekonomisinin devasa ölçeği nedeniyle dünya ticaretinde en önemli yeri tutar. İhracatı toplam dünya ihracatının onda birine eştir. Öbür ülkelerin ekonomilerini yalnızca bir ticaret ortağı olarak değil, bir yatırım sermayesi kaynağı olarak da etkiler. Amerikan firmalarının dışarıdaki yatırımları Kanada ve birçok Latin Amerika ülkesinin ekonomisinde egemen öğedir. Avrupa daki Amerikan yatırımları ise imalat sanayisinde yoğunlaşmıştır. Büyük ölçüde serbest girişime dayalı bir ekonominin yürütülmekte olduğu ABD de hizmet ve imalat sektörleri GSMH nin en önemli bileşenlerini oluşturur. Ekonomik büyüme hızı nüfus artışının üzerindedir. İleri teknolojik sistemlere yönelik askeri harcamalardaki tırmanışın ve sosyal hizmetlerdeki hızlı gelişmenin 1960 lardan itibaren yol açtığı ciddi bütçe açıkları özellikle 1980 lerdeki ekonomik durgunlukla birlikte büyük boyutlara varmış, fakat 1990 ların ikinci yarısında önemli ölçüde aşağı çekilmiştir. ABD de devletin ekonomik etkinliklerdeki doğrudan rolü azdır ve ABD posta idaresi, nükleer denetim komisyonu ve Tennessee vadisi idaresi gibi az sayıda girişimle sınırlıdır. Başka ülkelerde genellikle devletin elinde bulunan havayolları, telefon sistemleri gibi girişimler özel sektörce işletilir (17/608) ABD dünyanın ikinci büyük petrol üreticisidir. Belli başlı petrol rezervleri Alaska, California, Meksika körfezi, Louisiana ve Oklahoma dadır. Aynı yerlerde önemli doğalgaz kaynakları da bulunur. Kömür yatakları büyük ölçüde Apalaşlar ve Wayoming de yer alır. ABD önemli bakır, magnezyum, kurşun ve çinko rezervlerine de sahiptir.

13 Amerika Birleşik Devletleri Sağlık Sistemi 187 ABD de çıkarılan öbür metal cevherleri arasında altın, gümüş, molibden, manganez, tungsten, boksit, uranyum, vanadyum ve nikel sayılabilir. Metal dışı minerallerin başına fosfat, potas, kükürt, kil ve çeşitli taşlar gelir. ABD nin dev boyutlu tarımsal üretimine karşın tarım, ormancılık ve balıkçılığın Gayri Safi Yurtiçi Hasıla (GSYİH) içindeki payı yüzde 3 ün altındadır. Bu üretim alanları toplam faal nüfusun da yaklaşık yüzde 3 nü istihdam eder. Tarımda hızla artan verimlilik, daha küçük bir işgücünün önceki dönemlere göre çok daha büyük bir üretimi gerçekleştirmesini sağlamıştır. Tarım sektöründe çalışanların sayısı azalırken, tarım işletmelerinde hızlı bir makineleşme ve gittikçe daha az sayıda girişimcinin elinde toplanma süreci yaşanmaktadır. Mısır, buğday, arpa yulaf, kocadarı, pamuk, pirinç, soya fasulyesi ve tütün başlıca ürünlerdir (17/609). ABD de yetiştirilen başlıca hayvanlar sığır, domuz, koyun ve attır. Mandıracılık son derece gelişmiştir; süt, peynir ve yağ üretimi iç gereksinimin üzerindedir. Sığır derisi ve koyun yünü dericilik ve dokumacılık sanayilerinde temel oluşturur. Kümes hayvancılığı da önemli bir gelir kaynağıdır. ABD dünya kereste üretiminde ilk sırada yer alır. Üretimin yüzde 80 inden çoğunu yumuşak, geri kalan bölümünü sert kereste oluşturur. Duglasköknarı ve güneyin sarıçamı birinci gruba, meşe ise ikinci guruba giren önemli türlerdir. Yurt içi tüketimin üretimden daha hızlı artması sonucu kereste ithalatı büyük artış göstermiştir. İmalat sanayisi ulusal ekonomiyle hemen hemen aynı oranda büyümüştür. Zaman içinde verimlilikte meydana gelen artış, bir ölçüde yatırımlardaki artışın bir sonucudur. GSYİH içindeki payı beşte biri bulan imalat sanayisinde faal nüfusun yaklaşık altıda biri çalışır. Katma değer bakımından en önemli sektörlerden biri binek otomobili, otobüs ve kamyon gibi ulaşım araçları üretimidir. Öbür önemli sektörler arasında makineler, elektrikli makineler, metal ürünleri, ana metal sanayisi ve motorlu araç parçaları yer alır. Çelik sanayisi ürünleri geniş ölçüde otomotiv ve inşaat sektöründe kullanılır. Dokuma, gıda ve giyim sanayileri gibi, kimyasal sanayi de gelişmiş düzeydedir. ABD ekonomisinin 20. Yüzyılın ikinci yarısında en hızlı gelişen alanı hizmet sektörüdür. GSYİH ye katkısı ve istihdam içindeki payı imalat sanayisine yaklaşan bu sektörün en önemli bilişenleri sağlık hizmetleri ve ticari hizmetlerdir. ABD birçok metal, kömür ve petrol bakımından dünyanın en büyük üreticilerinden biri olmasına karşın, madencilik sektörü GSYİH ye ancak yüzde 1,5 düzeyinde bir katkıda bulunur. Bu sektörde kömür, demir cevheri, boksit, bakır, kurşun, çinko, molibden, cıva, tungsten, titanyum cevheri ve gümüş ilk sıralarda yer alır. ABD mika, barit, sülfür ve feldispat üretiminde dünyanın önde gelen üreticileri arasındadır. Enerji üretiminde petrolün payı beşte iki, doğal gazın payı dörtte bir ve kömürün payı beşte bir düzeyindedir. Tüketilen enerjinin yaklaşık üçte biri elektrik üretiminde kullanılır verilerine göre 3,78 trilyon kwh düzeyinde olan yıllık elektrik üretiminin yaklaşık dörtte üçünü termik santraller, geri kalanını hidroelektrik ve nükleer santraller sağlar (17/609,610).

14 188 Ülkelerin Karşılaştırmalı Sağlık Sistemleri ll. SAĞLIK SİSTEMİ II.1. Genel Sağlık Durumu: Demografik değişiklikler gelecekteki sağlık hizmetlerinin içeriğini ve sağlık hizmetlerini şekillendirecektir. Ülkede başlıca iki demografik değişiklik ırksal ve etnik yapıda çeşitliliğin artması ile artan yaşlı nüfustur ve 2004 yıllarıı arasında 75 yaş ve üzeri nüfusun oranı %3 ten %6 ya ulaşmıştır yılında nüfusun %12 sinin 75 yaş ve üzeri kişilerden oluşacağı tahmin edilmektedir. Irksal ve etnik yapı son yıllarda değişmiştir. İspanyol ve Latin kökenlilerle Asyalıların sayısı hızlı bir şekilde artmıştır yılı verileri ile Amerikalıların %12.5 i yoksulluk sınırında yaşamaktadır. Davranış ve risk faktörlerinin sağlık durumu üzerinde önemli etkileri vardır. Sigara kullanımına bağlı akciğer kanseri, kalp rahatsızlıkları, anfizem ve diğer solunum yolu hastalıkları, ayrıca aşırı kilo ve obezite ölüm ve hastalık riskini arttırmaktadır (6/8). Son yıllarda Amerika Birleşik Devletleri bebek ölüm oranlarında düşüşler yaşanmış olmasına rağmen, diğer ülkelerdeki kadar başarılı düşüşler gerçekleştirememiştir yılı itibariyle, Amerika Birleşik Devletleri bebek ölüm oranı her 1000 doğum başına 7,2 oranındadır. Bu oran düşük gibi görünse de OECD ülkeleri arasında en yüksek orandır yılında bebek ölüm oranı her 1000 doğum başına 7 ye düşmekle birlikte OECD ortalaması da 6,1 olarak gerçekleşmiştir. Amerika Birleşik Devletleri Sağlık Ve İnsan Hizmetleri Bölümü nün tespitlerine göre siyah bebekler arasında oran 14,3 tür. Bu oran da sistemdeki eşitsizliklere atıf yapmaktadır. Çocuklarda düşük kilolu doğumlar (2.500 gramdan az) bebeklerin ölüm ve sakatlık riskini artırmaktadır. Düşük kilolu doğumların oranı 1990 yılında %7.0 iken 2003 yılında %7.9 a yükselmiştir (6/9). Birçok OECD ülkesi hayat beklentisi göstergesinde ilerlemeler kaydetmiştir. Amerika Birleşik Devletleri nde hayat beklentisi 1960 ile 2002 yılları arasında 7,3 yükselirken, Japonya da 14 yıl, Kanada da 8,4 yıl yükselmiştir. Amerika Birleşik Devletleri nde 2002 yılı üçüncü çeyreğinde hayat beklentisi 77,2 yıl seviyesinde oluşmuş olup, bu süre OECD ortalaması olan 77,8 in biraz altındadır. Amerika Birleşik Devletleri sağlık sisteminden toplumun memnuniyeti %40 düzeyindedir (3/5,6). Birleşik Devletlerde 2002 yılında toplam 2.4 milyon kişi hayatını kaybetmiştir. Bütün yaş grupları için ölüm oranı 1950 yılına göre %49 azalmıştır. Geçen elli yılda ölüm oranlarındaki bu düşüş kalp hastalıkları, felç ve beklenmedik yaralanmalar gibi problemlerin azalmasına bağlanabilir. Ancak hâlâ bu sağlık problemleri Birleşik Devletlerde sorun olarak durmaktadır.

15 Amerika Birleşik Devletleri Sağlık Sistemi 189 Yirminci yüzyılın ikinci yarısında kalp rahatsızlıkları ölüm nedenlerinin başında gelmektedir ve ikinci ölüm nedeni ise felçtir yılında kalp rahatsızlıkları ölüm oranları 1950 yılına göre %59 azalmıştır. Felç nedeni ile ölümler 1950 yılına göre 2002 yılında %69 azalmıştır. Kalp rahatsızlıkları ve felç nedeni ile ölümler ağırlıklı olarak yüksek kolesterol, yüksek tansiyon, sigara ve beslenme bozuklukları nedeniyle ortaya çıkmaktadır. Aynı periyotlar içerisinde kanser üçüncü önde gelen ölüm nedenidir. Kanser nedeniyle ölüm oranları 1960 ve 1990 yılları arasında artış göstermiş ve aralığında %10 azalma olmuştur. Kanser hastalıkları içerisinde en çok görüleni akciğer kanseri olmuştur. Akciğer kanseri görülme nedeni ise temel olarak sigara tüketimi ile alakalıdır. Kronik solunum yolu hastalıkları dördüncü önde gelen hastalıktır yılı kanser hastalığı nedeniyle ölüm oranı 1980 yılına göre %54 oranında artış olmuştur. Beşinci önde gelen ölüm nedenini ise beklenmedik yaralanmalar oluşturmaktadır periyodunda yaralanmalar nedeniyle ölüm oranında azalma olmuştur yılından bu yana yaralanmalar nedeniyle ölümlerde artış olmuştur (6/68). Artrit ve diğer kas hastalıkları çalışma çağındaki yetişkinlerin (18-64 yaş) faaliyetlerini sınırlayan rahatsızlıkların başında gelmektedir. Çalışmayı kısıtlayan bir diğer hastalık grubu da da ruhsal hastalıklardır yılı verileri ile yaş arası gençlerde yasadışı ilaç kullanım oranı %11 dir (6/10). HIV vakalarının görülme sıklığı 1995 yılında en üst seviyeye çıkmış ve ardından yeni tedavi yöntemlerinin gelişmesiyle azalmaya başlamıştır ve 2003 yılları arasında HIV nedeniyle ölüm oranları %4 azalmıştır (6/12). II.2. Sağlık Sisteminin Tarihçesi 1900 Öncesi: Sömürge döneminde hastalıkların çoğu şifalı bitkiler ile evde tedavi ediliyordu. Hekimlerin ve eczacıların çoğu çıraklık sistemi ile eğitilmekte idi. İlk tıp okulu 1756 yılında kurulan Philadelphia Koleji dir ve sonradan Pennsylvania Üniversitesi adını almıştır. İlk eczacılık koleji de 1821 yılında Philadelphia da kurulan Eczacılık Koleji dir ve 1900 yılları arasında akut enfeksiyon hastalıkları en önemli sağlık problemleri arasında olmuştur. Kolera, tüberküloz gibi hastalıkların sebebi iyi kanalizasyon sisteminin olmaması, temiz içme suyuna ulaşımın zorluğu ve hijyenik olmayan gıdalar olarak gösterilebilir. Boston, New York, Philadelphia ve diğer şehirlerde kanalizasyon ve su arıtma sistemlerinin gelişimi ile bu hastalıkların görülme oranı azalmıştır (4/6) : 1900 yılından II. Dünya Savaşının bittiği yıla kadar geçen süreçte güçlü bir bireycilik ve kişinin ödeyebildiği miktarda hizmet alması egemen olmuştur. Beslenme yapısının ve çevresel koşulların düzelmesi ile bulaşıcı hastalıklar geniş çapta kontrol altına alınmıştır.

16 190 Ülkelerin Karşılaştırmalı Sağlık Sistemleri 1906 yılında ilaç ve gıdaların içerikleri hakkında yanıltıcılığı önlemek için Gıda Ve İlaç Yasası çıkarılmıştır yılında Carnegie Vakfı tarafından yayınlanan Flexner Raporu Birleşik Devletler sağlık eğitimi sistemine sert eleştiriler getirmiş ve yeniden gözden geçirilmesini sağlamıştır. Bu rapor sonrasında tıp eğitiminde değişiklikler olmuş ve dört yıllık eğitim müfredatları uygulanmaya başlamıştır. Ayrıca bu raporun sonuçları olarak birçok okul kapanmış ve diğerleri de müfredatlarını gözden geçirme ihtiyacı hissetmişlerdir. Bu dönemde hastahaneler daha iyi eğitimli sağlık çalışanları, anestezi ve cerrahi teknikleri gibi gelişkin teknolojiler ile sistem içerisinde önemli roller almaya başlamıştır (4/6,7) : II. Dünya Savaşının sona ermesinden 1980 yılına kadar geçen süreçte hastahaneler büyüme dönemi içerisine girdiler yılında çıkarılan Hill- Burton Yasası kırsal ve şehirsel alanlardaki sağlık tesislerinin kurulması ve yenilenmesini desteklemiştir. Kamuya ait Mavi Haç ve Mavi Kalkan (Blue Cross, Blue Shield) sağlık sigorta planlarının gelişimi ve ticari sağlık sigortası şirketlerinin artması ile büyüme tamamlanmıştır yılında Medicare (yaşlılar için devlet sağlık sigortası) ve Medicaid (yoksullar için sağlık sigortası) kuruluşlarının yasalaşması ile sağlık hizmetlerinin kapsamı yaşlılar ve yoksulları kapsayacak şekilde genişletildi. Ayrıca bu uygulama ile yataklı sağlık kurumlarının kullanımı da artırıldı yılında sağlık harcamalarının %25 i hastahanelere yapılmakta iken 2000 yılında bu oran %36,5 e yükselmiştir. Hastahane maliyetleri halen sağlık harcamaları içerisinde en büyük harcama kalemi olmaya ve maliyet kontrolünde birincil hedef olarak kalmaya da devam etmektedir. Bu dönemde Amerika nın sağlığa bakışı güçlü bireyselcilikten sağlık hizmeti hakkına doğru geçiş şeklinde olmuştur. Devlet, Amerikan vatandaşlarının sağlık problemlerini çözmede daha çok sorumluluklar üstlenmeye başlamıştır. Örneğin 1965 yılında Medicare ve Medicaid sisteminin yasalaşması ile bu kapsamdakilere sağlanan sağlık hizmetleri kamusal fonlar ile finanse edilmeye başlanmıştır. Sağlık harcamalarında sürekli artış nedeniyle politika yapıcılar ve işverenler maliyet kontrolünü sağlamak yönünde çabalar göstermişlerdir. Son zamanlarda ambülatör sağlık hizmetlerine ağırlık verilerek hastahanede yataklı tedavi hizmetlerini sınırlandırma yoluna gidilmiştir. Artan sağlık hizmeti maliyetlerini kontrol altına almak amacıyla Federal Hükümet tarafından bazı stratejiler uygulamaya geçirilmiştir. Stratejilerin genel çerçevesi hastahane planlaması, hizmet ödeme metot ve miktarının değiştirilmesi, planlı bakım sistemlerinin desteklenmesi olarak sayılabilir. Maliyet azaltma çabalarından birisi Başkan Nixon zamanında 1973 yılında çıkarılan Sağlık Koruma Örgütleri (HMO) yasasıdır. Yasa ile makul maliyetlerle uygulanabilecek yeni bir sağlık sunum sistemi geliştirilmeye çalışılmıştır. Ancak Sağlık Koruma Örgütlerinin çok azı gelişme göstermiştir. HMO yasası sistemin işverenler ve çalışanlar tarafından kullanılmasını sağlamak için finansal olarak özendirmeye gayret etmiştir. Sağlık Koruma Örgütleri Sistemi ön ödemeli bir sağlık sunum sistemidir. HMO ların değişik bir türü olan Yönetilen Bakım Sistemi kanununun çıkmasından bu yana büyümektedir.

17 Amerika Birleşik Devletleri Sağlık Sistemi 191 Diğer bir maliyet azaltım metodu 1983 yılındaki Medicare Öngörülen Ödeme Sistemidir. Bu sistemde hastahane ödemeleri Hastalık Tanı Gruplaması (DRG) temelli olarak yapılmaktadır. Ödemeler hastahane yatış süreleri ve hizmet sağlayıcıların kişisel olarak hastalara sağlığı hizmetlerden bağımsızdır (4/7,8) Yılından Günümüze: Amerikan sağlık sistemi dördüncü periyoduna başlamıştır ve sistem bireyselcilikten güçlü merkezi idareye doğru hareket etmek gibi gelişmeler ile sürekli değişen dinamikler altında çalışmaktadır. ABD sağlık sistemi kimilerine göre dünyanın en iyi kimilerine göre en kötü sağlık sistemi olarak anılmaktadır. En iyidir çünkü hekim, hastahane ve eczacısını seçme özgürlüğü vardır ve en son teknolojili teçhizat kullanılmaktadır. En kötüdür çünkü sigorta kapsamında olmayan milyonlarca Amerikalı sağlık hizmetlerine ulaşamamaktadır (4/9). II.3. Sağlık Sisteminin Yapısı ABD nde sağlık hizmetleri sisteminin örgütlenmesi federal, eyalet ve yerel düzeyde olmak üzere üçe kademedir. Sağlık Ve İnsan Hizmetleri Bölümü nün varlığına rağmen merkezi bir sistem görülmez, hiyerarşik bir yapı yoktur (20/65). ABD, sanayileşmiş 24 OECD ülkesi arasında sağlığa en fazla harcama yapan ülkedir. Ancak ABD, bebek ölüm hızı ve doğuşta beklenen yaşam süresi gibi belirleyici göstergeler konusunda OECD ülkelerinde ön sırada değildir. Diğer ülkelerle karşılaştırıldığında hasta yatağı başına daha çok sağlık personeli düşmektedir. Tıp eğitimi ve tıbbi araştırmalar bakımından dünyanın en iyileri arasındadır. Nüfusun yaklaşık %15 inin (40-45 milyon kişi) temel sağlık hizmetleri için dahi herhangi bir sağlık sigortası bulunmamaktadır ve bu da yüksek teknolojili sağlık hizmetlerinden yararlanılma oranını düşürmektedir. Sigortalı pek çok bireylerin sigorta kapsamına ciddi hastalıklar dâhil değildir. Bunlardan yararlanmak için ayrıca yüksek primler ödemek zorundadırlar yılında Medicare ve Medicaid programlarının uygulanmaya başlanmasına rağmen vatandaşların önemli bir kısmı sigortasızdır. Yaşlı nüfusun artmasıyla birlikte uzun süreli tedavi masrafları artmaktadır. Bu da tüm sağlık harcamalarının %8-10 unun bu yönde harcanmasına neden olmaktadır. Yapılan araştırmalar sonucunda vatandaşların %75 inin sağlık sistemini iyileştirecek reformları desteklediği ve vergilerde artış olsa bile bu reformların yapılması gerektiğine inanmaktadır (23/27). II.3.1. Sağlık Ve İnsan Hizmetleri Bölümü Sağlık Ve İnsan Hizmetleri Bölümü (The Department of Health and Human Services HHS), bütün Amerikalıların sağlığını korumak ve temel insani hizmetleri sağlamakla sorumlu olan Federal Departman (bölüm, bakanlık) konumundadır.

18 192 Ülkelerin Karşılaştırmalı Sağlık Sistemleri 1953 te kurulmuş olan Sağlık, Eğitim Ve Sosyal Yardım Departmanı nın ayrı birimlere bölünmesi üzerine 1979 da Sağlık Ve İnsani Hizmetler Departmanı kuruldu. Bu departman (bölüm), bakanlık yapıları olmayan ABD için Federal Sağlık Bakanlığı konumundadır. Amerika Birleşik Devletleri federal bir devlet olduğu için, projeler ilgili federal bakanlık tarafından yürütülürken, uygulamalar federe devletler ve alt birimlerce gerçekleştirilir. Sağlık Ve İnsan Hizmetleri Bölümü harcamaları bütün federal harcamaların yaklaşık dörtte birini oluşturmaktadır. Bölüm eyalet ve yerel idarelerle sıkı bir bağ içerinde çalışmaktadır. Bölümün finanse ettiği birçok hizmet yerel düzeyde eyalet ve ilçe örgütleri tarafından veya özel sektör hibeleri aracılığıyla sağlanmaktadır. Söz konusu Bölümün programları 11 idari birim tarafından yönetilmektedir. Bunların sekizi Kamu Sağlık Hizmetleri örgütleri ve üç tanesi insani hizmetler örgütleridir. Bölümün 2006 yılı bütçesi 698 milyar ABD Dolarıdır ve bünyesinde 67,444 çalışan istihdam etmektedir En büyük bölümü olan Sağlık Hizmetleri Finansal Yönetimi (Health Care Financial Administration- HCFA), her dört veya beş Amerikalıdan birine sağlık hizmeti yardımı sağlayan Medicare ve Medicaid programlarını yönetir. Medicare, 30 milyon yaşlı ve sakat Amerikalıya sağlık sigortası sağlayan ülkenin en büyük sağlık sigorta programıdır. Bir federal hükümet - eyalet hükümeti ortak programı olan Medicaid, 15 milyon çocuk dâhil 31 milyon düşük gelirli bireyin sağlık giderlerini karşılar (19/52,53). Bünyesinde 300 den fazla programı barındıran bakanlık diğer tüm federal kurumlara oranla, çok daha fazla sayıda Amerikalının yaşamıyla doğrudan ilgilenir. Bunlardan programlardan bazıları - Sağlık ve sosyal bilim araştırmaları, - Aşılama hizmetlerini de içeren koruyucu sağlık hizmetleri, - Medicare ve Medicaid Programları, - Sağlık bilgi teknolojisi, ilaçlar, donatımlar, - Anne ve bebek sağlığını iyileştirilmesi, - Okul öncesi sağlık eğitimi ve hizmetleri, - Vakıf ve toplum girişimlerini kontrol, - Çocukları taciz ve aile içi şiddete karşı koruma, - Bağımlılık yapıcı madde kullanımı önlemek ve tedavi etmek, - Yaşlı Amerikan vatandaşlarına hizmetler sağlamak, - Amerikan Yerlileri için kapsamlı sağlık hizmeti sağlamak, - Potansiyel terörizm gibi acil durumlar için tıbbi açıdan hazırlı olmak faaliyetleridir (2/4). Sağlık Ve İnsan Hizmetleri Bölümüne bağlı diğer kuruluşlar şunlardır: Ulusal Sağlık Enstitüsü: Dünyanın en önde gelen tıbbi araştırma örgütü olan Ulusal Sağlık Enstitüsü (National Institutes of Health NIH) ülke çapında kanser, alzheimer, diyabet, artrit, kalp rahatsızlıkları ve AIDS gibi hastalıkları içeren 38,000 araştırma projesine destek olmaktadır.

19 Amerika Birleşik Devletleri Sağlık Sistemi yılında Hijyen Laboratuarı adı altında kurulmuştur. Bünyesinde 17,453 çalışan bulunmaktadır ve 2005 yılı bütçesi 28,6 milyar ABD Dolarıdır. Gıda Ve İlaç Yönetimi: Gıda Ve İlaç Yönetimi (Food and Drug Administration: FDA) gıda ve kozmetik ürünlerin güvenilirliği, ilaç, biyolojik ürünler ve tıbbi cihazların güvenilirlik ve etkililiğini sağlamakla sorumludur yılında kurulmuştur. Departmanın bünyesinde 10,446 çalışan bulunmaktadır ve 2005 yılı bütçesi 1,8 milyar ABD Dolarıdır. Hastalık Kontrol Ve Önleme Merkezleri: Hastalık Kontrol Ve Önleme Merkezleri (Centers for Disease Control and Prevention: CDC) eyaletler ile birlikte çalışmaktadır. Merkezler biyoterörizmi de içeren salgın hastalıkları önlemek ve izlemek amacıyla bir sağlık izleme sistemine sahiptir. Merkezler hastalık koruma stratejilerini uygulamakta ve ulusal sağlık istatistiklerini tutmaktadırlar. Bağışıklama hizmeti, işyeri güvenliği ve çevreden kaynaklanan hastalıkları önleme hizmeti verir. Ayrıca 25 ten fazla yabancı ülkede atanmış olan görevlileriyle uluslararası hastalık yayılmasına karşı koruma sağlamaktadır. Hastalık Kontrol Ve Önleme Merkezi yöneticisi aynı zamanda Zehirli Maddeler Ve Hastalık Kayıt Dairesinin de yöneticiliğini yapmaktadır. Hastalık Kontrol Ve Önleme Merkezi 1946 yılında Bulaşıcı Hastalıklar Merkezi adı altında kurulmuştur. Merkez bünyesinde 8,837 çalışan bulundurmaktadır ve 2005 yılı bütçesi 8 milyar ABD Dolarıdır (2/5). Amerikan Yerlileri Sağlık Hizmeti: Amerikan Yerlileri Sağlık Hizmeti (Indian Health Service: IHS) federal olarak tanınan 550 den fazla kabileyi içeren 1,6 milyon Amerikan ve Alaska Yerlilerine sağlık hizmeti sağlamaktadır. Amerikan Yerlileri sağlık sistemi 49 hastahane, 247 sağlık merkezi, 348 sağlık istasyonu, uydu klinikleri, madde bağımlılığı tedavi merkezleri, Alaska Yerlileri için köy klinikleri ve 34 kentsel Yerli sağlık programlarını içermektedir. Örgüt 1921 yılında kurulmuştur. Görev 1955 yılında İçişleri Bölümünden Sağlık Ve İnsan Hizmetleri Bölümüne aktarılmıştır. Bünyesinde 16,254 çalışan bulunmaktadır ve 2005 yılı bütçesi 3,8 milyar ABD dolarıdır. Sağlık Kaynakları Ve Hizmetleri Yönetimi: Sağlık Kaynakları Ve Hizmetleri Yönetimi (Health Resources and Services Administration: HRSA) fakir, sağlık sigortası olmayan veya sağlık hizmetlerinin yetersiz olduğu kırsal ya da kentsel yörelerde yaşayan bireylere temel sağlık hizmeti sağlar. HRSA tarafından finanse edilen sağlık merkezleri, yılda 9 milyondan fazla hastaya kapsamlı birinci kademe tedavi hizmetleri ile koruyucu tıbbi hizmet verir yılında 15 milyondan fazla kişiye tıbbi bakım sağlamıştır (2/6). Madde Bağımlıları Ve Ruh Sağlığı Hizmetleri Yönetimi: Madde Bağımlıları Ve Ruh Sağlığı Hizmetleri Yönetimi (Substance Abuse and Mental Health Services Administration: SAMHSA) madde bağımlılığına karşı koruma ve tedavinin yanı sıra ruh sağlığı hizmetleri verme ile ilgili işlerle sorumludur. Madde bağımlılığı ve ruh sağlığı hizmetleri için blok ödenekler aracılığıyla fon sağlamaktadır yılında kurulmuştur ve bünyesinde 558 kişi istihdam etmektedir yılı bütçesi 3,4 milyar ABD Dolarıdır (2/7).

20 194 Ülkelerin Karşılaştırmalı Sağlık Sistemleri Şema 1: ABD Sağlık Hizmetleri Örgüt Yapısı Kaynak: (2) HSS (2006) United States Department of Health & Human Services Organizational Chart s:1

A. AMERİKA BİRLEŞİK DEVLETLERİ

A. AMERİKA BİRLEŞİK DEVLETLERİ T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI 2013 A. AMERİKA BİRLEŞİK DEVLETLERİ 2. GENEL BİLGİLER TABLOSU (2012) RESMİ ADI : Amerika Birleşik Devletleri BAŞKENTİ : Washington D.C. RESMİ DİL : İngilizce BAĞIMSIZLIK TARİHİ :

Detaylı

HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015

HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015 HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015 YÖNETİCİ ÖZETİ Uludağ İhracatçı Birlikleri nin kayıtlarına göre, Bursa dan Hollanda ya ihracat yapan 361 firma bulunmaktadır. 30.06.2015 tarihi itibariyle Ekonomi Bakanlığı

Detaylı

İSTANBUL TİCARET ODASI AVRUPA BİRLİĞİ VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ DANİMARKA

İSTANBUL TİCARET ODASI AVRUPA BİRLİĞİ VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ DANİMARKA İSTANBUL TİCARET ODASI AVRUPA BİRLİĞİ VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ DANİMARKA ÜLKE RAPORU E.B. Şubat 2009 2 I. GENEL BİLGİLER Resmi Adı : Danimarka Krallığı Yönetim Şekli : Anayasal Monarşi Coğrafi

Detaylı

DEVLETİN ADI: Büyük Britanya ve Kuzey İrlanda Birleşik Krallığı BAŞŞEHRİ: Londra YÜZÖLÇÜMÜ: 244.110 km2 NÜFUSU: 57.411.000 RESMİ DİLİ: İngilizce

DEVLETİN ADI: Büyük Britanya ve Kuzey İrlanda Birleşik Krallığı BAŞŞEHRİ: Londra YÜZÖLÇÜMÜ: 244.110 km2 NÜFUSU: 57.411.000 RESMİ DİLİ: İngilizce İNGİLTERE DEVLETİN ADI: Büyük Britanya ve Kuzey İrlanda Birleşik Krallığı BAŞŞEHRİ: Londra YÜZÖLÇÜMÜ: 244.110 km2 NÜFUSU: 57.411.000 RESMİ DİLİ: İngilizce DİNİ: Hıristiyanlık PARA BİRİMİ: Sterlin 1.

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ

AVRUPA BİRLİĞİ VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ AVRUPA BİRLİĞİ VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ AVUSTURYA ÜLKE RAPORU Şubat 2009 B.Ö. AVRUPA BİRLİĞİ VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ 1 I. GENEL BİLGİLER Resmi Adı : Avusturya Cumhuriyeti Yönetim Şekli

Detaylı

EKONOMİK VE SOSYAL ARAŞTIRMALAR ŞUBESİ

EKONOMİK VE SOSYAL ARAŞTIRMALAR ŞUBESİ İSTANBUL TİCARET ODASI EKONOMİK VE SOSYAL ARAŞTIRMALAR ŞUBESİ AMERİKA BİRLEŞİK DEVLETLERİ ÜLKE RAPORU Güncelleme Tarihi: 21 Ocak 2008 Ülke No: 400, Ş.O. I. GENEL BİLGİLER Resmi Adı : Amerika Birleşik Devletleri

Detaylı

B.H. AB VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ

B.H. AB VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ MYANMAR ÜLKE RAPORU Eylül 2013 B.H. AB VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ 2 I.GENEL BİLGİLER Resmi Adı Yönetim Şekli Coğrafi Konumu : Myanmar Birliği Cumhuriyeti : Cumhuriyet : Güneydoğu Asya ülkesi olan

Detaylı

İSTANBUL TİCARET ODASI AVRUPA BİRLİĞİ VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ İRLANDA ÜLKE RAPORU

İSTANBUL TİCARET ODASI AVRUPA BİRLİĞİ VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ İRLANDA ÜLKE RAPORU İSTANBUL TİCARET ODASI AVRUPA BİRLİĞİ VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ İRLANDA ÜLKE RAPORU Şubat 2009 - E.B. 2 I. GENEL BİLGİLER Resmi Adı : İrlanda Cumhuriyeti Yönetim Şekli : Parlamenter Demokrasi Coğrafi

Detaylı

GAMBİYA ÜLKE RAPORU. Türkiye İşadamları ve Sanayiciler Konfederasyonu Afrika Koordinatörlüğü http://www.tuskon.org africa@tuskon.

GAMBİYA ÜLKE RAPORU. Türkiye İşadamları ve Sanayiciler Konfederasyonu Afrika Koordinatörlüğü http://www.tuskon.org africa@tuskon. GAMBİYA ÜLKE RAPORU 1. Nüfus: 1.797.860 (Dünyada 149.) 2. Nüfus artış oranı: % 2,4 (Dünyada 32.) 3. Yaş yapısı: 0-14yaş: % 40 15 64 yaş: % 57 65 yaş ve üstü: % 3 4. Şehirleşme: % 58 5. En büyük şehir:

Detaylı

Fiziki Özellikleri. Coğrafi Konumu Yer Şekilleri İklimi

Fiziki Özellikleri. Coğrafi Konumu Yer Şekilleri İklimi KİMLİK KARTI Başkent: Roma Yüz Ölçümü: 301.225 km 2 Nüfusu: 60.300.000 (2010) Resmi Dili: İtalyanca Dini: Hristiyanlık Kişi Başına Düşen Milli Gelir: 29.500 $ Şehir Nüfus Oranı: %79 Ekonomik Faal Nüfus

Detaylı

İSTANBUL TİCARET ODASI EKOMOMİK VE SOSYAL ARAŞTIRMALAR ŞUBESİ

İSTANBUL TİCARET ODASI EKOMOMİK VE SOSYAL ARAŞTIRMALAR ŞUBESİ İSTANBUL TİCARET ODASI EKOMOMİK VE SOSYAL ARAŞTIRMALAR ŞUBESİ K A N A D A ÜLKE RAPORU Güncelleme Tarihi: 15 Eylül 2008 Ülke No: 404 Şaban Oruç -45 I- GENEL BİLGİLER Resmi Adı : Kanada Yönetim Şekli : Parlamenter

Detaylı

ALMANYA FEDERAL CUMHURİYETİ

ALMANYA FEDERAL CUMHURİYETİ T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI 2013 ALMANYA FEDERAL CUMHURİYETİ 1/8 ALMANYA YA İLİŞKİN TEMEL BİLGİLER GENEL BİLGİLER RESMİ ADI BAŞKENT RESMİ DİL Almanya Federal Cumhuriyeti Berlin Almanca BAĞIMSIZLIK TARİHİ 23

Detaylı

ÜLKE RAPORLARI ÇİN HALK CUMHURİYETİ 2013. Marksist-Leninist Tek Parti Devleti Yüzölçümü 9,7 milyon km 2

ÜLKE RAPORLARI ÇİN HALK CUMHURİYETİ 2013. Marksist-Leninist Tek Parti Devleti Yüzölçümü 9,7 milyon km 2 ÜLKE RAPORLARI ÇİN HALK CUMHURİYETİ 2013 Başkent Pekin Yönetim Şekli Marksist-Leninist Tek Parti Devleti Yüzölçümü 9,7 milyon km 2 Nüfus 1,35 milyar GSYH 8,2 trilyon $ Kişi Başına Milli Gelir 9.300 $ Resmi

Detaylı

İZMİR TİCARET ODASI FAS KRALLIĞI ÜLKE RAPORU

İZMİR TİCARET ODASI FAS KRALLIĞI ÜLKE RAPORU İZMİR TİCARET ODASI FAS KRALLIĞI ÜLKE RAPORU ULUSLARARASI İLİŞKİLER MÜDÜRLÜĞÜ AĞUSTOS 2014 Hazırlayan: Zeynep Küheylan Uluslararası İlişkiler Müdürlüğü Uzman Yardımcısı TEMEL BİLGİLER Ülke Adı: Fas Krallığı

Detaylı

izlenmiştir. Çin Halk Cumhuriyeti 1949 yılında kurulmuştur. IMF'ye bağlıbirimler: Guvernörler Konseyi, İcra Kurulu, Geçici Kurul, Kalkınma Kurulu

izlenmiştir. Çin Halk Cumhuriyeti 1949 yılında kurulmuştur. IMF'ye bağlıbirimler: Guvernörler Konseyi, İcra Kurulu, Geçici Kurul, Kalkınma Kurulu DÜNYA EKONOMİSİ Teknoloji, nüfus ve fikir hareketlerini içeren itici güce birinci derecede itici güç denir. Global işbirliği ağıgünümüzde küreselleşmişyeni ekonomik yapının belirleyicisidir. ASEAN ekonomik

Detaylı

TÜRKİYE DE SAĞLIK SEKTÖRÜNÜN GENEL GÖRÜNÜMÜ

TÜRKİYE DE SAĞLIK SEKTÖRÜNÜN GENEL GÖRÜNÜMÜ SAKARYA ÜNİVERSİTESİ İşletme Fakültesi Sağlık Yönetimi Bölümü SAĞLIK POLİTİKASI VE PLANLAMASI TÜRKİYE DE SAĞLIK SEKTÖRÜNÜN GENEL GÖRÜNÜMÜ Doç. Dr. Mahmut AKBOLAT Bölüm Hedefi *Bu derste; Türkiye de genel

Detaylı

CEZAYİR ÜLKE RAPORU 11.11.2015

CEZAYİR ÜLKE RAPORU 11.11.2015 CEZAYİR ÜLKE RAPORU 11.11.2015 YÖNETİCİ ÖZETİ Uludağ İhracatçı Birlikleri nin kayıtlarına göre, Bursa dan Cezayir e ihracat yapan 234 firma bulunmaktadır. 30.06.2015 tarihi itibariyle Ekonomi Bakanlığı

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ

AVRUPA BİRLİĞİ VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ İSTANBUL TİCARET ODASI AVRUPA BİRLİĞİ VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ ÇEK CUMHURİYETİ ÜLKE RAPORU Şubat 2009 Y.U. 2 I. GENEL BİLGİLER Resmi Adı : Çek Cumhuriyeti Yönetim Şekli : Parlamenter Demokrasi

Detaylı

ALMANYA KUZEY REN VESTFALYA BÖLGE RAPORU

ALMANYA KUZEY REN VESTFALYA BÖLGE RAPORU İZMİR TİCARET ODASI ALMANYA KUZEY REN VESTFALYA BÖLGE RAPORU Gürhan DEMİREL Dış Ekonomik İlişkiler Müdürlüğü Uzman Yardımcısı Kasım 2008 Kuzey Ren Vestfalya (Nord Rhein Westfalen) Almanya nın kuzey batısında,

Detaylı

Kuruluş 843 (Verdun Anlaşması) ( 1958 Cumhuriyet ) Tarım %1,8, Endüstri %19,3, Hizmetler %78,9

Kuruluş 843 (Verdun Anlaşması) ( 1958 Cumhuriyet ) Tarım %1,8, Endüstri %19,3, Hizmetler %78,9 FRANSA ÜLKE BÜLTENİ Başkent Resmi Dil(ler) Yönetim Biçimi Cumhurbaşkanı Başbakan Paris Fransızca Parlamenter Başkanlık Tipi Cumhuriyet Nicolas Sarkozy François Fillon Kuruluş 843 (Verdun Anlaşması) ( 1958

Detaylı

KÜRESEL OTOMOTİV OEM BOYALARI PAZARI. Bosad Genel Sekreterliği

KÜRESEL OTOMOTİV OEM BOYALARI PAZARI. Bosad Genel Sekreterliği KÜRESEL OTOMOTİV OEM BOYALARI PAZARI Bosad Genel Sekreterliği SEKTÖR ANALİZİ Otomotiv OEM boyaları dünyanın en büyük boya segmentlerinden biridir. Otomotiv OEM boyaları, 2011 yılında toplam küresel boya

Detaylı

Eylül 2013 B.H. AB VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ

Eylül 2013 B.H. AB VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ KIBRIS RUM KESİMİ ÜLKE RAPORU Eylül 2013 B.H. AB VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ I.GENEL BİLGİLER Resmi Adı : Kıbrıs Cumhuriyeti Yönetim Şekli : Cumhuriyet Coğrafi Konumu : Akdeniz deki beş büyük adadan

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ

AVRUPA BİRLİĞİ VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ İSTANBUL TİCARET ODASI AVRUPA BİRLİĞİ VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ FRANSA ÜLKE RAPORU Şubat 2009 Hazırlayan: Özlem Kılıç 1 I. GENEL BİLGİLER Resmi Adı Yönetim Şekli Coğrafi Konumu : Fransa Cumhuriyeti

Detaylı

SUDAN ÜLKE RAPORU Ağustos 2013 A.Ç.

SUDAN ÜLKE RAPORU Ağustos 2013 A.Ç. SUDAN ÜLKE RAPORU Ağustos 2013 A.Ç. 1 I. GENEL BİLGİLER Resmi Adı : Sudan Cumhuriyeti Yönetim Şekli : Cumhuriyet Coğrafi Konumu : Sudan bir Ortadoğu ve Kuzey Afrika ülkesi olup kuzeyinde Mısır, doğusunda

Detaylı

İSTANBUL TİCARET ODASI AVRUPA BİRLİĞİ VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ

İSTANBUL TİCARET ODASI AVRUPA BİRLİĞİ VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ İSTANBUL TİCARET ODASI AVRUPA BİRLİĞİ VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ MALTA ÜLKE RAPORU Mayıs 2009 İ.A. I. GENEL BİLGİLER 2 Resmi Adı : Malta Cumhuriyeti Yönetim Şekli : Parlamenter demokrasi Coğrafi

Detaylı

Bu bölümde A.B.D. nin tarihi ve A.B.D. hakkında sıkça sorulan konular hakkında genel bilgilere yer verilmektedir.

Bu bölümde A.B.D. nin tarihi ve A.B.D. hakkında sıkça sorulan konular hakkında genel bilgilere yer verilmektedir. - 1 - I. A.B.D. HAKKINDA GERÇEKLER Bu bölümde A.B.D. nin tarihi ve A.B.D. hakkında sıkça sorulan konular hakkında genel bilgilere yer verilmektedir. 1- Genel bakış A.B.D. nin değişen nüfus yapısı: http://usinfo.state.gov/journals/itsv/0699/ijse/ijse0699.htm

Detaylı

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI 2013 A. İSRAİL E İLİŞKİN TEMEL BİLGİLER 1. HARİTA 2. GENEL BİLGİLER TABLOSU (2012) BAŞKENTİ RESMİ DİL BAĞIMSIZLIK TARİHİ DEVLET BAŞKANI HÜKÜMET BAŞKANI DİN YÜZÖLÇÜMÜ NÜFUS YILLIK

Detaylı

ALMANYA ÜLKE RAPORU 23.03.2015

ALMANYA ÜLKE RAPORU 23.03.2015 ALMANYA ÜLKE RAPORU 23.03.2015 ALMANYA ÜLKE RAPORU 23.03.2015 YÖNETİCİ ÖZETİ Uludağ İhracatçı Birlikleri nin kayıtlarına göre, Bursa dan Almanya ya ihracat yapan 1.073 firma bulunmaktadır. 31.12.2014 tarihi

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ

AVRUPA BİRLİĞİ VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ İSTANBUL TİCARET ODASI AVRUPA BİRLİĞİ VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ ESTONYA ÜLKE RAPORU Şubat 2009 T.K. 2 I. GENEL BİLGİLER Resmi Adı : Estonya Cumhuriyeti Yönetim Şekli : Cumhuriyet ve Başkanlık Sistemi

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ

AVRUPA BİRLİĞİ VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ İSTANBUL TİCARET ODASI AVRUPA BİRLİĞİ VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ ALMANYA ÜLKE RAPORU Mayıs 2009 İ.A 2 I. GENEL BİLGİLER Resmi Adı : Almanya Federal Cumhuriyeti Yönetim Şekli : Parlamenter Demokrasi

Detaylı

Türkiye-Meksika. Serbest Ticaret Anlaşması 2. Tur Müzakereleri. 15-16-17 Eylül 2014 Meksika

Türkiye-Meksika. Serbest Ticaret Anlaşması 2. Tur Müzakereleri. 15-16-17 Eylül 2014 Meksika Türkiye-Meksika Serbest Ticaret Anlaşması 2. Tur Müzakereleri 15-16-17 Eylül 2014 Meksika 24 Aralık 2014 Ozan ÖZDEMİR AB Uzman Yardımcısı (İstatistik) Ekonomik ve Teknik İlişkiler Dairesi Avrupa Birliği

Detaylı

RUSYA FEDERASYONU ÜLKE RAPORU 14.04.2015

RUSYA FEDERASYONU ÜLKE RAPORU 14.04.2015 RUSYA FEDERASYONU ÜLKE RAPORU 14.04.2015 RUSYA FEDERASYONU ÜLKE RAPORU 14.04.2015 YÖNETİCİ ÖZETİ Uludağ İhracatçı Birlikleri nin kayıtlarına göre, Bursa dan Rusya Federasyonu na ihracat yapan 623 firma

Detaylı

Sağlık Sektörü -SWOT Analiz-

Sağlık Sektörü -SWOT Analiz- Sağlık Sektörü -SWOT Analiz- Strength Weakness Opportunities Threads TREASURY M. Emre ELMADAĞ Deniz ERSOY M. Uğur TOKSARI Strength İnsan Sağlığı Çocuklardaki aşılama oranlarında gözle görülür iyileşmeler

Detaylı

Technology. and. Machine

Technology. and. Machine Technology and Machine Cezayir Teknoloji İthal Etmek İSTİYOR Kuzey Afrika nın en geniş yüzölçümüne, 35 milyona yakın nüfusa ve büyük petrol ve doğal gaz rezervlerine sahip olan Cezayir, ekonomik veriler

Detaylı

Çevremizdeki Sağlık Kuruluşları VE Sağlık Hizmetleri

Çevremizdeki Sağlık Kuruluşları VE Sağlık Hizmetleri Çevremizdeki Sağlık Kuruluşları VE Sağlık Hizmetleri Çevremizde bulunan sağlık kuruluşları, herhangi bir sağlık probleminde müdahalede bulunan ve tedavi amacı güden kuruluşlardır. Yaşadığınız çevrede bulunan

Detaylı

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME SORULARI

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME SORULARI ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME SORULARI 1- İtalya da etkili olan iklimler nelerdir? Yarımada İtalya sında ve adalarda, Akdeniz iklimi görülür. Kuzeyde, Po Ovası ve Alp eteklerinde karasal iklim egemendir. 2-İtalya

Detaylı

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI 2013 DANİMARKA 1/7

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI 2013 DANİMARKA 1/7 T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI 2013 DANİMARKA 1/7 DANİMARKA YA İLİŞKİN TEMEL BİLGİLER GENEL BİLGİLER RESMİ ADI BAŞKENT RESMİ DİL DEVLET BAŞKANI Danimarka Krallığı Kopenhag Danca 2. Margrethe HÜKÜMET BAŞKANI Helle

Detaylı

İZMİR TİCARET ODASI GÜNEY AFRİKA CUMHURİYETİ ÜLKE RAPORU

İZMİR TİCARET ODASI GÜNEY AFRİKA CUMHURİYETİ ÜLKE RAPORU İZMİR TİCARET ODASI GÜNEY AFRİKA CUMHURİYETİ ÜLKE RAPORU ULUSLARARASI İLİŞKİLER MÜDÜRLÜĞÜ ARALIK 2014 Hazırlayan: Zeynep Küheylan Uluslararası İlişkiler Müdürlüğü Uzman Yardımcısı TEMEL BİLGİLER Ülke Adı:

Detaylı

İZMİR TİCARET ODASI BENİN CUMHURİYETİ ÜLKE RAPORU

İZMİR TİCARET ODASI BENİN CUMHURİYETİ ÜLKE RAPORU İZMİR TİCARET ODASI BENİN CUMHURİYETİ ÜLKE RAPORU ULUSLARARASI İLİŞKİLER MÜDÜRLÜĞÜ AĞUSTOS 2015 Hazırlayan: Zeynep Küheylan Uluslararası İlişkiler Müdürlüğü Uzman Yardımcısı TEMEL BİLGİLER Ülke Adı: Benin

Detaylı

DIŞ TİCARET UYGULAMA SERVİSİ

DIŞ TİCARET UYGULAMA SERVİSİ İSTANBUL TİCARET ODASI DIŞ TİCARET UYGULAMA SERVİSİ KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ ÜLKE RAPORU Güncellenme Tarihi: 29.08.2005 Ülke No : 601 I- GENEL BİLGİLER DIŞ TİCARET ARAŞTIRMA SERVİSİ Resmi Adı : Kuzey

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Ağustos - 2011

EKONOMİK GELİŞMELER Ağustos - 2011 EKONOMİK GELİŞMELER Ağustos - 2011 AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU EKONOMİK RAPOR AĞUSTOS 2011 İÇİNDEKİLER... 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH)... 2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK VE

Detaylı

ÇİN ÜLKE RAPORU 15.12.2014

ÇİN ÜLKE RAPORU 15.12.2014 ÇİN ÜLKE RAPORU 15.12.2014 ÇİN ÜLKE RAPORU 17.12.2014 YÖNETİCİ ÖZETİ BTSO Dış Ticaret Müdürlüğü nün kayıtlarına göre, Bursa dan Çin e ihracat yapan 86 firma bulunmaktadır. 31.12.2013 tarihi itibariyle

Detaylı

Türkiye Sağlık Hizmetlerinin Finansmanı ve Sağlık Harcamalarının Analizi 2002-2013 Dönemi

Türkiye Sağlık Hizmetlerinin Finansmanı ve Sağlık Harcamalarının Analizi 2002-2013 Dönemi Türkiye Sağlık Hizmetlerinin Finansmanı ve Sağlık Harcamalarının Analizi 2002-2013 Dönemi Mehmet ATASEVER Mayıs, 2015 Türkiye Sağlık Hizmetlerinin Finansmanı ve Sağlık Harcamalarının Analizi 2002-2013

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ

AVRUPA BİRLİĞİ VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ İSTANBUL TİCARET ODASI AVRUPA BİRLİĞİ VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ YUNANİSTAN ÜLKE RAPORU Ocak 2009 T.K. 1 I. GENEL BİLGİLER Resmi Adı : Yunanistan Yönetim Şekli : Parlamenter Demokrasi Coğrafi Konumu

Detaylı

İZMİR TİCARET ODASI BENİN CUMHURİYETİ ÜLKE RAPORU

İZMİR TİCARET ODASI BENİN CUMHURİYETİ ÜLKE RAPORU İZMİR TİCARET ODASI BENİN CUMHURİYETİ ÜLKE RAPORU ULUSLARARASI İLİŞKİLER MÜDÜRLÜĞÜ MAYIS 2015 Hazırlayan: Zeynep Küheylan Uluslararası İlişkiler Müdürlüğü Uzman Yardımcısı TEMEL BİLGİLER Ülke Adı: Benin

Detaylı

Sosyal Politikayı Yeniden Düşünmek! NEDEN?

Sosyal Politikayı Yeniden Düşünmek! NEDEN? Sosyal Politikayı Yeniden Düşünmek! NEDEN? -Nereden?- Sosyal Sorunlar? İşsizlik, yoksulluk, ayırımcılık. Sosyal sınıflar, tabakalar, gruplar? İşsiz, yaşlı, çocuk, engelli. Yasalar, kurumlar, araçlar? -Anayasa,

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ

AVRUPA BİRLİĞİ VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ AVRUPA BİRLİĞİ VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ İSPANYA ÜLKE RAPORU Mayıs 2009 Hazırlayan: Özlem Kılıç 2 I. GENEL BİLGİLER Resmi Adı : İspanya Krallığı Yönetim Şekli : Parlamenter Monarşi Coğrafi Konumu

Detaylı

EFA 2008 Küresel İzleme Raporu. 2015 e Kadar Başarabilecek miyiz? Önemli Noktalar

EFA 2008 Küresel İzleme Raporu. 2015 e Kadar Başarabilecek miyiz? Önemli Noktalar EFA 2008 Küresel İzleme Raporu 2015 e Kadar Başarabilecek miyiz? Önemli Noktalar EFA 2008 Raporu bir orta dönem değerlendirmesidir. 2000 yılından bu yana gerçekleşen önemli gelişmeler 1999-2005 yılları

Detaylı

AHZIRLAYANLAR. 2009463008 Cemre Benan Arslan 2008463095 Burcu Şahin 2005463066 A. Eren Öztürk

AHZIRLAYANLAR. 2009463008 Cemre Benan Arslan 2008463095 Burcu Şahin 2005463066 A. Eren Öztürk AHZIRLAYANLAR 2009463008 Cemre Benan Arslan 2008463095 Burcu Şahin 2005463066 A. Eren Öztürk Bu araştırmamızda size kurumsal ve geleneksel olarak yönetilen iki firmanın ücret, ücret belirleme ve ücretin

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ

AVRUPA BİRLİĞİ VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ AVRUPA BİRLİĞİ VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ BULGARİSTAN ÜLKE RAPORU Şubat 2009 B.Ö. 2 I. GENEL BİLGİLER Resmi Adı : Bulgaristan Cumhuriyeti Yönetim Şekli : Parlamenter Cumhuriyet Coğrafi Konumu : Avrupa

Detaylı

4. Ünite ÜRETTİKLERİMİZ

4. Ünite ÜRETTİKLERİMİZ 4. Ünite ÜRETTİKLERİMİZ Ekonomi: İnsanların geçimlerini sürdürmek için yaptıkları her türlü üretim, dağıtım, pazarlama ve tüketim faaliyetlerinin ilke ve yöntemlerini inceleyen bilim dalına ekonomi denir.

Detaylı

TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ?

TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ? TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ? Dr. Fatih Macit, Süleyman Şah Üniversitesi Öğretim Üyesi, HASEN Bilim ve Uzmanlar Kurulu Üyesi Giriş Türk Konseyi nin temelleri 3 Ekim 2009 da imzalanan Nahçivan

Detaylı

SAĞLIK YÖNETİMİ TÜRKİYE DE SAĞLIK HİZMETLERİNİN GELİŞİMİ VE ÖRGÜTLENMESİ

SAĞLIK YÖNETİMİ TÜRKİYE DE SAĞLIK HİZMETLERİNİN GELİŞİMİ VE ÖRGÜTLENMESİ SAĞLIK YÖNETİMİ TÜRKİYE DE SAĞLIK HİZMETLERİNİN GELİŞİMİ VE ÖRGÜTLENMESİ Kaynak: Sağlık İşletmeleri Yönetimi Prof. Dr. Dilaver TENGİLİMOĞLU Doç. Dr. Mahmut AKBOLAT Yrd. Doç. Dr. Oğuz IŞIK *Türkiye de Sağlık

Detaylı

SAĞLIK ALANINDA DEVLETİN DEĞİŞEN ROLÜ TÜRKİYE DE SAĞLIK BAKANLIĞI NIN ROLÜNÜN VE FONKSİYONLARININ YENİDEN TANIMLANMASI

SAĞLIK ALANINDA DEVLETİN DEĞİŞEN ROLÜ TÜRKİYE DE SAĞLIK BAKANLIĞI NIN ROLÜNÜN VE FONKSİYONLARININ YENİDEN TANIMLANMASI SAĞLIK ALANINDA DEVLETİN DEĞİŞEN ROLÜ TÜRKİYE DE SAĞLIK BAKANLIĞI NIN ROLÜNÜN VE FONKSİYONLARININ YENİDEN TANIMLANMASI Hazırlayan: Prof. Dr. Coşkun Can Aktan SAĞLIK ALANINDA DEVLETİN DEĞİŞEN ROLÜ Hazırlayan:

Detaylı

GENEL BİLGİLER DIŞ TİCARET BİLGİLERİ

GENEL BİLGİLER DIŞ TİCARET BİLGİLERİ GENEL BİLGİLER Resmi Adı : Tanzanya Birleşik Cumhuriyeti Resmi Dil : Swahili, İngilizce Başkenti : Resmi başkent Dodoma(1 699 000) (de facto olarak Darüsselam); Dar es Selam; ticari başkent (2.498.000)

Detaylı

Tablo 1. Seçilen Ülkeler için Yıllar İtibariyle Hizmetler Sektörü İthalat ve İhracatı (cari fiyatlarla Toplam Hizmetler, cari döviz kuru milyon $)

Tablo 1. Seçilen Ülkeler için Yıllar İtibariyle Hizmetler Sektörü İthalat ve İhracatı (cari fiyatlarla Toplam Hizmetler, cari döviz kuru milyon $) 4.2. HİZMETLER 1. Hizmetler sektörünün ekonomideki ağırlığı bir refah kriteri olarak değerlendirilmektedir (1). (2) tarafından bildirildiği üzere, sanayileşmeyle birlikte, ulaştırma hizmetleri ve belirli

Detaylı

Su ayak izi ve turizm sektöründe uygulaması. Prof.Dr.Bülent Topkaya Akdeniz Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü

Su ayak izi ve turizm sektöründe uygulaması. Prof.Dr.Bülent Topkaya Akdeniz Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü Su ayak izi ve turizm sektöründe uygulaması Prof.Dr.Bülent Topkaya Akdeniz Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü Kapsam Ayak izi kavramı Türkiye de su yönetimi Sanal su Su ayak izi ve turizm Karbon ayak

Detaylı

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI 2013 İNGİLTERE 1 / 7

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI 2013 İNGİLTERE 1 / 7 T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI 2013 İNGİLTERE 1 / 7 İNGİLTERE YE İLİŞKİN GENEL BİLGİLER RESMİ ADI BAŞKENT RESMİ DİL Birleşik Krallık Londra İngilizce BAĞIMSIZLIK TARİHİ 1707 DEVLET BAŞKANI HÜKÜMET BAŞKANI DİN

Detaylı

Dünya Enerji Görünümü 2012. Dr. Fatih BİROL Uluslararası Enerji Ajansı Baş Ekonomisti Ankara, 25 Aralık 2012

Dünya Enerji Görünümü 2012. Dr. Fatih BİROL Uluslararası Enerji Ajansı Baş Ekonomisti Ankara, 25 Aralık 2012 Dünya Enerji Görünümü 2012 Dr. Fatih BİROL Uluslararası Enerji Ajansı Baş Ekonomisti Ankara, 25 Aralık 2012 Genel Durum Küresel enerji sisteminin temelleri değişiyor Bazı ülkelerde petrol ve doğalgaz üretimi

Detaylı

ALAN ARAŞTIRMASI II. Oda Raporu

ALAN ARAŞTIRMASI II. Oda Raporu tmmob makina mühendisleri odası TMMOB SANAYİ KONGRESİ 2009 11 12 ARALIK 2009 / ANKARA ALAN ARAŞTIRMASI II Türkiye de Kalkınma ve İstihdam Odaklı Sanayileşme İçin Planlama Önerileri Oda Raporu Hazırlayanlar

Detaylı

INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015

INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015 INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015 Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer AB ve Uluslararası Organizasyonlar Şefliği Uzman Yardımcısı IMF Küresel Ekonomik

Detaylı

BULGARİSTAN ÜLKE RAPORU 05.02.2015

BULGARİSTAN ÜLKE RAPORU 05.02.2015 BULGARİSTAN ÜLKE RAPORU 05.02.2015 BULGARİSTAN ÜLKE RAPORU 05.02.2015 YÖNETİCİ ÖZETİ Uludağ İhracatçı Birlikleri nin kayıtlarına göre, Bursa dan Bulgaristan a ihracat yapan 585 firma bulunmaktadır. 31.12.2013

Detaylı

EVDE BAKIM HİZMETLERİ. Ayşe Güler Aralık 2004

EVDE BAKIM HİZMETLERİ. Ayşe Güler Aralık 2004 EVDE BAKIM HİZMETLERİ Ayşe Güler Aralık 2004 Tanım Bireylere yaşam siklusu içinde, kendi yerleşim alanlarında sağlık hizmeti sağlayan, sağlık bakım sunum sisteminin geniş ve bütüncül bir parçasıdır. Diyabet

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Mart - 2011

EKONOMİK GELİŞMELER Mart - 2011 EKONOMİK GELİŞMELER Mart - 2011 AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU EKONOMİK RAPOR - MART 2011 İÇİNDEKİLER... 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH)... 2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK VE İŞGÜCÜ

Detaylı

ISTANBUL TICARET ODASI AVRUPA BiRLiGi VE ULUSLARARASI işbirligi ŞUBESi

ISTANBUL TICARET ODASI AVRUPA BiRLiGi VE ULUSLARARASI işbirligi ŞUBESi ISTANBUL TICARET ODASI AVRUPA BiRLiGi VE ULUSLARARASI işbirligi ŞUBESi Nisan 2011 B.Ö. AVRUPA BiRLiG i VE ULUSLARARASI İŞBİRLİGİ ŞUBESi 2 AVRUPA BiRLiG i VE ULUSLARARASI işbirligi ŞUBESi 1. GENEL BiLGiLER

Detaylı

DIŞ TİCARETTE KATMA DEĞER GÖSTERGELERİ TÜRKİYE 1

DIŞ TİCARETTE KATMA DEĞER GÖSTERGELERİ TÜRKİYE 1 DIŞ TİCARETTE KATMA DEĞER GÖSTERGELERİ TÜRKİYE 1 Ticarette katma değer ölçümü, ihracata konu olan mal ve hizmetlerin üretimindeki değerin kaynağını ülke ve sektörler açısından ortaya koyabilmek amacıyla

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Haziran 2012

EKONOMİK GELİŞMELER Haziran 2012 EKONOMİK GELİŞMELER Haziran 2012 Kaynak: Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU İÇİNDEKİLER 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH) 2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK

Detaylı

İSTANBUL TİCARET ODASI AVRUPA BİRLİĞİ VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ

İSTANBUL TİCARET ODASI AVRUPA BİRLİĞİ VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ İSTANBUL TİCARET ODASI AVRUPA BİRLİĞİ VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ MAKEDONYA ÜLKE RAPORU Şubat-2009 Y.U. I. GENEL BİLGİLER Resmi Adı : Makedonya Cumhuriyeti Yönetim Şekli : Parlamenter Demokrasi Coğrafi

Detaylı

Sağlık Hizmeti Modelleri, Karşılaştırmalar

Sağlık Hizmeti Modelleri, Karşılaştırmalar Sağlık Hizmeti Modelleri, Karşılaştırmalar AB Eşleştirme Projesi, Ankara 5. Eğitim haftası Klaus Halla Geliştirme Müdürü 29.11.2011 Unitec States Luxembourg (1) Norway Switzerland Austria Iceland Belgium

Detaylı

ÜLKELER NEDEN FARKLI GELİŞMİŞLERDİR

ÜLKELER NEDEN FARKLI GELİŞMİŞLERDİR ÜLKELER NEDEN FARKLI GELİŞMİŞLERDİR Ülkelerin Gelişmişliğini Belirleyen Faktörler Coğrafya Öğretmeni Gelişmeyi tek bir ölçütle ifade etmek, ülkelerin ekonomik, sosyal ve siyasal yapılarındaki farklılık

Detaylı

GÜNEY EGE BÖLGE PLANI 2010-2013

GÜNEY EGE BÖLGE PLANI 2010-2013 GÜNEY EGE BÖLGE PLANI 2010-2013 SUNUM AKIŞI Bölge Planı Hazırlık Süreci Paydaş Analizi Atölye Çalışmalarının Gerçekleştirilmesi Mevcut Durum Analizi Yerleşim Yapısı ve Yerleşmeler Arası İlişki Analizi

Detaylı

İNSANİ GELİŞMEYİ SÜRDÜRMEK:! EĞİTİM VE İŞGÜCÜ PİYASASI GÖSTERGELERİ İTİBARİYLE TÜRKİYE NİN PERFORMANSININ DEĞERLENDİRİLMESİ!

İNSANİ GELİŞMEYİ SÜRDÜRMEK:! EĞİTİM VE İŞGÜCÜ PİYASASI GÖSTERGELERİ İTİBARİYLE TÜRKİYE NİN PERFORMANSININ DEĞERLENDİRİLMESİ! İNSANİ GELİŞMEYİ SÜRDÜRMEK:! EĞİTİM VE İŞGÜCÜ PİYASASI GÖSTERGELERİ İTİBARİYLE TÜRKİYE NİN PERFORMANSININ DEĞERLENDİRİLMESİ!! IŞIL KURNAZ" GAZİ ÜNİVERSİTESİ UNDP 2014 İNSANİ GELİŞME RAPORU# TÜRKİYE TANITIM

Detaylı

C.Can Aktan (ed), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayını, 2002.

C.Can Aktan (ed), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayını, 2002. C.Can Aktan (ed), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayını, 2002. DEVLET PLANLAMA TEŞKİLATI NIN GELİR DAĞILIMINDA ADALETSİZLİK VE YOKSULLUK SORUNUNA YAKLAŞIMI (SEKİZİNCİ

Detaylı

Tarım & gıda alanlarında küreselleşme düzeyi. Hareket planları / çözüm önerileri. Uluslararası yatırımlar ve Türkiye

Tarım & gıda alanlarında küreselleşme düzeyi. Hareket planları / çözüm önerileri. Uluslararası yatırımlar ve Türkiye Fırsatlar Ülkesi Türkiye Yatırımcılar için Güvenli bir Liman Tarım ve Gıda Sektöründe Uluslararası Yatırımlar Dr Mehmet AKTAŞ Yaşar Holding A.Ş. 11-12 Şubat 2009, İstanbul sunuş planı... I. Küresel gerçekler,

Detaylı

Sağlık Nedir? Sağlık Tanımı Sağlık Hizmetleri Türk Sağlık Sistemi. Sağlık tipleri. Sağlık Nedir? Tıbbi Model. Sağlık Modelleri 19/11/2015

Sağlık Nedir? Sağlık Tanımı Sağlık Hizmetleri Türk Sağlık Sistemi. Sağlık tipleri. Sağlık Nedir? Tıbbi Model. Sağlık Modelleri 19/11/2015 Sağlık Tanımı Türk Sağlık Sistemi Yük.Hem.Müge Bulakbaşı Sağlık Nedir? Sağlık negatif yönden hastalığın yokluğu şeklinde tanımlanmaktadır. Pozitif yönden sağlık; bireylerin hayata katılabilme yetenekleri,

Detaylı

DIŞ TİCARET ARAŞTIRMA SERVİSİ

DIŞ TİCARET ARAŞTIRMA SERVİSİ İSTANBUL TİCARET ODASI DIŞ TİCARET ARAŞTIRMA SERVİSİ PERU ÜLKE RAPORU Güncelleme Tarihi: Nisan 2005 Ülke No: 504 C.A. I- GENEL BİLGİLER Resmi Adı : Peru Cumhuriyeti Yönetim Şekli : Cumhuriyet Coğrafi Konumu

Detaylı

GÜNEY AFRİKA CUMHURİYETİ ÜLKE RAPORU

GÜNEY AFRİKA CUMHURİYETİ ÜLKE RAPORU GÜNEY AFRİKA CUMHURİYETİ ÜLKE RAPORU Temmuz 2013 A.Ç. 1 I. GENEL BİLGİLER Resmi Adı : Güney Afrika Cumhuriyeti Yönetim Şekli : Parlamenter Cumhuriyet Coğrafi Konumu : Afrika kıtasının en güneyinde yer

Detaylı

Kömür, karbon, hidrojen, oksijen ve azottan oluşan, kükürt ve mineral maddeler içeren, fiziksel ve kimyasal olarak farklı yapıya sahip bir maddedir.

Kömür, karbon, hidrojen, oksijen ve azottan oluşan, kükürt ve mineral maddeler içeren, fiziksel ve kimyasal olarak farklı yapıya sahip bir maddedir. KÖMÜR NEDİR? Kömür, bitki kökenli bir maddedir. Bu nedenle ana elemanı karbondur. Bitkilerin, zamanla ve sıcaklık-basınç altında, değişim geçirmesi sonunda oluşmuştur. Kömür, karbon, hidrojen, oksijen

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ VE TÜRKİYE DE JENERİK İLAÇ ENDÜSTRİSİ 2 HAZİRAN 2005 ANKARA

AVRUPA BİRLİĞİ VE TÜRKİYE DE JENERİK İLAÇ ENDÜSTRİSİ 2 HAZİRAN 2005 ANKARA AVRUPA BİRLİĞİ VE TÜRKİYE DE JENERİK İLAÇ ENDÜSTRİSİ 2 HAZİRAN 2005 ANKARA GÜNDEM Türkiye - Genel Bilgiler Orijinal - Jenerik İlaç Türkiye İlaç Sektörü Diğer Ülkeler ile Karşılaştırma Değerlendirme ve

Detaylı

Türkiye de Sağlık Örgütlenmesi

Türkiye de Sağlık Örgütlenmesi Türkiye de Sağlık Örgütlenmesi (224 Sayılı Yasa ) Doç.Dr.Melikşah ERTEM İdeal Bir Örgütün İlkeleri Eşitlik Sürekli hizmet Entegre hizmet Katılımcı hizmet Öncelikli hizmet Ekip hizmeti Kademeli hizmet İdeal

Detaylı

1. Gün: Finlandiya Hükümetinin Strateji Araçları

1. Gün: Finlandiya Hükümetinin Strateji Araçları 1. Gün: Finlandiya Hükümetinin Strateji Araçları Virpi Einola-Pekkinen 10.1.2011 1 Finlandiya Hükümetinin Yapısı Finlandiya da 12 Bakanlık vardır. Her Bakanlık kendi yetkisi çerçevesinde yönetim kapsamına

Detaylı

Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü

Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü Tavukçuluk Araştırma İstasyonu Müdürlüğü (20-25 Temmuz 2013 Madagaskar Ziyareti) Serdar KAMANLI Ankara-2013 1 Sunu Akışı Madagaskar Madagaskarda yaptığımız

Detaylı

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI 2013 HOLLANDA

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI 2013 HOLLANDA T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI 2013 HOLLANDA 1 / 8 HOLLANDA YA İLİŞKİN TEMEL BİLGİLER GENEL BİLGİLER (2012) RESMİ ADI BAŞKENT RESMİ DİL Hollanda Krallığı Amsterdam Flemenkçe BAĞIMSIZLIK TARİHİ 30 Ocak 1648 DEVLET

Detaylı

Mevsimlik Tarım İşçilerinin ve Ailelerinin İhtiyaçlarının Belirlenmesi Araştırması 2011 Harran Üniversitesi-UNFPA

Mevsimlik Tarım İşçilerinin ve Ailelerinin İhtiyaçlarının Belirlenmesi Araştırması 2011 Harran Üniversitesi-UNFPA Mevsimlik Tarım İşçilerinin ve Ailelerinin İhtiyaçlarının Belirlenmesi Araştırması 211 Harran Üniversitesi-UNFPA Hizmet için kanıt oluşturan sonuçlar açısından Hizmetleri planlama ve uygulama açısından

Detaylı

İTALYA CUMHURİYETİ 1/8

İTALYA CUMHURİYETİ 1/8 İTALYA CUMHURİYETİ 1/8 İTALYA YA İLİŞKİN GENEL BİLGİLER RESMİ ADI BAŞKENT RESMİ DİL İtalya Cumhuriyeti Roma İtalyanca BAĞIMSIZLIK TARİHİ 1861 DEVLET BAŞKANI HÜKÜMET BAŞKANI Giorgio Napolitano Enrico Letta

Detaylı

NİSAN-MAYIS VAN İLİ İSTATİSTİKLERİ 2014

NİSAN-MAYIS VAN İLİ İSTATİSTİKLERİ 2014 NİSAN-MAYIS VAN İLİ İSTATİSTİKLERİ 214 213 YILI VAN İLİ DIŞ TİCARET İSTATİSTİKLERİ AYLAR İTHALAT ($) İHRACAT ($) OCAK 2.322.52 1.45.136 ŞUBAT 1.735.696 1.62.13 MART 1.346.793 1.41.747 NİSAN 1.443.495 2.82.915

Detaylı

2004 yılında 929 milyon Dolar olan değerli maden ve mücevherat ihracatımız, %62 artışla 2008 yılı sonunda 1.5 milyar Dolara ulaşmıştır.

2004 yılında 929 milyon Dolar olan değerli maden ve mücevherat ihracatımız, %62 artışla 2008 yılı sonunda 1.5 milyar Dolara ulaşmıştır. AFRİKA ÜLKELERİNDE MÜCEVHER SEKTÖRÜ İstikrarlı ve sürekli gelişimiyle büyümeye devam eden Türk Mücevherat Sektörü, son yıllarda gösterdiği ivmeyle altın ve mücevher sektörünün dünya genelinde önde gelen

Detaylı

SAĞLIK HİZMETLERİNİN FİNANSMANI

SAĞLIK HİZMETLERİNİN FİNANSMANI EK-18 SAĞLIK HİZMETLERİNİN FİNANSMANI Türk sağlık sisteminin temel özelliklerinden biri, gerek hizmet sunumu, gerekse finansmanı açısından farklı rejimlerden oluşmuş olmasıdır. Sağlık hizmetleri bir yandan

Detaylı

DIŞ TİCARET ARAŞTIRMA SERVİSİ

DIŞ TİCARET ARAŞTIRMA SERVİSİ İSTANBUL TİCARET ODASI DIŞ TİCARET ARAŞTIRMA SERVİSİ FİLDİŞİ SAHİLİ ÜLKE ETÜDÜ Güncelleme Tarihi : Haziran 2005 Etüd No: 272 Y.A. I- GENEL BİLGİLER Resmi Adı : Fildişi Sahili Cumhuriyeti Yönetim Şekli

Detaylı

Türkiye de Dünya Bankası: Öncelikler ve Programlar

Türkiye de Dünya Bankası: Öncelikler ve Programlar Türkiye de Dünya Bankası: Öncelikler ve Programlar Dünya Bankası Grubu Hakkında Dünya Bankası nedir? 1944 te kurulan Banka, kalkınma desteği konusunda dünyanın en büyük kaynağıdır 184 üye ülke sahibidir

Detaylı

GENEL BİLGİLER (2011) Katolik %57,8, Müslüman %2,4, Ortodoks DİN

GENEL BİLGİLER (2011) Katolik %57,8, Müslüman %2,4, Ortodoks DİN T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI 2013 SLOVENYA GENEL BİLGİLER (2011) RESMİ ADI Slovenya Cumhuriyeti BAŞKENT Ljubljana RESMİ DİL Slovence BAĞIMSIZLIK TARİHİ 25 Haziran 1991 AB ÜYELİK TARİHİ 1 Mayıs 2004 AVRO BÖLGESİNE

Detaylı

GÜNCELLEME TARİHİ 11/02/2008

GÜNCELLEME TARİHİ 11/02/2008 3593 İSTANBUL TİCARET ODASI EKONOMİK VE SOSYAL ARAŞTIRMALAR ŞUBESİ GÜNEY AFRİKA ÜLKE RAPORU GÜNCELLEME TARİHİ 11/02/2008 Ülke no :388 Ş.O - 07 I. GENEL BİLGİLER Resmi Adı : Güney Afrika Cumhuriyeti Yönetim

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Şubat - 2010

EKONOMİK GELİŞMELER Şubat - 2010 EKONOMİK GELİŞMELER Şubat - 2010 AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU EKONOMİK RAPOR - ŞUBAT 2010 İÇİNDEKİLER... 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH)...2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK VE İŞGÜCÜ

Detaylı

Artan Sağlık Harcamaları Temel Sağlık Göstergelerini Nasıl Etkiliyor? Selin Arslanhan Araştırmacı

Artan Sağlık Harcamaları Temel Sağlık Göstergelerini Nasıl Etkiliyor? Selin Arslanhan Araştırmacı Artan Sağlık Harcamaları Temel Sağlık Göstergelerini Nasıl Etkiliyor? Selin Arslanhan Araştırmacı TEPAV Değerlendirme Notu Temmuz 1 19 191 19 193 19 195 19 197 19 199 199 1991 199 1993 199 1995 199 1997

Detaylı

TAM OTOMASYONLU SERA YÖNETİMİ 17 ARALIK 2012-15 ŞUBAT 2013 NEBRASKA-ABD

TAM OTOMASYONLU SERA YÖNETİMİ 17 ARALIK 2012-15 ŞUBAT 2013 NEBRASKA-ABD TAM OTOMASYONLU SERA YÖNETİMİ 17 ARALIK 2012-15 ŞUBAT 2013 NEBRASKA-ABD Nebraska, Amerika Birleşik Devletleri'ni meydana getiren 50 eyaletten biridir. Yüzölçümü 200.520 km², nüfusu 1.842.641 (2011) dir.

Detaylı

2010-2013 İZMİR BÖLGE PLANI İLÇE LANSMAN SÜRECİ BAYINDIR SONUÇ RAPORU

2010-2013 İZMİR BÖLGE PLANI İLÇE LANSMAN SÜRECİ BAYINDIR SONUÇ RAPORU 1 2010-2013 İZMİR BÖLGE PLANI İLÇE LANSMAN SÜRECİ BAYINDIR SONUÇ RAPORU Tarih: 4 Ocak 2011 Yaklaşık Katılımcı Sayısı: 65 Katılımcı listesindeki Sayı: 62 Katılımcı Düzeyi ve Profili: 2 3 4 Dağıtılan Belgeler:

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Temmuz - 2011

EKONOMİK GELİŞMELER Temmuz - 2011 EKONOMİK GELİŞMELER Temmuz - 2011 AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU EKONOMİK RAPOR TEMMUZ 2011 İÇİNDEKİLER... 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH)... 2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK VE İŞGÜCÜ

Detaylı

DIŞ TİCARET ARAŞTIRMA SERVİSİ

DIŞ TİCARET ARAŞTIRMA SERVİSİ İSTANBUL TİCARET ODASI DIŞ TİCARET ARAŞTIRMA SERVİSİ KAZAKİSTAN ÜLKE RAPORU Güncelleme Tarihi: 23 Haziran 2005 Ülke No: 79- MD I- GENEL BİLGİLER DIŞ TİCARET ARAŞTIRMA SERVİSİ Resmi Adı : Kazakistan Cumhuriyeti

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ

AVRUPA BİRLİĞİ VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ İSTANBUL TİCARET ODASI AVRUPA BİRLİĞİ VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ İNGİLTERE ÜLKE RAPORU Kasım 2009 A.K. 1 I. GENEL BİLGİLER Resmi Adı : Büyük Britanya Birleşik Krallığı Yönetim Şekli Coğrafi Konumu

Detaylı