Laboratuvar Hayvanları Biliminde Biyogüvenlik ve İş Sağlığı

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Laboratuvar Hayvanları Biliminde Biyogüvenlik ve İş Sağlığı"

Transkript

1 Journal of Clinical and Analytical Medicine Meral Karaman Laboratuvar güvenliği; çalışan kişinin, çevrenin ve çalışma materyalinin korunması amacıyla çalışma sırasında belirli laboratuvar kurallarına uyulması, laboratuvar alt yapı, tasarım, donanım ve uygulamalarından en uygun şekilde yararlanılması olarak tanımlanmaktadır. Bu tanımlama, doğrudan klinik örnekleri, mikroorganizmaların kendileri ya da çeşitli hücresel yapılarını işlemleyen laboratuvarların yanı sıra, hayvan laboratuvarları için de geçerlidir. Laboratuvarlarda hem çalışanlar hem de çevreleri için çeşitli infeksiyon etkenleri ve kazalarla karşılaşma riski bulunmaktadır. Bu noktadan yola çıkarak Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) mikroorganizmaları konakçı varlığı ve özellikleri, patojenitesi, bulaş yolu, birey ve toplum sağlığı açısından etkileri, korunma ve tedavisinin bulunup bulunmadığı gibi özellikleri dikkate alarak dört risk grubu altında toplamıştır [1]. Benzer kriterler dikkate alınarak deneysel araştırmalar yapan hayvan laboratuvarları dört kategoriye ayrılmıştır. Bu uygulama ile laboratuvarların işleyişi, fiziksel ve teknik donanımları, birincil ve ikincil korunma önlemlerini içeren bir rehber oluşturulmuştur. Öncelikle tüm laboratuvar uygulamalarında olduğu gibi hayvan laboratuvarlarında da hangi kategoride olursa olsun temel laboratuvar güvenliğinin evrensel kurallarına uyulması gerekmektedir. Bu kurallar aşağıda belirtilmiştir [1-4]. 1. Laboratuvar yöneticisi, laboratuvar içindeki iş akışını, günlük rutinde ve acil durumlarda uyulması gereken kuralları içeren bir rehber oluşturmalı, kuralları yazılı ve sözlü olarak çalışanlar ile paylaşmalıdır. 2. Laboratuvar hayvanları biriminde çalışacak personel işe alınmadan önce ve alındıktan sonra düzenli olarak gerekli sağlık kontrollerinden geçirilmeli, ön eğitim verilmeli ve hizmet içi eğitimin sürekliliği sağlanmalıdır. 3. Laboratuvara görevli personel dışında giriş ve çıkışlar sınırlı olmalıdır. 4. Çalışma sırasında uygun giysiler giyilmeli (ayakkabılar kapalı olmalı, palto gibi hareket kısıtlayıcı ya da pahalı ve zarar görebilecek giysiler giyilmemeli), kişisel koruyucu malzemelerden eldiven ve önlük kullanmaya özen gösterilmeli, gerekli durumlarda gözlük, yüz koruyucu kullanılmalı, bu malzemeler ile laboratuvar dışına çıkılmamalıdır. 5. Enfeksiyöz materyale veya enfekte hayvana temastan sonra, eldiven çıkarıldıktan sonra ve laboratuvar terk edilmeden önce eller mutlaka yıkanmalıdır. 6. Laboratuvar alanı içinde bir şey yenilip içilmemeli, sigara içimi kesinlikle yasaklanmalı, kozmetik maddesi uygulanmamalı, çalışmayı kısıtlayıcı takı ve aksesuarlardan kaçınılmalı, saçlar toplanmalıdır. 7. Aerosol oluşumuna ya da etrafa sıçramaya neden olabilecek tüm uygulamalardan kaçınılmalıdır. 8. Kesici ve delici aletlerle çalışmalarda gerekli önlemler alınmalı, bu atıkların uzaklaştırılmasında sert plastik ya da sert kartondan atık kapları kullanılmalıdır. Hayvanlara ait tüm dokular tıbbi atık olarak sınıflandırılıp kırmızı renkli plastik torbalar ile atılmalıdır. Bu atıklar günlük olarak birimden uzaklaştırılamıyor ise soğuk hava depolarında bekletilmelidir. 9. Hayvana ait tüm biyolojik materyaller (leş, doku, kan, idrar, dışkı, salya gibi vücut sıvıları) potansiyel olarak enfekte kabul edilmeli, temas sonrası derhal su ve sabunla temas bölgeleri yıkanmalıdır. 10. Çalışma yüzeyi en az günde bir kez ve her çalışma sonrası dekontamine edilmelidir. 11. Zoonozlar ve alerjenler gibi ilave risklere karşı önlemler alınmalıdır. 12. Kemirici ve böcekler ile mücadele edilmelidir. DSÖ ve CDC (Centers for Disease Control and Prevention) tarafından hayvan laboratuvarlarında standardizasyonu sağlamak amacıyla biyogüvenlik düzeylerinin ve laboratuvar uygulamalarının tanımlandığı hayvan biyogüvenlik düzeyi (Animal Biosafety Level; ABSL) rehberinin ana noktaları şu şekilde özetlenebilir [2,3]. (Tablo 1). Hayvan Biyogüvenlik Düzeyi 1 (ABSL-1) ABSL-1 laboratuvarlarında, sağlıklı erişkinde hastalık yapmadığı bilinen etkenler ile çalışma söz konusudur. Laboratuvar çalışanları ve çevre için potansiyel tehlike en az düzeydedir. Bu tür laboratuvarlarda tehlikeleri uzaklaştırmak için standart uygulamalar yeterli olmakta, özel uygulamalara gerek duyulmamaktadır. Birincil bariyerler için önlük ve eldiven kullanmak yeterlidir. Ancak insan dışı primatlar ile çalışılıyor- Tablo 1.Biyogüvenlik Düzeylerine Göre Hayvan Laboratuvarları ve Özellikleri * Biyogüvenlik Düzeyi (ABSL#) Enfeksiyöz Etkenin Özellikleri Laboratuvar Uygulamaları ve Güvenlik Donanımları ABSL 1 ABSL 2 ABSL 3 ABSL 4 Sağlıklı erişkinde hastalık yapmaz. Perkütan, müköz membran yaralanmaları, sizdirim yolu bulaşlarında hastalık riski taşır. Aerosol yolu ile yerli ya da egzotik ajanlar ciddi hastalık oluşturur. Aerosol yolu ya da bilinmeyen geçiş yolları ile tehlikeli ve ölümcül hastalık riski taşır. *1 ve 2 nolu kaynaktan uyarlanmıştır. # ABSL; Animal facility Biosafety Level Laboratuvara sınırlı erişim, koruyucu giysi ve eldiven kullanılmalı ABSL-1 artı: Tehlike uyarı işaretleri girişe asılmalı Sınıf I veya II BGK kullanılmalı Atık ve kafes dekontaminasyonu yapılmalı ABSL-2 artı: Tüm çalışmalar için özel koruyucu giysi giyilmeli Tüm işlemler için sınıf II BGK kullanılmalı ABSL-3 artı: Girişte kıyafet değiştirilmeli ve çıkışta duş alınmalı. Tüm işlemler için sınıf III BGK ve özel giysiler kullanılmalı. Ayrı bir binada yapılandırılmalı Sorumlu Yazar: Meral Karaman, Mikrobiyoloji ve Klinik Mikrobiyoloji PhD. Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Multidisipliner Laboratuarı, İzmir, Türkiye. T.: GSM: Journal Journal of Clinical of Clinical and and Analytical Analytical Medicine Medicine

2 Tablo 2. Laboratuvar hayvanları türlerinin kategorileri (American College of Laboratory Animal Medicine (ACLAM)) Birincil İkincil Üçüncül Makak (Macaca spp.) Fare (Mus musculus) Sıçan (Rattus norvegicus) Domuz (Sus scrofa) Köpek (Canis familiaris) Tavşan (Oryctolagus cuniculus) Sincap maymun (Saimiri sciureus) Baboon (Papio spp.) Gerbil (Meriones spp.) Suriye hamsteri (Mesocricetus auratus) Guinea pig (Cavia porcellus) Koyun (Ovis aries) Keçi (Capra hircus) Kedi (Felis domestica) Ferret (Mustela putorius furo) Güvercin (Columbia livia) Tavuk (Gallus domestica) Afrika pençeli kurbağası (Xenopus laevis) Zebrafish (Danio rerio) sa yüz ve müköz membranların korunması açısından gözlük ve maske kullanımı önerilmektedir. Hayvan Biyogüvenlik Düzeyi 2 (ABSL-2) Perkütan ve müköz membran temaslarının yanı sıra sindirim yolu bulaşları ile insanda hastalık oluşturan patojenlerin çalışıldığı laboratuarlardır. ABSL-1 uygulamalarına ek olarak bazı önlemlerin alınması gerekmektedir. Öncelikle laboratuvara personel giriş çıkışları sıkı kontrol altında olmalıdır. Çalışan personelin immünizasyon durumu özellikle HBV aşısı, tüberkülin deri testi ve akciğer grafisi düzenli izlenmelidir. Biyogüvenlik el kitabı hazırlanmalı, hizmet içi eğitim daha sıklıkla yapılmalıdır. Hayvan odalarının tüm atıkları (hayvan dokuları, karkaslar, kontamine altlık materyali vb.) üzeri örtülü ve dış yüzeyi dekontamine edilmiş taşıyıcı araçlar ile laboratuvar dışına çıkarılmalı, mümkünse önce otoklavlanmalı daha sonra bina dışına çıkarılmalıdır. Hayvan odalarından çıkarılacak tüm ekipmanlar önce dekontamine edilmelidir. Aerosol oluşturacak işlemler için sınıf I veya II biyogüvenlik kabini (BGK) kullanılmalıdır. Kafes dezenfeksiyonu elle veya otomatik yıkama makineleri ile yapılabilir. Hayvan Biyogüvenlik Düzeyi 3 (ABSL-3) Bir bölgeye özgü ya da egzotik hayvanlar ile çalışan laboratuvarlar bu sınıflamada yer almaktadır. Aerosol yolu ile geçiş sonucu ciddi ya da ölümcül hastalıklara neden olabilirler. ABSL-2 düzey laboratuvarlardaki önlemlerin yanı sıra zorunlu uygulamalar vardır. Laboratuvar alanı ile diğer alanlar arasında çift kapı sistemi olmalı ve görevli personelin giriş çıkışı denetlenmelidir. Çalışanların rutin sağlık izlemleri ve serum taramaları yapılmalıdır. Bu kişilerde zoonotik hastalıkların dışında infeksiyonlara yatkınlık da gelişebilir, bu konuda dikkatli olunmalıdır. Kafesler ve kullanılan tüm malzemeler otoklavlanmalıdır. Hayvan odalarından çıkan tüm atıklar yönetmeliğe uygun şekilde yakılmalıdır. Kişisel koruyucu ekipmanlara ilave olarak özel koruyucu giysiler giyilmelidir. Laboratuvar içindeki tüm uygulamalar sınıf II BGK içinde yapılmalıdır. Diğer insan dışı primatlar Diğer rodentler Diğer memeliler Diğer kuşlar Diğer iki yaşamlılar (amfibian) Balıklar Sürüngenler İntervertebratlar Hayvan Biyogüvenlik Düzeyi 4 (ABSL-4) Aerosol yolu ile geçtiği bilinen ya da diğer geçiş yolları henüz bilinmeyen, çok tehlikeli ve egzotik ajanlar ile çalışan laboratuvarlar bu grupta yer almaktadır. Ciddi ve ölümcül hastalıklara neden olurlar. Bu laboratuvarlar diğer tüm çalışma alanlarından tamamen ayrı bir binada yapılandırılmalıdır. ABSL-3 uygulamalarına ek olarak tüm çalışmalar sınıf III BGK içinde gerçekleştirilmelidir. Çalışanların izlemi, serum örneklerinin toplanması, immünizasyon takiplerinin ya- pılmasının yanı sıra bilinen risk faktörleri için profilaktik önlemler alınmalıdır. İster klinik, ister deneysel araştırmalar yapan hayvan laboratuarları olsun biyogüvenlik kavramının ana unsurları arasında BGK önemli bir yer tutmaktadır. BGK, çalışan personeli, çevreyi ve ürünü korumak amacıyla hava akımı düzenlenmiş cihazdır. Temel olarak bu cihazların iki önemli özelliği vardır; birincisi amaca yönelik korunmalı hava akımı sağlaması, diğeri ise hava içerisindeki mikrobiyal partikülleri elimine etmesidir. Eliminasyon, BGK leri içerisindeki mekanik hava ve ventilasyon yolu üzerine yerleştirilmiş HEPA (High Efficiency Particulate Air; Yüksek Etkinlikte Partikül Yakalayıcı) adı verilen filtre veya filtre sistemleri tarafından sağlanmaktadır. HEPA filtreleri boron silikat mikrofiberlerinden ve ince alüminyum tabakalardan oluşmakta, 0.3 mikrondan daha büyük mikrobiyal parçacıkların % sini tutarak havayı mikrobiyal partiküllerden arındırmaktadır [5,6]. Sınıf I, II ve III olmak üzere üç sınıf BGK tanımlanmıştır. Buna göre; Sınıf I BGK: Temel olarak çalışan kişiyi ve çevreyi potansiyel infeksiyon riskinden korumaya yönelik tasarlanmış kabinleridir. Negatif basınca sahiptir ve oda havası çalışma yüzeyine doğrudan ve tek yönlü ulaşır (Resim 1a). Oda havası herhangi bir filtreden geçmeden kabin içinde dolaştığından çalışılan materyal korunamaz. Hava akışı çalışana doğru değildir. Çeker ocağa benzer ancak HEPA filtresi ile çevreye çıkan havayı temizleyip verir. Basit tasarımları ve daha ucuz olmaları nedeniyle personel korumak amacıyla dünyada halen yaygın olarak kullanılmaktadır [5-7]. Sınıf II BGK: Sınıf I kabinlerde olduğu gibi ön açıklıktan hava girmesine rağmen, sistem bu havayı çalışma alanında dolaşıma girmeden önce HEPA filtrelere yönlendirdiğinden, dış ortam havası temizlendikten sonra kabin içinde dolaşır (Resim 1b). Böylece personel ve çevrenin yanı sıra çalışma materyali de korunmuş olur. Ön açıklıktan kabin içine alınan hava akım miktarı/hızları, yeniden sirkülasyon oranları ve egzoz sistemleri yönünden farklılıklara göre sınıf II kabinlerin A ve B olmak üzere iki tipi, her bir tipin ise A1/A2 ve B1/B2 olmak üzere alt tipleri mevcuttur. Ülkemizde en yaygın kullanılan sınıf IIA BGK tipidir [5,6]. Sınıf III BGK. Önü kapalı, paslanmaz çelikten yapılmış, kendinden havalandırmalı kabinler olup negatif basınç altında çalışır. Çalışanın, çevrenin ve ürünün korunmasını sağlayan tamamen kapalı bir sistemdir. Bütün işlemler kol uzunluğunda kauçuk eldivenler yardımıyla yapılır. Egzos sisteminde çift HEPA filtre bulunur (Resim 1c). Dışarı çıkarılacak materyal kabin çizgisinden çıkarılmadan çift kapılı otoklavda dekontamine edildikten sonra uzaklaştırılır. Yüksek patojen mikroorganizmalar ve çok toksik maddelerin kullanımı bu kabinlerin içinde gerçekleştirilir [5,8]. Laboratuvar güvenliğinin evrensel kuralları gereğince aerosol a b c Resim 1. Biyogüvenlik kabinlerinin çalışma prensipleri (a; sınıf I, b; sınıf II, c; sınıf III BGK) 2 Journal of Clinical and Analytical Medicine Journal of Clinical and Analytical Medicine 11

3 oluşturma ya da sıçrama riski olan tüm işlemler kabin içinde yapılmalıdır. ABSL-1 dışındaki tüm hayvan laborauvarların da kafes değişimlerinin de kabin içinde yapılması gerekmektedir [2]. Ancak sınıf I ve sınıf II BGK leri teknik olarak tek başına %100 koruyuculuk sağlamamaktadır. Kabin kullanımında en önemli sorunlardan biri çalışanın olması gerekenden daha fazla güven duygusu içinde olması ve buna paralel olarak ek önlemlere ihtiyaç duymamasıdır. Kabin kullanımı sırasında eldiven, önlük gibi diğer birincil koruma ekipmanlarından vazgeçilmemelidir. Ayrıca etkin bir korunma kabinin yerleştirilmesi basamağından başlayan dikkat edilmesi gereken noktalar vardır. Öncelikle BGK kapılardan, hava akımının güçlü ve personel işleyişinin yoğun olduğu bölgelerden uzağa yerleştirilmelidir. Kabinlerin HEPA filtre sızdırmazlık testleri ve hava akış testleri (hız ve profilleri) ilk kurulumda ve daha sonra yılda bir, ayrıca her yer değişimi ve filtre değişimi sonrası yapılmalıdır. Ayrıca kabin açıldıktan sonra hava akımının güvenli duruma gelmesi için yaklaşık 15 dakika beklenmeli, daha sonra çalışmaya başlanmalıdır. Kabin ön cam açıklığı güvenli pozisyonda olmalı, çalışma yüzeyindeki hava delikleri kapatılmamalı ve hava akımını bozacak gereğinden fazla malzeme kabin içerisine konulmamalıdır. Kullanılan kimyasallar küçük ölçülerde olup işi bitince atılmalı ya da sadece kabin kullanımı için ayrılmalıdır. Çalışma sırasında eller dışarı çıkarılmamalı, dış ortam ile mümkün olduğunca az temas kurulmalıdır. Çalışma bitiminde kabin en az beş dakika daha çalıştırılmalı, daha sonra uv lamba açılmalıdır. Her çalışma sonrası ve gün sonunda kabin dezenfeksiyonu yapılmalıdır [5,8]. Laboratuvar hayvanlarının gerek bakım ve beslenmesi, gerekse biyomedikal araştırmalarda kullanılması sırasında, çalışanlar ve çevreleri için çeşitli risk faktörleri söz konusudur. Hayvan işlemlerinde enfeksiyöz ajanlara ya da biyolojik tehlikelere aşağıda belirtilen yollar ile maruz kalınabilir; Parenteral inokulasyon (kesici-delici yaralanmalarla) Subkutan ve müköz membran bulaşları (çizik ve ısırıklarla) Yüzey temasları (kontamine çalışma alanlarından) Sindirim yolu bulaşları (laboratuvarda yeme-içme, el-ağız bulaşı) Solunum yolu bulaşları (aerosol yolu ile) Göz bulaşı (el-göz teması, enfekte altlık malzemesinin temizliği) Bu risk faktörleri ile temas laboratuvar hayvanının türüne göre (kemirgenler, sürüngenler, kuşlar, primatlar vb.) değişmekle birlikte temel olarak beş başlık altında toplanmaktadır; [2]. 1. Isırılma ve tırmalanma Laboratuvar hayvanları ile doğrudan temas eden bakıcılar ve araştırmacılar bu riskle sıklıkla karşılaşmaktadır. Öncelikle böyle bir riskle karşılaşmadan önce çalışanın gerekli sağlık taramaları ve aşılanması yapılmış olmalıdır. Isırılma ya da tırmalanma sonrası temel ilk yardım uygulamaları olan antisepsi kurallarının uygulanmasının ve temas sonrası immünizasyonun yapılmasının yanı sıra asıl amaç böyle bir duruma maruz kalmamak olmalıdır. Bunun için öncelikle deney hayvanının türüne uygun tutuş tekniklerinin uygulanması ve evrensel laboratuvar kuralları gereğince koruyucu bir önlük ve eldiven olmadan hayvan ile temas edilmemesi gerekmektedir. Çevre ve Orman Bakanlığı Koruma Kontrol Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanan 2007/11 sayılı genelge uyarınca hayvan bakıcıları ve diğer yardımcı personel, teknisyen, teknikerler ve araştırmacılar bir kurs programını izleyen sınav sonrası sertifika almaktadırlar. Bu uygulama sonucunda laboratuvar hayvanları ile temas edecek kişilerin eşdeğer düzeyde teorik ve pratik bilgi sahibi olması sağlanmış, dolayısıyla temel laboratuvar güvenliği ve tutuş teknikleri konusunda ön eğitim almaları zorunlu hale getirilmiştir [9]. 2. Alerjenler Laboratuvar hayvanları çalışanlarının en sık karşılaştığı sağlık problemlerinden birisi de alerjenlerdir. Bu riskin gelişmesinde laboratuvar hayvanının türünün yanı sıra yapılan işin niteliği ve kişinin atopik bir bünyesinin olup olmaması etkilidir. Ayrıca laboratuvarın fiziksel olanakları, havalandırma sistemleri de etkileyen diğer faktörler arasındadır [10]. Laboratuvar hayvanlarının tüy ve postlarının yanı sıra altlık materyali, idrar, salya vb. sekresyonları da alerjen olabilmektedir. Bakıcıların ve temizlik personelinin alerjenler ile teması araştırmacılardan daha fazla olmaktadır. Ülkemizde sıklıkla kullanılan laboratuvar hayvanı türlerine alerjik risk açısından bakacak olursak tavşanlar ilk sırada yer almaktadır yılında National Acaemy Press tarafından kurulan The Committe on Occupational Safety and Health in Research Animal Facilities alerjik risk gruplarını dört başlık altında toplamıştır; normal, atopik, asemptomatik ve semptomatik kişiler. Özellikle hayvan bakıcıları ve temizlik personelinin işe alınması sırasında bu risk grupları açısından değerlendirilmesi oldukça faydalı olacaktır. Bununla birlikte herhangi bir risk grubunda yer almayan çalışanların da kişisel koruyucu malzemelerin kullanımı, aerosol oluşturacak uygulamalardan kaçınma gibi temel önlemleri göz ardı etmemeleri gerekmektedir. Alerjenler ile temas durumunda ise ürtiker, alerjik konjonktivit, alerjik rinit gibi hastalıkların yanı sıra astım ve anafilaksi gibi hayatı tehdit eden tablolarda ortaya çıkabilmektedir [10,11]. Japonya da 137 hayvan laboratuarında, çalışanların % 23 ünde burun, göz, solunum sistemi ve deri bulgularının eşlik ettiği bir ya da daha fazla alerjik yakınma öyküsü saptanmıştır. En sık rastlanılan bulgular ise sırasıyla; burun semptomları (%78), deri (%45), göz (%43) ve solunum sistemi (%28) semptomları olarak belirtilmiştir [12]. 3. Deneylere özgü tehlikeler Burada sözü edilen mevcut risklere ilave olarak araştırılmak istenen konu ve bu araştırma kapsamında kullanılacak yöntemlere paralel olarak gelişecek tehlikelerdir. Örneğin deneysel çalışma sırasında kesici-delici aletlere, enfeksiyöz ajanlara, kimyasal ya da toksik maddelere, yanıcı-patlayıcı maddelere ya da radyasyona maruz kalmak bunlardan bazılarıdır. 4. Doğal tehlikeler Hayvan laboratuvarlarının fiziksel koşulları ve çalışanların dikkatsizliğinden kaynaklanabilecek tehlikeler bu grup altında sıralanmaktadır. Örneğin çalışma sırasında kaymak, düşmek, ağır kaldırmak, ergonomik sorunlar, gürültü ve ısı düzensizlikleri gibi. 5. Zoonozlar Zoonoz kelimesi yunanca kökenli olup zoion (animal; hayvan) ve noses ( disease; hastalık) sözcüklerinden türemiştir. Vertebralı hayvanlar ve insanlar arasında doğal yollarla geçiş yapan hastalıklar ve infeksiyonlar olarak tanımlanmaktadır [13]. Biyomedikal araştırmalarda kullanılan hayvan türlerinin sayısındaki artış zoonotik hastalıkların çeşitliliğinin de artışına neden olmaktadır. Virüslerden parazitlere kadar oldukça geniş yelpazedeki hastalık grubu ve farklı epidemiyolojik özellikler korunma ve kontrol yöntemlerinde güçlüğü de beraberinde getirmiştir. American College of Laboratory Animal Medicine (ACLAM) biyomedikal araştırmalarda sıklıkla kullanılan hayvan türlerini üç başlı altında toplamıştır. Bu sınıflama çalışılan hayvan türü ile il- 12 Journal of Clinical and Analytical Medicine 3 Journal of Clinical and Analytical Medicine

4 Tablo 3. Ülkemizde sıklıkla kullanılan laboratuar hayvanlarında görülen zoonotik hastalıklar* Hayvan Türü Hastalık Etken Geçiş yolu Korunma Fare, sıçan, tavşan Ektoparazitizm Mites:Cheyletiella parasitovorax, Liponyssoides sanguineus, Notoedres cati, Ornithonyssus bacoti, Sarcoptes scabiei, Fleas: Ctenocephalides canis, C. felis, Ticks: Dermacentor variabilis, Rhipicephalus sanguineus Hayvan bakım ve temizliğinde kullanılan malzemeler ve enfekte hayvanlar ile doğrudan ya da dolaylı temas Hayvanların düzenli tarama ve izlemlerinin yapılması, önlük ve eldiven ile çalışma, el yıkama Fare, sıçan Hantaviral hastalık Hantaan virus; Seoul virus; bunyavirus. Fare, sıçan Leptospirozis Leptospira interrogans serovar ballum Fare, sıçan Fare, sıçan Lenfositik koryomenengitis Sıçan ısırığı ateşi (Rat bite fever) Lymphocytic choriomeningitis virus (LCMV); arenavirus. Streptobacillus moniliformis Spirillum minus Fare, sıçan, tavşan Salmonellosis Salmonella enterica serovar Enteriditis (S. Enteritidis), S. enterica serovar Typhimurium (S. Typhimurium), diğer Salmonella spp; Tavşan Dermatofitler Trichophyton mentagrophytes Microsporum canis Enfekte hayvanın idrar, dışkı ve tükürüğü ile inhalasyon ya da sindirim yolu ile temas, konjonktival temas, yara kontaminasyonu Oral sindirim, kontamine idrar, plasenta ve fetal dokularla temas, İnhalasyon, deri ve mukozal yüzeylerden geçiş Kontamine altlık malzemesi ve enfekte ektoparazitler ile temas, İdrar, dışkı ve tükürük gibi sekresyonlar ile deri ve mukoz membranların teması, parenteral inokulasyon, inhalasyon, sindirim yolu En sık hayvanın ısırması ile, daha az ağız, burun ve konjonktival kesenin sekresyonları ve idrar bulaşı ile Fekal-oral Enfekte hayvana deri yoluyla direk temas Kontamine atık ve yüzeylerin dezenfeksiyonu, solunum yollarının korunması için inhalasyon temasının önlenmesi,yabani rodentlerle temasın kesilmesi, temel laboratuar güvenliği önlemleri Kemirgenler, onların dokuları ve vücut sekresyonları ile doğrudan teması kesme Pasteurellosis Pasteurella multocida Isırık yaraları, olasılıkla solunum yolu ile, maske ve yüz koruma, BGK kullanımı * 15 nolu makaleden tabloya dönüştürülmüştür. gili potansiyel tehlikeleri, zoonotik hastalıkları öngörme açısından yardımcıdır [14] (Tablo 2). Ülkemizde biyomedikal araştırmalarda sıklıkla birincil gruptaki hayvan türleri arasında yer alan fare, sıçan ve tavşan kullanılmaktadır. Bu hayvanlarda sıklıkla görülen zoonotik hastalıklar, etkenleri, insanlara hastalığın geçiş yolları ve korunma önlemleri tablo 3 de özetlenmiştir. Daha az sıklıkla kullandığımız bazı deney hayvanları zoonotik hastalıklar açısından önemli olan etkenleri barındırabilmektedir. Bu zoonotik infeksiyonlar arasında; Amebiasis (Entamoeba histolytica; kedi, köpek, makak), Brucellosis (Brucella abortus, B. canis, B. melitensis, B. ovis, B. suis; domuz, koyun, keçi, köpek), Cat Scratch Disease (Kedi tırmığı hastalığı; Bartonella henselae; kedi, köpek), Campylobacteriosis (Campylobacter coli, C. fetus, C. hyointestinalis, C. jejuni; domuz, hamster, koyun, kedi, makak), Chlamydiosis (Chlamydophila abortus, Chlamydia psittaci, C. pecorum, C. pneumoniae; kedi, köpek, kobay), Orf (Contagious Ecthyma; Orf virus; parapoxvirus; koyun, keçi), Psittacosis (Ornithosis; Chlamydophila psittaci; tavuk), Q Fever (Coxiella burnetii; koyun, keçi, kedi, köpek), Rabies (Kuduz; Rabies virus; rhabdovirus; kedi, köpek, ferret), Toxoplasmosis (Toxoplasma gondii; kedi, köpek, fare, sıçan, koyun, keçi), Tuberculosis (Mycobacterium avium complex, M. bovis, M. tuberculosis; baboon, makak, kedi, köpek, koyun, keçi) sayılabilir [15]. T. mentagrophytes, kemirgenlerde en sık görülen fungal etken olması açısından özellik. Klinik hastalık insidansı düşük olmakla birlikte özellikle guinea pig ve tavşanda asemptomatik taşıyıcılık oranları oldukça yüksektir. Koloni arasında temas ile yayılma riski vardır. Rodentlerden insana en sık geçiş gösteren dermatofit infeksiyonudur [16,17] Laboratuvar hayvanları ya da bu hayvanlara ait dokular ile yapılan biyomedikal araştırmalar, eğitim uygulamaları ve analizler sırasında zoonotik hastalıklardan kaynaklanan sayısız olgu raporları ve epidemiyolojik veriler bildirilmiştir. Bu infeksiyonların tıbbi sonuçları semptomsuz olgular olabildiği gibi ölümcül de olabilmektedir. Bu konuda sıklıkla görülen zoonotik hastalıkların etkenleri ve korunma yolları temel olarak bilinmekle birlikte böyle bir durumda söz konusu hayvanın türü, deneysel çalışmanın içeriği ve kullanılan materyallerin yanı sıra kişinin immün sistemi de göz önünde bulundurulmalıdır. Yurt dışında laboratuvar hayvanlarının kullanıldığı birimlerde (bu bir araştırma laboratuvarı olabildiği gibi bir okulun eğitim laboratuvarı da olabilir.) zoonotik hastalıkların kontrolü ve tanımlaması konusunda izlem programları ve hizmet içi eğitime büyük önem verilmektedir. Maalesef ülkemizde böyle bir yapılanma söz konusu değildir. Uluslar arası laboratuvar hayvanları üretici firmaları birçok hayvan türü için ürettikleri kolonilerde zoonotik ajanların tamamını ya da birçoğunu başarılı bir şekilde elimine etmekte ve bu şekilde satış yapmaktadırlar. Ülkemizde ise farklı bir yapılanma söz konusudur. Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı Koruma Kontrol Genel Müdürlüğü deneysel ve diğer bilimsel amaçlar için kullanılan deney hayvanlarının korunması, deney hayvanlarının üretim yerleri ile deney yapacak olan laboratuvarların kuruluş, çalışma, denetleme, usul ve esaslarına dair bir yönetmelik ( /25464 sayılı resmi gazete) yayınlamıştır. Bu yönetmelik çerçevesinde çalışma izni verilen deney hayvanı üretici, kullanıcı ve tedarikçi kuruluşların sayısı günümüzde 36 ya ulaşmıştır [18]. Yasa tesis açılma raporu için İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü uyarınca işletme belgesinin olmasını öngörmektedir [19]. Dolayısıyla bu yasa çerçevesinde sadece üretilen ve satışı yapılan hayvanların değil, bu hayvan laboratuarlarında çalışan personellerinde denetimi yapılmaktadır. Bununla birlikte yönetmelik dışında üretim ve satış yapan özel firmaların varlığı sadece zoonotik infeksiyonlar değil personel sağlığı açısından da risklerin devam etmesine neden olmaktadır. Günümüzde laboratuvar hayvanları ile ilgili en önemli sorunlardan birisi de bu hayvanların pet olarak satılması ve evlerde beslenmesidir. Laboratuvarlarda veteriner hekimlerin gözetiminde düzenli olarak kontrol edilebilen bu hayvanlar denetimsiz bir şekilde satılmakta ve zoonotik infeksiyonlar açısından toplum sağlığını tehdit etmektedir. Bu nedenle son zamanlarda pet olarak beslenen laboratuvar hayvanlarından kaynaklanan Lymphocytic choriomeningitis virus, Leptospira interrogans, Streptobacillus moniliformis, Salmonella enterica, Trichophyton mentagrophytes ve Ornithonyssus bacoti gibi zoonotik infeksiyonların geçişi bildirilmektedir [20]. Üretim ve barındırma ünitelerinde belirli bir mikro çevreye uyum sağlayan hayvanlar araştırma amacı ile başka bir kafese ve laboratuvar ortamına taşındıklarında farklı mikro çevrelerden gelen hayvanlar bir araya getirilmiş olur ve birbirleri için risk oluştururlar. Bu risk hayvanlar için olduğu kadar, araştırmacı için geçerli olup deney sonuçlarını da etkileyebileceği unutulmamalıdır [21]. Kuşkusuz laboratuvar kaynaklı infeksiyonlar ile ilgili elimizdeki verilerin çoğunluğu Pike nin araştırmaları sonucu elde edilen verilerdir. Bu çalışmalar laboratuvar çalışanları arasında kaza, yaralanma, infeksiyon gibi temasların raporlamasının yapılması ve bu verilerin istatistiksel bilgilere dönüştürülmesinde öncü olmuşlardır. Araştırmacı laboratuvar kaynaklı infeksiyonları çalışma ortamları ve amaçlarına göre de sınıflandırmış, biyomedikal araştırmalarda zoonotik hastalıkların özel durumlarını ve sıklığını da bildirmiştir. Bu verilere göre hayvanlar ya da dış parazitleri tüm temasların %12-15 ini oluşturmaktadır. Buna karşılık olguların yarısında aerosol ya da delici batıcı yaralanmalar so- 4 Journal of Clinical and Analytical Medicine Journal of Clinical and Analytical Medicine 13

5 nucu temasın varlığı ortaya konmuştur. Laboratuvar çalışanları arasında ölümle sonuçlanan olgularda ilk sırayı HBV infeksiyonları ve buna bağlı gelişen komplikasyonlar almakta, bunu tifoid ateş izlemektedir [22,23]. Laboratuvar hayvanları çalışanları ve araştırmacıları için tek başına mesleksel kazalar, hastalıklar ya da ölümleri tanımlayan çalışmalar oldukça sınırlıdır. Ayrıca birçok zoonotik hastalıkta kayıt ve bildirimler açısından etkenin tanımlanması tam olarak yapılmamaktadır. Yerel ya da lokal sağlık kurumları tarafından bildirilen hastalıkların zoonoz olup olmadığı ya da zoonoz ise etkenin ne olduğu araştırılmamaktadır. Laboratuvar hayvanları ile ilişkili riskleri araştıran çalışmaların birçoğu hayvanların türü ya da yapılan spesifik işe odaklanmıştır. Bununla birlikte laboratuvar hayvancılığında çok geniş hayvan türü ve çeşitliliği bulunmaktadır. Araştırmalara göre ABD nde her yıl hayvanlar ile ilgili ölümcül olmayan yaralanma ya da hastalık oluşmakta ve bunların 63 ü ölümle sonuçlanmaktadır [15]. Weigler ve ark. [24] yılında ABD nde AALAS ın (American Association for Laboratory Animal Science) veri tabanına dayanarak laboratuvar hayvanları çalışanları ile yaptıkları anket çalışması bu alanda en kapsamlı verilerin sunulduğu bir çalışmadır. Çalışmaya doğrudan ya da dolaylı olarak biyomedikal araştırmalar ya da eğitim için kullanılan hayvanlar ya da bu hayvanlara ait doku, kan ve vücut sıvıları ile uğraşan kişiden, bu alan ile en az beş yıl ilgili olan 1367 kişi dahil edilmiştir. Kişilere demografik verileri, tıbbi özgeçmişleri, yaptıkları işin kapsamı ve çalışma alanları ile ilgili riskler, zoonotik hastalıklar ve bazı sıklıkla rastlanan zoonotik hastalıkların etkenleri ve geçiş yolları konusunda sorular sorulmuştur. Çalışmaya katılanların %22 si veteriner, %20 si hayvan teknisyeni, %20 si hayvan tesisleri denetim personeli, %13 ü araştırma teknisyen, %10 u veteriner teknisyen, %6 sı araştırmacı ve kalanları kafes yıkama personeli, idari personel, mesleksel hastalık personeli ve diğerleri oluşturmaktadır. Katılanların %70 i en az lise ya da dengi okul mezunu iken katılan kurumların %83 ü AALAS tarafından akredite edilmiştir. Bu çalışma sonucunda laboratuvar hayvanlarından zoonotik ajanlar ile mesleksel olarak kazanılmış infeksiyonların insidansı de 45 olarak belirlenmiştir yılında OSHA nın verileri de çalışanda olarak bildirilmiştir [25]. Çalışmada zoonotik hastalıklar için birinci geçiş yolu enfekte hayvan ile deri teması (%30) olarak bildirilmiştir. Bunu hayvan tarafından ısırılma ve solunum yolu bulaşları izlemektedir. Olguların çoğunda infeksiyon kaynağı laboratuvar rodentleri iken bunu köpekler, kediler ve insan dışı primatlar izlemektedir. Çalışmada bir ya da daha fazla zoonotik ajan ile infeksiyon saptanan 23 kişiden sadece 18 (%78.3) inin bu temasları bildirmesi ise bildirim ve raporlama konusundaki eksikliklerin dünyanın her yerinde önemli bir sorun olduğunu göstermektedir. Ayrıca araştırmada bildirim yapan bu kişilerin sonrasında herhangi bir hastalık riski olup olmadığı konusunda olayı takip etmediklerini ortaya koymuştur [24]. Kimyasal Güvenliği Kimyasal güvenliği mesleksel sağlık ve güvenlik programlarının verimli yürütülebilmesi için üzerinde durulması gereken temel noktalardan birisidir. Kimyasal maddeler tehlike özelliklerine göre sınıflandırılabilir; Kanserojen (Asbest, aromatik hidrokarbonlar) Mutajenik (Diazometan, akrilamid) Üremeye toksik (Kurşunasetat, nitrotoluen) Çevreye toksik (NH3, anilin, DDT) Yüksek radyoaktif (Uranyum, toryum, radyum, sezyum) Kimyasal savaş ajanları (Sinir gazları, sülfür mustard) Kimyasal ajanlar ile temasın kontrolü için öncelikle kullanılan kimyasalın özelliklerinin iyi bilinmesi gerekmektedir. Böylece gerek temas öncesi gerekse temas sonrası alınması gerekli önlemler konusunda bilgi sahibi olunabilir. Bu konuda malzeme güvenlik ve bilgi formu (Material Safety Data Sheets; MSDS) yol gösterici olacaktır. Satın alınan tüm kimyasal maddeler ile birlikte bu formun alınması ve laboratuvar güvenliği dosyanın içinde bulundurularak gerekli durumlarda kolayca ulaşılabilmesine dikkat etmek gerekmektedir [24]. Bu formda kimyasalların güvenli bir şekilde hazırlanması ve kullanımı konusunda bilgilerin yanı sıra, saklama ve atıklarının uzaklaştırılması koşulları ile ilgili bilgilerde bulunmaktadır. Kimyasal güvenliği konusunda dikkat edilmesi gereken en önemli noktalardan birisi hazırlığı aşamasındaki tüm tartım ve karışım işlemlerinin BGK i içinde yapılması, hiçbir şekilde ağızla pipetleme yapılmaması ve aerosol oluşturulacak uygulamalardan kaçınılmasıdır [27]. Atıkların Uzaklaştırılması Ülkemizde tıbbi atıkların üretiminden bertarafına kadar; çevreye ve insan sağlığına zarar verecek şekilde doğrudan veya dolaylı bir biçimde alıcı ortama verilmesinin önlenmesine, çevreye ve insan sağlığına zarar vermeden kaynağında ayrı olarak toplanması, ünite içinde taşınması, geçici depolanması, taşınması ve bertaraf edilmesine, yönelik prensip, politika ve programlar ile hukuki, idari ve teknik esasların belirlenerek uygulanmasına ilişkin usul ve esasları içeren Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği sayılı resmi gazetede tarihinde son olarak düzenlenmiştir. Bu yönetmeliğe göre; Tıbbi atıkların sterilizasyon işlemine tabi tutularak zararsız hale getirilmesi, yakılması veya depolanması suretiyle bertaraf edilmesinden belediyeler ya da belediyelerin yetki devri yaptığı kuruluşlar sorumludur. Ünitelerin, laboratuvarların (ayrıca hastanelerin) sorumluluk alanlarına gire başlıca maddeler aşağıda verilmiştir: Üretilen atıklar kaynağında diğer atıklar ile karıştırılmadan ayrı olarak biriktirilir. Hiçbir suretle tıbbi atıklar diğer evsel atıklar, ambalaj atıkları ve tehlikeli atıklar ile karıştırılmaz. Tıbbi atıkların toplanmasında; yırtılmaya, delinmeye, patlamaya ve taşımaya dayanıklı; orijinal orta yoğunluklu polietilen ham maddeden sızdırmaz, çift taban dikişli ve körüksüz olarak üretilen, çift kat kalınlığı 100 μ olan, en az 10 kilogram kaldırma kapasiteli, üzerinde görülebilecek büyüklükte ve her iki yüzünde Uluslararası Biyotehlike amblemi ile DİKKAT TIBBİ ATIK ibaresini taşıyan kırmızı renkli plastik torbalar kullanılmalıdır. Kesici-delici alet sınıfında yer alan tıbbi atıklar ise (bistüri, enjektör uçları, branüller) sert plastikten yapılmış ağızları kapalı kutularda uzaklaştırılmalıdır. Sonuç olarak önceki yıllarda laboratuvarlarda otoklavlanarak sterilize edilen laboratuvar atıkları günümüzde otoklavlanmadan bu yönetmeliğin verdiği izin ve esaslar doğrultusunda ünitelerden imha edilmek üzere toplama merkezlerine götürülmektedir [28]. Bu noktada yasa gereğince hayvan laboratuvarlarının görevi atıkları sınıflamak ve toplama işlemine kadar uygun şekilde saklamaktır. Özellikle biyolojik atık sınıflandırması içinde yer alan hayvan atıklarının soğuk odalarda saklanması gerekmektedir. Atıkların laboratuvar ortamından uzaklaştırılması sırasında ya da laboratuvar çalışmalarında dikkatsizlik sonucu kontamine materyalin dökülmesi durumunda acilen kullanılmak üzere her laboratuvarda, dökülmeler için acil dekontaminasyon setinin hazır bulundurulması doğru bir yaklaşımdır. Bu sette bulunması gereken malzemeler: 14 Journal of Clinical and Analytical Medicine 5 Journal of Clinical and Analytical Medicine

6 Dezenfektan (örn. çamaşır suyu gibi konsantre bir germisid kullanılacaksa 1:10 konsantrasyonu taze olarak hazırlanmalıdır), Emici (absorban) özellikli materyal (örn. kağıt havlu, absorban pudra), Atık taşıma aracı (örn. otoklavlanabilir atık torbası, delici-kesici kutuları), Kişisel koruyucu ekipman (örn. eldiven, gözlük, maske), Mekanik aletler (örn. otoklavlanabilir maşa, pens, süpürge, faraş), Uygulanacak yöntemin yazılı dokümanı. Acil dekontaminasyon kitleri her kullanımdan sonra yeniden hazırlanmalıdır. Eksik olup olmadığı, dezenfektanın kullanım süresinin geçip geçmediği, koruyucu gözlük saplarının bozulup bozulmadığı her yıl kontrol edilmeli, eldiven vb. değiştirilmelidir [29]. Biyogüvenlikte Mimari Yapının Önemi Biyogüvenlik düzeylerine göre hayvan laboratuvarları çok farklı tasarım ve uygulamaları gerektirmektedir. Burada sözü edilecek olan hangi düzeyde olursa olsun temel olarak bir hayvan laboratuvarının tasarım ve işleyişidir. Hayvan laboratuvarları mümkünse ayrı bir binada inşa edilmeli ya da aynı binada personel işleyişinin en az olduğu bölümlerde kurulmalıdır. Temel olarak hayvan tesislerinin % 50 sini hayvan odaları (% 25 üretim birimi, hayvan kabul, karantina ve % 25 deney odaları ve otopsi),, % 15 ini koridorlar,, % 10 unu yönetici, sekreter, toplantı ve diğer personel odaları, % 10 unu depolar, % 10 unu ekipman alanı ve % 5 ini teknisyen odaları oluşturmalıdır. Hayvan üretim ve barındırma odalarının yer, duvar, tavan ve kapı malzemeleri ve iç donanımları kolay temizlenebilen, fırçalama ve yıkama işlemlerine dayanıklı malzemeden yapılmış olmalıdır. Temizlik kolaylığı açısından oda ve koridorlarda sivri köşelerden kaçınılmalı, her odada dirsek kontrollü bir musluk ile lavabo bulunmalıdır. Hayvan laboatuvarlarında uluslar arası standartlarda pencere önerilmemektedir. Ancak pencerelerin var olduğu bir binada hayvan laboratuvarı bulunuyorsa camlarda tel örgüler olmalı, mümkün olduğunca pencereler açılmamalıdır. Kapılar kulplu değil, kendinden kontrollü ve içe açılır yapılmalıdır. Tasarım sırasında öncelikle çift koridor sistemi oluşturulmaya çalışılmalıdır. Fiziksel yapı olarak bu mümkün değilse tek koridor siteminde personel, materyal ve hayvan hareketlerinde temizden kirliye bir iş akışı uygulanmalıdır [30,31]. Laborauvar Hayvanları Çalışanlarının Sağlık İzlemleri ve Personel Hijyeni Laboratuvar hayvanları biriminde çalışacak olan bakıcı ve temizlik personellerinin işe başlamadan önce ve başladıktan sonra tıbbi izlemlerinin düzenli olarak yapılması gerekmektedir. Kişilerin alerjik hastalıklara yatkınlıkları, öz ve soy geçmişleri araştırılmalıdır. Kronik kalp ve böbrek hastalıkları, endokrin hastalıklar, immün sistem yetmezlikleri, sürekli kullanıkları ilaçlar ve kadın personelin gebelik durumu sorgulanmalıdır. Solunum yolu hastalıkları ve tüberküloz açısından akciğer grafisi çektirilmeli, PPD kontrolü yapılmalıdır. İşe başladıktan sonra bu izlemlerin altı ayda bir tekrarlanması gerekmektedir. Sağlık Bakanlığı nın aşı takvimi uyarınca bu kişilerin HBV (Hepatit B Virüs), BCG (verem aşısı) ve tetanoz aşılarının yapılmış olması gerekmektedir. Son aşı takviminde çocukluk yaş grubunda konjuge pnömokok aşısı bulunmaktadır [32]. Erişkinler için ise ülkemizde ruhsatlı iki tip aşı bulunmaktadır; 23 serogrup içeren polisakkarit aşı (PPV) ve Heptavalan pnömokok aşısı. Bu aşılar 2-65 yaş arası risk gruplarına önerilmektedir Hayvan bakıcıları ve temizlik personelinin aşılanmasına tıbbi izlem sonrası karar verilmelidir. İnfluenza için personelin yıllık aşılanması hem personelin korunması hem de iş gücü kaybının önlenmesi açısından doğru bir yaklaşım olacaktır. Hayvanlarla çalışanlar için kuduz aşısının temas öncesi uygulanması konusunda farklı görüşler bulunmaktadır. Ancak yurt dışında kedi ve köpek karantina ünitelerinde çalışanlar, yarasa ya da evcil olmayan memelilerle araştırma yapanların dışında rutin bir uygulama yoktur. Temas sonrası bağışıklamada su ve sabunla yıkama ve acil yara bakımı yapıldıktan sonra, kuduz immünglobulini ve kuduz aşısı birlikte uygulanmalıdır. Temas durumunda ısıran hayvanın cinsi, ısırmanın durup dururken mi yoksa provokasyon sonucu mu olduğu sorgulanmalıdır. Fare, sıçan, hamster gibi hayvanların ısırması durumunda aşı uygulamasına gerek yoktur [33-35]. Laboratuvar hayvanları biliminde personel hijyeninin önemi hastane kökenli infeksiyonların sınırlandırılmasına çok benzemektedir. Araştırmalara göre hastanelerde çalışan personelin hastadan hastaya geçişlerde ve her uygulama sonrası el yıkaması hastane kökenli infeksiyonları % 50 oranında azaltmaktadır. Hayvan bakıcıları ve araştırmacılarının kişisel hijjenlerine dikkat etmesi sadece çalışanı korumakla kalmayıp hayvan kolonisi arasında enfeksiyöz etkenlerin yayılmasını da önleyecektir. Evrensel laboratuvar güvenliği kuralları gereğince biyolojik materyal ile çalışan tüm laboratuvarlarda hangi düzeyde olursa olsun eldiven ve önlük giyilmesi gerekmektedir. Ancak eldivenlerin dekontaminasyona karşı tam bir koruma sağlamadığı, düzenli ve doğru biçimde el yıkamanın yerine geçemeyeceği unutulmamalıdır. Çoğunlukla su ve sabunla yıkama ellerin dekontaminasyonu için yeterlidir. Ancak, riskin fazla olduğu durumlarda germisid ilaveli sabunların kullanılması önerilmektedir. El yıkamanın mümkün olmadığı durumlarda az kirli ellerin dekontaminasyonu için alkol temelli sıvı veya jel formunda el dezenfektanları kullanılabilir. Ancak dezenfektanlar kullanıldıktan sonra ilk fırsatta eller su ve sabunla yıkanmalıdır [36,37]. İş Güvenliği Açısından Laboratuvar Hayvanları Çalışanları Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının 15/8/2009 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanan İşyeri Sağlık ve Güvenlik Birimleri ile Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimleri Hakkında Yönetmeliğin 57 nci maddesi uyarınca oluşturulan Tehlike Sınıfı Belirleme Komisyonunun görüşleri doğrultusunda işyerlerinin iş sağlığı ve güvenliği açısından yer aldığı tehlike sınıfları listesi; az tehlikeli, tehlikeli ve çok tehlikeli işler başlıkları altında toplanmıştır. Bu başlıklar altında laboratuvar hayvanları çalışanları ile ilgili herhangi bir tehlike grubu tanımlanmamıştır. Çok tehlikeli işler başlığı altında madde 55 araştırma laboratuarları işlerini kapsamakta olup detaylı bir tanımlama yoktur. Asıl endişe verici nokta ise MADDE 2 (1) Bir işyerinde muhtelif işlerin yapılması durumunda, işyerinde yapılan asıl iş tehlike sınıfının tayininde temel alınır ifadesidir. Ülkemizde Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı Koruma Kontrol Genel Müdürlüğünden sertifikalı laboratuvar hayvanları birimlerinin çalışanları, bağlı oldukları kurumun temizlik kadrosunda yer almaktadır. Dolayısıyla sağlık ve güvenlikleri tehlikeye girdiğinde yasal hakları konusunda karışıklık olabilecektir. Bu konuda resmi olarak girişimlerde bulunmak ve çalışanların iş sağlığı ve güvenliği konusunda yasal netlik oluşturmak üzerinde durulması gereken bir konudur [38]. Deneysel olarak indüklenmiş ya da doğal geçişli biyolojik tehlikelerinde dahil olduğu mesleksel hastalıklardan araştırmacı ve çalışanları korumak için çağdaş hayvan araştırmaları programları ve tesis tasarımları son yıllarda başarı ile uygulanmaktadır. Ayrıca hayvanların insancıl bir şekilde taşınması, tutulması ve güvenliğini ön plana çıkaran eğitim programlarının yanı sıra 6 Journal of Clinical and Analytical Medicine Journal of Clinical and Analytical Medicine 15

7 bariyer tipi üretim uygulamaları risklere maruz kalma oranlarını azaltmıştır. Zoonotik hastalıkların identifikasyonu ve eradikasyonu konusundaki ilerlemeler sayesinde de deneysel amaçla kullanılan hayvanlardan kaynaklanan zoonotik hastalıkların insidansında azalma dikkati çekmektedir. Etkin bir koruma kontrol programı için tıp ve veterinerlik alanında çalışan kişilerin iş birliği içinde olması ve halk sağlığı uzmanlarının katkıları ile düzenli izlem programlarının sürdürülmesi gerekmektedir 34. [Online.] 35. Köksal İ, Usluer G. Erişkinde aşılama. ANKEM Derg. 2006; 20(4): Pittet D, Allegranzi B, Sax H. Hand hygiene In: Jarvis WR (ed). Bennett and Brachman s Hospital Infections. 5th ed. Lippincott Williams and Wilkins, 2007: Wesley D, Lauer JL, Hawley RJ. Decontamination, sterilization, disinfection, and antisepsis. In: Fleming DO, Hunt DL (eds). Biological Safety Principles And Practices. 3rd ed. Washington: ASM, 2000: Kaynaklar 1. World Health Organisation. Laboratory Biosafety Manuel. 3rd ed. WHO, Geneva Centers for Disease Control and Prevention. BMBL Section V. Vertebrate animal biosafety level criteria, Guide for the Care and Use of Laboratory Animals, National Academy Press, Washington, DC, Peichl P. Health, safety and environmental protection in a biological research laboratory. Int Arch Occup Environ Health. 2000; 73 (l): Kruse RH, Puckett WH, Rıchardson JH. Biological Safety Cabinetry. Clin Microbiol Rev 1991; 4(2): Ceyhan İ. Laboratuvarlarımız biyogüvenlik düzeylerine uygun çalışıyor mu? Biyogüvenlik kabinleri güvenli mi? Nasıl kontrol edilmelidir? 5. Ulusal Sterilizasyon Dezenfeksiyon Kongresi 2007; Ortatatlı M, Kenar L, Yaren H, Karayılanoğlu T. Biyolojik arastırma laboratuvarında güvenlik. Turkiye Klinikleri J Med Sci 2006; 26: CDC Primary Contaminment for Biohazards: Selection, Installation and Use of Biological Safety Cabinets. 2nd ed, www2.cevreorman.gov.tr/belgeler5/genelge11.doc. [Online.] 10. Jones MG. Exposure response in occupational allergy. Curr Opin Allergy and Clin Immunol 2008; 8: Gautrin D, Ghezzo H, Infante-Rivard C, Malo JL. Natural history of sensitization, symptoms and occupational diseases in apprentices exposed to laboratory animals. Eur Respir J. 2001;17(5): Yamauchi C. Studies on the environmental control of laboratory animals. Exp Anim. 1995; 44(1): World Health Organisation, Zoonoses: Second report of the joint WHO:FAO expert committee, ACLAM Role delineation document. American College of Laboratory Animal Medicine, [Online.] 15. Hankenson FC, Johnston NA, Weigler BJ, Di Giacomo RF. Zoonoses of occupational health importance in contemporary laboratory animal research. Comp. Med. 2003; 53: Pollock C.Fungal diseases of laboratory rodents. Vet Clin North Am Exot Anim Pract. 2003;; 6(2): Connole MD, Yamaguchi H, Elad D, Hasegawa A, Segal E, Torres-Rodriguez JM. Natural pathogens of laboratory animals and their effects on research. Med Mycol. 2000; 38(l) : [Online.] 19. [Online.] 20. Bleich A, Nicklas W. Zoonoses transmitted by mouse and rat maintained as laboratory or pet animals. Berl Munch Tierarztl Wochenschr. 2008;121(7-8): Coleman TJ. The Public Health Laboratory Service (PHLS) and its role in the control of zoonotic disease. Acta Tropica 2000; 76: Pike RM. Laboratory-associated infections: summary and analysis of 3921 cases. Health Lab. Sci. 1976; 13: Pike RM. Laboratory-associated infections: incidence, fatalities, causes, and prevention. Annu. Rev. Microbiol. 1979; 33: Weigler BJ, Di Giacomo RF, and Alexander S. A National Survey of Laboratory Animal Workers Concerning Occupational Risks for Zoonotic Diseases. Comp Med. 2005; 55(2): Bureau of Labor Statistics Illness rates by category of illness detailed industry [Online]. 26. Kapin JM. Beyond chemical safety an integrated approach to laboratory safety management. Chemical Health&Safety, July/August 1999, Pinizzotto N, Baker SJ. Chemical waste disposal and recycling in an academic medical center. Chemical Health&Safety, March/April 2000, [Online.] 29. Öngen B. Laboratuvarlarda DAS uygulamaları. 6. Ulusal Sterilizasyon Dezenfeksiyon Kongresi 2009; [Online.] Guide for the Care and Use of Laboratory Animals: Eighth Edition. 31. Clough G. The animal house: Design, equipment and environmental control. In: Poole, T.B., ed. UFAW (Universities Federation for Animal Welfare) handbook on the care and management of laboratory animals. 6th Ed. New York, NY: Churchill Livingstone Inc. 1986: [Online.] 33. WHO. Weekly epidemiological record Rabies vaccines: WHO position paper, 2010; 85: Journal of Clinical and Analytical Medicine 7 Journal of Clinical and Analytical Medicine

ÇALIŞAN GÜVENLİĞİ PLANI

ÇALIŞAN GÜVENLİĞİ PLANI KOD YÖN.PL.04 YAY.TAR. 15.02.20 REV.TAR. SIRA NO 1 ÇALIŞAN GÜVENLİĞİ HEDEFİ El Hijyenine bağlı risklerin azaltılması PLANLANAN FAALİYETLER El hijyeni malzemelerine tüm personelin her zaman ulaşabilirliğini

Detaylı

ÇALIŞAN GÜVENLİĞİ PROGRAMI

ÇALIŞAN GÜVENLİĞİ PROGRAMI KOD YÖN.PL.06 YAY. TAR OCAK 2013 REV.TAR OCAK REV. NO 02 SYF. NO 1/5 S. NO PLANLANAN FAALİYET SORUMLULAR PLANLANAN FAALİYET DÖNEM Her doktor ve hemşire odasında el hijyeni malzemeleri (alkol bazlı el antiseptikleri,

Detaylı

ÇALIŞAN GÜVENLİĞİ PLANI. Döküman No Yayın Tarihi Revizyon No Revizyon Tarihi Sayfa No SÇ.PL.01 01.08.2011 01 Nisan-2013 1/5

ÇALIŞAN GÜVENLİĞİ PLANI. Döküman No Yayın Tarihi Revizyon No Revizyon Tarihi Sayfa No SÇ.PL.01 01.08.2011 01 Nisan-2013 1/5 SÇ.PL.01 01.08.2011 01 Nisan-2013 1/5 SIRA NO ÇALIŞAN GÜVENLİĞİ HEDEFİ PLANLANAN FAALİYETLER SORUMLU UYGULAMA PERİ- YOD İZLEME YÖNTEMİ Her doktor ve hemşire Odasında el hijyeni Malzemeleri (alkol bazlı

Detaylı

Basic Laboratory Safety and General Survey of the Turkish Laboratory Safety Status. Temel Laboratuvar Güvenliği ve Ülkemizdeki Duruma Genel Bakış

Basic Laboratory Safety and General Survey of the Turkish Laboratory Safety Status. Temel Laboratuvar Güvenliği ve Ülkemizdeki Duruma Genel Bakış Basic Laboratory Safety and General Survey of the Turkish Laboratory Safety Status Temel Laboratuvar Güvenliği ve Ülkemizdeki Duruma Genel Bakış Temel Laboratuvar Güvenliği / Basic Laboratory Safety Meral

Detaylı

ENFEKSİYON KONTROLÜNDE TIBBİ ATIK YÖNETİMİ

ENFEKSİYON KONTROLÜNDE TIBBİ ATIK YÖNETİMİ ENFEKSİYON KONTROLÜNDE TIBBİ ATIK YÖNETİMİ Dr. Kaya Süer Yakın Doğu Üniversitesi Tıp Fakültesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Atık Her atık çöp değildir. Geri dönüşüm kavramı Kağıt Karton

Detaylı

EĞİTİM. Kuş Gribi ve Korunma. Kümesler? Avian Influenza Virus. Korunma Önlemleri? Dayanıklılık??? Kümesler 1

EĞİTİM. Kuş Gribi ve Korunma. Kümesler? Avian Influenza Virus. Korunma Önlemleri? Dayanıklılık??? Kümesler 1 Kuş Gribi ve Korunma Dr.Gaye USLUER Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji AD Avian Influenza Virus Orthomyxoviridae Hemaglütinin, Nöraminidaz H5

Detaylı

KİMYASAL DEPOLAMA ve TEHLİKELİ ATIK İŞLEMLERİ

KİMYASAL DEPOLAMA ve TEHLİKELİ ATIK İŞLEMLERİ KİMYASAL DEPOLAMA ve TEHLİKELİ ATIK İŞLEMLERİ Fakültemizde hasta muayenesi, bilimsel çalışma ve laboratuvar çalışmaları sonucu oluşan, üretilen bazı maddeler tehlikeli ve tıbbi atık olarak nitelendirilmektedir.

Detaylı

DELİCİ KESİCİ ALET YARALANMALARI VE ALINMASI GEREKEN ÖNLEMLER

DELİCİ KESİCİ ALET YARALANMALARI VE ALINMASI GEREKEN ÖNLEMLER DELİCİ KESİCİ ALET YARALANMALARI VE ALINMASI GEREKEN ÖNLEMLER Hastanelerde Hastaneler enfeksiyon etkenleri bakımından zengin ortamlar Sağlık personeli kan yolu ile bulaşan hastalıklar açısından yüksek

Detaylı

TEKNO ELEKTROMEKANİK MÜHENDİSLİK SANAYİ ve TİCARET A.Ş.

TEKNO ELEKTROMEKANİK MÜHENDİSLİK SANAYİ ve TİCARET A.Ş. HTL TEMİZ ODA UYGULAMALARI BİYOGÜVENLİK KABİNLERİ Çeker ocaklar : Çeker ocaklar Biyogüvenlik kabini değildir. Kimyasal korunma amacıyla kullanılır. Radyoaktif malzeme ile çalışılabilen modeller vardır.

Detaylı

Laboratuvar Kazaları, Sterilizasyon Dezenfeksiyon Uygulamaları Doç Dr Dilek ŞATANA İ.Ü. İstanbul Tıp Fakültesi, Tıbbi Mikrobiyoloji Anabilim Dalı

Laboratuvar Kazaları, Sterilizasyon Dezenfeksiyon Uygulamaları Doç Dr Dilek ŞATANA İ.Ü. İstanbul Tıp Fakültesi, Tıbbi Mikrobiyoloji Anabilim Dalı Laboratuvar Kazaları, Sterilizasyon Dezenfeksiyon Uygulamaları Doç Dr Dilek ŞATANA İ.Ü. İstanbul Tıp Fakültesi, Tıbbi Mikrobiyoloji Anabilim Dalı Laboratuvar Güvenliği Rehberi ve Eğitim Materyalinden yararlanılmıştır.

Detaylı

T.C ÇANAKKALE ONSEKİZMART ÜNİVERSİTESİ ARAŞTIRMA VE UYGULAMA HASTANESİ ÇALIŞAN GÜVENLİĞİ PROSEDÜRÜ

T.C ÇANAKKALE ONSEKİZMART ÜNİVERSİTESİ ARAŞTIRMA VE UYGULAMA HASTANESİ ÇALIŞAN GÜVENLİĞİ PROSEDÜRÜ T.C ÇANAKKALE ONSEKİZMART ÜNİVERSİTESİ ARAŞTIRMA VE UYGULAMA HASTANESİ ÇALIŞAN GÜVENLİĞİ PROSEDÜRÜ KODU: YÖN.PR.09 YAYINLAMA TARİHİ: 21.04.2014 REVİZYON TARİHİ: 00 REVİZYON NO: 00 SAYFA SAYISI:05 1. AMAÇ:

Detaylı

Sunu planı. Laboratuvarlarımız Biyogüvenlik Düzeyine Uygun Çalışıyor mu? Biyogüvenlik Kabinleri Güvenli mi? Nasıl Kontrol edilmeli?

Sunu planı. Laboratuvarlarımız Biyogüvenlik Düzeyine Uygun Çalışıyor mu? Biyogüvenlik Kabinleri Güvenli mi? Nasıl Kontrol edilmeli? Laboratuvarlarımız Düzeyine Uygun Çalışıyor mu? Kabinleri Güvenli mi? Nasıl Kontrol edilmeli? Mik.Uzm Uzm.Dr.İsmail CEYHAN Refik Saydam Hıfzıssıhha Merkezi Başkanlığı Ankara Sunu planı kapsamı ve seviyeleri;

Detaylı

BRUSELLOZUN İNSANLARDA ÖNLENMESİ VE KONTROLÜ

BRUSELLOZUN İNSANLARDA ÖNLENMESİ VE KONTROLÜ BRUSELLOZUN İNSANLARDA ÖNLENMESİ VE KONTROLÜ Prof. Dr. Fatma Ulutan Gazi Üniversitesi Tıp T p Fakültesi Klinik Mikrobiyoloji ve Enfeksiyon Hastalıklar kları Anabilim Dalı BRUSELLOZ KONTROLÜ VE ERADİKASYONU

Detaylı

TIBBİ LABORATUVARDA ATIK YÖNETİMİ

TIBBİ LABORATUVARDA ATIK YÖNETİMİ TIBBİ LABORATUVARDA ATIK YÖNETİMİ Prof. Dr. Yavuz SİLİĞ Cumhuriyet Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Biyokimya Ana Bilimdalı Sivas TIBBİ LABORATUVARLAR YÖNETMELİĞİ 9 Ekim 2013 Resmî Gazete Sayı : 28790 MADDE

Detaylı

2014 YILLIK EĞİTİM PLANI. Ocak. Eğitim Alan Grup / Bölüm ZORUNLU EĞİTİM. Laboratuar Çalışanları. Psikiyatri Servis.

2014 YILLIK EĞİTİM PLANI. Ocak. Eğitim Alan Grup / Bölüm ZORUNLU EĞİTİM. Laboratuar Çalışanları. Psikiyatri Servis. Dok.Kod.: SPEH.EGT.PL.02 2014 YILLIK EĞİTİM PLANI Hazırlanma Tar.: 19/08/14 Sayfa No: 1/1 Sıra No Eğitim Eğitimci Eğitim Alan Grup / Bölüm Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim

Detaylı

Çamaşırhane ve Enfeksiyon Kontrolü

Çamaşırhane ve Enfeksiyon Kontrolü Çamaşırhane ve Enfeksiyon Kontrolü Dr. Güven ÇELEBİ ZKÜ Tıp Fakültesi Enfeksiyon Hastalıları ve Klinik Mikrobiyoloji AD 31 Mart 2010, Antalya Amaç Hastanede kullanılan tüm tekstil ürünlerinin temizlenmek

Detaylı

LABORATUVAR YÖNETİMİNİN TEMEL UNSURLARI

LABORATUVAR YÖNETİMİNİN TEMEL UNSURLARI LABORATUVAR YÖNETİMİNİN TEMEL UNSURLARI Dr. Tuncer ÖZEKİNCİ DİCLE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ TIBBİ MİKROBİYOLOJİ A.D. 14 KASIM 2011 ANTALYA 1 İyi Laboratuvar Yönetimi İyi tanımlanmış, uluslararası kabul

Detaylı

ÖZEL YALOVA HASTANESİ AMELİYATHANE ENFEKSİYON KONTROL TALİMATI

ÖZEL YALOVA HASTANESİ AMELİYATHANE ENFEKSİYON KONTROL TALİMATI 1. AMAÇ:Ameliyathanede mikroorganizmaların yayılımının engellenmesi, enfeksiyonlar açısından hasta ve personelin güvenliğinin azami ölçüde sağlanması. 2. KAPSAM:Ameliyathane birimini kapsar. 3.KISALTMALAR:

Detaylı

DELİCİ KESİCİ ALET YARALANMASI

DELİCİ KESİCİ ALET YARALANMASI DELİCİ KESİCİ ALET YARALANMASI Hemşireler, hastabakıcılar ve labaratuvar personeli en yüksek risk grupları olarak görülmektedir. Yaralanmalarda ilk sırayı, enjektör iğnesinin kapağının işlem sonrasında

Detaylı

KORUYUCU EKİPMAN KULLANMA TALİMATI

KORUYUCU EKİPMAN KULLANMA TALİMATI YÖN.TL.26 28.05.2013 14.01.2014 01 1/6 1.0 AMAÇ: sağlık hizmetleri ile ilişkili enfeksiyonların ve çapraz bulaşların önlenmesi amacıyla sağlık personeli,hasta,hasta refakatçileri ve ziyaretçiler için uygun

Detaylı

HAZIRLAYAN KONTROL EDEN ONAYLAYAN

HAZIRLAYAN KONTROL EDEN ONAYLAYAN Sayfa No : 01 KALİTE KOMİTESİ HEDEF PLANLANAN FAALİYETLER SORUMLU UYGULAMA İZLEME YÖNTEMİ TERMİN 1. Hastane enfeksiyonunun oluşmasını ve yayılmasını önlemek 1.a) Enfeksiyon kontrol programı oluşturmak

Detaylı

TABLO 5 Yıl boyunca, kanunen gerekli olan işlemlerde kullanılan hayvanların sayısı

TABLO 5 Yıl boyunca, kanunen gerekli olan işlemlerde kullanılan hayvanların sayısı TABLO 5 Yıl boyunca, kanunen gerekli olan işlemlerde kullanılan hayvanların sayısı Tablo 1, Tablo 2, Tablo 3 ve Tablo 4 kapsamı dışında kalan, ancak, ülkemizin taraf olduğu diğer sözleşmeler kapsamındaki

Detaylı

Güvenli Enjeksiyon Donanımı. Dr. Süda TEKİN KORUK Koç Üniversitesi Hastanesi İnfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Bölümü

Güvenli Enjeksiyon Donanımı. Dr. Süda TEKİN KORUK Koç Üniversitesi Hastanesi İnfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Bölümü Güvenli Enjeksiyon Donanımı Dr. Süda TEKİN KORUK Koç Üniversitesi Hastanesi İnfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Bölümü Meslek şehitlerimizin anısına saygıyla... Sağlık çalışanları etkileyen

Detaylı

Klinik Çalışanlarına Önerilen Sağlık Girişimleri

Klinik Çalışanlarına Önerilen Sağlık Girişimleri Klinik Çalışanlarına Önerilen Sağlık Girişimleri Sağlık kuruluşları hizmet, eğitim, araştırma faaliyetlerinin yürütüldüğü kompleks yapılardır. Bu nedenle, sağlık çalışanlarının iş yerinde karşılaştıkları

Detaylı

TEHLİKELİ KİMYASAL MADDELERİN OLUŞTURDUĞU RİSKLER İÇİN GENEL ve ÖZEL ÖNLEME YÖNTEMLERİ

TEHLİKELİ KİMYASAL MADDELERİN OLUŞTURDUĞU RİSKLER İÇİN GENEL ve ÖZEL ÖNLEME YÖNTEMLERİ TEHLİKELİ KİMYASAL MADDELERİN OLUŞTURDUĞU RİSKLER İÇİN GENEL ve ÖZEL ÖNLEME YÖNTEMLERİ Dr. Fatma IŞIK COŞKUNSES İSG Uzmanı / İSGÜM Kimyasal maddeler sanayimizin ve günlük yaşantımızın içinde bir çok alanda

Detaylı

SAĞLIK PERSONELİ KORUYUCU EKİPMANLARI (SPKE) HAZIRLAYAN NESLİHAN BOZKURT ENFEKSİYON KONTROL HEMŞİRESİ

SAĞLIK PERSONELİ KORUYUCU EKİPMANLARI (SPKE) HAZIRLAYAN NESLİHAN BOZKURT ENFEKSİYON KONTROL HEMŞİRESİ SAĞLIK PERSONELİ KORUYUCU EKİPMANLARI (SPKE) HAZIRLAYAN NESLİHAN BOZKURT ENFEKSİYON KONTROL HEMŞİRESİ Koruyucu ekipman kullanım amacı Hastalara sağlık hizmeti ve bakım veren sağlık çalışanlarının, başta

Detaylı

Acil Durum, Yangınla Mücadele ve İlkyardım. Mümkün. Orta. TEHLİKEYE MARUZ KALANLAR KİŞİLER VE BÖLÜMLER: İşyerinde çalışan personel, ziyaretçiler

Acil Durum, Yangınla Mücadele ve İlkyardım. Mümkün. Orta. TEHLİKEYE MARUZ KALANLAR KİŞİLER VE BÖLÜMLER: İşyerinde çalışan personel, ziyaretçiler DİŞ PROTEZ LABORATUVARI DEĞERLENDİRMESİ Acil Durum, Yangınla Mücadele ve İlkyardım ÖNCEKİ TEHLİKE ŞİDDET OLASILIK 1.1. İşyerinde acil çıkış yönlendirmesinin yapılmamış olması. 1.2. İşyerinde bulunan yangın

Detaylı

ANTİNEOPLASTİK İLAÇLARIN GÜVENLİ KULLANIM PROSEDÜRÜ. 2. KAPSAM Hastanemizde antineoplastik ilaçların dökülmesinde yapılacak faaliyetleri kapsar.

ANTİNEOPLASTİK İLAÇLARIN GÜVENLİ KULLANIM PROSEDÜRÜ. 2. KAPSAM Hastanemizde antineoplastik ilaçların dökülmesinde yapılacak faaliyetleri kapsar. 1. AMAÇ Hastanemiz sağlık ve güvenlik programları kapsamında, antineoplastik ilaçların hazırlanması, depolanması, taşınması, kaza ile dökülmesi durumunda alınması gereken önlemler ve dökülmelerde yapılacak

Detaylı

Tanımlar. Tıbbi Atık:

Tanımlar. Tıbbi Atık: Tıbbi Atık: Vücut sıvı ve salgıları (kan ve kan ürünleri dahil), Vücut sıvı ve salgıları ile kontamine olmuş her tür atık, Doku ve organ parçaları (patoloji atıkları dahil), Bakteri ve virus tutucu hava

Detaylı

EK-1 FAALİYETLERİ SONUCU ATIK OLUŞUMUNA NEDEN OLAN SAĞLIK KURULUŞLARI

EK-1 FAALİYETLERİ SONUCU ATIK OLUŞUMUNA NEDEN OLAN SAĞLIK KURULUŞLARI Resmi Gazete Tarihi 22.07.2005; Sayı: 25883 TIBBİ ATIKLARIN KONTROLÜ YÖNETMELİĞİ EK1 FAALİYETLERİ SONUCU ATIK OLUŞUMUNA NEDEN OLAN SAĞLIK KURULUŞLARI a) Büyük Miktarda Atık Üreten Sağlık Kuruluşları 1)

Detaylı

ATIK ENVANTERİ DOKÜMAN KOD:YÖN.LS.18 YAYIN TARİHİ:MAYIS 2013 REVİZYON TARİHİ: 00 REVİZYON NO:0 SAYFA NO: 3

ATIK ENVANTERİ DOKÜMAN KOD:YÖN.LS.18 YAYIN TARİHİ:MAYIS 2013 REVİZYON TARİHİ: 00 REVİZYON NO:0 SAYFA NO: 3 P ATIK ENVANTERİ DOKÜMAN KOD:YÖN.LS.18 YAYIN TARİHİ:MAYIS 2013 REVİZYON TARİHİ: 00 REVİZYON NO:0 SAYFA NO: 3 TIBBİ ATIK ve KODU (18 01/1802) TEHLİKELİ ATIK ve KODU (18 01 01 ve20 01 21) EVSEL ATIK ve KODU

Detaylı

Laboratuar Tasarımı. Genel Gereksinimler. Yrd. Doç. Dr. Emrah TORLAK

Laboratuar Tasarımı. Genel Gereksinimler. Yrd. Doç. Dr. Emrah TORLAK Laboratuar Tasarımı Genel Gereksinimler Yrd. Doç. Dr. Emrah TORLAK 1. Genel Tehlikeli materyallerin kullanımı ve muhafazasının oluşturduğu riskler nedeni ile laboratuarlar ve laboratuar dışı aktivitelerin

Detaylı

Korunma Yolları (Üniversal Önlemler)

Korunma Yolları (Üniversal Önlemler) Doç. Dr. Onur POLAT Korunma Yolları (Üniversal Önlemler) İlk kez 1987 yılında ABD de hastalık kontrol merkezleri (CDC) tarafından HIV bulaşmasını önlemek amacıyla önerilen yöntemler Üniversal Önlemler

Detaylı

Kan Yoluyla Bulaşan Enfeksiyonlardan Korunma ve Riskli Yaralanmaların İzlenmesi

Kan Yoluyla Bulaşan Enfeksiyonlardan Korunma ve Riskli Yaralanmaların İzlenmesi Kan Yoluyla Bulaşan Enfeksiyonlardan Korunma ve Riskli Yaralanmaların İzlenmesi Sağlık Çalış ışanlarında Enfeksiyon Riski Kan yoluyla bulaşan hastalıklar Sağlık çalış ışanlarında majör bulaş kaynağı kanla

Detaylı

HAZIRLAYAN MELEK YAĞCI EĞİTİM HEMŞİRESİ

HAZIRLAYAN MELEK YAĞCI EĞİTİM HEMŞİRESİ HAZIRLAYAN MELEK YAĞCI EĞİTİM HEMŞİRESİ ÇALIŞAN GÜVENLİĞİ Tüm sağlık çalışanlarının güvenli ortamlarda ve yüksek motivasyonla çalışmalarının sağlanması için 14.05.2012 tarihinde çalışan güvenliğinin sağlanmasına

Detaylı

BİYOLOJİK ATIKLAR VE YÖNETİMİ. E.Ü. Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü

BİYOLOJİK ATIKLAR VE YÖNETİMİ. E.Ü. Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü BİYOLOJİK ATIKLAR VE YÖNETİMİ E.Ü. Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü Tanımlar Biyotehlikeli Ajan: İnsan ya da hayvanlar üzerinde istenmeyen zararlı etkiler oluşturabilme kapasitesine sahip biyolojik orijinli

Detaylı

TIBBİ ATIKLARIN KONTROLÜ YÖNETMELİĞİ

TIBBİ ATIKLARIN KONTROLÜ YÖNETMELİĞİ TIBBİ ATIKLARIN KONTROLÜ YÖNETMELİĞİ Belgin SATICI Biyolog Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü Atık Yönetimi Dairesi Başkanlığı Sağlık Kuruluşları Atıklarının Yönetimi Şube Müdürlüğü 1 TIBBİ ATIKLARIN KONTROLÜ

Detaylı

1-AMAÇ Atıkların bertarafını ilgili mevzuata uygun şekilde sağlamaktır.

1-AMAÇ Atıkların bertarafını ilgili mevzuata uygun şekilde sağlamaktır. 1-AMAÇ Atıkların bertarafını ilgili mevzuata uygun şekilde sağlamaktır. 2-KAPSAM nde ortaya çıkan tıbbi, evsel ve tehlikeli atıkları kapsar. 3- KISALTMALAR Bu prosedürde kısaltma kullanılmamıştır. 4- TANIMLAR

Detaylı

GÜVENLİK MİKROORGANİZMALAR VE BİYOGÜVENLİK. Biyogüvenlik Düzeyi 1. Biyogüvenlik Düzeyleri. Dr. HARUN AĞCA

GÜVENLİK MİKROORGANİZMALAR VE BİYOGÜVENLİK. Biyogüvenlik Düzeyi 1. Biyogüvenlik Düzeyleri. Dr. HARUN AĞCA GÜVENLİK MİKROORGANİZMALAR VE BİYOGÜVENLİK Dr. HARUN AĞCA BİYOGÜVENLİK Biyogüvenlik Düzeyleri Biyogüvenlik Düzeyi 1 Biyogüvenlik düzeyi 1 Toplumsal veya bireysel risk yok veya çok az Biyogüvenlik düzeyi

Detaylı

SÖKE ADSM 2015 YILI EĞİTİM PLANI Hedef Gruptaki Toplam Kişi Sayısı Eğitim Hemşiresi 0-60dk Tüm Merkez Personeli 92

SÖKE ADSM 2015 YILI EĞİTİM PLANI Hedef Gruptaki Toplam Kişi Sayısı Eğitim Hemşiresi 0-60dk Tüm Merkez Personeli 92 01.0.011 REVİZYON 0 REVİZYON Sayfa 1 / 9 SÖKE ADSM 015 YILI EĞİTİM PLANI Hedef Gruptaki Toplam Kişi Sayısı Sıra No Konusu in İçeriği Tarih Şekli Yer ci Süre Hedef Kitle 1. Tüberküloz Hastalığı Ve Korunma

Detaylı

Sağlık Çalışanları ve Kemoterapi. Dr. Mehmet Ali Özcan Dokuz Eylül Üniversitesi Onkoloji Enstitüsü 2014

Sağlık Çalışanları ve Kemoterapi. Dr. Mehmet Ali Özcan Dokuz Eylül Üniversitesi Onkoloji Enstitüsü 2014 Sağlık Çalışanları ve Kemoterapi Dr. Mehmet Ali Özcan Dokuz Eylül Üniversitesi Onkoloji Enstitüsü 2014 Tüm dünyada yakın gelecek beklentisi kanser tanısı ve kanserden ölüm sıklığında anlamlı bir artış

Detaylı

TIBBİ ATIKLARIN ÜNİTE İÇİNDE TOPLANMASI TAŞINMASI GEÇİCİ DEPOLANMASI ÇEVRE BEKÇİ İLE DEĞİL, AKIL VE SEVGİ İLE KORUNUR

TIBBİ ATIKLARIN ÜNİTE İÇİNDE TOPLANMASI TAŞINMASI GEÇİCİ DEPOLANMASI ÇEVRE BEKÇİ İLE DEĞİL, AKIL VE SEVGİ İLE KORUNUR TIBBİ ATIKLARIN ÜNİTE İÇİNDE TOPLANMASI TAŞINMASI GEÇİCİ DEPOLANMASI ÇEVRE BEKÇİ İLE DEĞİL, AKIL VE SEVGİ İLE KORUNUR Çevre Mühendisi Behçet KAVDIR 19/09/2014 ATIK İhtiyaç duymadığımız ve uzaklaştırmak

Detaylı

T.C ERCİYES ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HASTANELERİ ENFEKSİYON KONTROL KURULU. Ameliyathane Organizasyonu ve Giriş Çıkışlarda Uyulması Gereken Kurallar

T.C ERCİYES ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HASTANELERİ ENFEKSİYON KONTROL KURULU. Ameliyathane Organizasyonu ve Giriş Çıkışlarda Uyulması Gereken Kurallar T.C ERCİYES ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HASTANELERİ ENFEKSİYON KONTROL KURULU Ameliyathane Organizasyonu ve Giriş Çıkışlarda Uyulması Gereken Kurallar Mekan: Ameliyathanelerin yoğun bakım ünitelerinden

Detaylı

YERLEŞİM VE ÇEVRE ŞARTLARI PROSEDÜRÜ

YERLEŞİM VE ÇEVRE ŞARTLARI PROSEDÜRÜ TİTCK/ DESTEK VE LABORATUVAR HİZMETLERİ BAŞKAN YARDIMCILIĞI/ ANALİZ VE KONTROL LABORATUVAR DAİRESİ BAŞKANLIĞI PR20/KYB Sayfa No: 1/5 1. AMAÇ VE KAPSAM Bu prosedürün amacı, Daire Başkanlığında yerleşim

Detaylı

Uludağ Üniversitesi SK Laboratuvar Güvenlik Prosedürü (PR-HAD-02) Laboratuvar güvenliğine yönelik tüm faaliyetleri kapsar. Rahat ve huzurlu olmalı

Uludağ Üniversitesi SK Laboratuvar Güvenlik Prosedürü (PR-HAD-02) Laboratuvar güvenliğine yönelik tüm faaliyetleri kapsar. Rahat ve huzurlu olmalı Güvenilir olmalı Çevre, çalışanlar ve ziyaretçiler için Yangın, elektrik, kimyasal, doğal afet güvenliği Patojen mikroorganizmalarla çalışır En az biyogüvenlik seviyesi 2 Bazı çalışmalarda biyogüvenlik

Detaylı

BORNOVA VET. KONT.VE ARS.ENS.

BORNOVA VET. KONT.VE ARS.ENS. Bülent KAFA Uzman Veteriner Hekim Üretim tesisi, laboratuvar ve Araştırma birimlerinde çalışacak personelin sağlık durumunun çalışmaya uygun olması, olabilecek sağlık problemlerinin hayvanlarla temas neticesinde

Detaylı

İZOLASYON ÖNLEMLERİ TALİMATI

İZOLASYON ÖNLEMLERİ TALİMATI İZOLASYON ÖNLEMLERİ TALİMATI SDÜDHF/TBH/TLM/62/YT-13.01.2015/REVNO-00 1. AMAÇ 1.1. Tanımlanmış veya şüphe edilen bulaşıcı hastalığı olan veya epidemiyolojik olarak önemli bir patojenle enfekte veya kolonize

Detaylı

Çevre ve Atık Yönetiminde Öncü Kuruluş İSTAÇ A.Ş. Belediyelerde Tıbbi Atık Yönetimi. İSTANBUL ÇEVRE YÖNETİM SAN. VE TİC. A.Ş. www.istac.com.

Çevre ve Atık Yönetiminde Öncü Kuruluş İSTAÇ A.Ş. Belediyelerde Tıbbi Atık Yönetimi. İSTANBUL ÇEVRE YÖNETİM SAN. VE TİC. A.Ş. www.istac.com. Çevre ve Atık Yönetiminde Öncü Kuruluş İSTAÇ A.Ş. İSTANBUL ÇEVRE YÖNETİM SAN. VE TİC. A.Ş. www.istac.com.tr Belediyelerde Tıbbi Atık Yönetimi 1 Belediyelerde Tıbbi Atık Yönetimi Tıbbi atıkların geçici

Detaylı

Anahtar kelimeler: Biyogüvenlik, Laboratuvar, Tıbbi Atık, Zoonoz.

Anahtar kelimeler: Biyogüvenlik, Laboratuvar, Tıbbi Atık, Zoonoz. Atatürk Üniversitesi Vet. Bil. Derg. 2013; 8(1): 81-96 Derleme Araştırma Laboratuvarlarında Biyogüvenlik, Zoonotik Hastalıklar ve Tıbbi Atıkların Bertarafı Yusuf GÜL 1*, Mustafa İSSİ 1, Burcu GÜL BAYKALIR

Detaylı

Kan Yoluyla Bulaşan Enfeksiyonlardan Korunma Ve Riskli Yaralanmaların İzlenmesi EKK KAYA SÜER

Kan Yoluyla Bulaşan Enfeksiyonlardan Korunma Ve Riskli Yaralanmaların İzlenmesi EKK KAYA SÜER Kan Yoluyla Bulaşan Enfeksiyonlardan Korunma Ve Riskli Yaralanmaların İzlenmesi EKK KAYA SÜER Sağlık Çalışanlarında İnfeksiyon Riski: Kan yoluyla bulaşan hastalıklar Hepatit B, Hepatit C, HIV, Hepatit

Detaylı

ATIK YÖNETİMİ. Enfeksiyon Kontrol Komitesi

ATIK YÖNETİMİ. Enfeksiyon Kontrol Komitesi ATIK YÖNETİMİ Enfeksiyon Kontrol Komitesi AMAÇ: Atık Yönetimi Talimatı Selçuklu Tıp Fakültesi Hastanesi nde üretilen tüm atıkların hasta, hasta yakınları, ziyaretçiler ve hastane çalışanlarının sağlığını

Detaylı

Merkezi sterilizasyon ünitesi hastanelerin bir alt yapı kuruluşu olup bu üniteden

Merkezi sterilizasyon ünitesi hastanelerin bir alt yapı kuruluşu olup bu üniteden Sterilizasyon Ünitesinin Yapılanması ve İş Akışı Hmş. Aycan YILDIRIM MESA Hastanesi Ameliyathane ve Sterilizasyon Sorumlu Hemşiresi, ANKARA Merkezi sterilizasyon ünitesi hastanelerin bir alt yapı kuruluşu

Detaylı

ÇALIŞAN GÜVENLİĞİ PROSEDÜRÜ

ÇALIŞAN GÜVENLİĞİ PROSEDÜRÜ 12.09.2013 0 0 1 / 5 AMAÇ Hastanemizde, çalışan güvenliği ile ilgili risklerin azaltılması için çalışan güvenliği kültürünün geliştirilmesine ve yaygınlaştırılmasına, bunu tesis edecek uygun yöntem ve

Detaylı

MİKROBİYOLOJİ LABORATUVAR HİZMETLERİ

MİKROBİYOLOJİ LABORATUVAR HİZMETLERİ MİKROBİYOLOJİ LABORATUVAR HİZMETLERİ Laboratuvarda çalışılan tüm testleri içeren test rehberi bulunmalıdır. Test rehberi; Örneklerin çalışılma zamanını, Örnek türünü, Ön hazırlık işlemi gerektiren testlere

Detaylı

T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI TÜRKİYE KAMU HASTANELERİ KURUMU Artvin İli Kamu Hastaneleri Birliği Genel Sekreterliği Artvin Devlet Hastanesi

T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI TÜRKİYE KAMU HASTANELERİ KURUMU Artvin İli Kamu Hastaneleri Birliği Genel Sekreterliği Artvin Devlet Hastanesi Sayfa No: 1/6 RİSK BÖLÜMLER OLUŞMA NEDENİ KORUYUCU ÖNLEMLER ENFEKSİYON Yoğun bakım, Diyaliz Ünitesi, Laboratuvarlar Ameliyathane, Yoğun bakım, Yeni doğan Yoğun bakım Vücut kan ve sıvı sıçraması Kişisel

Detaylı

Sağlık Kuruluşları Atıklarının Yönetimi

Sağlık Kuruluşları Atıklarının Yönetimi Sağlık Kuruluşları Atıklarının Yönetimi Gülşah REİS Çevre ve Şehircilik Uzmanı Sağlık Kuruluşları Atıklarının Yönetimi Şube Müdürlüğü İçerik 1. Giriş (Atık Yönetimi ve Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği)

Detaylı

AYFER ERDOĞAN KALİTE YÖNETİM DİREKTÖRÜ

AYFER ERDOĞAN KALİTE YÖNETİM DİREKTÖRÜ AYFER ERDOĞAN KALİTE YÖNETİM DİREKTÖRÜ Çalışan Güvenliği Genelgesi 14.05.2012 Genelge : 2012 / 23 Hasta ve Çalışan Güvenliğinin Sağlanmasına Dair Yönetmelik doğrultusunda; 1) Çalışan güvenliği komitesinin

Detaylı

HASTA DOSYASI VE ARŞİV HİZMETLERİ

HASTA DOSYASI VE ARŞİV HİZMETLERİ HASTA DOSYASI VE ARŞİV HİZMETLERİ Hasta dosyalarına yönelik düzenleme yapılmalıdır. Hasta dosyaları için standart bir dosya içeriği belirlenmeli, o Dosyalarda bulunması gereken bilgi ve dokümanlar belirlenmeli,

Detaylı

İbrahim ALKAN Çevre Y. Mühendisi ÇEVRE KORUMA DAİRESİ- KATI ATIK ŞUBESİ

İbrahim ALKAN Çevre Y. Mühendisi ÇEVRE KORUMA DAİRESİ- KATI ATIK ŞUBESİ İbrahim ALKAN Çevre Y. Mühendisi ÇEVRE KORUMA DAİRESİ- KATI ATIK ŞUBESİ TÜZÜĞÜN YASAL DAYANAĞI 21/97 sayılı Çevre Yasamızın 20. maddesinin 3. fıkrası altında alınan yetki ile çıkarılmıştır. Tıbbi atıkların

Detaylı

ÇALIŞAN GÜVENLİĞİ PLANI

ÇALIŞAN GÜVENLİĞİ PLANI 1 2 3 Enfeksiyon risklerinin Sağlık taramaları Koruyucu ekipman ve giysilerin kullanılması -El yıkama alışkanlıklarının, el hijyeninin artırılması -Kesici delici alet yaralanmalarını önlemeye yönelik düzenlemeler

Detaylı

ÖZEL YALOVA HASTANESİ YOĞUN BAKIM ÜNİTESİ ENFEKSİYON KONTROL TALİMATI

ÖZEL YALOVA HASTANESİ YOĞUN BAKIM ÜNİTESİ ENFEKSİYON KONTROL TALİMATI 1.AMAÇ:Yoğun Bakım Ünitesi (YBÜ) sinde hastane enfeksiyonlarının oluşmasının ve önlenmesinin kontrolünü sağlamak. 2.KAPSAM:Tüm Yoğun Bakım ünitesini kapsar. 3.KISALTMALAR: YBÜ:Yoğun Bakım Ünitesi HHEK:Hastane

Detaylı

İLAÇLARIN GÜVENLİ TRANSFERİ VE TEHLİKELİ İLAÇ KIRILMALARINDA MÜDAHALE PELİN DÜZENLİ ECZACI

İLAÇLARIN GÜVENLİ TRANSFERİ VE TEHLİKELİ İLAÇ KIRILMALARINDA MÜDAHALE PELİN DÜZENLİ ECZACI İLAÇLARIN GÜVENLİ TRANSFERİ VE TEHLİKELİ İLAÇ KIRILMALARINDA MÜDAHALE PELİN DÜZENLİ ECZACI İLAÇLARIN GÜVENLİ TRANSFERİ Eczanede hazırlanan ilaçların servislere ulaşması veya servis içinde transferi sürecini

Detaylı

DENEY HAYVANLARI LABORATUVARLARINDA VETERİNER HEKİMİN ROLÜ. *Gülhane Askeri Tıp Akademisi Araştırma ve Geliştirme Merkezi Deney Hayvanları Kısmı

DENEY HAYVANLARI LABORATUVARLARINDA VETERİNER HEKİMİN ROLÜ. *Gülhane Askeri Tıp Akademisi Araştırma ve Geliştirme Merkezi Deney Hayvanları Kısmı DENEY HAYVANLARI LABORATUVARLARINDA VETERİNER HEKİMİN ROLÜ Uzm. Vet. Hekim Tayfun İDE* Uzm. Vet. Hekim A.Sarper BOZKURT* *Gülhane Askeri Tıp Akademisi Araştırma ve Geliştirme Merkezi Deney Hayvanları Kısmı

Detaylı

Diş Hekimliği İnfeksiyon Kontrol Yönergesi Neden Yenilendi?

Diş Hekimliği İnfeksiyon Kontrol Yönergesi Neden Yenilendi? Diş Hekimliği İnfeksiyon Kontrol Yönergesi Neden Yenilendi? Prof. Dr. Rahime M. NOHUTCU Hacettepe Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi, Periodontoloji Anabilim Dalı, ANKARA Diş hekimliği ile ilgili infeksiyon

Detaylı

Acinetobacter Salgını Kontrolü. 07.03.2014 Uzm. Hem. H. Ebru DÖNMEZ

Acinetobacter Salgını Kontrolü. 07.03.2014 Uzm. Hem. H. Ebru DÖNMEZ Acinetobacter Salgını Kontrolü 07.03.2014 Uzm. Hem. H. Ebru DÖNMEZ Acinetobacter baumannii Hastalarda kolonize olarak ciddi enfeksiyonlara, septik şoka ve ölümlere yol açan nonfermentatif, gram-negatif

Detaylı

T.C KONYAALTI KAYMAKAMLIĞI. İlçe Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü

T.C KONYAALTI KAYMAKAMLIĞI. İlçe Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü T.C KONYAALTI KAYMAKAMLIĞI İlçe Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü GIDA GÜVENLİĞİ Gıdalarda oluşabilecek fiziksel, kimyasal ve biyolojik her türlü zararın ortadan kaldırılması için alınan tedbirlerin

Detaylı

BİYORİSK YÖNETİMİ. Uzm.Dr.Z.Pınar TAŞKAN İzmir Halk Sağlığı Laboratuvarı

BİYORİSK YÖNETİMİ. Uzm.Dr.Z.Pınar TAŞKAN İzmir Halk Sağlığı Laboratuvarı BİYORİSK YÖNETİMİ Uzm.Dr.Z.Pınar TAŞKAN İzmir Halk Sağlığı Laboratuvarı RİSK YÖNETİMİNDE İNSAN Riski Algılama SENARYO-I 2 yaşında bir çocuk, üzerinde su kaynayan bir ocağın bulunduğu mutfakta yalnız bırakılmıştır.

Detaylı

Ameliyathane Ameliyathane Süreci ve Genel Düzenlemeler

Ameliyathane Ameliyathane Süreci ve Genel Düzenlemeler Ferit Bayram DentaFiera 6 Haziran 2016 Ameliyathane Ameliyathane Süreci ve Genel Düzenlemeler A. Temizlik ve Dezenfeksiyon Kurallarına İlişkin Düzenlemeler Sterilizasyon prosedürlerinin düzenli kontrolü

Detaylı

Soru 5) Aşağıdakilerden hangisi laboratuvar hayvanı barınaklarında düşük nem seviyesinden kaynaklanan bir durum değildir?

Soru 5) Aşağıdakilerden hangisi laboratuvar hayvanı barınaklarında düşük nem seviyesinden kaynaklanan bir durum değildir? Soru 1) Aşağıdaki İfadelerden hangisi laboratuvar hayvanı barınakları için doğru değildir? a) Hayvanları dış etkenlerden korur b) Hayvanların doğal davranışlarını sergileyebilmelerine izin verir c) Hayvanlar

Detaylı

1.4. AB üyesi ülkelerden gelen hayvanlar

1.4. AB üyesi ülkelerden gelen hayvanlar TABLO 1: GELDİKLERİ KAYNAĞA GÖRE KULLANILAN HAYVAN SAYILARI Kullanılan türlerin geldikleri kaynağa göre dağılımı 1.1 Tür (Mus musculus) 1.2 1.3 Türkiye'de ruhsatlı üretici ya da tedarik edici kuruluşlardan

Detaylı

Laboratuvarda çalışılan tüm test ve uygulamaları içeren rehber hazırlanmalıdır. Test ve uygulama rehberi;

Laboratuvarda çalışılan tüm test ve uygulamaları içeren rehber hazırlanmalıdır. Test ve uygulama rehberi; Laboratuvarda çalışılan tüm test ve uygulamaları içeren rehber hazırlanmalıdır. Test ve uygulama rehberi; o Örnek türünü, o Örnek kabul ve ret kriterlerini, o Örnek alımı ile ilgili kuralları, o Örneklerin

Detaylı

o ATIK NEDİR? o AMBALAJ ATIKLARI o TEHLİKELİ ATIKLAR o TIBBİ ATIKLAR

o ATIK NEDİR? o AMBALAJ ATIKLARI o TEHLİKELİ ATIKLAR o TIBBİ ATIKLAR o ATIK NEDİR? o AMBALAJ ATIKLARI o TEHLİKELİ ATIKLAR o TIBBİ ATIKLAR Kullanıldıktan sonra ürün özelliğini kaybetmiş, görmesi gereken işi göremeyen maddelere atık diyoruz. Evsel Çöpler Ambalaj Atıkları

Detaylı

SAĞLIK KURULUŞLARINDA TIBBİ ATIK YÖNETİMİ

SAĞLIK KURULUŞLARINDA TIBBİ ATIK YÖNETİMİ SAĞLIK KURULUŞLARINDA TIBBİ ATIK YÖNETİMİ Görev, yetki ve yükümlülükler SAĞLIK KURULUŞU Tıbbi Atıkların Sağlık Kuruluşu İçinde Yönetimi Atık yönetim planını hazırlamak Atıkları kaynağında ayrı toplamak

Detaylı

SAĞLIK ÇALIŞANLARI MESLEKİ RİSKİ TALİMATI

SAĞLIK ÇALIŞANLARI MESLEKİ RİSKİ TALİMATI Dok No: ENF.TL.15 Yayın tarihi: NİSAN 2013 Rev.Tar/no: -/0 Sayfa No: 1 / 6 1.0 AMAÇ:Sağlık çalışanlarının iş yerinde karşılaştıkları tehlikeler ve meslek risklerine karşı korumak. 2.0 KAPSAM:Hastanede

Detaylı

REVİZYON DURUMU. Revizyon Tarihi Açıklama Revizyon No

REVİZYON DURUMU. Revizyon Tarihi Açıklama Revizyon No REVİZYON DURUMU Revizyon Tarihi Açıklama Revizyon No Hazırlayan: Onaylayan: Onaylayan: Hemşirelik Protokolleri Hazırlama Komitesi Şerife Selcen Adem Aköl Kalite Konseyi Başkanı Sinan Özyavaş Kalite Koordinaötörü

Detaylı

T.C. GIDA TARIM VE HAYVANCILIK BAKANLIĞI GIDA VE KONTROL GENEL MÜDÜRLÜĞÜ. Dr. Nahit YAZICIOĞLU Daire Başkanı

T.C. GIDA TARIM VE HAYVANCILIK BAKANLIĞI GIDA VE KONTROL GENEL MÜDÜRLÜĞÜ. Dr. Nahit YAZICIOĞLU Daire Başkanı T.C. GIDA TARIM VE HAYVANCILIK BAKANLIĞI GIDA VE KONTROL GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Dr. Nahit YAZICIOĞLU Daire Başkanı MEVZUAT 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu Kuluçkahane ve Damızlık

Detaylı

HASTANE ENFEKSİYONLARI KAÇINILMAZDIR. SADECE BİR KISMI ÖNLENEBİLİR.

HASTANE ENFEKSİYONLARI KAÇINILMAZDIR. SADECE BİR KISMI ÖNLENEBİLİR. Hastalar hastaneye başvurduktan sonra gelişen ve başvuru anında inkübasyon döneminde olmayan veya hastanede gelişmesine rağmen bazen taburcu olduktan sonra ortaya çıkabilen infeksiyonlar Genellikle hastaneye

Detaylı

2016 YILI EĞİTİM PLANI

2016 YILI EĞİTİM PLANI Doküman No EY.PL.01 Yayın 01.10.2015 Revizyon No 00 Revizyon 00 Sayfa 1 in Adı Enfeksiyon önlenmesi in Amaç ve Olası Enfeksiyonları önleyerek Tedavi sürecini kısaltmak 08.01.2016 i Hemşiresi e Çalışanlar

Detaylı

KİŞİSEL KORUYUCU EKİPMANLAR VE KULLANIM ALANLARI

KİŞİSEL KORUYUCU EKİPMANLAR VE KULLANIM ALANLARI KİŞİSEL KORUYUCU EKİPMANLAR VE KULLANIM ALANLARI Kişisel koruyucu ekipman nedir? Çalışma ortamındaki enfeksiyon risklerine karşı çalışan tarafından kullanılması gereken giysi, araç ve malzemelerdir. Bölümün

Detaylı

1959 yılında ilk infeksiyon kontrol hemşiresi İngiltere de resmen atanmıştır. DİŞ HEKİMLİĞİNDE İNFEKSİYON KONTROL HEMŞİRELİĞİ

1959 yılında ilk infeksiyon kontrol hemşiresi İngiltere de resmen atanmıştır. DİŞ HEKİMLİĞİNDE İNFEKSİYON KONTROL HEMŞİRELİĞİ DİŞ HEKİMLİĞİNDE İNFEKSİYON KONTROL HEMŞİRELİĞİ Hem. Filiz ARIK O.M.Ü. Diş Hekimliği Fakültesi İngiltere ye dönünce sağlık istatistik yöntemlerinin kurucusu kabul edilen Farr ile işbirliği yapmıştır. Yazdığı

Detaylı

MADDELERE SOLUNUM İLE MARUZİYETTE RİSK DERECESİ BELİRLENMESİ

MADDELERE SOLUNUM İLE MARUZİYETTE RİSK DERECESİ BELİRLENMESİ TEHLİKELİ KİMYASAL MADDELERE SOLUNUM İLE MARUZİYETTE RİSK DERECESİ BELİRLENMESİ BASİT RİSK DEĞERLENDİRMESİ METODU (HSE/COSHH-Control of substances hazardous to health ) 1 TEHLİKELİ KİMYASAL MADDELERE SOLUNUM

Detaylı

HASTANE TEMİZLİĞİ AYŞEGÜL LİKOĞLU ENFEKSİYON KONTROL HEMŞİRESİ VE EĞİTİM HEMŞİRESİ

HASTANE TEMİZLİĞİ AYŞEGÜL LİKOĞLU ENFEKSİYON KONTROL HEMŞİRESİ VE EĞİTİM HEMŞİRESİ HASTANE TEMİZLİĞİ AYŞEGÜL LİKOĞLU ENFEKSİYON KONTROL HEMŞİRESİ VE EĞİTİM HEMŞİRESİ Amaç Hastanede çalışan personeli ve yatan hastaları hastane enfeksiyonları açısından korumak, bilinçlendirmek, Gerekli

Detaylı

Mikrobiyoloji Laboratuvarlarında Biyogüvenlik

Mikrobiyoloji Laboratuvarlarında Biyogüvenlik Orlab On-Line Mikrobiyoloji Dergisi Yıl: 2003 Cilt: 01 Sayı: 04 Sayfa: 3-32 www.mikrobiyoloji.org/pdf/702030402.pdf Mikrobiyoloji Laboratuvarlarında Biyogüvenlik Esra Şeker 1, Hakan Yardımcı 2 Özet Mikrobiyoloji

Detaylı

GIDA KONTROLÜNDE HIFZISSIHHANIN ROLÜ. Mustafa ERTEK

GIDA KONTROLÜNDE HIFZISSIHHANIN ROLÜ. Mustafa ERTEK GIDA KONTROLÜNDE HIFZISSIHHANIN ROLÜ Mustafa ERTEK Gıda Güvenliği İnsanların sağlıklı yaşaması için yeterli miktarda gıda alabilmesi ve bu gıdaların sağlık yönünden güvenli olması gerekmektedir. FAO/WHO

Detaylı

Biyolojik Etkenlere Maruziyet Risklerinin Önlenmesi Hakkında. Resmi Gazete:10 Haziran 2004 Perşembe Sayı: 25488 BİRİNCİ BÖLÜM

Biyolojik Etkenlere Maruziyet Risklerinin Önlenmesi Hakkında. Resmi Gazete:10 Haziran 2004 Perşembe Sayı: 25488 BİRİNCİ BÖLÜM Biyolojik Etkenlere Maruziyet Risklerinin Önlenmesi Hakkında Yönetmelik Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığından: Resmi Gazete:10 Haziran 2004 Perşembe Sayı: 25488 BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve

Detaylı

ATIK YÖNETİM PROSEDÜRÜ

ATIK YÖNETİM PROSEDÜRÜ SAYFA No. Sayfa 1 / 10 1. AMAÇ: Hastanede üretilen tüm atıkların hasta, hasta yakınları, ziyaretçiler ve hastane çalışanlarının sağlığını tehdit etmeyecek şekilde ve çevreye zarar vermeden ayrı olarak

Detaylı

Bornova Vet.Kont.Arst.Enst.

Bornova Vet.Kont.Arst.Enst. LABORATUVAR GÜVENLİĞİ Dr. Fethiye ÇÖVEN Uzman Veteriner Hekim Kanatlı Hastalıkları Teşhis Laboratuvarı Biyolojik Tehlike İnsanlar üzerinde zararlı etki oluşturma kapasitesine sahip biyolojik orijinli her

Detaylı

TULAREMİ KONTROL ve KORUNMA. Dr. Kemalettin ÖZDEN

TULAREMİ KONTROL ve KORUNMA. Dr. Kemalettin ÖZDEN TULAREMİ KONTROL ve KORUNMA Dr. Kemalettin ÖZDEN Bulaş yolları Deri ve mukozal yol: İnfekte kene veya sinek gibi vektörlerin ısırmasıyla veya infekte hayvan dokuları, hayvan çıkartılarıyla (idrar, dışkı

Detaylı

Bu prosedürün uygulanmasından, Merkez Müdürlüğü, Hastane temizlik hizmetleri ve tüm hastane çalışanları sorumludur. 4. Tanımlar

Bu prosedürün uygulanmasından, Merkez Müdürlüğü, Hastane temizlik hizmetleri ve tüm hastane çalışanları sorumludur. 4. Tanımlar Rev. No : 05 Rev.Tarihi : 27 Temmuz 2015 1 / 9 1. Amaç 2. Kapsam UÜ-SK da üretilen tüm atıkların hasta, hasta yakınları, ziyaretçi ve hastane çalışanlarının sağlığını tehdit etmeyecek şekilde toplanması,

Detaylı

Genel Bağlayıcı Kurallar. Hastaneler, Tıbbi Klinikler ve Veteriner Klinikleri

Genel Bağlayıcı Kurallar. Hastaneler, Tıbbi Klinikler ve Veteriner Klinikleri GBK 4 Genel Bağlayıcı Kurallar Hastaneler, Tıbbi Klinikler ve Veteriner Klinikleri Bu Genel Bağlayıcı Kurallarda (GBK) öngörülen çevresel koşullar, hastane ve kliniklerde insan ve hayvanların tedavileri

Detaylı

Transfüzyon merkezinde süreçlerin işleyişine yönelik yazılı düzenleme bulunmalıdır. Yazılı düzenleme;

Transfüzyon merkezinde süreçlerin işleyişine yönelik yazılı düzenleme bulunmalıdır. Yazılı düzenleme; Transfüzyon merkezinde süreçlerin işleyişine yönelik yazılı düzenleme bulunmalıdır. Yazılı düzenleme; o Hangi durumlarda bağışçıdan kan alınacağı, o Bağışçının seçilmesi, bağışçının reddi, bağışçıdan kan

Detaylı

Sağlık Çalışanında Takip ve Tedavi Protokolü Nasıl Olmalıdır?

Sağlık Çalışanında Takip ve Tedavi Protokolü Nasıl Olmalıdır? Sağlık Çalışanında Takip ve Tedavi Protokolü Nasıl Olmalıdır? Yrd. Doç. Dr. Kaya Süer YAKIN DOĞU ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ İNFEKSİYON HASTALIKLARI VE KLİNİK MİKROBİYOLOJİ AD Delici kesici aletler ile

Detaylı

ENDOSKOPİ HİZMETLERİ

ENDOSKOPİ HİZMETLERİ ENDOSKOPİ HİZMETLERİ Endoskopi ünitelerinde fiziki düzenleme yapılmalıdır. Endoskopi işleminin yapıldığı odanın tüm yüzeyleri kolay temizlenebilir ve dezenfekte edilebilir nitelikte olmalıdır. Endoskopi

Detaylı

7.Hafta: Risk ve Risk Analizi. DYA 114 Çevre Koruma. BÜRO YÖNETİMİ ve YÖNETİCİ ASİSTANLIĞI PROGRAMI Yrd.Doç.Dr. Sefa KOCABAŞ

7.Hafta: Risk ve Risk Analizi. DYA 114 Çevre Koruma. BÜRO YÖNETİMİ ve YÖNETİCİ ASİSTANLIĞI PROGRAMI Yrd.Doç.Dr. Sefa KOCABAŞ 7.Hafta: Risk ve Risk Analizi DYA 114 Çevre Koruma BÜRO YÖNETİMİ ve YÖNETİCİ ASİSTANLIĞI PROGRAMI Yrd.Doç.Dr. Sefa KOCABAŞ RİSK ve RİSK ANALİZİ Risk Belirli bir tehlikeli olayın meydana gelme olasılığı

Detaylı

ÖZEL BÖLÜMLERİN TEMİZLİĞİ TALİMATI

ÖZEL BÖLÜMLERİN TEMİZLİĞİ TALİMATI DokNo:ENF.TL.29 Yayın tarihi:nisan 2013 Rev.Tar/no:-/0 Sayfa No: 1 / 6 1.0 AMAÇ:ÖzelVitale Hastanesi ndeki özel birimlerde (ameliyathane, yoğun bakım üniteleri, doğumhane ve laboratuarlar, ileri bakım

Detaylı

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ ANABİLİM DALI TEZSİZ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ ANABİLİM DALI TEZSİZ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS. Dersin Adı Kod Yarıyıl T+U AKTS İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ ANABİLİM DALI TEZSİZ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ 1. Yıl - GÜZ DÖNEMİ ZORUNLU DERSLER İş Sağlığı Epidemiyolojisi ISG701 1 3 + 0 6 İş sağlığı ve epidemiyoloji kavramlarının

Detaylı

ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ DENEY HAYVANLARI UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ (DEHAM) ÇALIŞMA ESASLARI YÖNERGESİ

ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ DENEY HAYVANLARI UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ (DEHAM) ÇALIŞMA ESASLARI YÖNERGESİ ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ DENEY HAYVANLARI UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ (DEHAM) ÇALIŞMA ESASLARI YÖNERGESİ Amaç MADDE 1- (1) Bu yönergenin amacı, Ondokuz Mayıs Üniversitesi Deney Hayvanları Uygulama

Detaylı

ANTİNEOPLASTİK İLAÇLARLA GÜVENLİ ÇALIŞMA TALİMATI

ANTİNEOPLASTİK İLAÇLARLA GÜVENLİ ÇALIŞMA TALİMATI KOD.YÖN.TL.25 YAYIN TRH. TEMMUZ 2009 REV. TRH. EYLÜL 2012 REV. NO.1 SAYFA NO.1/5 1.AMAÇ:Bu Rehberin amacı; antineoplastik (sitotoksik) ilaçların hazırlanması, depolanması, hastaya verilmesi ve atıklarının

Detaylı