TÜRK TELEKOMÜNİKASYON SEKTÖRÜ İLE ÜLKE EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER ARASINDAKİ İLİŞKİNİN VARLIĞININ VE BOYUTUNUN EKONOMETRİK ANALİZİ

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "TÜRK TELEKOMÜNİKASYON SEKTÖRÜ İLE ÜLKE EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER ARASINDAKİ İLİŞKİNİN VARLIĞININ VE BOYUTUNUN EKONOMETRİK ANALİZİ"

Transkript

1 TÜRK TELEKOMÜNİKASYON SEKTÖRÜ İLE ÜLKE EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER ARASINDAKİ İLİŞKİNİN VARLIĞININ VE BOYUTUNUN EKONOMETRİK ANALİZİ ECONOMETRIC ANALYSIS OF EXISTENCE AND DIMENSION OF RELATIONSHIP BETWEEN TURKISH TELECOMMUNICATION SECTOR AND DEVELOPMENTS IN NATIONAL ECONOMY Ayşe Kur 1 Telekomünikasyon Kurumu Ankara Öze e-posa: Bu çalışmada, Telekomünikasyon sekörünün ekonomik büyümedeki önemi üzerine, dünyada yapılan akademik çalışmalar da incelenmek sureiyle, yıllarının kapsadığı 30 yıllık dönemde, Türk elekomünikasyon seköründe ekin varlık göseren yerleşik işlemeci TTAŞ nin yaırım verileri kullanılarak, belirilen dönemde bu yaırımların emsil eiği Türk elekomünikasyon sekörü ile ülke ekonomisindeki gelişmeler arasındaki ilişkinin oraya konulması amacıyla ekonomerik analizi yapılmış ve elekomünikasyon seköründeki söz konusu yaırımların ekonomik büyümede olumlu gelişmeler sağladığı sonucu elde edilmişir. Absrac In his sudy, he economeric analysis performed using he invesmen daa of Turk Telekomunikasyon A.S. in he 30 years beween 1970 and 1999 which is incumben and was influenial (influenced effecively) in Turk elecommunicaions secor a his perriod, on imporance of Turk elecommunicaion secor in economic growh by researching academic sudies in he world, showed ha he respecive invesmens creaed posiive developmens economic growh. 1. GİRİŞ Hızla ilerleyen eknolojik gelişmeler, hayaımızın her alanını ekilemeke, bilgi ekonomisi, yeni ekonomi ve inerne ekonomisi gibi kavramları gündeme geirmekedir. Bilgi ve ileişim seköründeki olağanüsü gelişmeler, mal ve finans piyasalarının ülke sınırlarını aşmasını sağlayarak dünyayı ekonomik bir küreselleşmeye doğru göürmeke, bu gelişmelerle birlike dünya ekonomisi daha liberal bir yapıya dönüşmekedir. Bu dönüşüm bir yandan bilgi ve bilgi akışını sağlayan elekomünikasyon hizmelerine olan alebin giderek armasına ve çeşilenmesine neden olmaka ve elekomünikasyon sekörünün eknolojik boyua hızla gelişmesi sonucunu doğurmakadır. Bu hızlı gelişmelerin bir sonucu olarak elekomünikasyon sekörü, arık günümüzde bireysel ve kile haberleşmesinin sağlanmasının çok öesinde, bilgi oplumunun emel alyapısını oluşuran ve kendi başına icari ve ekonomik değeri olan bir sraejik sekör haline gelmekedir. Telekomünikasyon seköründe yaşanan gelişmeler ışığında, eknolojik yarışın sekördeki rekabei sraejik bir savaşa dönüşürmesiyle dünya elekomünikasyon pazarından aldıkları payı büyüme çabasında olan bir çok ülke, oraya çıkan yeni elekomünikasyon düzenine uygun olarak hızla yeniden yapılanma sürecine girmişir. Telekomünikasyon sekörlerini alan ve ölçek olarak büyüen bu ülkelerde, eknolojik gelişmeler sonucu çeşilenen elekomünikasyon hizmelerine yaırımlar yapılmış, hizmeler çeşilenerek yaygınlaşmış ve bu sayede önemli sayısal büyüklüklere ulaşılmışır. Bu gelişmelerin sonucu olarak da sekörün ekonomideki ağırlığı armaya başlamış ve elekomünikasyon ekonomik büyümenin önemli bir bileşeni haline gelmişir [1-6]. Bu çalışmada, dünyada yapılan akademik çalışmalar da incelenmek sureiyle,türkiye elekomünikasyon yaırımlarındaki büyümenin ekonomik büyümeye kakısı yapısal ekonomerik model çerçevesinde incelenmişir. Bu araşırmada dönemlerini kapsayan yıllık zaman serisi verileri kullanılmış ve ekonomik büyümenin gösergesi olarak reel gayri safi yur içi hasıladaki büyüme oranı dikkae alınmışır. Ayrıca, ekonomik büyüme ile ilgili ikisa lieraürü de dikkae alınarak yapısal ekonomerik modele açıklayıcı değişkenler olarak sermaye, emek ve ihalaaki büyüme değişkenleri de dahil edilmişir. Korelasyon analizi ve yapısal ekonomerik modelden elde edilen bulgular, elekomünikasyon yaırımlarındaki büyümenin ekonomik büyüme üzerinde poziif yönde bir kakıya sahip olduğunu göseren isaisiksel ve ekonomerik kanılar vermişir. Ekonomerik analizler Eviews pake programı kullanılarak gerçekleşirilmişir.

2 2. TELEKOMÜNİKASYON VE EKONOMİK BÜYÜME 2.1. Telekomünikasyonun Ekonomideki Yeri ve Önemi Bilgi ve ileişim eknolojilerinin birbirleriyle yarışırcasına hızla gelişmeleri, dünyada çok geniş kapsamlı ekonomik ve sosyal değişikliklerin gerçekleşmesine yol açmakadır. Küreselleşmeye enegre olmuş ülkelerde bilgi ve ileişime dayalı iş kolları geleneksel sanayi alanlarının yerini alırken, 1990 lardan iibaren elekomünikasyon, üreimden finansal hizmelerin sağlanmasına kadar önde gelen icare ve sanayi gibi bir çok sekörün gelişmesinde büyük öneme sahip olmuşur [4, 7]. Serbes piyasa ekonomisinin ekin olarak işlerliği, ancak güvenilir bilginin uygun zamanda karar vericilere ulaşması ile mümkündür. Kaynakların daha verimli alanlara kaydırılarak oplum refahının arırılması sürekli, güvenilir ve ekin bir bilgi akışı ile mümkün olabilir. Telekomünikasyon hizmeleri ülke kaynaklarının daha ekin dağılımında en önemli araçlardan biri olan mali piyasaların, haberleşme yoğun sekörler olan urizm ve ulaşırma hizmelerinin ayrılmaz bir parçası olduğu gibi üreici, opancı, perakendeci ve ükeici zincirinde bilgi akışını sağlayarak her ürlü mal ve hizme piyasalarının arz ve alepeki değişimlere uyum içinde ve ekin bir şekilde işleyebilmesi için en önemli araçlardan biri haline gelmişir [4, 8, 9]. Bilişim eknolojisindeki gelişmeler ışığında, elekomünikasyon hizmelerinin ekin dağıımı, daha düşük işleme maliyeleri ve aran bilgi yoluyla direk, hızlı bilgi yayılımıyla da dolaylı olarak fayda sağlar. Bir çok gelişmiş ülkede bilgi oluşumu ve ileimi büyümenin emel kaynağıdır [10]. Niekim, elekomünikasyon seköründe hızlı gelişmelerin devam eiği gelişmiş ülkelerde, eknolojik gelişmeleri yakalamış modern bir elekomünikasyon şebekesi, hem bilgi elde emenin sabi işleme maliyelerini, hem de mevcu pazarlara kaılmanın değişken işleme maliyelerini azalmakadır. Aynı zamanda modern bir sisem kamu bürokrasisindeki işleme maliyeleri ve firma içi maliyeleri azalma gibi bir çok ekiye sahipir. Dolayısıyla, gelişmiş ülkelerde düşük maliyeler, elekomünikasyon alyapısının gelişimi ve ekonomik büyüme ile sonuçlanmakadır [11]. Bu nedenle elekomünikasyon alyapı yaırımları bir çok hüküme ve uluslararası şirkee önceliğe sahipir [10]. ITU ve OECD ülkelerinde de elekomünikasyonun büyümeye kakı sağladığı, haa elekomünikasyon yaırımlarının engellenmesinin gelişme ve büyümede büyük kayıplara neden olacağı ezi savunulmakadır [12]. Özelemek gerekirse, ülke ekonomisinin daha ekin ve verimli işlemesi ve küresel rekabe karşısında varlığını sürdürebilmesi için ekin bir bilgi akışının sağlanması gerekmekedir. Gelişmiş ülkeler arık sanayi oplumunu aşıp bilgi oplumu olma yolunda çaba sarf emekedirler [7, 13]. Ekonomiler giderek bilgi yoğun hale gelmeke ve bilgi yoğunluğu arıkça bilgi akışını sağlayan elekomünikasyon hizmelerine olan alep giderek armaka ve çeşilenmeke, elekomünikasyon seköründe yaşanan eknolojik gelişmeler de hem elekomünikasyon hizmelerinin hem de dünya ekonomisinin küreselleşmesinde önemli rol oynamakadır [4, 9] Telekomünikasyonun Ekonomik deki Rolü 1980 lerin başında ekonomik büyüme kavramının belirlenmesinde önemli değişiklikler oraya çıkmışır. Klasik yaklaşımda üreim, bir ülkenin önce arım ürünleri ve hammadde üreiminde yekinleşmesini, ardından da sanayi ürünleri ve hizmeler sekörünün gelişmesini anımlamakaydı. Ancak günümüzde icarein yapılanmasına bakıldığında, hizmeler sekörünün sanayi ürünleri icareini ve buna bağlı olarak da arımsal ürünler ve hammadde icareini gelişirdiği görülmekedir. Öe yandan, hizmeler sekörünün kendi içinde de hiyerarşik bir yapılanma oraya çıkmışır. Bu yeni yapılanmada ileişim sekörü; aşımacılık, sigoracılık, bankacılık ve bilgi eknolojileri gibi alanların al yapısını oluşurmakadır. Mali piyasalar, küreselleşmenin ekisiyle ileişim ağlarını üm dünyayı kapsayacak biçimde oluşurarak yeni çalışma düzeni gelişirmiş ve ekonomik siseme olan ekileri muazzam boyulara ulaşmışır. Bu bağlamda, ileişim al yapısına yapılan yaırımlar, ekileşim içinde bulunduğu üm sekörler de göz önüne alındığında, yeni çalışma düzeni ve ekonomisinde uzun dönemdeki büyüme düzeyinde önemli bir nielik ve nicelik kazanmakadır [1]. Böylece, ileişim eknolojileri gelişirken sanayi gibi diğer sekörlerin çıkılarını kullanmaka ve böylece dolaylı olarak diğer sekörlerin de gelişimine yol açarak Kaldor büyüme modelinde 1 [14] de öngörüldüğü gibi verimli bir büyüme sağlamakadır. Bilginin ileişim ağları üzerinden gönderilmesi, alınması ve yöneilmesi, dünyanın her arafında benzer sandarların kullanıldığı, karşılanabilir maliyelerle, ayrım gözemeyen, evrensel erişimin sağlandığı bir düzeyin oluşurulmasını gerekli kılmakadır. Bu da, elekomünikasyon sekörüne yapılacak büyük orandaki yaırımlarla ve bu sekörün gelişimiyle mümkün olabilmekedir. Kısacası, bilginin aşınmasındaki emel araçlardan birisi olan elekomünikasyon ekonomik 1 Kaldor büyüme modeli üç büyüme yasasını içermekedir. Birinci yasada, üreim çıkısındaki büyüme ile GSYİH deki büyüme arasında, ikinci yasada üreim çıkısındaki büyüme ile üreim verimliliğindeki büyüme arasında ve üçüncü yasada üreim çıkısındaki büyüme ile üreim dışındaki diğer alanlardaki büyüme arasında kuvveli doğrusal ilişkilerin olduğu oraya konulmakadır [15].

3 faaliyelerin küreselleşmesinde önemli bir rol oynamakadır. Böylece elekomünikasyonun ekonomik büyümeye ekisi önemli bir boyua ulaşmakadır. Tüm bu gelişmelerden dolayı son yıllarda poliika belirleyiciler elekomünikasyona öncelik vermiş ve bu süre içinde sekör büyük gelişmeler gösermişir [15]. Bu gelişmeler Türkiye de, AB ve OECD ülkelerinde elekomünikasyon sekörünün GSYİH içerisinde aldığı payların aran değerlerinden de açık bir şekilde görülmekedir. Bunların öesinde, elekomünikasyon sekörü ile ekonomik büyüme arasındaki ilişkiyi oraya koymak için yapılan ekonomerik çalışmalardan elde edilen sonuçlar da, elekomünikasyon ile ekonomik büyüme arasındaki güçlü ve poziif ilişkiyi arışma göürmez bir şekilde gözler önüne sermekedir [10]. Bu gelişmelerin bir sonraki adımı olarak da, elekomünikasyon alyapı yaırımlarıyla aran ekonomik ekinlik ve büyüme elekomünikasyon hizmelerine daha yüksek oranda milli gelir harcaması ile sonuçlanmaka ve daha fazla oranda elekomünikasyon yaırımlarını eşvik emekedir Lieraür Araşırması: Bazı Seçilmiş Ekonomerik Çalışmalar Küresel anlamda, ekonomik büyümeye kakı sağlayan bilgi ve ileişim eknolojileri hemen hemen büün ekonomik sekörlerde olduğu gibi elekomünikasyon seköründe de verimliliği arırmada, yöneim problemlerinin üsesinden gelmede, hizmelerin kaliesini gelişirmede ve hizmeleri genişlemede çok büyük bir poansiyele sahipir. Ekonomik gelişme poliikalarının merkezine bilgi ve ileişim eknolojisini yerleşiren ve bu alanda en dikkae değeri Singapur olan birçok sanayileşmiş ülke örneklerinde bu poansiyeli görmek mümkündür. Bilgi eknolojisi ve elekomünikasyon hizmelerinin, daha önceki eknoloji dönemlerinden daha yüksek oranda elde edilebilir, daha güçlü ve çok yönlü olmasına rağmen, birçok gelişmeke olan ülkede bilgi ve ileişim eknolojilerinin ekonomik büyümeye kakısının ne şekilde olduğunu oraya koymak zordur. Özellikle Afrika, Ora Asya ve Lain Amerikanın bazı bölgeleri gibi dünyanın birçok yerinde bilgisayar, elekomünikasyon ve benzer diğer eknik konuların olanaklarının sınırlı olduğu iyi bilinmekedir. Günümüzde birçok gelişmeke olan ülke, dünya ekonomisine işirak edecek az gelişmiş ülkelerin yeerlilikleri açısından incelendiğinde, daha fazla eknoloji ve bilgi yoğunluğu anlamına gelen küresel ekonomi içinde elekomünikasyon ve eknik gelişim düzeyleri bakımından ciddi oranda dezavanajlıdır. Küreselleşme rendinin dünya ekonomisindeki bazı bölgelerde ve fakir ülkelerde daha fazla küçülme ile sonuçlanacağı, sosyal yapılarında bozulmaya neden olacağı korkuları vardır. Yine de yeni eknolojilerde güvenli yaırıma yönelik çabalar sürmekedir. Birçok ülkede finansal güçlüklere rağmen, eknoloji yayılımının düzenli bir şekilde yapılmasının önemli olduğu kabul edilmekedir. Bu yaırımlar ekonomik gelişme sağlayacak mı?, Bilgi ve ileişim eknolojisinin yayılımından beklenen ekonomik değişmeler nelerdir?, Hangi yaklaşımlar ekonomik gelişmeden fayda sağlayabilecek? sorularına cevap aranmakadır. Gelişmeke olan ülkelerdeki bilgi ve ileişim eknolojileri lieraürü incelendiğinde, bu soruların öneminin yeerince anlaşılmadığı ve büyük ölçüde ekonomik büyüme, bilgi ve ileişim eknolojisi arasındaki ilişkiden habersiz olunduğu gözlenmekedir. Bu ülkelerdeki rapor edilmiş deneysel çalışma ve avsiyelerin çoğu, bilgi ve ileişim eknolojisi yayılımının ekonomik değeri ile ilgili ahminlere dayanmakadır. Teknik yeerliliklere sahip olma ve hızlı eknolojik değişiklikleri uygulama yarışında, güçlü eknolojilerin sağlayacağı değişimleri anlamada nispeen küçük çabalar sarf edilmişir. Gelişmeke olan ülkelerde eknolojik gelişmelerin ekileri üzerine yapılan arışmalar, bu gelişmelerin yaraacağı fırsaları öne çıkaran iyimser bakış açısı ile bu eknolojilerin onların kazançlarını sömüreceği olasılıklarını dikkae alan köümser bakış açısı arasındaki emel çaışmayı sergilemekedir. Gelişmeke olan ülkelerde güçlü eknolojilerin ekileri üzerinde fikir ayrılıkları yaşanırken, gelişmiş ülkelerde eknolojik yeniliklerin ekonomik önemi üzerine eoriler dahi gelişirilmişir. Ekonomik değişimin birçok çağdaş eorisi, bilgi ve ileişim eknolojisinin önemini kabul eder. Bu eorilerde, eğer eknolojilerin uygulamaları ekonomideki büün sekörleri ekilerse, o eknolojiler yaygın olarak nielendirilmekedirler. Daha belirgin olarak eğer eknoloji; Geniş ölçüde yeni ürün ve hizme üreirse, Ekonominin birçok seköründe işlem, hizme ve ürünlerin performansını gelişirir ve maliyeleri azalırsa, Geniş ölçüde sosyal kabul görürse, Kârlılık ve rekabe avanajı için güçlü sanayi kazancı meydana geirirse yaygın ekonomik ekilere sahipir. Çağdaş eorilerin emelindeki bilgi eknolojisi, II. Dünya Savaşı sonrası dönemin en yaygın eknik yeniliği olarak kabul edilmekedir. Bunun yanı sıra, bilgi eknolojisinin, birçok sanayileşmiş ülkede eknolojik değişimlerin merkezinde olduğu düşünülmekedir. Bilgi eknolojisi, ekonominin büün sekörlerinde üreim ve dağıım koşullarını ekileyen büyük bir uygulama alanını kapsamakla birlike geniş bir ürün ve hizme yelpazesine sahip bilgisayar, yazılım ve elekomünikasyon endüsrilerinin emelidir [16]. Küreselleşen dünya ekonomisinde, köklü değişimlerin yansıması sonucu, bilgi ve ileişim eknolojilerine kadar yayılım göseren elekomünikasyon seköründeki gelişmelerin ekonomik büyümeye olumlu kakılar sağladığı çağdaş eoriler kapsamında oraya konulmuşur.

4 Bu alanda, Jipp in (1963) ilk emel çalışmasından bu yana ekonomik büyüme ile elekomünikasyon sekörü arasındaki ilişkileri ekonomerik boyua ele alan bazı çalışmalar yapılmışır. Bunlardan bir kısmı ülke bazında gerçekleşirilen yaay-kesi verileri üzerine esis edilmiş iken bir kısmı da zaman serisi verilerine dayanan ülke ya da sekör emelinde çalışmalardır. Ayrıca, sınırlı sayıda da olsa yaay-kesie ülkeleri, zaman boyuunda da yılları içerecek şekilde oluşurulan panel veri sei üzerine esis edilmiş ekonomerik çalışmalar da yapılmışır. Ekonomerik boyua ele alınan bu çalışmalarda, korelasyon analizi, yapısal ekonomerik modelleme ve Granger nedensellik esi yaklaşımı kullanılmışır [10]. Jipp in 1963 yılındaki çalışmasında, ülkelerin gelirleri ve elekomünikasyon yoğunluğu (100 hane başına elefon sayısı) arasında ilk kez poziif yönde kuvveli bir ilişki olduğu bulgusu elde edildiken sonra gerçekleşirilen ekonomerik araşırmalarda da benzer sonuçlar elde edilmişir [10]. Örneğin, Huey-syh Chen ve Eddie C. Y. Kuo (1985) çalışmasında Singapur a ai dönemlerini kapsayan yıllık zaman serisi verileri kullanılmış olup ekonomik büyüme ile elefon kullanımın içsel değişkenler, gelişme deseği ve elefon alebinin ise dışsal değişkenler olduğu eşanlı ekonomerik model çerçevesinde bir araşırma yapılmışır. Ayrıca, çalışmada ele alınan değişkenler Bebe ve Gilling arafından üreilen indeks sayılarıdır. Elde edilen bulgular iki içsel değişken arasında isaisiksel olarak anlamlı bir ilişki olduğunu oraya koymuşur [17]. J. F. Cronin, E. B. Parker, E. K. Colleran ve M. A. Gold arafından 1991 yılında yapılan çalışmada da Amerika Birleşik Devleleri ne ai dönemlerini kapsayan yıllık zaman serisi verileri kullanılmışır. Gayri safi yur içi hasıla (GSYİH) ile elekomünikasyon yaırımları arasındaki ilişki Granger nedensellik esi ile araşırılmışır. Bu es sonucunda GSYİH ve elekomünikasyon yaırımları arasında çif yönlü Granger anlamında nedensellik olduğu bulgusu elde edilmişir [18]. Bu çalışmalara ilaveen F. J. Cronin,, E. K. Colleran, P. L. Herber ve S. Lewizky arafından 1993 yılında gerçekleşirilen çalışmada, yıllarını kapsayan ABD verileri kullanılmış, elekomünikasyon yaırımları ve verimlilik arasındaki ilişki Granger nedensellik esi ile araşırılmışır. Verimlilik değişkeni; oplam özel sekör, arım-dışı özel sekör ve imala sanayi sekörleri olmak üzere üç boyua ele alınmış ve elekomünikasyon yaırımlarındaki büyümenin bu üç verimlilik indeksindeki büyümenin Granger anlamında nedeni olduğu sonucuna varılmışır [19]. Bunlara ilaveen, R. R. Dholakia ve B. Harlam ın 1994 yılındaki çalışmasında yine Amerika Birleşik Devleleri nin elli eyaleini kapsayan 1990 yılına ai yaay-kesi veri sei kullanılmış ve ekonomik gelişme olarak oralama yıllık ücreler ile kişi başına gelir değişkenleri ayrı ayrı dikkae alınmışır. Bu çalışmada, elekomünikasyon seköründeki büyümenin emsilcisi olarak işlemelerdeki çalışan başına elefon ha sayısı kabul edilmişir. Bağımlı değişken ekonomik gelişme ve bağımsız değişken işlemelerdeki çalışan başına elefon ha sayısı olmak üzere gerçekleşirilen basi doğrusal regresyon analizi sonuçları, bu iki değişken arasında poziif yönde oldukça kuvveli bir ilişki olduğu bulgusunu vermişir. Ayrıca, bağımsız değişkenler kümesi eğiim (kişi başına kamu okul harcamaları), enerji ükeimi ve kırsal kesim ooyol uzunluğu (fiziksel al yapı) şeklinde genişleilerek gerçekleşirilen çoklu regresyon analizlerinden de benzer bulgular elde edilmişir [20]. G. Madden ve S. J. Savage arafından 1998 yılında gerçekleşirilen çalışmada ise 27 Ora ve Baı Avrupa ülkesinin dönemleri arasındaki yıllık gözlemlerinden oluşan panel veri sei kullanılmışır. Bağımlı değişken ekonomik büyümenin gösergesi kişi başına reel GSYİH büyüme oranı olup elekomünikasyon sekörünün ekonomik büyüme üzerindeki ekisi bu sekördeki yaırımların GSYİH içindeki payı ve 100 kişi başına ana elefon haındaki büyüme oranı olmak üzere iki ayrı ekonomerik model çerçevesinde ele alınmışır. Çalışma kapsamına alınan diğer bağımsız değişkenler ise nüfus arış oranı, Kamu yaırımlarının GSYİH içindeki payı ile sabi yaırımların GSYİH deki payıdır. Araşırmada kullanılan birleşirilmiş regresyon (Pooled regression) sonuçları elekomünikasyon sekörünün ekonomik büyüme üzerinde olumlu yönde ekisi olduğunu gösermişir [21]. G. Madden ve S. J. Savage nin 2000 yılındaki araşırmasında Mankiw, Romer ve Weil in (MRW, 1992) ekonomik büyüme modeli elekomünikasyon sermayesini de içerecek biçimde genişleilerek ekonomerik analizler yapılmışır. Analizlerde 43 ülkeye ai yaay kesi veri kümesi kullanılmış olup değişkenlerin üreilmesinde 1992 ve 1975 verilerinden yararlanılmışır. Bağımlı değişken ikisaden faal nüfus (15-64 yaş arası nüfus) başına reel GSYİH iken bağımsız değişkenler fiziki yaırımların GSYİH içindeki payı, beşeri sermaye (ora öğreime kayılı öğrencilerin ikisaden faal nüfusa oranı) ve elekomünikasyon sermaye birikimi yerine de elekomünikasyon yaırımlarının GSYİH içindeki payı ile ikisaden faal nüfus başına ana elefon haı değişkenleri ele alınmışır. Elde edilen bulgular elekomünikasyon sekörünün ekonomik büyüme üzerinde isaisiksel olarak anlamlı ve poziif yönde kakılar sağladığını gösermişir [10]. G. Brock, ve E. Suherland arafından 2000 yılında ele alınan çalışmada da Sovye Sosyalis Cumhuriyeler Birliği nden ayrılan 15 ülkenin yılları arasındaki verileri üzerine esis edilen Granger ve Sims nedensellik esleri bağlamında bir araşırma yapılmışır. Bu çalışmada, sanayi üreimindeki büyüme ile kensel alanda 100 kişi başına düşen elefon sayısındaki büyüme arasında Granger anlamında nedensellik esleri

5 yapılmış ve sadece 3 ülkede (Moldovya, Türkmenisan ve Özbekisan) elekomünikasyondaki büyümenin ekonomik büyümenin nedeni olduğu sonucuna ulaşılmışır. Buna karşın, Moldovya hariç 14 ülkede ekonomik büyüme elekomünikasyondaki büyümenin nedenidir bulgusu elde edilmişir. Elde edilen bu sonuçlar, gelişmiş ülkeler için yapılan çalışmalarla uarlı olmayan sonuçları içermekedir [10]. Sonuç olarak, Telekomünikasyon sekörü ile ekonomik büyüme arasındaki ilişkiyi espi emeye yönelik yapılan çalışmalar, aralarında güçlü poziif bir ilişkinin olduğunu gösermekedir. Özellikle son yıllardaki elekomünikasyon alyapısına dünya çapında yapılan büyük yaırımlardan dolayı elekomünikasyon sekörünün ekonomik büyümedeki rolü armışır [11] Ekonomerik Analiz: Türkiye Örneği ( ) Bu çalışma ile, elekomünikasyon sekörünün ekonomik büyümedeki önemi üzerine dünyada yapılan çalışmalara paralel olarak, yıllarının kapsadığı 30 yıllık dönemde, Türk elekomünikasyon seköründe ekin varlık göseren yasal yükümlü işlemeci TTAŞ nin yaırım verileri kullanılarak, belirilen dönemde bu yaırımların emsil eiği Türk elekomünikasyon sekörü ile ülke ekonomisindeki gelişmeler arasındaki ilişkinin oraya konulması amacıyla ekonomerik analizi gerçekleşirilmişir. Araşırma dönemlerini kapsayan yıllık zaman serisi verileri ile gerçekleşirilmişir. Bölüm 3.2 de ifade edilen model için kullanılan değişkenler aşağıda anımlanmışır: Y: Gayri Safi Yur İçi Hasıla (GSYİH, 87 fiyalarıyla, milyon TL) K: Sermaye- Elekrik Enerjisi Tükeimi (10 6 kwh) L: İşgücü-İmala Sanayinde Ücrele Çalışanların Yıllık Oralama Sayısı T: Telekomünikasyon Yaırımları (87 fiyalarıyla, milyon TL) M: İhala (milyon $) Burada sermaye değişkeninin emsilcisi olarak elekrik enerjisi ükeimi alınmışır. Bunun nedeni, sermaye soğu değişkenine ilişkin verilere ulaşılamamasıdır. Madden ve Savage nin 2000 yılında yapığı çalışmada da, gelişmeke olan ülkelerde sermaye değişkenine ilişkin verilerin bulunmamasından dolayı vekil (proxy) değişkenlerin kullanıldığı belirilmekedir [10]. analiz çalışmasında diğer değişkenler bazındaki veriler de 1999 yılına kadar alınmışır. Korelasyon analizi ve ekonomerik model paramerelerinin ahmininde değişkenlerin büyüme oranları dikkae alınmışır. Bu oranlar, X X X formülü ile arafımızca üreilmişir. Böylece üm değişkenler büyüme oranı şeklinde ifade edilmiş ve birimden bağımsız hale geirilmişir. Ayrıca, düzey seviyesinde iken zaman içerisinde aran bir eğilim ile rend içeren değişkenler, büyüme oranı şeklinde anımlanarak durağan bir yapıya kavuşurulmuşur. Böylece, gerek çoklu doğrusal bağlanı gerekse de sahe (spurious) regresyon bağlamında oraya çıkabilecek olan sorunlar beraraf edilmişir. Ekonomik büyüme (Kişi başına GSYİH deki büyüme) ile elekomünikasyon yaırımlarındaki büyüme arasında zaman içerisindeki seyir yılları için Şekil 1 de verilmişir. Bu Şekil incelendiğinde, iki değişken arasında zaman içerisinde birlike hareke eden bir eğilimin olduğu görülmekedir. Özellikle, bu iki değişkenin yaklaşık aynı dönemlerde birlike negaif veya poziif değerler alması, ekonomik büyüme ve elekomünikasyon yaırımlarındaki büyüme arasında poziif yönde kuvveli bir ilişkiyi işare emekedir. Gerek ekonomik büyüme ile elekomünikasyon yaırımlarındaki büyüme gerekse de araşırma kapsamındaki diğer değişkenler arasındaki ilişkileri somu bir şekilde görmek için değişkenler arasındaki Pearson Korelasyon kasayıları hesaplanmış ve Çizelge 2 de verilmişir. Pearson korelasyon kasayısı değişkenler arasındaki doğrusal ilişkinin yönü ve derecesi hakkında bilgi veren isaisiksel bir ölçüür. Korelasyon kasayısının anım aralığı [-1, 1] olup, negaif değerler ers yönde, poziif değerler ise aynı yönde doğrusal bir ilişkiye işare eder. İki değişken arasında doğrusal bir ilişki yoksa korelasyon kasayı sıfır olacakır. Buna karşın, korelasyon kasayısı ± 1 değerine yaklaşıkça iki değişken arasındaki doğrusal ilişkinin derecesi aracak ve bu durum kuvveli bir doğrusal ilişkinin varlığına işare edecekir. Telekomünikasyon yaırım verileri Türk Telekomünikasyon Anonim Şirkeinden ve diğer değişkenler bazındaki veriler Devle İsaisik Ensiüsünden emin edilmişir [22, 23]. İmala sanayinde ücrele çalışanların sayısına ilişkin Devle İsaisik Ensiüsü verilerinin sağlıklı olarak 1999 yılına kadar emin edilebilmesinden dolayı, ekonomerik

6 Yüzde 60,00 40,00 20,00 0,00-20, Yıllar -40,00-60,00 Ekonomik Telekomünikasyon Yaırımlarındaki Şekil 1. Ekonomik büyüme ile elekomünikasyon yaırımlarındaki büyüme arasındaki ilişki ( ) Çizelge 2. Değişkenler arasındaki korelasyon marisi GSYİH deki Telekomünikasyon Yaırımlarındaki Sermayedeki İşgücündeki İhalaaki GSYİH de Telekomünikasyon Yaırımlarındaki Sermayedeki İşgücündeki İhalaaki 1,00 0,52 0,69 0,49 0,38-1,00 0,36 0,12 0, ,00 0,38 0, ,00 0, ,00

7 Çizelge 2 deki korelasyon marisi incelendiğinde, ekonomik büyüme ile araşırma kapsamındaki diğer değişkenler arasında aynı yönde ora derecede doğrusal bir ilişki olduğu görülmekedir. Ekonomik büyüme değişkeniyle en yüksek korelasyona sahip değişken 0,69 değeri ile sermayedeki büyümedir ( Elekrik Enerjisi Tükeimindeki büyüme). Bunu 0,52 değeri ile elekomünikasyon yaırımlarındaki büyüme değişkeni izlemekedir. Telekomünikasyon yaırımlarındaki büyüme değişkeni ile araşırma kapsamındaki diğer değişkenler arasındaki korelasyonlar kıyaslandığında, bu değişkenin ekonomik büyümeyle en yüksek korelasyona (0,52) sahip olduğu görülmekedir. Korelasyon analizi değişkenler arasındaki nedensel ilişkiler hakkında bilgi verici değildir. Bu nedenle değişkenler arasındaki nedensel ilişkiler, uygulamalı ekonomerik çalışmalarda Granger nedensellik esi bağlamında araşırılmakadır. Buna karşın, yapısal ekonomerik modellemede değişkenler içsel ve dışsal olmak üzere iki gruba ayrılmaka ve modeldeki değişkenlerin içsel-dışsal ayırımı araşırmacı arafından önsel bilgi (ikisa eorisi) çerçevesinde yapılmakadır. Adlandırmadan da anlaşılacağı gibi, dışsal değişken model dışından belirlenirken, içsel değişken model arafından belirlenmekedir. Dışsal değişken model dışından belirlendiği için, diğer üm dışsal değişkenlerin değişmediği anlamında, diğer her şey sabiken, dışsal değişkenlerin herhangi birindeki bir değişimi içeren kurumsal analizleri yapmak ve bu müdahalenin içsel değişkenler üzerindeki ekisini belirlemek anlamlı bir analizdir. Ayrıca, yapısal ekonomerik modellerde paramereler de yapısal ve yapısal olmayan şeklinde sınıflandırılmış olup yapısal paramerelerin zaman içinde değişmeyeceği kabul edilmişir. Model kurucu bir paramereyi modeldeki diğer paramerelerden fonksiyonel olarak bağımsız varsayarak modeli kuruyorsa, o paramere yapısal olarak adlandırılır. Bir paramere yapısal ise, diğer her şey sabiken, bu paramerenin farklı değerleri için içsel değişkenlerin eğilimlerini karşılaşırmak anlamlı bir analiz olacakır. Diğer bir ifadeyle, yapısal paramereler ile karşılaşırmalı saik analizlerin gerçekleşirilmesi mümkün olmakadır. Yapısal ekonomerik modellerde sadece ve sadece dışsal değişkenler içsel değişkenlerin nedenidir. O halde, araşırmacı arafından içsel-dışsal değişken ayırımının yapılması değişkenler arasındaki nedensel ilişkilerin yönünü belirleme anlamına gelecekir. Bu çalışmada ekonomik büyüme ( GSYİH deki büyüme, GRY) değişkeni içsel (bağımlı) değişken olarak ele alınmışır. Dışsal (bağımsız) değişkenler ise kişi başına elekomünikasyon yaırımlarındaki büyüme (GRT), kişi başına elekrik enerjisi ükeimindeki büyüme (GRK), kişi başına ihalaaki büyüme (GRM) ve imala sanayinde ücrele çalışanların yıllık oralama sayısındaki büyüme (GRL) değişkenleridir. Ayrıca, 1980 yılında 24 Ocak kararları ile meydana gelen yapısal değişimi yansımak üzere 1980 den önceki yıllar için sıfır diğer dönemler için de 1 değerini alan kukla değişken modele kaılmışır. Değişkenlerin bu ayrımından sonra, yapısal ekonomerik model aşağıdaki gibi anımlanmışır: GRY = α + β1d80 + β 2GRT + β 3GRK + β 4GRL + β 5GRM + U Burada U rassal haa erimi iken β lar modelin yapısal paramereleridir. Model paramereleri dönemleri arasındaki yıllık 29 gözlem kullanılarak En Küçük Kareler (EKK) yönemi ile ahmin edilmiş ve sonuçlar Çizelge 3 e verilmişir. Çizelge 3. Ekonomerik model ahmin sonuçları Bağımlı Değişken: GSYİH deki (GRY) Paramerelerin Tahmin Meodu: En Küçük Kareler Dönem : (Yıllık Veriler) Gözlem Sayısı : 29 Değişkenler Kasayılar Sandar Haalar -İsaisikleri P-değerleri Sabi -4,7316 1,4259-3,3183 0,0030 D80 2,2946 1,0677 2,1492 0,0424 GRT 0,0376 0,0171 2,2041 0,0378 GRK 0,5571 0,1392 4,0022 0,0006 GRL 0,2321 0,1168 1,9865 0,0590 GRM 0,0257 0,0222 1,1581 0,2587 R-Kare 0,6991 Düzelilmiş R-Kare 0,6337 Durbin-Wason 2,3892 F-İsaisiği 10,6897 P-değeri (F-İsaisik) 0,0000

8 Çizelge 3 e verilen ahmin sonuçlarından - isaisikleri incelendiğinde, ihalaaki büyüme değişkeni hariç diğer değişkenlerin amamının I. Tip haa α =0,05 düzeyinde isaisiksel olarak anlamlı olduğu görülmekedir. Bu durum, elekomünikasyon yaırımlarındaki büyümenin ekonomik büyüme üzerinde ekisini yansıan isaisiksel bir kanı olarak değerlendirilebilir. Telekomünikasyon değişkenine ai paramere 0,0376 olarak ahmin edilmişir. O halde, diğer her şey sabiken, elekomünikasyon yaırımlarındaki büyüme oranı 1 puan arığında ekonomik büyüme oranı 0,0376 puan aracakır. Buna karşın, fiziki sermayenin gösergesi olan elekrik enerjisi ükeimindeki büyüme değişkeninin parameresi 0,5571 olarak ahmin edilmiş iken işgücü (emek) değişkeninin gösergesi olan imala sanayinde ücrele çalışanların yıllık oralama sayısındaki büyüme değişkeninin parameresi 0,2321 olarak ahmin edilmişir. Tüm değişkenler büyüme oranı şeklinde ifade edildiği için, elde edilen bulgular, ekonomik büyümeye sermaye ve emek değişkenlerinin daha büyük kakı sağladığı şeklinde yorumlanabilir. Ayrıca, 24 Ocak 1980 ekonomik kararlarının ekisini yansıan D80 kukla değişkenine ai kasayı isaisiksel olarak anlamlı bulunmuşur. Bu durum, 1980 yılından sonra ekonomik büyüme değişkeninin oralamasında bir değişim olduğu anlamına gelmekedir. Bununla birlike, modelin büünüyle anlamlı olup olmadığının es edilmesinde kullanılan F-esi sonucu, modelin büünüyle anlamlı olduğu sonucunu vermişir. 2 Bu bilgilere ilaveen, modelin açıklama gücünün ( R ) yaklaşık %70 olduğu sonucuna ulaşılmışır. O halde, çalışmada kullanılan bağımsız değişkenler bağımlı değişken ekonomik büyümedeki değişimin %70 ini açıklamakadır. Ayrıca Durbin-Wason (DW) isaisiği 2,39 olup haa erimleri arasında birinci dereceden ookorelasyon olmadığını gösermekedir. Bu durum şu şekilde açıklanmakadır: Durbin-Wason ablosundan, 29 gözlem için d isaisiğinin al sınırı (dl) 1,05 ve üs sınırı (du) 1,841 olarak bulunmuşur. Durbin-Wason d esi karar ablosunun oluşurulmasına ilişkin 4-dU ve 4-dL değerleri, bu çalışma için 4-dU=2,159 ve 4- dl=2,95 olarak hesaplanmışır. Türkiye için yapılan analizde bulunan Durbin-Wason (DW) isaisiğine ai 2,39 değeri [4-dU; 4-dL] : [2,159; 2,95] kararsızlık bölgesine düşmeke ve bu durumda Ho : p=0 yani ookorelasyon yok hipoezi kabul edilmekedir. Elde edilen bulgular, arafımızca kurulan yapısal ekonomerik modelin gerek ikisadi bekleniler gerek isaisiksel krierler ve gerekse de ekonomerik ölçüler bakımından, oldukça aminkâr sonuçlar verdiğine işare emekedir. Tüm bu bulgulara göre, elekomünikasyon yaırımlarındaki büyümenin ekonomik büyüme üzerinde poziif yönde ve isaisiksel olarak anlamlı bir ekiye sahip olduğu sonucuna ulaşılmakadır. 3. SONUÇ VE ÖNERİLER Yirmibirinci yüzyılın ilk çeyreğine damgasını vuracak küresel bilişim eknolojilerinin başlangıç nokasını oluşuran elekomünikasyon alyapılarının ülkeler için önemi açıkır. İçerisinde bulunduğumuz bilgi çağında, ülkelerin başarılı bir geleceğe sahip olabilmeleri, bilginin gelişmiş ve yeerli ileişim sisemleri aracılığıyla paylaşılıp işlenmesiyle doğrudan bağlanılıdır. Bu bağlamda, elekomünikasyon alyapılarının bilişim alyapılarına dönüşüm sürecinde; bilinçli, gerçekçi, uarlı poliikalar uygulayan ülkeler, yirmibirinci yüzyılın başlarında dünya pazarlarında önemli rekabe üsünlükleri elde emişir. Hem dünya ekonomisindeki hem de elekomünikasyon eknolojilerindeki eğilimleri zamanında gören ülkeler dünya pazarlarında, eknolojinin sunduğu fırsalardan ve rekabeçi serbes piyasa yapısının geirdiği faydalardan en üs düzeyde yararlanabilmek için, 1980 li yılların başlarından iibaren elekomünikasyon seköründe önemli reformlara yönelmişlerdir öncesinde birçok ülkede devle arafından ekel olarak sunulan elekomünikasyon hizmelerinde sekör yapıları ve düzenlemeleri ile sekörün sosyal, ekonomik ve ulusal açıdan aşıdığı rol yeniden değerlendirilmeye başlanmışır. Bu değerlendirmeler sonucunda bazı ülkelerde geleneksel devle ekeli olan elekomünikasyon kuruluşları özelleşirilirken bazılarında sekörün çeşili alanlarına özel kesimin kaılımını sağlayan serbesleşme poliikaları izlenmeye başlanmışır. Bu değişim, elekomünikasyon sekörünü en karlı ve verimli yaırım alanlarından biri haline geirmişir. Dünyadaki gelişmiş ülkelerin bu alanda önemli alyapı yaırımları yapmaları raslanı değildir. Çünkü dünyaya hâkim olan yeni çalışma düzeninde elekomünikasyon yaırımlarının ekonomideki önemi armış, haa elekomünikasyon ekonomik büyümenin önemli bir bileşeni haline gelmişir. Bu çerçevede, bir ülkenin gelişmişlik düzeyini belirleyen ağır sanayi poansiyeli, günümüzde yerini bilgi üreimi, bilgisayar kullanımı ve ileişim eknolojisinde ulaşılan düzeye bırakmışır. Bu bağlamda seköre yapılan yaırımların büyük önem arz emesi, üm dünyada elekomünikasyon seköründe hızlı eknolojik ve ekonomik gelişmeler elde edilmesi sonucunu doğurmuşur. Ekonomik büyüme için yaırımları arırma zorunluluğunun bulunduğu, birçok ikisa eorisi arafından da kabul edilmekedir. Haa, elekomünikasyon gibi diğer sekörlerin gelişimi ve büyümesinde lokomoif görevi yapan ikisaden ekin eknolojilere yaırım yapılması, verimli bir büyüme sağlayacağından, bu seköre yapılacak yaırımlar ekonomik kalkınma açısından diğer sekörlere nazaran daha büyük öneme sahipir. Bu düzeyde bir ekonomik gelişmenin sağlanabilmesinin emelinde ise ekin piyasaların organize edilmesi ve gerekli kurumsal yapının oluşurulması yamakadır.

9 Günümüzde bilgi ve ileişim eknolojisinde sağlanan gelişmeler büyük bir hızla devam ederken, ileişim dünyayı adea orak bir çaı alında oplamışır. Bilgi ve ileişim eknolojilerinin, gelişmiş ülkeler arafından rekabe üsünlüğü sağlamada kullandıkları en önemli araç haline geldiği 21. yüzyılda, Türkiye nin gelişmiş ülkeler arasında yer almasında, bu eknolojileri özümseyip bir üs seviyede üreir hale gelmesi vazgeçilmez bir koşuldur. Gelişmeke olan ekonomilerin gelişmiş ekonomiler ile ikisadi gelişmişlik farkını kapaabilmelerinin ek yolu, uzun dönemde sürdürülebilir bir büyümeyi sağlamalarından geçmekedir. Alyapı yaırımlarının ülke ekonomileri için önemi ve uzun dönemde sürdürülebilir rekabein sağlanması için gerekliliği göz önüne alındığında, Türkiye'de de serbesleşmeyle birlike elekomünikasyon seköründe alyapıya dayalı bir rekabe oramının oluşurulması ve bilgi oplumuna geçiş sürecinde alernaif elekomünikasyon alyapıları kurmak ve işlemek iseyen girişimcilerin piyasaya girişinin sağlanması ve gerekli düzenlemelerin oluşurulması büyük önem arz emekedir. İleişim seköründe özellikle yaırım gerekiren hizmelerde kaynak ihiyacı yüksek olduğundan ve geri dönüşü ancak ora ve uzun vadede mümkün olabileceğinden, alyapıya dayalı rekabe oramında hizme sunacak işlemecilerin seköre girişlerinin deseklenmesi için, yapılacak düzenlemelerin, yaırımcıların rekabeçi bir kâr elde edebilmelerini öngörecek nielike olması gerekmekedir. Diğer yandan, sadece alyapı yaırımları üzerine esis edilmiş piyasaların, ek başına sürdürülebilir bir rekabe oramının oluşmasını sağlamalarının da güç olduğu bilinmekedir. Türkiye de serbesleşme sonrası özellikle sabi şebeke kapsamında doğal ekel konumunda bulunan elekomünikasyon piyasasında, yeni ve alernaif alyapıların oluşması hiç de kısa olmayan bir süreci ve büyük yaırımları gerekirmekedir. Serbesleşme süreci içerisinde hizme çeşililiği ve kaliesinin arırılması ve ükeicilerin aran rekabein geirilerinden en üs düzeyde faydalanmasına olanak sağlamak açısından, başlangıça hizme sağlayıcı işlemelerin eşvik edilerek sekörün pek çok alanında hizme sunumunun sağlanması büyük önem aşımakadır. Telekomünikasyon hizmelerinin yaygınlaşması, ülkenin aıl alyapılarının daha verimli kullanımına da kakıda bulunacaklardır. Hepsinden önemlisi, yeni hizmelerin yaygınlaşırılması; alyapılara ihiyacı arıracak ve yeni alyapıların kurulması ile elekomünikasyon sekörünün büyümesini sağlayacakır. büyümenin yakalanabilmesi için alyapıya dayalı rekabe poliikalarının izlenmesi kaçınılmaz görünmekedir. Bu bağlamda, Türkiye nin önümüzdeki yıllarda gelişmeke olan ülkeler kaegorisinden gelişmiş ülkeler kaegorisine geçebilmesi için elekomünikasyon seköründe aacağı adımlar belirleyici olma poansiyeline sahipir. Düzenleme sürecinin iyi değerlendirilmesi, ülkenin bilgi oplumu olma yolunda ihiyacı olan, dinamik elekomünikasyon sekörü ve güçlü elekomünikasyon alyapısının oluşurulması ekonomik büyümede de varlığını göserecekir. Niekim, ekonomerik çerçevede yapılan akademik çalışmalar elekomünikasyon yaırımlarının ekonomik büyümeye poziif yönde kakısını oraya koyan bulguları içermekedir. Bu çalışmada da dönemini kapsayan yıllık zaman serisi verileri ile gerçekleşirilen yapısal ekonomerik model çerçevesindeki analiz, bu konu üzerine yapılan diğer akademik çalışmalarla uarlı sonuçlar vermiş ve bu gerçeklerin Türkiye için de geçerliliğini oraya koymuşur yıllarını kapsayan 30 yıllık dönemde Türk elekomünikasyon sekörü ile ülke ekonomisindeki gelişmeler arasındaki ilişkinin oraya konulduğu bu çalışma çerçevesinde, verilerin emin edilmesi halinde günümüze kadar genişleilebileceği, haa mobil hizme yaırımları kullanılarak ekonomik büyümeye ekilerinin gözlenebileceği değerlendirilmekedir. Teşekkür Telekomünikasyon Kurumunun Türk Telekomünikasyon Sekörü İle Ülke Ekonomisindeki Gelişmeler Arasındaki İlişkinin Varlığının ve Boyuunun Ekonomerik Analizi isimli Uzmanlık Tezi çalışmasından derlenen bu bildirinin söz konusu Tez çalışmasının Tez Yöneicisi olan ve bu çalışmanın hazırlanması sırasında değerli görüş, öneri ve deneyimleriyle yardım ve kakılarını esirgemeyen, yönlendirici ve yol göserici olan Gazi Üniversiesi İkisadi İdari Bilimler Fakülesi Ekonomeri bölümünde öğreim üyesi Sayın Doç. Dr. Nezir KÖSE ye, sağladığı imkân ve fırsalardan dolayı Telekomünikasyon Kurumuna ve misyonu iibariyle ülkemizde her ürlü veri oplama ve derleme görevi bulunan ve bu çalışmada da verilerinden isifade edilen Türkiye İsaisik Kurumuna eşekkürlerimi sunarım. Bununla birlike, bilgi oplumuna geçiş sürecinde ora ve uzun vadede ekin bir elekomünikasyon piyasasının oluşurulması, ükeici refahına ciddi anlamda bir kakıda bulunulması ve özellikle sekörde hedeflenen eknolojik ve ekonomik gelişmenin sağlanabilmesi ve hepsinden önemlisi sürdürülebilir bir ekonomik

10 Kaynakça [1] DPT, 2001, Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı: Bilişim Teknolojileri ve Poliikaları Özel İhisas Komisyonu Raporu, s. 9. hp://ekuup.dp.gov.r/bilisim/oik576.pdf, 31 Aralık [2] Safel, R., 2001, Türkiye Vakıflar Bankası T. A. O., Telekomünikasyon sekörü, Sekör Araşırmaları Serisi/No:25, s. 4, [3] Telekomünikasyon Kurumu Sekörel Araşırma ve Sraejiler Dairesi Başkanlığı, 2002, Tekel Sonrası Telekomünikasyon Hizmeleri Pazarı: PSTN Şebekesinin Rekabee Açılması Üzerine Analizler, Araşırma Raporları, s.1-4, 18, 30, 48, 53, 54. hp:// HP-RAPORU-ocak.pdf, 31 Aralık [4] Bekmez, S., Ayas, N., 2003, Türk elekomünikasyon seköründe yeni ekonomi ve rekabe: Uygulamalı oyun eorisi, Telekomünikasyon seköründe rekabe-1, 2, 3, 31 Ekim hp://urk.inerne.com/haber/yaziyaz.php3?yazii d=8574 hp://urk.inerne.com/haber/yaziyaz.php3?yazii d=8579 hp://urk.inerne.com/haber/yaziyaz.php3?yazii d=8580 [5] Hazine Müseşarlığı, Telekomünikasyon seköründe reform, s. 1-3, 6-7. hp:// 31 Aralık 2003 [6] DPT, 2001, Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Haberleşme Özel İhisas Komisyonu Raporu, s. 3, , 13, 57, 68, 70. hp://ekuup.dp.gov.r/bilisim/oik581.pdf, 31 Aralık 2003 [7] ITU, 2002, Trends in Telecommunicaion Reform 2002, s. 1, 2, 3, 4, 5, 16, 23. [8] Keskin, N., 2001, Telekomünikasyon Seköründe Yeniden Yapılanma, Ankara Ün., Sosyal Bilimler Ensiüsü Kamu Yöneimi ve Siyase Bilimi Yöneim Bilimi Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, s. 6-8, 10,11, 13, 31. [9] Çakal, R., 1996, Doğal Tekellerde Özelleşirme ve Regülasyon, DPT Uzmanlık Tezi, s ml - 7k, 31 Aralık 2003 [10] Madden, G., Savage, S. J., 2000, Telecommunicaions and economic growh, Inerneional Journal of Economics, Vol. 27 No. 7/8/9/10, pp [11] Brock, G., Suherland, E., 2000, Telecommunicaions and economic growh in he former USSR, Eas European Quarerly, XXXIV, No. 3, pp [12] Jaquier, N., 1984, Telecommunicaions for developmen: Findings pf he ITU-OECD projec, Telecommunicaions Policy, Vol. 8, Isuue 2, pp [13] Sraejik Teknik Ekonomik Araşırmalar Merkezi (STEAM), I. (20-21 Kasım 2000), II. (9-10 Ekim 2001) ve III. (9-10 Ekim 2002) Telekomünikasyon arenası sonuç raporu, hp:// hp:// hp:// 31 Aralık [14] Thirlwal, A. P., 1999, Growh and Developmen, Mcmillan Press Ld., Hong Kong, pp [15] Srover, S., 1989, Telecommunicaions and economic developmen, Telecommunicaions Policy, Vol. 13, Isuue 3, pp [16] Avgerou, C., 1998, How can IT enable economic growh in developing counries?, Informaion Technology for Developmen, Vol.8 Issue 1, pp [17] Chen, H., Kuo, E. C. Y., 1985, Telecommunicaions and economic developmen in Singapure, Telecommunicaions Policy, Vol. 9, Issue 3, pp [18] Cronin, J. F., Parker, E. B., Colleran E. K. and Gold, M. A., 1991, Telecommunicaions infrusrucure and economic growh, Telecommunicaions Policy, Vol. 15, Issue 6, pp [19] Cronin, F. J., Colleran, E. K., Herber, P. L. and Lewizky, S., 1993, Telecommunicaions and growh: The conribuion of elecommunicaions infrusrucure invesmen o aggregae and secoral produviviy, Telecommunicaions Policy, Vol. 17, Issue 9, pp [20] Dholakia, R. R., Harlam, B., 1994, Telecommunicaions and economic developmen: Economeric analysis of he US experience, Telecommunicaions Policy, Vol. 18, Issue 6, pp [21] Madden, G., Savage, S. J., 1998, CEE elecommunicaions and economic growh, Inerneional Economics and policy, No. 10, pp [22] DİE, 2003, Devle İsaisik Ensiüsü Verileri [23] TTAŞ, 2003, Türk Telekomünikasyon A.Ş. Verileri

Dolar Kurundaki Günlük Hareketler Üzerine Bazı Gözlemler

Dolar Kurundaki Günlük Hareketler Üzerine Bazı Gözlemler Dolar Kurundaki Günlük Harekeler Üzerine Bazı Gözlemler Türkiye Bankalar Birliği Ekonomi Çalışma Grubu Toplanısı 28 Nisan 2008, İsanbul Doç. Dr. Cevde Akçay Koç Finansal Hizmeler Baş ekonomis cevde.akcay@yapikredi.com.r

Detaylı

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Sayı: 2010-8 / 24 Mayıs 2010 EKONOMİ NOTLARI

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Sayı: 2010-8 / 24 Mayıs 2010 EKONOMİ NOTLARI Türkiye Cumhuriye Merkez Bankası Sayı: 2010-8 / 24 Mayıs 2010 EKONOMİ NOTLARI TCMB Faiz Kararlarının Piyasa Faizleri Ve Hisse Senedi Piyasaları Üzerine Ekisi Mura Duran Refe Gürkaynak Pınar Özlü Deren

Detaylı

Türkiye Ekonomisinde Enerji Tüketimi ve Ekonomik Büyüme

Türkiye Ekonomisinde Enerji Tüketimi ve Ekonomik Büyüme Türkiye Ekonomisinde Enerji Tükeimi ve Ekonomik Büyüme Mehme MUCUK * Doğan UYSAL ** Öze Genel olarak enerji, ekonomik ve endüsriyel kalkınma için önemli bir girdi kabul edilmekedir. Ancak enerjinin bazı

Detaylı

KONYA İLİ SICAKLIK VERİLERİNİN ÇİFTDOĞRUSAL ZAMAN SERİSİ MODELİ İLE MODELLENMESİ

KONYA İLİ SICAKLIK VERİLERİNİN ÇİFTDOĞRUSAL ZAMAN SERİSİ MODELİ İLE MODELLENMESİ KONYA İLİ SICAKLIK VERİLERİNİN ÇİFTDOĞRUSAL ZAMAN SERİSİ MODELİ İLE MODELLENMESİ İsmail KINACI 1, Aşır GENÇ 1, Galip OTURANÇ, Aydın KURNAZ, Şefik BİLİR 3 1 Selçuk Üniversiesi, Fen-Edebiya Fakülesi İsaisik

Detaylı

ÇOKLU DOĞRUSAL BAĞLANTI

ÇOKLU DOĞRUSAL BAĞLANTI ÇOKLU DOĞRUSAL BAĞLANTI ÇOKLU DOĞRUSALLIĞIN ANLAMI Çoklu doğrusal bağlanı; Bağımsız değişkenler arasında doğrusal (yada doğrusala yakın) ilişki olmasıdır... r xx i j paramereler belirlenemez hale gelir.

Detaylı

AYÇİÇEK VE SOYA YAĞI İTHALAT TALEBİNİN ANALİZİ

AYÇİÇEK VE SOYA YAĞI İTHALAT TALEBİNİN ANALİZİ AKDENİZ ÜNİVERSİTESİ ZİRAAT FAKÜLTESİ DERGİSİ,, 15(),71-79 AYÇİÇEK VE SOYA YAĞI İTHALAT TALEBİNİN ANALİZİ Selim Adem HATIRLI Vecdi DEMİRCAN Ali Rıza AKTAŞ Süleyman Demirel Üniversiesi Ziraa Fakülesi Tarım

Detaylı

İÇSEL BÜYÜME VE TÜRKİYE DE İÇSEL BÜYÜMEYİ ETKİLEYEN FAKTÖRLERİN AMPİRİK ANALİZİ

İÇSEL BÜYÜME VE TÜRKİYE DE İÇSEL BÜYÜMEYİ ETKİLEYEN FAKTÖRLERİN AMPİRİK ANALİZİ T. C. SELÇUK ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ İKTİSAT ANA BİLİM DALI İÇSEL BÜYÜME VE TÜRKİYE DE İÇSEL BÜYÜMEYİ ETKİLEYEN FAKTÖRLERİN AMPİRİK ANALİZİ DOKTORA TEZİ DANIŞMAN YRD.DOÇ. DR. AHMET AY HAZIRLAYAN

Detaylı

TCMB FAĐZ KARARLARININ HĐSSE SENEDĐ PĐYASALARI ÜZERĐNE ETKĐSĐ

TCMB FAĐZ KARARLARININ HĐSSE SENEDĐ PĐYASALARI ÜZERĐNE ETKĐSĐ Cenral Bank Review Vol. 10 (July 2010), pp.23-32 ISSN 1303-0701 prin / 1305-8800 online 2010 Cenral Bank of he Republic of Turkey hp://www.cmb.gov.r/research/review/ TCMB FAĐZ KARARLARININ HĐSSE SENEDĐ

Detaylı

BİRİM KÖK TESTLERİNDE YAPISAL KIRILMA ZAMANININ İÇSEL OLARAK BELİRLENMESİ PROBLEMİ: ALTERNATİF YAKLAŞIMLARIN PERFORMANSLARI

BİRİM KÖK TESTLERİNDE YAPISAL KIRILMA ZAMANININ İÇSEL OLARAK BELİRLENMESİ PROBLEMİ: ALTERNATİF YAKLAŞIMLARIN PERFORMANSLARI BİRİM KÖK TESTLERİNDE YAPISAL KIRILMA ZAMANININ İÇSEL OLARAK BELİRLENMESİ PROBLEMİ: ALTERNATİF YAKLAŞIMLARIN PERFORMANSLARI Arş. Gör. Furkan EMİRMAHMUTOĞLU Yrd. Doç. Dr. Nezir KÖSE Arş. Gör. Yeliz YALÇIN

Detaylı

TURİZM GELİŞMESİNİN TÜRKİYE EKONOMİSİ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİNİN EKONOMETRİK ANALİZİ

TURİZM GELİŞMESİNİN TÜRKİYE EKONOMİSİ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİNİN EKONOMETRİK ANALİZİ T.C. KÜLTÜR ve TURİZM BAKANLIĞI STRATEJİ GELİŞTİRME BAŞKANLIĞI TURİZM GELİŞMESİNİN TÜRKİYE EKONOMİSİ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİNİN EKONOMETRİK ANALİZİ UZMANLIK TEZİ Selim DAĞLIOĞLU EKİM - 010 ANKARA T.C. KÜLTÜR

Detaylı

A Study on the Estimation of Supply Response of Cotton in Cukurova Region

A Study on the Estimation of Supply Response of Cotton in Cukurova Region MPRA Munich Personal RePEc Archive A Sudy on he Esimaion of Suly Resonse of Coon in Cukurova Region Erkan Akas Faculy of Economics & Admin.Sciences a BIGA 2006 Online a h://mra.ub.uni-muenchen.de/8648/

Detaylı

Box-Jenkıns Modelleri ile Aylık Döviz Kuru Tahmini Üzerine Bir Uygulama

Box-Jenkıns Modelleri ile Aylık Döviz Kuru Tahmini Üzerine Bir Uygulama Kocaeli Üniversiesi Sosyal Bilimler Ensiüsü Dergisi (6) 2003 / 2 : 49-62 Box-Jenkıns Modelleri ile Aylık Döviz Kuru Tahmini Üzerine Bir Uygulama Hüdaverdi Bircan * Yalçın Karagöz ** Öze: Bu çalışmada geleceği

Detaylı

Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök Testleri, Eşbütünleşme, Hata Düzeltme Modelleri

Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök Testleri, Eşbütünleşme, Hata Düzeltme Modelleri Yıldız Teknik Üniversiesi İkisa Bölümü Ekonomeri II Ders Noları Ders Kiabı: J.M. Wooldridge, InroducoryEconomericsA Modern Approach, 2nd. ed., 2002, Thomson Learning. Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök

Detaylı

FAİZ ORANINDAKİ BİR ARTIŞ CARİ İŞLEMLER AÇIĞINI ARTIRIR MI?

FAİZ ORANINDAKİ BİR ARTIŞ CARİ İŞLEMLER AÇIĞINI ARTIRIR MI? FAİZ ORANINDAKİ BİR ARTIŞ CARİ İŞLEMLER AÇIĞINI ARTIRIR MI? Ehem ESEN, Zekeriya YILDIRIM, S. Faih KOSTAKOĞLU FAİZ ORANINDAKİ BİR ARTIŞ CARİ İŞLEMLER AÇIĞINI ARTIRIR MI? Ehem ESEN Yrd.Doç.Dr. Anadolu Üniversiesi,

Detaylı

24.05.2010. Birim Kök Testleri. Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök Testleri, Eşbütünleşme, Hata Düzeltme Modelleri

24.05.2010. Birim Kök Testleri. Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök Testleri, Eşbütünleşme, Hata Düzeltme Modelleri Yıldız Teknik Üniversiesi İkisa Bölümü Ekonomeri II Ders Noları Ders Kiabı: J.M. Wooldridge, Inroducory Economerics A Modern Approach, 2nd. ed., 2002, Thomson Learning. Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök

Detaylı

Türk Turizm Sektöründe Büyüme Göstergelerinin Turizm İşletmelerinin Finansal Performansına Etkisinin İncelenmesi

Türk Turizm Sektöründe Büyüme Göstergelerinin Turizm İşletmelerinin Finansal Performansına Etkisinin İncelenmesi Dokuz Eylül Üniversiesi Sosyal Bilimler Ensiüsü Dergisi Cil 10, Sayı: 1, 2008 Türk Turizm Seköründe Büyüme Gösergelerinin Turizm İşlemelerinin Finansal Performansına Ekisinin İncelenmesi Serkan Yılmaz

Detaylı

Enerji Piyasası Reformlarının Elektrik Enerjisi Piyasasına Etkisi: EÜAŞ ve Ayrıcalıklı Şirketler Üzerine Bir Analiz 1

Enerji Piyasası Reformlarının Elektrik Enerjisi Piyasasına Etkisi: EÜAŞ ve Ayrıcalıklı Şirketler Üzerine Bir Analiz 1 YÖNETİM VE EKONOMİ Yıl:2010 Cil:17 Sayı:1 Celal Bayar Üniversiesi İ.İ.B.F. MANİSA Enerji Piyasası Reformlarının Elekrik Enerjisi Piyasasına Ekisi: EÜAŞ ve Ayrıcalıklı Şirkeler Üzerine Bir Analiz 1 Doç.

Detaylı

Türkiye de Kırmızı Et Üretiminin Box-Jenkins Yöntemiyle Modellenmesi ve Üretim Projeksiyonu

Türkiye de Kırmızı Et Üretiminin Box-Jenkins Yöntemiyle Modellenmesi ve Üretim Projeksiyonu Hayvansal Üreim 53(): 3-39, 01 Araşırma Türkiye de Kırmızı E Üreiminin Box-Jenkins Yönemiyle Modellenmesi ve Üreim Projeksiyonu Şenol Çelik Ankara Üniversiesi Fen Bilimleri Ensiüsü Zooekni Anabilim Dalı

Detaylı

HİSSE SENEDİ PİYASALARINDA SÜRÜ DAVRANIŞI: BİST TE BİR ARAŞTIRMA HERDING IN STOCK MARKETS: A RESEARCH IN BIST Bahadır ERGÜN Hatice DOĞUKANLI

HİSSE SENEDİ PİYASALARINDA SÜRÜ DAVRANIŞI: BİST TE BİR ARAŞTIRMA HERDING IN STOCK MARKETS: A RESEARCH IN BIST Bahadır ERGÜN Hatice DOĞUKANLI Uluslararası Sosyal Araşırmalar Dergisi The Journal of Inernaional Social Research Cil: 8 Sayı: 40 Volume: 8 Issue: 40 Ekim 2015 Ocober 2015 www.sosyalarasirmalar.com Issn: 1307-9581 HİSSE SENEDİ PİYASALARINDA

Detaylı

Birim Kök Testleri 3/24/2016. Bir stokastik sürecin birim kök içerip içermediğini nasıl anlarız? Hatırlarsak aşağıdaki AR(1) sürecinde

Birim Kök Testleri 3/24/2016. Bir stokastik sürecin birim kök içerip içermediğini nasıl anlarız? Hatırlarsak aşağıdaki AR(1) sürecinde Yıldız Teknik Üniversiesi İkisa Bölümü Ekonomeri II Ders Noları Ders Kiabı: J.M. Wooldridge, Inroducory Economerics A Modern Approach, 2nd. ed., 2002, Thomson Learning. Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök

Detaylı

SORU SETİ 02 (REVİZE EDİLDİ) FİNAL KONULARI

SORU SETİ 02 (REVİZE EDİLDİ) FİNAL KONULARI Ekonomeri 8 Ocak, 0 Gazi Üniversiesi İkisa Bölümü SORU SETİ 0 (REVİZE EDİLDİ) FİNAL KONULARI PROBLEM Aşağıda verilen avuk ei alebi fonksiyonunu düşününüz (960-98): lny = β + β ln X + β ln X + β ln X +

Detaylı

Birim Kök Testleri. Random Walk. Bir stokastiksürecin birim kök içerip içermediğini nasıl anlarız? Hatırlarsak aşağıdaki AR(1) sürecinde

Birim Kök Testleri. Random Walk. Bir stokastiksürecin birim kök içerip içermediğini nasıl anlarız? Hatırlarsak aşağıdaki AR(1) sürecinde Yıldız Teknik Üniversiesi İkisa Bölümü Ekonomeri II Ders Noları Ders Kiabı: J.M. Wooldridge, Inroducory Economerics A Modern Approach, 2nd. ed., 02, Thomson Learning. Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök

Detaylı

İŞSİZLİK VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİNDE ASİMETRİ ASYMMETRY IN THE RELATIONSHIP BETWEEN UNEMPLOYMENT AND ECONOMIC GROWTH

İŞSİZLİK VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİNDE ASİMETRİ ASYMMETRY IN THE RELATIONSHIP BETWEEN UNEMPLOYMENT AND ECONOMIC GROWTH Doğuş Üniversiesi Dergisi, (), 57-65 İŞSİZLİK VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİNDE ASİMETRİ ASYMMETRY IN THE RELATIONSHIP BETWEEN UNEMPLOYMENT AND ECONOMIC GROWTH Serve CEYLAN Giresun Üniversiesi İİBF, İkisa

Detaylı

Araş. Gör. Dr. Serkan Yılmaz Kandır * Yrd. Doç. Dr. Mehmet Özmen* Prof. Dr. Yıldırım Beyazıt Önal*

Araş. Gör. Dr. Serkan Yılmaz Kandır * Yrd. Doç. Dr. Mehmet Özmen* Prof. Dr. Yıldırım Beyazıt Önal* Dokuz Eylül Üniversiesi Sosyal Bilimler Ensiüsü Dergisi Cil 9, Sayı: 2, 2007 TÜRK TURĐZM SEKTÖRÜNDE BÜYÜME GÖSTERGELERĐNĐN TURĐZM ĐŞLETMELERĐNĐN FĐNANSAL PERFORMANSINA ETKĐSĐNĐN ĐNCELENMESĐ Araş. Gör.

Detaylı

Teknolojik bir değişiklik veya üretim arttırıcı bir yatırımın sonucunda ihracatta, üretim miktarında vs. önemli artışlar olabilir.

Teknolojik bir değişiklik veya üretim arttırıcı bir yatırımın sonucunda ihracatta, üretim miktarında vs. önemli artışlar olabilir. YAPISAL DEĞİŞİKLİK Zaman serileri bazı nedenler veya bazı fakörler arafından ekilenerek zaman içinde değişikliklere uğrayabilirler. Bu değişim ikisadi kriz, ikisa poliikalarında yapılan değişiklik, eknolojik

Detaylı

Yenilenebilir Enerji Kaynaklarına Geçiş Sürecinin Planlanmasında Doğrusal En İyileme Tekniğinin Kullanılması

Yenilenebilir Enerji Kaynaklarına Geçiş Sürecinin Planlanmasında Doğrusal En İyileme Tekniğinin Kullanılması Yenilenebilir Enerji Kaynaklarına Geçiş Sürecinin Planlanmasında Doğrusal En İyileme Tekniğinin Kullanılması Ahu Soylu, Mein Türkay* Koç Üniversiesi Endüsri Mühendisliği Bölümü Sarıyer, İsanbul ahusoylu@ku.edu.r,

Detaylı

Effects of Agricultural Support and Technology Policies on Corn Farming in Çukurova Region

Effects of Agricultural Support and Technology Policies on Corn Farming in Çukurova Region MPRA Munich Personal RePEc Archive Effecs of Agriculural Suppor and Technology Policies on Corn Farming in Çukurova Region Erkan Akas and Oğuz Yurdakul Universiy of Cukurova Dep. Agriculural Economics,

Detaylı

TARIMSAL EKONOMİ VE POLİTİKA GELİŞTİRME ENSTİTÜSÜ TEPGE

TARIMSAL EKONOMİ VE POLİTİKA GELİŞTİRME ENSTİTÜSÜ TEPGE TARIMSAL EKONOMİ VE POLİTİKA GELİŞTİRME ENSTİTÜSÜ TEPGE TÜRKİYE DE TARIMSAL ARAŞTIRMA GELİŞTİRME YAYIM POLİTİKALARI VE TARIMSAL BÜYÜME İLİŞKİLERİ Dr. O. Seda SUBAŞI Prof. Dr. M. Neca ÖREN Çukurova Üniversiesi

Detaylı

Finansal Gelişme ve Ekonomik Büyüme Arasındaki Đlişkinin Ampirik Bir Analizi: Türkiye Örneği

Finansal Gelişme ve Ekonomik Büyüme Arasındaki Đlişkinin Ampirik Bir Analizi: Türkiye Örneği Volume 2. Number 1. 2011 pp. 121-142 ISSN: 1309-2448 www.berjournal.com Finansal Gelişme ve Ekonomik Büyüme Arasındaki Đlişkinin Ampirik Bir Analizi: Türkiye Örneği Burcu Ozcan a Ayse Ari b Öze: Finansal

Detaylı

TÜRK EKONOMİSİNİN ENERJİ BAĞIMLILIĞI ÜZERİNE BİR EŞ-BÜTÜNLEŞME ANALİZİ A CO-INTEGRATION ANALYSIS ON THE ENERGY DEPENDENCY OF THE TURKISH ECONOMY

TÜRK EKONOMİSİNİN ENERJİ BAĞIMLILIĞI ÜZERİNE BİR EŞ-BÜTÜNLEŞME ANALİZİ A CO-INTEGRATION ANALYSIS ON THE ENERGY DEPENDENCY OF THE TURKISH ECONOMY Journal of Yasar Universiy 22 26(7) 4392-444 TÜRK EKONOMİSİNİN ENERJİ BAĞIMLILIĞI ÜZERİNE BİR EŞ-BÜTÜNLEŞME ANALİZİ A CO-INTEGRATION ANALYSIS ON THE ENERGY DEPENDENCY OF THE TURKISH ECONOMY M. Ali Bilginoğlu

Detaylı

İŞSİZLİK VE İNTİHAR İLİŞKİSİ: 1975 2005 VAR ANALİZİ Ferhat TOPBAŞ *

İŞSİZLİK VE İNTİHAR İLİŞKİSİ: 1975 2005 VAR ANALİZİ Ferhat TOPBAŞ * İşsizlik ve İnihar İlişkisi: 1975 2005 Var Analizi 161 İŞSİZLİK VE İNTİHAR İLİŞKİSİ: 1975 2005 VAR ANALİZİ Ferha TOPBAŞ * ÖZET İşsizlik, birey üzerinde olumsuz birçok soruna neden olan karmaşık bir olgudur.

Detaylı

Türkiye de Elektrik Tüketimi Büyüme İlişkisi: Dinamik Analiz

Türkiye de Elektrik Tüketimi Büyüme İlişkisi: Dinamik Analiz Enerji, Piyasa ve Düzenleme (Cil:2, 2011, Sayfa 49-73) Türkiye de Elekrik Tükeimi Büyüme İlişkisi: Dinamik Analiz H. Mura Eruğrul * Öze Çalışmada Türkiye de elekrik ükeimi büyüme ilişkisi 1998Ç1-2011Ç3

Detaylı

DEĞİŞKENLER ARASINDAKİ GECİKMELİ İLİŞKİLER: Dağıtılmış Gecikme ve Otoregresiv Modeller

DEĞİŞKENLER ARASINDAKİ GECİKMELİ İLİŞKİLER: Dağıtılmış Gecikme ve Otoregresiv Modeller DEĞİŞKENLER ARASINDAKİ GECİKMELİ İLİŞKİLER: Dağıılmış Gecikme ve Ooregresiv Modeller 1 Zaman serisi modellerinde, bağımlı değişken Y nin zamanındaki değerleri, bağımsız X değişkenlerinin zamanındaki cari

Detaylı

Yabancı Sermaye Yatırımlarının Ekonomik Büyümeye Olan Etkisinin Türkiye Bağlamında Test Edilmesi

Yabancı Sermaye Yatırımlarının Ekonomik Büyümeye Olan Etkisinin Türkiye Bağlamında Test Edilmesi Yabancı Sermaye Yaırımlarının Ekonomik Büyümeye Olan Ekisinin Türkiye Bağlamında Tes Edilmesi Yrd. Doç. Dr. Yusuf DEMİR Süleyman Demirel Üniversiesi, İİBF. Öze Bu çalışma; uluslararası sermaye harekelerinin

Detaylı

GÖRÜNMEZ AMA HĐSSEDĐLMEZ DEĞĐL: TÜRKĐYE'DE ÇIKTI AÇIĞI

GÖRÜNMEZ AMA HĐSSEDĐLMEZ DEĞĐL: TÜRKĐYE'DE ÇIKTI AÇIĞI Cenral Bank Review Vol. 11 (July 211), pp.15-28 ISSN 133-71 prin / 135-88 online 211 Cenral Bank of he Republic of Turkey hp://www.cmb.gov.r/research/review/ GÖRÜNMEZ AMA HĐSSEDĐLMEZ DEĞĐL: TÜRKĐYE'DE

Detaylı

İhracat ve İthalatın Ekonomik Büyüme Üzerindeki Etkisi: Türkiye Örneği

İhracat ve İthalatın Ekonomik Büyüme Üzerindeki Etkisi: Türkiye Örneği EGE AKADEMİK BAKIŞ / EGE ACADEMIC REVIEW Cil: 3 Sayı: 2 Nisan 203 ss. 8-94 İhraca ve İhalaın Ekonomik Büyüme Üzerindeki Ekisi: Türkiye Örneği The Effecs of Expors and Impors on Economic Growh: Turkey Case

Detaylı

Bölüm 3 HAREKETLİ ORTALAMALAR VE DÜZLEŞTİRME YÖNTEMLERİ

Bölüm 3 HAREKETLİ ORTALAMALAR VE DÜZLEŞTİRME YÖNTEMLERİ Bölüm HAREKETLİ ORTALAMALAR VE DÜZLEŞTİRME ÖNTEMLERİ Bu bölümde üç basi öngörü yönemi incelenecekir. 1) Naive, 2)Oralama )Düzleşirme Geçmiş Dönemler Şu An Gelecek Dönemler * - -2-1 +1 +2 + Öngörü yönemi

Detaylı

A. ENFLASYON VE İŞSİZLİK A.1. Enflasyon ve Tanımı: Fiyatlar genel düzeyindeki sürekli artışlardır. Temel olarak ortaya çıkış nedenleri üçe ayrılır:

A. ENFLASYON VE İŞSİZLİK A.1. Enflasyon ve Tanımı: Fiyatlar genel düzeyindeki sürekli artışlardır. Temel olarak ortaya çıkış nedenleri üçe ayrılır: A. ENFLASYON VE İŞSİZLİK A.1. Enflasyon ve Tanımı: Fiyalar genel düzeyindeki sürekli arışlardır. Temel olarak oraya çıkış nedenleri üçe ayrılır: Birincisi, Maliye Enflasyonu üreim girdilerinin fiyaları

Detaylı

C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt 11, Sayı 1, 2010 141

C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt 11, Sayı 1, 2010 141 C.Ü. İkisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cil 11, Sayı 1, 2010 141 BİR MALİYE POLİTİKASI ARACI OLARAK BORÇLANMA VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ (1990 2009) Hali ÇİÇEK *, Süleyman GÖZEGİR ** ve

Detaylı

ÜCRET-FİYAT SPİRALİ: TÜRK İMALAT SANAYİ ÖRNEĞİ

ÜCRET-FİYAT SPİRALİ: TÜRK İMALAT SANAYİ ÖRNEĞİ 45 ÜCRET-FİYAT SPİRALİ: TÜRK İMALAT SANAYİ ÖRNEĞİ Zehra ABDİOĞLU * ÖZET Bu çalışma Türkiye için 2005-2012 dönemi iibariyle ara malı, dayanıklı ükeim malı, dayanıksız ükeim malı, enerji ve sermaye malı

Detaylı

Türkiye de Tüketim Eğilimi ve Maliye Politikası

Türkiye de Tüketim Eğilimi ve Maliye Politikası Türkiye de Tükeim Eğilimi ve Maliye Poliikası Oya S. Erdogdu * Leven Özbek ** *Ankara Üniversiesi Siyasal Bilgiler Fakülesi İkisa Bölümü, Cebeci, Ankara ** Ankara Üniversiesi Fen Fakülesi İsaisik Bölümü,

Detaylı

YAPAY SİNİR AĞLARI İLE DOĞALGAZ TÜKETİM TAHMİNİ

YAPAY SİNİR AĞLARI İLE DOĞALGAZ TÜKETİM TAHMİNİ Aaürk Ü. İİBF Dergisi, 0. Ekonomeri ve İsaisik Sempozyumu Özel Sayısı, 20 463 YAPAY SİNİR AĞLARI İLE DOĞALGAZ TÜKETİM TAHMİNİ Oğuz KAYNAR Serkan TAŞTAN 2 Ferhan DEMİRKOPARAN 3 Öze: Doğalgaz emini nokasında

Detaylı

BANKA KREDİ PORTFÖYLERİNİN YÖNETİMİNDE ÖDEMEME RİSKİ ANALİZİ: KALMAN FİLTRESİNE DAYANAN ALTERNATİF BİR YÖNTEM ÖNERİSİ

BANKA KREDİ PORTFÖYLERİNİN YÖNETİMİNDE ÖDEMEME RİSKİ ANALİZİ: KALMAN FİLTRESİNE DAYANAN ALTERNATİF BİR YÖNTEM ÖNERİSİ BANKA KREDİ PORTFÖLERİNİN ÖNETİMİNDE ÖDEMEME RİSKİ ANALİZİ: KALMAN FİLTRESİNE DAANAN ALTERNATİF BİR ÖNTEM ÖNERİSİ K. Bau TUNA * ÖZ Ödememe riski banka kredilerini ve bankaların kredi porföylerini ekiler.

Detaylı

TÜRKİYE DE REEL DÖVİZ KURU İLE KISA VE UZUN VADELİ SERMAYE HAREKETLERİ İLİŞKİSİ

TÜRKİYE DE REEL DÖVİZ KURU İLE KISA VE UZUN VADELİ SERMAYE HAREKETLERİ İLİŞKİSİ Marmara Üniversiesi İ.İ.B.F. Dergisi YIL 2007, CİLT XXII, SAYI 1 TÜRKİYE DE REEL DÖVİZ KURU İLE KISA VE UZUN VADELİ SERMAYE HAREKETLERİ İLİŞKİSİ Araş. Gör. Burcu KIRAN * Öze Bu çalışmada, reel döviz kuru

Detaylı

Türkiye nin İthalat ve İhracat Bağımlılığı: Seçilmiş Ülke Örnekleri Üzerine Ampirik Bir Uygulama

Türkiye nin İthalat ve İhracat Bağımlılığı: Seçilmiş Ülke Örnekleri Üzerine Ampirik Bir Uygulama EGE AKADEMİK BAKIŞ / EGE ACADEMIC REVIEW Cil: 3 Sayı: 2 Nisan 203 ss. 9-208 Türkiye nin İhala ve İhraca Bağımlılığı: Seçilmiş Ülke Örnekleri Üzerine Ampirik Bir Uygulama Dependency of Impor and Expor of

Detaylı

THE CAUSALITY RELATION BETWEEN CONSUMER CONFIDENCE AND STOCK PRICES: CASE OF TURKEY. Abstract

THE CAUSALITY RELATION BETWEEN CONSUMER CONFIDENCE AND STOCK PRICES: CASE OF TURKEY. Abstract Ekonomik ve Sosyal Araşırmalar Dergisi, Bahar 20, Cil:7, Yıl:7, Sayı:, 7:53-65 TÜKETİCİ GÜVENİ VE HİSSE SENEDİ FİYATLARI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ * Yusuf Volkan TOPUZ ** THE CAUSALITY

Detaylı

TÜREN-GÖKMEN-TOKMAK TÜRKİYE DE E-TİCARET İŞLEM HACMİNİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA: BİR MODEL ÖNERİSİ

TÜREN-GÖKMEN-TOKMAK TÜRKİYE DE E-TİCARET İŞLEM HACMİNİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA: BİR MODEL ÖNERİSİ TÜRKİYE DE E-TİCARET İŞLEM HACMİNİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA: BİR MODEL ÖNERİSİ Ufuk TÜREN 1 Yunus GÖKMEN 2 İsmail TOKMAK 3 ÖZET İnerne dünyayı küçük bir köy kadar kolay ulaşılabilir hâle

Detaylı

Araşırma Makaleleri REEL DÖVİZ KURU BELİRSİZLİĞİ İ TİCARET PERFORMA SI A ETKİSİ: TÜRKİYE UYGULAMASI Erşan SEVER ÖZET Bu çalışmada reel döviz kuru belirsizliğinin Türkiye nin icare performansına ekisi araşırılmışır.

Detaylı

Hisse Senedi Fiyatlarıyla Yabancı İşlem Hacmi Arasında Nedensellik:

Hisse Senedi Fiyatlarıyla Yabancı İşlem Hacmi Arasında Nedensellik: Hisse Senedi Fiyalarıyla abancı İşlem Hacmi Arasında Nedensellik: Toda-amamoo aklaşımı Dr. Cüney AKAR Balıkesir Üniversiesi, Bandırma İİBF. Öze Bu çalışmada İsanbul Menkul Kıymeler Borsasında (İMKB) IMKB100

Detaylı

PETROL FİYATLARININ BORSA İSTANBUL SANAYİ FİYAT ENDEKSİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ

PETROL FİYATLARININ BORSA İSTANBUL SANAYİ FİYAT ENDEKSİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ PETROL FİYATLARININ BORSA İSTANBUL SANAYİ FİYAT ENDEKSİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ Yrd.Doç.Dr. Cüney KILIÇ Çanakkale Onsekiz Mar Üniversiesi Biga İ.İ.B.F., İkisa Bölümü Yrd.Doç.Dr. Yılmaz BAYAR Karabük Üniversiesi

Detaylı

YAPAY SİNİR AĞLARI İLE NİĞDE BÖLGESİNİN ELEKTRİK YÜK TAHMİNİ

YAPAY SİNİR AĞLARI İLE NİĞDE BÖLGESİNİN ELEKTRİK YÜK TAHMİNİ YAPAY SİNİR AĞLARI İLE NİĞDE BÖLGESİNİN ELEKRİK YÜK AHMİNİ anku YALÇINÖZ Saadedin HERDEM Ulaş EMİNOĞLU Niğde Üniversiesi, Mühendislik-Mimarlık Fakülesi Elekrik-Elekronik Mühendisliği Bölümü, Niğde 5 /

Detaylı

TÜRKİYE DE BÖLGELER ARASI GELİR FARKLILIKLARI: YAKINSAMA VAR MI?

TÜRKİYE DE BÖLGELER ARASI GELİR FARKLILIKLARI: YAKINSAMA VAR MI? TÜRKİYE EKONOMİ KURUMU TARTIŞMA METNİ 2004/7 hp://www.ek.org.r TÜRKİYE DE BÖLGELER ARASI GELİR FARKLILIKLARI: YAKINSAMA VAR MI? Orhan Karaca Nisan, 2004 TÜRKİYE DE BÖLGELER ARASI GELİR FARKLILIKLARI: YAKINSAMA

Detaylı

Türkiye nin Kabuklu Fındık Üretiminde Üretim-Fiyat İlişkisinin Koyck Yaklaşımı İle Analizi

Türkiye nin Kabuklu Fındık Üretiminde Üretim-Fiyat İlişkisinin Koyck Yaklaşımı İle Analizi TÜRK TARIM ve DOĞA BİLİMLERİ DERGİSİ TURKISH JOURNAL of AGRICULTURAL and NATURAL SCIENCES www.urkjans.com Türkiye nin Kabuklu Fındık Üreiminde Üreim-Fiya İlişkisinin Koyck Yaklaşımı İle Analizi Şenol ÇELİK*

Detaylı

İMKB NİN LATİN AMERİKA BORSALARIYLA İLİŞKİSİ ÜZERİNE ÇOK DEĞİŞKENLİ GARCH MODELLEMESİ

İMKB NİN LATİN AMERİKA BORSALARIYLA İLİŞKİSİ ÜZERİNE ÇOK DEĞİŞKENLİ GARCH MODELLEMESİ Sosyal Bilimler Dergisi 2010, (4), 25-32 İMKB NİN LATİN AMERİKA BORSALARIYLA İLİŞKİSİ ÜZERİNE ÇOK DEĞİŞKENLİ GARCH MODELLEMESİ Özlem YORULMAZ - Oya EKİCİ İsanbul Üniversiesi İkisa Fakülesi Ekonomeri Bölümü

Detaylı

İSTANBUL MENKUL KIYMETLER BORSASI NDA EŞHAREKETLİLİK VE ASİMETRİK AYARLAMA

İSTANBUL MENKUL KIYMETLER BORSASI NDA EŞHAREKETLİLİK VE ASİMETRİK AYARLAMA Yıl: 24 Sayı:88 Temmuz 2010 97 İSTANBUL MENKUL KIYMETLER BORSASI NDA EŞHAREKETLİLİK VE ASİMETRİK AYARLAMA Ebru Yüksel* - Güldal Güleryüz** 32 Öze Bu makale, İsanbul Menkul Kıymeler Borsası na (İMKB) ai

Detaylı

DÖVİZ KURU POLİTİKALARI VE TÜRKİYE DE DÖVİZ KURU OYNAKLIĞININ ETKİLEŞİMLERİ

DÖVİZ KURU POLİTİKALARI VE TÜRKİYE DE DÖVİZ KURU OYNAKLIĞININ ETKİLEŞİMLERİ ARAŞTIRMA RAPORU (Kamuya Açık) DÖVİZ KURU POLİTİKALARI VE TÜRKİYE DE DÖVİZ KURU OYNAKLIĞININ ETKİLEŞİMLERİ DR. MUSTAFA ÖZÇAM BAŞUZMAN ARAŞTIRMA DAİRESİ 27.02.2004 İÇİNDEKİLER 1. GİRİŞ... 1 2. DÖVİZ KURU

Detaylı

Sabit Sermaye Yatırımları ve Ekonomik Büyüme: Ampirik Bir Analiz

Sabit Sermaye Yatırımları ve Ekonomik Büyüme: Ampirik Bir Analiz Sabi Sermaye Yaırımları ve Ekonomik Büyüme: Ampirik Bir Analiz Mura ÇETİN Doç. Dr., Bozok Üniversiesi, İİBF İkisa Bölümü mura.cein@bozok.edu.r Sabi Sermaye Yaırımları ve Ekonomik Büyüme: Ampirik Bir Analiz

Detaylı

Prof. Dr. A. Ayşen Kaya - Berna Canlı

Prof. Dr. A. Ayşen Kaya - Berna Canlı Anadolu Üniversiesi Sosyal Bilimler Dergisi Anadolu Universiy Journal of Social Sciences Türkiye ye Yönelik Uluslararası Turizm Talebinin Belirleyenleri: Panel Veri Yaklaşımı The Deerminans of Inernaional

Detaylı

YAPISAL KIRILMALI BİRİM KÖK TESTLERİNİN KÜÇÜK ÖRNEKLEM ÖZELLİKLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI

YAPISAL KIRILMALI BİRİM KÖK TESTLERİNİN KÜÇÜK ÖRNEKLEM ÖZELLİKLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI YAPISAL KIRILMALI BİRİM KÖK TESTLERİNİN KÜÇÜK ÖRNEKLEM ÖZELLİKLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI TC. Pamukkale Üniversiesi Sosyal Bilimler Ensiüsü Yüksek Lisans Tezi Ekonomeri Anabilim Dalı Abdullah Emre ÇAĞLAR

Detaylı

REEL DÖVİZ KURU VE DIŞ TİCARET DENGESİ İLİŞKİSİ:

REEL DÖVİZ KURU VE DIŞ TİCARET DENGESİ İLİŞKİSİ: Ekonomeri ve İsaisik Sayı: 005 9 İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ İKTİSAT FAKÜLTESİ EKONOMETRİ VE İSTATİSTİK DERGİSİ REEL DÖVİZ KURU VE DIŞ TİCARET DENGESİ İLİŞKİSİ: Prof.Dr. Rahmi YAMAK; Abdurrahman KORKMAZ * Absrac

Detaylı

Türkiye de Dış Borçlanma-Ekonomik Büyüme İlişkisi: 1990-2013 Dönemi

Türkiye de Dış Borçlanma-Ekonomik Büyüme İlişkisi: 1990-2013 Dönemi Türkiye de Dış Borçlanma-Ekonomik Büyüme İlişkisi: 1990-2013 Dönemi Türkiye de Dış Borçlanma-Ekonomik Büyüme İlişkisi: 1990-2013 Dönemi Temel GÜRDAL Hakan YAVUZ Öz Bu çalışmada Türkiye de dış borçlanma

Detaylı

TÜRKİYE DE EKONOMİK BÜYÜME VE DÖVİZ KURU CARİ AÇIK ÜZERİNDE ETKİLİ MİDİR? BİR NEDENSELLİK ANALİZİ

TÜRKİYE DE EKONOMİK BÜYÜME VE DÖVİZ KURU CARİ AÇIK ÜZERİNDE ETKİLİ MİDİR? BİR NEDENSELLİK ANALİZİ ZKÜ Sosyal Bilimler Dergisi, Cil 3, Sayı 6, 2007, ss. 8 88. TÜRKİYE DE EKONOMİK BÜYÜME VE DÖVİZ KURU CARİ AÇIK ÜZERİNDE ETKİLİ MİDİR? BİR NEDENSELLİK ANALİZİ Arş.Gör. Erman ERBAYKAL Balıkesir Üniversiesi

Detaylı

Erkan Özata 1. Econometric Investigation of the Relationships Between Energy Consumption and Economic Growth in Turkey

Erkan Özata 1. Econometric Investigation of the Relationships Between Energy Consumption and Economic Growth in Turkey 1 Öze: Ülkelerin ekonomik ve sosyal gelişmelerinin sürükleyici unsuru ve en emel gereksinimlerinden biri enerjidir. Đş yapma kapasiesi olarak anımlanan enerjiye gelişmiş ülkelerle birlike, gelişmek iseyen

Detaylı

1. Savunma Harcamalarının Ekonomiye Etkileri

1. Savunma Harcamalarının Ekonomiye Etkileri 1 TÜRKİYE DE SAVUNMA HARCAMALARININ İKTİSADİ ETKİLERİ ÜZERİNE NEDENSELLİK ANALİZİ (1970 2010) Giriş İki dünya savaşı ve Soğuk Savaş dönemine ek olarak, birçok bölgesel ihilafların da yaşanması dolayısıyla

Detaylı

TÜRKİYE EKONOMİSİ İÇİN ALTERNATİF ÇEKİRDEK ENFLASYON ÖLÇÜTLERİ

TÜRKİYE EKONOMİSİ İÇİN ALTERNATİF ÇEKİRDEK ENFLASYON ÖLÇÜTLERİ TÜRKİYE EKONOMİSİ İÇİN ALTERNATİF ÇEKİRDEK ENFLASYON ÖLÇÜTLERİ Serve CEYLAN (*) Öze: Lieraürde bir çok alernaif çekirdek enflasyon ölçüm yönemi vardır. Bu durum poliika uygulamaları için kullanılacak çekirdek

Detaylı

Türkiye de İktisadi Çıkarsama Üzerine Bir Açımlama: Sürprizler Gerçekten Kaçınılmaz mı?

Türkiye de İktisadi Çıkarsama Üzerine Bir Açımlama: Sürprizler Gerçekten Kaçınılmaz mı? Türkiye de İkisadi Çıkarsama Üzerine Bir Açımlama: Sürrizler Gerçeken Kaçınılmaz mı? Hazırlayan ve Sunan: Eren Ocakverdi* eren.ocakverdi@yaikredi.com.r Boğaziçi Üniversiesi Finans Mühendisliği 26 Ekim

Detaylı

Öğr. Gör. Selçuk ŞİMŞEK İlköğretim Bölümü Sınıf Öğretmenliği Ana Bilim Dalı Eğitim Fakültesi.Pamukkale Üniversitesi

Öğr. Gör. Selçuk ŞİMŞEK İlköğretim Bölümü Sınıf Öğretmenliği Ana Bilim Dalı Eğitim Fakültesi.Pamukkale Üniversitesi PAMUKKALE ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM FAKÜLTESİ SINIF ÖĞRETMENLİĞİ BÖLÜMÜ 2. SINIF ÖĞRENCİLERİNİN BEDEN EĞİTİMİ ve OYUN DERSİNİ SAĞLIK ve SAĞLANAN OLANAKLAR AÇISINDAN DEĞERLENDİRMELERİ Öğr. Gör. Selçuk ŞİMŞEK

Detaylı

Şeyma Çalışkan Çavdar Yildiz Technical University ISSN : 1308-7444 scavdar@yildiz.edu.tr 2010 www.newwsa.com Istanbul-Turkey

Şeyma Çalışkan Çavdar Yildiz Technical University ISSN : 1308-7444 scavdar@yildiz.edu.tr 2010 www.newwsa.com Istanbul-Turkey ISSN:1306-3111 e-journal of New World Sciences Academy 2011, Volume: 6, Number: 4, Aricle Number: 3C0085 SOCIAL SCIENCES Received: May 2011 Acceped: Ocober 2011 Şeyma Çalışkan Çavdar Series : 3C Yildiz

Detaylı

Zekeriya Yıldırım ENFLASYON REJİMLERİ VE ÜRETİCİ ENFLASYONUNDAN TÜKETİCİ ENFLASYONUNA GEÇİŞKENLİK

Zekeriya Yıldırım ENFLASYON REJİMLERİ VE ÜRETİCİ ENFLASYONUNDAN TÜKETİCİ ENFLASYONUNA GEÇİŞKENLİK Cenral Bank Review Forhcoming, pp.1-26 ISSN 1303-0701 prin 1305-8800 online 2015 Cenral Bank of he Republic of Turkey hps://www3.cmb.gov.r/cbr/ ENFLASYON REJİMLERİ VE ÜRETİCİ ENFLASYONUNDAN TÜKETİCİ ENFLASYONUNA

Detaylı

Siyasal Katılmayı Etkileyen Faktörler Üzerine Bir Araştırma: Tavşanlı - Kütahya Örneği. Hasan DURAN

Siyasal Katılmayı Etkileyen Faktörler Üzerine Bir Araştırma: Tavşanlı - Kütahya Örneği. Hasan DURAN Siyasal Kaılmayı Ekileyen Fakörler Üzerine Bir Araşırma: Tavşanlı - Küahya Örneği Hasan DURAN Öze: Demokraik bir devlee bireyler, siyasal alanla ilgili eylemlere kaılır, siyasal mekanizmaları ekiler ve

Detaylı

Akdeniz İ.İ.B.F. Dergisi (31) 2015, 109-134

Akdeniz İ.İ.B.F. Dergisi (31) 2015, 109-134 Akdeniz İ.İ.B.F. Dergisi (31) 2015, 109-134 ADA ÜLKELERİNDE TURİZM TALEBİ: KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ ÖRNEĞİ TOURISM DEMAND IN THE ISLAND COUNTRIES: THE CASE OF NORTHERN CYPRUS TURKISH REPUBLIC ÖZET

Detaylı

Borsa Getiri Oranı ve Faiz Oranı Arasındaki İlişkinin Doğrusal Olmayan Yöntemlerle Analizi: Türkiye Örneği

Borsa Getiri Oranı ve Faiz Oranı Arasındaki İlişkinin Doğrusal Olmayan Yöntemlerle Analizi: Türkiye Örneği Volume 4 Number 3 03 pp. -40 ISSN: 309-448 www.berjournal.com Borsa Geiri Oranı ve Faiz Oranı Arasındaki İlişkinin Doğrusal Olmayan Yönemlerle Analizi: Türkiye Örneği Yusuf Ekrem Akbaşa Öze: Bu çalışmada,

Detaylı

Türkiye İmalat Sanayinde Yapısal Değişim ve Üretkenlik: Dönemi*

Türkiye İmalat Sanayinde Yapısal Değişim ve Üretkenlik: Dönemi* Anadolu Üniversiesi Sosyal Bilimler Dergisi Anadolu Universiy Journal of Social Sciences Türkiye İmala Sanayinde Yapısal Değişim ve Ürekenlik: 1980 2008 Dönemi* Srucural Change and Produciviy in Manufacuring

Detaylı

TÜRKİYE DE ELEKTRİK TÜKETİMİ, İSTİHDAM VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ

TÜRKİYE DE ELEKTRİK TÜKETİMİ, İSTİHDAM VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ Süleyman Demirel Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Dergisi Y.2011, C.16, S.1 s.349-362. Suleyman Demirel Universiy The Journal of Faculy of Economics and Adminisraive Sciences Y.2011, Vol.16,

Detaylı

KAMU HARCAMALARI VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİNİN WAGNER VE KEYNES HİPOTEZİ ÇERÇEVESİNDE İNCELENMESİ

KAMU HARCAMALARI VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİNİN WAGNER VE KEYNES HİPOTEZİ ÇERÇEVESİNDE İNCELENMESİ Uluslararası Yöneim İkisa ve İşleme Dergisi, ICAFR 16 Özel Sayısı In. Journal of Managemen Economics and Business, ICAFR 16 Special Issue KAMU HARCAMALARI VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİNİN WAGNER VE KEYNES

Detaylı

TÜRKİYE DE 1963 2006 DÖNEMİNDE KAMU VE ÖZEL SEKTÖR ÜCRETLERİ ÜZERİNE AMPİRİK BİR UYGULAMA

TÜRKİYE DE 1963 2006 DÖNEMİNDE KAMU VE ÖZEL SEKTÖR ÜCRETLERİ ÜZERİNE AMPİRİK BİR UYGULAMA TÜRKİYE DE 1963 2006 DÖNEMİNDE KAMU VE ÖZEL SEKTÖR ÜCRETLERİ ÜZERİNE AMPİRİK BİR UYGULAMA Mura ASLAN Eskişehir Osmangazi Üniversiesi H. Kürşad ASLAN Ken Sae Üniversiesi Öze İskandinav ücre modelinden hareke

Detaylı

YER ALTI DOĞAL GAZ DEPOLAMA ŞİRKETLERİ İÇİN TARİFE HESAPLAMA USUL VE ESASLARI. BİRİNCİ KISIM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve İstenecek Veriler

YER ALTI DOĞAL GAZ DEPOLAMA ŞİRKETLERİ İÇİN TARİFE HESAPLAMA USUL VE ESASLARI. BİRİNCİ KISIM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve İstenecek Veriler YER ALTI DOĞAL GAZ DEPOLAMA ŞİRKETLERİ İÇİN TARİFE HESAPLAMA USUL VE ESASLARI BİRİNCİ KISIM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve İsenecek Veriler BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç Madde

Detaylı

Finansal İstikrarın Bankacılık Sisteminin Borç Verme Politikaları Üzerindeki Etkisi: 2008 Küresel Krizi Çerçevesinde Türkiye Üzerine Bir İnceleme

Finansal İstikrarın Bankacılık Sisteminin Borç Verme Politikaları Üzerindeki Etkisi: 2008 Küresel Krizi Çerçevesinde Türkiye Üzerine Bir İnceleme Finansal İsikrarın Bankacılık Siseminin Borç Verme Poliikaları Üzerindeki Ekisi: 2008 Küresel Krizi Çerçevesinde Türkiye Üzerine Bir İnceleme Öze Ekrem ERDEM * M. Faih İLGÜN ** Cüney DUMRUL *** 2008 yılında

Detaylı

İMKB Dergisi İÇİNDEKİLER. Yıl: 9 Sayı: 36. Finansal Bilgi Manipülasyonunun Tespitinde Yapay Sinir Ağı Modelinin Kullanımı

İMKB Dergisi İÇİNDEKİLER. Yıl: 9 Sayı: 36. Finansal Bilgi Manipülasyonunun Tespitinde Yapay Sinir Ağı Modelinin Kullanımı İMKB Dergisi Yıl: 9 Sayı: 36 ISSN 1301-1650 Yıl: 9 Sayı: 36 İÇİNDEKİLER Finansal Bilgi Manipülasyonunun Tespiinde Yapay Sinir Ağı Modelinin Kullanımı Güray Küçükkocaoğlu & Yasemin Keskin Benli & Cemal

Detaylı

ELEKTRİK DAĞITIM BÖLGELERİNDE UYGULANACAK FİYAT EŞİTLEME MEKANİZMASI HAKKINDA TEBLİĞ

ELEKTRİK DAĞITIM BÖLGELERİNDE UYGULANACAK FİYAT EŞİTLEME MEKANİZMASI HAKKINDA TEBLİĞ ELEKTRİK DAĞITIM BÖLGELERİNDE UYGULANACAK FİYAT EŞİTLEME MEKANİZMASI HAKKINDA TEBLİĞ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Hukuki Dayanak, Tanımlar ve Kısalmalar Amaç ve kapsam MADDE 1- (1Bu Tebliğ, 4628 sayılı

Detaylı

Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Ekonomisi Bölümü, Ankara e-posta: selma@kayalak.com. Geliş Tarihi/Received:30.05.2012

Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Ekonomisi Bölümü, Ankara e-posta: selma@kayalak.com. Geliş Tarihi/Received:30.05.2012 Türkiye de Fındık Üreim Alanlarının Armasında Deseklemelerin Ekisi Selma KAYALAK 1 Ahme ÖZÇELİK 2 1 Çanakkale Onsekiz Mar Üniversiesi Ziraa Fakülesi Tarım Ekonomisi Bölümü, Çanakkale 2 Ankara Üniversiesi

Detaylı

Büyüme ve İstihdam Arasindaki İlişki: Türkiye Örneği. The Relationship between Growth and Employment: The Case of Turkey

Büyüme ve İstihdam Arasindaki İlişki: Türkiye Örneği. The Relationship between Growth and Employment: The Case of Turkey SESSION C: Çalışma Ekonomisi 67 Büyüme ve İsihdam Arasindaki İlişki: Türkiye Örneği Yusuf Muraoğlu (Hii Universiy, Turkey) The Relaionship beween Growh and Employmen: The Case of Turkey Absrac One of he

Detaylı

FORECASTING TOURISM DEMAND BY ARTIFICIAL NEURAL NETWORKS AND TIME SERIES METHODS: A COMPARATIVE ANALYSIS IN INBOUND TOURISM DEMAND TO ANTALYA

FORECASTING TOURISM DEMAND BY ARTIFICIAL NEURAL NETWORKS AND TIME SERIES METHODS: A COMPARATIVE ANALYSIS IN INBOUND TOURISM DEMAND TO ANTALYA Süleyman Demirel Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Dergisi Y.2009, C.14, S.1 s.99-114. Suleyman Demirel Universiy The Journal of Faculy of Economics and Adminisraive Sciences Y.2009, Vol.14,

Detaylı

İthalat-İhracat-Döviz Kuru Bağımlılığı: Bootstrap ile Düzeltilmiş Nedensellik Testi Uygulaması

İthalat-İhracat-Döviz Kuru Bağımlılığı: Bootstrap ile Düzeltilmiş Nedensellik Testi Uygulaması EGE AKADEMİK BAKIŞ / EGE ACADEMIC REVIEW Cil: 2 Sayı: 2 Nisan 202 ss. 37-48 İhala-İhraca-Döviz Kuru Bağımlılığı: Boosrap ile Düzelilmiş Nedensellik Tesi Uygulaması Dependence of Impor-Expor-Exchange Rae:

Detaylı

İSTATİSTİK ANABİLİM DALI

İSTATİSTİK ANABİLİM DALI ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ YÜKSEK LİSANS TEZİ Adnan KARAİBRAHİMOĞLU İNDEKS SAYILARIN KULLANIMI İSTATİSTİK ANABİLİM DALI ADANA, 27 ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ İNDEKS

Detaylı

TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI. ARAŞTIRMACI BİLİM SINAVI MAKRO İKTİSAT KISMI 6 Eylül 2008

TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI. ARAŞTIRMACI BİLİM SINAVI MAKRO İKTİSAT KISMI 6 Eylül 2008 TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI ARAŞTIRMACI BİLİM SINAVI MAKRO İKTİSAT KISMI 6 Eylül 2008 (Bu sınav 8 sorudan oluşmakadır. Sınav süresi 180 dakikadır. Soruların oplam puanı 100 dür.) 1) Aşağıdaki dör

Detaylı

Türkiye de Enerji Üretiminde Fosil Yakıt Kullanımı ve CO2 Emisyonu İlişkisi: Bir Senaryo Analizi

Türkiye de Enerji Üretiminde Fosil Yakıt Kullanımı ve CO2 Emisyonu İlişkisi: Bir Senaryo Analizi EconWorld Working Paper Series No: 2017-002 doi: 10.22440/EconWorld.WP.2017.002 Research Aricle Türkiye de Enerji Üreiminde Fosil Yakı Kullanımı ve CO2 Emisyonu İlişkisi: Bir Senaryo Analizi Hakan Çeinaş

Detaylı

FİNANSAL DERİNLEŞMENİN EKONOMİK PERFORMANS ÜZERİNE ETKİLERİ: TEORİ VE TÜRKİYE UYGULAMASI

FİNANSAL DERİNLEŞMENİN EKONOMİK PERFORMANS ÜZERİNE ETKİLERİ: TEORİ VE TÜRKİYE UYGULAMASI TC YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ İKTİSAT ANABİLİM DALI İKTİSAT DOKTORA PROGRAMI DOKTORA TEZİ FİNANSAL DERİNLEŞMENİN EKONOMİK PERFORMANS ÜZERİNE ETKİLERİ: TEORİ VE TÜRKİYE UYGULAMASI

Detaylı

FİNANSAL PİYASA VOLATİLİTESİ VE EKONOMİ

FİNANSAL PİYASA VOLATİLİTESİ VE EKONOMİ FİNANSAL PİYASA VOLATİLİTESİ VE EKONOMİ Yrd. Doç. Dr. Hülya Kanalıcı Akay Uludağ Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Mehme Nargeleçekenler Uludağ Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi

Detaylı

FEN BİLGİSİ ÖĞRETMEN ADAYLARININ ÇÖZELTİLER KİMYASINI ÖĞRENMELERİNE İŞBİRLİKLİ ÖĞRENME YÖNTEMİNİN ETKİLERİNİN ARAŞTIRILMASI

FEN BİLGİSİ ÖĞRETMEN ADAYLARININ ÇÖZELTİLER KİMYASINI ÖĞRENMELERİNE İŞBİRLİKLİ ÖĞRENME YÖNTEMİNİN ETKİLERİNİN ARAŞTIRILMASI GAZİ ÜNİVERSİTESİ KIRŞEHİR EĞİTİM FAKÜLTESİ, Cil 6, Sayı 2,(2005), 197-207 197 FEN BİLGİSİ ÖĞRETMEN ADAYLARININ ÇÖZELTİLER KİMYASINI ÖĞRENMELERİNE İŞBİRLİKLİ ÖĞRENME YÖNTEMİNİN ETKİLERİNİN ARAŞTIRILMASI

Detaylı

sbd.anadolu.edu.tr 73 Anadolu University Journal of Social Sciences Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi

sbd.anadolu.edu.tr 73 Anadolu University Journal of Social Sciences Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi Anadolu Üniversiesi Sosyal Bilimler Dergisi Anadolu Universiy Journal of Social Sciences Türkiye de Kamu Yaırımlarının Özel Sekör Yaırımları Üzerindeki Ekisi: 1970-2009 The Effec of Public Invesmens on

Detaylı

GEÇİŞ EKONOMİLERİ VE TÜRK TARIM SEKTÖRÜNDE ETKİNLİK VE TOPLAM FAKTÖR VERİMLİLİĞİ ANALİZİ (1992-2004)

GEÇİŞ EKONOMİLERİ VE TÜRK TARIM SEKTÖRÜNDE ETKİNLİK VE TOPLAM FAKTÖR VERİMLİLİĞİ ANALİZİ (1992-2004) Ege Akademik Bakış / Ege Academic Review 8 (2) 28: 843-86 GEÇİŞ EKONOMİLERİ VE TÜRK TARIM SEKTÖRÜNE ETKİNLİK VE TOPLAM FAKTÖR VERİMLİLİĞİ ANALİZİ (1992-24) THE ANALYSIS OF EFFICIENCY AN TOTAL FACTOR PROUCTIVITY

Detaylı

ÖZEL SEKTÖR YURTDIŞI BORÇLANMASININ REEL SEKTÖR VE İHRACATA ETKİSİ IMPACT OF FOREIGN FINANCIAL DEBT OF PRIVATE SECTOR ON REAL SECTOR AND EXPORT

ÖZEL SEKTÖR YURTDIŞI BORÇLANMASININ REEL SEKTÖR VE İHRACATA ETKİSİ IMPACT OF FOREIGN FINANCIAL DEBT OF PRIVATE SECTOR ON REAL SECTOR AND EXPORT ÖZEL SEKTÖR YURTDIŞI BORÇLANMASININ REEL SEKTÖR VE İHRACATA ETKİSİ IMPACT OF FOREIGN FINANCIAL DEBT OF PRIVATE SECTOR ON REAL SECTOR AND EXPORT Engin DÜCAN 1 Öz 001 yılı sonrası Amerika Birleşik Devleleri

Detaylı

İstanbul Menkul Kıymetler Borsası nda haftanın günü etkisi ve Ocak ayı anomalilerinin ARCH-GARCH modelleri ile test edilmesi

İstanbul Menkul Kıymetler Borsası nda haftanın günü etkisi ve Ocak ayı anomalilerinin ARCH-GARCH modelleri ile test edilmesi İsanbul Üniversiesi İşleme Fakülesi Dergisi Isanbul Universiy Journal of he School of Business Adminisraion Cil/Vol:37, Sayı/No:2, 2008, 98-110 ISSN: 1303-1732 - www.ifdergisi.org 2008 İsanbul Menkul Kıymeler

Detaylı

NET YABANCI İŞLEM HACMİ İLE HİSSE SENEDİ GETİRİLERİ ARASINDA UZUN DÖNEMLİ İLİŞKİ VAR MIDIR? Cüneyt AKAR (*)

NET YABANCI İŞLEM HACMİ İLE HİSSE SENEDİ GETİRİLERİ ARASINDA UZUN DÖNEMLİ İLİŞKİ VAR MIDIR? Cüneyt AKAR (*) NET YABANCI İŞLEM HACMİ İLE HİSSE SENEDİ GETİRİLERİ ARASINDA UZUN DÖNEMLİ İLİŞKİ VAR MIDIR? Cüney AKAR (*) Öze: Bu çalışmada ne yabancı işlem hacmiyle hisse senedi geirileri arasında uzun dönemli bir ilişkinin

Detaylı

Stok-Akım Uyarlaması, Bütçe Açığı ve Kamu Borç Stoku Arasındaki İlişkiler: Küresel Kriz Bağlamında Avrupa Birliği Üyesi Ülkeler Üzerine Bir Analiz

Stok-Akım Uyarlaması, Bütçe Açığı ve Kamu Borç Stoku Arasındaki İlişkiler: Küresel Kriz Bağlamında Avrupa Birliği Üyesi Ülkeler Üzerine Bir Analiz Sok-Akım Uyarlaması, Büçe Açığı ve Kamu Borç Soku Arasındaki İlişkiler: Küresel Kriz Sok-Akım Uyarlaması, Büçe Açığı ve Kamu Borç Soku Arasındaki İlişkiler: Küresel Kriz Bağlamında Avrupa Birliği Üyesi

Detaylı

Mevsimsel Kointegrasyon Analizi: Güney Afrika Örneği. Seasonal Cointegration Analysis: Example of South Africa

Mevsimsel Kointegrasyon Analizi: Güney Afrika Örneği. Seasonal Cointegration Analysis: Example of South Africa Gazi Üniversiesi Sosyal Bilimler Dergisi Vol/Cil 3, No/Sayı 6, 216 Mevsimsel Koinegrasyon Analizi Güney Afrika Örneği Jeanine NDIHOKUBWAYO Yılmaz AKDİ Öze Bu çalışmada 1991-2134 dönemi Güney Afrika ekonomik

Detaylı

Araştırma ve Para Politikası Genel Müdürlüğü Çalışma Tebliğ No:09/5

Araştırma ve Para Politikası Genel Müdürlüğü Çalışma Tebliğ No:09/5 Araşırma ve Para Poliikası Genel Müdürlüğü Çalışma Tebliğ No:09/5 Para Poliikası, Parasal Büyüklükler ve Küresel Mali Kriz Sonrası Gelişmeler K. Azim ÖZDEMİR Temmuz 2009 Türkiye Cumhuriye Merkez Bankası

Detaylı

Reel ve Nominal Şokların Reel ve Nominal Döviz Kurları Üzerindeki Etkileri: Türkiye Örneği

Reel ve Nominal Şokların Reel ve Nominal Döviz Kurları Üzerindeki Etkileri: Türkiye Örneği Reel ve Nominal Şokların Reel ve Nominal Döviz Kurları Üzerindeki Ekileri: Türkiye Örneği Öze Ahme Mura ALPER Bu çalışma Türkiye deki reel döviz kuru dalgalanmalarının kaynaklarını açıklamayı amaçlamakadır.

Detaylı

TÜRKİYE DE CARİ İŞLEMLER DENGESİ VE EKONOMİK BÜYÜME ARASINDAKİ İLİŞKİ. Özet. Anahtar Kelimeler: Ekonomik Büyüme, Cari Denge.

TÜRKİYE DE CARİ İŞLEMLER DENGESİ VE EKONOMİK BÜYÜME ARASINDAKİ İLİŞKİ. Özet. Anahtar Kelimeler: Ekonomik Büyüme, Cari Denge. TÜRKİYE DE CARİ İŞLEMLER DENGESİ VE EKONOMİK BÜYÜME ARASINDAKİ İLİŞKİ Öze Yakup Koray Duman 1 Türkiye ekonomisinin 1980 den sonra en önemli ekonomik sorunu haline gelen cari işlemler açığı, yıllar geçikçe

Detaylı