ELEKTROMANYET K ALANIN D KKAT EKS KL H PERAKT V TE BOZUKLU UNUN ET YOLOJ S VE SEYR ÜZER NE ETK LER

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "ELEKTROMANYET K ALANIN D KKAT EKS KL H PERAKT V TE BOZUKLU UNUN ET YOLOJ S VE SEYR ÜZER NE ETK LER"

Transkript

1 DERLEME ELEKTROMANYET K ALANIN D KKAT EKS KL H PERAKT V TE BOZUKLU UNUN ET YOLOJ S VE SEYR ÜZER NE ETK LER Faruk Levent Uzm. Psikolojik Dan flman Yaz flma Adresi:. Marmaraevleri 1. K s m A-10 Daire: 15 Yakuplu / Beylikdüzü / stanbul E-adres: Tel: ÖZET ELEKTROMANYET K ALANIN D KKAT EKS KL H PERAKT V TE BOZUKLU UNUN ET YOLOJ S VE SEYR ÜZER NE ETK LER Dikkat Eksikli i Hiperaktivite Bozuklu u (DEHB), erken çocukluk döneminde bafllayan ve temel belirtileri eriflkin dönemde de devam eden geliflimsel bir nöropsikiyatrik bozukluktur. DEHB, sâdece hastalar de il hem âileyi hem de okulu içeren genifl bir kitleyi etkilemesi bak m ndan tüm toplumu ilgilendiren bir konu olarak göze çarpmaktad r. Son y llarda DEHB tan s koyulmufl çocuk ve gençlerin say s nda belirgin bir art fl görülmektedir. lgili literatürde, DEHB nin, etiyolojisi hakk nda birçok farkl görüfl bulunmakla birlikte, bilimsel olarak ispatlanm fl ortak bir görüfle ulafl lamam flt r. Bu ba lamda, DEHB ye neden olan etkenlerin yeniden gözden geçirilmesi ve bu bozuklu un seyrine etki edebilecek farkl faktörlerin ele al nmas gerekmektedir. Birçok araflt rmada, sinir sistemine ve beynin iflleyifline zarar verici etkileri saptanan elektromanyetik alan n, DEHB ye muhtemel etkilerinin bilimsel olarak aç a kavuflturulmas, bu bozukluk ile mücadelede farkl bir bak fl aç s kazand rabilir. Günlük hayat m zda kulland m z elektronik âletlerin neden oldu u elektromanyetik etkilenme, gün geçtikçe artmakta ve insan sa l n tehdit etmektedir. Bu aç dan bak ld nda, elektromanyetik alan DEHB ye etki edebilen bir risk faktörü olarak de erlendirilebilir. Bu çal flman n amac elektromanyetik alan n, DEHB yayg nl k oran na ve bu bozuklu un seyrine muhtemel etkileri konusunda duyarl l n artmas na katk sa lamakt r. Ayr ca elektromanyetik alan mâruziyetlerinin, DEHB belirtilerini fliddetlendirmedeki muhtemel etkileri hakk nda ilgili kiflileri ve kurumlar haberdar ederek bu konu üzerinde sistemli ve kapsaml araflt rmalar n yap lmas na bilgi altyap s haz rlamak istenmektedir. Anahtar Kelimeler: elektromanyetik alan, dikkat eksikli i/hiperaktivite bozuklu u, etiyoloji ABSTRACT THE EFFECTS OF ELECTROMAGNETIC FIELD ON ATTENTION DEFICIT HYPERACTIVITY DISORDER IN THE COURSE OF THE DISEASE AND THE ETIOLOGY Attention-deficit hyperactivity disorder (ADHD) begins in early childhood and its basic symptoms in adulthood is ongoing as a developmental neuropsychiatric disorder. ADHD is an issue of concern in terms of affecting not only patients, but also the whole community including families and schools. In recent years, the number of ADHD children and young people are increasing. Generally, ADHD is defined as a minimal brain disorder in the relevant literature. In this context, factors that cause ADHD need to be reviewed and different factors that influence the development of this disorder need to be evaluated. The scientific determination of the possible effects on ADHD by the electromagnetic field which has been found to have harmful effects on the nervous system and brain in many researches may yield a different perspective. In our daily lives, the electromagnetic effects of electronic equipments we use is increasing day by day and threaten human health. Therefore, the electromagnetic field can be regarded as a risk factor that can affect ADHD. The pur- New/Yeni Symposium Journal 165

2 pose of this study is to contribute to an increased sensitivity about the possible effects of the electromagnetic field on the ADHD prevalence rates and on the course of this disorder. Moreover, it is desired to prepare an information infrastructure for a systematic and comprehensive research on this subject by alerting the interested persons and institutions about the possible effects of electromagnetic fields exposures on the intensification of ADHD symptoms. Keywords: electromagnetic field, attention deficit hyperactivity disorder, etiology G R fi Dikkat eksikli i hiperaktivite bozuklu u (DEHB), çocukluk ça n n en s k görülen nöropsikiyatrik bozukluklar ndan biri olarak kabûl edilmektedir (Biederman ve ark. 2006, Rowland ve ark. 2002, Kaplan ve Sadock 1998). Uluslararas s n fland rma sistemi olan DSM-IV- TR ye (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fourth Edition, Text Revision) göre bu bozuklu un dikkat eksikli i, afl r hareketlilik ve dürtü kontrolsüzlü ü, kar fl k tip ve baflka türde s n fland r lamayan DEHB olmak üzere dört temel türü bulunmaktad r (Amerikan Psikiyatri Birli i 2000). Bu s n fland rmada, DEHB de temel problemin motor sistemden (afl r hareketlilik) de il, biliflsel ifllevlerin yetersizli inden (dikkat eksikli i ve dürtü kontrolsüzlü ü) kaynakland düflünülmektedir (Nigg ve ark. 2002). DEHB genellikle okul öncesi veya okula ilk bafllang ç y llar nda kendini göstermekle birlikte baflta akademik olmak üzere sosyal ve mesleki alanlarda bozulmaya yol açan, beraberinde psikiyatrik ve geliflimsel sorunlar n görüldü ü bir bozukluktur (Biederman ve ark. 2006). DEHB de genelde doyumsuzluk, engellenme efli inin düflük olmas, sab rs zl k, tutars zl k, karars zl k, sosyal yetilerde zay fl k, yüksek motor aktivite düzeyi, dikkatini toplayabilme ve duruma odaklanma becerilerinde düflüklük gibi özellikleri içerir (Barkley ve Grodzinsky 1994). lgili literatür incelendi inde, Amerikan Psikiyatri Birli i (1994) DSM kitapç nda bu bozuklu un toplum içerisindeki yayg nl k oran n n %3-7 aras nda de iflti i belirtilmekle birlikte son y llarda yap lan araflt rmalarda DEHB yayg nl k oran n n geçmifle oranla artt gözlenmektedir. Okul ça çocuklar üzerinde yap lan bir alan araflt rmas nda DEHB yayg nl k oran %8.1 ilâ %15.9 aras nda oldu u tesbit edilmifltir (Nolan ve ark. 2001). Amerika da 3006 ö renci üzerinde tarama amaçl yap lan bir araflt rmada, ö retmenler taraf ndan DSM-IV semptom listesi doldurulmufl ve DEHB davran fl s kl %15.8 olarak belirlenmifltir (Gaub ve Carlson 1997). Montiel-Nova (2003) taraf ndan yap lan bir di er araflt rmada ise 3-13 yafllar aras ndaki çocuklarda DEHB s kl %10.15 olarak bulunmufltur. Ülkemizde DEHB nin yayg nl n belirleyen genifl ölçekli alan araflt rmalar bulunmamaktad r. stanbul da 620 ilkokul ö rencisinde Çocuk Davran fl De- erlendirme Ölçe ini kullanarak ebeveynlerin de erlendirmesine göre DEHB s kl n %6.2, DSM-III-R kriterlerini kullanarak yapt klinik de erlendirmede %5 olarak tesbit edilmifltir. Ayn çal flmada, ö retmenlerin de erlendirmesine göre DEHB yayg nl k oran ise %10.6 olarak belirlenmifltir (Motavall 1994). Ankara da yap lm fl bir çal flmada, DEHB s kl k oran klini- e baflvuranlarda %10 olarak bulunmufltur (fienol 1996). Erflan ve arkadafllar n n (2004) yapt bir araflt rmada ise 6-15 yafllar aras nda sekiz okulda 1425 çocuk de erlendirilmifltir. DSM-IV e dayal bir de erlendirme ölçe inin kullan ld bu çal flmada, âilelerin bildirimine göre DEHB s kl %9.55, ö retmenlerin bildirimine göre %7.28 olmak üzere ortalama yayg nl k oran %8.1 olarak bulunmufltur. Yukar da belirtilen araflt rma sonuçlar ndan anlafl laca üzere, DEHB nin yayg nl k oran hakk nda yap lan çal flmalar tan kriterlerinin, araflt rma yöntemlerinin ve bilgi toplama kaynaklar n n farkl olmas nedeniyle çeflitli farkl l klar göstermektedir. Bununla birlikte ülkemizde ve dünyada DEHB s kl k çal flmalar genel olarak de erlendirildi inde, yayg nl k oran n n %3-17 aras nda de iflti i görülmektedir (Merrel ve Tymms 2001). DEHB N N ET YOLOJ S DEHB, tek bir nedene ba l olmayan heterojen bir bozukluk olmakla birlikte etiyolojisi henüz tam anlam yla ayd nlat lamam flt r (Biederman ve Faraone 2005, Willmhurst 2005) ve 1918 y llar nda ensefalite yakalanan çocuklardan elde edilen sonuçlara göre DEHB nin beyindeki bir hasar sonucu olufltu u vurgulanm flt r (Cantwell 1996). 20. Yüzy l n ortalar nda ise DEHB nin minimal bir beyin hasar oldu u vurgulanarak, dikkat eksikli i ve hiperaktivite davran fl ile beyin disfonksiyonu aras ndaki iliflkiye göre aç klanmaya çal fl ld görülmektedir (Weiss 1996). Genel olarak DEHB nin etiyolojisine yönelik hipotezlerin ço u; nörolojik, genetik faktörler, psikososyal ve çevresel etkenler, do um veya do um New/Yeni Symposium Journal 166

3 sonras nda çeflitli sebeplerle beyin ifllevlerinde ortaya ç - kan bozukluklar üzerinde durmaktad r. Nörolojik Etkenler DEHB tan s koyulan bireylerin manyetik rezonans görüntüleme (MRG) ve bilgisayarl beyin görüntüleme (SPECT) çal flmalar sonucu, dikkat ile ilgili yak ndan iliflkili olan frontal lobun DEHB nin nedenleri aras nda etkili oldu u ve bu bireylerin sa frontal loblar n n soldan küçük oldu u iddia edilmifltir (Castellanos ve ark. 2002, Hynd 1990). Bununla birlikte bâz MRG çal flmalar nda, DEHB li bireylerin normâl bireylere göre kaudat nukleus ve bazal gangliyon gibi yap lar n n daha küçük oldu u belirlenmifltir (Bradley ve ark. 2000, Aylward ve ark. 1996). Bir di er fonksiyonel manyetik rezonans görüntülüme (fmri) ve bilgisayarl beyin görüntüleme çal flmas nda ise DEHB li çocuklar n normâllere göre frontal loblar nda hareket azl gözlenmifltir (Willmhurst 2005). Psikiyatrik bozukluklar n ço unda oldu u gibi, DEHB nun nedenlerinin araflt r lmas nda da sinir ileticileri dikkate al nm flt r. Özellikle DEHB tedavisinde kullan lan uyar c ilâçlar n nörotransmitterler üzerinde etkileri bu görüflü desteklemektedir (Hetchman 2005). Ancak genelde süreçten sorumlu tek bir nörotransmitter bulunamam flt r (Weiss 1996). Birçok çal flmada, beyin omurilik s v s, kan ve idrarda dopamin, noradrenalin ve nörotransmitterlerin y k m ürünlerinin, DEHB tan s koyulan bireylerde sa l kl olan kontrol grubundakilere göre daha düflük oldu u belirlenmifltir (Castellanos ve Rapoport 1992). Bâz araflt rmalarda, korpus kallosumun splenial ve iki ön bölgesinin DEHB li çocuklarda kontrol grubundakilere göre belirgin ölçüde küçük oldu u gözlenmifltir (Giedd ve ark. 1994, Semrud-Clikeman ve ark. 1994). Bu bulgular, DEHB de frontal lob ifllevinde bozukluk oldu unu savunan düflünceleri desteklemektedir. Pozitron Emisyon Tomografisi (PET) çal flmalar nda DEHB li çocuklar n frontal loblar nda beyin kan ak m ve metabolik h z nda azalma oldu u belirlenmifltir (Weiss 1996, Kaplan ve ark. 1994). Ayr ca DEHB tan s konmufl bireylerin yinelenen baz beyin MRG çal flmalar sonucuna göre toplam beyin ve serebellum hacmindeki de iflikliklerin; yaflla birlikte kontrol grubunda gözlenenden farkl l k göstermedi i, ilerleyici olmad ve ilâç tedavisinden ba ms z oldu u belirtilmektedir (Castellanos ve ark. 2002, Rapoport ve ark. 2001). Genetik Etkenler Genetik predispozisyon, DEHB gelifliminde önemli faktörlerden birisi olarak kabûl edilmektedir (Tannock 1998). Moleküler genetik çal flmalar sonucunda, DEHB nin muhtemel nedenleri olarak tek bir gen etkisinden çok, çoklu genetik etkenlerin rol oynad düflünülmektedir (McCracken 2000). Klinik örneklemde yap lan âile çal flmalar nda, DEHB olan çocuklar n anne babalar nda DEHB olma riskinin 2 ilâ 8 kat fazla oldu u tesbit edilmifltir. DEHB nin nedeni konusunda yap lan ikiz çal flmalar incelendi inde ise DEHB nin genetik geçifl oran 0.80 olarak tahmin edilmektedir. Genetik geçiflin 1.0 dan düflük olmas, çevresel faktörler gibi genler d fl ndaki faktörlerin DEHB etiyolojisinde önemli oldu u düflüncesini desteklemektedir (Faraone ve Biederman 1998). Psikososyal ve Çevresel Etkenler DEHB nin etiyolojisinde etkisi olan çevresel etkenler içinde pre- ve perinatal sorunlar, toksinler (kurflun ve çeflitli besin katk maddeleri), fleker zehirlenmesi gibi pek çok çevresel faktör araflt r lm flt r (Cantwell 1996). Ancak, bu maddelerin, DEHB nin ortaya ç kmas ndaki temel neden olmad düflünülmektedir (Castellanos ve Rapoport 1992). Bunun yan nda boya maddeleri ve koruyucular gibi g dâ katk lar (Boris ve Mandel 1994) ve yüksek miktarda fleker tüketimi ile DEHB belirtileri aras nda iliflki oldu unu belirten araflt rmalar (Kanarek 1994, Wolraich ve Lindgren 1994) yap lm flsa da, bu konuda yap lan sistematik araflt rma sonuçlar bu varsay m desteklememektedir (Faraone ve Biederman 1998). DEHB nin etiyolojisinde etkili oldu u düflünülen di er çevresel etkenler ise düflük do um a rl ve yaflam n erken döneminde meydana gelen travmatik beyin hasar d r (Merrel ve Tymms 2001). DEHB nin etiyolojisi hakk nda genel kanaât, genetik faktörlerin ön plânda oldu u multifaktöryel bir bozukluk oldu u yönündedir. Ancak bu bozuklu un gelifliminde temel bir faktörden çok, haz rlay c ve ortaya ç k fl n h zland r c faktörlerden söz edilmektedir. Bununla birlikte son y llarda DEHB nin görülme s kl - nda meydana gelen dikkat çekici art fl, DEHB nin etiyolojisine etki edebilecek di er faktörlerin araflt rmas n gündeme getirmifltir. ELEKTROMANYET K ALANIN NSAN SA LI I ÜZER NE ETK LER Yaflad m z yüzy lda teknolojik geliflmelere paralel olarak teknolojik cihazlar n kullan m n n günlük hayat m zda önemli bir yer almas, hayat m z kolaylaflt rmakla birlikte bâz sa l k sorunlar na yol açabilmektedir. Elektrik ak m ile çal flan her araç veya ona enerji tafl yan kablolar çevresinde elektrik, manyetik veya elektromanyetik alan (EMA) oluflturur. Elektro- New/Yeni Symposium Journal 167

4 nik âletlerin çal flmas s ras nda, yak n ndaki canl lar n bu âletlerden kaynaklanan EMA etkisinde kald bilinmektedir (Cameron ve ark. 1993). Bu konuyla ilgili yap lan birçok araflt rmada, elektromanyetik alan n canl organizmalar üzerinde olumsuz etkileri oldu u s k s k ifâde edilmektedir (Arnetz ve Berg 1996). Günümüzde genifl spektrumlu elektromanyetik dalgalar radarlardan, iletiflim araçlar ndan, cep telefonu baz istasyonlar ndan, yüksek gerilim hatlar ndan, radyo ve televizyon vericilerinden, trafo merkezlerinden, özellikle ofis ve evlerdeki elektrikli âletlerden olmak üzere pek çok elektrikli sistemden çevreye yay lmaktad r (Kalkan ve ark. 1999). Dolay s yla insanlar n neredeyse tamam, elektromanyetik dalgalara bir flekilde mâruz kalmaktad r. Çünkü elektrikle çal flan her sistem EMA oluflturmaktad r. Manyetik alan elektrikli âletlerin yak n nda en güçlü olup, âletten uzaklaflt kça azalmaktad r. Bu âletleri üreten flirketler, bunlar n insan sa l na zarar olmad n ileri sürerken, bâz araflt rmalar da tersine insan sa l n olumsuz etkiledi ini belirtmektedir (Bold ve ark. 2003, Frank ve Slesin 1998). Bilgisayar ekran, floresan lâmba, televizyon, radyo, saç kurutma makinesi, buzdolab, bulafl k makinesi, mikrodalga f r n, elektrikli battaniye, t rafl makinesi vb. elektrikli cihazlar EMA kayna d r. Bunun yan nda tafl nabilir telefon olarak adland r lan cep telefonlar da elektromanyetik dalga yaymaktad r (SCENIHR 2007). Cep telefonlar, 217 Hz modülasyon frekans nda ve MHz tafl y c frekans ndaki sinyaller ile iletiflim sa layan kablosuz telefonlard r. Cep telefonlar ndan yay lan bu sinyaller bekleme modunda normâl olarak herhangi bir güç tafl mazlar. Ancak konuflma moduna geçildi inde elektromanyetik alan n gücü 250 mw a kadar ulaflabilmektedir. Oluflan bu elektromanyetik alan n sinirsel fonksiyonlara etki etti i ve vücutta bâz fizyolojik de iflikliklere neden oldu una iliflkin kuflkular bulunmaktad r (Rodney 2002). Sobel ve arkadafllar n n (1995) yapt bir araflt rmada, cep telefonunun yayd radyofrekans dalgalar n n Alzheimer, Parkinson ve multipl skleroz (MS) gibi sinir hastal klar - n n oluflma riskini artt rd tesbit edilmifltir. Elektromanyetik alan ve dalgalara mâruz kalma durumu daha çocukluk yafllar nda bafllamaktad r (Frank ve Slesin 1998, Riley 1995). Elektromanyetik alan oluflturan elektronik cihazlar n ayn anda çal flt - ortamlarda yüksek EMA düzeylerine ulafl labilir. Okulda meydana gelen elektromanyetik etkilenme ise çocuklar n di er ortamlardaki elektromanyetik alan mâruziyetlerine katk da bulunmakta ve muhtemel sa l k risklerini art rmaktad r (Deadman ve ark. 1999). Elektromanyetik alan n insan sa l üzerinde olumsuz etkileri oldu unu ortaya koya çal flmalar n birkaç nda, ortalama de erden yüksek manyetik alan n bulundu u yerde uzun süre kalan hâmile kad nlar n zor do um yapt klar belirlenmifltir (London ve ark. 1991). Zmyslony ve Jajte (1998) ise yapt klar bir araflt rmada elektromanyetik alan n embriyogenezis ve teratogenezis oluflumunda, merkezî sinir sistemi fonksiyonlar n n ve immünolojik sistemlerin bozulmas nda, hücresel büyüme ve farkl laflmas nda rol oynayabilece ini ifâde etmifllerdir. Yine yap lan bâz çal flmalarda düflük fliddette EM alanlara mâruz kalman n biyomoleküllerin (DNA, RNA ve protein) sentezi, hücre bölünmesi (Robison ve ark. 2002, Güler ve ark. 1999, Penafiel 1997, Blank ve Goodman 1997), kanser oluflumu (Imaida ve ark. 2001, Wertheimer ve ark. 1995, Moulder ve Foster 1995, Thériault ve ark. 1994, Garaj-Vrhovac ve ark. 1992), hücre yüzeyine ait özellikler, membrandan kalsiyum girifl ç k fl ve ba lanmas üzerinde etkili oldu u gözlenmifltir (Allis ve Sinha-Robinson 1987). Elektromanyetik Alan n Beyin ve Sinir Sistemine Etkileri Elektromanyetik fl ma etkisinde kalan canl lar, EM enerjiyi so urmaktad r. So urulan EM enerji, vücutta s nmaya yol açmakta ve bâz organlardaki elektrik ak mlar n n de iflmesine neden olmaktad r. EM fl n m ayr ca doku hücrelerinin kimyasal yap s n da bozmaktad r (Feychting ve Ahlbom 1993). EM fl n m n n kimyasal etkileri hücrelerdeki büyük moleküllerin bozulmas na, hücre zarlar n n birbirine yap flmas na, hücre iyon dengesinin bozulmas na, sinir sisteminin etkilenmesine, beynin elektriksel iflaretinin de iflmesine, uykusuzlu a, bafl a r s na ve bafl dönmesine neden oldu u iddia edilmektedir (Dinçer 2000). Elektromanyetik alan n, s çan beyin dokusu ve plazmas nda karsinojenik bir bileflik olan malondialdehit (MDA) düzeyleri üzerine etkilerinin belirlenmesini amaçlayan bir araflt rmada, s çanlara uygulanan manyetik alan fliddeti yükseldikçe malondialdehit de- erlerinde art fl tesbit edilmifltir. Ayr ca bu çal flmada, farkl dozlarda elektromanyetik alan fliddetinde tutulan s çanlarda belirlenen MDA düzeylerindeki art fl gibi zararl etkilerin insanlar için de geçerli olabilece i vurgulanm flt r (Köklü ve ark. 2005). Minder ve Pfluger (2001) taraf ndan sviçre de yap lan bir kohort araflt rmas nda, EMA ya mâruz kalan demiryolu iflçileri aras nda beyin tümörlerinin 5.1 kat daha fazla görüldü ü tesbit edilmifltir. Kanada da çok merkezli yap lan bir olgu-kontrol çal flmas nda, EMA ya mâruz kalan çal flanlarda bir beyin kanseri ti- New/Yeni Symposium Journal 168

5 pi olan glioblastome multiformeya yakalanma riskinde 5.3 kat art fl oldu u belirlenmifltir (Villeneuve 2002). Yine birçok araflt rmada, Uluslararas yonlaflt - r c Olmayan Radyasyondan Korunma Komitesinin (ICNIRP) belirledi i s n r de erlerin alt nda cep telefonu sinyallerinin beynin elektriksel aktivitelerinde ve alg lama fonksiyonlar nda (dikkat, hat rlama, tepki verme gibi) k sa süreli de iflimlere neden oldu u belirtilmifltir (IEGMP 2000). Dünya Sa l k Örgütü (2007) taraf ndan yürütülen çal flmalara göre, elektrostresle iliflkili olabilecek sa l k sorunlar aras nda merkezî ve sempatik sinir sisteminde fonksiyonel bozukluklar, reaksiyon zaman nda de ifliklikler, konsantrasyon bozuklu u ile EEG de ifliklikleri yer almaktad r. Wahab ve di erlerinin (2007) yapm fl oldu u araflt rmada ise elektromanyetik alana mâruz kalanlarda ortaya ç kan semptomlar de erlendirildi inde, bafla r s ve konsantrasyon bozukluklar gibi bulgular kaydedilmifltir. Hardell ve arkadafllar (2000) taraf ndan yap lan bir vak a kontrol çal flmas nda ise 233 beyin tümörlü hasta ile 466 kontrol grubundaki bireyler karfl laflt r lm fl ve beynin en fazla manyetik alana mâruz kalan temporal ve oksipital bölgelerinde tümör riskinin artt tesbit edilmifltir. Lai ve Singh (2004) taraf ndan yap lan bir araflt rmada, elektromanyetik alan n serbest radikaller yolu ile DNA k r klar na neden oldu u ve farelerin beyninde hasara yol açt belirlenmifltir. Moulder in (1998) araflt rmas nda, cep telefonu frekanslar n n s çanlarda beyin lezyonu oluflturdu u, bir di er araflt rmada ise yüksek frekansl cep telefonu elektromanyetik alan - n n farelerin beyninde zedelenme aç s ndan risk oluflturdu u ifâde edilmifltir (Barcal ve Vozeh 2007). Van Leeuwev ve arkadafllar n n (1999) yapt klar bir çal flmada, elektromanyetik alan n etkili oldu u iddia edilen bozukluk ve hastal klar aras nda beyin aktivitelerinde de ifliklikler, bafl a r lar, uyku bozukluklar ve dikkat bozukluklar yer almaktad r. Baflka bir kaynakta, günlük yaflamda mâruz kal nan elektromanyetik mâruziyet nedeniyle beyin tümörlerinin artt ifâde edilmifltir (Frey 1994). Cep telefonlar ndan yay lan iyonlaflmaya neden olmayan radyo frekans (RF) dalgalar n n, beyin kanserine yol aç p açmad konusunda halen tart flmalar sürmektedir. Bu konudaki ilk ciddi endifle 1993 y l nda Florida da yaflayan bir kiflinin, cep telefonu kullan m nedeniyle eflinin beyin kanserinden öldü ünü iddia etmesiyle bafllam flt r (Foster ve Moulder 2000). RF mâruziyetinin doku ve hücreleri s tmas nedeniyle vücutta buna karfl oluflan fizyolojik tepki, olumsuz bâz de- iflimlere yol açabilir. Is y da tma kapasitesi s n rl organlardan biri olan sinir sistemi, lokal olarak etkilenmeye daha yatk nd r. Bu mâruziyetin insan sa l üzerine etkileriyle ilgili iddialar özellikle beyin aktivitesinde de ifliklikler ve bâz kanser türlerine neden olmas üzerinde yo unlaflmaktad r (Ahlbom ve ark. 2004). Cep telefonunun olumsuz etkileri konusunda yap lan birkaç araflt rmada kandaki zararl proteinlerin ve toksinlerin beyne girmesini engelleyen savunma mekanizmas n devre d fl b rakmaya (Canseven ve ark. 1997, Maes ve ark. 1993, Balcer Kubiczek ve Harrison 1991), yorgunluk, bafl a r s, deride yanma hissi ortaya ç karmaya, yüksek tansiyon oluflmas na, bafl dönmesi ve dikkatin da lmas na sebep oldu una dâir bulgular elde edilmifltir (Taktak ve ark. 2005, Dinçer 2000, ICNIRP 1998). Günümüzde cep telefonlar, yetiflkinler kadar gençler ve çocuklar taraf ndan da yo un bir flekilde kullan lmaktad r. Özellikle çocuklar, RF enerjisinden yetiflkinlerden daha fazla etkilenmektedirler. Çocuk beyni, yap s nda bulunan su ve iyon miktar n n fazla olmas nedeniyle yetiflkin beynine göre daha iletkendir. Buna ba l olarak, RF enerjisi çocuklarda daha fazla so urulmaktad r. Baflka bir ifâdeyle çocuklar n merkezî sinir sistemi geliflme döneminde olup beyin dokusu daha iletkendir ve RF penetrasyonu bafl n büyüklü ü için rölatif olarak daha fazlad r. Ayr ca çocuklar eriflkinlere göre, cep telefonundan yay lan RF dalgalar na yaflam boyu daha uzun süre mâruz kal rlar (Kheifets ve ark. 2005). Almanya da yap lan bir araflt rmada, 9-10 yafl grubundaki çocuklar n %6 s n n her gün cep telefonu kulland, %35 inin kendilerine âit cep telefonu bulundu u tesbit edilmifltir (Schüz ve ark. 2006). Deveci ve arkadafllar n n (2007) ülkemizde yapm fl oldu u bir araflt rmada ise ilkö retim ö rencilerinin %25.9 unun cep telefonu kulland, %11 inin kendine âit cep telefonu oldu u ve bunlar n %22.9 unun cep telefonunu sürekli yan nda tafl d belirlenmifltir. Cep telefonu kullanan ö rencilerin günlük konuflma süreleri ortalama 34.7±38.4 dakika olarak tesbit edilmifltir. Ayn çal flmada, araflt rma kapsam na al nan ö rencilerin %59.3 ünün bilgisayar kulland, ortalama bilgisayar kullan m sürelerinin hafta içi 2.1±2.0, hafta sonu 2.6±2.3 saat oldu u bulunmufltur. Ö rencilerin %99.9 unun televizyon seyretti i ve haftada ortalama televizyon seyretme sürelerinin 10.68±8.30 saat oldu- u, %78 inin haftada 1-14 saat, %22 sinin 14 saatin üzerinde televizyon seyretti i tesbit edilmifltir. Ö rencilerin televizyon seyretme uzakl klar ortalamas ise ± cm olarak tesbit edilmifltir. Elektromanyetik alan etkilerinin ve sebep oldu u New/Yeni Symposium Journal 169

6 hasar n derecesinin, mâruz kal nan süreyle iliflkili oldu- u bilinmektedir (Moustafa ve ark. 2001). Ö rencilerin televizyon izleme ve bilgisayar kullan m süreleri, bu cihazlara olan uzakl klar, ço unlukla da gereksiz kullan mlar elektromanyetik alan mâruziyetlerini art rmaktad r. Ayr ca baz istasyonlar ile ayn frekanslar kullanan cep telefonlar n n kullan m süresi artt kça kafa s - cakl nda art fl, bafl a r s, bafl dönmesi ve konsantrasyon bozuklu u gibi flikâyet ve semptomlar n da artt iddia edilmektedir (Pala 2002). Cep telefonlar n n yayd radyofrekans dalgalar n n beyinde etkili oldu u düflünülen di er hastal klar aras nda bellekle ilgili bozukluklar da say labilir (Krause ve ark. 2000). Yukar da bahsedilen araflt rma sonuçlar nda görüldü ü üzere, elektromanyetik alan mâruziyetlerinin etkili oldu u iddia edilen bozukluk ve hastal klar aras nda beyin aktivitelerinde de ifliklikler, dikkat ve konsantrasyon bozukluklar yer almaktad r. SONUÇ DEHB, görülme s kl n n fazla olmas ve hayat boyu etkisinin devam etmesi nedeniyle günümüzde popülerli ini koruyan bir konudur. Bununla birlikte, DEHB nin toplum içindeki s kl k oran ndaki son y llarda görülen art fl n nedenlerinin bilinmesi, bu hastal n etiyolojisinin ve seyrini etkileyen çevresel faktörlerin belirlenmesi, gereken tedbirlerin al nmas bak - m ndan önem tafl maktad r. nsan vücudu, elektrik yüklü bir organizmad r ve vücuttaki kimyasal reaksiyonlar elektrik reaksiyonlar - d r. nsan bedeni t pk yeryüzü gibi elektriksel alan oluflturmakta olup, oluflan elektriksel alan alternatif ak ml cihazlar ve yüksek gerilim hatlar ndan etkilenmektedir. Fizik kurallar na göre, küçük bir elektrik ak - m büyük bir elektromanyetik alana çok yak nsa de iflime u rayabilmektedir. Bu de iflikli in, elektromanyetik alan n insan vücudunu etkilemesinin nedeni oldu u düflünülmektedir. Özellikle bebekler ve çocuklar, elektromanyetik alan n muhtemel olumsuz etkilerine karfl, geliflim dönemlerini tamamlamam fl olmalar nedeniyle önemli bir risk grubu konumundad r. Elektromanyetik alan oluflturan cihazlar hayat m - z n bir parças hâline gelmifl bulunmaktad r. Elektromanyetik alan kirlili inin gözle görülemeyifli, etkisinin ço u zaman do rudan hissedilemeyifli ve uzun zaman sonra etkisinin birikerek görülmesi nedeniyle insanlar taraf ndan yeterince önemsenmemifltir. Ancak cep telefonlar n n yayg nlaflmas sonras nda, EMA n n insan sa l üzerinde etkili olabilece i düflüncesi kamuoyunda oluflmaya bafllam flt r. Giderek artan ölçüde genifl kitleleri ilgilendiren cep telefonu kullan m beraberinde insan sa l üzerine etkilerinin araflt r lmas n, konuyla ilgili araflt rmalar n yap lmas n gündeme getirmifltir. Bu konuyla ilgili yap lm fl birçok araflt rmada, RF dalgalar n n insan vücudunda olumsuz etkiler oluflturdu u ortaya konmufltur. DEHB nin tan mlanmas nda, beyindeki ifllevsel bir bozukluk oldu u yönündeki düflünceler literatürde genel bir bak fl aç s olarak kabûl görmektedir. Bu çal flmada, elektromanyetik alan n sinir sistemi ve beyin fonksiyonlar üzerine olumsuz etkilerinin oldu unu ifâde eden birçok araflt rmaya yer verilmifltir. yi tan mlanm fl bir bozukluk olmas na ra men, ilgili kaynaklarda DEHB nin etiyolojisi ve seyrini etkileyen faktörlerle ilgili ortak bir görüfle ulafl lamam flt r. Bununla birlikte ilgili literatür incelendi inde, elektromanyetik alan n DEHB üzerine etkilerini kesin olarak ortaya koyan bilimsel araflt rma sonucuna da rastlanamam flt r. Oysa gebelik sürecinde annenin yüksek düzeylerde EM etkilenmeye mâruz kalmas, çocu un DEHB li dünyaya gelmesinde etkili olabilir. Ayr ca do um sonras nda DEHB tan s koyulan bireylerde EMA mâruziyetleri bu bozuklu un seyrine etki edebilir. Sonuç olarak, elektromanyetik alan mâruziyetlerinin, DEHB yayg nl k oran na ve bu bozuklu un seyrine muhtemel etkileri konusunda uzun vâdeli bilimsel çal flmalar n yap lmas gerekti i düflünülmektedir. KAYNAKLAR Ahlbom A, Gren A, Kheifets L, Savitz D, Swerdlow A (2004) Epidemiology of health effects of radiofrequency exposure. Environ Health Perspect; 112: Allis JW, Sinha-Robinson BL (1987) Temperature-specific inhibition of human red cell Na+/K+ ATPase by MHz microwave radiation. Bioelectromagnetics; 8: Amerikan Psikiyatri Birli i (2000) Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders. 4th edn, Text Revision (DSM-IV-TR). APA, Washington DC. Amerikan Psikiyatri Birli i (1994) Mental Bozukluklar n Tan sal ve Say msal El Kitab, Dördüncü Bask (DSM-IV). Köro lu E, tercüme editor. Ankara: Hekimler Yay n Birli i, Arnetz BB, Berg M (1996) Melatonin and adrenocorticotropic hormone levels in video display unit workers during work and leisure. J Occupat Environmen Med / Am Coll Occupat Environmen Med; 38: Aylward EH, Reiss AL, Readeri MJ (1996) Basal ganglia volumes in children with attention deficit hyperactivity disorder. J Child Neurol; 11: Canseven AG, Seyhan N, M rshahidi S, Turhan A, Im r A (1997) Inhibition of natural killer (NK) cell activity by ELF Magnetic Fields. Med Biol Eng Comput; 35: 44. Balcer Kubiczek EK, Harrison GH (1991) Neoplastic transformation of C3H/10T1/2 cells following exposure to 120-Hz modulated 2.45-GHz microwaves and phorbol ester tumor promoter. Radiat Res; 126: Barcal J, Vozeh F (2007) Effect of whole-body exposure to high-frequency electromagnetic field on the brain cortical and hippocampal activity in mouse experimental model. NeuroQuantology; 3: New/Yeni Symposium Journal 170

7 Barkley RA, Grodzinsky G (1994) Are tests of frontal lobe functions useful in the diagnosis of attention deficit disorder? Clin Neuropsychol; 8: Biederman J, Monuteaux MC, Mick E (2006) Young adult outcome of Attention Deficit Hyperactivity Disorder: A controlled 10-year follow-up study. Psychol Med; 36: Biederman J, Faraone SV (2005) Attention deficit hyperactivity disorder. Lancet; 366: Blank M, Goodman R (1997) Do electromagnetic fields interact directly with DNA? Bioelectromagnetics; 18: Bold A, Toros H, fien O (2003) Manyetik alan n insan sa l üzerindeki etkisi. III. Atmosfer Bilimleri Sempozyumu, Mart, TÜ, stanbul. Boris M, Mandel FS (1994) Foods and additives are common causes of the attention deficit hyperactive disorder in children. Ann Allegy; 72: Bradley J, James L, Tucker D (2000) Preliminary findings of antistreptococcal antibody titers and basal ganglia volumes in tic, obsessive-compulsive and attention deficit hyperactivity disorder. Arch Gen Psychiatry; 57: Cameron IW, Hardman WE, Winters WD, Zimmerman S, Zimmerman AM (1993) Enviromental magnetic fields: influences on early embryogenesis. J Cell Biochem; 51: Cantwell DP (1996) Attention deficit disorder: a review of the past 10 years. J Acad Child Adolesc Psychiatry Am; 35: Castellanos FX, Rapoport JL (1992) Etiology of attention-deficit hyperactivity disorder. Child Adolesc Psychiatric Clin North America; 1: Castellanos FX, Lee PP, Sharp W, Jeffries NO, Greenstein DK, Clasen LS, Blumenthal JD, James RS, Ebens CL, Walter JM, Zijdenbos A, Evans AC, Giedd JN, Rapoport JL (2002) Developmental trajectories of brain volume abnormalities in children and adolescents with attention-deficit/hyperactivity disorder. JAMA; 288: Deadman JE, Armstrong BG, McBride ML, Gallagher R, Theriault G (1999) Exposures of children in Canada to 60-Hz magnetic and electric fields. Scand J Work Environ Health; 25: Deveci SE, Aç k Y, Gülbayrak C, Demir AF, Karada M, Koçdemir E (2007) lkö retim ö rencilerinin cep telefonu, bilgisayar, televizyon gibi elektromanyetik alan oluflturan cihazlar kullan m s kl. F rat T p Dergisi; 2: Dinçer H (2000) Elektromanyetik fl n mlar ve insan sa l na etkileri. Elektrik, Elektronik ve Bilgisayar Mühendisli i Sempozyumu, 8-12 Kas m, Bursa. Dünya Sa l k Örgütü (2007) Electromagnetic fields and public health, exposure to extremely low frequency electromagnetic fields, Fact Sheet No:322, Geneva, Switzerland. World Health Organization. 2 Ocak 2010 da adresinden indirildi. Erflan E Erdal, Do an O, Do an S, Sümer H (2004) The distribution of symptoms of attention-deficit/hyperactivity disorder and oppositional defiant disorder in school age children in Turkey. Europ Child Adoles Psychiatry; 13: Faraone S, Biederman J (1998) Neurobiology of attention deficit hyperactivity disorder. Biol Psychiatry; 44: Feychting M, Ahlbom A (1993) Magnetic fields and cancer in children residing near Swedish high-voltage power lines. Am J Epidemol; 138: Frank AL, Slesin L (1998) Nonionizing Radiation. Wallace RB, editor. Maxcy-Rosenau-Last Public Health and Preventive Medicine, 14th edition. Stamford, CT: Appleton and Lange, Frey AH (1994) On the Nature of Electromagnetic Field Interactions with Biological Systems, Medical Intelligence Unit. Austin, Texas: RG Landes Company. Foster KR, Moulder JE (2000) Are mobile phones safe? IEEE Spectrum Online; 37: Gaub M, Carlson CL (1997) Gender differences in ADHD: a metaanalysis and critical review. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry; 36: Garaj-Vrhovac V, Fucic A, Horvat D (1992) The correlation between the frequency of micronuclei and specific chromosome aberrations in human lymphocytes exposed to microwave radiation in vitro. Mutation Res; 281: Giedd JN, Castellanos FX, Casey BJ, Kozuch P, King AC, Hamburger SD, Rapoport JL (1994) Quantitative Morphology of the corpus callosum in attention deficit hyperactivity disorder. Am J Psychiatry; 151: Güler G, Atalay Seyhan N (1999) Extremely Low Frequency (ELF) Electric Field with different application times inhibits protein synthesis. Med Biol Eng Comput; 37: Hardell L, Hallquist A, Mild KH (2000) Mobile phones and the risk of brain tumours. Lancet; 356: Hetchman L (2005) Attention-Deficit Disorders. Sadock BJ, Sadock V, editors. Kaplan & Saddock s Comprehensive Textbook of Psychiatry, 8th Ed. Philadelphia: Lippincott Williams & Wilkins, Hynd GW, Semrud-Clikeman M, Lorys AR, Novey ES, Eliopulos D (1990) Brain morphology in developmental dyslexia and attention deficit/hyperactivity. Arch Neurol; 47: ICNIRP-International Commission on Non Ionizing Radiation Protection (1998) Guidelines for Limiting Exposure to Time-Varying Electric, Magnetic and Electromagnetic Fields (Up To 300 GHz). Health Physics; 74: IEGMP-Independent expert group on mobile phones report (2000) Mobile phones and health (the Stewart Report). 2 Ocak 2010 da adresinden indirildi. Imaida K, Kuzutani K, Wang J, Fujiwara O, Ogiso T, Kato K, Shirai T (2001) Lack of promotion of 7, 12-dimethylbenz[a]anthracene-initiated mouse skin carcinogenesis by 1.5 GHz electromagnetic near fields. Carcinogenesis; 22: Kalkan TM, Körp nar MA, Pifliriciler R, Toprak N, Birman H, Hac bekiro lu M (1999) 50 Hz frekansl manyetik alan n, s çanlar n vücut a rl klar, kan parametreleri ve tavuk embriyosu üzerine etkileri. Biliflim Toplumuna Girerken Elektromanyetik Kirlilik Etkileri Sempozyumu, 11 Kas m, Ankara, Türkiye Sempozyum Özet Kitab : Kanarek RB (1994) Does sucrose or aspartame cause hyperactivity in children? Nutr Rev; 52: Kaplan HI, Sadock BJ (1998) Attention Deficit Disorders. Synopsis of Psychiatry, 8th Edition. Baltimore: Williams & Wilkins Co, Kaplan HI, Sadock BJ, Greeb JA (1994) Attention-Deficit Disorders. Kaplan and Sadock s Synopsis of Psychiatry, 8th Edition. Baltimore: Williams and Wilkins, Kheifets L, Repacholi M, Saunders R, van Deventer E (2005) The sensitivity of children to electromagnetic fields. Pediatrics; 116: e303-e313. Köklü Ö, Gülbilek M, Çiçekçibafl AE, Bodur S, Salbacak A (2005) Elektromanyetik alanlar n rat beyin dokusu ve plazmas nda, karsinojenik bir bileflik olan MDA düzeyleri üzerine etkileri. Türk Klinik Biyokimya Dergisi; 3: Krause CM, Sillanmäki L, Koivisto M, Häggqvist A, Saarela C, Revonsuo A, Laine M, Hämäläinen H (2000) Effects of electromagnetic field emitted by cellular telephones on the EEG during a memory task. Neuroreport; 11: Lai H, Singh NP (2004) Magnetic field-induced DNA strand breaks in brain cells of the rat. Environ Health Perspect; 112: London SJ, Thomas DC, Bowman JD, Sobel E, Cheng, TC, Peters JM (1991) New/Yeni Symposium Journal 171

8 Exposure to residential electric and magnetic fields and risk of childhood leukemia. Am J Epidemiol; 134: Maes A, Verschave L, Arroyo A, DeWagter C, Vercruyssen L (1993) In vitro cytogenetic effects of 2450 MHz waves on human peripheral blood lymphocytes. Bioelectromagnetics; 14: Merrel C, Tymms PB (2001) Inattention, hyperactivity and impulsiveness: their impact on academic achievement and progress. Br J Educat Psychol; 71: Minder CE, Pfluger DH (2001) Leukemia, brain tumors, and exposure to extremely low frequency electromagnetic fields in Swiss railway employees. Am J Epidemiol; 153: Montiel-Nova C (2003) Epidemiological data about attention deficit hyperactivity disorder in a sample of Morabina Children. Rev Neurol; 37: Motavall N (1994) Kentsel kesimde Türk lkokul çocuklar nda Dikkat Eksikli i Hiperaktivite Bozuklu unun Nozolojik ba lamda prevalans - n n araflt r lmas (Uzmanl k tezi). stanbul: stanbul Üniversitesi stanbul T p Fakültesi. Moulder JE (1998) Power frequency fields and cancer. Crit Rev Biomed Engineering; 26: Moulder JE, Foster KR (1995) Biological effects of power-frequency fields as they relate to carcinogenesis. Proc Soc Exper Biol Med; 209: Moustafa YM, Moustafa RM, Belacy A, Abou-El-Ela SH, Ali FM (2001) Effects of acute exposure to the radiofrequency fields of cellular phones on plasma lipid peroxide and antioxidase activities in human erythrocytes. J Pharm Biomed Analy; 26: Nigg JT, Blaskey LG, Huang-Pollock CL. Rappley MD (2002) Neuropsychological executive functions and DSM-IV ADHD subtypes. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry; 41: Nolan EE, Gadow KE, Sprafkin J (2001) Teacher reports of DSM-IV ADHD, ODD, and CD symptoms in schoolchildren. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry; 40: McCracken JT (2000) Attention Deficit Hyperactivity Disorder. Comprehensive Textbook Psychiatry, BJ Sadock, VA Sadock, editors, 7th Edition. Philadelphia: Lippincott Williams and Wilkins, Pala K (2002) Cep telefonu baz istasyonlar n n sa l a etkisi. Uluda Üniversitesi Dergisi; 1: Penafiel LM, Litovitz T, Krause D, Desta A, Mullins JM (1997) Role of modulation on the effect of microwaves on ornithine decarboxylase activity in L929 cells. Bioelectromagnetics; 18: Rapoport JL, Castellanos FX, Gogate N, Janson K, Kohler S, Nelson P (2001) Imaging normal and abnormâl brain development: new perspectives for child psychiatry. Austr New Zealand J Psychiatry; 35: Riley K (1995) Tracing EMFs in Building Wiring and Grounding. Tucson, AZ, Magnetic Science International. Robison JG, Pendleton AR, Monson KO, Murray BK, O Neill KL (2002) Decreased DNA repair rates and protection from heat induced apoptosis mediated by electromagnetic field exposure. J Bioelectromagnetics; 23: Rodney JC, Chandlera JS, Burgessc AP, Barrya RJ, Williamsd JD, Clarkea AR (2002) Acute mobile phone operation affects neural function in humans, Clin Neurophysiol; 113: Rowland AS, Lesesne CA, Abramowitz AJ (2002) The epidemiology of attention-deficit/hyperactivity disorder (ADHD): a public health view. Mental Retard Develop Disab Res Rev; 8: SCENIHR-Scientific Committee on Emerging and Newly Identified Health Risks (2007) Possible effects of Electromagnetic Fields (EMF) on Human Health. Brussels: European Commission, da adresinden indirildi. Schüz J, Böhler E, Berg G, Schlehofer B, Hettinger I, Schlaefer K, Wahrendorf J, Kunna-Grass K, Blettner M (2006) Cellular phones, cordless phones, and the risk of glioma and meningioma (Interphone Study Group, Germany). Am J Epidemiology; 163: Semrud-Clikeman M, Filipek PA, Biederman J, Steingard R, Kennedy D, Renshaw P, Bekken K (1994) Attention-deficit hyperactivity disorder: Magnetic resonance imaging morphometric analysis of the corpus callosum. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry; 33: Sobel E, Davanipour Z, Sulkava R, Erkinjuntti T, Wikstrom J, Henderson VW, Buckwalter G, Bowman JD, Lee PJ (1995) Occupations with exposure to electromagnetic fields: a possible risk factor for Alzheimer s disease. Am J Epidemiol; 142: fienol S (1996) Dikkat Eksikli i y k c davran fl bozukluklar n n klinik özellikleri, ayn grup ve di er DSM-IV tan lar yla birliktelikleri, risklerin ve tedavi e iliminin belirlenmesi (Uzmanl k tezi). Ankara, Gazi Üniversitesi T p Fakültesi. Taktak F, Tiryakio lu, Y lmaz (2005) GPS de Kullan lan Elektromanyetik Dalgalar n nsan Sa l na Etkilerinin rdelenmesi. Harita ve Kadastro Mühendisleri Odas, Mühendislik Ölçmeleri STB Komisyonu 2. Ulusal Mühendislik Ölçmeleri Sempozyumu, Kas m, TÜ- stanbul. Kongre Özet Kitab : Tannock R (1998) Attention Deficit Hyperactivity Disorder: advances in cognitive, neurobiological and genetic research. J Child Psychol Psychiatry; 39: Thériault G, Goldberg M, Miller AB, Armstrong B, Guénel, P, Deadman J, Imbernon E, To T, Chevalier A, Cyr D, Wall C (1994) Cancer risks associated with occupational exposure to magnetic fields among electric utility workers in Ontario and Quebec, Canada, and France: Am J Epidemiol; 139: Van Leeuwen GM, Lagendijk JJ, Van Leersum BJ, Zwamborn AP, Hornsleth SN, Kotte AN (1999) Calculation of chance in brain temperatures due to exposure to a mobile phone. Phys Med Biol; 44: Villeneuve PJ, Agnew DA, Johnson KC, Mao Y (2002) Canadian Cancer Registries Epidemiology Research Group Brain cancer and occupational exposure to magnetic fields among men: results from a Canadian population-based case-control study. Int J Epidemiol; 31: Wahab MA, Podd JV, Rapley BI, Rowland, RE (2007) Elevated sister chromatid Exchange frequencies in dividing human peripheral blood lymphocytes exposed to 50 Hz magnetic fields. Bioelectromagnetics; 28: Weiss G (1996) Attention deficit hyperactivity disorder. Child and Adolescent Psychiatry, 2nd Edition. Lewis M, editor, Baltimore, Williams and Wilkins, Wertheimer N, Savitz DA, Leeper E (1995) Childhood cancer in relation to indicators of magnetic fields from ground current sources. Bioelectromagnetics, 16: Willmhurst L (2005) Essentials of Child Psychopathology. Hoboken, NJ: John Wiley & Sons Incorporated. Wolraich ML, Lindgren SD, Stumbo PJ, Stegink LD, Appelbaum ML, Kiritsy MC (1994) Effects of diets high in sucrose or aspartame on the behavior and cognitive performance of children. N Engl J Med; 330: Zmyslony M, Jajte JM (1998) The role of free radicals in mechanisms of biological function exposed to weak, constant and net magnetic fields. Med Pr; 49: New/Yeni Symposium Journal 172

Keywords: G R fi DEHB N N ET YOLOJ S 166

Keywords: G R fi DEHB N N ET YOLOJ S 166 pose of this study is to contribute to an increased sensitivity about the possible effects of the electromagnetic field on the ADHD prevalence rates and on the course of this disorder. Moreover, it is

Detaylı

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Deomed Medikal Yay nc l k Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Birinci bask Deomed, 2009. 62

Detaylı

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uygulama Önerileri 59 Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uluslararas ç Denetim Meslekî Uygulama Standartlar ndan Standart 1110 un Yorumu lgili Standart 1110 Kurum çi Ba

Detaylı

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac Ders 3: SORUN ANAL Z Sorun analizi nedir? Sorun analizi, toplumda varolan bir sorunu temel sorun olarak ele al r ve bu sorun çevresinde yer alan tüm olumsuzluklar ortaya ç karmaya çal fl r. Temel sorunun

Detaylı

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL 2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL NOT: Düzeltmeler bold (koyu renk) olarak yaz lm flt r. YANLIfi DO RU 1. Ünite 1, Sayfa 3 3. DÜNYA HAYVAN POPULASYONU

Detaylı

hükümet tabibi olarak görev yaptıktan sonra, 1988 yılında Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi nde başladığım

hükümet tabibi olarak görev yaptıktan sonra, 1988 yılında Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi nde başladığım 1961 yılında Malatya da doğdum. İlk-orta ve lise öğrenimimi Malatya da tamamladım.1978 yılında girdiğim Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi'ni 1984 yılında bitirdim. 1984-1987 yılları arasında Çanakkale ve

Detaylı

Dünyada ve Türkiye de Güncel Verilerle HIV/AIDS. Hacettepe Üniversitesi AIDS Tedavi ve Araflt rma Merkezi (HATAM)

Dünyada ve Türkiye de Güncel Verilerle HIV/AIDS. Hacettepe Üniversitesi AIDS Tedavi ve Araflt rma Merkezi (HATAM) Dünyada ve Türkiye de Güncel Verilerle /AIDS Dr. Aygen Tümer Hacettepe Üniversitesi AIDS Tedavi ve Araflt rma Merkezi (HATAM) Dünyada /AIDS Dünya Sa l k Örgütü (DSÖ)/UNAIDS taraf ndan Aral k 2010 tarihinde

Detaylı

900 MHz GSM CİHAZLARININ (CEP TELEFONLARININ) VÜCUTTA OLUŞTURDUĞU TERMAL ETKİ

900 MHz GSM CİHAZLARININ (CEP TELEFONLARININ) VÜCUTTA OLUŞTURDUĞU TERMAL ETKİ 900 MHz GSM CİHAZLARININ (CEP TELEFONLARININ) VÜCUTTA OLUŞTURDUĞU TERMAL ETKİ A.Hikmet Eriş Tıbbi Radyofizik Uzmanı Bezmialem Vakıf Üniversitesi Tıp Fakültesi İstanbul Termal Kamera Normal kameralar görüntüyü

Detaylı

Hücre zedelenmesi etkenleri. Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015

Hücre zedelenmesi etkenleri. Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015 Hücre zedelenmesi etkenleri Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015 Homeostaz Homeostaz = hücre içindeki denge Hücrenin aktif olarak hayatını sürdürebilmesi için homeostaz korunmalıdır Hücre zedelenirse ne olur? Hücre

Detaylı

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Hmfl. Sevgili GÜREL Emekli, Ac badem Sa l k Grubu Ac badem Hastanesi, Merkezi Sterilizasyon Ünitesi, STANBUL e-posta: sgurkan@asg.com.tr H

Detaylı

İÇİNDEKİLER. Duygusal ve Davranışsal Bozuklukların Tanımı 2

İÇİNDEKİLER. Duygusal ve Davranışsal Bozuklukların Tanımı 2 İÇİNDEKİLER Bölüm 1 Giriş 1 Duygusal ve Davranışsal Bozuklukların Tanımı 2 Normal Dışı Davramışları Belirlemede Öznellik 2 Gelişimsel Değişimlerin Bir Bireyin Davranışsal ve Duygusal Dengesi Üzerindeki

Detaylı

Girifl Marmara Üniversitesi Eczac l k Fakültesi Farmakoepidemiyoloji Araflt rma Birimi (MEFEB) Ecz. Neslihan Güleno lu

Girifl Marmara Üniversitesi Eczac l k Fakültesi Farmakoepidemiyoloji Araflt rma Birimi (MEFEB) Ecz. Neslihan Güleno lu G R fi Girifl Bu kitapç k Marmara Üniversitesi Eczac l k Fakültesi Farmakoepidemiyoloji Araflt rma Birimi (MEFEB) taraf ndan, befleri t bbi ürünlerin güvenlili inin izlenmesi ve de erlendirilmesi hakk

Detaylı

ÇOCUK ve ERGENL KTE GUATR

ÇOCUK ve ERGENL KTE GUATR ÇOCUK ve ERGENL KTE GUATR GUATR NED R? Bu kitapç n içeri i Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derne i nin web sitesinden faydalan larak haz rlanm flt r. www.cocukendokrindiyabet.org Tiroid bezi Guatr Tiroid

Detaylı

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Otomasyon Sistemleri E itiminde Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Murat Ayaz Kocaeli Üniversitesi Teknik E itim Fakültesi, Elektrik E itimi Koray Erhan Kocaeli Üniversitesi, Teknoloji Fakültesi,

Detaylı

GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL

GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL Hasta Rehberi Say 7 GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber Genç Yetiflkinlerde Büyüme Hormonu Eksikli i - Say 7 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading

Detaylı

Selülit ile mücadelede son nokta. Cellulaze. www.ortadoguas.com

Selülit ile mücadelede son nokta. Cellulaze. www.ortadoguas.com Be Selülit ile mücadelede son nokta Cellulaze www.ortadoguas.com Cellulite Laser Workstation Sadece tek bir uygulamadan sonra etkinli i kan tlanm fl, baflar l sonuçlar Cellulaze minimal invaziv bir selülit

Detaylı

BEBEK VE ÇOCUK ÖLÜMLÜLÜĞÜ 9

BEBEK VE ÇOCUK ÖLÜMLÜLÜĞÜ 9 BEBEK VE ÇOCUK ÖLÜMLÜLÜĞÜ 9 Attila Hancıoğlu ve İlknur Yüksel Alyanak Sağlık programlarının izlenmesi, değerlendirilmesi ve ileriye yönelik politikaların belirlenmesi açısından neonatal, post-neonatal

Detaylı

S STEM VE SÜREÇ DENET M NDE KARfiILAfiILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNER LER

S STEM VE SÜREÇ DENET M NDE KARfiILAfiILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNER LER S STEM VE SÜREÇ DENET M NDE KARfiILAfiILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNER LER Erol LENGERL / Akis Ba ms z Denetim ve SMMM A.fi. 473 474 2. Salon - Paralel Oturum VIII - Sistem ve Süreç Denetiminde Karfl lafl lan

Detaylı

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar Kazand ran Güç Mercedes-Benz orijinal ya lar arac n z üreten uzmanlar taraf ndan, gelifltirilmifltir. Mercedes-Benz in dilinden en iyi Mercedes-Benz

Detaylı

BÜYÜME HORMONU EKS KL

BÜYÜME HORMONU EKS KL Hasta Rehberi Say 2 BÜYÜME HORMONU EKS KL Kolay okunabilir rehber Büyüme Hormonu Eksikli i - Say 2 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri Enstitüsü, Reading,

Detaylı

Mehmet TOMBAKO LU* * Hacettepe Üniversitesi, Nükleer Enerji Mühendisli i Bölümü

Mehmet TOMBAKO LU* * Hacettepe Üniversitesi, Nükleer Enerji Mühendisli i Bölümü Nükleer Santrallerde Enerji Üretimi ve Personel E itimi Mehmet TOMBAKO LU* Girifl Sürdürülebilir kalk nman n temel bileflenlerinden en önemlisinin enerji oldu unu söylemek abart l olmaz kan s nday m. Küreselleflen

Detaylı

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z Nisan 2010 ISBN 978-9944-60-631-8 1. Bask, 1000 Adet Nisan 2010 stanbul stanbul Sanayi Odas Yay nlar No: 2010/5 Araflt rma fiubesi Meflrutiyet

Detaylı

B anka ve sigorta flirketlerinin yapm fl olduklar ifllemlerin özelli i itibariyle

B anka ve sigorta flirketlerinin yapm fl olduklar ifllemlerin özelli i itibariyle B anka ve sigorta flirketlerinin yapm fl olduklar ifllemlerin özelli i itibariyle bu ifllemlerin üzerinden al nan dolayl vergiler farkl l k arz etmektedir. 13.07.1956 tarih 6802 say l Gider Vergileri Kanunu

Detaylı

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*)

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) Amaç ve Kapsam Madde 1- Bu Yönetmelik, Türkiye Bilimsel

Detaylı

Nörolojik Hastalıklarda Depresyon ve Sitokinler

Nörolojik Hastalıklarda Depresyon ve Sitokinler 46.ULUSAL PSİKİYATRİ KONGRESİ, 2010 Nörolojik Hastalıklarda Depresyon ve Sitokinler Dr.Canan Yücesan Ankara Tıp Fakültesi Nöroloji Anabilim Dalı Akış Sitokinler ve depresyon Duygudurum bozukluklarının

Detaylı

önce çocuklar Türkiye için Önce Çocuklar önemlidir

önce çocuklar Türkiye için Önce Çocuklar önemlidir önce çocuklar Türkiye için Önce Çocuklar önemlidir 2002 May s ay nda yap lan Birleflmifl Milletler Çocuk Özel Oturumu öncesinde tüm dünyada gerçeklefltirilen Çocuklar çin Evet Deyin kampanyas na Türkiye

Detaylı

Romatizmal Ateş ve Streptokok Enfeksiyonu Sonrası Gelişen Reaktif Artrit

Romatizmal Ateş ve Streptokok Enfeksiyonu Sonrası Gelişen Reaktif Artrit www.printo.it/pediatric-rheumatology/tr/intro Romatizmal Ateş ve Streptokok Enfeksiyonu Sonrası Gelişen Reaktif Artrit 2016 un türevi 1. ROMATİZMAL ATEŞ NEDİR? 1.1 Nedir? Romatizmal ateş, streptokok adı

Detaylı

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog KONYA KARAMAN BÖLGESİ BOŞANMA ANALİZİ 22.07.2014 Tarihsel sürece bakıldığında kalkınma,

Detaylı

Hepatit B. HASTALIK Hepatit B nin etkeni nedir? Hepatit B hepatit B virüsü (HBV) ile meydana getirilen bir hastal kt r.

Hepatit B. HASTALIK Hepatit B nin etkeni nedir? Hepatit B hepatit B virüsü (HBV) ile meydana getirilen bir hastal kt r. Hepatit B HASTALIK Hepatit B nin etkeni nedir? Hepatit B hepatit B virüsü (HBV) ile meydana getirilen bir hastal kt r. HBV nas l yay l r? Hepatit B, hepatit B li kiflilerin kan veya vücut s v lar yoluyla

Detaylı

Hart Walker, gövde deste i ve dengeli tekerlek sistemi sayesinde, geliflim düzeyi uygun olan çocuklar n, eller serbest flekilde yürümesini sa lar.

Hart Walker, gövde deste i ve dengeli tekerlek sistemi sayesinde, geliflim düzeyi uygun olan çocuklar n, eller serbest flekilde yürümesini sa lar. Cerebral palsi gibi hareket ve postüral kontrol bozukluklar na yol açan hastal klar olan çocuklar, hastal klar n n derecesine ba l olarak yürüme güçlü ü çekmekte veya hiç yürüyememektedir. Hart Walker,

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ 1. ADI SOYADI: NESLİM GÜVENDEĞER DOKSAT 2. DOĞUM TARİHİ: 15.01.1969 3. UNVANI: ÇOCUK PSİKİYATRİSİ UZMANI 4.

ÖZGEÇMİŞ 1. ADI SOYADI: NESLİM GÜVENDEĞER DOKSAT 2. DOĞUM TARİHİ: 15.01.1969 3. UNVANI: ÇOCUK PSİKİYATRİSİ UZMANI 4. ÖZGEÇMİŞ 1. ADI SOYADI: NESLİM GÜVENDEĞER DOKSAT 2. DOĞUM TARİHİ: 15.01.1969 3. UNVANI: ÇOCUK PSİKİYATRİSİ UZMANI 4. ÖĞRENİM DURUMU: Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Tıp Fakültesi 9 Eylül Üniversitesi

Detaylı

OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir.

OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir. OYUNCA IN ADI Akl nda Tut YAfi GRUBU 4-6 yafl OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir. GENEL KURALLAR Çocuklar n görsel belle inin

Detaylı

YÖNTEM 1.1. ÖRNEKLEM. 1.1.1. Örneklem plan. 1.1.2. l seçim ölçütleri

YÖNTEM 1.1. ÖRNEKLEM. 1.1.1. Örneklem plan. 1.1.2. l seçim ölçütleri BÖLÜM 1 YÖNTEM Bu çal flma 11, 13 ve 15 yafllar ndaki gençlerin sa l k durumlar ve sa l k davran fllar n saptamay hedefleyen, kesitsel tan mlay c ve çok uluslu Health Behavior in School Aged Children,

Detaylı

Öğrencilerimiz TED Kayseri Kolejinde Ulusal Sorunları ve Çözümleri Tartıştılar

Öğrencilerimiz TED Kayseri Kolejinde Ulusal Sorunları ve Çözümleri Tartıştılar 2013 / 2014 SAYI: 04 Öğrencilerimiz TED Kayseri Kolejinde Ulusal Sorunları ve Çözümleri Tartıştılar Haftanın Bazı Başlıkları Sağ ve Sol Beynin Şifreleri Öğrencilerimiz TED Kayseri Kolejinde Ulusal Sorunları

Detaylı

dan flman teslim ald evraklar inceledikten sonra nsan Kaynaklar Müdürlü ü/birimine gönderir.

dan flman teslim ald evraklar inceledikten sonra nsan Kaynaklar Müdürlü ü/birimine gönderir. TÜB TAK BAfiKANLIK, MERKEZ VE ENST TÜLERDE ÇALIfiIRKEN YÜKSEK L SANS VE DOKTORA Ö REN M YAPANLARA UYGULANACAK ESASLAR (*) Amaç ve Kapsam Madde 1- Bu Esaslar n amac ; Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araflt

Detaylı

Hepinizin bildi i gibi bilgi ça olarak adland r lan günümüzde bilim ve teknoloji alan nda

Hepinizin bildi i gibi bilgi ça olarak adland r lan günümüzde bilim ve teknoloji alan nda Say n Meslektafllar m z, Hepinizin bildi i gibi bilgi ça olarak adland r lan günümüzde bilim ve teknoloji alan nda bafl döndürücü flekilde h zl ilerlemeler olmaktad r. Bu geliflmelerin en fazla oldu u

Detaylı

TÜRK YE DE A LE Ç fi DDET Ülke Çap nda Kriminolojik-Viktimolojik Alan Araflt rmas ve De erlendirmeler

TÜRK YE DE A LE Ç fi DDET Ülke Çap nda Kriminolojik-Viktimolojik Alan Araflt rmas ve De erlendirmeler 1 TÜRK YE DE A LE Ç fi DDET Ülke Çap nda Kriminolojik-Viktimolojik Alan Araflt rmas ve De erlendirmeler stanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Ceza Hukuku ve Kriminoloji Araflt rma ve Uygulama Merkezi 2003

Detaylı

4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI

4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI 4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI Resul KURT* I. G R fi Ülkemizde 4447 say l Kanunla, emeklilikte köklü reformlar yap lm fl, ancak 4447 say l yasan n emeklilikte kademeli

Detaylı

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Deomed Medikal Yay nc l k Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Birinci bask Deomed, 2009. çindekiler

Detaylı

HIV/AIDS HASTALI INDA SON GEL fimeler

HIV/AIDS HASTALI INDA SON GEL fimeler /AIDS HASTALI INDA SON GEL fimeler Dr. Aygen Tümer Hacettepe Üniversitesi AIDS Tedavi ve Araflt rma Merkezi (HATAM) /AIDS hastal sadece eriflkinleri de il, bebek, çocuk, genç, yafll demeden rk, cinsiyet,

Detaylı

Dikkat Eksikliði Hiperaktivite Bozukluðunda Frontal ve Parietal Bölge Disfonksiyonlarý

Dikkat Eksikliði Hiperaktivite Bozukluðunda Frontal ve Parietal Bölge Disfonksiyonlarý Dikkat Eksikliði Hiperaktivite Bozukluðunda Frontal ve Parietal Bölge Disfonksiyonlarý Emel ERDOÐAN* ÖZET Dikkat eksikliði hiperaktivite bozukluðunun etiyolojisi ile ilgili olarak nörolojik etkenler üzerinde

Detaylı

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Değerlendirme Notu Sayfa1

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Değerlendirme Notu Sayfa1 Sağlık Reformunun Sonuçları İtibariyle Değerlendirilmesi 26-03 - 2009 Tuncay TEKSÖZ Dr. Yalçın KAYA Kerem HELVACIOĞLU Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Türkiye 2004 yılından itibaren sağlık

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN. İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları

Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN. İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları I Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları II Yay n No : 2056 Hukuk Dizisi : 289 1. Bas Kas m 2008 - STANBUL ISBN 978-975 - 295-953 - 8

Detaylı

Suç Duyurusu: Dilovası = Sanayi = Hava Kirliliği = Akciğer Kanseri? / Onur Hamzaoğlu

Suç Duyurusu: Dilovası = Sanayi = Hava Kirliliği = Akciğer Kanseri? / Onur Hamzaoğlu Suç Duyurusu: Dilovası = Sanayi = Hava Kirliliği = Akciğer Kanseri? / Onur Hamzaoğlu Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) Uluslararası Kanser Araştırmaları Ajansı(UKAA), 17 Ekim 2013 tarihinde, hava kirliliğinin

Detaylı

İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ

İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ 120 kinci Bölüm - Ekonomiye Güven ve Beklentiler Anketi 1. ARAfiTIRMANIN AMACI ve YÖNTEM Ekonomiye Güven ve Beklentiler Anketi, tüketici enflasyonu, iflsizlik

Detaylı

AKIM TRANSFORMATÖRLER

AKIM TRANSFORMATÖRLER Ak m Transformatörleri FAT 0B FAT 0 Ç NDEK LER Özellikler Akım Transformatörlerinin Gücünün Belirlenmesi Teknik Tablo Oran Hatası Grafiği Sipariş Kodları Teknik Resimler 1 2 2 4 FAT 40 FAT 40L FAT 0 FAT

Detaylı

performansi_olcmek 8/25/10 4:36 PM Page 1 Performans Ölçmek

performansi_olcmek 8/25/10 4:36 PM Page 1 Performans Ölçmek Performans Ölçmek Cep Yönderi Dizisi Cep Yönderi Dizisi yöneticilerin ifl yaflam nda her gün karfl laflt klar en yayg n meydan okumalara ivedi çözümler öneriyor. Dizi içinde yer alan her kitapta, güçlü

Detaylı

NIJERYA DAN GELEN YOLCUDA EBOLAYA RASTLANMADI

NIJERYA DAN GELEN YOLCUDA EBOLAYA RASTLANMADI Portal Adres NIJERYA DAN GELEN YOLCUDA EBOLAYA RASTLANMADI : www.cayyolu.com.tr İçeriği : Gündem : http://www.cayyolu.com.tr/haber/nijerya-dan-gelen-yolcuda-ebolaya-rastlanmadi/96318 1/3 SAGLIK IÇIN EGZERSIZ

Detaylı

Öz: Bu araştırmanın amacı, Beden Eğitimi ve Spor Öğretmenliği (BESÖ) Bölümü

Öz: Bu araştırmanın amacı, Beden Eğitimi ve Spor Öğretmenliği (BESÖ) Bölümü Beden Eğitimi ve Spor Öğretmenliği Bölümü Öğrencilerinin Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu Belirtilerinin, Akademik Başarı ve Bazı Parametrelerle İlişkisinin İncelenmesi Mustafa ATLI 1, Gökhan YAŞAR

Detaylı

Araflt rma modelinin oluflturulmas. Veri toplama

Araflt rma modelinin oluflturulmas. Veri toplama 21 G R fi Araflt rman n amac na ba l olarak araflt rmac ayr ayr nicel veya nitel yöntemi kullanabilece i gibi her iki yöntemi bir arada kullanarak da araflt rmas n planlar. Her iki yöntemin planlama aflamas

Detaylı

fiekers Z D YABET (Diyabet nsipit)

fiekers Z D YABET (Diyabet nsipit) Hasta Rehberi Say 12 fiekers Z D YABET (Diyabet nsipit) Kolay okunabilir rehber Diyabet nsipid - Say 12 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri Enstitüsü, Reading,

Detaylı

MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES

MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES Ahmet AKIN / TÜRMOB Yönetim Kurulu Üyesi 387 388 Genel Oturum III - Meslek Mensuplar Aç s ndan Türkiye Denetim Standartlar n

Detaylı

HEPATİT C SIK SORULAN SORULAR

HEPATİT C SIK SORULAN SORULAR HEPATİT C SIK SORULAN SORULAR Hepatit C nedir? Hepatit C virüsünün neden olduğu karaciğer hastalığıdır. Hepatit C hastalığı olarak bilinir ve %70 kronikleşir, siroz, karaciğer yetmezliği, karaciğer kanseri

Detaylı

Farklı Televizyon Yayın Ortamlarında Aynı Anda Farklı Reklam Yayını Bir Koltuğa İki Karpuz Sığar mı?

Farklı Televizyon Yayın Ortamlarında Aynı Anda Farklı Reklam Yayını Bir Koltuğa İki Karpuz Sığar mı? Farklı Televizyon Yayın Ortamlarında Aynı Anda Farklı Reklam Yayını Bir Koltuğa İki Karpuz Sığar mı? *Av.Erdal AKSU 17 Kasım 2008 KONU: Rekabet Kurulu nun 03.07.2008 tarihinde Kablo TV şebekesine entegre

Detaylı

6. SINIF MATEMAT K DERS ÜN TELEND R LM fi YILLIK PLAN

6. SINIF MATEMAT K DERS ÜN TELEND R LM fi YILLIK PLAN GEOMETR Geometrik Cisimler Uzunluklar Ölçme 6. SINIF MATEMAT K DERS ÜN TELEND R LM fi YILLIK PLAN 1. Prizmalar n temel elemanlar n belirler. Tabanlar n n karfl l kl köflelerini birlefltiren ayr tlar tabanlara

Detaylı

ÇOCUKLUKTA ve ERGENL KTE KEM K SA LI I

ÇOCUKLUKTA ve ERGENL KTE KEM K SA LI I ÇOCUKLUKTA ve ERGENL KTE KEM K SA LI I Bu kitapç n içeri i Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derne i nin web sitesinden faydalan larak haz rlanm flt r. www.cocukendokrindiyabet.org ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE

Detaylı

BEZMİÂLEM. Horlama ve Uyku. Apne Sendromu VAKIF ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ. Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı.

BEZMİÂLEM. Horlama ve Uyku. Apne Sendromu VAKIF ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ. Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı. Horlama ve Uyku Apne Sendromu BEZMİÂLEM VAKIF ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı Uyku Polikliniği rtibat : 0212 453 17 00 GH-02 V;01/2010 Horlama ve Uyku Apne Sendromu

Detaylı

Özel Atıklar Prof. Dr. Bülent MERTOĞLU

Özel Atıklar Prof. Dr. Bülent MERTOĞLU 8. Ders Özel Atıklar Prof. Dr. Bülent MERTOĞLU YAPILAN ÇALIŞMALAR YÜRÜRLÜĞE GİREN MEVZUAT: Yönetmelik: Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik 21.03.2014 tarihli

Detaylı

KORELASYON VE REGRESYON ANALİZİ

KORELASYON VE REGRESYON ANALİZİ KORELASON VE REGRESON ANALİZİ rd. Doç. Dr. S. Kenan KÖSE İki ya da daha çok değişken arasında ilişki olup olmadığını, ilişki varsa yönünü ve gücünü inceleyen korelasyon analizi ile değişkenlerden birisi

Detaylı

YAYGIN ANKSİYETE BOZUKLUĞU OLAN HASTALARDA NÖROTİSİZM VE OLUMSUZ OTOMATİK DÜŞÜNCELER UZM. DR. GÜLNİHAL GÖKÇE ŞİMŞEK

YAYGIN ANKSİYETE BOZUKLUĞU OLAN HASTALARDA NÖROTİSİZM VE OLUMSUZ OTOMATİK DÜŞÜNCELER UZM. DR. GÜLNİHAL GÖKÇE ŞİMŞEK YAYGIN ANKSİYETE BOZUKLUĞU OLAN HASTALARDA NÖROTİSİZM VE OLUMSUZ OTOMATİK DÜŞÜNCELER UZM. DR. GÜLNİHAL GÖKÇE ŞİMŞEK GİRİŞ Yaygın anksiyete bozukluğu ( YAB ) birçok konuyla, örneğin parasal, güvenlik, sağlık,

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ EDEBİYAT FAKÜLTESİ PSİKOLOJİ BÖLÜMÜ ÖĞR. GÖR. DR. ARZU ÖZKAN CEYLAN. ozkana@hacettepe.edu.tr.

ÖZGEÇMİŞ HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ EDEBİYAT FAKÜLTESİ PSİKOLOJİ BÖLÜMÜ ÖĞR. GÖR. DR. ARZU ÖZKAN CEYLAN. ozkana@hacettepe.edu.tr. ÖĞR. GÖR. DR. ARZU ÖZKAN CEYLAN ÖZGEÇMİŞ E-Posta: ozkana@hacettepe.edu.tr Telefon: Adres: Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Psikoloji Bölümü 06800 Beytepe Yerleşkesi Çankaya / ANKARA Eğitim Mezuniyet

Detaylı

DENEYSEL RATLARDA ATOMOKSETİN VE OMEGA 3 ÜN SERUM ÇİNKO VE BAKIR DÜZEYLERİ ÜZERİNE ETKİSİ. Prof. Dr. Mevlüt Sait KELEŞ

DENEYSEL RATLARDA ATOMOKSETİN VE OMEGA 3 ÜN SERUM ÇİNKO VE BAKIR DÜZEYLERİ ÜZERİNE ETKİSİ. Prof. Dr. Mevlüt Sait KELEŞ DENEYSEL RATLARDA ATOMOKSETİN VE OMEGA 3 ÜN SERUM ÇİNKO VE BAKIR DÜZEYLERİ ÜZERİNE ETKİSİ Prof. Dr. Mevlüt Sait KELEŞ GİRİŞ Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB); hiperaktivite, dikkatsizlik,

Detaylı

NTERNET ÇA I D NAM KLER

NTERNET ÇA I D NAM KLER Mustafa Emre C VELEK NTERNET ÇA I D NAM KLER www.internetdinamikleri.com STANBUL-2009 Yay n No : 2148 letiflim Dizisi : 55 1. Bas m - stanbul - Haziran 2009 ISBN 978-605 - 377-066 - 4 Copyright Bu kitab

Detaylı

MADEN HUKUKU İLE İLGİLİ İDARİ YARGI KARARLARI VE MEVZUAT

MADEN HUKUKU İLE İLGİLİ İDARİ YARGI KARARLARI VE MEVZUAT I MADEN HUKUKU İLE İLGİLİ İDARİ YARGI KARARLARI VE MEVZUAT HARUN HAKAN BAŞ Ankara 2009 II Yay n No : 2195 Hukuk Dizisi : 1031 1. Bas Eylül 2009 - STANBUL ISBN 978-605 - 377-113 - 5 Copyright Bu kitab n

Detaylı

KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ

KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Hasta Rehberi Say 6 KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Orta kolayl kta okunabilir rehber Konjenital Adrenal Hiperplazi - Say 6 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri

Detaylı

Hasta Rehberi Say 6. KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Kolay okunabilir rehber

Hasta Rehberi Say 6. KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Kolay okunabilir rehber Hasta Rehberi Say 6 KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Kolay okunabilir rehber Konjenital Adrenal Hiperplazi - Say 6 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri Enstitüsü,

Detaylı

Genel Yay n S ra No: 178 2010/20. Yay na Haz rlayan: Av. Celal Ülgen / Av. Coflkun Ongun

Genel Yay n S ra No: 178 2010/20. Yay na Haz rlayan: Av. Celal Ülgen / Av. Coflkun Ongun Genel Yay n S ra No: 178 2010/20 ISBN No: 978-605-5614-56-0 Yay na Haz rlayan: Av. Celal Ülgen / Av. Coflkun Ongun Tasar m / Uygulama Referans Medya ve Reklam Hiz. Ltd. Tel: +90.212 347 32 47 e-mail: info@referansajans.com

Detaylı

3 9 12 13 14 29 2 5 Tablo-2: Kat l m Öncesi Mali Yard m Kapsam nda Uygulanan Hibe Programlar (devam ) Tablo-2: Kat l m Öncesi Mali Yard m Kapsam nda Uygulanan Hibe Programlar (devam ) Tablo-4:

Detaylı

G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl

G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl 220 ÇEfi TL ADLARLA ÖDENEN C RO PR MLER N N VERG SEL BOYUTLARI Fatih GÜNDÜZ* I-G R fi G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl Primi,Has lat Primi, Y l Sonu skontosu)

Detaylı

YIKICI DAVRANIfi BOZUKLUKLARINDA DSM-IV BEL RT LER AÇISINDAN ANNE VE Ö RETMEN VER LER N N UYUMU

YIKICI DAVRANIfi BOZUKLUKLARINDA DSM-IV BEL RT LER AÇISINDAN ANNE VE Ö RETMEN VER LER N N UYUMU YIKICI DAVRANIfi BOZUKLUKLARINDA DSM-IV BEL RT LER AÇISINDAN ANNE VE Ö RETMEN VER LER N N UYUMU Aynur Pekcanlar Akay*, Süha Miral**, Beyaz t Yemez***, Kendal Çakar**** ÖZET Amaç: Bu çal flmada DSM-IV tan

Detaylı

YAZILI YEREL BASININ ÇEVRE KİRLİLİĞİNE TEPKİSİ

YAZILI YEREL BASININ ÇEVRE KİRLİLİĞİNE TEPKİSİ YAZILI YEREL BASININ ÇEVRE KİRLİLİĞİNE TEPKİSİ Savaş AYBERK, Bilge ALYÜZ*, Şenay ÇETİN Kocaeli Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü, Kocaeli *İletişim kurulacak yazar bilge.alyuz@kou.edu.tr, Tel: 262

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. Doktora Tez: İnegöl Bölgesi nde Yaşayan Bulgaristan Göçmeni ve Yerli Ailelerin Aile Yapısı

ÖZGEÇMİŞ. Doktora Tez: İnegöl Bölgesi nde Yaşayan Bulgaristan Göçmeni ve Yerli Ailelerin Aile Yapısı ÖZGEÇMİŞ 1.Adı Soyadı: Seher CESUR-KILIÇASLAN 2.Doğum Tarihi: 11 Nisan 1974 3.Unvanı: Yrd. Doç. Dr. 4.Öğrenim Durumu: Doktora Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Aile ve Tüketici Bilimleri Hacettepe Üniversitesi

Detaylı

Hasta Rehberi Say 11. ÇO UL H POF Z HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber

Hasta Rehberi Say 11. ÇO UL H POF Z HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber Hasta Rehberi Say 11 ÇO UL H POF Z HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber Ço ul Hipofiz Hormonu Eksikli i - Say 11 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri

Detaylı

www.turkailehekderg.org Summary

www.turkailehekderg.org Summary Türk Aile Hek Derg 2008; 12(4): 207-212 www.turkailehekderg.org Derleme Review doi:10.2399/tahd.08.207 Dikkat eksikli i hiperaktivite bozuklu u Attention deficit hyperactivity disorder Elif Deniz 1, Didem

Detaylı

Araflt rma Makalesi / Research Article 119

Araflt rma Makalesi / Research Article 119 Araflt rma Makalesi / Research Article 119 DOI: 10.4274/npa.y5794 Genel Psikiyatri Poliklini inde Eriflkin Dikkat Eksikli i-hiperaktivite Bozuklu u S kl ve Dikkat Eksikli i-hiperaktivite Bozuklu una Efllik

Detaylı

ÇEVRE KORUMA TEMEL ALAN KODU: 85

ÇEVRE KORUMA TEMEL ALAN KODU: 85 TÜRKİYE YÜKSEKÖĞRETİM YETERLİLİKLER ÇERÇEVESİ () TEMEL ALAN YETERLİLİKLERİ ÇEVRE KORUMA TEMEL ALAN KODU: 85 ANKARA 13 OCAK 2011 İÇİNDEKİLER 1.BÖLÜM: ÖĞRENİM ALANLARI VE ÇALIŞMA YÖNTEMİ...3 1.1.ISCED 97

Detaylı

Lisans ODTÜ Psikoloji 1979. Öğretim Üyesi Ufuk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Psikoloji Bölümü 2012-halen

Lisans ODTÜ Psikoloji 1979. Öğretim Üyesi Ufuk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Psikoloji Bölümü 2012-halen Yrd. Doç. Dr. G. Zeynep Akabay Gülçat Klinik Psikoloji Tel: (312) 586 74 17 e-posta: zeynep.gulcat@ufuk.edu.tr gulcatz@gmail.com Adres: Kızılcaşar mahallesi İncek Bulvarı 06830 Gölbaşı Ankara / TÜRKİYE

Detaylı

HALK SA LI I AÇISINDAN ELEKTROMANYET K ALANLAR ve CEP TELEFONLARI. Doç. Dr. Tevfik PINAR Hacettepe Üniversitesi Halk Sağ l ğ Enstitüsü 24.04.

HALK SA LI I AÇISINDAN ELEKTROMANYET K ALANLAR ve CEP TELEFONLARI. Doç. Dr. Tevfik PINAR Hacettepe Üniversitesi Halk Sağ l ğ Enstitüsü 24.04. HALK SA LI I AÇISINDAN ELEKTROMANYET K ALANLAR ve CEP TELEFONLARI Doç. Dr. Tevfik PINAR Hacettepe Üniversitesi Halk Sağ l ğ Enstitüsü 24.04.2014 Yirminci yüzy l, elektriğ e dayal teknolojik uygulamalar

Detaylı

elero SoloTel Kullan m talimat Lütfen kullan m k lavuzunu saklay n z!

elero SoloTel Kullan m talimat Lütfen kullan m k lavuzunu saklay n z! SoloTel elero Kullan m talimat Lütfen kullan m k lavuzunu saklay n z! elero GmbH Antriebstechnik Linsenhofer Str. 59 63 D-72660 Beuren info@elero.de www.elero.com 309400 Nr. 18 101.5401/0305 çerik Güvenlik

Detaylı

LENFOMA NEDİR? Lenfoma lenf dokusunun kötü huylu tümörüne verilen genel bir isimdir.

LENFOMA NEDİR? Lenfoma lenf dokusunun kötü huylu tümörüne verilen genel bir isimdir. LENFOMA LENFOMA NEDİR? Lenfoma lenf dokusunun kötü huylu tümörüne verilen genel bir isimdir. LENF SİSTEMİ NEDİR? Lenf sistemi vücuttaki akkan dolaşım sistemidir. Lenf yolu damarlarındaki bağışıklık hücreleri,

Detaylı

KOOPERAT F GENEL KURUL TOPLANTISINA KATILMA VE OY HAKKI BULUNAN K MSELER

KOOPERAT F GENEL KURUL TOPLANTISINA KATILMA VE OY HAKKI BULUNAN K MSELER KOOPERAT F GENEL KURUL TOPLANTISINA KATILMA VE OY HAKKI BULUNAN K MSELER Merdan ÇALIfiKAN* I. G R fi 1163 say l Kooperatifler Kanunu na göre kooperatiflerin zaruri 3 organ bulunmaktad r. Bunlardan en yetkili

Detaylı

08.11.2008 VİTAMİN D VE İMMÜN SİSTEM VİTAMİN D

08.11.2008 VİTAMİN D VE İMMÜN SİSTEM VİTAMİN D VİTAMİN D VE İMMÜN SİSTEM VİTAMİN D Vitamin D ve İmmün Sistem İnsülin Sekresyonuna Etkisi Besinlerde D Vitamini Makaleler Vitamin D, normal bir kemik gelişimi ve kalsiyum-fosfor homeostazisi için elzem

Detaylı

BYazan: SEMA ERDO AN. ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi. Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha

BYazan: SEMA ERDO AN. ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi. Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi Baflkent Üniversitesi T p Fakültesi Adana Eriflkin Kemik li i Nakil ve Hücresel Tedavi Merkezi, Türkiye

Detaylı

ENERJĠ DAĞITIMI-I. Dersin Kredisi 4 + 0 + 0

ENERJĠ DAĞITIMI-I. Dersin Kredisi 4 + 0 + 0 ENERJĠ DAĞITIMI-I Dersin Kredisi 4 + 0 + 0 Açma-Kapama Cihazları Elektrik enerjisinin açılması, ayrılması, kesilmesi veya kapatılması işlevlerini yapan cihazlardır. Alçak Gerilim Ayırıcı Nitelikli Orta

Detaylı

stanbul Kültür Üniversitesi, Türkiye

stanbul Kültür Üniversitesi, Türkiye 215 ROMANYA LE BULGAR STAN IN AB YE EKONOM K ENTEGRASYONU Yrd. Doç. Dr. Mesut EREN stanbul Kültür Üniversitesi, Türkiye 1. Girifl Avrupa Birli i nin 5. ve son genifllemesi 2004 y l nda 10 Orta ve Do u

Detaylı

Başbakanlık Mevzuatı Geliştirme ve Yayın Genel Müdürlüğü 07.03.2012 06:18

Başbakanlık Mevzuatı Geliştirme ve Yayın Genel Müdürlüğü 07.03.2012 06:18 http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2012/03/201203... 1 of 5 6 Mart 2012 SALI Resmî Gazete Sayı : 28225 Atatürk Üniversitesinden: YÖNETMELİK ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ ASTROFİZİK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ

Detaylı

ÇINAR KOLEJ Ö RENC LER Ç N RENKL B R DÜNYA

ÇINAR KOLEJ Ö RENC LER Ç N RENKL B R DÜNYA ÇINAR KOLEJ Ö RENC LER Ç N RENKL B R DÜNYA B üyükçekmece deki yeni kampüsünü e itim ve ö retime açan, anas n f, ilkö retim, anadolu ve fen liselerini içeren Ç nar Koleji 32 bin metrekarelik alana kurulu

Detaylı

eylül Avrupa Komisyonu Projeleri çin Görsel Kimlik K lavuzu

eylül Avrupa Komisyonu Projeleri çin Görsel Kimlik K lavuzu eylül Avrupa Komisyonu Projeleri çin Görsel Kimlik K lavuzu Avrupa Komisyonu Projeleri çin Görsel Kimlik K lavuzu 02 Amblem ve Logo Amblem Çizim 3 Logotype Yerleflim 4 Amblem/Logo Yerleflim 5 Amblem/Logo

Detaylı

KAVRAMLAR. Büyüme ve Gelişme. Büyüme. Büyüme ile Gelişme birbirlerinden farklı kavramlardır.

KAVRAMLAR. Büyüme ve Gelişme. Büyüme. Büyüme ile Gelişme birbirlerinden farklı kavramlardır. KAVRAMLAR Büyüme ve Gelişme Büyüme ile Gelişme birbirlerinden farklı kavramlardır. Büyüme Büyüme, bedende gerçekleşen ve boy uzamasında olduğu gibi sayısal (nicel) değişikliklerle ifade edilebilecek yapısal

Detaylı

.. 95. Çeviren: Dr. Almagül sina

.. 95. Çeviren: Dr. Almagül sina .. 95 Türkiye ile Kazakistan: Karfl l kl Kazan mlara Dayal Bir flbirli i Bektas Mukhamejanov * Çeviren: Dr. Almagül sina Kazakistan ba ms zl n kazand ndan itibaren, d fl politika stratejisinde çok yönlü

Detaylı

YENİ DÜNYA DÜZENİNDE İNSANIN ÖRGÜTTE DEĞİŞEN ROLÜ

YENİ DÜNYA DÜZENİNDE İNSANIN ÖRGÜTTE DEĞİŞEN ROLÜ I Doç. Dr. Yonca Deniz GÜROL YENİ DÜNYA DÜZENİNDE İNSANIN ÖRGÜTTE DEĞİŞEN ROLÜ II YENİ DÜNYA DÜZENİNDE İNSANIN ÖRGÜTTE DEĞİŞEN ROLÜ Yay n No : 2377 flletme-ekonomi Dizisi : 447 1. Bask Ocak 2011 - STANBUL

Detaylı

: TRE Investment-TRE II Proje Tarihi : 01.2005-06.2005 nflaat Tarihi : 06.2005-12.2006 Ana Strüktür. : Betonarme Karkas Ana fllev

: TRE Investment-TRE II Proje Tarihi : 01.2005-06.2005 nflaat Tarihi : 06.2005-12.2006 Ana Strüktür. : Betonarme Karkas Ana fllev EGEM MARLIK 00/ - 0 Yap Tan t m Genel görünüm O live Park Evleri Mimari Tasar m : M art D Mimarl k, Metin K l ç Mimari Proje ve Uygulama Ekibi: Özgür Dinçer, Gökhan Yadel, Okan Taflk ran, brahim Deniz,

Detaylı

REAKTİF GÜÇ KOMPANZASYONU VE HARMONİKLER

REAKTİF GÜÇ KOMPANZASYONU VE HARMONİKLER REAKTİF GÜÇ KOMPANZASYONU VE HARMONİKLER AliRıza ÇETİNKAYA Proje & Satış Müdürü Erhan EYOL Kalite Güvence Müdürü REAKTİF GÜÇ NEDİR? Elektrodinamik prensibine göre çalışan generatör, trafo, bobin, motor

Detaylı

TÜRK DÜNYASI TRANSPLANTASYON DERNE

TÜRK DÜNYASI TRANSPLANTASYON DERNE Prof. Haberal dan Yeni Bir Uluslararas At l m: TÜRK DÜNYASI TRANSPLANTASYON DERNE Dünyan n dört bir yan ndan yüzlerce biliminsan Prof. Dr. Mehmet Haberal taraf ndan kurulan Türk Dünyas Transplantasyon

Detaylı

MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY

MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY brahim ERCAN * 1- GENEL B LG : Motorlu tafl t sürücüleri kurslar, 5580 say l Özel Ö retim Kurumlar Kanunu kapsam nda motorlu tafl

Detaylı

Fen ve Teknoloji VÜCUDUMUZDAK S STEMLER Ünite 1

Fen ve Teknoloji VÜCUDUMUZDAK S STEMLER Ünite 1 BOfiALTIM S STEM Besinlerin hücrelerimizde kullan lmas sonucu karbondioksit, amonyak, üre, ürik asit, madensel tuz gibi vücut için zararl maddeler oluflur. Bu zararl maddelerin vücuttan uzaklaflt r lmas

Detaylı

SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi Asinetobakterli Hastalarda DAS Uygulamalar ve yilefltirme Çabalar

SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi Asinetobakterli Hastalarda DAS Uygulamalar ve yilefltirme Çabalar SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi Asinetobakterli Hastalarda DAS Uygulamalar ve yilefltirme Çabalar Hmfl. Özlem SANDIKCI SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi, nfeksiyon Kontrol Hemfliresi,

Detaylı

C: Kaydırma ruleti D: Pil yuvası E: Aç/Kapa anahtarı F: Bağlantı düğmesi G: Optik hareket algılayıcısı

C: Kaydırma ruleti D: Pil yuvası E: Aç/Kapa anahtarı F: Bağlantı düğmesi G: Optik hareket algılayıcısı Ürün bilgileri Alıcı Fare Miniklavye A: Gösterge B: Bağlantı düğmesi Kurulum C: Kaydırma ruleti D: Pil yuvası E: Aç/Kapa anahtarı F: Bağlantı düğmesi G: Optik hareket algılayıcısı H: Pil yuvası I: Bağlantı

Detaylı

Beynimizi Nas l De ifltiriyor? Çeviri: DEN Z BENER

Beynimizi Nas l De ifltiriyor? Çeviri: DEN Z BENER Beynimizi Nas l De ifltiriyor? Çeviri: DEN Z BENER nternet, her fleyi de ifltirdi Hat rlamak ve zihnimizi kullanmak konusunda, geleneksel yöntemlerimizden h zla uzaklafl yoruz. Be endi imiz bir yeme in tarifini,

Detaylı