ENERJİ POLİTİKALARI VE ENERJİ GÜVENLİĞİ PERSPEKTİFİNDEN AVRUPA BİRLİĞİ NİN ORTA ASYA POLİTİKASI ÖZET

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "ENERJİ POLİTİKALARI VE ENERJİ GÜVENLİĞİ PERSPEKTİFİNDEN AVRUPA BİRLİĞİ NİN ORTA ASYA POLİTİKASI ÖZET"

Transkript

1 OAKA Cilt: 8, Sayı: 16, ss , 2013 ENERJİ POLİTİKALARI VE ENERJİ GÜVENLİĞİ PERSPEKTİFİNDEN AVRUPA BİRLİĞİ NİN ORTA ASYA POLİTİKASI THE EUROPEAN UNION S FOREIGN POLICY TOWARD CENTRAL ASIA IN CONSIDERATION OF ENERGY POLICIES AND ENERGY SECURITY ÖZET Kenan DAĞCI* & Efe ÇAMAN** Son on yılda uluslararası ilişkilerde üzerinde en çok tartışılan konulardan biri petrol ve doğal gaz jeopolitiğidir. Avrupa Birliği (AB) dış politikasında da enerji arz güvenliği konusu büyük önemi haiz bir konudur ve gelecekte de öneminin artması beklenmektedir. Avrupa da artan enerji ihtiyacı AB yi alternatif hidrokarbon kaynaklarına yönelmeye zorlamaktadır. AB fosil enerji arz kaynaklarını çeşitlendirebilmek için Hazar Havzası ndaki enerji kaynaklarından yararlanmasının enerji arz güvenliğine katkı sağlayacağını hesaplamaktadır. Bu çalışmada, AB nin Orta Asya ya yönelik dış politikası ve enerji arz güvenliği ile olan ilişkisi analiz edilmektedir. AB Orta Asya ilişkileri, AB nin ortak dış politika oluşum süreci, ortak bir enerji politikasının oluşup oluşmadığı, enerji arz güvenliği ve uluslararası sistemden kaynaklanan nedenler gibi değişkenlerce şekillenmektedir. Anahtar Kelimeler: AB-Orta Asya İlişkileri, AB Dış Politikası, AB Enerji Politikası, Hazar Havzası Enerji Kaynakları, Enerji Güvenliği ABSTRACT In the recent years, the geopolitics of oil and gas have made a spectacular return to the international political agenda and maintained their remarkable places in the foreign policies of the EU and other powers. Energy security is a powerful interest and a matter of immense relevance in EU foreign policy. In all probability, the topic will keep its strategic significance in the future. The need for energy sources will drive the EU to alternative hydrocarbon sources. The EU calculates that diversifying energy sources would contribute * Prof. Dr. Yalova Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü Öğretim Üyesi. E-posta: gmail.com ** Prof. Dr. İstanbul 29 Mayıs Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bölümü Öğretim Üyesi. E-posta: 21

2 Kenan DAĞCI & Efe ÇAMAN to the security of its energy supply. In this regard, the Caspian Basin in particular has been becoming more important to the EU. This article explores the relationship between the EU s regional policy vis-à-vis Central Asia and EU s energy supply security. The EU- Central Asia relationship is being shaped by variables like the EU s common foreign policy-making process, its questionable common energy policy and energy supply security, and the influence of the international system as well. Keywords: EU Central Asia Relations, EU Foreign Policy, EU Energy Policies, Energy Sources of the Caspian Basin, Energy Security Giriş Son yıllarda uluslararası ilişkilerde üzerinde en çok tartışılan sorunsallardan biri petrol ve doğal gaz jeopolitiğidir. Bu konu artan bir önemle uluslararası ilişkiler gündemindeki yerini korumaktadır. Şüphesiz enerji konusu dış politika yapımını etkileyen faktörlerden biridir. Enerji konusunun önümüzdeki on yıllarda etkisini devam ettireceği kesindir. Tarihsel bir çizgide enerji kavramına yüklenen anlam her dönemin özelliğine göre farklılık arz etse de, büyük oranda güç kavramı ile ilişkili olmuştur. Devletlerin anarşik bir uluslararası sistemde varlıklarını sürdürmeleri güçlü olmalarına bağlıdır. Bu nedenle devletler güç politikası izlerler. 1 Enerji kaynaklarına sahip olmak devletler için yaşamsal önemi haizdir ve gücün başat etmenlerinden biridir. Enerji, enerji politikaları, enerji nakil hatları, enerji kaynaklarının arz güvenliği gibi konular, devletlerin varlıklarını devam ettirebilmeleri için birincil derecede önem atfettikleri konulardır. Sanayi Devrimi öncesinde fiziki olarak genişlemek (expansion), yani daha fazla verimli toprağa sahip olmak, güçlü olmaya götüren en önemli faktörlerden birisiydi. Sanayi Devrimi sonrasında ise özellikle buhar makinesinin icat edilmesi yeni bir durum meydana getirmiştir. Bu makinelerin üretimde kullanılmasıyla önemli bir sermaye birikimi elde edilmiştir. Dolayısıyla, buharlı makinelerde kullanılan, o zamanki en önemli enerji kaynağı, kömür ile sanayide kullanılan çelik devletleri güçlü yapan faktörler haline gelmiştir. O nedenle devletlerin kömür havzaları ile çelik elde edilmesinde kullanılan değerli madenlerin bulunduğu coğrafyalara olan ilgisinin artması tesadüf olmamıştır. Günümüzde ise kömür ve çeliğin yanı sıra özellikle petrol ve doğal gaz, devletlerin dış politikalarını etkileyen en önemli enerji konusu haline gelmiştir. Dev- 1 Kenneth N. Waltz, Man, State and the War: A Theoretical Analysis, (New York: Columbia University Press, 2001), ss Gottfried-Karl Kindermann, Internationale Politik in Theorie, Analyse und Praxis, Gottfried-Karl Kindermann (Ed.), Grundelemente der Weltpolitik, (München Zürich: Serie Piper, 1991), ss , Efe Çaman, Uluslararası İlişkilerde (Neo) Realist Paradigmanın Almanya daki Gelişimi ve Evrimi: Kindermann ve Münih Okulu, Uluslararası Hukuk ve Politika, Cilt: 2, Sayı: 8, 2007, ss

3 Enerji Politikaları ve Enerji Güvenliği Perspektifinden... letlere benzer şekilde, AB de meydana getirdiği birliği, yani refah ve güvenlik alanını, idame ettirmeyi ve sürekli kılmayı hedeflemektedir. AB yi ayakta tutan en önemli unsur, kendisini oluşturan devletlerin bu beraberlikten kazançlı çıkmaları ve ortak çıkarlar temelinde uzlaşabilmeleridir. AB kendi iç hukuk düzeninde bunu ulusüstü ve hükümetler arası kurumlar aracılığı ile yapmaktadır. 2 Petrol ve doğal gaz günümüzde küresel ekonominin en önemli girdilerinden olma özelliğini taşımaktadır. Enerji kaynakları ile ilgili olarak arz güvenliği birçok ülke için, özellikle de ileri sanayi ekonomileri ve önde gelen askeri güçler açısından temel bir ulusal çıkar meselesi olarak görülmüştür. AB de enerji güvenliği konusunu dış politikasına sistematik bir şekilde dâhil etmenin önemini kavramış durumdadır. AB nin artan enerji ihtiyacı onu alternatif kaynaklara yöneltmektedir. AB enerji arz kaynaklarını çeşitlendirebilmek için Hazar daki hidrokarbon enerji kaynaklarından da yararlanarak enerji arz güvenliğini sağlamak istemektedir. Dolayısıyla enerji arz güvenliği için aynı zamanda arz edilen enerjiyi taşıyan boru hatlarının da alternatif yollardan Avrupa ya ulaşması gerektiği konusunda değerlendirmeler yapılmakta bu konuda önlemler alınmaktadır. Geleneksel bakışla Enerji Güvenliği ekonomik olarak uygun maliyette, güvenilir enerji arzının varlığı olarak tanımlanmaktadır. 3 Güney Kafkaslar ve Türkiye aracılığıyla ilişkilendirilebilecek Orta Asya doğal gaz ve petrol rezervlerinin Avrupa ya taşınması, kısmen de olsa, Avrupa nın enerji arz güvenliğinin sağlanmasına yönelik bir çözüm olarak görülmektedir. AB nin Hazar Enerji Havzası na yöneliminde Rusya ve Ortadoğu fosil enerji kaynaklarına bağımlılık önemli bir belirleyici olarak ön plana çıkmakta, bu dezavantajın göreceleştirilmesinde Hazar Havzası hidrokarbon kaynakları AB için bir alternatif teşkil etmektedir da Ukrayna ve Rusya arasında gaz konusunda bir uyuşmazlığın neden olduğu ciddi sorunlar, AB nin Rusya ya fosil enerji merkezli tek yönlü bağımlılığının AB nin enerji arz güvenliği bakımından ortak bir strateji geliştirmesini zorunlu hale getirdiğini ortaya çıkartmıştır. Fransa, İtalya ve Polonya, Ukrayna dan geçen boru hattından gaz temin ettiklerinden, 2 Berthold Rittberger&, Frank Schimmelfennig, Integrationstheorien: Entstehung und Entwicklung der EU, Holzinger / Knill / Peters / Rittberger / Schimmelfennig/ Wagner (Ed.), Die Europaeische Union. Theorien und Analysekonzepte, (Paderborn München Wien Zürich: Schöning UTB, Efe Çaman, Entegrasyon Teorileri, Haydar Çakmak (Der.), Uluslararası İlişkiler: Giriş, Kavram ve Teoriler, (Ankara: Platin Yayınları, 2007), ss Frank Umbach, German Debates on Energy Security and Impacts on Germany s 2007 EU Presidency, Antonio Marquina (Ed.), Energy Security: Visions from Asia and Europe, (New York: Palgrave Macmillan, 2008), ss.1f. 23

4 Kenan DAĞCI & Efe ÇAMAN gaz basıncının bu kriz esnasında Rusya tarafından düşürülmesi ile ciddi enerji sorunlarıyla yüzleşmek durumunda kalmışlardır. Krizin ardından dönemin AB Enerji Komiseri Andris Piebalgs açıkça AB enerji arz güvenliği üzerine daha tutarlı bir politikaya ihtiyaç duymakta olduğunu söylemiştir. Yine aynı şekilde Avusturya nın dönemin enerjiden sorumlu bakanı Martin Bartenstein a göre AB genel olarak enerji arz güvenliği konusunu düşünmek zorundadır. Özellikle de Ukrayna-Rusya krizinden dersler çıkartmalıdır. Bartenstein Hazar gazının Türkiye üzerinden Avrupa ya getirecek bir boru hattının AB nin gaz kaynaklarının çeşitlenmesine yardımcı olacağı görüşündedir. 4 AB yukarıda değinilen kriz ertesinde enerji kaynaklarının yanı sıra enerji kaynaklarını taşıyan enerji yollarının da ne kadar önemli olduğunun farkına varmıştır. Dahası AB, Hazar petrol ve doğal gazını AB üyesi ülkelere taşıyacak olan vasıtaların sadece Rusya kontrolünde olmasının ne kadar riskli olduğunu da görmüştür. Dolayısıyla enerji arz güvenliği için aynı zamanda arz edilen enerjiyi taşıyan boru hatlarının da alternatif yollardan Avrupa ya uzanması stratejik bakımdan önemli görülmüştür. Bu nedenlerden dolayı, AB daha önce hiç olmadığı kadar Orta Asya enerji kaynaklarını önemser hale gelmiş, AB nin Orta Asya yı algılayışında hidrokarbon enerji kaynakları ve boru hatları konuları giderek daha belirleyici hale gelmiştir. Enerji politikaları ve enerji güvenliği perspektifinden AB nin Orta Asya ya yönelik politikasının oluşumunda AB nin kendi içinde dış politika tercihlerinin şekillenmesinde rol oynayan faktörler etkili olmaktadır. Bu faktörler AB ortak dış politika oluşum süreci ve sorunları ile AB nin iç pazara yönelik enerji alanındaki düzenlemeleri ve bu bağlamda ortak bir enerji politikası oluşturma süreci ile bağlantılıdır. Bu nedenle ilk olarak birinci değişken AB nin ortak dış politika oluşum süreci incelenecek, daha sonra da ikinci değişken ortak bir enerji politikasının oluşup oluşmadığı ve nasıl geliştiği araştırılacaktır. Son olarak da bütün değişkenlerden yola çıkarak AB Dış Politikasında Orta Asya nın ne anlam ifade ettiği ve bunun enerji güvenliği ile ne kadar ilgili olduğu analiz edilecektir. Avrupa Birliği Ortak Dış Politika Oluşum Süreci ve Sorunları AB nin bir bütün olarak bölgesel politikalar oluşturabilmesi, bizzat kendi iç kurumsal gelişimiyle alakalı uzun ve sıkıntılı bir süreçten sonra gerçekleşmiştir. Bu gelişim sürecinde ekonomik, siyasi ve hukuki faktörler ile AB dışındaki büyük güçlerin politikaları da etkili olmuştur. Orta Asya ya dönük AB algı, yaklaşım 4 Lessons for EU from Gas Crisis, BBC News, 24 January 2006, (http://news.bbc.co.uk/2/hi/ europe/ stm), (Erişim Tarihi: ). 24

5 Enerji Politikaları ve Enerji Güvenliği Perspektifinden... ve politikalarının anlaşılabilmesi için bu sürecin tahlil edilmesi gerekmektedir. Çünkü AB üyesi ülkelerin, ulusal düzeyde, Orta Asya ülkelerine yönelik uyguladıkları politikaları AB nin politikaları gibi yorumlamak, sorunlu ve yanlış analizlere ve sonuçlara neden olmaktadır. İlk yıllarında Avrupa bütünleşmesi daha çok ekonomik işbirliği üzerine odaklanmıştır li ve 1960 lı yıllarda bir Avrupa ordusu kurulması yönünde çabalar olmuşsa da o yıllardaki siyasi ilgi yeniden silahlanma değil daha çok yeniden yapılanma yönündeydi li yıllardaki Avrupa Savunma Topluluğu ve Avrupa Politik Topluluğu kurma girişimleri ile 1960 lardaki Fouchet Planı Avrupa dış politika işbirliğinin amaçları ve araçları hakkındaki temel anlaşmazlıklar nedeniyle başarısız olmuştu. 6 Bunun da ötesinde Avrupa NATO bağlamında Amerika nın askeri kalkanı altında idi. AB yi kuran Paris (1952) ve Roma (1958) antlaşmaları içerik olarak daha çok sektörel temelde ve ticaret alanında ortak politikalar uygulamayı düzenlemekteydi. Örneğin Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu nu (AKÇT) kuran Paris Antlaşması, kömür ve çelik sektöründe ortak politikalar üretmeyi hedeflerken, Avrupa Ekonomik Topluluğu nu (AET) kuran Roma Antlaşması, ortak ticaret politikaları oluşturmayı içermekteydi yıllara gelindiğinde AET nin dünya siyasetinde daha aktif olması yönünde düşünceler öne çıkmıştır. Bu yönde atılan ilk adım 1970 te Avrupa Politik İşbirliği (APİ) Anlaşması nın imzalanması olmuştur. Ancak bu anlaşma AET kurumsal yapısının dışında yer almış ve Topluluk Dışişleri Bakanlarını düzenli toplantılarda bir araya getirip uluslararası meselelerin konuşulduğu gayri resmi bir süreci başlatmıştır. Bu toplantılar politika koordinasyonu açısından öneriler ve bildirgelerle sonuçlanmıştır. Ancak bağlayıcı olamamıştır. 8 APİ ile başlayan süreç 1987 de yürürlüğe giren Tek Avrupa Senedi (TAS) ile ayrı bir anlam kazanmıştır. TAS ın 30. maddesi, APİ nin devam etmesini ve üye ülkeler dışişleri bakanlarının yılda en az dört kez bir araya gelerek hükümetler 5 John McCormick, European Union Politics, (New York: Palgrave Macmillan, 2011), ss Micheal Smith, European Foreign and Security Policy: The Institutionalization of Cooperation, (Cambridge: Cambridge University Press, 2004), ss.1f. 7 AKÇT ve AET tarihsel süreçleri ve sonrasındaki gelişmelerin bir özeti için bkz. Efe Çaman, Avrupa Birliği nin Kurumsal Yapısı. Kurumsal Konumlandırma, Tarihsel Gelişim, Süreçsel Durum Analizi ve Gelecek Perspektifleri, Stratejik Araştırmalar Dergisi, Cilt: 4, Sayı:10, 2007, ss Akan Malici, The Search for a Common European Foreign and Security Policy: Leaders, Cognitions and Questions of Institutional Viability, (New York: Palgrave Macmillan, 2008), ss

6 Kenan DAĞCI & Efe ÇAMAN arası yapılan zirve toplantıları ışığında dış politika konusunda işbirliği yapmalarını sağlamıştır. Bununla birlikte, AT Komisyonu ve Avrupa Parlamentosu nun APİ çerçevesinde işbirliği yapmalarına TAS hukuksal bir zemin kazandırmıştır. 9 Ancak yine de APİ bir koordinasyon ve danışma platformu olmaktan öteye gidememiştir. APİ, TAS ile kurumsallaşmaya başlamış bu aşamadan itibaren hükümetler arası bir yapı haline gelmiştir. 10 Bu gelişmeler nedeniyle, TAS çerçevesinde üye ülkelerin herhangi bir uluslararası mesele ya da ortak çıkarları ilgilendiren konularda karar vermeden önce birbirleri ile istişarelerde bulunmasının istenmesi ve ortak bir dış politika yapımı ve uygulama yönünde teşvik edilmesi gelinen nokta açısından önemli bir gelişmedir. Çünkü Topluluk üyesi ülkeler arasında dış ilişkilere ilişkin ortak bir pozisyon ve ortak bir eylem belirlenmesi arzusunun oluşması Avrupa Birliği Dış Politikasının oluşum sürecinde önemli bir esin kaynağı olmuştur. Sovyetler Birliği nin dağılmasından sonra uluslararası sistemde meydana gelen değişimler, beraberinde riskler ile birlikte avantajların da olduğu yeni bir dönem açmıştır lı yılların başından itibaren Soğuk Savaşın sona ermesiyle, güvenlik konuları yerel olmaktan çıkıp küresel bir nitelik arz edecek şekilde çok boyutlu ve daha kapsamlı bir hale gelmiştir. Bu dönemde, iki kutuplu dünyadaki göreceli istikrar yerini, özellikle Yugoslavya gibi birçok farklı etnik yapıyı içerisinde barındıran ülkelerde, etnik çatışmalara ve belirsizliklere bırakmıştır. AB bu faktörlere bağlı olarak yakın coğrafyasıyla daha çok ilgili olmuştur. Topluluk ortaya çıkan bu dış politika meydan okumalarına karşı bir cevap verebilme noktasında hazırlıksız yakalanmış, ancak en azından liderler kendilerini bu değişime adapte edecek konulara odaklamıştır. AB Maastricht Antlaşması (1992) ile bir Ortak Dış ve Güvenlik Politikası (ODGP) tanımlama ve uygulama konusunda anlaşmıştır. 11 Maastricht Antlaşması ile AB nin güvenliğini güçlendirme, BM Şartı çerçevesinde barışı korumak ve uluslararası güvenliği desteklemek, uluslararası işbirliğini teşvik etmek ve demokrasiyi, hukukun üstünlüğü ve insan haklarına saygıyı güçlendirmek ve geliştirmek gibi amaçlar sıralanmıştır Official Journal L 169, ( ). 10 Trevor Salmon, European Political Cooperation, D. Dinan (Ed.), Encyclopedia of the European Union, (Basingstone: Macmillian, 1998), ss Efe Çaman, Avrupa Birliği nin Kurumsal Yapısı: Kurumsal Konumlandırma, Tarihsel Gelişim, Süreçsel Durum Analizi ve Gelecek Perspektifleri, Stratejik Araştırmalar Dergisi, Cilt: 4, Sayı:10, 2007, ss Maastricht Antlaşması Md. J

7 Enerji Politikaları ve Enerji Güvenliği Perspektifinden... Uluslararası sistemde meydana gelen bu değişim, 1990 sonrasında AB nin küresel anlamda kendisini nasıl tanımlayacağı, kendisine nasıl bir rol biçeceği konusunda sorulan soruları, dolayısıyla da bu alanda yapılan çalışmaların sayısını arttırmıştır sonrasındaki gelişmeler bir bakıma AB nin iç ve dış siyasetine etki edecek sonuçlar da doğurmuştur. Örneğin AB genişledikçe dış politika alanında özellikle karar alma mekanizmasına ilişkin sorunlar ve tartışmalar da yoğunlaşmaya başlamıştır lardan günümüze her ne kadar üye devletler bağımsız bir dış politika uygulama yeteneklerini sürdürseler de, dış politikada işbirliğine gitmek yönündeki motivasyonları bir tür koordinasyona yönlendirmiş, böylelikle nihayetinde üye ülkelerin ortak bir dış politika oluşturma yönündeki çabaları güçlenmiştir. Örneğin, Maastricht Antlaşması öncesinde AET Antlaşmasında Topluluğun üye olmayan ülkelerle ilişkiler kurması mümkündü. Bu yetki Maastricht Antlaşması ile biraz daha ileri götürülmüş 13 ve Ticaret Politikası çerçevesinde üçüncü ülkelere karşı ortak gümrük tarifesi uygulanması, gümrük tarifesi oranlarının belirlenmesi, ticaret anlaşmalarının sonuçlandırılması, dış ticaret serbestliği önlemleri alınması, ihracat politikası, anti damping ve devlet yardımları kurallarının belirlenmesi gibi bu alanda anlaşmalar yapmak ve sonuçlandırmak üzere Topluluğa özel yetkiler vermiştir. 14 Görüldüğü üzere ticaret politikasının bu tarihten itibaren AB tarafından belirlenmesi, özellikle ekonomik açıdan ister istemez üçüncü ülkelerle ilgili alınacak dış politika kararlarını etkileyen bir özellik arz etmektedir. Bu bağlamda Orta Asya ülkeleri ile kurulan ilişkilerin niteliği de bu gelişmelerden etkilenmiştir. Diğer taraftan Birlik içindeki üye ülkelerin siyasal ağırlıkları ortak dış politika gelişim sürecinde etkili olmuştur. ODGP ve son olarak eskiden Avrupa Güvenlik ve Savunma Politikası (AGSP), 2009 da yürürlüğe giren Lizbon Antlaşması ile Ortak Güvenlik ve Savunma Politikası na (OGSP) dönüştürülmüş, fakat buna rağmen üye ülkelerin dış politikaları AB dış politikasının belirlenmesinde önemli bir yer tutmaya devam etmiştir. 15 AB Dış Politikası üzerinde dönem başkanlıkları değişimi ve her dönem başkanı ülkenin siyasal öncelikleri ve ağırlığı, ulusal çıkarları ve dış politik tercihleri belirleyici olabilmektedir. Örneğin 2007 Almanya dönem başkanlığında belirlenen AB nin Orta Asya Stratejisi bazı göz- 13 Maastricht Antlaşması, Md. 110 ve Md Karen Smith, The Making EU Foreign Policy: The Case of Eastern Europe, (Macmillan, 1999), ss Sonia Lucarelli, Introduction: Values, Principles, Identity and European Union Foreign Policy, Sonia Lucarelli and Ian Manners (Ed.), Values, Principles, Identity and European Union Foreign Policy, (London - New York: Routledge, 2006), ss

8 Kenan DAĞCI & Efe ÇAMAN lemcilere göre yeni bir Ostpolitik olarak da değerlendirilmektedir. 16 Dolayısıyla, AB nin Orta Asya Stratejisinin hazırlanmasında Almanya nın ulusal dış politika tercihlerinin o zamanki AB dış politikası üzerinde etkili olduğu görülmektedir. Diğer taraftan AB dışındaki büyük güçlerin politikaları da AB dış politikasının oluşumunu etkilemektedir. Örneğin ABD, Rusya ve Çin gibi ülkeler ile bir noktaya kadar Japonya ve Türkiye gibi güçlü aktörler de Orta Asya da etkinliklerini arttırmak istemekte ve bu yönde politikalar izlemektedir. Melvin e göre bu aktörlerin çoğunluğu enerji ve doğal kaynaklar, coğrafi konumdan kaynaklanan çıkarları ile güvenlik tehditlerinden dolayı bölgedeki istikrarın devamından yana politikalar takip etmekte, bu da statükonun devam etmesine neden olmaktadır. 17 Örneğin ABD Özbekistan a uyguladığı askeri yardım yasağını 18 Ocak 2012 de sessiz bir şekilde kaldırmıştır. 18 Çünkü Özbekistan NATO askerleri için Afganistan a açılan önemli bir ikmal hattı durumundadır. ABD nin 2005 te kendi ülkesindeki muhalifleri katleden Kerimov u bu şekilde desteklemesi bölgedeki statükonun devam etmesine hizmet etmiştir. Ancak, AB nin bu tarz bir siyaset izlemesi, temellerini oluşturan değerlere uygun düşmemektedir. AB nin dış politikasını belirleyen dinamikler sadece üye ülkelerin hükümetler arası düzeyde uzlaştığı çıkarların realize edilmesinden ibaret olmamakta, aynı zamanda kurucu anlaşmalarda belirtilen amaçlara da uygun olmak durumundadır. Çünkü AB gücünü ekonomik ve sosyal gelişimin birlikteliği, siyasi çoğulculuk, hukukun üstünlüğü ve kültürel çeşitlilik gibi değerlere olan bağlılıktan almaktadır. 19 Aslında, bu düşünce Orta Asya ya yönelik AB politikalarının uygulanmasında bazı sorunlara neden olmaktadır. AB bir taraftan kendi çıkarlarının gerekleri doğrultusunda Orta Asya ülkeleri ile işbirliği yapmak isterken, diğer taraftan AB yi kuran kurucu antlaşmalardan kaynaklanan değerlere uygun araçlar kullanmak zorunda kalması nedeniyle sorunlar yaşamaktadır. Orta Asya ülkelerinin her birinin farklı özelliklerde otoriter yönetimlere sahip olması ve demokratikleşme so- 16 Iris Kempe, A New Ostpolitik? Priorities and Realities of Germany s EU Council Presidency, Bertelsmann Group for Policy Research. CAP Policy Analysis, No. 4, August Neil J. Melvin, The European Union s Strategic Role in Central Asia, Center for European Policy Studies, CEPS Policy Brief, No. 128, 2001, s Daniel Treisman, Why Russia Protects Syria s Assad, CNN, 3 February 2012, (http://edition. cnn.com/2012/02/02/opinion/treisman-russia-syria/index.html) (Erişim tarihi ); U.S. Suspends Ban on Military Assistance to Uzbekistan, RFE/RL, 2 February 2012, (http:// (Erişim tarihi ). 19 Neil J. Melvin, The European Union s Strategic Role in Central Asia, Center for European Policy Studies, s

9 Enerji Politikaları ve Enerji Güvenliği Perspektifinden... runları, belirtilen değerlere uygun politikaların uygulanmasını zorlaştırmaktadır. Bir bakıma AB bu normatif yaklaşımları nedeniyle bölgede pragmatik yaklaşımlar sergileyen diğer güçlere oranla daha dezavantajlı durumdadır. AB nin Orta Asya ile ilişkilerinin seyrinde Birliğin iç hukuki yapısı da etkili olmaktadır. AB nin dış politika yapımı ve uygulanması iki farklı seviyede gerçekleşmektedir. AB de ortak dış politika yapımına ilişkin çabalar dış politikanın daha çok güvenlik sorunları ve sonuçta savunma politikası bağlamında ele alınmıştır. Böylelikle AB üyesi devletlerin karar alma üzerindeki veto haklarının korunduğu ODGP, AB nin üzerine kurulduğu üçüncü sütun olarak yerini almıştır. 20 Bu özelliği ile ortak dış politikanın hükümetler arası bir kurumsal çatı altında üretildiğini söylemek mümkündür. Ancak diğer taraftan, dış politika kararlarının uygulanması için kullanılan araçların maliyetleri AB bütçesinden karşılanmaktadır. Bütçe yapma konusu AB içinde tam anlamıyla Komisyon, Konsey ve Avrupa Parlamentosu (AP) arasında bir işbirliği süreciyle gerçekleştirilmektedir. Bütçe yapımında AP nin nihai bir ağırlığı olmaktadır. Bu nedenle AP, AB dış politikasının uygulanması üzerinde ciddi etkilere sahip olabilmektedir. Dolayısıyla, sadece hükümetler arası seviyede değil, aynı zamanda ulusüstü düzeyde de işleyen iki taraflı bir dış politika yapım süreci bulunmaktadır. 21 Bu yönüyle, dış politika yapımı ve uygulanması son derece sıkıntılı ve ağır işleyen bir görünüm arz etmektedir. Enerji Güvenliği Bağlamında Avrupa Birliği nin İç Pazara Yönelik Düzenlemeleri ve Ortak Enerji Politikasının Oluşumu Avrupa Birliği nde geçmişte resmi bir Avrupa Enerji Politikası oluşturmak için birçok girişimde bulunulmuştur. Enerji alanında işbirliği uzun yıllar hükümetler arası düzeyde kalmıştır. Ancak, Lizbon Antlaşması (2009) ilk defa enerji konusunu ve enerji politikasının temel amaçlarını AB yetki alanına dâhil etmiş ve enerji konusunu hem AB hem de üye ülkeler tarafından yasal düzenlemelerin yapılabildiği paylaşılmış bir yetki alanı haline getirmiştir. Avrupa Birliği enerji politikası gelişim trendi tarihsel bir çizgede kurumsal gelişim süreci ile birlikte daha iyi açıklanabilir. Yukarıda ifade edildiği gibi Lizbon Anlaşması AB için önemli 20 Ben Tonra & Thomas Christiansen, The Study of EU Foreign Policy: Between International Relations and European Studies, Ben Tonra & Thomas Christiansen (Ed.), Rethinking European Foreign Policy, (Manchester - New York: Manchester University Press, 2004), s Kenan Dağcı, Avrupa Birliği nin Dış Politikası: Soğuk Savaş Sonrasında Ortak Bir Dış Politika Yapımı Mümkün Mü?, Uluslararası Türkiye Cumhuriyeti Sempozyumu Bildirileri, Süleyman Demirel Üniversitesi, Isparta, Ekim 2008, s

10 Kenan DAĞCI & Efe ÇAMAN bir dönüm noktasıdır. Bu nedenle AB enerji politikası gelişim süreci Lizbon Anlaşması öncesi , , , yılları olarak dört dönemde incelenebilir döneminde temel enerji arzı daha çok kömüre dayanmaktaydı. Bu dönemde kömür sektöründe ekonomik ve siyasi işbirliğini sağlayan Avrupa ve Kömür ve Çelik Topluluğu (AKÇT) 1952 de kurulmuştur. AB enerji politikasının ilk hukuksal temeli 1951 de imzalanan AKÇT ile atılmıştır. Ancak AKÇT 2002 yılında yürürlükten kalkmıştır dönemini kapsayan ikinci dönemde ise kömürün yerini alan petrolün ucuz olarak ithal edilmesi nedeniyle enerji konusu yeterince ilgi görmemiştir. 23 Ancak nükleer alanda işbirliği yapmak amacıyla 1958 de Avrupa Atom Enerjisi Topluluğu (AAET) kurulmuştur. 24 Bu vesile ile özellikle nükleer enerji alanında işbirliği sağlanmıştır. AAET AKÇT den sonra AB enerji politikası oluşumunda hukuksal zemin sağlayan ikinci önemli antlaşmadır. Bu antlaşmalar Avrupa Topluluklarının kurulmasının temellerini atmakla kalmamış, kömür arzının düzenli olmasını temin ederek ve ayrıca nükleer enerjide de koordinasyonu sağlayarak enerji alanında önemli rol oynamışlardır. 25 Aynı dönemde imzalanan AET antlaşması ile daha sonra bu antlaşmayı değiştiren TAS, Maastricht Antlaşması ve Nice Antlaşması AB nin enerji konuları ile ilgilenebilmesi için hukuksal anlamda bir zemin sağlamamıştır döneminde enerji konusu tüm dünyada olduğu gibi Avrupa Toplulukları (AT) için de önemli meydan okumalar nedeniyle dikkat çekici olmuştur. Örneğin, bu dönemde enerji petrol fiyatlarının yükselmesi ve arz problemleri enerjiye olan ilgiyi arttırmıştır. AT kurucu antlaşmalarda enerji başlıklı çok 22 Mariam Dekanozishvili, Towards a Common European Energy Policy, American Political Association Annual Meeting, Washington DC., 2010, s. 3, (http://ssrn.com/abstract= ) (Erişim Tarihi: ). 23 Mariam Dekanozishvili, Towards a Common European Energy Policy, s Efe Çaman, Avrupa Birliği nin Kurumsal Yapısı. Kurumsal Konumlandırma, Tarihsel Gelişim, Süreçsel Durum Analizi ve Gelecek Perspektifleri, Stratejik Araştırmalar Dergisi, Cilt: 4, Sayı:10, 2007, ss Ali Tekin & Paul Andrew Williams, Geo-Politics of the Euro-Asia Energy Nexus: The European Union, Rusia and Turkey, (Great Britain: Palgrave Macmillan 2011), s Sami Andoura, Leigh Hancher, Marc Van Der Woude, Towards a European Energy Community: A Policy Proposal, Notre Europe - Institut Jacques Delors (Notre Europe, 2010), (http://www. eng.notre-europe.eu/ towards-a-european-energy-community-a-policy-proposal. html) (Erişim Tarihi: ). 30

11 Enerji Politikaları ve Enerji Güvenliği Perspektifinden... özel hukuksal düzenlemeler olmamasına rağmen yıllarında yaşanan petrol krizi sonrasında stokların korunması için mütevazı önlemler almıştır. Örneğin, Komisyon bu alanda Enerjinin Rasyonel Kullanımı başlıklı bir Topluluk Eylem Programı hazırlamıştır. Bu programda Topluluk iç enerji tüketiminin daha efektif kullanılmasını ve enerji tüketiminin sosyal ve ekonomik kalkınmaya zarar vermeyecek şekilde sınırlandırılmasını öngörmektedir. Aynı zamanda, Konsey bu eylem programının başarılı olabilmesi için 1985 yılını hedefleyerek Topluluk enerji üretim ve tüketim hedefleri ve alınacak önlemler konusunda bir ilke kararı daha almıştır. Bu kararda Konsey Komisyona çağrıda bulunarak periyodik olarak yol gösterici tavsiyelerde bulunmasını istemiştir. Söz konusu ilke kararında enerji arzı, nükleer enerji, uluslararası piyasalara erişim, hidrokarbonlar konusunda hedefler ile Topluluk içinde üretim, tüketim, enerji fiyatları konusunda alınması gereken tedbirler sıralanmaktadır döneminde ise, 1993 te Maastricht Antlaşması nın yürürlüğe girmesinden sonra Avrupa Komisyonu çabalarını (AKÇT ve AAET deneyimlerinden sonra) Avrupa nın enerji politikasının yeniden bütünleşmesi ve yeniden yönelimine yoğunlaşmıştır. 27 Enerji sorunsalı ile ilgili olarak, AB 1995 yılında yayınladığı Avrupa Birliği Enerji Politikası başlıklı Beyaz Kitap ile başlayarak günümüze kadar çok sayıda Beyaz Kitap ve Yeşil Kitap yayınlamıştır. Ayrıca, 1990 ların ortalarında, iç elektrik ve gaz piyasasının oluşturulması hakkında yönergeler çıkarılmıştır. Enerji piyasasının liberalleşmesine ilişkin 1996 ve 1998 de benimsenen ilk önlemleri, 2003 de ikinci ve zorunlu önlemler izlemiştir te Konsey Avrupa Topluluğu Antlaşması nın Ekonomi Politikası başlığı altında yer alan 100. maddeye dayanarak bir yönerge çıkartmış, doğal gaz arz güvenliğini sağlamak için önlemler almıştır. 29 Aynı zamanda 2006 da yine aynı maddeye dayanarak daha önce 1968 de çıkartılmış olan bir yönergeyi kodifiye ederek yeniden çıkarmış 30 ve üye ülkelerin belirli miktarlarda ham petrol ve ürünlerini stoklamasını zorunlu kılmıştır Sijbren De Jong & Jan Wouters, Central Asia and the EU s Drive Towards Energy Diversification, Leuven Centre for Global Govarnance Studies, Working Paper, No. 64, June 201, Leuven Centre for Global Governace Studies. Katholieke Universiteit, (http://ghum.kuleuven.be/ggs/ publications/working_papers/new_series/wp61-70/wp64.pdf ) (Erişim Tarihi: ). 28 Sami Andoura, Leigh Hancher, Marc Van Der Woude, Towards a European Energy Community: A Policy Proposal, Notre Europe - Institut Jacques Delors (Notre Europe, 2010), (http://www. eng.notre-europe.eu/ towards-a-european-energy-community-a-policy-proposal. html) (Erişim Tarihi: ). 29 Council Directive, 2004/67/EC, Council Directive, 68/414/EEC, Council Directive, 2006/67/EC,

12 Kenan DAĞCI & Efe ÇAMAN Diğer taraftan Mart 2007 yılında Avrupa Birliği Komisyonu yeni bir enerji politikasını hayata geçirmiştir. Bu yeni enerji politikası özünde üç temel meseleye vurgu yapmaktadır: Enerji arzının güvenliğinin artırılması; Avrupa ekonomilerinin rekabet gücünün ve uygun fiyatlı enerjinin bulunurluğunun sağlanması; çevresel sürdürülebilirliğin teşvik edilmesi ve iklim değişikliğiyle mücadele. Avrupa Konseyi, bu hedeflere ulaşmak amacıyla, Mart 2007 de dönemi için kapsamlı bir Enerji Eylem Planı kabul etmiştir. Öncelikle gaz ve elektrik için bir iç pazar oluşturulması hedeflenen bu planda, enerji arz güvenliğinin sağlanması, uluslararası bir enerji politikası oluşturulması, enerji verimliliğinin sağlanması ve yenilenebilir enerji ile enerji teknolojilerinin geliştirilmesi gibi amaçları gerçekleştirmek de öngörülmüştür da Lizbon Antlaşması ile yeni bir dönem başlamıştır. Lizbon Antlaşması ile Avrupa Birliği ni İşlevselleştiren Antlaşma ya (ABİA) (eski adıyla Avrupa Topluluğu Antlaşması) eklenen 194. madde ile Enerji kavramı altında özel bir başlık eklenmiştir. Bu yeni madde ile enerji piyasasının işlevselleştirilmesi, Birlik içerisinde enerji güvenliğinin temin edilmesi, enerji verimliliği, enerji tasarrufu ile yeni ve yenilenebilir enerji formlarının geliştirilmesi ve enerji ağlarının birbirleri olan ara bağlantılarının sağlanması gibi amaçlar sıralanmaktadır. Bu düzenlemeler AB yi enerji alanında tek yetkili bir birlik haline getirmese de üye ülkelerle yetki paylaşımının önünü açmıştır. Yukarıda ifade edildiği gibi Avrupa Toplulukları Antlaşmaları sisteminde, enerji politikası önlemleri Lizbon Antlaşması yürürlüğe girene kadar yalnızca antlaşmaların genel hükümleri temelinde, iç pazar kuralları ve üye ülkelerin kendi yetkilerine saygılı olmak kaydıyla alınabilmekteydi. Literatürde Lizbon Antlaşması na yeni bir Enerji başlığının eklenmesinin mevcut hukuki tabloyu değiştirmediğini öne sürenler olsa da, 32 neticede gelinen nokta enerji alanında ileriye dönük derinleşmeyi kurumsal anlamda daha da geliştirme iradesini ortaya koymakta olduğu söylenebilir. Enerji politikasının gelişiminden de anlaşılacağı üzere AB nin enerji güvenliği konusunda politikalar formüle edebileceği ve önlemler alabileceği görülmektedir. Avrupa daki enerji trendi mevcut hali ile devam edecek olursa 2030 yılında AB ihtiyaç duyacağı doğal gazın muhtemelen %84 ü ile petrolün %94 ünü ithal 32 Sami Andoura, Leigh Hancher, Marc Van Der Woude, Towards a European Energy Community: A Policy Proposal, Notre Europe - Institut Jacques Delors (Notre Europe, 2010), (http://www. eng.notre-europe.eu/ towards-a-european-energy-community-a-policy-proposal. html) (Erişim Tarihi: ). 32

13 Enerji Politikaları ve Enerji Güvenliği Perspektifinden... etmek zorunda kalacaktır. 33 Bu durum Avrupa nın Rusya ya olan bağımlılığını daha da arttırarak enerji güvenliği probleminin kronikleşmesine neden olabilir yılı verilerine göre AB enerji ihtiyacının %54,1 ini ithal etmektedir. 34 Aynı verilere göre 27 üye ülke bazında ham petrol ithalat bağımlılığı %85,2 doğal gaz bağımlılığı ise % 62,4 tür. Tablo 1 de görüldüğü üzere, AB nin toplam ham petrol ithalatı içinde Rusya dan ithalat ettiği ham petrol oranı 2002 de %29,2 iken bu oran artmış ve 2010 da %34,5 e yükselmiştir. Rusya, AB ye üye ülkeler arasında Estonya, Litvanya, Letonya, Slovakya ve Finlandiya nın tek; Macaristan, Avusturya, Polonya, Çek Cumhuriyeti, Yunanistan ve Bulgaristan ın ana gaz tedarikçisi durumundadır. 35 Almanya ise doğal gaz ihtiyacının % 39 unu Rusya dan sağlamaktadır. 36 Fransa ve İngiltere jeopolitik konumları nedeniyle daha farklı tedarikçilere ulaşabilmektedirler. İspanya ise kuzey Afrika dan gelen doğalgaza bağımlıdır. Avrupa nın mevcut kaynaklarındaki azalma sebebiyle kuzey Avrupa gelecekte Rusya doğal gazına daha fazla bağımlı hale gelecektir. Güney Avrupa ise ulaşım maliyetinin daha ucuz olması nedeniyle Afrika ülkelerindeki kaynaklardan faydalanmaktadır. AB nin enerji arz güvenliği konusunda kaygıları birkaç temel nokta üzerinde toplanmaktadır. Rusya nın bölge ülkeleriyle arasında mevcut ve potansiyel anlaşmazlıklar/çatışmalar, Rusya nın başka pazarlara yönelmesi, ithalat bağımlılığının doğurduğu politik bağımlılık, geçiş ülkelerinin fark edilen ve hızla kuvvetlenen önemi ve son olarak terör olaylarındaki artışın yarattığı tehlike Avrupa ülkelerinin enerji güvenliği meselesindeki temel kaygılarını oluşturmaktadır. Tablo 1 de AB ye üye 27 ülkenin ham petrol ithalatını, Tablo 2 de ise doğal gaz ithalatını yaptığı ülkeler, oranları ve yıllara göre değişen miktarları yer almaktadır. 33 Lessons for EU from Gas Crisis, BBC News, 4 January 2006, (http://news.bbc.co.uk/2/hi/ europe/ stm) (Erişim Tarihi: ). 34 Bkz. EU Energy in Figures- Pocketbook 2012, EU-27 Energy Import Dependency, Luxembourg: Publications Office of the European Union, 2012, s. 20; Christophe-Alexandre Paillard, Russia And Europe s Mutual Energy Dependence, Journal of International Affairs, Spring/Summer, Vol. 63, No. 2, 2010, ss , (http://jia.sipa.columbia.edu/russia-andeurope%e2%80%99s-mutual-energy-dependence) (Erişim Tarihi: ). 35 Commission of the European Communities, 2009, ss Paul Belkin & Vince L. Morelli, The European Union s Energy Security Challenges, CRS Report for Congress. 2007, (www.fas.org/sgp/crs/row/rl33636.pdf) (Erişim Tarihi: ). 33

14 Kenan DAĞCI & Efe ÇAMAN Tablo 1: AB (27 Üye) Toplam Ham Petrol İthalatındaki Ülkelerin Payı (%) Kaynak Rusya 29,2 31,1 32,2 32,5 33,4 33,2 31,4 33,1 34,5 Norveç 19,4 19,2 18,8 16,9 15,5 15,1 15,1 15,2 13,8 Libya 7,5 8,4 8,8 8,8 9,2 9,8 9,9 9,0 10,2 Suudi Arabistan 10,1 11,3 11,3 10,6 9,1 7,2 6,9 5,7 5,9 İran 4,9 6,4 6,3 6,1 6,2 6,2 5,4 4,7 5,7 Kazakistan 2,4 2,7 3,4 4,5 4,6 4,6 4,8 5,4 5,5 Nijerya 3,5 4,3 2,6 3,2 3,6 2,7 4,0 4,5 4,2 Azerbaycan 1,0 1,0 0,9 1,3 2,2 3,0 3,2 4,0 4,2 Irak 3,0 1,6 2,2 2,1 2,9 3,4 3,3 3,8 3,3 Diğer 18,8 14,2 13,4 14,0 13,2 14,7 16,1 14,6 12,8 Kaynak: Eurostat, Aralık 2012 Tablo 2: AB (27 üye) Toplam Doğal Gaz İthalatındaki Ülkelerin Payı (%) Kaynak Rusya 45,0 45,1 43,8 40,6 39,3 38,4 37,6 34,3 31,8 Norveç 26,2 25,5 24,9 24,4 25,5 28,2 28,9 30,7 28,2 Cezayir 21,2 20,0 18,2 18,0 16,4 15,4 14,7 14,2 14,4 Katar 0,9 0,7 1,4 1,6 1,8 2,2 2,2 4,6 8,6 Nijerya 2,2 3,1 3,7 3,5 4,3 4,7 4,0 2,4 3,6 Libya 0,3 0,3 0,4 1,7 2,5 3,0 2,9 2,9 2,8 Trinidad ve Tobago 0,2 0,0 0,0 0,2 1,3 0,8 1,6 2,2 1,5 Mısır 0,0 0,0 0,0 1,6 2,5 1,8 1,7 2,1 1,3 Türkiye 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,1 0,2 0,2 Diğer 4,1 5,3 7,5 8,4 6,4 5,5 6,2 6,5 7,7 Kaynak: Eurostat, Aralık 2012 Tablo 1 ve Tablo 2 de görüldüğü gibi AB nin ham petrol ve doğal gaz açısında Rusya ya bağımlılığı sürekli olarak artmakta ve Rusya diğer tedarik kaynakları arasında ilk sırada gelmektedir. Tablo 2 de görüldüğü gibi yılları arasında AB nin Rusya dan ithal ettiği doğal gaz nispi olarak azalmıştır. Bunda 2006 da yaşanan Rusya-Ukrayna krizinin etkili olduğu düşünülmektedir. Yine her iki tablodan da anlaşılacağı üzere AB nin enerji ithalatında Norveç in Rusya dan sonra ikinci sırada yer aldığı görülmektedir. Norveç ten ithal edilen 34

15 Enerji Politikaları ve Enerji Güvenliği Perspektifinden... enerji AB yi Rusya karşısında rahatlatmakta ancak yeterli olmamaktadır. Norveç kaynaklı özellikle ham petrol ithalatı aşamalı olarak azalırken, Rusya dan yapılan ithalat artmaktadır. Diğer taraftan, AB nin Orta Doğu ülkelerinden yaptığı ham petrol ithalatı büyük oranda düşmektedir. Orta Asya ülkesi olan Kazakistan dan yapılan ham petrol ithalatı toplam AB ithalatında 2002 de %2,4 gibi küçük bir orana tekabül etse de bu oran artarak 2010 yılında %5,5 e yükselmiştir. Tablo 2 deki oranlara bakıldığında AB nin Orta Asya doğal gazından istifade edemediği ve 2010 rakamlarına göre %31,8 oranında Rusya ya bağımlı olduğu görülmektedir. Bu nedenle Orta Asya doğal gazının çeşitli projelerle AB ye gelmesi büyük önem arz etmektedir. AB için öncelikli problem artan taleple, Rusya ithalatına olan bağımlılık arasında bir denge kurmaktır. AB nin Dış Politikasında Orta Asya ve Enerji Güvenliği AB, Sovyetler Birliği nin dağılmasından sonra Orta Asya bölgesine yönelik olarak bazı siyasi ve ekonomik girişimlerde bulunmasına rağmen uzun bir süre Orta Asya da ciddi bir varlık ve etkinlik gösterememiştir Eylül 2001 de Dünya Ticaret Merkezi nin New York ta bulunan İkiz Kuleleri ne yapılan terörist saldırıların neden olduğu güvenlik endişesi ve Afganistan Müdahalesi, AB nin Orta Asya algısında etkili olmuştur. Bu gelişmelerden sonra AB bölgeyi terör ve suç şebekelerinin kol gezdiği bir coğrafya olarak görmeye başlamış ve dolayısıyla belirli bir süre AB karar alıcılarının Orta Asya algılamasını enerji güvenliğinden daha ziyade askeri güvenlik endişeleri şekillendirmiştir. Ancak yılları arasında petrol fiyatlarının neredeyse üç kattan daha fazla artması ve 2008 yazında en yüksek seviyeye çıkarak varil başına 140 doların üstüne çıkması AB açısından da enerji güvenliği meselesini önemli bir sorun haline getirmiştir. 38 Bu nedenle, tüm küresel ve bölgesel güçler gibi, AB nin de Orta Asya ya yönelik ilgisi artmıştır. Üç nedenden dolayı AB belirli bir süre Orta Asya da ciddi bir varlık ve etkinlik gösterememiştir. Birincisi, Sovyetler Birliği nin beklenmeyen bir zamanda dağılması AB yi hazırlıksız yakalamıştır. Aralarında Orta Asya ülkelerinin de olduğu bağımsızlığını yeni kazanan ülkelerle geleneksel anlamda eskiye dayanan ikili ilişkilerin bulunmayışı ve uzun süre içine kapalı olan bu devletler hakkında 37 Esra Hatipoğlu, Avrupa Birliği-Orta Asya İlişkilerinde Yeni Bir Stratejiye Doğru (mu?), Orta Asya ve Kafkasya Araştırmaları, Cilt: 3, Sayı: 5, 2008, ss Antonio Marquina, Energy Security: Vision from Asia and Europe, (New York: Palgrave Macmillan, 2008), s

16 Kenan DAĞCI & Efe ÇAMAN yeterince bilgiye sahip olunmaması AB nin Orta Asya konusunda etkin bir reaksiyon göstermesini zorlaştırmıştır. O dönemde bu ülkelerin siyasal yapıları, kurumları ve diğer potansiyelleri tam olarak bilinmemekte idi. İkincisi, coğrafi olarak yanı başında bulunan doğu ve güney doğu Avrupa ülkeleri konusunda acil bir strateji belirlenmesi AB nin geleceği açısından daha öncelikli bir konu idi. O nedenle AB ilgisini daha çok bu ülkelere yoğunlaştırmıştır. Üçüncüsü ise, Orta Asya ülkelerinin o dönemde yukarıda ifade edildiği gibi daha çok askeri güvenlik açısından (terör, organize suç vs.) değerlendirilmesidir. Dolayısıyla Sovyetler Birliği nin dağılmasından sonra AB uzun süre kendi yakın coğrafyası ile ilgilenmiş ve bu ülkelere doğru genişlemeye daha çok enerji harcamıştır. Orta Asya ülkeleri için ise başka uzak coğrafyalarla kurduğu ilişkiler gibi önce teknik yardımlar yapmış arkasından da işbirliği anlaşmaları imzalayarak siyasal, ekonomik ve güvenlik çıkarlarını gerçekleştirmeye çalışmıştır. Ancak daha önce de ifade edildiği gibi bu ilişkiler uzun yıllar askeri güvenlik endişelerinin gölgesinde kalmış, 2006 yılına kadar enerji güvenliği boyutuyla ele alınmamıştır. AB, dolayısıyla, daha önce Orta Doğu ülkeleri ve bir kısım Afrika ülkelerine yönelik uygulamış olduğu geleneksel yardım programlarından birisini 1991 de bu ülkeler için de başlatmıştır. TACIS (Technical Assistance to the Commonwealth of Independent States) yani Bağımsız Devletler Topluluğu na Yönelik Teknik Yardım olarak bilinen bu programın temel amacı bu ülkelerin geçiş süreçlerine (merkezi planlı ekonomiden piyasa ekonomisine geçiş, demokratikleşme v.s gibi) destek olmaktı. Ancak, her ne kadar teknik yardım dense de AB nin yardımları geçiş sürecinde parasal yardım ya da teçhizat hibesi gibi maddi destekten daha çok, hedef ülkelerdeki yönetim yapılarının iyileştirilmesi, bürokratik yapılanmaların reformu, gibi daha çok danışmanlık anlamında teknik destekler olmuştur. Frenz e göre AB tarafından bu program için açıklanan teknik destek yardım miktarları AB nin açtığı ofisler ile bu ofislerde çalıştırdığı personelin seyahat, maaş vs. giderlerinin toplamını oluşturmaktaydı. Dolayısıyla ortada verilen parasal destek mevcut değildi de başlatılan TACIS 2006 yılında AB mali yardımlarının yeniden yapılandırılması bağlamında son bulmuştur. AB, TACIS ten sonra 1990 ların başlarında Orta Asya ülkelerini de içine alan başka bölgesel programlar da geliştirmiştir. Avrupa ya ülkelerarası petrol ve doğalgaz taşıma (Interstate Oil and Gas Transportation to Europe, INOGA- 39 Alexander Frenz, A Success Story: The European Commission s TACIS Programme , (http://ec.europa.eu/europeaid/where/neighbourhood/regional-cooperation/enpi-east/doc uments/annual_programmes/tacis_success_story_final_en.pdf) (Erişim Tarihi: ). 36

17 Enerji Politikaları ve Enerji Güvenliği Perspektifinden... TE) programı ile Avrupa-Kafkaslar-Asia Ulaşım Koridoru (Transport Corridor Europe Caucasus Asia, TRACECA) bu programlardan iki tanesidir. Mayıs 1993 de başlatılan TRACECA Orta Asya ülkelerini de kapsamaktadır. Her iki programın da amacı AB ile doğu komşuları arasında mal ve enerji kaynakları ticareti için gerekli olan alt yapıların geliştirmesidir. Sovyetler Birliği nin dağılmasından sonra 1992 de AB üyesi ülkeler diğer Sovyet Cumhuriyetleri gibi beş Orta Asya ülkesinin bağımsızlık ilanlarını hemen tanımıştır. Daha sonra da AB olarak beş devletin her biri ile ayrı ayrı imzalanacak Ortaklık ve İşbirliği Anlaşmaları (OİA) çerçevesinde ikili ilişkiler kurmak üzere karşılıklı görüşmeler başlatmışlardır. Ancak OİA ların gerçekleştirilmesi çeşitli siyasal gelişmeler nedeniyle uzun zaman almıştır. Örneğin, Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan ile 1995 te imzalanan OİA ları 1999 da yürürlüğe girmiştir. Özbekistan la yapılan anlaşma Andican olayları nedeniyle 2005 te kısmen askıya alınmış fakat 2008 de kaldırılmıştır. Tacikistan ile 2004 te imzalanan OİA ise 2008 de yürürlüğe girmiştir. Aynı anlaşma Türkmenistan ile de 1998 de imzalanmıştır. Ancak Türkmenistan daki siyasi sorunlar nedeniyle İngiltere ve Fransa nın kendi iç hukuklarında anlaşma onay sürecini tamamlamamaları nedeniyle yürürlüğe girememiştir. 40 Genel olarak OİA, Orta Asya ülkelerini gümrük tarifeleri açısından en ayrıcalıklı ülke yapmakta ve AB genel tercihler sistemi rejimi çerçevesinde gümrük tarifesi de önermektedir. AB bu anlaşmalarla, ticaret kolaylığı sağlaması açısından Orta Asya ülkelerine Birlik standartlarını yakalayabilmeleri için daha az yükümlülükler getirerek pratikte önemli bir destek sağlamaktadır. Bununla birlikte anlaşmalar bağlamında düzenli olarak Dışişleri Bakanları seviyesinde İşbirliği Konsey toplantıları ile üst düzey yetkililer düzeyinde gerçekleştirilecek çeşitli sektör komiteleri ve alt komite toplantıları düzenlenmesi öngörülmüştür. AB uzun bir süre Orta Asya ya enerji güvenliği açısından yaklaşmamıştır. Örneğin 2003 yılında yayınlanan AB nin 2003 Güvenlik Strateji belgesinde Orta ve Güney Asya daki teröristler ve suç şebekelerinin faaliyetlerinin Avrupa ve vatandaşlarının güvenliğini tehdit edebileceği vurgusu yapılmaktadır. 41 Aynı 40 Michael Emerson & Jos Boonstra (Rapporteurs) Nafisa Hasanova, Marlene Laruelle, Sebastien Peyrouse (2010), Into Eurasia Monitoring the EU s Central Asia Strategy, Report of the EUCAM Project, Brussels: Centre for European Policy Studies (CEPS), Madrid: Fundación Para Las Relaciones Internacionales Y El Diálogo Exterior (FRIDE). 41 European Security Strategy: A Secure Europe in a Better World, 12 December 2003, Brussels, (http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cmsupload/78367.pdf ) (Erişim Tarihi: ). 37

18 Kenan DAĞCI & Efe ÇAMAN belgede enerji güvenliğinden de bahsedilmektedir: 42 Enerji bağımlılığı Avrupa için özel bir ilgi (endişe) arz etmektedir. Avrupa dünyanın en büyük petrol ve doğal gaz ithalatçısıdır. İthalatlar bugünkü enerji tüketiminin aşağı yukarı %50 ni oluşturmaktadır. Bu oran 2030 da %70 e yükselecektir. Enerji ithalatının çoğunluğu Körfez, Rusya ve Kuzey Afrika dan gelmektedir. Enerji güvenliği konusundaki saptamalarda Orta Asya dile getirilmemektedir. Buradan da anlaşılacağı gibi 2003 yılında AB nin Orta Asya ya güvenlik açsısından bakışını birincil bakımdan enerji konusu değil, daha çok terör ve suç şebekelerinin varlığı şekillendirmiştir yılında Türkiye ye komşu olan Gürcistan, Ermenistan ve Azerbaycan Avrupa Komşuluk Politikası na dâhil edilmiştir. Komşuluk Politikası nın sınırlarının doğuya doğru genişlemesi AB yi siyasi ve ekonomik anlamda Orta Asya ya daha da yaklaştırmıştır. Bu nedenle, daha önce de işaret edildiği üzere, Kafkasya bölgesinin kazandığı önem ve bölgede mevcut ve potansiyel çatışmalar son yıllarda AB nin güvenlik politikaları açısından hızla önem kazanmıştır. Bölgede bulunan zengin enerji kaynakları ve bu ülkeleri çevreleyen ülkelerin enerji yolları üzerinde olması AB açısından ortak bir bölgesel politika oluşturulmasını kaçınılmaz kılmıştır. AB bölgesel diyalog kurmak amacıyla 13 Kasım 2004 yılında başlattığı Bakü Girişimi ve bu girişim çerçevesinde düzenlenen Enerji Bakanları konferansları ile AB-Kafkaslar ve Hazar Denizi bölgesi arasında enerji işbirliğinin kısa, orta ve uzun vadede geliştirilmesini ve bu çerçevede hedefler belirlenmesini öngörmüştür. 43 AB, Orta Asya ülkeleri (Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan, Türkmenistan ve Özbekistan) ile ilişkilerine 2007 de kabul edilen Yeni bir Ortaklık için Avrupa Birliği Orta Asya Stratejisi belgesi ile yeni bir anlam kazandırmıştır. Alman eski Dışişleri Bakanı Steinmeier, 2007 Stratejisi nin hazırlanması ile ilgili olarak Orta Asya yı dünya siyasetinde kritik önemi haiz bir bölge olarak tanımlamakta ve bölgede meydana gelen gelişmelerin Avrupa için doğrudan etkisinin bulunduğunu ifade etmektedir. 44 AB, bu stratejik algı ve Komisyon un yardım programı vasıtasıyla her bir Orta Asya ülkesi ile yapacağı işbirliğini güçlendir- 42 European Security Strategy: A Secure Europe in a Better World, 12 December 2003, Brussels, (http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cmsupload/78367.pdf ) (Erişim Tarihi: ). 43 European Commission DG Energy and Transport, (http://ec.europa.eu/dgs/energy_transport/ international/regional/caspian/energy_en.htm) (Erişim Tarihi: ). 44 Frank Walter Steinmeier, Reviving the Silk Road, Franfurter Allgemeine Zeitung, 30 June

19 Enerji Politikaları ve Enerji Güvenliği Perspektifinden... mek istemektedir. Bunun için her birinin özel ihtiyaçlarını, istek ve performanslarını insan hakları, iyi yönetim, demokrasi ve sosyal gelişmeleri bağlamında değerlendirerek yardımlar yapmaktadır. Diğer taraftan strateji belgesinde güvenlik sorunları her bir Orta Asya ülkesinin coğrafi konumları örneğin Afganistan, Pakistan ve İran a komşu olmaları göz önünde bulundurularak ele alınmaktadır. Bölgedeki güvenlik sorunları nedeniyle AB Sınır Yönetimi (Border Management in Central Asia, BOMCA) ve Uyuşturucu Eylem Programı (Drug Action Program, CADAP) gibi programlar başlatmıştır. Bu programlar vasıtasıyla AB, sınır güvenliğini güçlendirmek; eğitim düzeyinin yükseltilmesini sağlamak ya da sınır karakolları inşa ve teçhiz etmek suretiyle yasal geçişleri ve ticareti kolaylaştırmayı hedeflemektedir. 45 Son zamanlarda Orta Asya bölgesinin bir kesimini oluşturan Hazar bölgesi, sahip olduğu zengin hidrokarbon rezervleri nedeniyle enerji uzmanları, politikacı ve diplomatlar tarafından üzerinde önemle durulan bir bölgedir. Hazar bölgesinde başlıca potansiyel petrol ve doğal gaz üreticileri Rusya ve İran ın yanı sıra Azerbaycan, Kazakistan ve Türkmenistan yer almaktadır. Gürcistan, özelikle Hazar dan Batı ya taşınacak petrol ve doğal gaz için önemli bir geçiş ülkesi olma özelliğine sahipken Özbekistan ise Hazar a kıyısı olmamakla beraber sahip olduğu rezervleri ve enerji taşıma potansiyeli ile önemli görülmektedir. 46 Dolayısıyla, sadece askeri güvenlik nedenleri ile değil ama aynı zamanda AB nin dış enerji kaynaklarına bağımlılığı ve enerji arz güvenliğini arttırmak için çeşitlendirilmiş bir enerji arz politikasına ihtiyaç duyması AB ile Orta Asya arasında işbirliği için daha fazla perspektifler sunmaktadır. Bu nedenle de AB uzun vadede kendi lehine olabilecek işbirliği imkânları oluşturmaya gayret göstermektedir. Örneğin Orta Asya devletlerindeki enerji piyasasını güçlendirerek bu alandaki yatırım imkânlarını geliştirmeyi ve enerji üretimi ile etkinliğini arttırmayı, bu sayede de bölgede enerji arz ve dağıtımını çeşitlendirmeyi hedeflemektedir. 47 Günümüzde Orta Asya ülkelerinin Avrupa ya yapılan doğal gaz ihracatı tümüyle Rusya üzerinden gerçekleşmektedir. 48 Iran, Afganistan ve Pakistan da 45 Alexander Warkotsch, The European Union and Central Asia, (London-New York: Routledge, 2011), s Maureen S. Crandall, Energy, Economics and Politics in the Caspian Region: Dreams and Realities, Praeger Security International, The General Secretariat of the Council, The EU and Central Asia: Strategy for a New Partnership in Action, Luxembourg: DGF-Communication / Publications, June 2009, (http://eeas.europa. eu/central_asia/docs/2010_strategy_eu_centralasia_en.pdf) (Erişim Tarihi: ). 48 Efe Çaman, Üçüncü On Yılında Türkiye nin Orta Asya Bölgesel Politikası: Sübjektif Algılardan Gerçeklere, M. Turgut Demirtepe & Güner Özkan (Der.), Uluslararası Sistemde Orta Asya: 39

20 Kenan DAĞCI & Efe ÇAMAN süregelen sorunlar alternatif boru hatlarının inşa edilmesini zorlaştırmaktadır. Özellikle Orta Asya ülkeleri arasında en zengin doğal gaz rezervlerini elinde bulunduran Türkmenistan, doğal gazını farklı pazarlara nakletmek konusunda zorluklar yaşamaktadır. Coğrafi bakımdan sıkışmış bir ülke olan Türkmenistan kendi doğalgazını Avrupa pazarlarına ulaştırmak için Rus petrol ve doğalgaz boru hatlarını kullanmak zorundadır. Türkmenistan için Türkmenistan-Afganistan-Pakistan; Türkmenistan-İran-Türkiye ya da Nabucco projesinde olduğu gibi Kafkasya bölgelerini kullanarak Türkiye üzerinden AB pazarına ulaşma gibi alternatifler bulunmaktadır. Fakat Iran üzerinde uluslararası yaptırımların olması, Afganistan ve Pakistan da da güvenlik sorunlarının olması AB açısından Nabucco veya benzeri projeleri projesini zorunlu kılmaktadır. Orta Asya ülkelerinin Rusya ile olan güçlü ilişkileri ve Rusya nın Kafkaslar bölgesinde önemli bir aktör olması, siyasal anlamda bölge ülkelerinin hareket alanlarını oldukça sınırlandırmaktadır. Ancak Rusya nın Orta Asya petrol ve doğal gaz üzerindeki tekeline ciddi anlamda tehdit Çin den gelmektedir. Çin in kısmen tamamlamış olduğu Trans-Orta Asya Doğal Gaz Koridoru Türkmen ve Kazak enerji kaynaklarını birleştirerek Çin piyasasına sunmaktadır. Çin in Kazakistan dan başlayıp Doğu Çin denizine kadar uzanması hedeflenen 2500 mil uzunluğundaki petrol boru hattının büyük bir kısmını tamamlanmış olması bölge ülkeleri açısından önemli olmakla birlikte AB açısından önemli bir meydan okumadır. Bununla birlikte diğer bir meydan okuma ise, Rusya nın Nabucco projesinin gerçekleşmesinin engelleyerek AB enerji arz güvenliğini sağlamasını engellemeye çalışmasıdır. Ayrıca Rusya AB nin kendisine yönelik ortak bir strateji uygulamasını engellemek için geleneksel böl ve yönet stratejisi izlemektedir. AB ile genel bir strateji belirlemek yerine AB üyesi ülkelerle, örneğin 2007 den itibaren İtalya, Avusturya, Macaristan, Bulgaristan ve Yunanistan ile bir enerji anlaşmaları yapmaktadır. 49 Bu anlaşmalar da doğal olarak AB nin ortak bir enerji politikası oluşturmasına zarar vermektedir. Orta Asya enerji kaynaklarının alternatif yollardan Avrupa ya getirilmesi konusu önemini korumaya devam etmektedir. Şüphesiz Rusya ya olan bağımlılığın Dış Politika ve Güvenlik, (Ankara: USAK Yayınları, 2013), ss Murat Erdoğan, Türk Cumhuriyetleri nin Bağımsızlıklarının 20. Yılında Avrupa Birliği nin Orta Asya Politikaları, (Rapor), (Ankara: Ahmet Yesevi Üniversitesi Mütevelli Heyet Başkanlığı, 2011), s Frank Umbach, German Debates on Energy Security and Impacts on Germany s 2007 EU Presidency, Antonio Marquina (Ed.), Energy Security: Visions from Asia and Europe, (New York: Palgrave Macmillan, 2008), s

Title of Presentation. Hazar Havzası nda Enerji Mücadelesi Dr. Azime TELLİ 2015 ISTANBUL

Title of Presentation. Hazar Havzası nda Enerji Mücadelesi Dr. Azime TELLİ 2015 ISTANBUL Title of Presentation Hazar Havzası nda Enerji Mücadelesi Dr. Azime TELLİ 2015 ISTANBUL İçindekiler 1- Yeni Büyük Oyun 2- Coğrafyanın Mahkumları 3- Hazar ın Statüsü Sorunu 4- Boru Hatları Rekabeti 5- Hazar

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ HUKUKUNUN KAYNAKLARI

AVRUPA BİRLİĞİ HUKUKUNUN KAYNAKLARI AVRUPA BİRLİĞİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ AVRUPA BİRLİĞİ HUKUKUNUN KAYNAKLARI Hazırlayan: Ömer Faruk Altıntaş Avrupa Birliği Genel Müdürlüğü Daire Başkanı ANKARA 5 Nisan 2007 Birincil Kurucu Antlaşmalar Yazılı kaynaklar

Detaylı

AVRUPA TOPLULUKLARININ TARİHSEL GELİŞİMİ

AVRUPA TOPLULUKLARININ TARİHSEL GELİŞİMİ AVRUPA TOPLULUKLARININ TARİHSEL GELİŞİMİ 1. AVRUPA TOPLULUKLARI 1.1. Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu (AKÇT) Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu nun kurulması yönündeki ilk girişim, 9 Mayıs 1950 tarihinde Fransız

Detaylı

ULUSLARARASI KARADENİZ-KAFKAS KONGRESİ

ULUSLARARASI KARADENİZ-KAFKAS KONGRESİ STRATEJİK VİZYON BELGESİ ULUSLARARASI KARADENİZ-KAFKAS KONGRESİ Ekonomi, Enerji ve Güvenlik; Yeni Fırsatlar ( 20-22 Nisan 2016, Pullman İstanbul Otel, İstanbul ) Karadeniz - Kafkas coğrafyası, tarih boyunca

Detaylı

Orta Asya ve Kafkasya

Orta Asya ve Kafkasya Orta Asya ve Kafkasya â up JOURNAL OF CENTRAL ASIAN & CAUCASIAN STUDIES ULUSLARARASI STRATEJİK ARAŞTIRMALAR KURUMU Orta Kafkas JOURNAL O & C A UCASI ASIAN Yorgun AB'nin Komşularla İmtihanı: Karadeniz Bölgesi

Detaylı

TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ?

TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ? TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ? Dr. Fatih Macit, Süleyman Şah Üniversitesi Öğretim Üyesi, HASEN Bilim ve Uzmanlar Kurulu Üyesi Giriş Türk Konseyi nin temelleri 3 Ekim 2009 da imzalanan Nahçivan

Detaylı

TÜRKİYE - SUUDİ ARABİSTAN YUVARLAK MASA TOPLANTISI 1

TÜRKİYE - SUUDİ ARABİSTAN YUVARLAK MASA TOPLANTISI 1 ( STRATEJİK VİZYON BELGESİ ) TÜRKİYE - SUUDİ ARABİSTAN YUVARLAK MASA TOPLANTISI 1 Yeni Dönem Türkiye - Suudi Arabistan İlişkileri: Kapasite İnşası ( 2016, İstanbul - Riyad ) Türkiye 75 milyonluk nüfusu,

Detaylı

AZERBAYCAN MİLLİ GÜVENLİK STRATEJİSİ BELGESİ

AZERBAYCAN MİLLİ GÜVENLİK STRATEJİSİ BELGESİ AZERBAYCAN MİLLİ GÜVENLİK STRATEJİSİ BELGESİ 1. "Azerbaycan Milli Güvenlik Stratejisi Belgesi", Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev tarafından 23 Mayıs 2007 tarihinde onaylanarak yürürlüğe girmiştir.

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ TARİHÇESİ

AVRUPA BİRLİĞİ TARİHÇESİ AVRUPA BİRLİĞİ TARİHÇESİ Bilindiği üzere; Belçika, Federal Almanya, Fransa, Hollanda, İtalya ve Lüksemburg tarafından, 1951 yılında Paris te imzalanan bir Antlaşma ile Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu (AKÇT)

Detaylı

5. ULUSLARARASI MAVİ KARADENİZ KONGRESİ. Prof. Dr. Atilla SANDIKLI

5. ULUSLARARASI MAVİ KARADENİZ KONGRESİ. Prof. Dr. Atilla SANDIKLI 5. ULUSLARARASI MAVİ KARADENİZ KONGRESİ Prof. Dr. Atilla SANDIKLI Karadeniz bölgesi; doğuda Kafkasya, güneyde Anadolu, batıda Balkanlar, kuzeyde Ukrayna ve Rusya bozkırları ile çevrili geniş bir havzadır.

Detaylı

Bu bağlamda katılımcı bir demokrasi, hukukun üstünlüğü ve insan hakları alanındaki çalışmalarımız, hız kesmeden devam etmektedir.

Bu bağlamda katılımcı bir demokrasi, hukukun üstünlüğü ve insan hakları alanındaki çalışmalarımız, hız kesmeden devam etmektedir. İçişleri Bakanı Sayın İdris Naim ŞAHİN nin Entegre Sınır Yönetimi Eylem Planı Aşama 1 Eşleştirme projesi kapanış konuşması: Değerli Meslektaşım Sayın Macaristan İçişleri Bakanı, Sayın Büyükelçiler, Macaristan

Detaylı

Bu nedenle çevre ve kalkınma konuları birlikte, dengeli ve sürdürülebilir bir şekilde ele alınmalıdır.

Bu nedenle çevre ve kalkınma konuları birlikte, dengeli ve sürdürülebilir bir şekilde ele alınmalıdır. 1992 yılına gelindiğinde çevresel endişelerin sürmekte olduğu ve daha geniş kapsamlı bir çalışma gereği ortaya çıkmıştır. En önemli tespit; Çevreye rağmen kalkınmanın sağlanamayacağı, kalkınmanın ihmal

Detaylı

SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER. Modern Siyaset Teorisi

SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER. Modern Siyaset Teorisi SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER Modern Siyaset Teorisi Dersin Kodu SBU 601 Siyaset, iktidar, otorite, meşruiyet, siyaset sosyolojisi, modernizm,

Detaylı

Orta Asya daki satranç hamleleri

Orta Asya daki satranç hamleleri Orta Asya daki satranç hamleleri Enerji ve güvenlik en büyük rekabet alanı 1 Üçüncü on yılda Hazar Bölgesi enerji kaynakları Orta Asya üzerindeki rekabetin en ön plana çıktığı alan olacak. Dünya Bankası

Detaylı

1.- GÜMRÜK BİRLİĞİ: 1968 (Ticari engellerin kaldırılması + OGT) 2.- AET den AB ye GEÇİŞ :1992 (Kişilerin + Sermayenin + Hizmetlerin Serbest Dolaşımı.

1.- GÜMRÜK BİRLİĞİ: 1968 (Ticari engellerin kaldırılması + OGT) 2.- AET den AB ye GEÇİŞ :1992 (Kişilerin + Sermayenin + Hizmetlerin Serbest Dolaşımı. TÜRKİYE AB İLİŞKİLERİ HAFTA 2 Roma Antlaşması Avrupa Ekonomik Topluluğu AET nin kurulması I. AŞAMA AET de Gümrük Birliğine ulaşma İngiltere, Danimarka, İrlanda nın AET ye İspanya ve Portekiz in AET ye

Detaylı

F. KÜRESEL VE BÖLGESEL ÖRGÜTLER

F. KÜRESEL VE BÖLGESEL ÖRGÜTLER F. KÜRESEL VE BÖLGESEL ÖRGÜTLER 20. yy.da meydana gelen I. ve II. Dünya Savaşlarında milyonlarca insan yaşamını yitirmiş ve telafisi imkânsız büyük maddi zararlar meydana gelmiştir. Bu olumsuz durumun

Detaylı

Yenilenebilir olmayan enerji kaynakları (Birincil yahut Fosil) :

Yenilenebilir olmayan enerji kaynakları (Birincil yahut Fosil) : Günümüzde küresel olarak tüm ülkelerin ihtiyaç duyduğu enerji, tam anlamıyla geçerlilik kazanmış bir ölçüt olmamakla beraber, ülkelerin gelişmişlik düzeylerini gösteren önemli bir kriterdir. İktisadi olarak

Detaylı

Dış Ticaret Verileri Bülteni

Dış Ticaret Verileri Bülteni Milyon $ Milyon $ (Milyar $) 3 216 Kasım- 216 TÜİK dış ticaret verilerine göre ihracat 216 yılı Kasım ayında, 215 yılının aynı ayına göre %9,7 artarak 12 milyar 817 milyon dolar, ithalat %6 artarak 16

Detaylı

Orta Asya da Çin ve Rusya Enerji Rekabeti

Orta Asya da Çin ve Rusya Enerji Rekabeti Orta Asya da Çin ve Rusya Enerji Rekabeti 05.02.2013 Toplam 26.2 trilyon metreküp ispat edilen doğalgaz rezervleriyle dünyadaki ispat edilen doğalgaz kaynaklarının yüzde 11,7 sini elinde bulunduran Türkmenistan,

Detaylı

SERAMİK SEKTÖRÜ NOTU

SERAMİK SEKTÖRÜ NOTU 1. Dünya Seramik Sektörü 1.1 Seramik Kaplama Malzemeleri SERAMİK SEKTÖRÜ NOTU 2007 yılında 8,2 milyar m 2 olan dünya seramik kaplama malzemeleri üretimi, 2008 yılında bir önceki yıla oranla %3,5 artarak

Detaylı

SAĞLIK DİPLOMASİSİ Sektörel Diplomasi İnşası

SAĞLIK DİPLOMASİSİ Sektörel Diplomasi İnşası STRATEJİK VİZYON BELGESİ SAĞLIK DİPLOMASİSİ Sektörel Diplomasi İnşası Yakın geçmişte yaşanan küresel durgunluklar ve ekonomik krizlerden dünyanın birçok ülkesi ve bölgesi etkilenmiştir. Bu süreçlerde zarar

Detaylı

SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİ VE SERAMİK SAĞLIK GEREÇLERİ SEKTÖRÜNDE DÜNYA İTHALAT RAKAMLARI ÇERÇEVESİNDE HEDEF PAZAR ÇALIŞMASI

SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİ VE SERAMİK SAĞLIK GEREÇLERİ SEKTÖRÜNDE DÜNYA İTHALAT RAKAMLARI ÇERÇEVESİNDE HEDEF PAZAR ÇALIŞMASI SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİ VE SERAMİK SAĞLIK GEREÇLERİ SEKTÖRÜNDE DÜNYA İTHALAT RAKAMLARI ÇERÇEVESİNDE HEDEF PAZAR ÇALIŞMASI ORTA ANADOLU İHRACATÇI BİRLİKLERİ GENEL SEKRETERLİĞİ Seramik sektörünün en

Detaylı

YÜRÜRLÜKTE BULUNAN ÇİFTE VERGİLENDİRMEYİ ÖNLEME ANLAŞMALARI. ( tarihi İtibariyle) Yayımlandığı Resmi Gazete

YÜRÜRLÜKTE BULUNAN ÇİFTE VERGİLENDİRMEYİ ÖNLEME ANLAŞMALARI. ( tarihi İtibariyle) Yayımlandığı Resmi Gazete YÜRÜRLÜKTE BULUNAN ÇİFTE VERGİLENDİRMEYİ ÖNLEME ANLAŞMALARI (21.01.2016 tarihi İtibariyle) Taraf Devlet Anlaşmanın İmza Edildiği Tarih Yayımlandığı Resmi Gazete Tarih No Yürürlük Tarihi Vergiler Açısından

Detaylı

TÜRKİYE - ARJANTİN YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1

TÜRKİYE - ARJANTİN YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1 STRATEJİK VİZYON BELGESİ ( TASLAK ) TÜRKİYE - ARJANTİN YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1 Yeni Dönem Türkiye - Arjantin İlişkileri: Fırsatlar ve Riskler ( 2014 Buenos Aires - İstanbul ) Türkiye; 75 milyonluk

Detaylı

HAZIRGİYİM VE KONFEKSİYON SEKTÖRÜ 2017 ŞUBAT AYLIK İHRACAT BİLGİ NOTU

HAZIRGİYİM VE KONFEKSİYON SEKTÖRÜ 2017 ŞUBAT AYLIK İHRACAT BİLGİ NOTU HAZIRGİYİM VE KONFEKSİYON SEKTÖRÜ 2017 ŞUBAT AYLIK İHRACAT BİLGİ NOTU Hazırgiyim ve Konfeksiyon Şubesi Mart 2017 2 HAZIRGİYİM VE KONFEKSİYON SEKTÖRÜNÜN 2017 ŞUBAT İHRACAT PERFORMANSI ÜZERİNE KISA DEĞERLENDİRME

Detaylı

AVRUPA ORTAK ENERJĠ POLĠTĠKASINDA ELEKTRĠK ENTERKONEKSĠYONLARININ ÖNEMĠ VE TÜRKĠYE NĠN KONUMU

AVRUPA ORTAK ENERJĠ POLĠTĠKASINDA ELEKTRĠK ENTERKONEKSĠYONLARININ ÖNEMĠ VE TÜRKĠYE NĠN KONUMU AVRUPA ORTAK ENERJĠ POLĠTĠKASINDA ELEKTRĠK ENTERKONEKSĠYONLARININ ÖNEMĠ VE TÜRKĠYE NĠN KONUMU Nazif Hülâgü SOHTAOĞLU Duygu PAPUR İ.T.Ü. Elektrik-Elektronik Fakültesi, Elektrik Mühendisliği Bölümü 1951

Detaylı

Araştırma Notu 15/179

Araştırma Notu 15/179 Araştırma Notu 15/179 27.03.2015 2014 ihracatını AB kurtardı Barış Soybilgen* Yönetici Özeti 2014 yılında Türkiye'nin ihracatı bir önceki yıla göre yüzde 3,8 artarak 152 milyar dolardan 158 milyar dolara

Detaylı

Azerbaycan Enerji Görünümü GÖRÜNÜMÜ. Hazar Strateji Enstitüsü Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi. www.hazar.org

Azerbaycan Enerji Görünümü GÖRÜNÜMÜ. Hazar Strateji Enstitüsü Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi. www.hazar.org Azerbaycan Enerji GÖRÜNÜMÜ Hazar Strateji Enstitüsü Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi EKİM 214 www.hazar.org 1 HASEN Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi, Geniş Hazar Bölgesi ne yönelik enerji,

Detaylı

Toplam Erkek Kadin 20 35.9. Ermenistan Azerbaycan Gürcistan Kazakistan Kırgızistan Moldova Cumhuriyeti. Rusya Federasyonu

Toplam Erkek Kadin 20 35.9. Ermenistan Azerbaycan Gürcistan Kazakistan Kırgızistan Moldova Cumhuriyeti. Rusya Federasyonu Doğu Avrupa, Orta Asya ve Türkiye de İnsana Yakışır İstihdamın Geliştirilmesi Alena Nesporova Avrupa ve Orta Asya Bölge Direktör Yardımcısı Uluslararası Çalışma Ofisi, Cenevre Sunumun yapısı Kriz öncesi

Detaylı

Türkiye İle Yabancı Ülkeler Arasında Kültür, Eğitim, Bilim, Basın-Yayın, Gençlik Ve Spor Alanlarında Mevcut İşbirliği Anlaşmaları

Türkiye İle Yabancı Ülkeler Arasında Kültür, Eğitim, Bilim, Basın-Yayın, Gençlik Ve Spor Alanlarında Mevcut İşbirliği Anlaşmaları Türkiye İle Yabancı Ülkeler Arasında Kültür, Eğitim, Bilim, Basın-Yayın, Gençlik Ve Spor Alanlarında Mevcut İşbirliği Anlaşmaları - Türkiye ile Afganistan arasında 7 Kasım 1959 tarihinde Ankara'da "Kültür

Detaylı

Deri ve Deri Ürünleri Sektörü 2016 Mayıs Ayı İhracat Bilgi Notu

Deri ve Deri Ürünleri Sektörü 2016 Mayıs Ayı İhracat Bilgi Notu Deri ve Deri Ürünleri Sektörü Mayıs Ayı İhracat Bilgi Notu TDH Ar&Ge ve Mevzuat Şb. İTKİB Genel Sekreterliği DERİ VE DERİ ÜRÜNLERİ SEKTÖRÜMÜZÜN YILI MAYIS AYI İHRACAT PERFORMANSI yılı mayıs ayında, Türkiye

Detaylı

01/05/ /05/2016 TARİHLERİ ARASINDAKİ EŞYA TAŞIMA GEÇİŞLERİ

01/05/ /05/2016 TARİHLERİ ARASINDAKİ EŞYA TAŞIMA GEÇİŞLERİ 01/05/2016 31/05/2016 TARİHLERİ ARASINDAKİ EŞYA TAŞIMA GEÇİŞLERİ Geçici Plaka İzni Geçiş Abd Minor Outlying Adaları 03 08 03 Almanya 03 03 02 18 26 93 50 53 89 Arnavutluk 02 Avusturya 02 03 01 02 Belçika

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Münevver Cebeci Marmara Üniversitesi, Avrupa Birliği Enstitüsü

Yrd. Doç. Dr. Münevver Cebeci Marmara Üniversitesi, Avrupa Birliği Enstitüsü Yrd. Doç. Dr. Münevver Cebeci Marmara Üniversitesi, Avrupa Birliği Enstitüsü AVRUPA BİRLİĞİNEDİR? Hukuki olarak: Uluslar arası örgüt Fiili olarak: Bir uluslararası örgütten daha fazlası Devlet gibi hareket

Detaylı

HAZİRAN AYINDA ÖNE ÇIKAN GELİŞMELER. AB Liderleri Jean-Claude Juncker in AB Komisyonu Başkanı Olması İçin Uzlaştı

HAZİRAN AYINDA ÖNE ÇIKAN GELİŞMELER. AB Liderleri Jean-Claude Juncker in AB Komisyonu Başkanı Olması İçin Uzlaştı SİYASİ GELİŞMELER HAZİRAN AYINDA ÖNE ÇIKAN GELİŞMELER AB Liderleri 27 Haziran da Jean- Claude Juncker i AB Komisyon Başkan adayı olarak belirledi. Schulz yeniden AP Başkanı oldu. AB Liderleri Jean-Claude

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ GELİŞİMİ, KURUMLARI ve İŞLEYİŞİ

AVRUPA BİRLİĞİ GELİŞİMİ, KURUMLARI ve İŞLEYİŞİ AVRUPA BİRLİĞİ GELİŞİMİ, KURUMLARI ve İŞLEYİŞİ İLKER GİRİT 04.11.2015 İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ AVRUPA BİRLİĞİ ANABİLİM DALI İÇERİK Birliğin Kuruluşu Birliğin Gelişimi Antlaşmalar

Detaylı

DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİ SEKTÖRÜNE GENEL BAKIŞ

DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİ SEKTÖRÜNE GENEL BAKIŞ DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİ SEKTÖRÜNE GENEL BAKIŞ Hazırlayan ve Derleyen: Zehra N.ÖZBİLGİN Ar-Ge Şube Müdürlüğü Kasım 2012 DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİNDE ÜRETİM VE TÜKETİM yılında 9.546 milyon

Detaylı

Türkiye nin Enerji Politikalarına ve Planlamasına Genel Bakış

Türkiye nin Enerji Politikalarına ve Planlamasına Genel Bakış Türkiye nin Enerji Politikalarına ve Planlamasına Genel Bakış Yrd. Doç. Dr. Vedat GÜN Enerji Piyasası İzleme ve Arz Güvenliği Daire Başkanı Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı 28-29-30 Haziran 2007, EMO-İÇEF,

Detaylı

Türkiye Cumhuriyeti-Ekonomi Bakanlığı, 2013 0

Türkiye Cumhuriyeti-Ekonomi Bakanlığı, 2013 0 Türkiye Cumhuriyeti-Ekonomi Bakanlığı, 2013 0 ŞEKERLİ VE ÇİKOLATALI MAMULLER SITC No : 062-073 Armonize No : 1704-1806 TÜRKİYE DE ÜRETİM Türkiye de şekerli ve çikolatalı mamuller sektörünün başlangıcı,

Detaylı

PETROL BORU HATLARININ ÇUKUROVA'YA KATKILARI VE ÇEVRESEL ETKİLERİ

PETROL BORU HATLARININ ÇUKUROVA'YA KATKILARI VE ÇEVRESEL ETKİLERİ Dosya PETROL BORU HATLARININ ÇUKUROVA'YA KATKILARI VE ÇEVRESEL ETKİLERİ Hüseyin ERKUL Yrd. Doç. Dr., İnönü Üniversitesi İ.İ.B.F. Kamu Yönetimi Bölümü herkul@inonu.edu.tr Yeliz AKTAŞ POLAT Arş. Gör., İnönü

Detaylı

Dünya Enerji Görünümü 2012. Dr. Fatih BİROL Uluslararası Enerji Ajansı Baş Ekonomisti Ankara, 25 Aralık 2012

Dünya Enerji Görünümü 2012. Dr. Fatih BİROL Uluslararası Enerji Ajansı Baş Ekonomisti Ankara, 25 Aralık 2012 Dünya Enerji Görünümü 2012 Dr. Fatih BİROL Uluslararası Enerji Ajansı Baş Ekonomisti Ankara, 25 Aralık 2012 Genel Durum Küresel enerji sisteminin temelleri değişiyor Bazı ülkelerde petrol ve doğalgaz üretimi

Detaylı

HAZIRGİYİM VE KONFEKSİYON SEKTÖRÜ 2017 MAYIS AYLIK İHRACAT BİLGİ NOTU. İTKİB Genel Sekreterliği Hazırgiyim ve Konfeksiyon Şubesi

HAZIRGİYİM VE KONFEKSİYON SEKTÖRÜ 2017 MAYIS AYLIK İHRACAT BİLGİ NOTU. İTKİB Genel Sekreterliği Hazırgiyim ve Konfeksiyon Şubesi HAZIRGİYİM VE KONFEKSİYON SEKTÖRÜ 2017 MAYIS AYLIK İHRACAT BİLGİ NOTU Hazırgiyim ve Konfeksiyon Şubesi Haziran 2017 2 HAZIRGİYİM VE KONFEKSİYON SEKTÖRÜNÜN 2017 MAYIS İHRACAT PERFORMANSI ÜZERİNE KISA DEĞERLENDİRME

Detaylı

YGS-LYS ALAN SIRA DERS İÇERİK SINIF

YGS-LYS ALAN SIRA DERS İÇERİK SINIF MART 1. Nüfus LYS-1 Nüfus politikaları *Nüfus politikası nedir, niçin uygulanır *Nüfus politikaları LYS-2 Nüfus ve ekonomi *Nüfusun dağılışını etkileyen faktörler *Yerleşme doku ve tipleri *Yapı tipleri

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI

AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI AVRUPA BİRLİĞİ ve KADIN Avrupa Birliği Bakanlığı Sunum İçeriği AB nin kadın-erkek eşitliği ile ilgili temel ilkeleri AB nin kadın istihdamı hedefi AB de toplumsal cinsiyete duyarlı

Detaylı

Ekonomik ve Sosyal Komite - Avrupa Komisyonu Genişleme Genel Müdürlüğü AB Politikaları AB Konseyi AB Bakanlar Kurulu Schengen Alanı

Ekonomik ve Sosyal Komite - Avrupa Komisyonu Genişleme Genel Müdürlüğü AB Politikaları AB Konseyi AB Bakanlar Kurulu Schengen Alanı Avrupa Komisyonu SCHUMANN Roma Antlaşması Brüksel Almanya - Avrupa Parlamentosu Đktisadi Kalkınma Vakfı Adalet ve Özgürlükler AB - AVRO Politikaları AB Konseyi Bakanlar Kurulu Schengen Alanı Üye Devlet

Detaylı

Dünya Seramik Sektörü Dış Ticareti a) Seramik Kaplama Malzemeleri

Dünya Seramik Sektörü Dış Ticareti a) Seramik Kaplama Malzemeleri Dünya Seramik Sektörü Dış Ticareti a) Seramik Kaplama Malzemeleri ÜLKE Dünya Seramik Kaplama Malzemeleri Üretiminde İlk 1 Ülke 29 21 211 212 212 Dünya /212 Üretiminden Aldığı Pay Değişim (%) (%) 1 ÇİN

Detaylı

Çimento, Cam, Seramik ve Toprak Ürünleri Sektör Raporu 2010

Çimento, Cam, Seramik ve Toprak Ürünleri Sektör Raporu 2010 Çimento, Cam, Seramik ve Toprak Ürünleri Sektör Raporu 2010 Avrupa kıtasından Amerika kıtasına, Orta Doğu Ülkelerinden Afrika ülkelerine kadar geniş yelpazeyi kapsayan 200 ülkeye ihracat gerçekleştiren

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Kamu Yönetimi Trakya Üniversitesi 2001

ÖZGEÇMİŞ. Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Kamu Yönetimi Trakya Üniversitesi 2001 ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı : Volkan TATAR 2. Doğum Tarihi : 08.04.1977 3. Unvanı : Yrd. Doç. Dr. 4. Öğrenim Durumu: Doktora Derece Alan Üniversite Lisans Kamu Yönetimi Trakya Üniversitesi 2001 Y.Lisans Uluslararası

Detaylı

İTKİB Genel Sekreterliği AR&GE ve Mevzuat Şubesi

İTKİB Genel Sekreterliği AR&GE ve Mevzuat Şubesi HALI SEKTÖRÜ 2014 EYLÜL AYLIK İHRACAT BİLGİ NOTU İİTKİİB GENEL SEKRETERLİİĞİİ AR & GE VE MEVZUAT ŞUBESİİ EKİİM 2014 1 2014 YILI EYLÜL AYINDA HALI SEKTÖRÜ İHRACATININ DEĞERLENDİRMESİ Ülkemizin halı ihracatı

Detaylı

TÜRKİYE - İTALYA YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1

TÜRKİYE - İTALYA YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1 ( TASLAK STRATEJİK VİZYON BELGESİ ) TÜRKİYE - İTALYA YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1 Yeni Dönem Türkiye - İtalya İlişkileri: Fırsatlar ve Güçlükler ( 2014 ) Türkiye; 75 milyonluk nüfusu, gelişerek büyüyen

Detaylı

9. Uluslararası İlişkiler

9. Uluslararası İlişkiler 9. Uluslararası İlişkiler 9.1. Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşmaları (ÇVÖA) Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşmaları, 03.11.1970 tarihinde Avusturya ile imzalanarak başlamış olup, bugüne kadar 76 ülke

Detaylı

Enerji Verimliliği: Yüzde 50 Çözüm

Enerji Verimliliği: Yüzde 50 Çözüm Enerji Verimliliği: Yüzde 50 Çözüm Almanya nın Büyümesi 4,000,000 3,500,000 3,000,000 2,500,000 2,000,000 Enerji Kullanımı Energy Use GSYH GDP 1,500,000 1,000,000 500,000 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13

Detaylı

Ekonomik İşbirliği Teşkilatı (EİT) ve EİT Ticaret ve Kalkınma Bankası

Ekonomik İşbirliği Teşkilatı (EİT) ve EİT Ticaret ve Kalkınma Bankası Ekonomik İşbirliği Teşkilatı (EİT) ve EİT Ticaret ve Kalkınma Bankası Ömer Faruk Baykal* Türkiye, Pakistan, İran tarafından 1985 yılında kurulan Iktisadi İşbirliği Teşkilatı (EİT), üye ülkeler arasında

Detaylı

TR33 Bölgesi nin Üretim Yapısının ve Düzeyinin Tespiti ve Analizi. Ek 5: Uluslararası Koşulların Analizi

TR33 Bölgesi nin Üretim Yapısının ve Düzeyinin Tespiti ve Analizi. Ek 5: Uluslararası Koşulların Analizi TR33 Bölgesi nin Üretim Yapısının ve Düzeyinin Tespiti ve Analizi Ek 5: Uluslararası Koşulların Analizi Sektörün genel özellikleri Kümes hayvanlarının etleri ve yenilen sakatatı Ürünler dünyada ortalama

Detaylı

11 EYLÜL SALDIRISI VE YENİ DÜNYA: SOĞUK BARIŞ DÖNEMİ

11 EYLÜL SALDIRISI VE YENİ DÜNYA: SOĞUK BARIŞ DÖNEMİ INSTITUTE FOR STRATEGIC STUDIES S A E STRATEJİK ARAŞTIRMALAR ENSTİTÜSÜ KASIM, 2003 11 EYLÜL SALDIRISI VE YENİ DÜNYA: SOĞUK BARIŞ DÖNEMİ 11 EYLÜL SALDIRISI SONUÇ DEĞERLENDİRMESİ FİZİKİ SONUÇ % 100 YIKIM

Detaylı

ENERJİ KAYNAKLARI ve TÜRKİYE DİYARBAKIR TİCARET VE SANAYİ ODASI

ENERJİ KAYNAKLARI ve TÜRKİYE DİYARBAKIR TİCARET VE SANAYİ ODASI ENERJİ KAYNAKLARI ve TÜRKİYE DİYARBAKIR TİCARET VE SANAYİ ODASI ENERJİ KAYNAKLARI ve TÜRKİYE Türkiye önümüzdeki yıllarda artan oranda enerji ihtiyacı daha da hissedecektir. Çünkü,ekonomik kriz dönemleri

Detaylı

AVRUPA TİCARİ ARAÇ SEKTÖR ANALİZİ

AVRUPA TİCARİ ARAÇ SEKTÖR ANALİZİ AVRUPA TİCARİ ARAÇ SEKTÖR ANALİZİ 3 Ocak 2017 Pazar 2016 yılı Kasım ayında AB ve EFTA ülkeleri toplamına göre ticari araç pazarı 2015 yılı aynı ayına göre yüzde 12,8 artış göstererek 211 bin adet seviyesinde

Detaylı

Deri ve Deri Ürünleri Sektörü

Deri ve Deri Ürünleri Sektörü 2015 Deri ve Deri Ürünleri Sektörü 2015 Mayıs Ayı İhracat Bilgi Notu Tekstil, Deri ve Halı Şubesi İTKİB Genel Sekreterliği 06/2015 DERİ VE DERİ ÜRÜNLERİ SEKTÖRÜ 2015 YILI AYI İHRACAT PERFORMANSI 2015 yılı

Detaylı

Enerji ve İklim Haritası

Enerji ve İklim Haritası 2013/2 ENERJİ İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Enerji ve Çevre Yönetimi Dairesi Başkanlığı Enerji ve İklim Haritası Uzm. Yrd. Çağrı SAĞLAM 22.07.2013 Redrawing The Energy Climate Map isimli kitabın çeviri özetidir.

Detaylı

YALOVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ ULUSLARARASI İLİŞKİLER ANABİLİM DALI TEZSİZ YÜKSEK LİSANS MÜFREDATI

YALOVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ ULUSLARARASI İLİŞKİLER ANABİLİM DALI TEZSİZ YÜKSEK LİSANS MÜFREDATI YALOVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ ULUSLARARASI İLİŞKİLER ANABİLİM DALI TEZSİZ YÜKSEK LİSANS MÜFREDATI 2010 Eğitim Öğretim Yılı Bahar Dönemi Zorunlu Dersler Uluslararası İlişkilerde Araştırma

Detaylı

ZİYARETÇİ ARAŞTIRMASI ÖZET SONUÇLARI 9 12 Ocak 2013

ZİYARETÇİ ARAŞTIRMASI ÖZET SONUÇLARI 9 12 Ocak 2013 ZİYARETÇİ ARAŞTIRMASI ÖZET SONUÇLARI 9 12 Ocak 2013 TÜYAP Fuar ve Kongre Merkezi Büyükçekmece İstanbul 1 İÇİNDEKİLER SAYFA 1. ARAŞTIRMA KONUSU 3 1.1. FUAR KÜNYESİ 3 1.2. ARAŞTIRMANIN AMACI 3 1.3. ARAŞTIRMANIN

Detaylı

İÇİNDEKİLER. 1 2007-2008-2009-2010-2011 Yılları Yassı Ürünler İthalat Rakamları. 2 2007-2008-2009-2010-2011 Yılları Yassı Ürünler İhracat Rakamları

İÇİNDEKİLER. 1 2007-2008-2009-2010-2011 Yılları Yassı Ürünler İthalat Rakamları. 2 2007-2008-2009-2010-2011 Yılları Yassı Ürünler İhracat Rakamları İÇİNDEKİLER 1 2007-2008-2009-2010-2011 Yılları Yassı Ürünler İthalat Rakamları 2 2007-2008-2009-2010-2011 Yılları Yassı Ürünler İhracat Rakamları 3 2007-2008-2009-2010-2011 Yılları çelik borular İthalat-İhracat

Detaylı

Zeytin ve Zeytinyağı Sektörü Ulusal Kümelenme Stratejileri Literatür Araştırması Raporu

Zeytin ve Zeytinyağı Sektörü Ulusal Kümelenme Stratejileri Literatür Araştırması Raporu TÜBİTAK TÜRKİYE SANAYİ SEVK VE İDARE ENSTİTÜSÜ BİTKİSEL ÜRETİM GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Zeytin ve Zeytinyağı Sektörü Ulusal Kümelenme Stratejileri Literatür Araştırması Raporu Uluslararası Pazar Analizi 17 Aralık

Detaylı

TÜRKĠYE DÜNYANIN BOYA ÜRETĠM ÜSSÜ OLMA YOLUNDA

TÜRKĠYE DÜNYANIN BOYA ÜRETĠM ÜSSÜ OLMA YOLUNDA TÜRKĠYE DÜNYANIN BOYA ÜRETĠM ÜSSÜ OLMA YOLUNDA Nurel KILIÇ Türk boya sektörü; Avrupa nın altıncı büyük boya üreticisi konumundadır. Türkiye de 50 yılı aşkın bir geçmişi olan boya sektörümüz, AB entegrasyon

Detaylı

BETON SANTRALİ SEKTÖRÜ NOTU

BETON SANTRALİ SEKTÖRÜ NOTU BETON SANTRALİ SEKTÖRÜ NOTU Bu çalışmada beton santrali sektörü olarak GTIP tanımları aşağıda belirtilen kalemlerin toplamı olarak ele alınmıştır. GTIP GTIP TANIMI 847431 BETON/HARÇ KARIŞTIRICILAR 847490

Detaylı

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARIMIZ VE ELEKTRİK ÜRETİMİ. Prof. Dr. Zafer DEMİR --

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARIMIZ VE ELEKTRİK ÜRETİMİ. Prof. Dr. Zafer DEMİR -- YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARIMIZ VE ELEKTRİK ÜRETİMİ Prof. Dr. Zafer DEMİR -- zaferdemir@anadolu.edu.tr Konu Başlıkları 2 Yenilenebilir Enerji Türkiye de Politikası Türkiye de Yenilenebilir Enerji Teşvikleri

Detaylı

AB ve sosyal politika: giri. Oturum 1: Roma dan Lizbon a

AB ve sosyal politika: giri. Oturum 1: Roma dan Lizbon a AB ve sosyal politika: giri Oturum 1: Roma dan Lizbon a AB entegrasyonu Gönüllü süreç Ba ms z Devletler ortak politikalar tasarlamak ve uygulamak amac yla uluslarüstü yap lara Uluslararas Antla malar yoluyla

Detaylı

Tarım & gıda alanlarında küreselleşme düzeyi. Hareket planları / çözüm önerileri. Uluslararası yatırımlar ve Türkiye

Tarım & gıda alanlarında küreselleşme düzeyi. Hareket planları / çözüm önerileri. Uluslararası yatırımlar ve Türkiye Fırsatlar Ülkesi Türkiye Yatırımcılar için Güvenli bir Liman Tarım ve Gıda Sektöründe Uluslararası Yatırımlar Dr Mehmet AKTAŞ Yaşar Holding A.Ş. 11-12 Şubat 2009, İstanbul sunuş planı... I. Küresel gerçekler,

Detaylı

MECLİS TOPLANTISI. Ender YORGANCILAR Yönetim Kurulu Başkanı

MECLİS TOPLANTISI. Ender YORGANCILAR Yönetim Kurulu Başkanı MECLİS TOPLANTISI Ender YORGANCILAR Yönetim Kurulu Başkanı 28 Nisan 2014 MALEZYA-TÜRKİYE STA VE VİZE ANLAŞMASI MALEZYA-TÜRKİYE İHRACAT KOMPOZİSYONU TÜRKİYE İHRACATI (2013) % MALEZYA İTHALATI (2013) 1 Motorlu

Detaylı

GİRİŞ. Anahtar kavramlar: Lojistik merkez, Kars, demir ipek yolu, kombine taşımacılık, enerji kaynakları, Avrupa, Çin, Orta Asya ve Kafkasya dır.

GİRİŞ. Anahtar kavramlar: Lojistik merkez, Kars, demir ipek yolu, kombine taşımacılık, enerji kaynakları, Avrupa, Çin, Orta Asya ve Kafkasya dır. LOJİSTİK MERKEZİNİN KARS TA KURULABİLİRLİĞİNE İLİŞKİN RAPOR GİRİŞ İki kutuplu sistem üzerine inşa edilen uluslararası ilişkiler teorileri, Soğuk Savaş sonrası dönemle birlikte yeni dünya düzenini açıklamakta

Detaylı

TR 71 BÖLGESİ 2013 YILI İHRACAT RAPORU AHİLER KALKINMA AJANSI

TR 71 BÖLGESİ 2013 YILI İHRACAT RAPORU AHİLER KALKINMA AJANSI TR 71 BÖLGESİ 2013 YILI İHRACAT RAPORU AHİLER KALKINMA AJANSI NİSAN 2014 İçindekiler 2013 YILI İHRACAT RAKAMLARI HAKKINDA GENEL DEĞERLENDİRME... 3 2013 YILI TR 71 BÖLGESİ İHRACAT PERFORMANSI... 4 AKSARAY...

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ GENİŞLEMESİ DOĞRULTUSUNDA YASAMA USULLERİNDEKİ DEĞİŞİMLER

AVRUPA BİRLİĞİ GENİŞLEMESİ DOĞRULTUSUNDA YASAMA USULLERİNDEKİ DEĞİŞİMLER ARALIK 2015 İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ AVRUPA BİRLİĞİ ANABİLİM DALI AVRUPA BİRLİĞİ GENİŞLEMESİ DOĞRULTUSUNDA YASAMA USULLERİNDEKİ DEĞİŞİMLER İLKER GİRİT Ders Avrupa Birliği nin Genişleme

Detaylı

DEĞERLENDİRME NOTU: İsmail ÜNVER Mevlana Kalkınma Ajansı, Konya Yatırım Destek Ofisi Koordinatörü

DEĞERLENDİRME NOTU: İsmail ÜNVER Mevlana Kalkınma Ajansı, Konya Yatırım Destek Ofisi Koordinatörü DEĞERLENDİRME NOTU: İsmail ÜNVER Mevlana Kalkınma Ajansı, Konya Yatırım Destek Ofisi Koordinatörü KONYA ÖZELİNDE YABANCI SERMAYELİ FİRMALARIN ÜLKE BAZLI ANALİZİ 06.08.2014 1 DEĞERLENDİRME NOTU: İsmail

Detaylı

Deri ve Deri Ürünleri Sektörü

Deri ve Deri Ürünleri Sektörü Deri ve Deri Ürünleri Sektörü Aralık Ayı İhracat Bilgi Notu TDH Ar&Ge ve Mevzuat Şb. İTKİB Genel Sekreterliği DERİ VE DERİ ÜRÜNLERİ SEKTÖRÜ YILI AYI İHRACAT PERFORMANSI yılı Aralık ayında, Türkiye nin

Detaylı

YALOVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ ULUSLARARASI İLİŞKİLER ANABİLİM DALI TEZLİ YÜKSEK LİSANS MÜFREDATI

YALOVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ ULUSLARARASI İLİŞKİLER ANABİLİM DALI TEZLİ YÜKSEK LİSANS MÜFREDATI YALOVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ ULUSLARARASI İLİŞKİLER ANABİLİM DALI TEZLİ YÜKSEK LİSANS MÜFREDATI 2010 Eğitim Öğretim Bahar Dönemi ZORUNLU DERSLER Uluslararası Ġlişkilerde Araştırma ve Yazma

Detaylı

HALI SEKTÖRÜ 2015 YILI İHRACATI

HALI SEKTÖRÜ 2015 YILI İHRACATI HALI SEKTÖRÜ 2015 YILI İHRACATI Ülkemizin halı ihracatı 2014 yılında % 7,3 oranında bir artışla kapanmış ve 2,4 milyar dolar olarak gerçekleşmişti. 2015 yılında ise halı ihracatımız bir önceki yıla kıyasla

Detaylı

LOJİSTİK SEKTÖRÜ BÜYÜME ORANLARI

LOJİSTİK SEKTÖRÜ BÜYÜME ORANLARI RAPOR: TÜRKİYE NİN LOJİSTİK GÖRÜNÜMÜ Giriş: Malumları olduğu üzere, bir ülkenin kalkınması için üretimin olması ve bu üretimin hedefe ulaşması bir zorunluluktur. Lojistik, ilk olarak coğrafyanın bir ürünüdür,

Detaylı

HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015

HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015 HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015 YÖNETİCİ ÖZETİ Uludağ İhracatçı Birlikleri nin kayıtlarına göre, Bursa dan Hollanda ya ihracat yapan 361 firma bulunmaktadır. 30.06.2015 tarihi itibariyle Ekonomi Bakanlığı

Detaylı

Erkan ERDİL Bilim ve Teknoloji Politikaları Araştırma Merkezi ODTÜ-TEKPOL

Erkan ERDİL Bilim ve Teknoloji Politikaları Araştırma Merkezi ODTÜ-TEKPOL Erkan ERDİL Bilim ve Teknoloji Politikaları Araştırma Merkezi ODTÜ-TEKPOL Brezilya: Ülkeler arası gelir grubu sınıflandırmasına göre yüksek orta gelir grubunda yer almaktadır. 1960 ve 1970 lerdeki korumacı

Detaylı

CEZAYİR ÜLKE RAPORU 11.11.2015

CEZAYİR ÜLKE RAPORU 11.11.2015 CEZAYİR ÜLKE RAPORU 11.11.2015 YÖNETİCİ ÖZETİ Uludağ İhracatçı Birlikleri nin kayıtlarına göre, Bursa dan Cezayir e ihracat yapan 234 firma bulunmaktadır. 30.06.2015 tarihi itibariyle Ekonomi Bakanlığı

Detaylı

Türkiye ve Kitle İmha Silahları. Genel Bilgiler

Türkiye ve Kitle İmha Silahları. Genel Bilgiler Türkiye ve Kitle İmha Silahları Genel Bilgiler Nükleer Silahlar ABD nin nükleer güç tekeli 1949 a kadar sürmüştür. Bugün; Rusya, İngiltere, Fransa, Çin, İsrail, Hindistan ve Pakistan ın nükleer silahları

Detaylı

Deri ve Deri Ürünleri Sektörü 2015 Mart Ayı İhracat Bilgi Notu

Deri ve Deri Ürünleri Sektörü 2015 Mart Ayı İhracat Bilgi Notu Deri ve Deri Ürünleri Sektörü Mart Ayı İhracat Bilgi Notu Tekstil, Deri ve Halı Şubesi İTKİB Genel Sekreterliği 04/ DERİ VE DERİ ÜRÜNLERİ SEKTÖRÜ YILI AYI İHRACAT PERFORMANSI yılı Mart ayında, Türkiye

Detaylı

AVRUPA TİCARİ ARAÇ SEKTÖR ANALİZİ

AVRUPA TİCARİ ARAÇ SEKTÖR ANALİZİ AVRUPA TİCARİ ARAÇ SEKTÖR ANALİZİ 30 Mart 2016 Pazar 2016 yılı Ocak-Şubat döneminde AB ve EFTA ülkeleri toplamına göre ticari araç pazarı, 2015 yılındaki pozitif performansını sürdürdü ve yüzde 15 artış

Detaylı

EKONOMİK İŞBİRLİĞİ TEŞKİLATI Hacı Dede Hakan KARAGÖZ

EKONOMİK İŞBİRLİĞİ TEŞKİLATI Hacı Dede Hakan KARAGÖZ Ekonomik İşbirliği Teşkilat (EİT), üye ülkeler arasında yoğun ekonomik işbirliğinin tesis edilmesini amaçlayan bölgesel düzeyde bir uluslararası teşkilattır. Teşkilat, 1964 yılında kurulan Kalkınma İçin

Detaylı

TEKSTİL SEKTÖRÜNÜN 2014 YILI MART AYI İHRACAT PERFORMANSI ÜZERİNE KISA DEĞERLENDİRME

TEKSTİL SEKTÖRÜNÜN 2014 YILI MART AYI İHRACAT PERFORMANSI ÜZERİNE KISA DEĞERLENDİRME TEKSTİL VE HAMMADDELERİ SEKTÖRÜ 2014 MART AYLIK İHRACAT BİLGİ NOTU İTKİB GENEL SEKRETERLİĞİ AR & GE VE MEVZUAT ŞUBESİ NİSAN 2014 TEKSTİL SEKTÖRÜNÜN 2014 YILI MART AYI İHRACAT PERFORMANSI ÜZERİNE KISA DEĞERLENDİRME

Detaylı

HAZIRGİYİM VE KONFEKSİYON SEKTÖRÜ 2017 NİSAN AYLIK İHRACAT BİLGİ NOTU. İTKİB Genel Sekreterliği Hazırgiyim ve Konfeksiyon Şubesi

HAZIRGİYİM VE KONFEKSİYON SEKTÖRÜ 2017 NİSAN AYLIK İHRACAT BİLGİ NOTU. İTKİB Genel Sekreterliği Hazırgiyim ve Konfeksiyon Şubesi HAZIRGİYİM VE KONFEKSİYON SEKTÖRÜ 2017 NİSAN AYLIK İHRACAT BİLGİ NOTU Hazırgiyim ve Konfeksiyon Şubesi Mayıs 2017 2 HAZIRGİYİM VE KONFEKSİYON SEKTÖRÜNÜN 2017 NİSAN İHRACAT PERFORMANSI ÜZERİNE KISA DEĞERLENDİRME

Detaylı

Türkiye de Sivil Toplumu Geliştirme ve Sivil Toplum-Kamu Sektörü Diyaloğunu Güçlendirme Projesi

Türkiye de Sivil Toplumu Geliştirme ve Sivil Toplum-Kamu Sektörü Diyaloğunu Güçlendirme Projesi Türkiye de Sivil Toplumu Geliştirme ve Sivil Toplum-Kamu Sektörü Diyaloğunu Güçlendirme Projesi Uluslararası Konferans Sivil Toplum-Kamu Sektörü İşbirliği 25-26 Nisan 2013, İstanbul 2 nci Genel Oturum

Detaylı

İSLAM ÜLKELERİNDE NÜFUS ÖNGÖRÜLERİ 2050 ARALIK 2011

İSLAM ÜLKELERİNDE NÜFUS ÖNGÖRÜLERİ 2050 ARALIK 2011 GELECEK İSLAM ÜLKELERİNDE NÜFUS ÖNGÖRÜLERİ 2050 ARALIK 2011 SARIKONAKLAR İŞ TÜRKĠYE MERKEZİ C. BLOK ĠÇĠN D.16 BÜYÜME AKATLAR İSTANBUL-TÜRKİYE ÖNGÖRÜLERĠ 02123528795-02123528796 2025 www.turksae.com Nüfus,

Detaylı

TÜRKİYE NİN İHTİYAÇ DUYDUĞU FUAR 3.ELECTRONIST FUARI

TÜRKİYE NİN İHTİYAÇ DUYDUĞU FUAR 3.ELECTRONIST FUARI TÜRKİYE NİN İHTİYAÇ DUYDUĞU FUAR 3.ELECTRONIST FUARI Sektörlerindeki ürünlerin, en son teknolojik gelişmelerin, dünyadaki trendlerin ve son uygulamaların sergilendiği, 25-28 Eylül 2014 tarihleri arasında

Detaylı

DİASPORA - 13 Mayıs

DİASPORA - 13 Mayıs DİASPORA - 13 Mayıs 2015 - Sayın Başkonsoloslar, Daimi Temsilciliklerimizin değerli mensupları, ABD de yerleşik Diasporalarımızın kıymetli temsilcileri, Bugün burada ilk kez ABD de yaşayan diaspora temsilcilerimizle

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ AB DE YENİLENEBİLİR ENERJİNİN PAYININ ARTMASI VE TÜRKİYE 68 EKONOMİK FORUM

AVRUPA BİRLİĞİ AB DE YENİLENEBİLİR ENERJİNİN PAYININ ARTMASI VE TÜRKİYE 68 EKONOMİK FORUM AB DE YENİLENEBİLİR ENERJİNİN PAYININ ARTMASI VE TÜRKİYE 68 EKONOMİK FORUM Çisel İLERİ İKV Proje Müdürü EUROSTAT VERİLERİNE GÖRE, AB NİN TOPLAM ENERJİ TÜKETİMİNDE YENİLENEBİLİR KAYNAKLARIN KULLANIMI 2004

Detaylı

ULUSLARARASI SOSYAL POLİTİKA (ÇEK306U)

ULUSLARARASI SOSYAL POLİTİKA (ÇEK306U) DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. ULUSLARARASI SOSYAL POLİTİKA (ÇEK306U)

Detaylı

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER 1.KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM 2013 yılının ikinci çeyreğinde yüzde 2,8 oranında büyüyen ABD ekonomisi üçüncü çeyrekte yüzde 3,6 oranında büyümüştür. ABD de 6 Aralık 2013 te

Detaylı

TÜRKİYE NİN DIŞ TİCARET YAPISI. Doç. Dr. İsmet GÖÇER Aydın İktisat Fakültesi Ekonometri Bölümü

TÜRKİYE NİN DIŞ TİCARET YAPISI. Doç. Dr. İsmet GÖÇER Aydın İktisat Fakültesi Ekonometri Bölümü TÜRKİYE NİN DIŞ TİCARET YAPISI Doç. Dr. İsmet GÖÇER Aydın İktisat Fakültesi Ekonometri Bölümü 1 Ülkeler Niçin Dış Ticaret Yapar? Dış Ticaret Politikası Ödemeler Bilançosunun, cari işlemler hesabında ihracat

Detaylı

ÜYE DEVLET HÜKÜMETLERİ TEMSİLCİLERİ KONFERANSI. Brüksel, 25 Ekim 2004 CIG 87/1/04 EK 2 REV 1. Konu :

ÜYE DEVLET HÜKÜMETLERİ TEMSİLCİLERİ KONFERANSI. Brüksel, 25 Ekim 2004 CIG 87/1/04 EK 2 REV 1. Konu : ÜYE DEVLET HÜKÜMETLERİ TEMSİLCİLERİ KONFERANSI Brüksel, 25 Ekim 2004 CIG 87/1/04 EK 2 REV 1 Konu : Hükümetlerarası Konferans Nihâi Senedi ne ek Bildirgeler ve Nihâî Senet NİHÂÎ SENET NS / Anayasa 1 30

Detaylı

Engin Erkiner: Orta Asya ve Kafkasya daki doğal gazı Avrupa ülkelerine taşıması beklenen Nabucco boru hattı projesiyle ilgili imzalar törenle atıldı.

Engin Erkiner: Orta Asya ve Kafkasya daki doğal gazı Avrupa ülkelerine taşıması beklenen Nabucco boru hattı projesiyle ilgili imzalar törenle atıldı. Engin Erkiner: Orta Asya ve Kafkasya daki doğal gazı Avrupa ülkelerine taşıması beklenen Nabucco boru hattı projesiyle ilgili imzalar törenle atıldı. Planlanan, Türkmenistan dan başlayan Hazar Denizi nin

Detaylı

Türk Bankacılık ve Banka Dışı Finans Sektörlerinde Yeni Yönelimler ve Yaklaşımlar İslami Bankacılık

Türk Bankacılık ve Banka Dışı Finans Sektörlerinde Yeni Yönelimler ve Yaklaşımlar İslami Bankacılık İÇİNDEKİLER FİNANS, BANKACILIK VE KALKINMA 2023 ANA TEMA SÜRDÜRÜLEBİLİR KALKINMA: FİNANS VE BANKACILIK ALT TEMALAR Türkiye Ekonomisinde Kalkınma ve Finans Sektörü İlişkisi AB Uyum Sürecinde Finans ve Bankacılık

Detaylı

TBMM DIŞİLİŞKİLER VE PROTOKOL MÜDÜRLÜĞÜ TARAFINDAN HAZIRLANMIŞTIR

TBMM DIŞİLİŞKİLER VE PROTOKOL MÜDÜRLÜĞÜ TARAFINDAN HAZIRLANMIŞTIR A V R U P A B İİ R L İİ Ğ İİ H U K U K U 1)) AVRUPPA TOPPLLULLUK HUKUKUNU OLLUŞŞTURAN TEEMEELL ANTLLAŞŞMALLAR BİRİNCİ İL HUKUK 1951-Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu Antlaşması 18/3/1951 de Paris'de imzalandı.

Detaylı

değildir. Ufkun ötesini de görmek ve bilmek gerekir

değildir. Ufkun ötesini de görmek ve bilmek gerekir Yalnız z ufku görmek g kafi değildir. Ufkun ötesini de görmek ve bilmek gerekir 1 Günümüz bilgi çağıdır. Bilgisiz mücadele mümkün değildir. 2 Türkiye nin Jeopolitiği ; Yani Yerinin Önemi, Gücünü, Hedeflerini

Detaylı

Dünyada Enerji Görünümü

Dünyada Enerji Görünümü 09 Nisan 2014 Çarşamba Dünyada Enerji Görünümü Dünyada, artan gelir ve nüfus artışına paralel olarak birincil enerji talebindeki yükseliş hız kazanmaktadır. Nüfus artışının özellikle OECD Dışı ülkelerden

Detaylı

KAMU DİPLOMASİSİ ARACI OLARAK ÖĞRENCİ DEĞİŞİM PROGRAMLARI VE TÜRKİYE UYGULAMALARI. M. Musa BUDAK 11 Mayıs 2014

KAMU DİPLOMASİSİ ARACI OLARAK ÖĞRENCİ DEĞİŞİM PROGRAMLARI VE TÜRKİYE UYGULAMALARI. M. Musa BUDAK 11 Mayıs 2014 KAMU DİPLOMASİSİ ARACI OLARAK ÖĞRENCİ DEĞİŞİM PROGRAMLARI VE TÜRKİYE UYGULAMALARI M. Musa BUDAK 11 Mayıs 2014 İNCE GÜÇ VE KAMU DİPLOMASİSİ ÖĞRENCİ DEĞİŞİM PROGRAMLARI TÜRKİYE NİN ULUSLARARASI ÖĞRENCİ PROGRAMLARI

Detaylı