İ. Ü. MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "İ. Ü. MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ"

Transkript

1 İ. Ü. MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ 1

2 LABORATUVARLARDA DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN HUSUSLAR VE UYULMASI GEREKEN KURALLAR 1. Deneye gelmeden önce yapılacak deneyle ilgili föy çalışılarak deneye gelinmelidir. 2. Deneylerde önlük giyilmesi zorunludur. 3. Laboratuvarlarda hiç bir şey yemeyin ve içmeyiniz. 4. Cep telefonlarınızı kapatmanız gerekmektedir. 5. Deney bitiminde deney ortamını düzenli bırakınız. 6. Tüm ekipmanlar kullanıldıktan sonra alındığı yere konulmalıdır. 7. Tezgah ve lavaboları temiz kullanınız, laboratuvarı kirli ve dağınık terk etmeyiniz. 8. Cam ekipman ve diğer kaplar dikkatlice yıkanmalı ve dizilmelidir. Kırık camlar ivedi olarak uzaklaştırılmalı ve çöp bidonlarına atılmalıdır. Kırılma olayları laboratuvar sorumlusuna bildirilmelidir. 9. Sıvı maddeleri, pipete almak için daima özel alet (puar) kullanınız. Puar içerisine sıvı kaçırılmamasına özen gösterilmelidir. Kaçması durumunda puarın içerisindeki su boşaltılmalı ve kuruyuncaya kadar kullanılmamalıdır. Puar üzerindeki S (suction) emme, A (air) hava E (empty) boşaltma anlamındadır. 10. Öğrencilerin % 80 oranında laboratuvara devam zorunluluğu vardır. RAPOR YAZIM KILAVUZU Deney raporu nedir ve neden hazırlanır? Laboratuvar dersleri, test ve ölçüm düzenekleri konusunda temel bilgileri ve deneyimleri oluşturmak ve teorik bilgileri desteklemek bakımından mühendislik eğitiminin anahtar dersleridir. Deney raporunun bölümleri ve bu bölümlerinin gereklilikleri: Deneyin amacı : Her deney belirli bir bilgiyi test etmek, yorumlamak ve geliştirmek için yapılır. Gerçekleştirilecek deneye ait bu amaç deneyin amacı bölümünde belirtilir. Giriş: Deneyin kendine özgü teorik bilgisinin derlendiği bölümdür. Deneyin yapılışı: Deneyde hangi aşamalarda neler yapılacağı ve bunların neden gerçekleştirildiğinin farkında olabilmek için deneyin yapılışına hakim olmak gerekmektedir. Soruların cevaplanması: Deney föylerinde verilen soruların istediği; hesaplamaların yapılması, grafiklerin çizilmesi, tabloların hazırlanması gerekmektedir. Bu hesaplamaların 2

3 beklenen sonuçlarla uyuşup uyuşmadığının, uyuşmuyor ise nedenlerinin yorumlandığı bölümdür. Kaynaklar: Deney raporu hazırlanırken kullanılan kaynakların sıralandığı bölümdür. Metin içerisinde hangi kaynaktan yaralanıldığı gerekli yerlerde belirtilmesi beklenir. Raporlar hazırlanırken yapılan temel hatalar: Raporun ortak bir çalışmayla grup olarak oluşturulacağı bilgisini unutmak ve rapora katkıda bulunmamak, Sadece konu başlığını okuyup araştırmaya başlamak, Kaynak araştırmasında sadece interneti kullanmak, Bulunan bir internet sitesini daha okumadan aynen kopyalamak, Konu başlığı taramasında bulunan her türlü gerekli gereksiz bilginin verilmesi, Raporu sadece bir zorunluluk olarak görmek. Yazım kuralları: Deney raporu yukarıda açıklanan başlıkları içerecek şekilde oluşturulmalıdır. Deney raporunun kapak sayfasında deneyin adı ve veren Araştırma Görevlisinin Adı, öğrencilerin ad, soyad, numarası ve laboratuvar grubu bulunmalıdır. Sayfa düzeni, yukarıdan, aşağıdan, sağdan ve soldan 2.5 cm şeklinde düzenlenecektir. Başlık, laboratuvar adı ve deney adından meydana gelecek ve ortalı bir şekilde yazılacaktır. Times New Roman Türkçe yazı tipi kullanılacaktır. Başlıklarda dahil bütün metin 12 punto, iki yana yaslanmış olarak yazılacaktır. Şekil ve tablolar sayfaya ortalı ve şekillerde başlık alt satıra, tablolarda ise üst satıra gelecek şekilde düzenlenecektir. Şekil ve tabloların başlıkları haricinde metin içerisinde tariflenmesi referans edilmesi şarttır. Şekiller elektronik devre çizim gereçleri veya word çizim gereçleri ile çizilecektir. Şekiller çıktı alındığında seçilecek kadar net boyutlandırılmalıdır. Denklemler, denklem editörü (equation editor) kullanılarak hazırlanacak, sayfaya ortalı olacak şekilde düzenlenecektir. 3

4 Kaynaklar Kitap için : Yazarların adı (kısaltılarak) ve Yazarların soyadı, Eser adı, baskı numarası, Yayın evi, Yayın yılı. R. E. Collin, Foundations for Microwave Engineering, 2nd ed., McGraw Hill, 1992 Makale için : Yazarların adı (kısaltılarak) ve Yazarların soyadı, Eser adı, Dergi adı, vol num., sayfa num., ay ve yılı. Costa ve S. Pupolin, MiQAMiOFDM system performance in the presence of a nonlinear amplifier and phase noise, IEEE Transactions on Communications, vol. 50, pp , Mart İnternet veya uygulama notları için : Hazırlayan kurumun veya biliniyorsa hazırlayan kişinin adı, dökümanın adı, alındığı internet kaynağının adresi, yılı. B. Nelson ve Y. Feng, Power Line Carrier Research Project, venus.ece.ndsu.nodak.edu/~ronelson/presentations/mipsycon_final.ppt, Şubat

5 Deney adı : Malzemelerde Sertlik Deneyi Amacı : Malzemelerin sertliğinin ölçülmesi ve mukavemetleri hakkında bilgi edinilmesi Teorik Bilgi : Sertlik, malzemelerin plastik deformasyona karşı gösterdiği direnç olarak tanımlanır. Sertlik deneyleri malzeme ve imal edilmiş parçaların çabuk ve tahribatsız olarak kontrolünü sağlayan çok önemli mekanik deneylerden biridir. Teknolojide yaygın olarak kullanılan sertlik ölçme yöntemleri, numune üzerinde elde edilen kalıcı iz büyüklüğünün ölçülmesi esasına dayanan yöntemlerdir. 1. Rockwell sertlik ölçme yöntemi: Rockwell sertlik deneyi, sabit yük altında, malzeme üzerinde oluşturulan iz derinliğinin ölçülmesi esasına dayanır. Ölçümü yapılacak malzemenin cinsine göre, iz bırakıcı olarak ucu çok az yuvarlatılmış 120 o 'lik konik elmas uç veya 1/16" ve 1/8" çapında çelik bilyalar kullanılır. Yük ise 60, 100 veya 150 kg olarak uygulanır. Her yük-iz bırakıcı kombinasyonu farklı bir Rockwell skalasını oluşturur ve her skala farklı malzemelerin sertliğini ölçmek için kullanılır. Bu skalalardan en çok kullanılanlar Rockwell B ve Rockwell C skalasıdır. Rockwell B skalası yumuşak ve sünek malzemelerde 100 kg yük ve 1/16" çapında çelik bilya kullanılarak uygulanır. Sertliği HRB arasında olan malzemelerin sertliğinin ölçümü için uygun sonuçlar verir. Rockwell C skalası serleştirilmiş çeliklere 150 kg yük ve konik elmas uç kullanılarak uygulanır. Sertliği HRC arasında olan malzemelerin sertliğinin ölçümü için uygun sonuçlar verir. 2. Brinell Sertlik Deneyi: Brinell sertlik deneyi, malzeme yüzeyine belirli bir yükün (F), belirli bir çaptaki (D) sert malzemeden yapılmış bir bilya yardımıyla belirli bir süre uygulanması sonucu yüzeyde kalıcı bir iz meydana getirmek esasına dayanır. Daha sonra oluşan kuvvetin oluşan izin küresel yüzey alanına bölünmesiyle Brinell sertlik değeri elde edilir. Deney sonrası sertlik sonucu ifade edilirken BSD işaretinin yanında diğer deney şartları bilya çapı/yük/uygulama süresi sırasına göre bir bilgi eklenir. 3. Vickers Sertlik Deneyi: Vickers sertlik deneyinin kullanım alanı çok geniştir. Çok yumuşak ve çok sert malzemeler için uygundur. Vickers sertlik deneyi, tabanı kare ve tepe açısı 136 olan standartlaştırılmış piramit şeklinde bir elmas ucun, değişken yükler altında numune yüzeyine batırılması sonucu bir iz oluşturma esasına dayanır. Deney yükü F=1 kg ile 5

6 100 kg arasında seçilebilir. Deneyden sonra Vickers sertlik değerini bulmak için kare şeklindeki izin köşegenleri mikroskop yardımı ile hassas bir şekilde ölçülür. Yapılışı : Rockwell Sertlik: Rockwell sertlik deney prensibi Şekil 1 de verilmiştir. Rockwell sertlik deneyi yapılırken numune üzerine önce 10 kg'lık bir ön yük (F o ) uygulanır. Bu ön yük numune ile uç arasındaki kesin teması sağlamak ve ölçü düzenindeki boşlukları gidermek amacıyla uygulanır. F o ön yükünün uygulanmasıyla t o derinliğine erişilir. Bu konum sertlik skalası için referans düzlemi olarak alınır. Ön yükün uygulanmasından sonra yukarıda farklı sertlik skalaları için verilen yük miktarlarına varıncaya kadar bir ana yük (F ana ), yaklaşık 10 saniye süreyle numune üzerine uygulanır. Ana yük değerleri Rockwell B deneyi için 90 kg, Rockwell C deneyi için ise 140 kg'dır. 1) Ön yüklemede (10 kg) ucun batma derinliği, 2) Ana yüklemede (90 kg veya 140 kg)ucun batma derinliği, 3) Ana yük kaldırıldığında ucun batma derinliği (e), 4) Rockwell sertliği (100-e). Şekil 1: Rockwell sertlik deneyi prensibi. F ön kuvvetinden en az dört kat büyük olması gereken F ana deney yükünün numune üzerine uygulanmasından ve kaldırılmasından sonra, referans düzleminden itibaren kalıcı bir t b batma derinliği elde edilir. Söz konusu işlemlerin gerçekleştirildiği Rockwell cihazında, ölçülen kalıcı t b batma derinliği yerine, sertlik değeri göstergeden doğrudan okunur. Brinell Sertlik: Şekil 2 de gösterildiği gibi belirli bir yükün (F), belirli bir çaptaki (D) sert malzemeden yapılmış bir bilya yardımıyla malzemenin yüzeyine belirli bir süre uygulanması sonucu yüzeyde kalıcı bir iz meydana getirilir. 6

7 Şekil 2: Brinell Sertlik Deneyi Prensibi. Meydana gelen izin küresel yüzey alanı, izin çevresinin ölçülen ortalama çapı ile bilya çapından faydalanılarak belirlenir. Buna göre Brinell sertlik değeri ; BSD = bağıntısıyla hesaplanır. Vickers Sertlik: 2P P = Uygulanan yük (kg), π.d D- D 2 -d 2 D = Bilya çapı (mm), d = İz çapı (mm) Sertliği ölçülecek malzemeye Şekil 3 de gösterildiği gibi piramit elmas uc belirli bir süre ve yükle kalıcı kare tabanlı iz oluşturur. Oluşan simetrik izin köşegen ortalaması belirlenerek aşağıda verilmiş olan bağıntı yardımıyla malzemenin Vickers sertlik değeri hesaplanır. Vickers Sertlik Değeri (VSD); 2PSin(a 2) 1,8544F VSD = = 2 2 d d F = Uygulanan deney yükü (kg), d = İz köşegenlerinin ortalaması (mm), a = Tepe açısı =136. Şekil 3: Vickers Sertlik Deneyi Yapılan tüm sertlik yöntemlerinde her numuneden en az üç tane sertlik değeri ölçülerek ortalama değer ve standard sapma hesaplanır. 7

8 Kullanılan Cihaz ve Malzemeler : Zwick marka model Üniversal Sertlik Cihazı Çelik, pirinç ve alüminyum numuneler Kaynaklar : 1) KAYALI, E.S., ENSARİ,C., DIKEÇ, F., Metalik Malzemelerin Mekanik Deneyleri, İ.T.Ü Kimya-Metalurji Fakültesi Ofset Atölyesi, İstanbul, l990. 2) KISAKÜREK, Ş. E., Malzeme Teknolojisinde Sertlik Deneyi, Malzeme Teknolojisinde Deneysel Verilerin Değerlendirilmesi Semineri, Boğaziçi Üniversitesi Mühendislik Fakültesi, İstanbul, l984. 3) RAWLINGS, R., Practical Physical Metallurgy, University Colege of South Wales and Monmoutshire, London, l961. 4) DAVIES, D.E., Practical Experimental Metallurgy, Department of Metallurgy University College of Svansea University of Wales, Elseiver Publishing Co.Ltd., l966. Raporda İstenilenler: 1) Ölçülen sertliklerin ortalama değerini ve standart sapmasını hesaplayınız. 2) Teneke saç için hangi sertlik yöntemini kullanırsınız? Açıklayın. 3) Plastik malzemelerde sertlik ölçüm yöntemlerini araştırınız ve açıklayınız. 8

9 Deney Adı : Metalik Malzemelerin Çekme Deneyi Amacı : Metalik malzemelerin çekme ve akma mukavemetlerinin belirlenmesi. Teorik Bilgi : Çekme deneyi, endüstride metalik malzemelerin akma gerilmesi, çekme dayanımı, elastiste modülü, tokluk, % uzama ve % kesit daralması gibi mekanik özelliklerinin belirlenmesi için kullanılan başlıca bir deneydir. Çekme deneyi numuneleri ile mekanik özelliklerin sağlıklı bir şekilde tespit edilebilmesi için, numunelerin alındığı malzemeyi tam olarak temsil etmesi gerekmektedir. Çekme deneyine tabi tutulacak numuneler silindirik veya düz olabilir. Çeşitli tipteki malzemelerin çekme deneyi için kullanılabilecek numune boyutları standartlaştırılmıştır. Deneyde kullanılan numuneler iki kısımdan ibarettir. Bunlar, a) Numunenin Baş Kısımları: Yük uygulanması için tutulan kısımlardır ve diğer bölgeye göre daha büyük boyutludur. b) Numunenin Orta Kısmı: Yük uygulandığında deformasyonun oluşması beklenen daha küçük boyutlu bölgedir. Deney sonuçları bu kısımda yapılan ölçmelerle belirlenir. Numunenin bu kısmında kesit alanı ile uzunluk arasında bir ilişki vardır. Numunenin orta kısmındaki kesit alanı ilk kesit alanı (A o ) olarak alınır. Yuvarlak kesitli numuneler için; d o, numunenin orta kısmının çapı (mm). A o = π. d o 2 4 Yassı numuneler için; A o = a x b a, numune kalınlığı(mm), b, ölçü uzunluğu içinde numune genişliği (mm). Şekil 1 'de yuvarlak kesitli çekme numunesi ve boyutları görülmektedir. İnceltilmiş kısımdan baş kısımlara standartlarda belirtilen eğrilikle geçilir. Numunelerin hazırlanması sırasında çentik etkisi yapacak yüzey hatalarından kaçınmak gerekir. 9

10 Şekil 1: Yuvarlak kesitli çekme numunesi. d o, numune çapı, d 1, numunenin baş kısmının çapı = 1.2 d o, L v, inceltilmiş kısmın uzunluğu = L o +d o, L o, ölçü uzunluğu = 5d o, L t, toplam uzunluk, h, baş kısmın uzunluğu. Deney cihazı biri sabit diğeri hareketli olan çenelere sıkıştırılmış numune üzerine belirli bir hızda yük uygulanması ve uygulanan yüke karşı numune boyundaki uzamayı ölçme esasına göre çalışan bir cihazdır. Cihaz, deney sırasında uygulanan yük ve uzama miktarını grafik olarak çizer. Uzama miktarı apsiste, yük miktarı ise ordinatta olacak şekilde ayarlanmıştır. Deney sonunda Şekil 2 'deki gibi bir yük uzama diyagramı elde edilir. Şekil 2: Yük - Uzama Diyagramı. Deney sonucunda bulunan yük ve uzama miktarı, numunenin boyutlarına bağlı olarak değişir ve aynı malzemeden farklı sonuçların elde edilmesine sebep olur. Bu değerlerin gerilimuzama değerlerine çevrilerek kullanılması, malzemelerin sınıflandırılması ve kullanım yerlerinin seçimi hakkında tam bir fikir elde edilebilmesini sağlar. 10

11 Mühendislik Gerilim-Uzama (Şekil Değiştirme) Diyagramı Şekil 2'de görülen yük-uzama diyagramından aşağıdaki bağıntılar kullanılarak yapılan hesaplamalar sonucu Şekil 3 te görülen mühendislik (teknolojik) gerilme-uzama diyagramları elde edilir. Şekil 3: Bazı metal ve alaşımlarının mühendislik Gerilim-Uzama Diyagramı Mühendislik gerilim-uzama diyagramında ordinatta yer alan gerilme, uygulanan yükün numunenin ilk kesit alanına bölünmesiyle elde edilir. Bulunan bu gerilmeye, mühendislik gerilmesi denir ve σ m ile gösterilir. σ m = P i A o P i, herhangi bir anda uygulanan yük (kg), A o, numunenin başlangıçtaki kesit alanı (mm 2 ). Apsiste yer alan uzama miktarı ise birim şekil değiştirme veya % uzama olarak da ifade edilir. Uzama miktarı deney sırasında herhangi bir andaki numune uzunluğunun, numunenin başlangıçtaki uzunluğuna bölünmesiyle elde edilir. % e = L L o 100 = L i-l o L o 100 L i, herhangi bir andaki numune uzunluğu (mm), L o, başlangıçtaki numune uzunluğu (mm), L, uzama miktarı (mm). 11

12 Gerilim-uzama eğrisi, hem yük hem de uzama miktarı sabit bir değere bölünerek elde edildiğinden bu eğri, yük uzama eğrisiyle benzer şekildedir. Çekme deneyi sırasında numune, kırılma aşamasına kadar elastik ve plastik deformasyona uğrar. Elastik deformasyon bölgesi, Şekil 3'de gerilim ve uzama değerleri arasında doğrusal bir ilişkinin bulunduğu bölgedeki malzeme davranışını belirtir. Bu bölge içerisinde herhangi bir anda uygulanan yük kaldırılırsa malzeme başlangıçtaki boyutlarına döner. Plastik deformasyon bölgesinde ise numuneye yük uygulanması sonucu meydana gelen deformasyon kalıcıdır. Çekme Deneyi Sonucunda Hesaplanan Başlıca Mekanik Özellikler Akma gerilmesi, bazı malzemelerde (özellikle az ve orta karbonlu çeliklerde), gerilme değeri sabit kalmasına rağmen numunede görülen uzamayla belli olur. Bazı malzemeler belirgin bir akma noktasına gösterirken (Şekil 4.a),bazı malzemelerin gerilim-uzama diyagramlarında ise belirgin bir akma noktası gözlenmez (Şekil 4.b). (a) (b) Şekil 4: (a), belirgin akma noktası gösteren, (b), belirgin akma noktası göstermeyen malzemelerin gerilim-uzama diyagramları. Belirgin akma gösteren malzemelerde akma gerilmesi (σ a ) şu şekilde hesaplanır: σ a = P a A o P a, akma yükü (kg), A o, numunenin başlangıçtaki kesit alanı (mm 2 ). Bu yüzden belirgin akma göstermeyen malzemelerin akma gerilmesinin belirlenmesi için, % 0,2'lik uzama noktasından gerilim-uzama eğrisinin elastik bölgesine paralel 12

13 olacak şekilde bir çizgi çizilir ve çizginin eğriyi kestiği noktaya karşılık gelen gerilme değeri malzemenin akma gerilmesi olarak alınır. Akma gerilmesi pratikte, malzemenin elastik deformasyon bölgesinden plastik deformasyon bölgesine geçtiği gerilme değeri olarak önem taşır. A noktasından itibaren artan gerilmeyle orantılı olmayan bir şekil değiştirme görülür. B noktasında numunenin L o boyu içerisinde gözle görülebilir bir incelme görülür. Bu incelme boyun verme olarak bilinir ve boyunlaşmanın oluştuğu en yüksek gerilme değeri malzemenin çekme dayanımı (σ ç ) olarak ifade edilir: σ ç = P maks A o P max, numuneye uygulanan maksimum yük (kg) ; A o, numunenin başlangıçtaki kesit alanı (mm 2 ). Gerilim-uzama diyagramındaki elastik bölgenin eğimine Elastisite Modülü veya Young Modülü denir. E ile gösterilir ve aşağıdaki gibi hesaplanır: E = σ e σ, elastik sınır içerisinde herhangi bir gerilme değeri (kg/mm 2 ), e, σ gerilmesine karşılık gelen birim uzama miktarı (mm/mm). Malzemenin plastik deformasyon sınırları içerisinde enerji absorbe etme yeteneği tokluk olarak bilinir. Gerilim-uzama eğrisi altında kalan alan çekme işini verir ve malzeme tokluğunun bir ölçüsüdür. Çekme deneyi sırasında numunenin boyu uzadığı için, kopma sonrasında son boy ölçülür ve % uzama (birim şekil değiştirme) miktarı hesaplanabilir. % uzama miktarı malzemenin sünekliliği hakkında bilgi veren bir değerdir. % uzama = (% e) = L k-l o L o 100 L o, numunenin başlangıçtaki uzunluğu (mm); L k, kopmadan sonraki numune uzunluğu (mm). 13

14 Çekme deneyi sırasında numunenin boyu uzarken kesit alanı da daralır. Kesit alanı daralması da % uzama gibi malzemenin sünekliliğinin bir ölçüsüdür ve kopmadan sonra numunenin kesit alanının ölçülmesi ile hesaplanır. % Kesit Daralması = [(A 0 A k ) / A 0 )] x 100 A o, numunenin başlangıçtaki kesit alanı (mm 2 ); A k, kopmadan sonra numunenin kesit alanı (mm 2 ). Yapılışı : Bu deneyde standart olarak hazırlanmış deney numuneleri sabit sıcaklıkta ve belirli bir hızda bir yandan sürekli olarak çekme yüküne maruz bırakılırken, diğer yandan uzama miktarları da ölçülmektedir. Bu deneyde malzeme kopuncaya kadar çekilir. Bu işlem sonucunda ilk olarak yük-uzama eğrileri elde edilir. Elde edilen yük uzama eğrilerinden malzemenin akma gerilmesi, çekme dayanımı, elastik modülü, tokluk, % uzama ve % kesit daralması gibi mekanik özellikleri tespit edilir. Kullanılan Cihazlar ve Malzemeler : Deneyde üniversal çekme cihazı ve standart deney numunesi kullanılır. Kaynaklar: 1) Metalik Malzemelerin Mekanik Deneyleri, E. Sabri Kayalı, C. Ensari, F. Dikeç 2) Malzeme Bilimi ve Mühendisliği, Yazan: W. F. Smith, Çeviren: N. G. Kınıkoğlu Raporda İstenilenler: 1) Deney sırasında kullanılan malzemenin yük uzama eğrisinden yararlanarak gerilim % uzama grafiğini çiziniz. 2) Malzemenin akma gerilmesini, çekme dayanımını, % uzamasını ve % kesit daralmasını hesaplayınız. 14

15 Deney Adı : Metalik Malzemelerin Basma Deneyi Amacı : Metalik malzemelerin basma mukavemetinin belirlenmesi. Teorik Bilgi : Basma deneyi işlem olarak çekme deneyinin tamamen tersidir. Basma deneyi de çekme deneyi cihazlarında yapılır. Basma kuvvetlerinin etkin olduğu yerlerde kullanılan malzemeler genellikle gevrek malzemelerdir ve özellikleri basma deneyi ile belirlenir. Gri dökme demir, yatak alaşımları gibi metalik malzemeler ile tuğla, beton gibi metal dışı malzemelerin basma mukavemetleri, çekme mukavemetlerinden çok daha yüksek olduğu için bu gibi malzemeler basma kuvvetlerinin etkin olduğu yerlerde kullanılır ve mekanik özellikleri basma deneyi ile belirlenir. Basma deneyinde homojen bir gerilim dağılımı sağlamak amacıyla yuvarlak kesitli numuneler tercih edilir. Fakat kare veya dikdörtgen kesitli numuneler de kullanılmaktadır. Basma deneyi numunelerinde, numune yüksekliği (h 0 ) ile çapı (d 0 ) arasındaki h 0 /d 0 oranı oldukça önemlidir. Numunenin h 0 /d 0 oranının çok büyük olması, deney sırasında numunenin bükülmesine ve homojen olmayan gerilim dağılımına sebep olur. Bu oran küçüldükçe numune ile basma plakaları arasında meydana gelen sürtünme deney sonuçlarını çok fazla etkilemektedir. Bu sebeple numunenin h 0 /d 0 oranının 1.5 h 0 /d 0 10 aralığında olması önerilir. Metalik malzemelerin basma numunelerinde ise genellikle h 0 /d 0 =2 oranı kullanılır. Basma deneyi, uygulanan yükün ters yönde olması nedeniyle çekme deneyinin tamamen tersidir (Şekil 1). Mühendislik Diyagram Gerçek Diyagram Şekil 1: Çekme ve basma diyagramlarının şematik gösterilişi 15

16 Uygulanan basma yüküne karşılık numune boyundaki azalma grafik olarak kaydedilir ve çekme deneyindeki benzer hesaplamalarla mühendislik basma gerilmesi-basma birim şekil değişimi diyagramı elde edilir. Basma deneyinde de, çekme deneyinde olduğu gibi gerçek ve mühendislik gerilme ve birim şekil değişimleri arasında benzer bağıntılar geçerlidir. Şekil 1 de OA bölgesi uygulanan basma gerilmesi ile % birim şekil değiştirmenin orantılı olduğu elastik bölgedir. A noktası elastik sınır olarak tanımlanır. A C bölgesi plastik deformasyon bölgesidir. Basma diyagramında plastik deformasyon bölgesinin ilk kısmı olan A B bölgesinin eğimi, çekme diyagramındaki AB bölgesinin eğimine benzerdir. Fakat daha sonra basma eğrisinin eğimi artar, çünkü bu sırada numune kesitindeki artmaya bağlı olarak eğim sürekli artmaktadır. Mühendislik basma gerilmesi σ b, basma yükünün (P i ), başlangıçtaki kesit alanına bölünmesiyle elde edilir. σ b = P i / A 0 σ b : Mühendislik basma gerilmesi (MPa) P i : Herhangi bir andaki basma yükü (N) A 0 : Başlangıç kesit alanı (mm 2 ) Malzemenin basma mukavemeti maksimum basma gerilmesine karşılık gelen değerdir. Akma mukavemeti (σ a ), belirli akma gösteren malzemeler için akma yükünün başlangıçtaki kesit alanına bölünmesiyle elde edilir. Gerçek basma gerilmeleri, çekme deneyindekine benzer şekilde hesaplanır: σ b,g = P i / A i P i : Herhangi bir andaki basma yükü (N) A i : P i yükünün uygulandığı andaki numune kesiti (mm 2 ) 16

17 Mühendislik gerilme değerleri (σ b,m ) kullanılarak, basmadaki gerçek gerilme değerleri (σ b,g ) hesaplanabilir. σ b,g = σ b,m. (1+ e b ) σ b,g : Gerçek basma gerilmesi (MPa) σ b,m : Mühendislik basma gerilmesi (MPa) e b : Basmada mühendislik birim şekil değiştirmesi. Yukarıdaki bağıntıda e b değerinin negatif olduğu göz önüne alınmalıdır. e b nin mutlak değeri alınarak, gerçek gerilme σ b,g = σ b,m. (1-e b ) olarak hesaplanır. Metalik malzemelerin gerçek çekme ve basma diyagramlarında, gerçek gerilme değerleri birbirine eşittir. Oysa mühendislik çekme ve basma diyagramlarında, plastik bölgedeki mühendislik basma gerilmesi değeri, mühendislik çekme gerilmesi değerinden daha büyüktür (Şekil 2). Şekil 2: Gerçek ve mühendislik çekme-basma diyagramı. Basma deneyinde % birim şekil değiştirme, numunenin yüksekliğindeki azalma miktarının numunenin orijinal yüksekliğine oranının yüzde olarak ifadesidir. Basma deneyinde numunenin yüksekliği sürekli olarak azaldığından, % birim şekil değişimi negatif bir değerdir. % birim şekil değiştirme, % yığılma olarak da belirtilmektedir. % Yığılma (%e b ) = [(h 1 -h o ) / h o ] x 100 h 1 : Numunenin deney sonrası yüksekliği (mm) 17

18 h 0 : Numunenin başlangıç yüksekliği (mm) Yapılışı : Bu deneyde standart olarak hazırlanmış deney numuneleri sabit sıcaklıkta ve belirli bir hızda bir yandan sürekli olarak basma yüküne maruz bırakılırken, diğer yandan yığılma miktarları da ölçülmektedir. Bu işlem sonucunda ilk olarak yük - yığılma eğrileri elde edilir. Elde edilen yük yığılma eğrilerinden malzemenin basma akma mukavemeti, basma mukavemeti, elastisite modülü, % uzama ve % kesit daralması gibi mekanik özellikleri tespit edilir. Kullanılan Cihazlar ve Malzemeler: Deneyde üniversal çekme - basma cihazı ve standart deney numunesi kullanılır. Kaynaklar: 1) Metalik Malzemelerin Mekanik Deneyleri, E. Sabri Kayalı, C. Ensari, F. Dikeç Raporda İstenilenler: 3) Deney sırasında kullanılan malzemenin yük yığılma eğrisinden yararlanarak ilgili malzemenin gerilim % yığılma grafiğinin çizilmesi. 4) Deney sırasında kullanılan malzemenin basma mukavemetinin, % yığılmasının ve % kesit alan değişiminin hesaplanması. 18

19 Deney adı : Metalik Malzemelerin Darbe Deneyi Amacı : Metallerin özellikle gevrek kırılmaya uygun şartlardaki mekanik özellikleri hakkında bilgi edinmek ve numunenin dinamik bir zorlama altında kırılması için gerekli enerji miktarını (darbe direncini) belirlemek Teorik Bilgi : Çekme deneyi ile elde edilen gerilme-genleme diyagramından bir malzemenin sünekliliği hakkında bilgi edinilebilir. İyi bir uzama gösteren metalin sünek olacağı, yani statik ve dinamik yüklemelere plastik şekil değiştirme ile karşı koyacağı tahmin edilebilir. Bu tahmin yüzey merkezli kübik veya hegzagonal sistemdeki metaller (demir dışı metallerin çoğu ve östenitik paslanmaz çelik) için genellikle doğrudur. Oysa hacim merkezli kübik sistemdeki metallerde (ferritik çelikler) bazen çekme deneyi sonuçları ile darbe deneyi sonuçları arasında uyuşmazlık görülür. Çekme deneyinde sünek bir davranış gösteren malzeme çentikli darbe deneyinde gevrek bir hal gösterebilir. Özellikle oda sıcaklığının altındaki sıcaklıklarda bu olaya daha çok rastlanır. Darbe deneyinden elde edilen sonuçlar, o numune için bir kıyaslama değeridir. Çekme deneyi sonuçları gibi mühendislik hesaplamalarında kullanılamazlar. Çentikli darbe deneyleri genellikle Charpy ve İzod darbe deneyi olarak iki türde yapılmaktadır. Bu deney arasındaki temel fark ise: Charpy darbe deneyinde numune yatay olarak mesnetler arasına yerleştirilirken, İzod darbe deneyinde numune dikey ve konsol kiriş halinde bir kavrama çenesine sıkıştırılır. Malzemenin mekanik özellikleri hakkında bilgi edinmek için yapılan darbe deneyinin sonuçlarını çentik açısı, sıcaklık, malzemenin bileşimi, haddeleme yönü, malzemenin üretim yöntemi ve mikroyapısı etkilemektedir. Yapılışı : Darbe deneyinde kullanılan numune boyutları ve darbe deney cihazının şematik gösterimi Şekil 1 de verilmiştir. Şekil 1 den de görüldüğü üzere darbe deney numunesinin ortasında V şeklinde çentik açılmaktadır. Çentik açılmasının amacı, malzeme bünyesinde bulunabilecek olası bir gerilim konsantrasyonunu çentik tabanında yapay olarak oluşturup, malzemenin bünyesindeki böyle bir gerilim konsantrasyonuna karşı göstereceği davranışı belirlemektedir. Deneyde Şekil 1 de şematik olarak gösterilen sarkaç tipi cihazdan faydalanılır. Deney öncesinde sarkaç, daha önce tespit edilen potansiyel enerjiye sahip olabileceği bir yüksekliğe çıkarılır. 19

20 Daha sonra numune çekicin salınım düzlemi ile çentiğin simetri düzlemi 0,5 mm içinde birbirleriyle çakışacak şekilde yerleştirilir. Numune uygun şekilde yerleştirildikten sonra okumaların yapıldığı kadranın göstergesi başlangıç konumuna getirilir ve sarkaç düzgün bir şekilde serbest bırakılır. Sonuç deneyden sonra kadrandan doğrudan okunur. Bulunan değer malzemenin darbe direnci (darbe mukavemeti) olarak tanımlanır. Şekil 1: Darbe deneyi cihazının çalışma prensibi ve standart numuneler Ağırlığı G olan sarkaç, h yüksekliğine çıkarılır. Bu durumda potansiyel enerjisi Gxh olur. Sarkaç bu yükseklikten serbest bırakıldığında düşey bir düzlem içinde hareket ederek numuneyi kırar ve aksi yönde h 1 yüksekliğine kadar çıkar. Böylece numunenin kırılmasından sonra sarkacın potansiyel enerjisi Gxh 1 olur. Buna göre sarkacın başlangıçtaki potansiyel enerjisi ile numune kırıldıktan sonraki potansiyel enerjilerinin farkı numuneyi kırmak için harcanmış, başka bir deyişle bu potansiyel enerji farkı kırılma anında numune tarafından absorbe edilmiştir. Numunenin kırılma anında absorbe ettiği enerji şu şekilde gösterilebilir: 20

21 Kırılma Enerjisi = G.(h h 1 ) G = L = h = h = 1 Sarkacın ağırlığı (kg) Sarkacın ağırlık merkezinin, sarkacın salınım merkezine olan uzaklığı (m) Sarkacın ağırlık merkezinin düşme yüksekliği (m) Sarkacın ağırlık merkezinin çıkış yüksekliği (m) Buradan çentik darbe dayanımı; absorbe edilen enerjinin numune kesit alanına bölünmesiyle hesaplanır. Kullanılan Cihazlar ve Malzemeler : Brooks marka Mat21 model Charpy-İzod Darbe Deney Cihazı Alüminyum, pirinç ve çelik numuneler Kaynaklar : 1) SMITH, W.F., Foundations of Materials Science and Engineering, McGraw-Hill International Editions, Singapore, l993. 2) KAYALI, E.S., ENSARİ, C., DİKEÇ, F., Metalik Malzemelerin Mekanik Deneyleri, İ.T.Ü Kimya-Metalurji Fakültesi Ofset Atölyesi, İstanbul, ) KAYALI, E.S., ÇİMENOĞLU, H., Malzemelerin Yapısı ve Mekanik Davranışları, İ.T.Ü Kimya Metalurji Fakültesi Ofset Atölyesi, İstanbul, l986. 4) ALTINTAŞ, S., Malzeme Teknolojisinde Darbe Deneyi, Malzeme Teknolojisinde Deneysel Verilerin Değerlendirilmesi Semineri, Boğaziçi Üniversitesi Mühendislik Fakültesi, İstanbul, ) Metals Handbook, Mechanical Testing, 9th Edition, Vol.8, ASM International, ) HAYDEN, H.W., MOFFAT,W.G., WULFF, J.; Çevirenler: ONARAN, K., ERMAN, B., Malzemelerin Mekanik Özellikleri,Cilt III, Mekanik Özellikler, İstanbul Teknik Üniversitesi matbaası,gümüşsuyu, ) DIETER, E.G., Mechanical Metallurgy, McGraw-Hill Book Company, London, U.K, 1988 Raporda İstenilenler : 1. Ölçtüğünüz değerlerin ortalamasını ve standart sapmasını hesaplayın. 2. Darbe direncini etkileyen faktörleri açıklayınız. 3. Metalik malzemelerde tranzisyon (geçiş) sıcaklığı nasıl tespit edilir? Bu sıcaklığın malzeme kullanımı açısından önemini belirtiniz. 21

22 Deney Adı : Metalik Malzemelerin Sürünme Deneyi Amacı : Yüksek sabit sıcaklık ve gerilim altındaki malzemede zamana bağlı olarak oluşan plastik deformasyonun ölçülmesi, bu değişimin mekanizmasının belirlenmesi ve malzemenin sürünme davranışının incelenmesi. Teorik Bilgi: Mühendislik uygulamalarında oda sıcaklığında çalışan cihaz ve aletler için kullanılacak malzeme cinsi ve miktarının seçimi genellikle çekme deneyi sonuçları göz önünde tutularak yapılır. Örneğin; oda sıcaklığında kullanılacak olan malzemenin maruz kalacağı gerilim çekme deneyinden elde edilecek olan akma gerilmesi altında olmalıdır. Yüksek sıcaklıkta çalışacak alet ve cihazların malzeme seçiminde, malzemenin akma dayanımının bilinmesi yeterli olmamaktadır. Özellikle, sıcaklığın yanında gerilme gibi diğer faktörlerde etkili olunca, malzeme farklı davranışlar gösterebilmektedir. Yüksek sıcaklıkta demir dışı malzemeler elastik davranış gösterir. Oda sıcaklığında bu malzemelerde elastik bölgeyi aşmayacak bir yükte, zamanla kalıcı uzama görülür. Çeliklerde oda sıcaklığında bu olay gerçekleşmez, ancak 200 o C üstüne çıkıldığına kalıcı uzama olmaktadır. Bu uzama miktarı malzeme cinsine, sıcaklığa ve gerilmeye bağlıdır. Yüksek sabit sıcaklık ve gerilim altında, malzemede zamana bağlı olarak oluşan kalıcı (plastik) deformasyona SÜRÜNME (Creep) adı verilir. Sürünme deneyi sabit yük ve plastik deformasyonun zamanla oluşması yönüyle çekme deneyinden farklılık gösterir. Sürünme deneyi yüksek sıcaklıklarda daha hızlı oluştuğu için, yüksek sıcaklık deformasyon mekanizması olarak ta bilinir. Uygulamada; buhar kazanları, buhar türbinleri, bazı kimyasal ve petro-kimyasal işlemlerin gerçekleştirildiği tanklar, jet motorları, içten yanmalı motorlar, balistik füze ve roketlerin bazı aksamlarında sürünme olayı ile karşılaşılmaktadır. Sürünme olayı, kopma ile sonuçlanacağı gibi zamanla oluşacak plastik deformasyonla parçayı çalışma toleransı dışına çıkararak parçayı kullanılamaz duruma getirebilir. Bu 22

23 nedenle, oda sıcaklığından yüksek sıcaklıklarda ve belirli gerilmelerin uygulandığı yerlerde kullanılacak malzemelerin sürünme özelliklerinin çok iyi bilinmesi gerekir. Yapılışı : Sürünme özelliklerinin tayin edilebileceği deney cihazında aşağıdaki üç ana bölüm bulunmaktadır. Elektrik dirençli bir fırın ve sıcaklığı uygun şekilde ölçüp kontrol eden sıcaklık kontrol ünitesi Uzamaları kontrol etmeye yarayan parçalar (Ekstansometre) Kuvvet uygulama düzeni Sürünme testi genellikle sabit sıcaklıkta ve sabit yük altında yapılır. Tipik bir sürünme test düzeneği Şekil 1`de verilmektedir. Test malzemesinin her iki yanı sürünmeye dayanıklı özel malzemelerden yapılmış test çenelerine vidalanır. Sıcaklık ölçümü termokupl, uzama için ise genleşme ölçerler (extansometre) test edilecek numunenin üzerine bağlanır. Tüm sistem elektrik fırını içerisine alınır ve sistem belirlenen sıcaklığa kadar ısıtılır. İstenilen sıcaklığa ulaşıldığında numunenin bir ucuna sabit yük uygulanır ve zamana bağlı olarak uzama değerleri kaydedilir. Sistemin hassas sıcaklık kontrollü olması önemlidir. Bu nedenle genellikle tüm sistem sıcaklık kontrolü mümkün bir odacıkta bulundurulur. Şekil 1: Sürünme deney cihazı şematik gösterimi 23

24 Elde edilen deney sonuçlarının uygulanmasında dayanım iki şekilde tanımlanabilir. İlki gerçek kopmanın olduğu sürünme dayanımı şeklinde tanımlanır. Diğer bir tanım ise belirli bir sıcaklıktaki servis ömrü sırasında belirli bir deformasyona sebep olan gerilme olarak tanımlanır. (Belirli deformasyon için sürünme gerilmesi ) Kopma süresini tayin edecek deneyler, bir malzemenin yüksek sabit sıcaklık ve sabit yük altında dayanabileceği en uzun zamanı tayin etmeyi amaçlar. Makine parçalarının ömürleri 10 ila 40 yıl arası değiştiği düşünülürse bu süreler için deney yapmanın hiç pratik olmadığı açıktır. Bu nedenle, sürünme deneylerinin çoğunda belirli sıcaklıkta belirli kalıcı deformasyonu (genellikle % 1) oluşturan gerilmeler tayin edilir. Bu tip deneylerde süre genellikle 1000 saat olarak seçilir. Daha uzun süreli özellikler matematiksel hesaplamalarla bulunur. Kullanılan Cihazlar ve Malzemeler : Sürünme cihazı Demir esaslı veya demir dışı sürünme numunesi Kaynaklar : 1) KAYALI, E.S., ENSARI, C., DİKEÇ, F., 1990, "Metalik Malzemelerin Mekanik Deneyleri" İ.T.Ü. Kimya-Metalurji Fakültesi İstanbul 2) DIETER, G.E., 1986, Mechanical Metallurgy, McGraw-Hill, Singapour 3) MARIN., J., 1966, Mechanical Behavior of Engineering Materials,Prentice Hall, New Delhi Raporda İstenilenler : 1) Tipik sürünme eğrisi çizerek bölgeleri açıklayınız. 2) zaman sonra oluşan toplam uzamayı hesaplayınız. 3) Kararlı sürünme hızını hesaplayınız. 24

25 Deney Adı : Metalik Malzemelerin Burma Deneyi Amacı : Malzemelerin kayma özelliklerinin belirlenmesi Teorik Bilgi: Burma deneyi, her iki ucundan sıkıştırılan deney numunesi, bir ucu sabit kalacak şekilde diğer ucundan döndürülerek numune üzerine burma momenti uygulanması esasına dayanır. Burma deneyi, çekme deneyi gibi çok geniş kullanım alanına sahip olmayıp, tamamen standartlaştırılmamıştır. Bununla beraber plastik deformasyonla ilgili teorik çalışmalarda ve metallerin dövülebilme özelliklerinin belirlenmesi gibi birçok mühendislik uygulamalarında ihtiyaç duyulan bir deneydir. Burma deneyi, özellikle takım çelikleri gibi gevrek malzemelerin dövülebilme özelliğinin belirlenebilmesi için yüksek sıcaklıklarda da yapılır. Aynı zamanda kullanım yerlerinde burma momentinin önemli olduğu şaft, dingil, matkap ucu gibi parçalara direkt olarak uygulanabilen bir deneydir. Burma deney numuneleri, yuvarlak kesitli numunelerden oluşmaktadır. Malzemenin burulması sırasında uygulanan burma momenti etkisiyle numunede numunenin merkezinden yüzeyine doğru doğrusal olarak artan kayma gerilmeleri oluşur. Kayma gerilmeleri numunenin merkezinde sıfır, yüzeyinde ise maksimum değerdedir. Bu nedenle yuvarlak kesitli numunelerde gerilim dağılımı homojen değildir. Deneylerde ince et kalınlığında ve boru şeklindeki numuneler kullanılarak numune kesitinde daha uniform bir gerilim dağılımı sağlanabilir. Boru şeklindeki numunelerde ise et kalınlığının az olması istenir, fakat numunenin et kalınlığının çok az olması durumunda da erken sünemeden dolayı şekil bozuklukları meydana gelebilir. Kayma akma gerilmesi ile kayma modülünün (G) belirlenmesinde kullanılan boru şeklindeki numunelerde, ölçü uzunluğunun (L), numunenin dış çapına (D) oranı (L/D) ~10 olmalıdır. Kırılma modülünün belirlenmesinde kullanılan boru şeklindeki numunelerde ise ölçü uzunluğu daha kısa olup L/D~0,5 olmalıdır. Aynı zamanda numune çapı (D) ile et kalınlığı (t) arasındaki oran ise, D/t~10-12 olmalıdır. 25

26 Şekil 1 de burma deneyinin şematik gösterimi verilmektedir. Burma momenti etkisiyle numunede kayma gerilmeleri oluşur. Deney sırasında uygulanan burulma momenti (T) burma açısı (φ) diyagramı elde edilir (Şekil 2). γ T φ c L Şekil 1: Burma deneyinin şematik görünüşü Şekil 2: Burma momenti (T) burma açısı (φ) diyagramı. Silindirik bir numunede c yarıçapından küçük herhangi bir ρ yarıçapında meydana gelen kayma gerilmesi (τ) şu şekilde ifade edilir: Burada; T ρ τ = (N/mm J 2, MPa) 26

27 T: Burulma momenti (N.mm) ρ: Kayma gerilmesinin istendiği yarıçap (mm) J: Polar atalet momenti (mm 4 ) 1 4 İçi dolu millerde polar atalet momenti: J = π c (c mil kesitinin yarıçapıdır) İçi boş millerde ise: J π ( c2 c1 ) 1 = (c 2 milin dış yarıçapı c 1 ise iç yarıçapıdır) 2 Maksimum kayma gerilmesi numunenin yüzeyinde oluşacağı için c olarak verilen değer numune yüzeyinde meydana gelen kayma gerilmesi (τ) aşağıdaki şekilde ifade edilebilir. Tc τ = (N/mm J 2, MPa) Burma deneyi ile elde edilen kayma akma gerilmesi, bu deneyden elde edilen burulma momenti (T) burma açısı (φ) diyagramından elde edilir. Belirgin akma gösteren malzemelerde diyagramın lineer kısmından, Şekil 2 de görüldüğü gibi belirgin akma göstermeyen malzemelerde ise θ = 0,002 derece / mm burma açısı değerinden diyagramın lineer kısmına çizilecek paralelin diyagramı kestiği noktadaki burulma momentinden (T A ) hesaplanabilir. Kayma gerilmeleri etkisi ile numunede meydana gelen deformasyon, kayma birim şekil değişimi (γ) olarak ifade edilir (Şekil 1). Buna göre kayma birim şekil değişimi γ : φ : Burma açısı (Radyan) c: Numunenin yarıçapı (mm) L: Numunenin boyu (mm) φc γ = L Kayma modülü (G), burma diyagramının lineer kısmından (elastik bölgesinden) hesaplanır. Burma diyagramının elastik bölgesinde kayma gerilmesi, kayma birim şekil değişimiyle orantılı olarak artar. Elastik bölgede, kayma gerilmesinin (τ), kayma birim şekil değişimine (γ) oranı kayma modülünü (G) verir. 27

28 τ = γ G (N/mm 2, MPa) G: Kayma modülü (MPa) τ : Elastik bölgede herhangi bir noktadaki kayma gerilmesi (MPa) γ: Elastik bölgede aynı noktadaki kayma birim şekil değişimi Burma deneyinde çeşitli malzemelerin kırılma şekilleri Şekil 3'te gösterilmiştir. Burma deneyinde sünek bir malzemenin kırılması, maksimum kayma gerilmeleri yönünde, genellikle numunenin düşey ekseni boyunca olur (Şekil 3a). Gevrek bir malzemenin kırılması ise, maksimum çekme gerilmesi doğrultusuna dik bir düzlem boyunca yani numune boyuna 45 lik açılı düzlemde olur (Şekil 3b). Boru şeklindeki sünek bir malzemenin kırılması ise, numunenin boyu uzun ise numunenin bükülmesi sonucunda şeklinin bozulmasıyla (Şekil 3c), eğer numunenin boyu kısa ise yine maksimum kayma gerilmesi yönünde (Şekil 3d) olur. Şekil 3: Burmada kırılma şekilleri; a) Yuvarlak numunenin sünek kırılma şekli, b) Yuvarlak numunenin gevrek kırılma şekli, c) Sünek bir malzemenin boru şeklindeki uzun numunesinin burulması, d) Sünek bir malzemenin boru şeklindeki kısa numunesinin kopma şekli. Yapılışı : Kalibrasyon Deney cihazı şu şekilde kalibre edilir. - Kalibrasyon kolu takılır. 28

29 - Cihazın üzerindeki göstergenin 0 açıda olduğu kontrol edilir. - Kalibrasyon kolu tek taraftan yüklenir (42,5 kg) - Aşağıdaki formül yardımıyla moment hesabı yapılır. T = kuvvet(kg) x 9,80665 x mesafe x cos(α) açı (cihazın üzerindeki göstergeden) - Elektronik gösterge, hesaplanan değeri göstermezse, yerinden çıkarılır. Cihazın arkasındaki Adj yazan kısımdaki SI adlı delikteki vida, ince ayar aparatı ile çevrilerek, göstergede hesapladığımız değer çıkana kadar ayarlanır. - Yük ve kol söküldükten sonra, gösterge 0 olmalıdır. Eğer 0 değilse, elektronik göstergenin arkasındaki zero yazan ayar vidasından gösterge sıfırlanır. - Arka taraftaki diğer vida yardımı ile gösterge hassasiyeti ayarlanabilir. (0,00-00,0 000) - Cihazın panosunda hız ayarlama düğmesi (set speed) vardır. Bu, sayısal bir değeri ifade etmediğinden, hızı belirlemek için, cihaz şalteri açılarak ( on konumu) çalıştırılır (not: Cihaz her zaman forward konumunda çalışmalıdır). Zaman tutulur ve belirli bir sürede dönülen açı sayaçtan hesaplanır (1 atma değeri 0,3 dir veya cihaz üzerindeki açı göstergesinden okunur). Böylece; Devir Hızı (derece/dak.) = açı (derece) / zaman (dakika) formülünden devir hızı bulunur. - Numune yerleştirilir ve deney başlatılır. - Eğer reverse yönünde çalışılacaksa, cihaz kapatılır ve durması beklenir. Daha sonra şalter reverse konumuna getirilerek, tekrar çalıştırılır. Kullanılan Cihazlar ve Malzemeler : Tecquipment SM21 burma cihazı Altıgen baş kısmına sahip demir esaslı veya demir dışı burma numuneleri Kaynaklar : 1) KAYALI, E.S., ENSARI, C., DİKEÇ, F., 1990, "Metalik Malzemelerin Mekanik Deneyleri" İ.T.Ü. Kimya-Metalurji Fakültesi İstanbul 2) ASTM E143-87, 1987, Shear Modulus at Room Temperature 29

30 Raporda İstenilenler : 1) İncelenen numuneye ait kayma gerilmesi kayma birim şekil değişimi eğrisini çiziniz. 2) Çizdiğiniz eğriden, numuneye ait kayma modülünü hesaplayınız. 3) Normal gerilme (σ) ile kayma gerilmesi (τ) arasındaki fark nedir? 4) Elastik sabitler nelerdir? 30

31 Deney Adı : Metalik Malzemelerin Yorulma Deneyi Amacı : Tekrarlı yüklemelere maruz kalan malzemelerin yorulma davranışının incelenmesi, hasar oluşumunun deneysel olarak belirlenmesi ve malzemelerin yük-çevrim sayısı verilerinin elde edilmesi. Teorik Bilgi : Mühendislik malzemelerinin birçoğu, kullanım esnasında tekrarlanan gerilmeler ve titreşimler altında çalışmaktadırlar. Klasik elastisite teorisine göre akma gerilmesinin altında yüklemeye maruz kalan parçalarda sadece elastik deformasyon meydana geleceği kabul edilmektedir. Bu bölgede bilindiği gibi malzemede herhangi bir tahribat meydana gelmez. Buna karşın dinamik yükler altında akma gerilmesinin altında çalıştırılan malzemelerde bir süre sonra tahribat meydana geldiği saptanmıştır. Bu şekilde değişen yükler altında malzemenin yüzeyinde çatlağın oluşması ve bunu takiben kopma olayı, Yorulma olarak adlandırılır. ASTM standartları yorulmayı Bir malzemede bazı bölge veya bölgelerdeki değişken gerilme ve şekil değişiminin meydana getirdiği ve belli sayıda yüklemeden sonra çatlak veya kırılma ile sonuçlanan işlem olarak tanımlamaktadır. Mühendislik malzemelerini % 80 bu nedenle kırılmaktadır. Yorulma olayında çatlama, genellikle yüzeydeki bir pürüzde bir çentikte, bir çizikte, bir kılcal çatlakta veya ani kesit değişimlerinin olduğu yerde başlar. Çatlak oluşumu için genellikle şu üç ana etken gereklidir: Yeterli derecede yüksek bir maksimum çekme gerilmesi, Uygulanan gerilmenin oldukça geniş değişimi veya dalgalanması, Uygulanan gerilmenin yeteri kadar büyük tekrarlanma sayısı. Bu ana faktörlerin yanında çok sayıda yan faktörlerde sayılabilir. Örneğin yüzey kalitesi, korozyon, sıcaklık, aşırı yükleme, kalıcı iç gerilmeler, bileşik gerilmeler, gerilim konsantrasyonu, frekans, mikroyapı (tane boyutu, fazların dağılımı, inklüzyon gibi) 31

32 Laboratuarda, standart boyut ve belirli yüzey özelliğindeki numuneye, belirli türde sabit gerilmeler uygulanarak deneyler yapılır. Endüstride kullanılan parçalarda ise koşulların hepsi değişiklik gösterir. Karmaşık olmalarından dolayı bu koşulların analizi de güçtür. Bu nedenle yorulma deneyi sonuçları, mühendislik uygulamalarında çekme deneyi sonuçları gibi kesin, tam ve güvenilir bir şekilde kullanılamazlar. Yorulma deneyi sonuçları belirli koşullar için fikir verirler ve benzer koşulların bulunabileceği parça dizaynında gerekli önlemlerin alınmasında yardımcı olur. Yorulma Deney Türleri : Bir parçaya çalışma şartlarında değişik tür ve şiddette gerilmeler uygulanabilir. Ancak yorulma deneylerinde, en sık rastlanan belirli gerilme türleri ele alınmıştır. Deneylerde kullanılan gerilme türü, yorulma deneyine de adını vermektedir. Gerilme türüne göre başlıca yorulma deneyi türleri : Eksenel Gerilmeli Yorulma Deneyi, Eğme Gerilmeli Yorulma Deneyi, Burma Gerilmeli Yorulma Deneyi, Bileşik Gerilmeli Yorulma Deneyi : Yorulma Deneyi ile İlgili Terimler : Şekil 1: Yorulma deneyindeki periyodik yükleme eğrisi Çevrim : Birçok deney cihazında zamanla sinüsoidal değişim gösteren yük (gerilme) uygulanır. Şekil 1 de görülebileceği gibi gerilme zaman eğrisinin periyodik olarak tekrarlanan en küçük parçasına bir ÇEVRİM denir. 32

33 Maksimum Gerilme (S max ) : Uygulanan gerilmeler arasında en büyük cebirsel değeri olan gerilmelerdir. Çekme gerilmeleri pozitif (+), basma gerilmeleri negatif (-) işaretle gösterilir. Minimum Gerilme (S min ) : Uygulanan gerilmeler içinde en düşük cebirsel değere sahip olan gerilmedir. Ortalama Gerilme (S m ) : Maksimum ve minimum gerilmelerin cebirsel ortalamasıdır olan gerilmedir. S m = (S max + S min )... (1) 2 Gerilme Aralığı (S r ) : Maksimum ve minimum gerilme arasındaki cebirsel farktır. S r = S max - S min... (2) Gerilme Genliği (S a ) : Gerilme genliği, gerilme aralığının yarısıdır. Başka bir deyişle maksimum ve minimum gerilmenin cebirsel farkının yarısıdır. S a = S r = S max - S min... (3) 2 Gerilme Oranı (R) : İki türlü gerilme oranı tanımlanır. En çok kullanılanı R ile gösterilip minimum gerilmenin, maksimum gerilmeye oranıdır. elde edilir. R = Smin Smax...(4) İkincisi A ile gösterilip, gerilme genliğinin ortalama gerilmeye bölünmesiyle A= S a / S m... (5) S-N Diyagramları (Wöhler Diyagramı) : Bu diyagram birbirinden farklı sabit gerilmeler altında malzemenin kaç çevrim sonunda çatlayacağını veya kırılacağını gösteren bağıntıyı verir. S-N eğrisinin çizilmesi için genellikle 8-12 numune kullanılır. Ortalama gerilme (S m ) tüm deneylerde sabit kalmak üzere numunelerin her birine farklı periyodik gerilmeler uygulanarak numunenin çatlamasına ya da kırılmasına kadar geçen çevrim sayısı (N) tespit edilir. Deneylerin tümünde gerilme genliği (S a ) deney süresince sabit tutulur. Şekil 2 de görülen tipik S-N diyagramlarında gerilme ekseni olan ordinatta genellikle doğrusal, 33

34 bazı hallerde ise logaritmik skala kullanılır ve bu eksende ya maksimum gerilme (S max ), ya minimum gerilme (S min ) ya da gerilme genliği (S a ) biri kaydedilir. Çevrim sayısını gösteren apsiste ise genellikle logaritmik skala kullanılır. Şekilde demir ve demirdışı malzemeler için S-N eğrisi görülmektedir. Şekil 2: S-N (Wöhler) eğrisi Küçük gerilmeler için çatlamanın görüleceği çevrim sayısı çok büyük olur. Bu nedenle deney önceden belirlenen bir sınır çevrim sayısına kadar (N s ) devam ettirilir. Parçanın çatlaması veya kırılması beklenmez. Seçilen bu sınır çevrim sayısı malzemeden malzemeye değişir. Örneğin çeliklerde S-N eğrisi çevrimde yatay bir hal alacağı için deney çevrime kadar devam ettirilir. S-N eğrisi sürekli azalan Alüminyum için bu değer 10 8 çevrimdir. S-N eğrileri yüksek çevrim bölgelerinde Basquin eşitliği ile tanımlanır. p N. σ a = C p, C sabit N : çevrim sayısı σ a : gerilim Yorulma Dayanımı : Malzemenin N çevrim sonunda çatlama (veya kopma) gösterdiği gerilme olarak tanımlanır. Bu değer bazı hallerde benzer numunelerin N çevrimde dayanabileceği gerilmenin medyan ortalaması olarak alınır. Bazı hallerde ise ortalama gerilme sıfır iken (S m =0) N çevrimde benzer numunelerin % 50 sinin dayanabileceği gerilme olarak alınır. 34

Mühendislik Mimarlık Fakültesi Makine Mühendisliği Bölümü

Mühendislik Mimarlık Fakültesi Makine Mühendisliği Bölümü ÇEKME DENEYİ 1. DENEYİN AMACI Mühendislik malzemeleri rijit olmadığından kuvvet altında deforme olup, şekil ve boyut değişiklikleri gösterirler. Malzeme özelliklerini anlamak üzere mekanik testler yapılır.

Detaylı

TAHRİBATLI MALZEME MUAYENESİ DENEYİ

TAHRİBATLI MALZEME MUAYENESİ DENEYİ TAHRİBATLI MALZEME MUAYENESİ DENEYİ MAK-LAB15 1. Giriş ve Deneyin Amacı Bilindiği gibi malzeme seçiminde mekanik özellikler esas alınır. Malzemelerin mekanik özellikleri de iç yapılarına bağlıdır. Malzemelerin

Detaylı

Deneyin Amacı Çekme deneyinin incelenmesi ve metalik bir malzemeye ait çekme deneyinin yapılması.

Deneyin Amacı Çekme deneyinin incelenmesi ve metalik bir malzemeye ait çekme deneyinin yapılması. 1 Deneyin Adı Çekme Deneyi Deneyin Amacı Çekme deneyinin incelenmesi ve metalik bir malzemeye ait çekme deneyinin yapılması. Teorik Bilgi Malzemelerin statik (darbesiz) yük altındaki mukavemet özelliklerini

Detaylı

MALZEME BİLGİSİ DERS 8 DR. FATİH AY. www.fatihay.net fatihay@fatihay.net

MALZEME BİLGİSİ DERS 8 DR. FATİH AY. www.fatihay.net fatihay@fatihay.net MALZEME BİLGİSİ DERS 8 DR. FATİH AY www.fatihay.net fatihay@fatihay.net BÖLÜM IV METALLERİN MEKANİK ÖZELLİKLERİ GERİLME VE BİRİM ŞEKİL DEĞİŞİMİ ANELASTİKLİK MALZEMELERİN ELASTİK ÖZELLİKLERİ ÇEKME ÖZELLİKLERİ

Detaylı

MALZEME BİLİMİ. Mekanik Özellikler ve Davranışlar. Doç. Dr. Özkan ÖZDEMİR. (DERS NOTLARı) Bölüm 5.

MALZEME BİLİMİ. Mekanik Özellikler ve Davranışlar. Doç. Dr. Özkan ÖZDEMİR. (DERS NOTLARı) Bölüm 5. MALZEME BİLİMİ (DERS NOTLARı) Bölüm 5. Mekanik Özellikler ve Davranışlar Doç. Dr. Özkan ÖZDEMİR ÇEKME TESTİ: Gerilim-Gerinim/Deformasyon Diyagramı Çekme deneyi malzemelerin mukavemeti hakkında esas dizayn

Detaylı

BARTIN ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ METALURJİ ve MALZEME MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ METALİK MALZEMELERİN ÇEKME VE BASMA DENEY FÖYÜ

BARTIN ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ METALURJİ ve MALZEME MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ METALİK MALZEMELERİN ÇEKME VE BASMA DENEY FÖYÜ BARTIN ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ METALURJİ ve MALZEME MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ METALİK MALZEMELERİN ÇEKME VE BASMA DENEY FÖYÜ Deney Adı: Metalik Malzemelerin Çekme ve Basma Deneyi 1- Metalik Malzemelerin

Detaylı

T.C. BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MIM331 MÜHENDİSLİKTE DENEYSEL METODLAR DERSİ

T.C. BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MIM331 MÜHENDİSLİKTE DENEYSEL METODLAR DERSİ T.C. BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MIM331 MÜHENDİSLİKTE DENEYSEL METODLAR DERSİ 3 NOKTA EĞME DENEY FÖYÜ ÖĞRETİM ÜYESİ YRD.DOÇ.DR.ÖMER KADİR

Detaylı

METALURJİ VE MALZEME MÜH. LAB VE UYG. DERSİ FÖYÜ

METALURJİ VE MALZEME MÜH. LAB VE UYG. DERSİ FÖYÜ METALURJİ VE MALZEME MÜH. LAB VE UYG. DERSİ FÖYÜ ALIN KAYNAKLI LEVHASAL BAĞLANTILARIN ÇEKME TESTLERİ A- DENEYİN ÖNEMİ ve AMACI Malzemelerin mekanik davranışlarını incelemek ve yapılarıyla özellikleri arasındaki

Detaylı

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY 9B - BURULMA DENEYİ

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY 9B - BURULMA DENEYİ BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY 9B - BURULMA DENEYİ GİRİŞ Mekanik tasarım yaparken öncelikli olarak tasarımda kullanılması düşünülen malzemelerin

Detaylı

BARTIN ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ METALURJİ ve MALZEME MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ METALİK MALZEMELERİN DARBE DENEY FÖYÜ. Arş. Gör.

BARTIN ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ METALURJİ ve MALZEME MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ METALİK MALZEMELERİN DARBE DENEY FÖYÜ. Arş. Gör. BARTIN ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ METALURJİ ve MALZEME MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ METALİK MALZEMELERİN DARBE DENEY FÖYÜ Arş. Gör. Emre ALP 1.Metalik Malzemelerin Darbe Deneyi Darbe deneyi gevrek kırılmaya

Detaylı

MALZEME BİLGİSİ DERS 7 DR. FATİH AY. www.fatihay.net fatihay@fatihay.net

MALZEME BİLGİSİ DERS 7 DR. FATİH AY. www.fatihay.net fatihay@fatihay.net MALZEME BİLGİSİ DERS 7 DR. FATİH AY www.fatihay.net fatihay@fatihay.net GEÇEN HAFTA KRİSTAL KAFES NOKTALARI KRİSTAL KAFES DOĞRULTULARI KRİSTAL KAFES DÜZLEMLERİ DOĞRUSAL VE DÜZLEMSEL YOĞUNLUK KRİSTAL VE

Detaylı

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK - 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK - 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK - 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY- 1 SERTLİK ÖLÇME VE DARBE TESTİ KULLANARAK MALZEME TOKLUK DEĞERİNİN BELİRLENMESİ 1 SERTLİK DENEYİ GİRİŞ

Detaylı

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402 MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY - 3 ÜÇ NOKTALI EĞİLME DENEYİ

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402 MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY - 3 ÜÇ NOKTALI EĞİLME DENEYİ BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402 MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY - 3 ÜÇ NOKTALI EĞİLME DENEYİ GİRİŞ Yapılan herhangi bir mekanik tasarımda kullanılacak malzemelerin belirlenmesi

Detaylı

MAKİNE ELEMANLARI DERS SLAYTLARI

MAKİNE ELEMANLARI DERS SLAYTLARI MAKİNE ELEMANLARI DERS SLAYTLARI YORULMA P r o f. D r. İ r f a n K A Y M A Z P r o f. D r. A k g ü n A L S A R A N A r ş. G ör. İ l y a s H A C I S A L İ HOĞ LU Aloha Havayolları Uçuş 243: Hilo dan Honolulu

Detaylı

ÇEKME DENEYİ (1) MALZEME MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ 1. DENEYİN AMACI:

ÇEKME DENEYİ (1) MALZEME MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ 1. DENEYİN AMACI: 1. DENEYİN AMACI: Malzemede belirli bir şekil değiştirme meydana getirmek için uygulanması gereken kuvvetin hesaplanması ya da cisme belirli bir kuvvet uygulandığında meydana gelecek şekil değişiminin

Detaylı

SERTLİK DENEYİ MALZEME MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ. 1. Sertlik Deneylerinin Amacı

SERTLİK DENEYİ MALZEME MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ. 1. Sertlik Deneylerinin Amacı 1. Sertlik Deneylerinin Amacı Malzemeler üzerinde yapılan en genel deney, sertliğinin ölçülmesidir. Bunun başlıca sebebi, deneyin basit oluşu ve diğerlerine oranla numuneyi daha az tahrip etmesidir. Diğer

Detaylı

= σ ε = Elastiklik sınırı: Elastik şekil değişiminin görüldüğü en yüksek gerilme değerine denir.

= σ ε = Elastiklik sınırı: Elastik şekil değişiminin görüldüğü en yüksek gerilme değerine denir. ÇEKME DENEYİ Genel Bilgi Çekme deneyi, malzemelerin statik yük altındaki mekanik özelliklerini belirlemek ve malzemelerin özelliklerine göre sınıflandırılmasını sağlamak amacıyla uygulanan, mühendislik

Detaylı

DENEYİN ADI: Yorulma Deneyi. DENEYİN AMACI: Makina Parçalarının Yorulma Dayanımlarının Saptanması

DENEYİN ADI: Yorulma Deneyi. DENEYİN AMACI: Makina Parçalarının Yorulma Dayanımlarının Saptanması DENEYİN ADI: Yorulma Deneyi DENEYİN AMACI: Makina Parçalarının Yorulma Dayanımlarının Saptanması TEORİK BİLGİ: Makine parçaları ve yapı elemanları kullanılma sırasında tekrarlanan gerilme ile çalışır.

Detaylı

2. Amaç: Çekme testi yapılarak malzemenin elastiklik modülünün bulunması

2. Amaç: Çekme testi yapılarak malzemenin elastiklik modülünün bulunması 1. Deney Adı: ÇEKME TESTİ 2. Amaç: Çekme testi yapılarak malzemenin elastiklik modülünün bulunması Mühendislik tasarımlarının en önemli özelliklerinin başında öngörülebilir olmaları gelmektedir. Öngörülebilirliğin

Detaylı

Bu deneyler, makine elemanlarının kalite kontrolü için çok önemlidir

Bu deneyler, makine elemanlarının kalite kontrolü için çok önemlidir Bu deneyler, makine elemanlarının kalite kontrolü için çok önemlidir Tahribatlı Deneyler ve Tahribatsız Deneyler olmak üzere ikiye ayrılır. Tahribatsız deneylerle malzemenin hasara uğramasına neden olabilecek

Detaylı

Kaynaklı Birleştirmelere Uygulanan Tahribatlı Deneyler

Kaynaklı Birleştirmelere Uygulanan Tahribatlı Deneyler Kaynaklı Birleştirmelere Uygulanan Tahribatlı Deneyler Prof.Dr. Vural CEYHUN Ege Üniversitesi Kaynak Teknolojisi Eğitim, Muayene, Uygulama ve Araştırma Merkezi Tahribatlı Deneyler Standartlarda belirtilmiş

Detaylı

BARTIN ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ

BARTIN ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ BARTIN ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ MALZEME LABORATUARI I DERSİ SERTLİK DENEY FÖYÜ SERTLİK TESTLERİ Sertlik Nedir? Basite indirgendiğinde oldukça kolay tanımlanan

Detaylı

BA KENT ÜNİVERSİTESİ. Malzemeler genel olarak 4 ana sınıfa ayrılabilirler: 1. Metaller, 2. Seramikler, 3. Polimerler 4. Kompozitler.

BA KENT ÜNİVERSİTESİ. Malzemeler genel olarak 4 ana sınıfa ayrılabilirler: 1. Metaller, 2. Seramikler, 3. Polimerler 4. Kompozitler. MALZEMELER VE GERĐLMELER Malzeme Bilimi mühendisliğin temel ve en önemli konularından birisidir. Malzeme teknolojisindeki gelişim tüm mühendislik dallarını doğrudan veya dolaylı olarak etkilemektedir.

Detaylı

TOKLUK VE KIRILMA. Doç.Dr.Salim ŞAHĠN

TOKLUK VE KIRILMA. Doç.Dr.Salim ŞAHĠN TOKLUK VE KIRILMA Doç.Dr.Salim ŞAHĠN TOKLUK Tokluk bir malzemenin kırılmadan önce sönümlediği enerjinin bir ölçüsüdür. Bir malzemenin kırılmadan bir darbeye dayanması yeteneği söz konusu olduğunda önem

Detaylı

DENEYİN ADI: MİHENGİR CİHAZI İLE YAPILAN ÖLÇME İŞLEMİ

DENEYİN ADI: MİHENGİR CİHAZI İLE YAPILAN ÖLÇME İŞLEMİ DENEYİN ADI: MİHENGİR CİHAZI İLE YAPILAN ÖLÇME İŞLEMİ DENEYİN AMACI: Bir ölçüm cihazı olan Mihengir ile ne tür ölçümlerin gerçekleştirilebildiği, ne tür ölçümlerin gerçekleştirilemediği hakkında teorik

Detaylı

TEKNOLOJİNİN BİLİMSEL İLKELERİ. Bölüm-4 MALZEMELERDE ÇEKME-BASMA - KESME GERİLMELERİ VE YOUNG MODÜLÜ. 4.1. Malzemelerde Zorlanma ve Gerilme Şekilleri

TEKNOLOJİNİN BİLİMSEL İLKELERİ. Bölüm-4 MALZEMELERDE ÇEKME-BASMA - KESME GERİLMELERİ VE YOUNG MODÜLÜ. 4.1. Malzemelerde Zorlanma ve Gerilme Şekilleri Bölüm-4 MALZEMELERDE ÇEKME-BASMA - KESME GERİLMELERİ VE YOUNG MODÜLÜ 4.1. Malzemelerde Zorlanma ve Gerilme Şekilleri Malzemeler genel olarak 3 çeşit zorlanmaya maruzdurlar. Bunlar çekme, basma ve kesme

Detaylı

TAHRİBATLI MALZEME MUAYENESİ

TAHRİBATLI MALZEME MUAYENESİ T. C. GÜMÜŞHANE ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ DENEYLER 1 TAHRİBATLI MALZEME MUAYENESİ (Çekme Deneyi) ÖĞRENCİ NO: ADI SOYADI: DENEY SORUMLUSU: ÖĞR. GÖR.

Detaylı

STRAIN GAGE DENEY FÖYÜ

STRAIN GAGE DENEY FÖYÜ T.C. ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ STRAIN GAGE DENEY FÖYÜ HAZIRLAYAN Prof. Dr. Erdem KOÇ Yrd.Doç.Dr. İbrahim KELEŞ Yrd.Doç.Dr. Kemal YILDIZLI MAYIS 2011 SAMSUN

Detaylı

Prof.Dr.İrfan AY. Arş.Gör.T.Kerem DEMİRCİOĞLU. Öğr. Murat BOZKURT. Balıkesir - 2008

Prof.Dr.İrfan AY. Arş.Gör.T.Kerem DEMİRCİOĞLU. Öğr. Murat BOZKURT. Balıkesir - 2008 MAKİNA * ENDÜSTRİ Prof.Dr.İrfan AY Arş.Gör.T.Kerem DEMİRCİOĞLU Öğr. Murat BOZKURT * Balıkesir - 2008 1 PLASTİK ŞEKİL VERME YÖNTEMLERİ METALE PLASTİK ŞEKİL VERME İki şekilde incelenir. * HACİMSEL DEFORMASYONLA

Detaylı

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY 10 YORULMA TESTİ

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY 10 YORULMA TESTİ BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY 10 YORULMA TESTİ BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK-402 MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI

Detaylı

Malzeme Bilgisi ve Gemi Yapı Malzemeleri

Malzeme Bilgisi ve Gemi Yapı Malzemeleri Malzeme Bilgisi ve Gemi Yapı Malzemeleri Grup 1 Pazartesi 9.00-12.50 Dersin Öğretim Üyesi: Y.Doç.Dr. Ergün Keleşoğlu Metalurji ve Malzeme Mühendisliği Bölümü Davutpaşa Kampüsü Kimya Metalurji Fakültesi

Detaylı

METALİK MALZEMELERİN DARBE DENEYİ 2. DENEYDE KULLANILAN MALZEMELER VE TEÇHİZATLAR

METALİK MALZEMELERİN DARBE DENEYİ 2. DENEYDE KULLANILAN MALZEMELER VE TEÇHİZATLAR 1. DENEYİN AMACI T.C. BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MÜHENDİSLİKTE DENEYSEL METODLAR DERSİ METALİK MALZEMELERİN DARBE DENEYİ Deney Sorumlusu:

Detaylı

DARBE DENEYİ MALZEME MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ. 1. Metalik Malzemelerin Darbe Deneyi

DARBE DENEYİ MALZEME MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ. 1. Metalik Malzemelerin Darbe Deneyi 1. Metalik Malzemelerin Darbe Deneyi Darbe deneyi gevrek kırılmaya neden olabilecek şartlar altında çalışan malzemelerin mekanik özelliklerinin saptanmasında kullanılır. Darbe deneyinin genel olarak amacı,

Detaylı

Şekil 2.1. Yük uzama eğrisi [2].

Şekil 2.1. Yük uzama eğrisi [2]. T.C. BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MÜHENDİSLİKTE DENEYSEL METODLAR DERSİ METALİK MALZEMELERİN ÇEKME DENEYİ Deney Sorumlusu: Arş. Gör. Emre

Detaylı

Doç.Dr.Salim ŞAHİN YORULMA VE AŞINMA

Doç.Dr.Salim ŞAHİN YORULMA VE AŞINMA Doç.Dr.Salim ŞAHİN YORULMA VE AŞINMA YORULMA Yorulma; bir malzemenin değişken yükler altında, statik dayanımının altındaki zorlamalarda ilerlemeli hasara uğramasıdır. Malzeme dereceli olarak arttırılan

Detaylı

Burulma (Torsion): Dairesel Kesitli Millerde Gerilme ve Şekil Değiştirmeler

Burulma (Torsion): Dairesel Kesitli Millerde Gerilme ve Şekil Değiştirmeler ifthmechanics OF MAERIALS 009 he MGraw-Hill Companies, In. All rights reserved. - Burulma (orsion): Dairesel Kesitli Millerde Gerilme ve Şekil Değiştirmeler ifthmechanics OF MAERIALS ( τ ) df da Uygulanan

Detaylı

Bir cismin içinde mevcut olan veya sonradan oluşan bir çatlağın, cisme uygulanan gerilmelerin etkisi altında, ilerleyerek cismi iki veya daha çok

Bir cismin içinde mevcut olan veya sonradan oluşan bir çatlağın, cisme uygulanan gerilmelerin etkisi altında, ilerleyerek cismi iki veya daha çok Bir cismin içinde mevcut olan veya sonradan oluşan bir çatlağın, cisme uygulanan gerilmelerin etkisi altında, ilerleyerek cismi iki veya daha çok parçaya ayırmasına "kırılma" adı verilir. KIRILMA ÇEŞİTLERİ

Detaylı

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402 MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY 9A GERİNİM ÖLÇER KULLANARAK GERİLİM ANALİZİ YAPILMASI

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402 MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY 9A GERİNİM ÖLÇER KULLANARAK GERİLİM ANALİZİ YAPILMASI BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 40 MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY 9A GERİNİM ÖLÇER KULLANARAK GERİLİM ANALİZİ YAPILMASI TEORİ Bir noktada oluşan gerinim ve gerilme değerlerini

Detaylı

MEKATRONĐK EĞĐTĐMĐNDE LABORATUAR UYGULAMALARINDA KULLANILMAK ÜZERE MASAÜSTÜ ÇEKME CĐHAZI TASARIMI

MEKATRONĐK EĞĐTĐMĐNDE LABORATUAR UYGULAMALARINDA KULLANILMAK ÜZERE MASAÜSTÜ ÇEKME CĐHAZI TASARIMI MKT212,Proje Tabanlı Mekatronik Eğitim Çalıştayı, 25-27 Mayıs 212, Çankırı-Ilgaz, TÜRKĐYE MEKATRONĐK EĞĐTĐMĐNDE LABORATUAR UYGULAMALARINDA KULLANILMAK ÜZERE MASAÜSTÜ ÇEKME CĐHAZI TASARIMI DESIGN OF PULLING

Detaylı

SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KMM 302 KİMYA MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI-I ÖĞÜTME ELEME DENEYİ

SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KMM 302 KİMYA MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI-I ÖĞÜTME ELEME DENEYİ SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KMM 302 KİMYA MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI-I ÖĞÜTME ELEME DENEYİ ISPARTA, 2014 ÖĞÜTME ELEME DENEYİ DENEYİN AMACI: Kolemanit mineralinin

Detaylı

MALZEMELERİN MUKAVEMETİNİ ARTIRICI İŞLEMLER

MALZEMELERİN MUKAVEMETİNİ ARTIRICI İŞLEMLER MALZEMELERİN MUKAVEMETİNİ ARTIRICI İŞLEMLER Malzemelerin mekanik özelliği başlıca kimyasal bileşime ve içyapıya bağlıdır. Malzemelerin içyapısı da uygulanan mekanik ve ısıl işlemlere bağlı olduğundan malzemelerin

Detaylı

ÇEKME/EĞME DENEY FÖYÜ

ÇEKME/EĞME DENEY FÖYÜ T.C. ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ÇEKME/EĞME DENEY FÖYÜ HAZIRLAYAN Yrd.Doç.Dr. Kemal YILDIZLI ŞUBAT 2011 SAMSUN 1. DENEYĠN AMACI ÇEKME DENEYĠ Çekme deneyi,

Detaylı

KARADENİZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ MADEN MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MADEN İŞLETME LABORATUVARI

KARADENİZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ MADEN MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MADEN İŞLETME LABORATUVARI DENEY ADI: EĞİLME (BÜKÜLME) DAYANIMI TANIM: Eğilme dayanımı (bükülme dayanımı veya parçalanma modülü olarak da bilinir), bir malzemenin dış fiberinin çekme dayanımının ölçüsüdür. Bu özellik, silindirik

Detaylı

T.C. ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BURULMA DENEYİ FÖYÜ HAZIRLAYAN. Yrd.Doç.Dr.

T.C. ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BURULMA DENEYİ FÖYÜ HAZIRLAYAN. Yrd.Doç.Dr. T.C. ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BURULMA DENEYİ FÖYÜ HAZIRLAYAN Yrd.Doç.Dr. Kemal YILDIZLI MART 2011 SAMSUN BURULMA DENEYİ 1. DENEYİN AMACI Bu deney, burulma

Detaylı

Doç.Dr.Salim ŞAHİN SÜRÜNME

Doç.Dr.Salim ŞAHİN SÜRÜNME Doç.Dr.Salim ŞAHİN SÜRÜNME SÜRÜNME Malzemelerin yüksek sıcaklıkta sabit bir yük altında (hatta kendi ağırlıkları ile bile) zamanla kalıcı plastik şekil değiştirmesine sürünme denir. Sürünme her ne kadar

Detaylı

Çözüm: Borunun et kalınlığı (s) çubuğun eksenel kuvvetle çekmeye zorlanması şartından;

Çözüm: Borunun et kalınlığı (s) çubuğun eksenel kuvvetle çekmeye zorlanması şartından; Soru 1) Şekilde gösterilen ve dış çapı D 10 mm olan iki borudan oluşan çelik konstrüksiyon II. Kaliteli alın kaynağı ile birleştirilmektedir. Malzemesi St olan boru F 180*10 3 N luk değişken bir çekme

Detaylı

27.10.2011. Plastik Şekil Verme MAK351 İMAL USULLERİ. Metal Şekillendirmede Gerilmeler PLASTİK ŞEKİL VERMENİN ESASLARI

27.10.2011. Plastik Şekil Verme MAK351 İMAL USULLERİ. Metal Şekillendirmede Gerilmeler PLASTİK ŞEKİL VERMENİN ESASLARI Plastik Şekil Verme MAK351 İMAL USULLERİ Doç.Dr. Turgut GÜLMEZ İTÜ Makina Fakültesi Metal parçaların şeklinin değiştirilmesi için plastik deformasyonun kullanıldığı büyük imalat yöntemleri grubu Genellikle

Detaylı

JOMINY DENEYİ MALZEME MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ

JOMINY DENEYİ MALZEME MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ 1. DENEYİN AMACI: Bu deney ile incelenen çelik alaşımın su verme davranışı belirlenmektedir. Bunlardan ilki su verme sonrası elde edilebilecek maksimum sertlik değeri olup, ikincisi ise sertleşme derinliğidir

Detaylı

MMT407 Plastik Şekillendirme Yöntemleri

MMT407 Plastik Şekillendirme Yöntemleri K O C A E L İ ÜNİVERSİTESİ Metalurji ve Malzeme Mühendisliği Bölümü MMT407 Plastik Şekillendirme Yöntemleri 2 Malzemelerin Mekanik Davranışı Yrd. Doç. Dr. Ersoy Erişir 2013-2014 Güz Yarıyılı 2. Malzemelerin

Detaylı

25.03.2010. Sürünme (Sünme) Deneyi (DIN 50118, DIN 50119, TS 279, EN 10291) σ = sabit. = sabit

25.03.2010. Sürünme (Sünme) Deneyi (DIN 50118, DIN 50119, TS 279, EN 10291) σ = sabit. = sabit Sürünme (Sünme) Deneyi (DIN 50118, DIN 50119, TS 279, EN 10291) 25.03.2010 Prof.Dr.Ayşegül AKDOĞAN EKER 1 Sürünme (Sünme) Deneyi (DIN 50118, DIN 50119, TS 279, EN 10291) Sürünme: Sünme: Sürekli uzama (Creep)

Detaylı

1 MAKİNE ELEMANLARINDA TEMEL KAVRAMLAR VE BİRİM SİSTEMLERİ

1 MAKİNE ELEMANLARINDA TEMEL KAVRAMLAR VE BİRİM SİSTEMLERİ İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ III Bölüm 1 MAKİNE ELEMANLARINDA TEMEL KAVRAMLAR VE BİRİM SİSTEMLERİ 11 1.1. SI Birim Sistemi 12 1.2. Boyut Analizi 16 1.3. Temel Bilgiler 17 1.4.Makine Elemanlarına Giriş 17 1.4.1 Makine

Detaylı

BETONARME KESİTLERİN EĞİLME MUKAVEMETLERİNİN BELİRLENMESİNDE TEMEL İLKE VE VARSAYIMLAR

BETONARME KESİTLERİN EĞİLME MUKAVEMETLERİNİN BELİRLENMESİNDE TEMEL İLKE VE VARSAYIMLAR BETONARME KESİTLERİN EĞİLME MUKAVEMETLERİNİN BELİRLENMESİNDE TEMEL İLKE VE VARSAYIMLAR BASİT EĞİLME Bir kesitte yalnız M eğilme momenti etkisi varsa basit eğilme söz konusudur. Betonarme yapılarda basit

Detaylı

TRAKYA ÜNĐVERSĐTESĐ MÜHENDĐSLĐK-MĐMARLIK FAKÜLTESĐ MAKĐNA MÜHENDĐSLĐĞĐ BÖLÜMÜ LABORATUAR RAPORU

TRAKYA ÜNĐVERSĐTESĐ MÜHENDĐSLĐK-MĐMARLIK FAKÜLTESĐ MAKĐNA MÜHENDĐSLĐĞĐ BÖLÜMÜ LABORATUAR RAPORU TRAKYA ÜNĐVERSĐTESĐ MÜHENDĐSLĐK-MĐMARLIK FAKÜLTESĐ MAKĐNA MÜHENDĐSLĐĞĐ BÖLÜMÜ LABORATUAR RAPORU DENEYĐN ADI : DARBE DE EYĐ (CHARPY) AD SOYAD :.................................... ÖĞRENCĐ NO :....................................

Detaylı

DENEYİN ADI: Döküm Kumu Deneyleri. AMACI: Döküme uygun özellikte kum karışımı hazırlanmasının öğretilmesi.

DENEYİN ADI: Döküm Kumu Deneyleri. AMACI: Döküme uygun özellikte kum karışımı hazırlanmasının öğretilmesi. DENEYİN ADI: Döküm Kumu Deneyleri AMACI: Döküme uygun özellikte kum karışımı hazırlanmasının öğretilmesi. TEORİK BİLGİ: Dökümlerin büyük bir kısmı kum kalıpta yapılır. Dökümhanede kullanılan kumlar başlıca

Detaylı

1. Giriş 2. Yayınma Mekanizmaları 3. Kararlı Karasız Yayınma 4. Yayınmayı etkileyen faktörler 5. Yarı iletkenlerde yayınma 6. Diğer yayınma yolları

1. Giriş 2. Yayınma Mekanizmaları 3. Kararlı Karasız Yayınma 4. Yayınmayı etkileyen faktörler 5. Yarı iletkenlerde yayınma 6. Diğer yayınma yolları 1. Giriş 2. Yayınma Mekanizmaları 3. Kararlı Karasız Yayınma 4. Yayınmayı etkileyen faktörler 5. Yarı iletkenlerde yayınma 6. Diğer yayınma yolları Sol üstte yüzey seftleştirme işlemi uygulanmış bir çelik

Detaylı

T.C. BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MIM331 MÜHENDİSLİKTE DENEYSEL METODLAR DERSİ

T.C. BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MIM331 MÜHENDİSLİKTE DENEYSEL METODLAR DERSİ T.C. BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MIM331 MÜHENDİSLİKTE DENEYSEL METODLAR DERSİ SERTLİK ÖLÇME DENEY FÖYÜ ÖĞRETİM ÜYESİ DOÇ. DR. NURCAN ÇALIŞ

Detaylı

Deneyin Adı Brinel Sertlik Deneyi. Deneyin Amacı Malzemenin sertlik değerinin brinell cinsinden ölçülmesi

Deneyin Adı Brinel Sertlik Deneyi. Deneyin Amacı Malzemenin sertlik değerinin brinell cinsinden ölçülmesi 1 www.koumakina001.8m.com Deneyin Adı Brinel Sertlik Deneyi Deneyin Amacı Malzemenin sertlik değerinin brinell cinsinden ölçülmesi Deneyin Yapılışı Belli çaptaki sert bir bilya malzeme yüzeyine belli bir

Detaylı

BÖLÜM 4: MADDESEL NOKTANIN KİNETİĞİ: İMPULS ve MOMENTUM

BÖLÜM 4: MADDESEL NOKTANIN KİNETİĞİ: İMPULS ve MOMENTUM BÖLÜM 4: MADDESEL NOKTANIN KİNETİĞİ: İMPULS ve MOMENTUM 4.1. Giriş Bir önceki bölümde, hareket denklemi F = ma nın, maddesel noktanın yer değiştirmesine göre integrasyonu ile elde edilen iş ve enerji denklemlerini

Detaylı

KARADENİZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ MADEN MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MADEN İŞLETME LABORATUVARI. (2014-2015 Bahar Dönemi) BÖHME AŞINMA DENEYİ

KARADENİZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ MADEN MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MADEN İŞLETME LABORATUVARI. (2014-2015 Bahar Dönemi) BÖHME AŞINMA DENEYİ KARADENİZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ MADEN MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MADEN İŞLETME LABORATUVARI (2014-2015 Bahar Dönemi) BÖHME AŞINMA DENEYİ Amaç ve Genel Bilgiler: Kayaç ve beton yüzeylerinin aşındırıcı maddelerle

Detaylı

İmal Usulleri. Fatih ALİBEYOĞLU -8-

İmal Usulleri. Fatih ALİBEYOĞLU -8- Fatih ALİBEYOĞLU -8- Giriş Dövme, darbe veya basınç altında kontrollü bir plastik deformasyon sağlanarak, metale istenen şekli verme, tane boyutunu küçültme ve mekanik özelliklerini iyileştirme amacıyla

Detaylı

DENEYİN ADI: Jominy uçtan su verme ile sertleşebilirlik. AMACI: Çeliklerin sertleşme kabiliyetinin belirlenmesi.

DENEYİN ADI: Jominy uçtan su verme ile sertleşebilirlik. AMACI: Çeliklerin sertleşme kabiliyetinin belirlenmesi. DENEYİN ADI: Jominy uçtan su verme ile sertleşebilirlik AMACI: Çeliklerin sertleşme kabiliyetinin belirlenmesi. TEORİK BİLGİ: Kritik soğuma hızı, TTT diyagramlarında burun noktasını kesmeden sağlanan en

Detaylı

TALAŞLI İMALAT. Koşul, takım ile iş şekillendirilmek istenen parça arasında belirgin bir sertlik farkının olmasıdır.

TALAŞLI İMALAT. Koşul, takım ile iş şekillendirilmek istenen parça arasında belirgin bir sertlik farkının olmasıdır. TALAŞLI İMALAT Şekillendirilecek parça üzerinden sert takımlar yardımıyla küçük parçacıklar halinde malzeme koparılarak yapılan malzeme üretimi talaşlı imalat olarak adlandırılır. Koşul, takım ile iş şekillendirilmek

Detaylı

BİLGİSAYAR DESTEKLİ TASARIM VE ANALİZ (ANSYS) (4.Hafta)

BİLGİSAYAR DESTEKLİ TASARIM VE ANALİZ (ANSYS) (4.Hafta) BİLGİSAYAR DESTEKLİ TASARIM VE ANALİZ (ANSYS) (4.Hafta) GERİLME KAVRAMI VE KIRILMA HİPOTEZLERİ Gerilme Birim yüzeye düşen yük (kuvvet) miktarı olarak tanımlanabilir. Parçanın içerisinde oluşan zorlanma

Detaylı

AKSLAR ve MİLLER. DEÜ Makina Elemanlarına Giriş Ç. Özes, M. Belevi, M. Demirsoy

AKSLAR ve MİLLER. DEÜ Makina Elemanlarına Giriş Ç. Özes, M. Belevi, M. Demirsoy AKSLAR ve MİLLER AKSLAR MİLLER Eksenel kuvvetlerde her iki elemanda çekmeye veya basmaya zorlanabilirler. Her iki elemanda içi dolu veya boş imal edilirler. Eksen durumlarına göre Genel olarak düz elemanlardır

Detaylı

FRACTURE ÜZERİNE. 1. Giriş

FRACTURE ÜZERİNE. 1. Giriş FRACTURE ÜZERİNE 1. Giriş Kırılma çatlak ilerlemesi nedeniyle oluşan malzeme hasarıdır. Sünek davranışın tartışmasında, bahsedilmişti ki çekmede nihai kırılma boyun oluşumundan sonra oluşan kırılma nedeniyledir.

Detaylı

T.C. ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ YORULMA DENEY FÖYÜ

T.C. ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ YORULMA DENEY FÖYÜ T.C. ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ YORULMA DENEY FÖYÜ HAZIRLAYANLAR Prof.Dr. Erdem KOÇ Yrd.Doç.Dr. Kemal YILDIZLI ŞUBAT 2011 SAMSUN 1. DENEYİN AMACI YORULMA

Detaylı

MALZEME BİLİMİ. 2014-2015 Güz Yarıyılı Kocaeli Üniversitesi Ford Otosan Ġhsaniye Otomotiv MYO. Yrd. Doç. Dr. Egemen Avcu

MALZEME BİLİMİ. 2014-2015 Güz Yarıyılı Kocaeli Üniversitesi Ford Otosan Ġhsaniye Otomotiv MYO. Yrd. Doç. Dr. Egemen Avcu MALZEME BİLİMİ 2014-2015 Güz Yarıyılı Kocaeli Üniversitesi Ford Otosan Ġhsaniye Otomotiv MYO Yrd. Doç. Dr. Egemen Avcu Bilgisi DERSĠN ĠÇERĠĞĠ, KONULAR 1- Malzemelerin tanımı 2- Malzemelerinseçimi 3- Malzemelerin

Detaylı

Makina Elemanlarının Mukavemet Hesabı

Makina Elemanlarının Mukavemet Hesabı Makina Elemanlarının Mukavemet Hesabı Makina elemanlarında MUKAVEMET HESABININ iki amacı vardır 1- Bir elemanın üzerindeki kuvveti veya momenti; istenen süre boyunca emniyetli bir şekilde taşıyabilmesi

Detaylı

MALZEME BİLGİSİ. Katı Eriyikler

MALZEME BİLGİSİ. Katı Eriyikler MALZEME BİLGİSİ Dr.- Ing. Rahmi ÜNAL Konu: Katı Eriyikler 1 Giriş Endüstriyel metaller çoğunlukla birden fazla tür eleman içerirler, çok azı arı halde kullanılır. Arı metallerin yüksek iletkenlik, korozyona

Detaylı

Faz dönüşümleri: mikroyapı oluşumu, faz dönüşüm kinetiği

Faz dönüşümleri: mikroyapı oluşumu, faz dönüşüm kinetiği Faz dönüşümleri: mikroyapı oluşumu, faz dönüşüm kinetiği Faz dönüşümleri 1. Basit ve yayınma esaslı dönüşümler: Faz sayısını ve fazların kimyasal bileşimini değiştirmeyen basit ve yayınma esaslı ölçümler.

Detaylı

ULUDAĞ ÜNĐVERSĐTESĐ MÜHENDĐSLĐK-MĐMARLIK FAKÜLTESĐ MAKĐNA MÜHENDĐSLĐĞĐ BÖLÜMÜ GENEL MAKĐNE LABORATUARI

ULUDAĞ ÜNĐVERSĐTESĐ MÜHENDĐSLĐK-MĐMARLIK FAKÜLTESĐ MAKĐNA MÜHENDĐSLĐĞĐ BÖLÜMÜ GENEL MAKĐNE LABORATUARI UUDAĞ ÜNĐVRSĐTSĐ MÜNDĐSĐK-MĐMARIK FAKÜTSĐ MAKĐNA MÜNDĐSĐĞĐ BÖÜMÜ GN MAKĐN ABORATUARI STRAĐN GAUG (UZAMA ÖÇR YARDIMI Đ GRĐM ÖÇÜMSĐ DNY GRUBU: ÖĞRNCĐ NO, AD -SOYAD: TSĐM TARĐĐ: DNYĐ YAPTIRAN ÖĞRTĐM MANI:

Detaylı

AKSLAR ve MİLLER. DEÜ Mühendislik Fakültesi Makina Müh.Böl.Çiçek Özes. Bu sunudaki bilgiler değişik kaynaklardan derlemedir.

AKSLAR ve MİLLER. DEÜ Mühendislik Fakültesi Makina Müh.Böl.Çiçek Özes. Bu sunudaki bilgiler değişik kaynaklardan derlemedir. AKSLAR ve MİLLER Bu sunudaki bilgiler değişik kaynaklardan derlemedir. AKSLAR MİLLER Eksenel kuvvetlerde her iki elemanda çekmeye veya basmaya zorlanabilirler. Her iki elemanda içi dolu veya boş imal edilirler.

Detaylı

T.C. TURGUT ÖZAL ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ İNŞAAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ

T.C. TURGUT ÖZAL ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ İNŞAAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ T.C. TURGUT ÖZAL ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ İNŞAAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ 3 NOKTA EĞME DENEY FÖYÜ (TEK EKSENLİ EĞİLME DENEYİ) ÖĞRETİM ÜYESİ YRD.DOÇ.DR. AHMET TEMÜGAN DERS ASİSTANI ARŞ.GÖR. FATİH KAYA

Detaylı

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK - 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY 4

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK - 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY 4 BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK - 0 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY İÇİNDE SABİT SICAKLIKTA SİLİNDİRİK ISITICI BULUNAN DİKDÖRTGEN PRİZMATİK SAC KUTU YÜZEYLERİNDEN ZORLANMIŞ TAŞINIM

Detaylı

EŞ POTANSİYEL VE ELEKTRİK ALAN ÇİZGİLERİ. 1. Zıt yükle yüklenmiş iki iletkenin oluşturduğu eş potansiyel çizgileri araştırıp bulmak.

EŞ POTANSİYEL VE ELEKTRİK ALAN ÇİZGİLERİ. 1. Zıt yükle yüklenmiş iki iletkenin oluşturduğu eş potansiyel çizgileri araştırıp bulmak. EŞ POTANSİYEL VE ELEKTRİK ALAN ÇİZGİLERİ AMAÇ: 1. Zıt yükle yüklenmiş iki iletkenin oluşturduğu eş potansiyel çizgileri araştırıp bulmak. 2. Bu eş potansiyel çizgileri kullanarak elektrik alan çizgilerinin

Detaylı

İmal Usulleri 1. Fatih ALİBEYOĞLU -2-

İmal Usulleri 1. Fatih ALİBEYOĞLU -2- 1 Fatih ALİBEYOĞLU -2- Malzemeler iki tür gerilmeye maruz kalır. Bu gerilmeler tekil etkiyebileceği gibi bunların bir bileşkesi de malzemelere etkiyebilir. Normal Gerilme(Çeki- Bası- Eğilme) Kayma Gerilmesi(Kayma-Burulma)

Detaylı

MALZEME BİLGİSİ DERS 11 DR. FATİH AY. www.fatihay.net fatihay@fatihay.net

MALZEME BİLGİSİ DERS 11 DR. FATİH AY. www.fatihay.net fatihay@fatihay.net MALZEME BİLGİSİ DERS 11 DR. FATİH AY www.fatihay.net fatihay@fatihay.net GEÇEN HAFTA DEMİR ESASLI ALAŞIMLAR DEMİR DIŞI ALAŞIMLAR METALLERE UYGULANAN İMALAT YÖNTEMLERİ METALLERE UYGULANAN ISIL İŞLEMLER

Detaylı

KALIN CİDARLI SİLİNDİR

KALIN CİDARLI SİLİNDİR - 1 - YILDIZ TEKNİK ÜNİVESİTESİ MAKİNA FAKÜLTESİ MAKİNA MÜENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MEKANİK ANABİLİM DALI 006-007 ÖĞETİM YILI BAA YAIYILI LABOATUVA FÖYÜ KALIN CİDALI SİLİNDİ Deneyi Yapan Öğrencinin: Adı ve Soyadı

Detaylı

BÖLÜM I GİRİŞ (1.1) y(t) veya y(x) T veya λ. a t veya x. Şekil 1.1 Dalga. a genlik, T peryod (veya λ dalga boyu)

BÖLÜM I GİRİŞ (1.1) y(t) veya y(x) T veya λ. a t veya x. Şekil 1.1 Dalga. a genlik, T peryod (veya λ dalga boyu) BÖLÜM I GİRİŞ 1.1 Sinyal Bir sistemin durum ve davranış bilgilerini taşıyan, bir veya daha fazla değişken ile tanımlanan bir fonksiyon olup veri işlemde dalga olarak adlandırılır. Bir dalga, genliği, dalga

Detaylı

MAKİNE ELEMANLARI - (8.Hafta) VİDALAR -1

MAKİNE ELEMANLARI - (8.Hafta) VİDALAR -1 A. TEMEL KAVRAMLAR MAKİNE ELEMANLARI - (8.Hafta) VİDALAR -1 B. VİDA TÜRLERİ a) Vida Profil Tipleri Mil üzerine açılan diş ile lineer hareket elde edilmek istendiğinde kullanılır. Üçgen Vida Profili: Parçaları

Detaylı

ÜNİVERSAL MUKAVEMET TEST SİSTEMLERİ. Mühendislik Araştırmları Elektronik Sistemler Engineering Research Electronic System

ÜNİVERSAL MUKAVEMET TEST SİSTEMLERİ. Mühendislik Araştırmları Elektronik Sistemler Engineering Research Electronic System [ Y ı l ] ÜNİVERSAL MUKAVEMET TEST SİSTEMLERİ Mühendislik Araştırmları Elektronik Sistemler Engineering Research Electronic System Merkez Ofis : Huzur Mah. Oyak Sitesi 14. Blok Daire : 4Ayazağa-Şişli /

Detaylı

YAYLAR. Bu sunu farklı kaynaklardan derlenmiştir.

YAYLAR. Bu sunu farklı kaynaklardan derlenmiştir. YAYLAR Gerek yapıldıktan malzemelerin elastiktik özellikleri ve gerekse şekillerinden dolayı dış etkenler (kuvvet, moment) altında başka makina elemanlarına kıyasla daha büyük bir oranda şekil değişikliğine

Detaylı

5. BORU HATLARI VE BORU BOYUTLARI

5. BORU HATLARI VE BORU BOYUTLARI h 1 h f h 2 1 5. BORU HATLARI VE BORU BOYUTLARI (Ref. e_makaleleri) Sıvılar Bernoulli teoremine göre, bir akışkanın bir borudan akabilmesi için, aşağıdaki şekilde şematik olarak gösterildiği gibi, 1 noktasındaki

Detaylı

MAK 305 MAKİNE ELEMANLARI-1

MAK 305 MAKİNE ELEMANLARI-1 MAK 305 MAKİNE ELEMANLARI-1 5.BÖLÜM Bağlama Elemanları Kaynak Bağlantıları Doç.Dr. Ali Rıza Yıldız 1 BU SLAYTTAN EDİNİLMESİ BEKLENEN BİLGİLER Bağlama Elemanlarının Tanımı ve Sınıflandırılması Kaynak Bağlantılarının

Detaylı

DENEY 0. Bölüm 1 - Ölçme ve Hata Hesabı

DENEY 0. Bölüm 1 - Ölçme ve Hata Hesabı DENEY 0 Bölüm 1 - Ölçme ve Hata Hesabı Amaç: Ölçüm metodu ve cihazına bağlı hata ve belirsizlikleri anlamak, fiziksel bir niceliği ölçüp hata ve belirsizlikleri tespit etmek, nedenlerini açıklamak. Genel

Detaylı

Makine Elemanları II Prof. Dr. Akgün ALSARAN. Konik Dişli Çarklar DİŞLİ ÇARKLAR

Makine Elemanları II Prof. Dr. Akgün ALSARAN. Konik Dişli Çarklar DİŞLİ ÇARKLAR Makine Elemanları II Prof. Dr. Akgün ALSARAN Konik Dişli Çarklar DİŞLİ ÇARKLAR İçerik Giriş Konik dişli çark mekanizması Konik dişli çark mukavemet hesabı Konik dişli ark mekanizmalarında oluşan kuvvetler

Detaylı

TEMEL İNŞAATI ŞERİT TEMELLER

TEMEL İNŞAATI ŞERİT TEMELLER TEMEL İNŞAATI ŞERİT TEMELLER Kaynak; Temel Mühendisliğine Giriş, Prof. Dr. Bayram Ali Uzuner 1 2 Duvar Altı (veya Perde Altı) Şerit Temeller (Duvar Temelleri) 3 Taş Duvar Altı Şerit Temeller Basit tek

Detaylı

HADDELEME YOLU İLE İMALAT

HADDELEME YOLU İLE İMALAT HADDELEME YOLU İLE İMALAT TANIM : İki tane döner merdanenin basma kuvvetinin etkisiyle araya giren malzemeye soğuk yada sıcak olarak plastik şekil verme işlemine haddeleme denir. Haddeleme yoluyla ; kare,

Detaylı

DENEYİN ADI: Çeliklerin Isıl İşlemi. AMACI: Çeliklerde ısıl işlem yoluyla mikroyapı ve mekanik özelliklerin değişiminin öğretilmesi.

DENEYİN ADI: Çeliklerin Isıl İşlemi. AMACI: Çeliklerde ısıl işlem yoluyla mikroyapı ve mekanik özelliklerin değişiminin öğretilmesi. DENEYİN ADI: Çeliklerin Isıl İşlemi AMACI: Çeliklerde ısıl işlem yoluyla mikroyapı ve mekanik özelliklerin değişiminin öğretilmesi. TEORİK BİLGİ: Metal ve alaşımlarının, faz diyagramlarına bağlı olarak

Detaylı

Yığma yapı elemanları ve bu elemanlardan temel taşıyıcı olan yığma duvarlar ve malzeme karakteristiklerinin araştırılması

Yığma yapı elemanları ve bu elemanlardan temel taşıyıcı olan yığma duvarlar ve malzeme karakteristiklerinin araştırılması Yığma yapı elemanları ve bu elemanlardan temel taşıyıcı olan yığma duvarlar ve malzeme karakteristiklerinin araştırılması Farklı sonlu eleman tipleri ve farklı modelleme teknikleri kullanılarak yığma duvarların

Detaylı

R d N 1 N 2 N 3 N 4 /2 /2

R d N 1 N 2 N 3 N 4 /2 /2 . SÜREKLİ TEELLER. Giriş Kolon yüklerinin büyük ve iki kolonun birbirine yakın olmasından dolayı yapılacak tekil temellerin çakışması halinde veya arsa sınırındaki kolon için eksantrik yüklü tekil temel

Detaylı

1. ÇEKME DENEYİ 1.1. DENEYİN AMACI

1. ÇEKME DENEYİ 1.1. DENEYİN AMACI 1. ÇEKME DENEYİ 1.1. DENEYİN AMACI Mühendislik malzemeleri rijit olmadığından kuvvet altında deforme olup, şekil ve boyut değişiklikleri gösterirler. Malzeme özelliklerini anlamak üzere mekanik testler

Detaylı

2009 Kasım. www.guven-kutay.ch MUKAVEMET DEĞERLERİ KONU İNDEKSİ 05-8. M. Güven KUTAY

2009 Kasım. www.guven-kutay.ch MUKAVEMET DEĞERLERİ KONU İNDEKSİ 05-8. M. Güven KUTAY 2009 Kasım MUKAVEMET DEĞERLERİ KONU İNDEKSİ 05-8 M. Güven KUTAY 9. Konu indeksi A Akma mukavemeti...2.5 Akma sınırı...2.6 Akmaya karşı emniyet katsayısı...3.8 Alevle sertleştirme...4.4 Alt sınır gerilmesi...2.13

Detaylı

2009 Kasım. www.guven-kutay.ch MUKAVEMET DEĞERLERİ ÖRNEKLER. 05-5a. M. Güven KUTAY. 05-5a-ornekler.doc

2009 Kasım. www.guven-kutay.ch MUKAVEMET DEĞERLERİ ÖRNEKLER. 05-5a. M. Güven KUTAY. 05-5a-ornekler.doc 2009 Kasım MUKAVEMET DEĞERLERİ ÖRNEKLER 05-5a M. Güven KUTAY 05-5a-ornekler.doc İ Ç İ N D E K İ L E R 5. MUKAVEMET HESAPLARI İÇİN ÖRNEKLER...5.3 5.1. 1. Grup örnekler...5.3 5.1.1. Örnek 1, aturalı mil

Detaylı

KOROZYON. Teorik Bilgi

KOROZYON. Teorik Bilgi KOROZYON Korozyon, metalik malzemelerin içinde bulundukları ortamla reaksiyona girmeleri sonucu, dışardan enerji vermeye gerek olmadan, doğal olarak meydan gelen olaydır. Metallerin büyük bir kısmı su

Detaylı

MMT310 Malzemelerin Mekanik Davranışı 1 Deformasyon ve kırılma mekanizmalarına giriş

MMT310 Malzemelerin Mekanik Davranışı 1 Deformasyon ve kırılma mekanizmalarına giriş MMT310 Malzemelerin Mekanik Davranışı 1 Deformasyon ve kırılma mekanizmalarına giriş Yrd. Doç. Dr. Ersoy Erişir 2012-2013 Bahar Yarıyılı 1. Deformasyon ve kırılma mekanizmalarına giriş 1.1. Deformasyon

Detaylı

2 MALZEME ÖZELLİKLERİ

2 MALZEME ÖZELLİKLERİ ÖNSÖZ İÇİNDEKİLER III Bölüm 1 TEMEL KAVRAMLAR 11 1.1. Fizik 12 1.2. Fiziksel Büyüklükler 12 1.3. Ölçme ve Birim Sistemleri 13 1.4. Çevirmeler 15 1.5. Üstel İfadeler ve İşlemler 18 1.6. Boyut Denklemleri

Detaylı

Pratik olarak % 0.2 den az C içeren çeliklere su verilemez.

Pratik olarak % 0.2 den az C içeren çeliklere su verilemez. 1. DENEYİN AMACI: Farklı soğuma hızlarında (havada, suda ve yağda su verme ile) meydana gelebilecek mikroyapıların mekanik özelliklere etkisinin incelenmesi ve su ortamında soğutulan numunenin temperleme

Detaylı

TEMEL İNŞAATI ZEMİN İNCELEMESİ

TEMEL İNŞAATI ZEMİN İNCELEMESİ TEMEL İNŞAATI ZEMİN İNCELEMESİ Kaynak; Temel Mühendisliğine Giriş, Prof. Dr. Bayram Ali Uzuner 1 Zemin incelemesi neden gereklidir? Zemin incelemeleri proje maliyetinin ne kadarıdır? 2 Zemin incelemesi

Detaylı

1.7 ) Çelik Yapılarda Yangın (Yüksek Sıcaklık) Etkisi

1.7 ) Çelik Yapılarda Yangın (Yüksek Sıcaklık) Etkisi 1.7 ) Çelik Yapılarda Yangın (Yüksek Sıcaklık) Etkisi Çelik yapıların en büyük dezavantajlarından biri yüksek ısı (yangın) etkisi altında mekanik özelliklerinin hızla olumsuz yönde etkilemesidir. Sıcaklık

Detaylı