MAKİNA VE TECHİZAT ÜNİTE 1-2-3

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "MAKİNA VE TECHİZAT ÜNİTE 1-2-3"

Transkript

1 MAKİNA VE TECHİZAT ÜNİTE 1 Makina: Herhangi bir enerji türünü başka bir enerjiye dönüştürmek, belli bir güçten yararlanarak bir işi yapmak veya etki oluşturmak için çeşitli mekanik parçalardan oluşan düzenekler bütününe makina denir. Teçhizat: Araç-gereç donanım anlamına gelmektedir. Bir iş ya da görevin yerine getirilebilmesi için sahip olunan alet edevat demektir. Sistem: İnsanın gücünü veya sezgilerini artıran araç ve gereçlere sistem denir. Sistem makina, tesisat ve cihaz olmak üzere üç gruba ayrılır. ÖRNEK: Bir insan yaya olarak saate 5 km yol giderken uçakla 700 km mesafeyi bir saatte gidebiliyor. Dolayısı ile uçak bir sistem olarak insanın gücünü artırmış oluyor. Tesisat: Malzeme çeviren, ileten veya biriktiren sistemlerdir. ÖRNEK :Kalorifer tesisatı, sıcak suyu ısıtılacak mahale ileterek ısınma işlemini sağlamaktadır. Cihaz: İnsanların bilgilerini ve sezgilerini artıran sistemlerdir. Haberleşme cihazları, röntgen cihazları vb. cihazlara örnek olarak verilebilir. ÖRNEK: Tomografi cihazı ile insanların iç organlarını görüntüleyerek hastalık teşhisleri daha doğru yapılabilmektedir. Makinaların Sınıflandırılması (Sistem makine,tesisat ve cihaz olarak 3 e ayrılırdı 1.si makine; ) Makinalar enerji dönüştürücü olarak motorlar ve iş makinaları olarak ikiye ayrılır. Motorlar; ısı, hidrolik, elektrik vb. aldığı enerjiyi mekanik enerjiye çeviren makinalardır. İş makinaları; aldığı mekanik enerjiyi işe çeviren makinalardır. Şekil (a) şekil (b) a. Elektrik motorları elektrik enerjisini mekanik enerjiye çevirirler b. Benzinli motorlar yakıt enerjisini mekanik enerjiye çevirirler. 1

2 Motorların Sınıflandırılması (Makinalar enerji dönüştürücü olarak motorlar ve iş makinaları diye ikiye ayrılırdı.1.si motorlar;) İş Makinalarının Sınıflandırılması (Makinalar enerji dönüştürücü olarak motorlar ve iş makinaları diye ikiye ayrılırdı.2.si işmakinaları;) Mekanik enerjiyi işe dönüştüren makinalardır. İş makinaları; üretim, taşıma ve hidro-pnömatik olarak gruplandırılabilir. Üretim makinaları; makina imalatında kullanılan takım tezgâhları, tekstil, gıda, maden, inşaat ve ziraat makinaları olarak alt gruplara ayrılırlar. Taşıma makinaları, insanları veya malzemeleri bir yerden başka bir yere taşınmalarını sağlayan makinalardır. 2

3 TESİSATLARIN SINIFLANDIRILMASI (Sistem makine,tesisat ve cihaz olarak 3 e ayrılırdı 2.si tesisat; ) Malzeme çeviren, ileten veya biriktiren sistemler olarak tanımladığımız tesisatlar işlenen malzemeye göre gruplandırılabilir. Fırın Tesisatları :İçlerine konan malzemelerin sıcaklığını istenen değere yükseltmek için kullanılırlar. Evlerde kullanılan fırınlardan çelik üretmek için kullanılan yüksek fırınlara kadar birçok amaçlar için kullanılan fırınlar vardır. Buhar Tesisatları: Isıtmada, sanayide veya buhar santrallerinde kullanılmak üzere buharın kullanılacak yere iletilmesinde kullanılan tesisatlardır. Isıtma Tesisatları: Mekânların sıcaklıklarının istenen değerde tutulabilmesi için kullanılan tesisatlardır. Isıtma tesisatları dolaşan akışkanın durumuna göre; Sıcak sulu ısıtma tesisatları Kaynar sulu ısıtma tesisatları Buharlı ısıtma tesisatları Hava ile ısıtma tesisatı Isıtma tesisatları aynı zamanda sistemde kullanılacak ısı enerjisinin üretildiği yere göre; Isı enerjisinin bir merkezde üretilerek dağıtım yapıldığı merkezî ısıtma tesisatları, Isı enerjisinin ısıtılacak mahalde üretildiği lokal (yerel) ısıtma tesisatlarıdır. ÖRNEK: Kombi ile ısıtılan dairelerde lokal (yerel) ısıtma tesisatları kullanılır. Kalorifer kazanında bir yerde ısıtılıp evlere dağıtımı yapılan tesisatlar ise merkezî ısıtma tesisatlarıdır. Sıhhi tesisatlar: Temiz su, pis su, yangın tesisatı gibi sistemlerde kullanılan tesisatlardır. Klima tesisatları: Havanın sıcaklığını, nemini istenen şartlara göre ayarlayarak ve filtre ederek ortama veren tesisatlardır. ÖRNEK: Otel, konferans salonu vb. konfor istenen yerlerde klima tesisatları kullanılır. Soğutma tesisatları: Özellikle gıda maddelerini uzun zaman korumak için düşük sıcaklıklarda muhafaza etmek gerekiyor. Bu amaçla soğutucu akışkanlar yardımıyla ısı çekilir ve ortam soğutulur. Soğutma tesisatının kompresör, yoğuşturucu, kısılma vanası ve buharlaştırıcı olmak üzere dört temel elemanı vardır. 3

4 CİHAZLARIN SINIFLANDIRILMASI (Sistem makine,tesisat ve cihaz olarak 3 e ayrılırdı 3.sü cihaz; ) Cihazlar insanların sezgilerini artırmak veya düşünce kapasitelerini artırmak, olayları gözlemek, denetlemek, yönlendirmek ve yönetmek amacıyla kullanılan sistemlerdir. Kullanma alanına ve fiziksel esaslara göre sınıflandırma yapılabilir. Kullanım Alanına Göre Cihazlar Ölçmede kullanılan cihazlar: Uzunluk, alan, basınç, sıcaklık, ağırlık vb. büyüklükler cihazlar yardımıyla ölçülmektedir. Ofis cihazları: Bilgisayar, yazıcı vb. ofis işlerinde kullanılan cihazlardır. Haberleşme cihazları: Yapay uydular, telefon, fax, modem, TV vb. haberleşme amacıyla kullanılan cihazlardır. İnceleme ve algılama cihazları: Mikroskop, x-ray cihazı, insansız hava araçları vb. cihazlardır. Tıbbi cihazlar: EKG, röntgen, tansiyon, kolesterol vb. sağlık alanında kullanılan cihazlardır. Laboratuvar ve araştırma: faaliyetlerinde kullanılan çeşitli cihazlardır. Fiziksel Esasa Göre Cihazlar Çalışma esasına göre cihazlar; mekanik, elektronik, pnömatik, elektro-mekanik, akustik vb. fiziksel esaslara göre çalışan cihazlardır. ÖLÇME Bilinmeyen bir niceliği, bilinen bir nicelikle karşılaştırarak değerlendirme işlemine ölçme denir. Bir cismin uzunluğu, sıcaklığı, ağırlığı veya sertliği gibi çeşitli fiziksel özelliklerinin belirlenme işlemleri ölçme tekniği ile mümkündür. Bu derste çok kullanılan fiziksel özelliklerden boyut, basınç ve sıcaklık ölçümleri izah edilecektir. Boyut ölçümü: Boyut ölçümü için çeşitli cetveller, şerit metreler, katlanabilir metreler, kumpaslar, mikrometreler, mastarlar, komparatörler ve optik ölçüm aletleri kullanılmaktadır. Bu bölümde boyut ölçümü için kumpas ve mikrometre ile nasıl ölçüm yapılacağı izah edilecektir. Kumpas: Cetvel ile yapılan ölçümlerde ancak 0.5 mm hassasiyetle ölçüm yapılabilir. Kumpaslarla daha hassas ölçümler yapılabilir. Sürmeli kumpaslar üzerinde mm bölmeleri olan bir cetvel ile bunun üzerinde kaydırılabilen verniye sisteminden oluşur. Sürmeli kumpasın en önemli elemanı verniye kısmıdır. Kumpasla ölçüm yapılırken verniye kısmı esas cetvel kısmı ile birlikte kullanılan yardımcı cetveldir. Ölçüleri esas cetvelin ölçülerinden farklıdır. Pratikte çeşitli bölmelere sahip kumpaslar vardır.dijital kumpaslarda vardır. 4

5 Mikrometre: Mikrometre ile milimetrenin 1/100 ünü okumak mümkündür. Mikrometrenin gövde kısmına bağlı bir kovan kısmı bulunmaktadır. Kovan üzerinde milimetre veya yarım milimetre olarak bölmeler bulunmaktadır. Kovan üzerine geçmiş bir tambur kovan üzerinde dönerek ilerler. Tamburlar 50 veya 100 eşit kısma bölünmüştür. Tambura bağlı bir vida duy içinde hareket ederek ölçülecek cismi sıkıştırır. Mikrometrelerle mm hassasiyete kadar ölçüm yapılabilir. Derinlik, vida ve özel amaçlar için kullanılabilen mikrometreler vardır. Basınç Ölçümü: Basınç ölçümü için değişik cihazlar kullanılmaktadır. Bu cihazlara manometre denir. Atmosfer basıncını ölçen cihazlara da barometre denir. En basitleri sıvı sütunlu manometrelerdir. Dairesel dengeli, bourdon tipi, körüklü tip mekanik olarak çalışıp ölçüm yapan manometreler vardır. Dijital olarak çalışan çok düşük ve çok yüksek basınç ölçen manometreler vardır. Sıcaklık Ölçümü: Sıcaklık ölçümü için kullanılan ölçü aletlerine termometre denir. Pratikte en sık kullanılan sıvı genleşmeli cam termometrelerdir. Metallerin sıcaklıkla uzaması prensibine göre çalışan termometrelere bimetal termometreler denir. Farklı iki metalin sıcaklık değişimine karşı farklı davranış göstererek elektromotor kuvvet oluşumu esasına göre çalışan termometrelere termo elemanlar (termokupul) denir. BOYUTLAR VE BİRİMLER Herhangi bir fiziksel büyüklük, boyutları ile ayırt edilebilir. Boyutlar ana boyut ve ikincil ya da türetilmiş boyutlar olmak üzere iki gruba ayrılır. Ana boyutlar kütle, uzunluk, zaman, sıcaklık, elektrik akımı, ışık şiddeti ve madde miktarı gibi asıl boyutlardır. Alan, hız, ivme vb. boyutlar ise ikincil boyutlardır. Günümüzde İngiliz birim sitemi ve uluslararası metrik sistemi SI birim sistemi kullanılmaktadır. Ülkemiz dâhil çoğu ülkede SI birim sitemi kullanılmaktadır. SI birim sisteminde kullanılan birimler; Uzunluk birimi Metre (m) Kütle birimi Kilogram (Kg) Zaman birimi Saniye (sn) Akım birimi Amper (A) Sıcaklık birimi Kelvin (K) Işık yoğunluğu birimi Kandil (cd) Madde miktar birimi Mole (mol) Bu ana birimlerden diğer ikincil birimleri çıkarabiliriz. Kuvvet: Önemli bir kavramdır. Newton un ikinci yasasından kuvvet, F=m*a dir. Burada m kütle (Kg), a ivme (m/s2) ve kuvvetin birimi Kgm/s2 dir. Newton un bilime yaptığı katkılardan dolayı kuvvet birimine kısaca N (Newton) denilmiştir. İş: Bir cisme etki eden kuvvetin cismi hareket ettirmesidir. Kısaca kuvvet * mesafedir. Birimi Nm veya kısaca J (Joule) dir. Güç: Birim zamanda yapılan iştir. Birimi J/s veya kısaca W (Watt) kullanılmaktadır. Basınç: Birim yüzeye gelen kuvvettir. Birimi N/m2 veya kısaca Pa (Pascal) olarak kullanılmaktadır. 5

6 Özetin Özeti olarak: Herhangi bir enerji türünü başka bir enerjiye dönüştürmek, belli bir güçten yararlanarak bir işi yapmak veya etki oluşturmak için çeşitli mekanik parçalardan oluşan düzenekler bütününe makina denir. Sistem makina, tesisat ve cihaz olmak üzere üç gruba ayrılır. Makinalar enerji dönüştürücü motorlar ve iş makinaları olmak üzere iki gruba ayrılır. Motorlar, aldıkları enerjiye göre ısı, hidrolik (veya pnömatik) ve elektrik olarak gruplandırılabilir. Motorlar aldıkları enerjiyi mekanik enerjiye dönüştürürler. Tesisatlar; fırın, buhar, ısıtma, sıhhi, klima ve soğutma tesisatı olarak sınıflandırılır. Cihazlar kullanım alanına ve fiziksel çalışma esasına göre iki gruba ayrılır. Ülkemizde SI birim sistemi kullanılmaktadır. Basınç ölçen cihazlara manometre denir. ÜNİTE 2 MALZEME BİLGİSİ Bugün çevremize baktığımızda gördüğümüz her türlü teçhizat, araç ve gereç yaşamımızı kolaylaştırmak adına geliştirilmiştir. Bunlar, zaman içerisinde şekil ve işlev değiştirerek insanoğluna en iyi şekilde hizmet vermek amaçlı değişime uğramıştır. Bu değişimde en büyük payı şüphesiz malzeme bilimindeki gelişmeler oluşturmaktadır. Örneğin ulaşım amaçlı kullandığımız araçlara bakacak olursak; yüz yıllık gelişim sürecinde ağır olan çelik malzemeden hafif ve dayanımı yüksek olan kompozit malzemelere ağırlık verildiği görülmektedir. Bugün bilinen 118 element vardır ve bunların kombinasyonları düşünüldüğünde malzeme biliminin ne kadar geniş çaplı bir bilim dalı olduğu ortaya çıkmaktadır. Malzeme bilimi; metal, seramik, polimer, cam ve kompozit gibi malzemelerin mikro boyuttan makro boyuta kadar yapılarını, kimyasal ve fiziksel özelliklerini, davranışlarını ve üretim süreçlerinin geliştirilmesini içeren geniş kapsamlı bir bilim dalıdır. Malzeme bilimi, Malzemelerin neden ve nasıl oluştuğunu ya da üretildiğini (elementler, bağlar, üretim yöntemi), Malzemelerin çeşitli şartlar altında nasıl ve neden öyle davrandığını (özellik testleri), Geleneksel veya mevcut malzemelere göre daha iyi ömür sergileyebilecek malzemelerin nasıl oluşturulabileceğini (üretim ve malzeme üretim tekniklerinde geliştirme ve optimizasyon) Günümüzün özel ihtiyaç ya da sorunlarına cevap verebilecek yeni malzemelerin nasıl geliştirilebileceğini araştırmakta, irdelemekte ve açıklamaya çalışmaktadır. TEMEL KAVRAMLAR Madde: Uzayda yer kaplayan ve duyularla algılanabilen nesnelere madde denir. Maddelerin temel yapı taşı atomlardır. Bütün maddeler bazı ortak özellikler taşır. Örneğin her madde, uzayda bir yer kaplar; buna hacim denir. Bütün maddeler bir eylemsizlik barındırır. Bir başka deyişle mevcut konumunu (durma hâlini ya da hareketini) koruma eğilimindedir. Bu eylemsizliğin büyüklüğü de yine maddenin kütlesiyle orantılıdır. Maddelerin bir başka maddeye dönüşmeksizin gözlenebilen ve ölçülebilen kimi fiziksel özellikleri vardır. Bunlar; renk, koku, tat, çözünürlük, sertlik, hacim, kütle, ısı ve elektrik iletkenliği, öz kütle, genleşme, esneklik, erime noktası ve kaynama noktası gibi özelliklerdir. Bunların yanında maddelerin bir de kimyasal özellikleri bulunur. Maddelerin başka maddelerle kimyasal tepkimeye girip yeni maddeler oluşturma kapasitesi ya da yanıcılığı gibi özellikler kimyasal özelliklerdendir. Ayrıca maddelerin radyoaktif özellikleri de vardır; kimi maddeler kendiliğinden ışın yayar. Bu tür maddelere ise radyoaktif maddeler denir. 6

7 Maddenin hâlleri: Eski Yunan filozoflarından Aristo ve bazılarına göre, kâinat toprak, su, hava ve eter (ateş) den meydana geliyordu. Toprak, kuru ve sıcak; su, ıslak ve soğuk; hava, ıslak ve soğuk; ateş ise kuru ve sıcak olarak tanımlanıyordu. Bu düşüncelere paralel olarak gelişen düşünce ve bilimsel çalışmalar neticesinde, bugün madde katı, sıvı, gaz ve plazma olarak dört hâlde tanımlanmaktadır. Bu hâller, maddenin aldığı, verdiği ve bulunduğu enerji durumlarına farklılık arz etmektedirler. Mühendislik malzemeleri, genel olarak katı madde hâlinde bulunurlar ve böyle kabul edilirler. Madde de kendi içerisinde saf ve saf olmayan madde olarak ikiye ayrılmaktadır. Katı (Kristal, Amorf kavramı söz konusu) Sıvı (Moleküler kavramı söz konusu) Gaz (Atom kavramı söz konusu) Plazma (İyon kavramı söz konusu) Maddenin hal dönüşümleri Erime: Katı hâldeki bir maddenin ısı alarak sıvı hâle geçmesidir. Donma : Sıvı hâldeki bir maddenin ısı vererek katı hâle geçmesidir. Buharlaşma: Sıvı hâldeki bir maddenin ısı alarak gaz hâle geçmesidir. Yoğunlaşma: Gaz hâldeki bir maddenin ısı vererek sıvı hâle geçmesidir. Süblimleşme: Katı hâldeki bir maddenin ısı alarak gaz hâle geçmesidir. Kristalleşme: Gaz hâldeki bir maddenin ısı vererek katı hâle geçmesidir. Maddenin halleri 7

8 Element: Aynı tür atomlardan oluşan, proton sayıları aynı olan ve dolayısıyla kimyasal özellikleri de aynı olan saf maddelerdir. Fiziksel veya kimyasal yollarla daha basit maddelere dönüştürülemezler. Genel olarak kimyasal özelliklerine göre Metaller, Ametaller, Yarı metaller ve Soy gazlar şeklinde üçe ayrılırlar. Örnek: Demir, Bakır, Altın vs. Molekül: İki veya daha fazla atomun ortaklaşım bağlarıyla birleşmesi sonucu ortaya çıkan maddelerdir. Yani ortaklaşım bağı ile bağlanmış bileşiklerin en küçük birimidir. Birden fazla atomun bir arada bulunduğu atom gruplarıdır. Element ve bileşik molekülü diye ikiye ayrılır. Bileşik molekülü: Farklı cins atomlardan oluşan moleküllere bileşik molekülü denir. Element molekülü: Aynı cins atomlardan oluşan moleküllere element molekülü denir. DNA Karbon (C), Oksijen (O), Hidrojen (H), Azot (N) ve Fosfat (P) Örnek: N2, O2 molekülü vs. Molekül türleri Bileşik: İki veya daha fazla elementin kimyasal olarak birleşmesi sonucu ortaya çıkan saf maddelerdir. Farklı tür atomlardan meydana gelir. Kendisini oluşturan elementlere kimyasal yollarla ayrıştırılabilirler. Kimyasal formüllerle ifade edilirler. Oluşan yeni yapı, kendisini oluşturan elementlerden farklı özellikler gösterir. Moleküler ve İyonik bileşik olarak ikiye ayrılırlar. İyonik bileşik Metal-Ametal arasında görülür. Moleküler bileşik Ametaller arasında görülür. Karışım: İki veya daha fazla saf maddenin (element ve bileşik) karıştırılması ile oluşan saf olmayan maddelerdir. Farklı cins atomlardan ve farklı cins moleküllerden oluşur. Otomobil egzoz dumanı karışım için iyi bir örnek teşkil eder. 8

9 ATOMİK YAPI İLE İLGİLİ TEMEL KAVRAMLAR Atomlar, maddenin en küçük yapı taşlarıdır. Atomlar başlıca üç temel atom altı parçacıktan oluşur; Protonlar (+ yüklü) Nötronlar (yüksüz) Elektronlar (-yüklü) Nötron: Nötron, proton ile birlikte atomun çekirdeğini meydana getirir. Ayrıca nötron ve proton sayılarının toplamı, bize kütle numarasını verir. Nötronlar yüksüz parçacıklardır. Hidrojen dışında bütün atomların çekirdeklerinde bulunan parçacıktır. Proton: Atom çekirdeğinde bulunan artı yüklü atom altı parçacıktır. Elektron: Elektron en küçük eksi (-) yüküne sahip temel parçacıktır. Elektronlar, atom yapısı içindeki hareketlerinde, atomun hemen bütün hacmini kaplayan dağınık bir eksi yük bulutu oluştururlar. Bu nedenle atomun büyüklüğünü elektronların atom içindeki diziliş biçimi belirler. Elektronlar, özellikle dış yörüngedekiler atomun; Elektriksel Mekanik Kimyasal Isıl özelliklerini belirlediğinden atom yapısının bilinmesi mühendislik malzemelerini incelemede önem taşır. ATOMLAR VE MOLEKÜLLER ARASI BAĞLAR Atomlar bireysel hâlde belirli bir potansiyel enerjiye sahiptirler. Aralarında bağ oluşurken potansiyel enerji azalır, denge hâlinde minimuma erişir, dolayısıyla kararlı yapı meydana gelir. Bağ Kuvvetleri 1. İyonik Bağ 2. Kovalant Bağ 3. Metalik Bağ 4. Van der Walls bağı İyonik bağ: İyonik bağlar, metaller ile ametaller arasında metallerin elektron vermesi, ametallerin elektron almasıyla oluşan bağlanmadır. Bu şekilde oluşan (+) ve ( ) yükler birbirini büyük bir kuvvetle çekerler. Onun için iyonik bağlı bileşikleri ayrıştırmak zordur. Kırılgandırlar, erime ve kaynama noktaları yüksektir. İyonik bileşikler katı hâlde elektriği iletmez. Sıvı hâlde ve çözeltileri elektriği iletir. Örnekler: NaCl, MgS, BaCl2. NaCl (Sofra Tuzu) İyonik bağ yapan bileşiktir. Kovalant bağ: Hidrojenin kendisiyle, ametallerle ya da ametallerin kendi aralarında elektronlarını ortaklaşa kullanarak oluşturulan bağa kovalant bağ denir. Elektronegativite farkı düşüktür. Bu fark arttıkça iyonik karakter artar. Kovalant bağ ile bağlanmış bileşikler, hem katı hem de sıvı hâlde elektriği iyi iletmezler. Örnekler: H2O, BF3, CH4, F2, H2. 9

10 Metalik bağ: Metal atomları arasında görülür. Bu bağ yapısında pozitif çekirdekler arasında bir elektron denizi oluşur ve bu elektron denizinin pozitif çekirdekler tarafından ortak olarak paylaşımı söz konusudur. Elektronların serbestçe hareket etmeleri kolaydır. Negatif elektron denizi ile pozitif yüklü metal çekirdekleri arasında elektrostatik bir çekim kuvveti oluşur. Bu bağa metalik bağ denir. Katı durumda metal atomları birbirinden ayrılmazlar. Çekirdekteki proton sayısı arttıkça metalik bağ güçlenir, metalik bağ güçlendikçe metal sertleşir. Van der Waals bağı: Van der Waals bağları moleküller veya atom gruplarını zayıf elektrostatik çekimlerle birbirine bağlayan bağlardır. Van der waals bağları ikincil bir bağdır, ancak molekül içindeki atomlar veya atom grupları kuvvetli kovalent veya iyonik bağlar ile bağlanırlar. Yani Van der Waals bağları kırıldığında moleküller arasındaki boşluklar artacak ancak molekül yapısı bozulmayacaktır. Örnek: H2O (molekül kutuplaşması), sıvı azot (geçici kutuplaşma) Su moleküllerinin oluşturduğu Van der Waals Bağı TEKNİK ALANDA KULLANILAN MALZEMELER Malzeme: Kullanılabilir cisimler yapmak amacı ile doğal ya da yapay olarak üretilmiş maddelere malzeme denir. Günümüzde birçok malzeme çeşidi bulunmaktadır, genel olarak bunlar aşağıdaki başlıklar şeklinde gruplandırılabilir: Metaller Seramikler Polimerler Organik malzemeler Kompozit malzemeler Malzemelerin genel sınıflandırması 10

11 Metaller: Alüminyum, bakır, çinko, demir ve nikel gibi saf metaller ile bir metalin diğer elementlerle oluşturduğu çelik (Fe-C), pirinç (Cu-Zn) ve bronz (Cu-Sn) gibi alaşımlar olup imalat sanayinde en çok kullanılan malzemelerdir. Metaller ve alaşımları kendi aralarında, demir esaslı ve demir dışı alaşımlar olarak iki ana sınıfa ayrılırlar. Metallerin özellikleri Doğada bilinen elementlerin çoğu metaldir. Metaller normal koşullarda katı hâlde bulunur (civa hariç). Bütün metaller parlaktır. Işığı yansıtır. Metaller sert ve yumuşak olabilir. Sert olan metal yumuşak olanı çizer. Metaller, tel, levha ve toz hâline gelebilir. Metaller esnektir, eğilip bükülebilir. Elektrik ve ısıyı iletir. Soy metaller (altın, platin gibi) dışında diğer metaller havada paslanır. Erime noktaları yüksektir. Metaller, daima elektron vererek (+) yüklü iyon olmak ister. Seramikler: Genellikle kayaların dış etkiler altında parçalanması ile oluşan kil, kaolen ve benzeri maddelerin yüksek sıcaklıkta pişirilmesi ile meydana gelirler. Bu açıdan halk arasında pişmiş toprak esaslı malzeme olarak bilinir. Seramik malzeme üretiminde, kil hamuruna belirli maddeler katarak, değişik şekillendirme yöntemleriyle, kullanılan hamurun bünyesine uygun bir pişirme ile, seramik malzemeye istenilen niteliği kazandırma imkânı vardır. ÖRNEK: Seramiklere örnek olarak cam, fayans, porselen, oksitler, karbürler, nitrürler vs. verilebilir. Seramiklerin özellikleri Kırılgandırlar. Ergime sıcaklığı (metal ve polimerlere oranla) çok yüksektir. Düşük ısıl ve elektriksel iletken (Yalıtkan)'dir. Kimyasal ve ısıl kararlılıkları oldukça yüksektir (Korozyona dirençli). En çarpıcı mekanik özellikleri ise yüksek basma mukavemetleridir. Genelde yalıtkan malzeme olarak kullanılırlar ancak yeni proses teknikleri ile yük taşıyıcı uygulamalarda da kullanılır hâle gelmişlerdir. Optik ve elektrik özellikleri geliştirildiğinden entegre devre ve fiber optik uygulamalarda kullanılabilirler. Polimerler: Karbonun başta hidrojen olmak üzere, oksijen, azot, flor ve klor gibi metal olmayan elementlerle oluşturduğu büyük moleküllü organik bileşiklerdir. Lastik, plastik ve yapıştırıcılar polimerlere örnek olarak verilebilir. Tipik örnekleri ile beraber polimerler ve türleri 11

12 Polimerlerin özellikleri Hafiftir. Korozyon dayanımı yüksektir. Elektriksel olarak yalıtkandır Çekme dayanımları metallere oranla çok düşüktür. Yüksek sıcaklıklarda kullanım için uygun değildir. Kompozit Malzemeler: Kompozit malzemeler doğada var olan yapılardan hareketle farklı özelliklere sahip malzemelerin birleştirilmesi sonucu elde edilmektedir. Tanım olarak iki ya da daha fazla malzemenin makroskopik düzeyde bileşimi olarak söylenebilir. Metal, seramik ve polimer gibi üç ana gruptan bir veya birkaçını birleştirerek daha iyi özellikli malzeme üretmek için elde edilen karma malzemelerdir. Tanınmış en basit kompozit Kerpiç tir. Çamur ve samanın karıştırılması ile oluşturulan bu malzeme eskiden beri bilinen ve belki de insanlık tarihinin en eski yapı malzemesidir ve hâlen Türkiye'de kırsal kesimde kullanılır.fiberglas, cam elyafının polyester reçine ile ıslatılıp kimyasal olarak sertleştirilmesi ile elde edilir. Çeliğe karşı 4 kat fazla çekme dayanımına sahiptir. Fiberglasın yurdumuzdaki uygulama alanları başlıca şunlardır: Su, gıda maddesi ve kimyasal madde stoklama ve nakliye tankları; prefabrik kulübe ve binalar, çatı levhaları; kimyasal nakil boruları, termal su boruları, bina süslemeleri, banyo küvetleri, duş tekneleri, beton ve alçı kalıpları, mutfak tezgâhları, kapı ve pencere ve daha akla gelebilecek ahşap ve metalden yapılan tüm ürünler aynı zamanda fiberglastan üretilebilir. MALZEMELERDE ŞEKİL DEĞİŞİMLERİ Malzemeler, uygulanan kuvvetin büyüklüğüne göre elastik ve plastik olmak üzere iki çeşit şekil değişimine maruz kalır. Bu kuvvetler, ya üretim aşamasında malzemeyi biçimlendirmek için uygulanan ya da mekanik yükler altında çalışan makine elemanlarına binen kuvvetlerdir. Elastik Deformasyon: Elastik şekil değiştirme, genel olarak kuvvet uygulanan malzemeye ait atomların komşularından ayrılmadan aralarındaki uzaklığın değişmesi anlamına gelir. Uygulanan kuvvetin ortadan kalkması durumunda cisim eski boyutuna geri dönüyorsa bu cisimde meydana gelen şekil değişimine elastik deformasyon denir. Plastik Deformasyon: Uygulanan gerilmenin malzemenin elastiklik sınırını aşması durumunda meydana gelen kalıcı şekil değişimine plastik deformasyon denir. Haddeleme, presleme, markalama, dövme, derin çekme, tel çekme ve ekstrüzyon gibi prosesler başlıca plastik şekil verme prosesleridir. Kırılma Olayı: Gerilme etkisi altındaki bir malzemenin iki ya da daha fazla parçaya ayrılması olayına kırılma denir. Kırılma, gevrek ya da sünek olmak üzere iki çeşittir. Kırılma sürecinde malzemenin tokluğu önemli bir göstergedir. Tokluk bir malzemenin kırılmadan önce sönümlediği enerjinin bir ölçüsüdür. Bir malzemenin kırılmadan bir darbeye dayanması yeteneği söz konusu olduğunda önem kazanan bir mühendislik özelliğidir. Tokluğun en basit ölçme yöntemlerinden birisi darbe deneyleridir. Cisimlerin darbeye dayanıklılığı malzemenin atom bağları (kohezyon dayanımı) ile yakından ilişkilidir. Gevrek kırılma: Gevrek kırılma minimum enerji soğurulması ile çatlağın hızla ilerlemesi sonucunda meydana gelen bir kırılma türü olup çok tehlikelidir. Özellikle kış aylarında görülür, zamansız ve ani karşılaşılan bir durumdur. Bu tip kırılmada plastik deformasyon az oluşur ya da hiç oluşmaz. Sünek kırılma: Yüksek enerjili bir kırılma tipidir. Büyük oranda plastik deformasyonlar sonucu meydana gelir ve koni-çanak görünümünde bir kırılma yüzeyi oluşturur. Gevrek Kırılma Çok az veya hiç plastik deformasyon meydana gelmez. Tokluk düşüktür. Kırılma akma gerilmesinden küçük gerilmelerde oluşur. Kırılma yüzeyi düzgündür. Enerjinin büyük bir kısmı kırılmaya harcanır. Tane içi veya tane sınırı şeklinde kırılma meydana gelir. Sünek Kırılma Çok büyük plastik deformasyon meydana gelir. Tokluk yüksektir. Kırılma akma gerilmesinde büyük gerilmelerde oluşur, yani boyun verme olur. Kırılma yüzeyi konik-çanak şeklindedir. Enerjinin büyük bir kısmı çatlak oluşumuna harcanır. Mikroboşlukların birleşmesi ile kırılma oluşur. 12

13 MALZEME SEÇİMİ Bir seçimde önce kullanılacak malzemenin hangi gruptan (metal, plastik, seramik vs.) olacağına karar verilmeli, daha sonra bu guruba giren malzemeler arasında en uygunu seçilmelidir. Bu seçim sırasında sistematik düşünmek çok önemlidir. Olayı örnekleyecek olursak; İçinde 14 MPa basıncında gaz bulunacak basınçlı bir tüpe malzeme seçelim. Bunun için aranacak 3 özellik vardır: Dayanım Süneklik Fiyat a) Dayanım bakımından metaller, seramikler ve kompozitler seçilebilir. b) Ancak malzemenin kırılgan olmasını istemediğimizden seramik malzeme kullanamayız ve bu durumda iki seçenek kalır. c) Fiyat açısından baktığımızda ise kompozitlerin yüksek fiyatından dolayı metal tercih edilir. TAHRİBATLI VE TAHRİBATSIZ MALZEME MUAYENE YÖNTEMLERİ Tahribatsız muayene yöntemleri genel olarak servis altında olan ve hayati önem taşıyan elemanların kontrolü amacıyla kullanılır, örneğin uçak yapı elemanları. Tahribatlı yöntemler ise seri üretimi yapılacak fakat daha servise alınmamış makina elemanları için veya hasar sonucu servis dışı kalmış elemanlar için kullanılan yöntemlerdir. Tahribatlı Malzeme Muayene Yöntemleri Tahribatlı muayene; malzemelerin çekme, basma, eğilme vb. kalıcı şekil değişikliklerine karşı göstereceği direnci ve dayanımı belirlemek için uygulanan muayene yöntemleridir. Bunlar; Çekme deneyi Basma deneyi Kırma deneyi Çekme deneyi: Bu deney malzemelerin mekanik özelliklerinin belirlenmesinde kullanılır. Malzemelerin, uygulanan kuvvet karşısında kopmaya karşı gösterdikleri dayanıma çekme dayanımı denir. Bu yöntem ile önceden hazırlanmış standart deney çubuğuna devamlı artan bir kuvvet uygulanır. Çubuğa uygulanan kuvvet, akma dayanımı denilen belli bir oranın aşılması ile birlikte kalıcı uzama meydana getirir. Kalıcı uzamanın olduğu şekil değişimine plastik şekil değişimi denir. Malzemeye uygulanan kuvvetin etkisi kalktıktan sonra, malzemenin eski haline dönmesine elastik şekil değişimi denir. Akma noktası: Kalıcı şekil değişiminin başladığı gerilme değerine akma noktası ya da akma gerilmesi denir. Çekme noktası: Çekme testi esnasında malzemeye uygulanan maksimum gerilme miktarıdır. Elastik şekil değiştirme: Akma gerilmesi değerinin altındaki gerilme değerlerinde şekil değişimi kalıcı değildir ve burada oluşan şekil değişikliğine elastik şekil değişimi denir. Plastik şekil değişimi: Akma noktasından sonra malzemede kristaller arası kayma oluşur, şekil değişimi artık kalıcıdır ve bu kalıcı şekil değişimine plastik şekil değişimi denir. Yüzde uzama hesabı: % uzama, malzemenin ilk boyu ile koptuktan sonraki son boyu arsındaki farkın ilk boya bölünmesi ve 100 ile çarpılmasıyla bulunur. Yüzde kesit daralması hesabı: % kesit daralması ise, ilk kesit alanı ile ulaşılan en ince kesit alanı farkının ilk kesit alanına oranı olarak ifade edilir. Basma deneyi: Malzemelerin yüzeyinden içeriye doğru etkiyen dış kuvvetlere basma kuvvetleri denir ve basınç gerilmeleri oluşturur. Çekme deneyinin tersi olarak kabul edilir. Kırılma deneyi: Tokluk malzemenin kırılana kadar enerji absorbe etme yeteneğinin bir ölçüsüdür. Malzemelerin darbe tokluğunu ölçmek için Charpy ve Izod deneylerini de içeren birçok darbe test yöntemi tasarlanmıştır. Darbe deneyinde h0 yüksekliğinden bırakılan ağır sarkaç yarım yay şeklinde sallanarak numuneye çarpar. Kırma deneyleri, malzemelerin darbe dayanımlarını veya kırılma enerjilerini ölçmek için yapılır. Tahribatsız Malzeme Muayene Yöntemleri Tahribatsız muayeneler, malzemelerdeki iç bünye ve dış yüzey süreksizliklerinin, malzemenin fiziki yapısına zarar vermeden tespit edilmesini sağlar. Günümüzde malzemenin artmış servis güvenirliği ve daha yüksek kalite talebi, tahribatsız muayene tekniklerinin hızlı kullanılmasıyla sağlanmıştır. 13

14 Penetran sıvı ile kontrol: Yüzey hatalarının tespitinde kullanılan bir yöntemdir. Muayene yüzeyine açık süreksizlikler, içine kapiler etki ile nüfuz etmiş olan penetran sıvısı geliştirici tarafından tekrar yüzeye çekilerek süreksizlik belirtileri elde edilir. Süreksizlikler çatlak türü ise çizgisel belirtiler, gözenek türü ise yuvarlak belirtiler elde edilir. Ultrasonik kontrol: Yüksek frekanslı ses dalgalarıyla malzeme kontrol yöntemidir. Malzeme içine gönderilen yüksek frekanslı ses dalgaları ses yolu üzerinde bir engele çarparlarsa yansırlar. Çarpma açısına bağlı olarak yansıyan sinyal alıcı başlığa (prop) gelebilir veya gelmeyebilir. Alıcı başlığa (prop) yansıyan sinyal, ultrasonik muayene cihazının ekranında dalga çizgileri (eko) oluşturur. Yankının konumuna göre yansıtıcının muayene parçası içindeki koordinatları hesaplanabilir. X ışınları ile kontrol: Yüksek enerjili elektromanyetik dalgalar (ışınım) pek çok malzemeye nüfuz edebilirler. Belli bir malzemeye nüfuz eden ışınım malzemenin diğer tarafına konan ışınıma duyarlı filmleri de etkileyebilir. Bu filmler daha sonra banyo işlemine tabi tutulduklarında ışınımın içinden geçen malzemenin iç kısmının görüntüsü ortaya çıkar. Bu görüntü, malzeme içindeki boşluklar veya kalınlık, yoğunluk değişiklikleri nedeniyle oluşur. Malzemenin içinin bu şekilde görüntülenmesi radyografi olarak adlandırılır. Manyetik kontrol: Manyetik kontrol; manyetik (mıknatıslanabilir) malzemelerden yapılmış parçanın yüzeyinde veya yüzeye yakın bir yerde bulunan çatlak, boşluk, katmer, damar ve metalik olmayan yabancı maddelerin belirlenmesinde uygulanan tahribatsız muayene yöntemidir. Bu yöntemle ancak mıknatıslanabilen metal malzemelerin kontrolü yapılabilir. ÖZETİN ÖZETİ: Bir amacı gerçekleştirmek için kullanılan maddelere malzeme denir. Doğada her amacı gerçekleştirecek malzeme bulunmamaktadır. Ancak yapılan araştırmalar sonucunda istenilen malzemeler laboratuvar ortamında oluşturulabilmektedir. Malzemeyi oluşturan en küçük yapıtaşı atomlardır. Bunların belirli bir düzende dizilişleri kristal yapıyı, kristal kafes hücrelerinin de belirli oranlarda bir araya gelmeleriyle taneler, tanelerin de biraraya gelmesiyle malzeme oluşur. Deformasyon veya şekil değiştirme kriterlerini belirleyen malzeme bünyesindeki bu unsurlardır. Malzemenin hangi tür plastik şekillendirme prosesiyle işleneceği veya bir hasar sonucu elde edilen numunelerin hasar analizinin yapılması amacıyla tahribatlı ya da tahribatsız malzeme muayane yöntemleri kullanılmaktadır. Tahribatsız muayene yöntemleri genel olarak servis altında olan ve hayati önem taşıyan elemanların kontrolü amacıyla kullanılır, örneğin uçak yapı elemanları. Tahribatlı yöntemler ise seri üretimi yapılacak fakat daha servise alınmamış makina elemanları için veya hasar sonucu servis dışı kalmış elemanlar için kullanılan yöntemlerdir. Malzeme bilgisine hakim olabilmek için mikro seviyeden makro seviyeye kadar malzeme bünyesinde yer alan tüm kriterlerin iyi bilinmesi gerekmektedir. Daha kaliteliyi, daha sağlamı, daha hafifi, daha güveniliri yapabilmek ve servis aşamasında hatalı kullanımdan dolayı hayati tehlikelere maruz kalmamak adına malzeme bilgisine hakim olmak gerekmektedir. ÜNİTE 3 BAĞLAMA ELAMANLARI Makine: enerji veya güç üreten, ileten, değiştiren veya biriktiren sistemdir. Kuvvet makinesi ve iş makinesi olmak üzere iki ana grupta toplanır. Kuvvet makineleri: iş ve enerji üretmek amacıyla icat edilmiş, bir enerji kaynağı tarafından tahrik edilen; enerji kaynağı olmadan iş üretemeyen makinelerdir. İş makineleri ise iş yapmak amacıyla imal edilen ve kuvvet makineleri tarafından tahrik edilen, kuvvet makineleri olmadan iş üretemeyen makinelerdir. **Makine elemanları da bağlama, taşıma, destek, enerji biriktirme, irtibat, güç ve hareket iletme elemanları olarak sınıflandırılırlar. 14

15 BAĞLAMA ELEMANLARI Bağlama elemanları, iki veya daha çok elemanı birbirine, gövdeye veya makinaları temele bağlayan elemanlardır. Bağlama elemanları, kuvvet ve iş makinelerini meydana getirmede, sistemler oluşturmada büyük önem kazanan vazgeçilemez elemanlardır. Bağlama elemanları genel olarak çözülebilen ve çözülemeyen bağlama elemanları olarak iki ana başlık altında toplanmaktadır. Bağlama elemanlarını tercih etmede birtakım kriterler göz önünde bulundurulmaktadır. Bağlantının konstrüksiyonuna ve fonksiyonuna bağlı olarak bu kriterler farklı başlıklarda toplanmaktadır. Çözülme yönünden bağlama şekillerine karar vermede Bakım, tamir ve kontrol yapılması İmalat, elemanlarına ayırma ve nakletme imkânlarının sağlanması Montajdan sonra elemanların ayar yapılması İşletmeden sonra oluşacak aşınmaların ayarla giderilmesi Bakım masraflarını azaltılması dikkate alınmaktadır. Teknolojide kullanılan bağlama elemanları seçilirken; Yükleme, titreşim, darbe, korozyon, yorulma, vb. çalışma şartları Bağlantının bağlama ve çözme sıklığı Bağlanacak elemanların malzemesi Bağlantının fonksiyonu (kuvvet iletme, sızdırmazlık sağlama vb.) Bağlantıyı bağlamak için gerekli işçilik ve avadanlık imkânları dikkate alınmalıdır. ÇÖZÜLEMEYEN BAĞLAMA ELEMANLARI Çözülemeyen bağlama elemanları, makine elemanlarını şekil veya maddesel bağla birbirine bağlamaktadır. Bu bağlama elemanları çözülürken tahrip olduğu için tekrar kullanılamaz. Lehim, kaynak, perçin ve yapıştırma bağlantıları bu grupta değerlendirilir. Lehim Bağlantıları: Lehimleme, iki metal parçanın, kendilerinden daha düşük sıcaklıkta ergiyen ilave bir malzeme yardımıyla birbirlerine ısı etkisi ile bağlanması işlemidir. Lehim bağlantılarında, ergimiş lehim malzemesi adezyon ve difüzyon yoluyla parçalarla bir alaşım oluşturur. Lehimler, lehim alaşımının ergime sıcaklığına göre yumuşak ve sert lehim olmak üzere iki gruba ayrılır. Ergime sıcaklığı; 450 C nin altında olanlar Yumuşak Lehim 450 C nin üstünde olanlar ise Sert Lehim olarak isimlendirilirler. Lehim ile bağlamanın üstünlükleri: Ergime olmadığı için kristal yapıda değişme olmaz ve ince parçalar yanmaz. İşlem için gerekli ısı enerjisi azdır. Çentik etkisi yoktur. Isıl, elektriksel iletkenlik iyidir ve iyi sızdırmazlık sağlanır. Kolay ve ucuz bir birleştirme yöntemidir. Temiz bir yüzey elde edilir. Birleştirilen yüzeylerin arası lehimle dolacağı için geçme yüzeyinde toleransa gerek yoktur. Lehim ile bağlamanın sakıncaları: 15

16 Yüksek sıcaklıktaki işletme koşullarına uygun olmamasıdır. Lehim malzemesinin mukavemeti iyi bir kaynak bağlantısının mukavemetinden azdır. Lehim malzemesi pahalıdır. Kaynak Bağlantıları: Kaynak, aynı veya benzer malzemeden iki parçanın ısı veya basınç yardımı ile ilave bir malzeme kullanarak veya kullanmadan birleştirilmesi işlemidir. Kaynaklı bağlantılar, ucuz olmaları, hafif olmaları, perçin ve cıvata bağlantılarında olduğu gibi deliklerle zayıflatılmış olmamaları sebebiyle günümüzde çok fazla kullanılan bağlama yöntemlerinden biridir. Kaynak; kırılan parçaların birleştirilmesinde, çatlakların giderilmesinde, aşınan kısımların doldurulmasında tamir yöntemi olarak kullanılmaktadır. Kaynakla bağlamanın üstünlükleri: Lehime göre hem ısıl hem de mekanik yönden daha dayanıklı bir birleştirme sağlanır. Döküm ve dövme imalata göre kalınlıklar yüke göre seçilebildiğinden ağırlıktan tasarruf sağlanır. Perçin ve cıvataya göre baş kısımları ortadan kalktığı için ağırlıktan tasarruf sağlanır. İmalatta kolaylık sağlanır. Farklı metallerin bir araya getirilmesiyle karmaşık konstrüksiyonlar imal edilebilir. Döküm ve dövmeye göre kalıp ihtiyacı gerektirmediğinden maliyet yönünden tasarruf sağlanır. Kaynakla bağlamanın sakıncaları: Çoğu kaynak yönteminde parçalarda ısıl yük oluşur. Kaynak işlemi sonrası büzülme meydana gelir. Kaynak sonrası birleştirmede artık gerilmeler oluşur ve kaynaklı parçaların mukavemeti azalır. Geçiş bölgelerinde iç yapı değişir. Tavlama yapmaya gereksinim duyulur. Dikişe yakın kısımların korozyon direnci azalır. Kaynak Yöntemleri: Temel olarak ergitme kaynağı, birleşecek yüzeylerin dış bir kuvvet kullanılmadan genellikle eritilmiş dolgu malzemesi ile beraber ergitilerek kaynak edilmesi, basınç kaynağı, birleşecek her iki yüzey üzerine yeterli kuvvet uygulanarak az veya çok plastik deformasyon oluşturup gerçekleştirilen kaynak işlemidir. Perçin Bağlantıları: Perçin bağlantıları, sistemin kuvvet ve momentinin dengeli dağılmasına olanak sağlayan, rijit olmadığı için titreşimlere karşı dayanıklı, metal ile metal olmayan deri, plastik, tekstil vb. iki parçayı veya farklı malzemeden iki elemanı birbirine bağlayan, az sayıda malzemeler için ucuz çözülemeyen bir bağlantı şeklidir. Perçin bağlantıları; Köprü, tren, kule gibi çelik yapılarda ve uçaklarda kuvvet taşımak, Yüksek basınçlı kazanlarda kuvvet taşımak ve sızdırmazlık sağlamak, Düşük basınçlı kaplarda yalnızca sızdırmazlığı sağlamak için kullanılır. Perçin bağlantılarının üstünlükleri: Kaynak bağlantılarında olduğu gibi birleşme yerinde ergime sebebiyle kristal yapıda değişmeler (mukavemet azalması) olmaması Isıl etkilerden dolayı kontrol edilemeyen iç gerilmeler ve çarpılmalar olmaması, Kalite kontrol yöntemlerinin çok basit olması Perçin bağlantılarının sakıncaları: Birleştirilecek parçaların delinmesi sebebiyle malzeme mukavemetinin azalması Bindirme parçalan, kapak parçalan ve perçin başları nedeniyle malzeme israfı ve ağırlık artışı İşçilik yönünden fazla zaman alması 16

17 Perçin malzemesi, genel olarak bağlanacak elemanların malzemesine uygun seçilmektedir. Perçinler, bağlanacak elemanlardan farklı malzemeden tercih edildiğinde; sıcak ortamlarda ısıl genleşmeleri değişik olan bağlantı gevşeyip veya kopabileceği gibi; sıvılarla temasta özellikle rutubetli veya deniz suyu gibi iletken bir ortamda, kimyasal reaksiyon sonucu korozyona uğrayıp, çözülmeye başlayarak bağlantının aşınmasına ve hatta bozulmasına sebep olacaktır. Genel olarak metalik perçin malzemesi olarak St 34 ve St 44 kullanılır. Perçinleme işlemi için öncelikle perçinlenecek parçalar üzerine delikler zımba ile veya matkap ile açılır. Zımba ile delik açmada delik kenarlarında çatlaklar meydana geldiğinden önemli işlerde matkapla delik açma işlemi tercih edilir. Delikler rayba ile de düzeltilirler. Daha sonra perçin elle veya makina ile soğuk veya sıcak dövülerek "kapama başı" teşkil edilir. Son olarak el ile perçinlerde çekiçle veya hava tabancası ile baş yavaş yavaş şişirilerek şekillendirilir. Yapıştırıcı Bağlantıları: Yapıştırma bağlantısı, aynı veya farklı iki malzemenin metalik olmayan bir ara malzeme (yapıştırıcı zamk ) ile çözülemeyecek şekilde birleştirilmesi işlemidir. Yapıştırma bağının mukavemeti, yapıştırıcı ile yüzeyler arasındaki yüzeye yapışma kuvveti (adezyon) ve yapıştırıcının kendi molekülleri arasındaki bağa (kohezyon) bağlıdır. Yapıştırma işlemi yapıştırılacak elemanların yüzeylerinin temizlenmesinden sonra yüzeylerine çok ince (0,1 0,3mm) bir yapıştırıcı tabakası sürülerek, oda sıcaklığında veya daha yüksek sıcaklıklarda ve belirli bir süre basınç altında veya basınçsız tutularak yapılır. Yapıştırıcılar mil göbek bağlantıları, cıvataların çözülmeye karşı emniyete alınması, hafif metal konstrüksiyonları vb. yerlerde yoğun olarak kullanılmaktadırlar. Yapıştırıcılar genelde katı, sıvı, pasta ve toz hâlinde olurlar. Yapıştırıcı bağlantılarının üstünlükleri: Uygulanması kolay, ucuz ve çabuktur. Ana malzemede herhangi bir delik, çentik vb. açılmadığından kesit zayıflamaz. Mukavemet kaybı yoktur. Kristal yapıda değişmeler, ısıl gerilmeler ve gevrekleşmeler oluşmaz. Gerilme dağılımı yaklaşık her noktada eşit olduğundan sürekli mukavemette yorularak kopma tehlikesi azdır. Boşluklar kolayca doldurulabildiğinden korozyona karşı koruma görevi yapar. Çatlak korozyonu tehlikesi yoktur. Farklı malzemelerin birleştirilmeleri mümkündür. Sönümleme ve izolasyon özelliklerine sahip olup, istenirse iletken ve yalıtkan olarak faydalanılabilir. Yapıştırıcı bağlantıların sakıncaları: Ön hazırlık (yüzeylerin temizlenmesi) hassasiyet gerektirir ve zaman alır. Bağlantının özellikleri zamanla değişebilir (yaşlanma). Çalışma sıcaklığı artarsa (80 C C) mukavemetleri daha da düşer. Yeni özel bazı yapıştırıcılar ile bu sınırın 450 C gibi yüksek değerlere çıkartılmış olması bu sakıncayı gidermektedir. Birleştirme için basınç ve/veya ısı gerektirir. Çeki, eğilme ve soyma zorlanmasında mukavemetleri düşüktür. Bu nedenle şekillendirme, yapıştırıcı kaymaya zorlanacak biçimde yapılmalıdır. ÇÖZÜLEBİLEN BAĞLAMA ELEMANLARI Bu tür bağlantılarda bağlanan parçalar ve bağlama elemanı bir bozulma veya hasar olmadan tekrar kullanılabilir, istenildiği kadar sökülüp takılabilir. Bu bağlantılar ya kuvvet ya da şekil bağıyla sağlanmaktadır. Kuvvet bağı ile bağlantı sürtünme kuvveti veya sürtünme momenti vasıtasıyla gerçekleştirilmektedir. Cıvata-somun bağlantıları, kamalar, pim ve pernolar, sıkı ve konik geçmeler bu grupta değerlendirilir. Cıvata Bağlantıları: Eğik bir doğrunun bir silindirin iç veya dış yüzeyine sarılması ile elde edilen helis eğrisine vida eğrisi denir. Eğik doğru yerine belirli kalınlıkta veya profilde bir elemanın dolu bir silindirin dış yüzeyine çıkıntı teşkil edecek şekilde helisel bir hareketle (ötelenme ve dönme) sarılmasından cıvata elde edilir. İçi boş bir silindirin iç çevre yüzeyine aynı profilin helisel hareketle sarılmasından oluşan eleman da somun olarak tanımlanır. Cıvata dış vida somun ise iç vida olarak bilinir. Cıvatalar ve somunlar, makinaların montajında, yatakların ve makinaların temele tespitinde, boru flanşlarının, silindir kapaklarının bağlantısında, çelik konstrüksiyonlarda ve benzeri birçok yerde bağlantı elemanı olarak kullanılırlar. ***Bir tam dönmeye karşılık gelen ötelenme miktarına hatve denir. Cıvataların teknikte çok kullanılmalarının sebepleri: Çözmek ve bağlamak çok kolaydır. Standart olarak hazırlanmışlardır. Kolay imal edilirler. Değişik uygulamalar için değişik tipleri mevcuttur. Çok pratik ve kullanışlı olmalarına rağmen bazı dezavantajları: 17

18 Kendi kendine çözülmemesi için emniyet önlemleri almak gerekir. Vidanın merkezleme kalitesi yoktur. Kertik (Çentik) tesiri ile kopabilir. Ötelemenin dönmeye çevrilmesinde verim düşüktür. Bağlama elemanı olarak somunlu, somunsuz ve saplama olmak üzere üç şekilde kullanılırlar (Şekil 3.12.). Saplamaların bir tarafı doğrudan doğruya bağlanacak parçaların birine vidalanır. Saplamalar sık sık çözülmesi gereken sistemlerde kullanılır. Helis eğrisi veya vida eğrisi soldan sağa doğru sarılarak yükselirse sağ vida, sağdan sola doğru sarılarak yükselirse sol vida olarak tanımlanır.vidalar, karakteristik özelliklerine, konstrüksiyonlarına, görevlerine, kullanma alanlarına ve malzemelerine göre farklı kategorilerde sınıflandırılırlar. VİDA ÇEŞİTLERİ Mil Göbek Bağlantıları: Mil üzerine yerleştirilen dişli çark, kasnak, volan gibi disk şeklindeki elemanlara genel anlamda göbek denir. Mil ve göbek tek bir sistem meydana getirecek şekilde birbirlerine bağlanırlar. Mil ile göbek arasında moment iletimi iki şekilde olabilir. Şekle bağlı olarak (uygu kamaları "federler, kamalı "oluklu" miller,...) Sürtünme yolu ile (kamalar, konik geçmeler, sıkma geçmeler, sıkı geçmeler...) 18

19 Kama Bağlantıları: Kamalar, bir yüzeyi veya iki yüzeyi eğimli, bazen de yüzeyleri eğimsiz; taşıyıcı elemanlarla göbek arasında kuvvet veya şekil bağıyla bağlantı kuran, yamuk veya dikdörtgen prizmatik elemanlardır. Dönme, öteleme veya salınım hareketi yaparak, kuvvet veya moment ileten; kasnak, dişli çarklar, kavrama volan vb. elemanları mil veya akslara çözülebilir bir şekilde bağlamaktadır. Kamalar güç iletiminde aracılık yapan ya da eğimleri dolayısıyla makine elemanlarına ayar ve pozisyon belirlemede yardımcı olan elemanlardır. Kamalar konstrüksiyonlarına yani şekillerine göre eğimli ve eğimsiz kamalar; fonksiyonlarına yani görevlerine göre ise enine ve boyuna kamalar olmak üzere başlıca iki grupta toplanmaktadır. Enine kamalar: Öteleme ve salınım hareketi yapan mil-aks ve göbek bağlantılarında radyal olarak yani mil-aks eksenlerine dik olarak monte edilmek suretiyle bağlantı sağlayan makine elemanlarına enine kamalar denir. Öteleme hareketi yapan elemanlar sürtünme ve aşınmadan dolayı onarım veya değiştirilmeleri için sık sökülmeleri gerekir. Bu şekildeki bağlantılarda enine kamalar kullanmaktadır. Yüksek sıcaklık altında çalışan metal işleri atölyelerinde kullanılan şahmerdanlarda çekiç ve örslerin ayarlanma ve bağlantıları genel olarak enine kamalarla sağlanmaktadır. Boyuna kamalar dişli çarklar, volanlar, manivela kolları, kranklar vb. döndürme momenti taşıyan elemanlara sıkı olarak bağlanmasını sağlamaktadır. Boyuna kamalar da yüzey eğimlerine göre eğimli boyuna kamalar ve eğimsiz boyuna kamalar olarak düşünülmektedir. Eğimli boyuna kamaların genellikle bir yüzeyleri eğimli olur. Dikdörtgen kesitli ve yuvarlak alınlı, üst yüzeyinde 1:100 eğim bulunan boyuna kamaların eğimsiz yüzeyleri mil veya akstaki özel yuvalarına yerleştirilir. Bu özelliğinden dolayı bu kamalara yerleştirme kamaları adı verilir. Sıkı Geçme Bağlantıları: Bu tip bağlantılarda mil ve göbek arasındaki moment ve hareket iletimi geçme yüzeyleri arasında çap farklılığı sayesinde oluşturulan basınç ile sağlanmaktadır. Bu nedenle başlangıçta milin dış çapı göbeğin delik çapından büyük yapılır. Moment uygulandığında, geçme yüzeyleri arasında sürtünme kuvveti meydana gelir. Bağlantının sağlanabilmesi için sürtünme momentinin döndürme momentinden büyük olması gerekir. Sıkma Geçme Bağlantıları: Temas yüzeylerinde çeşitli yöntemlerle yüzey basınçlarının elde edildiği sürtünme bağlantıları döndürme momenti veya eksenel kuvvetlerin iletilmesinde kullanılır. Parçalar arasındaki harekete zıt yönde oluşan sürtünme kuvvetleri dış kuvvetin karşılanmasının ve bağlantının güç iletmesini sağlar. Sıkma geçme bağlantılarında mil üzerine iki parçalı göbeğin cıvatalar yardımıyla sıkılmasıyla moment iletimi gerçekleşir.: Konik Geçme Bağlantıları: İçi konik işlenmiş göbeğe aynı koniklikte işlenmiş mil üzerine eksenel bir kuvvet yardımıyla gerçekleştirilen bağlantı şeklidir. Konik geçmeler özellikle dinamik zorlamalar altında çalışana bağlantılar için uygundur. Pim ve Perno Bağlantıları: Pim ve pernolar, bağladığı elemanların çözülmesine imkân sağladığı ve çözülme sırasında tahrip olmadığı için, makina elemanlarında çözülebilen bağlama elemanları grubunda incelenmektedir. Pim Bağlantıları: Pimler bağlama görevi yanında merkezleme ve emniyet elemanı görevini de üstlenmektedir. Buna göre pimlerle elemanlar bağlanarak sistemler meydana getirilirken, ağır ve büyük boyutlu makine bloklarının merkezlenmesi ve bağlantıların çözülmemesi maksadıyla da kullanılmaktadır. Pimler konstrüksiyonlarına göre silindirik pimler, konik pimler, çentikli pimler diye üç temel grupta toplanmaktadır. Perno Bağlantıları: Pernolar makina elemanlarını birbirlerine çözülebilecek şekilde bağlayan bağlama elemanlarıdır. Pernoların bağladıkları elemanlar, pernoya göre ve birbirlerine göre hareket edebildiği gibi perno da hareket edebilir. Pernoların bağladıkları elemanlar, birbirlerine göre dönme ve salınım hareketi yapabilirler. 19

20 ÖZETİN ÖZETİ: Bağlama elemanları, iki veya daha çok elemanı birbirine, gövdeye veya makinaları temele bağlayan elemanlardır. Çözülebilen ve çözülemeyen bağlama elemanları olarak iki kısma ayrılır. Hemen hemen her konstrüksiyonda muhakkak kullanılırlar. Özellikle makinelerin imalat maliyetlerini azaltırlar. Çözülemeyen bağlama elemanları lehim, kaynak, perçin ve yapıştırıcılardır. Bağlantının şekli, malzemenin türü gibi parametrelere göre hangi bağlantının tercih edileceği belirlenir. Çözülebilen bağlama elemanları cıvatalar ve mil göbek bağlantılarıdır. Mil göbek bağlantıları ise kamalar,sıkı geçme, sıkma geçme, konik geçme ve pim perno bağlantılarıdır. Makine parçaları veya elamanlarının bağlanması veya montajında burada bahsedilen yöntemlerden biri veya birkaçı birlikte de kullanılabilir. Bağlantı şekli, bağlanacak elemanların tasarımına, çalışma koşullarına ve bağlama elemanından beklenen dayanıma bağlıdır. 20

ÜNİTE 1 MAKİNA VE TEÇHİZAT İÇİNDEKİLER. Doç. Dr. Abdurrahim BÖLÜKBAŞI HEDEFLER TEMEL KAVRAMLAR

ÜNİTE 1 MAKİNA VE TEÇHİZAT İÇİNDEKİLER. Doç. Dr. Abdurrahim BÖLÜKBAŞI HEDEFLER TEMEL KAVRAMLAR TEMEL KAVRAMLAR İÇİNDEKİLER Giriş Makinaların Sınıflandırılması Tesisatların Sınıflandırılması Cihazların Sınıflandırılması Ölçme Boyutlar ve Birimler MAKİNA VE TEÇHİZAT Doç. Dr. Abdurrahim BÖLÜKBAŞI HEDEFLER

Detaylı

ÜNİTE 3. MAKİNA ve TEÇHİZAT İÇİNDEKİLER. Prof. Dr. Akgün ALSARAN HEDEFLER BAĞLAMA ELEMANLARI

ÜNİTE 3. MAKİNA ve TEÇHİZAT İÇİNDEKİLER. Prof. Dr. Akgün ALSARAN HEDEFLER BAĞLAMA ELEMANLARI BAĞLAMA ELEMANLARI İÇİNDEKİLER Giriş Bağlama Elemanları Çözülemeyen Bağlama Elemanları Çözülebilen Bağlama Elemanları MAKİNA ve TEÇHİZAT Prof. Dr. Akgün ALSARAN HEDEFLER Bu üniteyi çalıştıktan sonra; Bağlama

Detaylı

MAKİNA VE TECHİZAT ÜNİTE 1/2/3/4

MAKİNA VE TECHİZAT ÜNİTE 1/2/3/4 MAKİNA VE TECHİZAT ÜNİTE 1 Makina: Herhangi bir enerji türünü başka bir enerjiye dönüştürmek, belli bir güçten yararlanarak bir işi yapmak veya etki oluşturmak için çeşitli mekanik parçalardan oluşan düzenekler

Detaylı

PERÇİN BAĞLANTILARI. Bu sunu farklı kaynaklardan derlemedir.

PERÇİN BAĞLANTILARI. Bu sunu farklı kaynaklardan derlemedir. PERÇİN BAĞLANTILARI Perçin çözülemeyen bağlantı elemanıdır. Kaynak teknolojisindeki hızlı gelişme sonucunda yerini çoğunlukla kaynaklı bağlantılara bırakmıştır. Sınırlı olarak çelik kazan ve kap konstrüksiyonlarında

Detaylı

ÜNİTE 2 MAKİNA VE TEÇHİZAT İÇİNDEKİLER. Prof. Dr. Recep SADELER HEDEFLER MALZEME BİLGİSİ

ÜNİTE 2 MAKİNA VE TEÇHİZAT İÇİNDEKİLER. Prof. Dr. Recep SADELER HEDEFLER MALZEME BİLGİSİ MALZEME BİLGİSİ İÇİNDEKİLER Malzeme biliminin kapsamı Temel kavramlar Atomik yapı ile ilgili temel kavramlar Atomlar ve moleküller arası bağlar Teknik alanda kullanılan malzemeler Malzemelerin şekil değişimleri

Detaylı

TOKLUK VE KIRILMA. Doç.Dr.Salim ŞAHĠN

TOKLUK VE KIRILMA. Doç.Dr.Salim ŞAHĠN TOKLUK VE KIRILMA Doç.Dr.Salim ŞAHĠN TOKLUK Tokluk bir malzemenin kırılmadan önce sönümlediği enerjinin bir ölçüsüdür. Bir malzemenin kırılmadan bir darbeye dayanması yeteneği söz konusu olduğunda önem

Detaylı

MAKİNE ELEMANLARI DERS SLAYTLARI

MAKİNE ELEMANLARI DERS SLAYTLARI MAKİNE ELEMANLARI DERS SLAYTLARI PERÇİN VE YAPIŞTIRICI BAĞLANTILARI P r o f. D r. İ r f a n K A Y M A Z P r o f. D r. A k g ü n A L S A R A N A r ş. G ör. İ l y a s H A C I S A L İ HOĞ LU Perçin; iki veya

Detaylı

METALİK MALZEMELERİN GENEL KARAKTERİSTİKLERİ BAHAR 2010

METALİK MALZEMELERİN GENEL KARAKTERİSTİKLERİ BAHAR 2010 METALİK MALZEMELERİN GENEL KARAKTERİSTİKLERİ BAHAR 2010 WEBSİTE www2.aku.edu.tr/~hitit Dersler İÇERİK Metalik Malzemelerin Genel Karakteristiklerİ Denge diyagramları Ergitme ve döküm Dökme demir ve çelikler

Detaylı

CIVATA BAĞLANTILARI. DEÜ Makina Mühendisliği Böl. Çiçek ÖZES

CIVATA BAĞLANTILARI. DEÜ Makina Mühendisliği Böl. Çiçek ÖZES CIVATA BAĞLANTILARI Cıvata bağlantıları teknikte en çok kullanılan çözülebilen bağlantılardır. Cıvatalar makinaların montajında, yatakların ve makinaların temele tespitinde, boru flanşların, silindir kapaklarının

Detaylı

KOMPOZİTLER Sakarya Üniversitesi İnşaat Mühendisliği

KOMPOZİTLER Sakarya Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Başlık KOMPOZİTLER Sakarya Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Tanım İki veya daha fazla malzemenin, iyi özelliklerini bir araya toplamak ya da ortaya yeni bir özellik çıkarmak için, mikro veya makro seviyede

Detaylı

ÇÖZÜLEMEYEN BAĞLAMA (BAĞLANTI) ELEMANLARI. DEÜ Makina Elemanlarına Giriş M. Belevi, Ç. Özes, M. Demirsoy

ÇÖZÜLEMEYEN BAĞLAMA (BAĞLANTI) ELEMANLARI. DEÜ Makina Elemanlarına Giriş M. Belevi, Ç. Özes, M. Demirsoy ÇÖZÜLEMEYEN BAĞLAMA (BAĞLANTI) ELEMANLARI DEÜ Makina Elemanlarına Giriş M. Belevi, Ç. Özes, M. Demirsoy Lehim İki metal parçanın, kendilerinden daha düşük sıcaklıkta ergiyen ilave bir malzeme yardımıyla

Detaylı

BA KENT ÜNİVERSİTESİ. Malzemeler genel olarak 4 ana sınıfa ayrılabilirler: 1. Metaller, 2. Seramikler, 3. Polimerler 4. Kompozitler.

BA KENT ÜNİVERSİTESİ. Malzemeler genel olarak 4 ana sınıfa ayrılabilirler: 1. Metaller, 2. Seramikler, 3. Polimerler 4. Kompozitler. MALZEMELER VE GERĐLMELER Malzeme Bilimi mühendisliğin temel ve en önemli konularından birisidir. Malzeme teknolojisindeki gelişim tüm mühendislik dallarını doğrudan veya dolaylı olarak etkilemektedir.

Detaylı

MAKİNE MÜHENDİSLİĞİNE GİRİŞ Doç.Dr.İrfan AY-Arş.Gör.T.Kerem DEMİRCİOĞLU MAKİNE PARÇALARINI ETKİLEYEN KUVVETLER VE GERİLMELER

MAKİNE MÜHENDİSLİĞİNE GİRİŞ Doç.Dr.İrfan AY-Arş.Gör.T.Kerem DEMİRCİOĞLU MAKİNE PARÇALARINI ETKİLEYEN KUVVETLER VE GERİLMELER MAKİNE PARÇALARINI ETKİLEYEN KUVVETLER VE GERİLMELER Dış Kuvvetler : Katı cisimlere uygulanan kuvvet cismi çekmeye, basmaya, burmaya, eğilmeye yada kesilmeye zorlar. Cisimde geçici ve kalıcı şekil değişikliği

Detaylı

Bir cismin içinde mevcut olan veya sonradan oluşan bir çatlağın, cisme uygulanan gerilmelerin etkisi altında, ilerleyerek cismi iki veya daha çok

Bir cismin içinde mevcut olan veya sonradan oluşan bir çatlağın, cisme uygulanan gerilmelerin etkisi altında, ilerleyerek cismi iki veya daha çok Bir cismin içinde mevcut olan veya sonradan oluşan bir çatlağın, cisme uygulanan gerilmelerin etkisi altında, ilerleyerek cismi iki veya daha çok parçaya ayırmasına "kırılma" adı verilir. KIRILMA ÇEŞİTLERİ

Detaylı

AKSLAR ve MİLLER. DEÜ Mühendislik Fakültesi Makina Müh.Böl.Çiçek Özes. Bu sunudaki bilgiler değişik kaynaklardan derlemedir.

AKSLAR ve MİLLER. DEÜ Mühendislik Fakültesi Makina Müh.Böl.Çiçek Özes. Bu sunudaki bilgiler değişik kaynaklardan derlemedir. AKSLAR ve MİLLER Bu sunudaki bilgiler değişik kaynaklardan derlemedir. AKSLAR MİLLER Eksenel kuvvetlerde her iki elemanda çekmeye veya basmaya zorlanabilirler. Her iki elemanda içi dolu veya boş imal edilirler.

Detaylı

AKSLAR ve MİLLER. DEÜ Makina Elemanlarına Giriş Ç. Özes, M. Belevi, M. Demirsoy

AKSLAR ve MİLLER. DEÜ Makina Elemanlarına Giriş Ç. Özes, M. Belevi, M. Demirsoy AKSLAR ve MİLLER AKSLAR MİLLER Eksenel kuvvetlerde her iki elemanda çekmeye veya basmaya zorlanabilirler. Her iki elemanda içi dolu veya boş imal edilirler. Eksen durumlarına göre Genel olarak düz elemanlardır

Detaylı

MKT 204 MEKATRONİK YAPI ELEMANLARI

MKT 204 MEKATRONİK YAPI ELEMANLARI MKT 204 MEKATRONİK YAPI ELEMANLARI 2013-2014 Bahar Yarıyılı Kocaeli Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Mekatronik Mühendisliği Bölümü Yrd. Doç. Dr. Egemen Avcu Makine Bir veya birçok fonksiyonu (güç iletme,

Detaylı

MALZEME BİLGİSİ DERS 8 DR. FATİH AY. www.fatihay.net fatihay@fatihay.net

MALZEME BİLGİSİ DERS 8 DR. FATİH AY. www.fatihay.net fatihay@fatihay.net MALZEME BİLGİSİ DERS 8 DR. FATİH AY www.fatihay.net fatihay@fatihay.net BÖLÜM IV METALLERİN MEKANİK ÖZELLİKLERİ GERİLME VE BİRİM ŞEKİL DEĞİŞİMİ ANELASTİKLİK MALZEMELERİN ELASTİK ÖZELLİKLERİ ÇEKME ÖZELLİKLERİ

Detaylı

1 MAKİNE ELEMANLARINDA TEMEL KAVRAMLAR VE BİRİM SİSTEMLERİ

1 MAKİNE ELEMANLARINDA TEMEL KAVRAMLAR VE BİRİM SİSTEMLERİ İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ III Bölüm 1 MAKİNE ELEMANLARINDA TEMEL KAVRAMLAR VE BİRİM SİSTEMLERİ 11 1.1. SI Birim Sistemi 12 1.2. Boyut Analizi 16 1.3. Temel Bilgiler 17 1.4.Makine Elemanlarına Giriş 17 1.4.1 Makine

Detaylı

Mühendislik Mimarlık Fakültesi Makine Mühendisliği Bölümü

Mühendislik Mimarlık Fakültesi Makine Mühendisliği Bölümü ÇEKME DENEYİ 1. DENEYİN AMACI Mühendislik malzemeleri rijit olmadığından kuvvet altında deforme olup, şekil ve boyut değişiklikleri gösterirler. Malzeme özelliklerini anlamak üzere mekanik testler yapılır.

Detaylı

ATOMLAR ARASI BAĞLAR Doç. Dr. Ramazan YILMAZ

ATOMLAR ARASI BAĞLAR Doç. Dr. Ramazan YILMAZ ATOMLAR ARASI BAĞLAR Doç. Dr. Ramazan YILMAZ Sakarya Üniversitesi, Teknoloji Fakültesi, Metalurji ve Malzeme Mühendisliği Bölümü Esentepe Kampüsü, 54187, SAKARYA Atomlar Arası Bağlar 1 İyonik Bağ 2 Kovalent

Detaylı

İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...III 1. BÖLÜM MAKİNA BİLGİSİ... 1 2. BÖLÜM BAĞLAMA ELEMANLARI... 7

İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...III 1. BÖLÜM MAKİNA BİLGİSİ... 1 2. BÖLÜM BAĞLAMA ELEMANLARI... 7 İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...III 1. BÖLÜM MAKİNA BİLGİSİ... 1 1.1. Kuvvet Makinaları... 1 1.2. İş Makinaları... 2 1.3. Tarifler... 2 1.4. Birimler ve Uluslararası Birim Sistemleri (SI)... 3 1.5. Makinalarda Tanımlar...

Detaylı

Makine Elemanları I Prof. Dr. Akgün ALSARAN. Cıvata ve somun-flipped classroom Bağlama Elemanları

Makine Elemanları I Prof. Dr. Akgün ALSARAN. Cıvata ve somun-flipped classroom Bağlama Elemanları Makine Elemanları I Prof. Dr. Akgün ALSARAN Cıvata ve somun-flipped classroom Bağlama Elemanları İçerik Giriş Vida Vida çeşitleri Cıvata-somun Hesaplamalar Örnekler 2 Giriş 3 Vida Eğik bir doğrunun bir

Detaylı

Cıvata-somun bağlantıları

Cıvata-somun bağlantıları Cıvata-somun bağlantıları 11/30/2014 İçerik Vida geometrik büyüklükleri Standart vidalar Vida boyutları Cıvata-somun bağlantı şekilleri Cıvata-somun imalatı Cıvata-somun hesabı Cıvataların mukavemet hesabı

Detaylı

TEKNOLOJİNİN BİLİMSEL İLKELERİ. Bölüm-4 MALZEMELERDE ÇEKME-BASMA - KESME GERİLMELERİ VE YOUNG MODÜLÜ. 4.1. Malzemelerde Zorlanma ve Gerilme Şekilleri

TEKNOLOJİNİN BİLİMSEL İLKELERİ. Bölüm-4 MALZEMELERDE ÇEKME-BASMA - KESME GERİLMELERİ VE YOUNG MODÜLÜ. 4.1. Malzemelerde Zorlanma ve Gerilme Şekilleri Bölüm-4 MALZEMELERDE ÇEKME-BASMA - KESME GERİLMELERİ VE YOUNG MODÜLÜ 4.1. Malzemelerde Zorlanma ve Gerilme Şekilleri Malzemeler genel olarak 3 çeşit zorlanmaya maruzdurlar. Bunlar çekme, basma ve kesme

Detaylı

MALZEME BİLGİSİ. Katı Eriyikler

MALZEME BİLGİSİ. Katı Eriyikler MALZEME BİLGİSİ Dr.- Ing. Rahmi ÜNAL Konu: Katı Eriyikler 1 Giriş Endüstriyel metaller çoğunlukla birden fazla tür eleman içerirler, çok azı arı halde kullanılır. Arı metallerin yüksek iletkenlik, korozyona

Detaylı

ATOM HAREKETLERİ ve ATOMSAL YAYINIM

ATOM HAREKETLERİ ve ATOMSAL YAYINIM ATOM HAREKETLERİ ve ATOMSAL YAYINIM 1. Giriş Malzemelerde üretim ve uygulama sırasında görülen katılaşma, çökelme, yeniden kristalleşme, tane büyümesi gibi olaylar ile kaynak, lehim, sementasyon gibi işlemler

Detaylı

MAKİNE ELEMANLARI - (8.Hafta) VİDALAR -1

MAKİNE ELEMANLARI - (8.Hafta) VİDALAR -1 A. TEMEL KAVRAMLAR MAKİNE ELEMANLARI - (8.Hafta) VİDALAR -1 B. VİDA TÜRLERİ a) Vida Profil Tipleri Mil üzerine açılan diş ile lineer hareket elde edilmek istendiğinde kullanılır. Üçgen Vida Profili: Parçaları

Detaylı

Malzeme Bilgisi ve Gemi Yapı Malzemeleri

Malzeme Bilgisi ve Gemi Yapı Malzemeleri Malzeme Bilgisi ve Gemi Yapı Malzemeleri Grup 1 Pazartesi 9.00-12.50 Dersin Öğretim Üyesi: Y.Doç.Dr. Ergün Keleşoğlu Metalurji ve Malzeme Mühendisliği Bölümü Davutpaşa Kampüsü Kimya Metalurji Fakültesi

Detaylı

BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ

BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MÜHENDİSLİKTE DENEYSEL METOTLAR II DOĞRUSAL ISI İLETİMİ DENEYİ 1.Deneyin Adı: Doğrusal ısı iletimi deneyi..

Detaylı

MALZEME BİLİMİ Bölüm 1. Malzeme Bilimi ve Mühendisliğine Giriş Hazırlayan Doç. Dr. Özkan Özdemir

MALZEME BİLİMİ Bölüm 1. Malzeme Bilimi ve Mühendisliğine Giriş Hazırlayan Doç. Dr. Özkan Özdemir MALZEME BİLİMİ Bölüm 1. Malzeme Bilimi ve Mühendisliğine Giriş Hazırlayan Doç. Dr. Özkan Özdemir BÖLÜM 1. HEDEFLER Malzeme Bilimi ve Mühendislik Alanlarını tanıtmak Yapı, Özellik ve Üretim arasındaki ilişkiyi

Detaylı

Silindirik iç ve dış yüzeyler üzerine açılan helisel girinti ve çıkıntılara vida denir.

Silindirik iç ve dış yüzeyler üzerine açılan helisel girinti ve çıkıntılara vida denir. 9. VİDALAR Silindirik iç ve dış yüzeyler üzerine açılan helisel girinti ve çıkıntılara vida denir. Vida Helisi Vida Adımı Bir kenarı silindirin çapına eşit dik bir üçgen, silindirin üzerine sarıldığında

Detaylı

KILAVUZ. Perçin Makineleri KILAVUZ

KILAVUZ. Perçin Makineleri KILAVUZ 2016 Perçin Makineleri 1. PERÇİNLEME NEDİR? Perçin, sökülemeyen bir bağlantı elemanıdır. İki parça bir birine birleştirildikten sonra tahrip edilmeden sökülemiyorsa, bu birleştirmeye sökülemeyen birleştirme

Detaylı

MAK 305 MAKİNE ELEMANLARI-1

MAK 305 MAKİNE ELEMANLARI-1 MAK 305 MAKİNE ELEMANLARI-1 5.BÖLÜM Bağlama Elemanları Kaynak Bağlantıları Doç.Dr. Ali Rıza Yıldız 1 BU SLAYTTAN EDİNİLMESİ BEKLENEN BİLGİLER Bağlama Elemanlarının Tanımı ve Sınıflandırılması Kaynak Bağlantılarının

Detaylı

ÇELİK YAPILAR (2+1) Yrd. Doç. Dr. Ali SARIBIYIK

ÇELİK YAPILAR (2+1) Yrd. Doç. Dr. Ali SARIBIYIK ÇELİK YAPILAR (2+1) Yrd. Doç. Dr. Ali SARIBIYIK Dersin Amacı Çelik yapı sistemlerini, malzemelerini ve elemanlarını tanıtarak, çelik yapı hesaplarını kavratmak. Dersin İçeriği Çelik yapı sistemleri, kullanım

Detaylı

MALZEME BİLGİSİ DERS 7 DR. FATİH AY. www.fatihay.net fatihay@fatihay.net

MALZEME BİLGİSİ DERS 7 DR. FATİH AY. www.fatihay.net fatihay@fatihay.net MALZEME BİLGİSİ DERS 7 DR. FATİH AY www.fatihay.net fatihay@fatihay.net GEÇEN HAFTA KRİSTAL KAFES NOKTALARI KRİSTAL KAFES DOĞRULTULARI KRİSTAL KAFES DÜZLEMLERİ DOĞRUSAL VE DÜZLEMSEL YOĞUNLUK KRİSTAL VE

Detaylı

MALZEME BİLİMİ. Mekanik Özellikler ve Davranışlar. Doç. Dr. Özkan ÖZDEMİR. (DERS NOTLARı) Bölüm 5.

MALZEME BİLİMİ. Mekanik Özellikler ve Davranışlar. Doç. Dr. Özkan ÖZDEMİR. (DERS NOTLARı) Bölüm 5. MALZEME BİLİMİ (DERS NOTLARı) Bölüm 5. Mekanik Özellikler ve Davranışlar Doç. Dr. Özkan ÖZDEMİR ÇEKME TESTİ: Gerilim-Gerinim/Deformasyon Diyagramı Çekme deneyi malzemelerin mukavemeti hakkında esas dizayn

Detaylı

Mak-204. Üretim Yöntemleri II. Talaşlı Đmalatın Genel Tanımı En Basit Talaş Kaldırma: Eğeleme Ölçme ve Kumpas Okuma Markalama Tolerans Kesme

Mak-204. Üretim Yöntemleri II. Talaşlı Đmalatın Genel Tanımı En Basit Talaş Kaldırma: Eğeleme Ölçme ve Kumpas Okuma Markalama Tolerans Kesme Mak-204 Üretim Yöntemleri II Talaşlı Đmalatın Genel Tanımı En Basit Talaş Kaldırma: Eğeleme Ölçme ve Kumpas Okuma Markalama Tolerans Kesme Kubilay ASLANTAŞ Afyon Kocatepe Üniversitesi Teknik Eğitim Fakültesi

Detaylı

MAKİNA ELEMANLARI I-1 2013-2014 GÜZ DÖNEMİ. Dr. Yavuz SOYDAN soydan@sakarya.edu.tr 264-2955853 (kat 4 / 7352) www.soydan.info

MAKİNA ELEMANLARI I-1 2013-2014 GÜZ DÖNEMİ. Dr. Yavuz SOYDAN soydan@sakarya.edu.tr 264-2955853 (kat 4 / 7352) www.soydan.info MAKİNA ELEMANLARI I-1 2013-2014 GÜZ DÖNEMİ Dr. Yavuz SOYDAN soydan@sakarya.edu.tr 264-2955853 (kat 4 / 7352) www.soydan.info 1. HAFTA GENEL BİLGİ 1. Ders tanıtımı ve değerlendirme 2. Teknik sistemler ve

Detaylı

Malzeme Bilgisi. Mühendsilik Malzemeleri - RÜ

Malzeme Bilgisi. Mühendsilik Malzemeleri - RÜ Malzeme Bilgisi 1 Giriş Genel anlamda, gereksinme duyulan maddelerin tümüne malzeme denir. Teknik dilde ise malzeme sözcüğünden özellikle, mühendislik yapıtlarının gerçekleştirilebilmesi için gerekli katı

Detaylı

PÜSKÜRTME ŞEKİLLENDİRME (SPRAY FORMING / SPRAY DEPOSITION)

PÜSKÜRTME ŞEKİLLENDİRME (SPRAY FORMING / SPRAY DEPOSITION) PÜSKÜRTME ŞEKİLLENDİRME (SPRAY FORMING / SPRAY DEPOSITION) Püskürtme şekillendirme (PŞ) yöntemi ilk olarak Osprey Ltd. şirketi tarafından 1960 lı yıllarda geliştirilmiştir. Günümüzde püskürtme şekillendirme

Detaylı

MALZEME SEÇİMİNİN ÖNEMİ VE MÜHENDİSLİK MALZEMELERİ. Doç.Dr. Salim ŞAHİN

MALZEME SEÇİMİNİN ÖNEMİ VE MÜHENDİSLİK MALZEMELERİ. Doç.Dr. Salim ŞAHİN MALZEME SEÇİMİNİN ÖNEMİ VE MÜHENDİSLİK MALZEMELERİ Doç.Dr. Salim ŞAHİN MALZEME SEÇİMİNİN ÖNEMİ Günümüzde 70.000 demir esaslı malzeme (özellikle çelik) olmak üzere 100.000 den fazla kullanılan geniş bir

Detaylı

1. Giriş 2. Yayınma Mekanizmaları 3. Kararlı Karasız Yayınma 4. Yayınmayı etkileyen faktörler 5. Yarı iletkenlerde yayınma 6. Diğer yayınma yolları

1. Giriş 2. Yayınma Mekanizmaları 3. Kararlı Karasız Yayınma 4. Yayınmayı etkileyen faktörler 5. Yarı iletkenlerde yayınma 6. Diğer yayınma yolları 1. Giriş 2. Yayınma Mekanizmaları 3. Kararlı Karasız Yayınma 4. Yayınmayı etkileyen faktörler 5. Yarı iletkenlerde yayınma 6. Diğer yayınma yolları Sol üstte yüzey seftleştirme işlemi uygulanmış bir çelik

Detaylı

ZnS (zincblende) NaCl (sodium chloride) CsCl (cesium chloride)

ZnS (zincblende) NaCl (sodium chloride) CsCl (cesium chloride) Seramik, sert, kırılgan, yüksek ergime derecesine sahip, düşük elektrik ve ısı iletimi ile iyi kimyasal ve ısı kararlılığı olan ve yüksek basma dayanımı gösteren malzemelerdir. Malzeme özellikleri bağ

Detaylı

2 MALZEME ÖZELLİKLERİ

2 MALZEME ÖZELLİKLERİ ÖNSÖZ İÇİNDEKİLER III Bölüm 1 TEMEL KAVRAMLAR 11 1.1. Fizik 12 1.2. Fiziksel Büyüklükler 12 1.3. Ölçme ve Birim Sistemleri 13 1.4. Çevirmeler 15 1.5. Üstel İfadeler ve İşlemler 18 1.6. Boyut Denklemleri

Detaylı

MALZEME BİLGİSİ DERS 2 DR. FATİH AY. www.fatihay.net fatihay@fatihay.net

MALZEME BİLGİSİ DERS 2 DR. FATİH AY. www.fatihay.net fatihay@fatihay.net MALZEME BİLGİSİ DERS 2 DR. FATİH AY www.fatihay.net fatihay@fatihay.net DERSİN AMACI: Malzeme Biliminde temel kavramları tanıtmak ÖĞRENECEKLERİNİZ: Malzeme yapısı Yapının özelliklere olan etkisi Malzemenin

Detaylı

MAKİNE MÜHENDİSLİĞİNE GİRİŞ Doç.Dr.İrfan AY-Arş.Gör.T.Kerem DEMİRCİOĞLU CIVATA-SOMUN ve RONDELALAR

MAKİNE MÜHENDİSLİĞİNE GİRİŞ Doç.Dr.İrfan AY-Arş.Gör.T.Kerem DEMİRCİOĞLU CIVATA-SOMUN ve RONDELALAR CIVATA-SOMUN ve RONDELALAR CIVATALAR Cıvatalar: Özel baş biçimine sahip silindirik gövde üzerine belli boylarda diş açılmış bağlantı elemanlarına cıvata denir. Cıvataların diş açılmış kısımları üçgen vida

Detaylı

Kaynaklı Birleştirmelere Uygulanan Tahribatlı Deneyler

Kaynaklı Birleştirmelere Uygulanan Tahribatlı Deneyler Kaynaklı Birleştirmelere Uygulanan Tahribatlı Deneyler Prof.Dr. Vural CEYHUN Ege Üniversitesi Kaynak Teknolojisi Eğitim, Muayene, Uygulama ve Araştırma Merkezi Tahribatlı Deneyler Standartlarda belirtilmiş

Detaylı

ÇELİK YAPILAR. Hazırlayan: Doç. Dr. Selim PUL. KTÜ İnşaat Müh. Bölümü

ÇELİK YAPILAR. Hazırlayan: Doç. Dr. Selim PUL. KTÜ İnşaat Müh. Bölümü ÇELİK YAPILAR Hazırlayan: Doç. Dr. Selim PUL KTÜ İnşaat Müh. Bölümü BİRLEŞİM ARAÇLARI SÖKÜLEBİLİR BİRLEŞİMLER : CIVATALI BİRLEŞİMLER SÖKÜLEMEZ BİRLEŞİMLER : KAYNAK LI BİRLEŞİMLER CIVATALAR (BULONLAR) Cıvata

Detaylı

MAK-204. Üretim Yöntemleri. Frezeleme Đşlemleri. (11.Hafta) Kubilay ASLANTAŞ Afyon Kocatepe Üniversitesi Teknik Eğitim Fakültesi Makine Eğt.

MAK-204. Üretim Yöntemleri. Frezeleme Đşlemleri. (11.Hafta) Kubilay ASLANTAŞ Afyon Kocatepe Üniversitesi Teknik Eğitim Fakültesi Makine Eğt. MAK-204 Üretim Yöntemleri Freze Tezgahı Frezeleme Đşlemleri (11.Hafta) Kubilay ASLANTAŞ Afyon Kocatepe Üniversitesi Teknik Eğitim Fakültesi Makine Eğt. Bölümü Freze tezgahının Tanımı: Frezeleme işleminde

Detaylı

Dielektrik malzeme DİELEKTRİK ÖZELLİKLER. Elektriksel Kutuplaşma. Dielektrik malzemeler. Kutuplaşma Türleri 15.4.2015. Elektronik kutuplaşma

Dielektrik malzeme DİELEKTRİK ÖZELLİKLER. Elektriksel Kutuplaşma. Dielektrik malzemeler. Kutuplaşma Türleri 15.4.2015. Elektronik kutuplaşma Dielektrik malzeme DİELEKTRİK ÖZELLİKLER Dielektrik malzemeler; serbest elektron yoktur, yalıtkan malzemelerdir, uygulanan elektriksel alandan etkilenebilirler. 1 2 Dielektrik malzemeler Elektriksel alan

Detaylı

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY 9B - BURULMA DENEYİ

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY 9B - BURULMA DENEYİ BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY 9B - BURULMA DENEYİ GİRİŞ Mekanik tasarım yaparken öncelikli olarak tasarımda kullanılması düşünülen malzemelerin

Detaylı

Isıl işlem, katı haldeki metal ve alaşımlarına belirli özellikler kazandırmak amacıyla bir veya daha çok sayıda, yerine göre birbiri peşine uygulanan

Isıl işlem, katı haldeki metal ve alaşımlarına belirli özellikler kazandırmak amacıyla bir veya daha çok sayıda, yerine göre birbiri peşine uygulanan ISIL İŞLEMLER Isıl işlem, katı haldeki metal ve alaşımlarına belirli özellikler kazandırmak amacıyla bir veya daha çok sayıda, yerine göre birbiri peşine uygulanan ısıtma ve soğutma işlemleridir. İşlem

Detaylı

MAKİNE ELEMANLARI DERS SLAYTLARI

MAKİNE ELEMANLARI DERS SLAYTLARI MAKİNE ELEMANLARI DERS SLAYTLARI YORULMA P r o f. D r. İ r f a n K A Y M A Z P r o f. D r. A k g ü n A L S A R A N A r ş. G ör. İ l y a s H A C I S A L İ HOĞ LU Aloha Havayolları Uçuş 243: Hilo dan Honolulu

Detaylı

MMM291 MALZEME BİLİMİ

MMM291 MALZEME BİLİMİ MMM291 MALZEME BİLİMİ Ofis Saatleri: Perşembe 14:00 16:00 ayse.kalemtas@btu.edu.tr, akalemtas@gmail.com Bursa Teknik Üniversitesi, Doğa Bilimleri, Mimarlık ve Mühendislik Fakültesi, Metalurji ve Malzeme

Detaylı

YAYLAR. Bu sunu farklı kaynaklardan derlenmiştir.

YAYLAR. Bu sunu farklı kaynaklardan derlenmiştir. YAYLAR Gerek yapıldıktan malzemelerin elastiktik özellikleri ve gerekse şekillerinden dolayı dış etkenler (kuvvet, moment) altında başka makina elemanlarına kıyasla daha büyük bir oranda şekil değişikliğine

Detaylı

MALZEME BİLİMİ. 2014-2015 Güz Yarıyılı Kocaeli Üniversitesi Ford Otosan Ġhsaniye Otomotiv MYO. Yrd. Doç. Dr. Egemen Avcu

MALZEME BİLİMİ. 2014-2015 Güz Yarıyılı Kocaeli Üniversitesi Ford Otosan Ġhsaniye Otomotiv MYO. Yrd. Doç. Dr. Egemen Avcu MALZEME BİLİMİ 2014-2015 Güz Yarıyılı Kocaeli Üniversitesi Ford Otosan Ġhsaniye Otomotiv MYO Yrd. Doç. Dr. Egemen Avcu Bilgisi DERSĠN ĠÇERĠĞĠ, KONULAR 1- Malzemelerin tanımı 2- Malzemelerinseçimi 3- Malzemelerin

Detaylı

Deneyin Amacı Çekme deneyinin incelenmesi ve metalik bir malzemeye ait çekme deneyinin yapılması.

Deneyin Amacı Çekme deneyinin incelenmesi ve metalik bir malzemeye ait çekme deneyinin yapılması. 1 Deneyin Adı Çekme Deneyi Deneyin Amacı Çekme deneyinin incelenmesi ve metalik bir malzemeye ait çekme deneyinin yapılması. Teorik Bilgi Malzemelerin statik (darbesiz) yük altındaki mukavemet özelliklerini

Detaylı

Prof.Dr.İrfan AY. Arş.Gör.T.Kerem DEMİRCİOĞLU. Öğr. Murat BOZKURT. Balıkesir - 2008

Prof.Dr.İrfan AY. Arş.Gör.T.Kerem DEMİRCİOĞLU. Öğr. Murat BOZKURT. Balıkesir - 2008 MAKİNA * ENDÜSTRİ Prof.Dr.İrfan AY Arş.Gör.T.Kerem DEMİRCİOĞLU Öğr. Murat BOZKURT * Balıkesir - 2008 1 PLASTİK ŞEKİL VERME YÖNTEMLERİ METALE PLASTİK ŞEKİL VERME İki şekilde incelenir. * HACİMSEL DEFORMASYONLA

Detaylı

Doç.Dr.Salim ŞAHİN SÜRÜNME

Doç.Dr.Salim ŞAHİN SÜRÜNME Doç.Dr.Salim ŞAHİN SÜRÜNME SÜRÜNME Malzemelerin yüksek sıcaklıkta sabit bir yük altında (hatta kendi ağırlıkları ile bile) zamanla kalıcı plastik şekil değiştirmesine sürünme denir. Sürünme her ne kadar

Detaylı

CALLİSTER - SERAMİKLER

CALLİSTER - SERAMİKLER CALLİSTER - SERAMİKLER Atomik bağı ağırlıklı olarak iyonik olan seramik malzemeler için, kristal yapılarının atomların yerine elektrikle yüklü iyonlardan oluştuğu düşünülebilir. Metal iyonları veya katyonlar

Detaylı

T.C. ONDOKUZ MAYIS ÜNĠVERSĠTESĠ MÜHENDĠSLĠK FAKÜLTESĠ MAKĠNA MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ SANTRĠFÜJ POMPA DENEY FÖYÜ HAZIRLAYANLAR. Prof. Dr.

T.C. ONDOKUZ MAYIS ÜNĠVERSĠTESĠ MÜHENDĠSLĠK FAKÜLTESĠ MAKĠNA MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ SANTRĠFÜJ POMPA DENEY FÖYÜ HAZIRLAYANLAR. Prof. Dr. T.C. ONDOKUZ MAYIS ÜNĠVERSĠTESĠ MÜHENDĠSLĠK FAKÜLTESĠ MAKĠNA MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ SANTRĠFÜJ POMPA DENEY FÖYÜ HAZIRLAYANLAR Prof. Dr. Aydın DURMUŞ EYLÜL 2011 SAMSUN SANTRĠFÜJ POMPA DENEYĠ 1. GĠRĠġ Pompa,

Detaylı

Manyetik Alan. Manyetik Akı. Manyetik Akı Yoğunluğu. Ferromanyetik Malzemeler. B-H eğrileri (Hysteresis)

Manyetik Alan. Manyetik Akı. Manyetik Akı Yoğunluğu. Ferromanyetik Malzemeler. B-H eğrileri (Hysteresis) Manyetik Alan Manyetik Akı Manyetik Akı Yoğunluğu Ferromanyetik Malzemeler B-H eğrileri (Hysteresis) Kaynak: SERWAY Bölüm 29 http://mmfdergi.ogu.edu.tr/mmfdrg/2006-1/3.pdf Manyetik Alan Manyetik Alan

Detaylı

MALZEMELERİN MUKAVEMETİNİ ARTIRICI İŞLEMLER

MALZEMELERİN MUKAVEMETİNİ ARTIRICI İŞLEMLER MALZEMELERİN MUKAVEMETİNİ ARTIRICI İŞLEMLER Malzemelerin mekanik özelliği başlıca kimyasal bileşime ve içyapıya bağlıdır. Malzemelerin içyapısı da uygulanan mekanik ve ısıl işlemlere bağlı olduğundan malzemelerin

Detaylı

ÇELİK YAPILARDA BİRLEŞİM ARAÇLARI

ÇELİK YAPILARDA BİRLEŞİM ARAÇLARI ÇELİK YAPILARDA BİRLEŞİM ARAÇLARI Çelik yapılarda kullanılan birleşim araçları; 1. Bulon ( cıvata) 2. Kaynak 3. Perçin Öğr. Gör. Mustafa EFİLOĞLU 1 KAYNAKLAR Aynı yada benzer alaşımlı metallerin yüksek

Detaylı

ÖĞRENME ALANI: Kuvvet ve Hareket 2.ÜNİTE: Kaldırma Kuvveti ve Basınç. Kaldırma Kuvveti

ÖĞRENME ALANI: Kuvvet ve Hareket 2.ÜNİTE: Kaldırma Kuvveti ve Basınç. Kaldırma Kuvveti ÖĞRENME ALANI: Kuvvet ve Hareket 2.ÜNİTE: Kaldırma Kuvveti ve Basınç Kaldırma Kuvveti - Dünya, üzerinde bulunan bütün cisimlere kendi merkezine doğru çekim kuvveti uygular. Bu kuvvete yer çekimi kuvveti

Detaylı

Tozların Şekillendirilmesi ve Sinterleme Yrd. Doç. Dr. Rıdvan YAMANOĞLU

Tozların Şekillendirilmesi ve Sinterleme Yrd. Doç. Dr. Rıdvan YAMANOĞLU Tozların Şekillendirilmesi ve Sinterleme Yrd. Doç. Dr. Rıdvan YAMANOĞLU Tozların Şekillendirilmesi Toz metalurjisinin çoğu uygulamalarında nihai ürün açısından yüksek yoğunluk öncelikli bir kavramdır.

Detaylı

Paslanmaz Çelik Gövde. Yalıtım Sargısı. Katalizör Yüzey Tabakası. Egzoz Emisyonları: Su Karbondioksit Azot

Paslanmaz Çelik Gövde. Yalıtım Sargısı. Katalizör Yüzey Tabakası. Egzoz Emisyonları: Su Karbondioksit Azot Paslanmaz Çelik Gövde Yalıtım Sargısı Egzoz Emisyonları: Su Karbondioksit Azot Katalizör Yüzey Tabakası Egzoz Gazları: Hidrokarbonlar Karbon Monoksit Azot Oksitleri Bu bölüme kadar, açıkça ifade edilmese

Detaylı

METALURJİ VE MALZEME MÜH. LAB VE UYG. DERSİ FÖYÜ

METALURJİ VE MALZEME MÜH. LAB VE UYG. DERSİ FÖYÜ METALURJİ VE MALZEME MÜH. LAB VE UYG. DERSİ FÖYÜ ALIN KAYNAKLI LEVHASAL BAĞLANTILARIN ÇEKME TESTLERİ A- DENEYİN ÖNEMİ ve AMACI Malzemelerin mekanik davranışlarını incelemek ve yapılarıyla özellikleri arasındaki

Detaylı

MMT113 Endüstriyel Malzemeler 4 Metaller, Aluminyum ve Çinko. Yrd. Doç. Dr. Ersoy Erişir 2013-2014 Güz Yarıyılı

MMT113 Endüstriyel Malzemeler 4 Metaller, Aluminyum ve Çinko. Yrd. Doç. Dr. Ersoy Erişir 2013-2014 Güz Yarıyılı MMT113 Endüstriyel Malzemeler 4 Metaller, Aluminyum ve Çinko Yrd. Doç. Dr. Ersoy Erişir 2013-2014 Güz Yarıyılı Al Aluminium 13 Aluminyum 2 İnşaat ve Yapı Ulaşım ve Taşımacılık; Otomotiv Ulaşım ve Taşımacılık;

Detaylı

3.KABARTILI DİRENÇ KAYNAĞI. 05.05.2015 Dr.Salim ASLANLAR 1

3.KABARTILI DİRENÇ KAYNAĞI. 05.05.2015 Dr.Salim ASLANLAR 1 3.KABARTILI DİRENÇ KAYNAĞI 05.05.2015 Dr.Salim ASLANLAR 1 KABARTILI DİRENÇ KAYNAĞI Kabartılı direnç kaynağı, seri imalat için ekonomik bir birleştirme yöntemidir. Uygulamadan yararlanılarak, çoğunlukla

Detaylı

ATOM VE MOLEKÜLLER ARASI BAĞLAR

ATOM VE MOLEKÜLLER ARASI BAĞLAR ATOM VE MOLEKÜLLER ARASI BAĞLAR 1 Potansiyel enerji (kj/mol) Çekme İtme Atomlararası denge mesafesi Atomlar birbirleri ile sürekli etkileşim içerisindedir. Bu etkileşimlerden biride atomlar arası itme

Detaylı

Konu: Yüksek Hassasiyetli Yağ Keçelerinin Takviye Bilezik Kalıplarının Üretiminde Kullanılan Takım Çelikleri ve Üretim Prosesleri

Konu: Yüksek Hassasiyetli Yağ Keçelerinin Takviye Bilezik Kalıplarının Üretiminde Kullanılan Takım Çelikleri ve Üretim Prosesleri Nurettin ÇALLI Fen Bilimleri Ens. Öğrenci No: 503812162 MAD 614 Madencilikte Özel Konular I Dersi Veren: Prof. Dr. Orhan KURAL İTÜ Maden Fakültesi Konu: Yüksek Hassasiyetli Yağ Keçelerinin Takviye Bilezik

Detaylı

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. 23. 24. 25. 26.

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. 23. 24. 25. 26. Mil-Göbek Bağlantıları Soruları 1. Mil-göbek bağlantılarını fiziksel esasa göre sınıflandırarak her sınıfın çalışma prensiplerini açıklayınız. 2. Kaç çeşit uygu kaması vardır? Şekil ile açıklayınız. 3.

Detaylı

Kovan. Alüminyum ekstrüzyon sisteminin şematik gösterimi

Kovan. Alüminyum ekstrüzyon sisteminin şematik gösterimi GİRİŞ Ekstrüzyon; Isı ve basınç kullanarak malzemenin kalıptan sürekli geçişini sağlayarak uzun parçalar elde etme işlemi olup, plastik ekstrüzyon ve alüminyum ekstrüzyon olmak üzere iki çeşittir. Biz

Detaylı

TAHRİBATLI MALZEME MUAYENESİ DENEYİ

TAHRİBATLI MALZEME MUAYENESİ DENEYİ TAHRİBATLI MALZEME MUAYENESİ DENEYİ MAK-LAB15 1. Giriş ve Deneyin Amacı Bilindiği gibi malzeme seçiminde mekanik özellikler esas alınır. Malzemelerin mekanik özellikleri de iç yapılarına bağlıdır. Malzemelerin

Detaylı

Bu deneyler, makine elemanlarının kalite kontrolü için çok önemlidir

Bu deneyler, makine elemanlarının kalite kontrolü için çok önemlidir Bu deneyler, makine elemanlarının kalite kontrolü için çok önemlidir Tahribatlı Deneyler ve Tahribatsız Deneyler olmak üzere ikiye ayrılır. Tahribatsız deneylerle malzemenin hasara uğramasına neden olabilecek

Detaylı

KATI YALITIM MALZEMELERİ KALSİYUM SİLİKAT

KATI YALITIM MALZEMELERİ KALSİYUM SİLİKAT KATI YALITIM MALZEMELERİ KALSİYUM SİLİKAT Celal Bayar Üniversitesi Turgutlu Meslek Yüksekokulu İnşaat Bölümü Öğretim Görevlisi Tekin TEZCAN İnşaat Yüksek Mühendisi KALSİYUM SİLİKAT Yüksek mukavemetli,

Detaylı

MALZEME BİLGİSİ DERS 11 DR. FATİH AY. www.fatihay.net fatihay@fatihay.net

MALZEME BİLGİSİ DERS 11 DR. FATİH AY. www.fatihay.net fatihay@fatihay.net MALZEME BİLGİSİ DERS 11 DR. FATİH AY www.fatihay.net fatihay@fatihay.net GEÇEN HAFTA DEMİR ESASLI ALAŞIMLAR DEMİR DIŞI ALAŞIMLAR METALLERE UYGULANAN İMALAT YÖNTEMLERİ METALLERE UYGULANAN ISIL İŞLEMLER

Detaylı

Doç.Dr.Salim ŞAHİN YORULMA VE AŞINMA

Doç.Dr.Salim ŞAHİN YORULMA VE AŞINMA Doç.Dr.Salim ŞAHİN YORULMA VE AŞINMA YORULMA Yorulma; bir malzemenin değişken yükler altında, statik dayanımının altındaki zorlamalarda ilerlemeli hasara uğramasıdır. Malzeme dereceli olarak arttırılan

Detaylı

Universal Tip Susturucu Yuvarlak Şekil

Universal Tip Susturucu Yuvarlak Şekil Universal Tip Susturucu Yuvarlak Şekil ÖZET ÜRÜN BİLGİSİ EGSAN ürünü Üniversal Tip Susturucu: olumsuz iç ve dış etkenlere ve korozif koşullara dayanıklı, tamamen alüminyum kaplı sac gövde ve borudan oluşur.

Detaylı

İmal Usulleri 1. Fatih ALİBEYOĞLU -2-

İmal Usulleri 1. Fatih ALİBEYOĞLU -2- 1 Fatih ALİBEYOĞLU -2- Malzemeler iki tür gerilmeye maruz kalır. Bu gerilmeler tekil etkiyebileceği gibi bunların bir bileşkesi de malzemelere etkiyebilir. Normal Gerilme(Çeki- Bası- Eğilme) Kayma Gerilmesi(Kayma-Burulma)

Detaylı

MAK-204. Üretim Yöntemleri

MAK-204. Üretim Yöntemleri MAK-204 Üretim Yöntemleri Taşlama ve Taşlama Tezgahı (12.Hafta) Kubilay ASLANTAŞ Afyon Kocatepe Üniversitesi Teknik Eğitim Fakültesi Makine Eğt. Bölümü Taşlama Đşleminin Tanımı: Belirli bir formda imal

Detaylı

Makine Elemanları I Prof. Dr. Akgün ALSARAN. Temel bilgiler Makine Elemanları

Makine Elemanları I Prof. Dr. Akgün ALSARAN. Temel bilgiler Makine Elemanları Makine Elemanları I Prof. Dr. Akgün ALSARAN Temel bilgiler Makine Elemanları İçerik Makine elemanları nedir? Konstrüksiyon nedir? Tasarım nedir? Tasarımda dikkat edilecek hususlar ve örnekler 2 Makine

Detaylı

MAK 401 MAKİNA PROJE DERSİ KONULARI. Prof. Dr. Erdem KOÇ. Doç. Dr. Hakan ÖZCAN

MAK 401 MAKİNA PROJE DERSİ KONULARI. Prof. Dr. Erdem KOÇ. Doç. Dr. Hakan ÖZCAN MAK 401 MAKİNA PROJE DERSİ KONULARI Not: Ders konuları seçilirken aşağıda belirtilen formun doldurulup bölüm sekreterliğine verilmesi gerekmektedir. Prof. Dr. Erdem KOÇ Konu Rüzgar Türbinlerinde Kanat

Detaylı

Karadeniz Teknik Üniversitesi Orman Fakültesi Orman Endüstri Mühendisliği Bölümü Yrd.Doç.Dr. Kemal ÜÇÜNCÜ

Karadeniz Teknik Üniversitesi Orman Fakültesi Orman Endüstri Mühendisliği Bölümü Yrd.Doç.Dr. Kemal ÜÇÜNCÜ Öğrenci Numarası Adı ve Soyadı İmzası: CEVAP ANAHTARI Açıklama: Bellek yardımcısı kullanılabilir. Sorular eşit puanlıdır. SORU 1. Standart vida profillerini çizerek şekil üzerinde parametrelerini gösteriniz,

Detaylı

formülü zamanı da içerdiği zaman alttaki gibi değişecektir.

formülü zamanı da içerdiği zaman alttaki gibi değişecektir. Günümüz endüstrisinde en yaygın kullanılan Direnç Kaynak Yöntemi en eski elektrik kaynak yöntemlerinden biridir. Yöntem elektrik akımının kaynak edilecek parçalar üzerinden geçmesidir. Elektrik akımına

Detaylı

DİŞLİ ÇARKLAR SAKARYA ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜH. BÖLÜMÜ MAKİNE ELEMANLARI DERS NOTU. Doç.Dr. Akın Oğuz KAPTI

DİŞLİ ÇARKLAR SAKARYA ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜH. BÖLÜMÜ MAKİNE ELEMANLARI DERS NOTU. Doç.Dr. Akın Oğuz KAPTI DİŞLİ ÇARKLAR MAKİNE MÜH. BÖLÜMÜ MAKİNE ELEMANLARI DERS NOTU Doç.Dr. Akın Oğuz KAPTI Dişli Çarklar 2 Dişli çarklar, eksenleri birbirine paralel, birbirini kesen ya da birbirine çapraz olan miller arasında

Detaylı

İmal Usulleri. Fatih ALİBEYOĞLU -8-

İmal Usulleri. Fatih ALİBEYOĞLU -8- Fatih ALİBEYOĞLU -8- Giriş Dövme, darbe veya basınç altında kontrollü bir plastik deformasyon sağlanarak, metale istenen şekli verme, tane boyutunu küçültme ve mekanik özelliklerini iyileştirme amacıyla

Detaylı

T.C. BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MIM331 MÜHENDİSLİKTE DENEYSEL METODLAR DERSİ

T.C. BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MIM331 MÜHENDİSLİKTE DENEYSEL METODLAR DERSİ T.C. BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE VE İMALAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MIM331 MÜHENDİSLİKTE DENEYSEL METODLAR DERSİ 3 NOKTA EĞME DENEY FÖYÜ ÖĞRETİM ÜYESİ YRD.DOÇ.DR.ÖMER KADİR

Detaylı

FIRAT ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ 3. SINIF EKSTRAKTİF METALURJİ DERSİ VİZE SINAV SORULARI CEVAP ANAHTARI

FIRAT ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ 3. SINIF EKSTRAKTİF METALURJİ DERSİ VİZE SINAV SORULARI CEVAP ANAHTARI FIRAT ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ 3. SINIF EKSTRAKTİF METALURJİ DERSİ VİZE SINAV SORULARI CEVAP ANAHTARI ---------------------------------------Boşluk Doldurma Soru

Detaylı

BARA SİSTEMLERİ HAKKINDA GENEL BİLGİLER

BARA SİSTEMLERİ HAKKINDA GENEL BİLGİLER BARA SİSTEMLERİ HAKKINDA GENEL BİLGİLER Günümüzde bara sistemlerinde iletken olarak iki metalden biri tercih edilmektedir. Bunlar bakır ya da alüminyumdur. Ağırlık haricindeki diğer tüm özellikler bakırın

Detaylı

2. Amaç: Çekme testi yapılarak malzemenin elastiklik modülünün bulunması

2. Amaç: Çekme testi yapılarak malzemenin elastiklik modülünün bulunması 1. Deney Adı: ÇEKME TESTİ 2. Amaç: Çekme testi yapılarak malzemenin elastiklik modülünün bulunması Mühendislik tasarımlarının en önemli özelliklerinin başında öngörülebilir olmaları gelmektedir. Öngörülebilirliğin

Detaylı

Üç farklı malzeme türünden imal edilen ve günlük haya6a sıkça karşılaş9ğımız ürünlerden biri, gazlı içecek kaplarıdır. Gazlı içecekler alüminyum

Üç farklı malzeme türünden imal edilen ve günlük haya6a sıkça karşılaş9ğımız ürünlerden biri, gazlı içecek kaplarıdır. Gazlı içecekler alüminyum Üç farklı malzeme türünden imal edilen ve günlük haya6a sıkça karşılaş9ğımız ürünlerden biri, gazlı içecek kaplarıdır. Gazlı içecekler alüminyum (metal) kutularda (üs6e), cam (seramik)(ortada) ve plasek

Detaylı

TALAŞLI İMALAT. Koşul, takım ile iş şekillendirilmek istenen parça arasında belirgin bir sertlik farkının olmasıdır.

TALAŞLI İMALAT. Koşul, takım ile iş şekillendirilmek istenen parça arasında belirgin bir sertlik farkının olmasıdır. TALAŞLI İMALAT Şekillendirilecek parça üzerinden sert takımlar yardımıyla küçük parçacıklar halinde malzeme koparılarak yapılan malzeme üretimi talaşlı imalat olarak adlandırılır. Koşul, takım ile iş şekillendirilmek

Detaylı

PLASTİK ŞEKİL VERME YÖNTEMLERİ

PLASTİK ŞEKİL VERME YÖNTEMLERİ ÜRETİM VE İMALAT TEKNOLOJİLERİ PLASTİK ŞEKİL VERME Yrd. Doç. Dr. Afşın Alper Cerit Erciyes Üniversitesi Endüstriyel Tasarım Mühendisliği Bölümü PLASTİK ŞEKİL VERME F. Nair A. Cerit Giriş PLASTİK ŞEKİL

Detaylı

Elektron ışını ile şekil verme. Prof. Dr. Akgün ALSARAN

Elektron ışını ile şekil verme. Prof. Dr. Akgün ALSARAN Elektron ışını ile şekil verme Prof. Dr. Akgün ALSARAN Elektron ışını Elektron ışını, bir ışın kaynağından yaklaşık aynı hızla aynı doğrultuda hareket eden elektronların akımıdır. Yüksek vakum içinde katod

Detaylı

DÖKÜM TEKNOLOJİSİ. Döküm:Önceden hazırlanmış kalıpların içerisine metal ve alaşımların ergitilerek dökülmesi ve katılaştırılması işlemidir.

DÖKÜM TEKNOLOJİSİ. Döküm:Önceden hazırlanmış kalıpların içerisine metal ve alaşımların ergitilerek dökülmesi ve katılaştırılması işlemidir. DÖKÜM TEKNOLOJİSİ Döküm:Önceden hazırlanmış kalıpların içerisine metal ve alaşımların ergitilerek dökülmesi ve katılaştırılması işlemidir. DÖKÜM YÖNTEMİNİN ÜSTÜNLÜKLERİ Genelde tüm alaşımların dökümü yapılabilmektedir.

Detaylı

BARTIN ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ METALURJİ ve MALZEME MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ METALİK MALZEMELERİN DARBE DENEY FÖYÜ. Arş. Gör.

BARTIN ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ METALURJİ ve MALZEME MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ METALİK MALZEMELERİN DARBE DENEY FÖYÜ. Arş. Gör. BARTIN ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ METALURJİ ve MALZEME MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ METALİK MALZEMELERİN DARBE DENEY FÖYÜ Arş. Gör. Emre ALP 1.Metalik Malzemelerin Darbe Deneyi Darbe deneyi gevrek kırılmaya

Detaylı