ULUSAL GERĠ DÖNÜġÜM STRATEJĠ BELGESĠ VE EYLEM PLANI

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "ULUSAL GERĠ DÖNÜġÜM STRATEJĠ BELGESĠ VE EYLEM PLANI 2013-2016"

Transkript

1 T.C. BĠLĠM, SANAYĠ VE TEKNOLOJĠ BAKANLIĞI Sanayi Genel Müdürlüğü ULUSAL GERĠ DÖNÜġÜM STRATEJĠ BELGESĠ VE EYLEM PLANI ( Tarihli 3. Taslak Versiyon)

2 ĠÇĠNDEKĠLER 1. GĠRĠġ YÖNETĠCĠ ÖZETĠ MEVCUT DURUM AVRUPA BIRLIĞI NDE GERI DÖNÜġÜM AB Atık Verileri TÜRKIYE DEKI DURUM Belediye Atıkları Ambalaj Atıkları Tehlikeli Atık Atık Pil ve Akümülatörler Atık Yağlar Ömrünü Tamamlamış Lastikler (ÖTL) Atık Elektrikli ve Elektronik Eşyalar Ömrünü Tamamlamış (Hurda) Araçlar Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıkları Sanayi Sektörleri ve Atıklar DURUM ANALĠZĠ PLANLAMA SÜRECINDE ĠZLENEN YÖNTEM GÜÇLÜ YÖNLER-ZAYIF YÖNLER-FIRSATLAR-TEHDITLER (GZFT) ANALIZI ÖNCELIKLI SORUN ALANLARI Bilinç ve Farkındalık Oluşturma İdari ve Hukuki Düzenlemeler Altyapı Finansman ve Destek Uygulama GENEL AMAÇ, HEDEFLER VE FAALĠYETLER VIZYON GENEL AMAÇ HEDEFLER UYGULAMA, ĠZLEME VE DEĞERLENDĠRME EYLEM PLANI KAYNAKÇA EK: STRATEJĠ HAZIRLIĞINA KATILAN KURUM VE KURULUġLARIN LĠSTESĠ

3 ġekġller LĠSTESĠ ġekil 1: Avrupa da toplam atık üretimi 19 ġekil 2: Avrupa da üretilen belediye atıkları (kg/kiģi) 20 ġekil 3: Geri dönüģtürülmüģ belediye atıkları birleģimi 21 ġekil 4: Geri kazanım ve bertaraf tesisi sayıları 23 ġekil 5: KAAP atık kompozisyonu belirleme çalıģması sonucu 24 ġekil 6: Yıllara göre tesis sayısı, belediye sayısı ve hizmet verilen nüfus. 25 ġekil 7: Kayıtlı ekonomik iģletmeler. 27 ġekil 8: tarihleri arasında lisanslı tesis sayıları. 29 ġekil 9: Lisanslı ambalaj atığı toplama ayırma ve geri dönüģüm tesisleri. 30 ġekil 10: Piyasaya sürülen ambalajların geri kazanım oranları. 31 ġekil 11: Piyasaya sürülen ambalajların Yönetmelikte yer alan hedeflere göregerçekleģen geri kazanım oranları 32 ġekil 12: Piyasaya sürülen kompozit ambalajların geri kazanım oranları. 32 ġekil 13: Yıllara göre tehlikeli atık lisansı alan tesis sayılarının dağılımı. 33 ġekil 14: 2010 yılı lisanslı geri kazanım/bertaraf tesislerinin dağılımı. 33 ġekil 15: 2009 ve 2010 yılı beyanlarına göre tehlikeli atık yönetimi dağılımı. 34 ġekil 16: 2009 ve 2010 yılı beyanlarına göre Türkiye genelinde tehlikeli atık dağılımı. 35 ġekil 17: Atık pil toplama miktarları. 37 ġekil 18: Atık akü toplama ve geri kazanım miktarları 38 ġekil 19: Atık yağ toplama miktarları. 39 ġekil 20: Bitkisel atık yağ geçici depolama alanı. 41 ġekil 21: Bitkisel atık yağ toplama oranları 41 ġekil 22: Geri kazanım ürünlerinin dağılımı. 42 ġekil 23: Lisanslı ÖTL geri kazanım tesisleri ve geçici depolama alanları. 44 ġekil 24: Geri kazanım tesisleri ve çimento fabrikalarında ek yakıt olarak kullanılan ÖTL miktarları. 44 ġekil 25: Atık elektrikli ve elektronik eģya toplama miktarları (ton) 46 ġekil 26: AEEE iģleme tesis sayıları. 46 ġekil 27: Yıllara göre hurda araç sayıları

4 ÇĠZELGELER LĠSTESĠ Çizelge 1: AB geri dönüģüm hedefleri 16 Çizelge 2: Malzemeye göre yıllık geri kazanım hedefleri (%). 27 Çizelge 3: 2009 yılı ambalaj ve ambalaj atıkları istatistik sonuçları. 30 Çizelge 4: Atık yağ geri kazanım ve bertaraf miktarları 39 Çizelge 5: Atık yağ geri kazanımı sonucu elde edilen ürün miktarları. 40 Çizelge 6: Özel atıkların geri dönüģüm hedefleri. 49 Çizelge 7: 2010 yılı imalat sanayi atık göstergeleri. 55 Çizelge 8: 2008 yılı sanayi grubuna göre atık miktarları. 55 Çizelge 9: Türkiye 2010 ithalat verileri. 56 Çizelge 10: Geri dönüģüm sektörüne iliģkin yapılan GZFT analizi sonuçları 59 Çizelge11: Öncelikli Sorun Alanları

5 119 KISALTMALAR LĠSTESĠ AB AB 27 AEEE BSTB ÇEP ÇEVKO ÇġB ÇġGB DÇÜD DĠB EB EKK EPDK ETKB GĠTES GSMH GTB GTHB ĠB KAAP KOSGEB MB MEB MKEK :Avrupa Birliği :Avrupa Birliğine Üye 27 Ülke :Atık Elektrikli ve Elektronik EĢyalar :Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı :Çevre Eylem Planı :Çevre Koruma ve Ambalaj Atıkları Değerlendirme Vakfı Ġktisadi ĠĢletmesi :Çevre ve ġehircilik Bakanlığı :ÇalıĢma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı :Türkiye Demir Çelik Üreticileri Derneği :Diyanet ĠĢleri BaĢkanlığı :Ekonomi Bakanlığı :Ekonomi Koordinasyon Kurulu :Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu :Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı :Girdi Tedarik Stratejisi :Gayri Safi Millî Hasıla :Gümrük ve Ticaret Bakanlığı :Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı :ĠçiĢleri Bakanlığı :Katı Atık Ana Planı Projesi :Küçük ve Orta Ölçekli ĠĢletmeleri GeliĢtirme ve Destekleme Ġdaresi BaĢkanlığı :Maliye Bakanlığı :Milli Eğitim Bakanlığı :Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu 5

6 MYK MSB OSBD OSBÜK ÖTA ÖTL PAGEV REACH RoHS SB STK TÜDAM TÜĠK TÜKÇEV :Mesleki Yeterlilik Kurumu :Milli Savunma Bakanlığı :Organize Sanayi Bölgeleri Derneği :Organize Sanayi Bölgeleri Üst KuruluĢu :Ömrünü TamamlamıĢ (Hurda) Araçlar :Ömrünü TamamlamıĢ Lastikler :Türk Plastik Sanayicileri AraĢtırma GeliĢtirme ve Eğitim Vakfı :Kimyasalların Kaydı, Değerlendirmesi, Ġzni ve Kısıtlanması Hakkında 1907/2006 sayılı Avrupa Parlamentosu ve Konsey Tüzüğü (Registration, Evaluation, Authorisation/Restriction of Chemicals) :Belirli Zararlı Maddelerin Kullanımını Kısıtlamaya ĠliĢkin Direktif (Restriction of Hazardous Substances Directive) :Sağlık Bakanlığı :Sivil Toplum KuruluĢları :Türkiye Değerlendirilebilir Atık Malzemeler Sanayicileri Derneği :Türkiye Ġstatistik Kurumu :Tüketici ve Çevre Eğitim Vakfı Ġktisadi ĠĢletmesi TÜMMER :Türkiye Mermer DoğaltaĢ ve Makineleri Üreticileri Birliği TBB TSE TSF TTĠS UDHB YK :Türkiye Belediyeler Birliği :Türk Standardları Enstitüsü :Türkiye Seramik Federasyonu :Türkiye Tekstil ĠĢverenleri Sendikası :UlaĢtırma, Denizcilik ve HaberleĢme Bakanlığı :YetkilendirilmiĢ KuruluĢ

7 GĠRĠġ Ülkemizde gerçekleģen hızlı ekonomik büyüme, teknolojik geliģme, sanayileģme, kentleģme, nüfus artıģı ve refah seviyesinin yükselmesi üretilen atık miktarında artıģ yaģanmasına neden olmaktadır. Artan atık miktarı nedeniyle karģılaģılan zorluklar atıksız veya olabildiğince az atıklı üretimi ve tüketimi amaçlayan atık yönetimi yaklaģımını gerektirmektedir. Atık yönetimi kapsamında; evsel, tıbbi, tehlikeli ve tehlikesiz atıkların minimizasyonu, kaynağında ayrı toplanması, ara depolanması, gerekli olduğu durumda atıklar için aktarma merkezleri oluģturulması, atıkların taģınması, geri kazanılması, bertarafı, geri kazanım ve bertaraf tesislerinin iģletilmesi ile kapatma, kapatma sonrası bakım ve izleme-kontrol süreçleri gerçekleģtirilmektedir. Atık yönetimi çevre koruma politikaları arasında ağırlıklı bir önemle yer tutmaktadır. Doğal kaynakların hızla tüketilmesinin önüne geçilmesi ve üretilen atıkların çevre ve insan sağlığı için bir tehdit olmaktan çıkarılarak ekonomi için bir girdiye dönüģtürülmesini amaçlayan atık yönetim stratejileri, tüm dünyada giderek öncelikli bir politika hedefi olarak benimsenen sürdürülebilir kalkınma yaklaģımının temelini oluģturmaktadır. Atıkların çevreye zarar vermeden bertaraf edilmesi baģta çevre ve insan sağlığı olmak üzere ekonomiyi de yakından ilgilendirmektedir. Doğal kaynakların ve bu kaynakların kendini yenileme kapasitesinin sınırlı olduğu göz önüne alındığında sürdürülebilir kalkınma yaklaģımı çerçevesinde atık yönetiminde; geri dönüģüm ve geri dönüģümün sosyal, çevresel ve ekonomik etkileri ön plana çıkmaktadır. Atık yönetiminin en önemli ayaklarından olan geri dönüģüm; değerlendirilebilir atıkların çeģitli fiziksel ve/veya kimyasal geri dönüģüm yöntemleri ile ikincil hammaddeye dönüģtürülerek tekrar üretim sürecine dahil edilmesi olarak tanımlanmaktadır. Geri dönüģüm uzun vadede verimli bir ekonomik yatırım olarak görülmektedir. Doğal kaynakların hızla tükenmesine bağlı olarak üretim sürecinde kullanılan hammadde miktarının azalması sonucunda ekonomik problemler ortaya çıkmaktadır. Etkin bir geri dönüģüm sistemi, hammadde ve ara malı ithalat bağımlılığı yüksek olan sektörlerde bu bağımlılığı azaltıcı yönde yapacağı etkiyle de sürdürülebilir ekonomik büyümeye katkı sağlayacaktır. Bu bağlamda geri dönüģüm ekonomi üzerinde olumlu etki yaratmaktadır. Geri dönüģtürülmüģ maddelerin üretim sistemine kazandırılması, ekonomik ve çevresel yönden olumlu katkıların yanı sıra yeni iģ imkanları sağlamakta ve gelecek kuģakların doğal kaynaklardan yararlanma olanağını da artırmaktadır. Sektörlerin hammadde ihtiyacının bir bölümünün geri 7

8 dönüģtürülebilen ve ekonomik değeri bulunan atıklardan karģılanmasısürdürülebilirliğin sağlanması adına büyük önem taģımaktadır. Ülkemizde üretilen atıkların yarısından fazlası geri kazanılabilir özelliğe sahiptir. Çevresel bir sorun olan ve bertarafı için finansal kaynak gerektiren atıklar geri dönüģüm yöntemiyle problem olmaktan çıkarılarak, ekonomik bir değere dönüģtürülmektedir. Bu nedenle üretim için önemli bir kaynak olan atıkların; istihdam yaratma, etkin doğal kaynak kullanımı, ekonomik fayda ve çevresel iyileģtirme gibi alanlarda sağlayacağı avantajlar da göz önüne alındığında, geri dönüģümün ulusal refahın arttırılmasında sahip olduğu büyük potansiyel anlaģılmaktadır. Bu çerçevede ülkemizde geri dönüģüm sisteminin karģı karģıya bulunduğu sorunlar tespit edilmiģ ve çözüm yolları araģtırılarak sektörün sürdürülebilir ve etkili bir yapıya kavuģmasını sağlamak adına Ulusal Geri DönüĢüm Strateji Belgesi ve Eylem Planı hazırlanmıģtır. Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliğinde geri kazanım, tekrar kullanım ve geri dönüģüm kavramlarını da kapsamakta, atıkların özelliklerinden yararlanılarak içindeki bileģenlerin fiziksel, kimyasal veya biyokimyasal yöntemlerle baģka ürünlere veya enerjiye çevrilmesi olarak tanımlanmaktadır. Yine aynı yönetmeliğe göre geri dönüģüm, atıkların bir üretim prosedürüne tabi tutularak, orjinal amaçlı ya da enerji geri kazanımı hariç olmak üzere, organik geri dönüģüm dahil diğer amaçlar için yeniden iģlenmesidir. Geri dönüģümün geri kazanımdan en belirgin farkı, atıkların fiziksel, kimyasal veya biyokimyasal yöntemlerle baģka ürünlere veya enerjiye çevrilmesinin (organik atıklardan biyogaz üretimi, röntgen suyundan gümüģ elde edilmesi gibi) söz konusu olmamasıdır. Sonuç olarak, geri kazanım kavramı, yeniden kullanım ve geri dönüģüm kavramlarını kapsamakta; geri dönüģüm kavramı ise geri kazanım kavramını kapsamamaktadır. Söz konusu teknik tanımlar çerçevesinde geri kazanım ve toplama-ayırma faaliyetleri ve geri dönüģüm ayrı düģünülmemektedir. Bundan dolayı her ne kadar literatürde tersi gerçerli olsa da strateji belgesinde geri dönüģüm, kelime olarak tüm bu faaliyetleri içine alan bir Ģemsiye kavram olarak kullanılmak durumunda kalmıģtır. Bu bağlamda; EKK kararında ve 2012 Yılı Planında yer alan Ulusal Geri DönüĢüm Strateji Belgesi ve Eylem Planında geri dönüģüm olarak isimlendirilen kavram, geri kazanım ve toplama-ayırma faaliyetlerini de kapsayacak Ģekilde ele alınmaktadır. Atık yönetiminin bileģenlerinden sadece biri olan geri dönüģüm, yarattığı ekonomik etkileri ile ön plana çıkmaktadır. Atık yönetimi ĢemĢiye bir kavramdır ve geri dönüģümü de içermektedir. Atık yönetiminin en önemli baģlıklarından biri, atıkları oluģmadan, kaynağında 8

9 önlemeye yönelik faaliyetleri içeren bir kavram olan atık önleme dir. Strateji ile ilgili görevlendirmenin kapsamı gereği; atık önleme/kirlilik önleme/bertaraf gibi diğer temel entegre atık yönetimi yöntemleri Ulusal Geri DönüĢüm Strateji Belgesi ve Eylem Planı nda ele alınmamaktadır. Bu bağlamda yukarıda verilen bilgiler ıģığında Stratejinin kapsamı geri kazanım ve toplamaayırma faaliyetlerini de içermekte, diğer atık yönetimi uygulamalarını içermemekte ve geri dönüģüm olarak adlandırılmaktadır. Geri dönüģüm sektörü yatay kesen bir alan olduğu için birçok paydaģın somut katkısını gerektirmekte ve birçok farklı alanlarda yapılması gereken faaliyetleri kapsamaktadır. Bu strateji belgesinin kapsamı yapılan değerlendirmeler sonucunda ambalaj atıkları, atık pil ve akümülatörler, elektronik atıklar, ömrünü tamamlamıģ lastikler, ömrünü tamamlamıģ araçlar, metal hurdalar, madeni atık yağlar, bitkisel atık yağlar ve endüstriyel atıklar olarak belirlenmiģtir. Hazırlanan Ulusal Geri DönüĢüm Stratejisi ülkemizin geri dönüģüm konusundaki mevcut durumunu ortaya koymakta ve önümüzdeki dönemde yapılması gereken çalıģmalar için bir yol haritası çizmektedir. Stratejide yer alan eylemlerin etkin uygulanmasının, ülkemizin geri dönüģüm sektörünün geliģmesini destekleyerek çevresel ve ekonomik fayda sağlaması beklenmektedir

10 YÖNETĠCĠ ÖZETĠ Ekonomi Koordinasyon Kurulu nun 01 Ağustos 2011 tarihli kararıyla Ulusal Geri DönüĢüm Stratejisi hazırlanmasının koordinasyonu Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığına verilmiģtir. 18 Ekim 2011 tarih ve sayılı mükerrer Resmi Gazete de yayımlanan 11 Ekim 2011 tarih ve 2011/2303 sayılı 2012 Yılı Programının Uygulanması, Koordinasyonu ve Ġzlenmesine Dair Bakanlar Kurulu Kararı ile de Çevre ve ġehircilik Bakanlığı ile Kalkınma Bakanlığı iģbirliği yapılacak kuruluģlar olarak belirlenmiģtir. Söz konusu görev; 2012 Yılı Programında Öncelik 67: DıĢa bağımlılığı yüksek olan sektörlerde geri dönüģüm yatırımlarına özel önem verilecek, Ulusal Geri DönüĢüm Stratejisi oluģturulacaktır. maddesi ile tanımlanmıģtır yıllarını kapsayan Ulusal Geri DönüĢüm Stratejisinin hazırlanması çalıģmalarına kamu kurumları, özel sektör ve sivil toplum kuruluģları (STK) tarafından katkı sağlanmıģ ve süreçte katılımcı ve paylaģımcı bir yöntem izlenmiģtir. Strateji Belgesi hazırlanırken temel olarak Çevre ve ġehircilik Bakanlığı, Türkiye Ġstatistik Kurumu (TÜĠK) gibi kurumlar ve Avrupa Birliği (AB) tarafından hazırlanan rapor ve verilerden yararlanılmıģtır. Ulusal Geri DönüĢüm Stratejisinin temel amacı çevreye ve insana saygılı, kaynakların etkin kullanıldığı ve geri dönüģümün ekonominin vazgeçilmez parçalarından biri haline geldiği üretim ve tüketim kültürünün oluģumunu sağlamak olarak belirlenmiģtir. Bu amaç çerçevesinde stratejinin gerçekleģtirilmesi adına sektörün güçlü ve zayıf yönleri belirlenmiģ ve hedefler tespit edilmiģtir. Belirlenen 5 hedef; toplumun tüm kesimlerinde geri dönüģüm bilincini oluģturmak, ilgili mevzuatları geri dönüģümün amacına uygun olarak geliģtirmek, geri dönüģtürülebilir tüm atıkların kaynakta ayrı biriktirilmesi, toplanması ve taģınmasını sağlamak, geri dönüģüm konusunda konusunda finansal destek sağlamak atık üretimini kayıt altına alarak etkin bir denetim sistemi kurmak olarak sıralanmaktadır. Bu hedeflere ulaģmak için 2016 yılına kadar hayata geçirilecek 47 eylem bu kapsamda ĢekillendirilmiĢtir. Belgenin kapsamının ve içeriğinin oluģturulması sırasında ilgili tarafların görüģlerinin alınması açık ve Ģeffaf bir ortamda sürdürülmüģtür. 26 Ocak 2012 tarihinde kamudan geniģ katılımın sağlandığı bir Kapsam Belirleme Mutabakat Toplantısı yapılmıģtır. 17 Nisan 2012 de ise kamu ve özel sektör baģta olmak üzere tüm tarafların katıldığı Ulusal Geri 10

11 DönüĢüm Stratejisi Hazırlık ÇalıĢtayı gerçekleģtirilmiģtir. ÇalıĢtay çıktıları ile Ģekillenen taslak eylemler 10 Temmuz 2012 tarihinde geri dönüģüm sektör temsilcilerinin katılım sağladığı bir toplantıda değerlendirilmiģtir. 25 Temmuz 2012 tarihli resmi yazı ile tamamlanan Ulusal Geri DönüĢüm Strateji Belgesi ve Eylem Planı 1. Taslağı ilgili kurum ve kuruluģların görüģ ve önerilerine sunulmuģtur. Ulusal Geri DönüĢüm Strateji Belgesi ve Eylem Planı 1. Taslağına 35 kurumdan 45 adet görüģ yazısı gelmiģtir. Gelen görüģler değerlendirilmiģ, iģlenmiģ ve oluģturulan Ulusal Geri DönüĢüm Stratejisi Belgesi ve Eylem Planı 2. Taslağı 23 Kasım 2012 tarihinde gerçekleģtirilen Mutabakat Toplantısı nda değerlendirilmiģtir. Mutabakat toplantısına çeģitli kurumlardan 99 kiģi katılım sağlamıģtır. Mutabakat toplantısında gerçekleģtirilen grup çalıģmaları sonrası önerilen değiģiklikler Eylem Planına iģlenmiģ olup, Ulusal Geri DönüĢüm Stratejisi 3. Taslağı tarihinde son kez ilgili kurum ve kuruluģların görüģ ve önerilere sunulmuģtur. Gelen görüģler doğrultusunda son hali verilen Ulusal Geri DönüĢüm Stratejisi EKK ya sunulacaktır

12 MEVCUT DURUM Dünya nüfusunun giderek artmasının ve tüketim alıģkanlıklarının değiģmesinin özellikle güçlü ekonomilerde toplam tüketimi artırması beklenmektedir. Bu durum kaynaklar üzerinde baskıyı artırarak çevre ve sağlık açısından olumsuz etkilere neden olmaktadır. Geri dönüģüm ekonomik fırsatlar yaratırken kaynak verimliliğine de katkı sağlamaktadır. Ayrıca ülkelerde geliģtirilen atık politikaları, ikincil hammaddeler için yeni pazarların oluģmasına da neden olmaktadır. Atık yönetiminin temelini atık yönetimi hiyerarģisi ve üretici sorumluluğu ilkeleri oluģturmaktadır. Atık yönetimi hiyerarģisinde birincil önceliği, atıkların üretim aģamasında önlenmesi ve atık miktarının ve tehlikelilik düzeyinin azaltılması oluģturmaktadır. Atıkların yeniden kullanım, geri dönüģüm ve enerji elde edilmesi yoluyla geri kazanılması ikinci, geri kazanım olanağı olmayan atıkların çevreye zarar verilmeksizin yakılması ya da güvenli depolanması da son basamağı oluģturmaktadır. Geri dönüģüm, oluģumu kaynakta önlenemeyen veya yeniden kullanılamayan atıklara uygulanan bir yöntemdir. Atık hiyerarģisi; atık önleme ve yönetimine iliģkin mevzuat ve politikalarda Ģu Ģekilde ifade edilmektedir: Önleme Yeniden kullanım Geri dönüģüm Geri kazanım (enerji kazanımı gibi) Bertaraf (Depolama/Yakma). Atık yönetiminin yukarıda sayılan bileģenlerinden sadece biri olan geri dönüģüm, yarattığı ekonomik etkileri ile ön plana çıkmaktadır. Atık yönetimi ĢemĢiye bir kavramdır ve geri dönüģümü de içermektedir. Atık yönetiminin en önemli baģlıklarından biri önlemedir. Atıkları oluģmadan, kaynağında önlemeye yönelik faaliyetleri içeren bu kavram Ulusal Geri DönüĢüm Stratejisinde kapsam dıģı olduğu için ele alınmamaktadır. Geri dönüģüm konusunda ön plana çıkan bir kavram olan üretici sorumluluğu ilkesi, atıklardan kaynaklanan her tür maliyetin atık üreticileri tarafından karģılanmasını öngörmektedir. Bu yaklaģım kirleten öder prensibinin bir yansımasıdır. Atık yönetimine iliģkin diğer ilkeler ise kendine yeterlilik, uygun teknolojilerin seçilmesi ve kullanılması ve atıkların kaynağına mümkün olan en yakın alanda bertaraf edilmesidir. GeliĢmiĢ ülke uygulamalarına bakıldığında, atıkların %35-45 civarındaki kısmı hariç, kalan kısmının tümüyle geri dönüģtürülerek ekonomiye kazandırıldığı görülmektedir. Örneğin 12

13 ülkemizle paralel olarak AB de hammadde ihtiyacının artıģı ve AB nin hammadde ithalat bağımlılığı göz önüne alındığında geri dönüģümün rolü daha çok ön plana çıkmaktadır. Avrupa ekonomisi yüksek düzeyde kaynak tüketimine dayanmakta olup 2020'ye yönelik tahminler AB'de kaynak kullanımının artmaya devam edeceğini göstermektedir. Avrupa'nın kaynak tüketimini belirleyen baģlıca güçler ekonomik büyüme, teknolojik geliģmeler ve değiģen tüketim ve üretim alıģkanlıklarıdır. AB de kullanılan kaynakların yaklaģık üçte biri atığa ve emisyona dönüģmektedir. Kaynak kullanımı dünyanın diğer bölgelerinde de artmaya devam etmektedir. Bu durum ürün ve hizmet tüketiminin artmasından kaynaklanmaktadır. Yüksek kaynak tüketimi dünyanın tüm bölgelerinde çevre üzerinde baskı oluģturmaktadır. Bu baskılar arasında yenilenebilir olmayan kaynakların tükenmesi, yenilenebilir kaynakların yoğun kullanımı, ulaģım ve madencilik faaliyetlerine bağlı olarak su, hava ve toprağa yüksek emisyon yayılması ve ekosistemleri negatif etkileyen yüksek atık üretimi bulunmaktadır. Dünyanın birçok bölgesinde geri dönüģüme yönelik çeģitli politika, proje, teknoloji, program ve strateji geliģtirilmekte ve uygulanmaktadır. Son olarak geri dönüģümün önemine, Rio+20 nin Arzu Ettiğimiz Gelecek baģlıklı Sonuç Belgesinde, Sürdürülebilir atık yönetiminin, 3R (reduce- azaltım, reuse- yeniden kullanım ve recycle geri dönüģüm) uygulamaları aracılığıyla ileri bir Ģekilde desteklenmesi olarak vurgu yapılmıģtır. Ülkemizin AB ye uyum süreci ve ülkemizle AB deki düzenlemelerin ve uygulamaların yakınlığı göz önüne alındığında Ulusal Geri DönüĢüm Stratejisi nde mevcut durum analizi AB özelinde yapılmıģtır Avrupa Birliği nde Geri DönüĢüm AB de geri dönüģüm birçok politika belgesinde önemli bir yer tutmaktadır. AB Sürdürülebilir Kalkınma Stratejisi nin genel hedefi yenilenebilir olmayan doğal kaynakların ve hammaddelerin; çevresel etkilerin azaltılmasına yönelik olarak kaynak verimliliğinin artırılmasıyla yenilenebilir doğal kaynakların yeniden oluşma kapasitelerini geçmeyecek bir hızda kullanılmasıdır. AB politikalarında özellikle AB Sürdürülebilir Kalkınma Stratejisi ve 6. Çevre Eylem Planı (6. ÇEP) ile kaynak kullanımı ve atığa verilen önem artmıģtır yılında oluģturulan Atık Önleme ve Geri DönüĢüm Tematik Stratejisi nde atık önleme ve geri dönüģüm konusu 7 tematik alandan biri olarak belirlenmiģ ve 6. ÇEP de programlanmıģtır. Strateji; yaģam boyu yaklaģımını, atık hiyerarģisini ve üretici sorumluluğu düģüncesini temel almıģtır. Stratejinin uzun dönemli hedefi, Avrupa nın geri dönüģtüren, atığı önleyen ve atıkları kaynak olarak kullanan bir toplum olmasının sağlanması 13

14 olarak belirlenmiģtir. Avrupa Komisyonu Sürdürülebilir Tüketim ve Üretim ve Sürdürülebilir Endüstri Politikası (SCP/SIP) Eylem Planı, Tematik Strateji ve 6.ÇEP e ek olarak AB deki atık önleme yaklaģımı Atık Çerçeve Direktifi-2008/98/EC tarafından da belirlenmektedir (EEA, ). AB de atık önlemeye yardımcı olan diğer ilgili düzenlemeler Ģu Ģekilde sıralanmaktadır: Kimyasalların Kaydı, Değerlendirmesi, Ġzni ve Kısıtlanması Hakkında Avrupa Parlamentosu ve Konsey Tüzüğü (REACH) (1907/2006/EC), Eko-tasarım Direktifi (2009/125/EC), Atık Yakma Direktifi (2000/76/EC), Atıkların Sevkiyatına ĠliĢkin Tüzük (1013/2006/EC), Ambalaj ve Ambalaj Atıkları Direktifi (94/62/EC), Düzenli Depolama Direktifi (1999/31/EC), Ömrünü TamamlamıĢ Araçlar Direktifi (2000/53/EC), Atık Elektrikli ve Elektronik EĢya Direktifi (WEEE), (2012/19/EU), Elektrikli ve Elektronik EĢyalarda Bazı Zararlı Maddelerin Kullanımının Sınırlandırılmasına ĠliĢkin Direktif (RoHS) (2011/65/EU), Yer Altı Suyunun Kirliliğe KarĢı Korunmasına ĠliĢkin Direktif (80/68/EEC), Kentsel Atık Su Arıtım Direktifi (91/271/EC), Pil ve Akümülatörlere ĠliĢkin Direktif (2006/66/EC), Maden Atıklarının Yönetimine ĠliĢkin Direktif (2006/21/EC) ve Arıtma Çamurlarının Tarımda Kullanılmasına ĠliĢkin Direktif (86/278/EEC). AB de atık önleme, mevzuatlarda çevresel iyileģtirme ve ekonomik büyüme açısından ele alınmaktadır. AB atık yönetimi politikasının hedeflerinden bazıları, Kirliliği ortadan kaldırmak, azaltmak ve önlemek, Doğanın ve doğal kaynakların ekolojik dengeye zarar verecek Ģekilde iģletilmesini engellemek ve rasyonel bir Ģekilde yönetilmelerini temin etmek, Kalkınmaya; kalite gereksinimleriyle uyum içerisinde, özellikle de çalıģma Ģartlarının ve çevrenin iyileģtirilmesiyle yön vermek, Ģeklinde sıralanabilir (EU, 2008). AB Atık Önleme ve Geri DönüĢüm Tematik Stratejisi nde yer alan 7 temel eylem Ģöyledir (EC, 2012): Mevcut AB atık mevzuatının uygulanması, Yapının basitleģtirilmesi ve modernleģtirilmesi, Atık politikasına yaģam boyu düģünce tarzının eklenmesi, Atığın kaynakta önlenmesinin sağlanması, Bilgi altyapısının geliģtirilmesi, Geri dönüģüm standartlarının geliģtirilmesi, 14

15 AB geri dönüģüm politikasının detaylandırılması. Eski AB üyeleri ve Norveç, belediye atıklarının geri dönüģüm oranını hem ağırlık hem de yüzde olarak son 10 yılda önemli ölçüde artırmıģtır. Eski ve yeni AB üyeleri arasında geri dönüģüm istatistikleri açısından hala ciddi fark bulunmaktadır. Geri dönüģüm oranı genel olarak eski AB ülkelerinde yüksektir. Eski AB üyeleri ve Norveç için belediye atıklarının geri dönüģümüne iliģkin geliģmelerin takip edilmesi için 6 farklı grup belirlenmiģ ve ülkeler buna göre sınıflandırılmıģtır (Tojo ve Fischer, 2011): Çok yüksek (>%50) geri dönüģüm oranı olan ve bu oranlarda düģükte olsa yıllık artıģ görülen ülkeler (>%0,25): Almanya, Belçika, Hollanda Yüksek (%40-%50) geri dönüģüm oranı olan ve 2000 yılından itibaren bu oranlarda düģükte olsa yıllık artıģ görülen ülkeler (>%0,5):Avusturya, Danimarka, Lüksemburg, Norveç, Ġsviçre Ortalama (%25-%40) geri dönüģüm oranı olan ve bu oranlarda çok yüksek yıllık artıģ görülen ülkeler (>%0,75):Ġrlanda, Ġngiltere Ortalama (%25-%40) geri dönüģüm oranı olan ve 2000 yılından itibaren bu oranlarda düģük ortalama yıllık artıģ görülen ülkeler (<%0,75):Finlandiya, Fransa. DüĢük (%10-25%) geri dönüģüm oranı olan ve 2000 yılından itibaren bu oranlarda çok yüksek ortalama yıllık artıģ görülen ülkeler (>%0,75):Ġtalya, Portekiz. DüĢük (%10-25%) geri dönüģüm oranı olan ve 2000 yılından itibaren bu oranlarda düģük yıllık artıģ görülen ülkeler (<%0,75):Yunanistan, Ġspanya. AB üye ülkeleri arasındaki söz konusu uygulama farklılığı da dikkate alınarak geliģtirilen AB geri dönüģüm hedefleri Çizelge 1 de görülmektedir. Avrupa Komisyonu; geri dönüģüm ve depolanma konusunda öncelikli 4 atık alanı belirlemiģtir. Bunlar ambalaj atıkları, ömrünü tamamlamıģ araçlar, atık pil ve akümülatörler ve elektronik atıklardır. AB geri dönüģüm hedefleri özellikle söz konusu 4 atık alanını içerecek Ģekilde yapılandırılmıģtır

16 400 Çizelge 1: AB geri dönüģüm hedefleri Yıl Geri Kazanım Geri DönüĢüm Toplama Hedefi (recover) Hedefi Hedefi Ambalaj atığı 2008 %60 %55 - Ömrünü 2015 %95 (yeniden %85 (yeniden %100 tamamlamıģ kullanım dahil) kullanım dahil) araçlar %70-80 (oran AEEE %50-80 (oran AEEE KiĢi baģı 2015 kategorisine göre kategorisine göre yıllık en az 4 değiģmektedir) değiģmektedir) kg (evsel) Atık elektrikli ve elektronik eģyalar (AEEE) 2016 %75-85 (oran AEEE kategorisine göre değiģmektedir) 2019 %75-85 (oran AEEE %50-80 (oran AEEE kategorisine göre değiģmektedir) %50-80 (oran AEEE %45 %65 kategorisine göre kategorisine göre değiģmektedir) değiģmektedir) TaĢınabilir Piller % %45 KurĢun asit 26 Eylül - % 65 - akümülatörler 2010 sonrası Nikel kadmiyum akümülatörler Diğer piller 26 Eylül 2010 sonrası 26 Eylül 2010 sonrası - % % Kaynak: Tojo, ve Fischer 2011; Ġlgili diğer direktifler. Ayrıca yeni AB Atık Çerçeve Direktifinde daha uzun vadeli hedefler belirlenmiģtir. Bu yenihedefler ise Ģöyle sıralanmaktadır: 16

17 : tamamen ayrı toplama: en azından kağıt, plastik, metal ve cam için. 2020: evsel ve benzer atıklarda (kağıt, plastik, metal ve cam) %50 geri dönüģüm oranına ulaģma. 2020: inģaat ve yıkıntı atıklarında (toprak ve taģ hariç) %70 geri dönüģüm oranına ulaģma. Son istatistiklere göre AB deki atık yönetimi iyileģmiģtir fakat AB nin stratejilerinde yer alan geri dönüģtüren bir toplum olması hedefi için daha fazla çabaya ihtiyaç vardır. Atıklara yönelik projeksiyonlar, ek hiçbir önlem alınmaması durumunda, atıkların 2008 yılına göre 2020 yılında %7 artacağını göstermektedir. REACH uygulaması ve diğer ulusal azaltım politikaları ile tehlikeli atıkların azalacağı öngörülmektedir. ġu an mevcut olan mevzuatın tam uygulanması ile belediye atıklarında geri dönüģümün 2020 yılında ortalama %49 a çıkacağı (2008 yılında %40) ve depolamanın ise %28 oranında sabitleneceğinin beklendiği belirtilmektedir (EC, 2011) atık yönetimi ve geri dönüģüm sektöründe yer alan endüstrilerin AB deki cirosunun büyüklüğünün 95 milyar Avro olduğu belirlenmiģtir. Sektör 1,2-1,5 milyon kiģi arası istihdam yaratmaktadır (EC, 2011). AB GSYH nin %0,75 kadarının atık yönetimi ve geri dönüģümle ilgili olduğu tahmin edilmektedir. Sadece geri dönüģüm sektörü, tahminen 24 milyar Avro ciroya ve yarım milyon kiģilik istihdam hacmine sahiptir. Dolayısıyla AB, dünyadaki ekolojik sanayilerin yaklaģık %30 una ve atık ve geri dönüģtürme sanayilerinin % 50 sine sahiptir. AB de atık sektörünün 2020 yılı için hedefi olan GSYH nin %1 ini temsil etmesi yolunda çabalar devam etmektedir. Geri dönüģüm sektöründeki istihdam sayısı 2000 yılında 177,000 kiģi iken 2007 yılında 301,000 kiģi olmuģtur. Eko-endüstriler içinde bu artıģ yenilenebilir enerji istihdamından (%16,4 artıģ) sonra ikinci sırada yer almaktadır. AB 27 deki istihdam miktarı ise 397,000 kiģidir. Bu rakamın 124,000 lik kısmı arıtma ve atık depolamada, 146,000 i ise geri dönüģüm sektöründe çalıģmaktadır. (Tojo ve Fischer, 2011). Tüm geliģmeler bağlamında, daha çok atık geri dönüģtürüldüğünde ve düzenli depolama sahalarında daha az atık depolandıkça, çoğu AB ülkesinde atık yönetimi geliģme göstermiģtir. Yine de AB 27 ülkelerinde Avrupa Birliği Ġstatistik KuruluĢu Eurostat ın verilerine göre 2008 da üretilen 2,73 milyar ton toplam atığın yaklaģık yarısı, düzenli depolama sahalarına dökülmüģtür. Geri kalanı geri kazanılmıģ, geri dönüģtürülmüģ ve yeniden kullanılmıģ veya yakılmıģtır. Ġyi bir atık yönetimi, çevre üzerindeki etkileri azaltır ve ekonomik fırsatlar sunar. AB de üretilen yaklaģık 2,7 milyar ton atığın 1,150 milyon tonunu temel geri 17

18 dönüģtürülebilenler (kağıt ve karton, plastik, demir ve çelik, alüminyum, bakır ve nikel, değerli metaller, diğer metaller, cam, elektronik atıklar, inģaat ve yıkıntı atıkları) kapsamaktadır. Bu miktarın 680 milyon tonu geri dönüģtürülmektedir. 1,150 milyon ton atıktan inģaat ve yıkıntı atıklarının miktarı çıkarıldığında geriye 230 milyon ton atık kalmaktadır. Bunun ise 130 milyon tonu geri dönüģtürülmektedir. Bu maddelerin geri dönüģtürülmesiyle elde edilen miktar arasında iki katına çıkarak 60,3 milyar Avro olmuģtur yılından itibaren AB dıģına ihraç edilen geri dönüģtürülebilen maddelerde artıģ görülmektedir yılında krizin baģlaması ile durağanlaģacağı düģünülen sektör krizde daha da ön plana çıkmıģ ve güçlenmiģtir. ġu anda kağıt, plastik, metal atıklarında ihracat hacmi, AB içi ticaretten daha büyüktür (Tojo ve Fischer, 2011). Geri dönüģtürülmüģ maddelerin hammadde ihtiyacının tamamını karģılaması ve hammadde talebini çözmesi mümkün değildir. Fakat geliģen geri dönüģüm pazarı ve ekonomik ve çevresel etkileri göz önüne alındığında geri dönüģümün yeģil ekonomide önemli bir rol oynadığı ortaya çıkmaktadır. Geri dönüģümün yeģil ekonomideki yeri ve AB nin geri dönüģüm ile elde ettiği ekonomik faydalara iliģkin temel bulgular Ģunlardır (EEA, 2011): Geri dönüģümden elde edilen gelirler giderek artmaktadır. GeliĢen Asya ekonomisi ve AB direktifleri Avrupa da geri dönüģümü artırmaktadır. Geri dönüģüm yakma veya depolamaya göre daha fazla istihdam yaratmaktadır. Geri dönüģüm ekonominin gereksinim duyduğu kaynak ihtiyacının büyük kısmını karģılayabilir ve böylelikle kaynaklar üzerindeki baskıyı azaltır. Sonuç olarak giderek artan oranda sınır ötesi atık ticareti yapılmakta, bunun çoğu geri dönüģümde veya enerji geri kazanımında kullanılmaktadır AB Atık Verileri Atık üretiminde genel eğilim, tehlikeli atıklar dahil oluģan atık miktarının artması veya en iyi ihtimalle stabilize olması yönündedir. AB 27, Türkiye, Norveç, Ġzlanda ve Hırvatistan ın toplam atık üretimi 2008 yılı için 2.7 milyar ton dur yılı verilerine göre AB 27 de toplam yıllık atık üretimi 2008 yılında %10 düģmüģtür (ġekil 1) (EEA, )

19 467 Milyon ton Belçika Bulgaristan Çek Cum. Danimarka Almanya Estonya İrlanda Yunanistan İspanya Fransa İtalya Kıbrıs Litvanya Lüksemburg Macaristan Malta Hollanda Avusturya Polonya Portekiz Romanya Slovenya Slovakya Finlandiya İsveç İngiltere Türkiye Norveç ġekil 1: Avrupa da toplam atık üretimi Kaynak: European Environment Agency (EEA), AB 27 de üretilen atık miktarında gerçekleģtirilen azaltım nicel olduğu kadar nitel olarak da gerçekleģmiģtir. Örneğin RoHS un (Belirli Zararlı Maddelerin Kullanımını Kısıtlama Direktifi-Restriction of HazardousSubstances Directive); 2006 yılından itibaren elektronik sektöründe kullanılan potansiyel zararlı maddelerin kullanımını ton/yıl azalttığı belirtilmektedir (EEA, ). AB 27 deki belediye atık üretim miktarı 2008 yılında 260 milyon ton dur. KiĢi baģı yıllık belediye atık üretimi ortalaması ise 524 kg dır. Bu rakam 1995 yılında 468 kg/kiģidir (ġekil 2). Etkin politikalar oluģturulmadığı ve uygulanmadığı sürece 2020 yılında atık üretiminin 558 kg/kiģi olması beklenmektedir. KiĢi baģı atık üretimi ülkeler arasında büyük farklılıklar göstermektedir (EEA, )

20 486 Kg/kişi AB 15+EFTA AB 12 AB 27 AB 27 +EFTA + Türkiye + Batı Balkan Ülkeleri Türkiye y Batı Balkan Ülkeleri ġekil 2: Avrupa da üretilen belediye atıkları (kg/kiģi) Kaynak: European Environment Agency (EEA), Toplam tehlikeli atık üretimi (toplam oluģan atığın %3 ü) ise 2008 yılında 98 milyon ton olarak gerçekleģmiģtir yılına göre tehlikeli atıkların %33,6 sı depolanmıģ, %34 ü ise geri kazanılmıģtır. Geri kalan %32,4 e iliģkin veri ise yoktur. AB 12 de temiz teknolojiler ve maden kapatmalarından dolayı azalma gösteren bu rakam AB 27 seviyelerinde ise %0,5 artıģ göstermiģtir. Üretim atıkları (toplam oluģan atığın %12 si) arasında %5,4 düģmüģtür. Madencilik ve taģ ocakçılığı atıkları ise (toplam oluģan atığın %25 i) aynı zaman diliminde %14 azalmıģtır. Bu durum verimlilik önlemlerinin artırılması ve AB ekonomisinin sanayiden hizmet sektörüne kaymasına bağlanmaktadır. Nitekim yılları arasında hizmet sektörü atıkları %6,2 artıģ göstermiģtir yılında AB de üretilen atıkların %5,5 i yakılmıģ, %46 sı geri dönüģtürülmüģ/geri kazanılmıģ ve %48,5 i depolanmıģtır (EEA, 2011). Belediye atıklarının depolanması oranı %62 den (1995) %40 a (2008) düģürülmüģtür. Toplam atık geri dönüģüm oranının 2008 de %38-40 olduğu tahmin edilmektedir (EEA, ). Geri dönüģüm oranında 2005 yılına göre %5, 1995 yılana göre %18 ilerleme kaydedildiği görülmektedir yılında toplam belediye atıklarının %40 ı geri dönüģtürülmüģ veya kompostlanmıģtır (EEA, ). Geri dönüģüm oranları atıklara göre farklılık göstermektedir. Ambalaj atıkları, AB mevzuatının baģarılı bir Ģekilde uygulandığı bir alandır yılında tüm ambalaj atıklarının 20

21 %59 u geri dönüģtürülmüģ ve %14 enerji tasarrufu sağlanmıģtır yılı ambalaj atıkları direktifi hedeflerinde yer alan %55 geri dönüģüm hedefine 18 ülke 2007 yılında ulaģmıģtır. Ambalaj atıklarının geri dönüģümü alt atık türlerine (cam, plastik, metal, kağıt ve karton gibi) göre farklılık göstermektedir. En yüksek geri dönüģüm oranı kağıt ve kartonda en düģük oran ise plastikte yaģanmaktadır (ġekil 3) (Tojo ve Fischer, 2011). 512 Avusturya Belçika Kıbrıs Çek Cum. Danimarka Estonya Finlandiya Fransa Almanya İrlanda İtalya Letonya Litvanya Lüksemburg Hollanda Norveç Polonya Portekiz Slovakya Slovenya İspanya İsveç İngiltere AB 25 +Norveç Kağıt ve Karton Biyo atık Cam, Metal, Plastik Yığma atık Diğer (veri yok) ġekil 3: Geri dönüģtürülmüģ belediye atıkları birleģimi Kaynak: Tojo ve Fischer, Türkiye deki Durum Türkiye de genel atık yönetimine iliģkin düzenlemeler; atık çeģitliliği ve AB Direktifleri doğrultusunda geliģtirilmiģ ve ülke Ģartlarına uygun yönetmelikler yapılmıģtır. Bu kapsamda evsel katı atıklar, hafriyat toprağı, inģaat ve yıkıntı atıkları, atık pil ve akümülatörler, tehlikeli atıklar, bitkisel atık yağlar, tıbbi atıklar, ömrünü tamamlamıģ lastikler, ambalaj atıkları, poliklorlubifeniller ve poliklorluterfeniller, elektrikli ve elektronik eģyalarda bazı zararlı maddelerin kullanımının sınırlandırılması, atık elektrikli ve elektronik eģyalar, atık yağlar, ömrünü tamamlamıģ araçlar, araçların bakım ve onarımından kaynaklanan parçalar ve atıkların düzenli depolanması konularında uygulamalar devam ettirilmektedir (ÇSB, ). Türkiye nin atık yönetim stratejisinin en önemli ilkelerinden birisi atık oluģumunun kaynağında önlenmesi, eğer bu sağlanamıyorsa atığın minimizasyonu ve atık oluģumunun kaçınılmaz olması durumunda da atıkların geri kazanılmasıdır. BaĢta Çevre Kanunu olmak üzere çevre mevzuatını oluģturan bütün hukuki düzenlemelerde atıkların tekrar kullanılması, materyal ve enerji olarak geri kazanılması öncelikli yönetim prensiplerinden birisi olarak ele alınmıģ; geri kazanım faaliyetleri teģvik edilmiģ; geri kazanım tesislerinin teknik ve idari 21

22 yeterliliklerinin artırılması amacıyla kriterler oluģturulmuģ ve bu kriterleri sağlayan tesisler lisanslandırılarak hem ekonomiye hem de çevreye katkıda bulunmaları sağlanmıģtır yıllarını kapsayan 9. Kalkınma Planında geri dönüģüme yönelik olarak aģağıdaki iki madde bulunmaktadır: Evsel nitelikli katı atık yönetiminde kaynakta ayrı biriktirme, toplama, taģıma, geri dönüģüm, geri kazanım ve bertaraf safhaları teknik ve mali yönden bir bütün olarak değerlendirilecek; yatırım ve iģletme maliyetleri düģük ve ülke Ģartlarına en uygun katı atık bertaraf teknolojisi olan düzenli depolama yöntemi tercih edilecektir. Evsel nitelikli olmayan atıkların üretimi azaltılacak, atık türüne ve ülke koģullarına uygun biriktirme, toplama, taģıma, geri dönüģüm, geri kazanım ve bertaraf sistemleri oluģturulacaktır yıllarını kapsayan Orta Vadeli Programda ise Çevrenin Korunması ve Kentsel Altyapının GeliĢtirilmesi baģlığı altında bulunan 6. maddede Katı atık yönetiminde kaynakta ayrı biriktirme, toplama, taģıma, geri dönüģüm/geri kazanım ve bertaraf safhaları teknik ve mali yönden bir bütün olarak değerlendirilecektir ifadesine yer verilmiģtir (Kalkınma Bakanlığı, 2011). Ayrıca Çevre ve ġehircilik Bakanlığı tarafından hazırlanan Atık Yönetimi Eylem Planlarında da geri dönüģüme iliģkin hedefler bulunmaktadır. Atık Yönetimi Eylem Planı ( ) nın revize edilmesi planlanmaktadır. Geri dönüģüme iliģkin ulusal verilere göre; 2003 yılında 46 geri kazanım tesisinde yaklaģık 4 bin kiģi istihdam edilmiģ ve geri kazanım faaliyetleri sonucu 62 milyon TL katma değer sağlanmıģtır yılında ise 898 geri kazanım tesisinde yaklaģık 60 bin kiģi istihdam edilmiģ ve geri kazanım faaliyetleri sonucu sağlanan katma değer yıllık 1 milyar TL yi aģmıģtır (ÇġB, ) yılları arasında lisans almıģ geri kazanım ve bertaraf tesisleri sayısı ġekil 4 de verilmiģtir (ÇġB, ). 22

23 ġekil 4: Geri kazanım ve bertaraf tesisi sayıları Kaynak: Çevre ve ġehircilik Bakanlığı (ÇSB), Belediye Atıkları Belediye atıkları, genel olarak tehlikesiz olarak sınıflandırılan ve evlerden kaynaklanan ya da içerik veya yapısal olarak benzer olan atıklardan oluģmaktadır. Ülkemizde hızlı ekonomik büyüme, ĢehirleĢme, nüfus atıģı ve refah seviyesinin yükselmesi ve atık türleri ve miktarındaki artıģ; her bir atık türü için ayrı yönetim sistemi kurmak yerine tüm atıkları içine alan entegre bir yaklaģımın gerekliliğini ortaya çıkarmıģtır. Belediyelerin toplama ve bertaraf yükümlülüğünde olan atıkların entegre bir yaklaģımla yönetilmesi esastır. Türkiye de toplanan belediye atığı miktarı 2010 yılı verilerine göre 25,28 milyon ton/yıl dır. Türkiye deki belediye atıklarının genel kompozisyonu ġekil 2 de verilmektedir. TÜĠK 2010 verilerine göre kiģi baģı ortalama belediye atık miktarı 1,14 kg/kiģi gün olarak hesaplanmıģtır (TÜĠK, 2012) yılında toplanan 25,28 milyon ton belediye atığının, %43,5'i belediye çöplüklerine dökülürken, %55,2 si düzenli depolama sahaları veya kompost tesislerine götürülmüģ, %1,3 ü ise diğer yöntemler ile bertaraf edilmiģtir yılı ile karģılaģtırıldığında çöplüğe dökülen belediye atık miktarı %13,2 azalırken, atık bertaraf ve geri kazanım tesislerine götürülen belediye atık miktarı %25,6 artmıģtır (TÜĠK, 2012). 23

24 Atık kompozisyonu ile ilgili olarak da bölgesel ya da belediye bazında olmakla beraber yapılmıģ pek çok çalıģma bulunmaktadır yılında gerçekleģtirilen Katı Atık Ana Planı Projesi (KAAP) kapsamında yapılan katı atık kompozisyon belirleme çalıģmasının sonucu ġekil 5 de görülmektedir ġekil 5: KAAP atık kompozisyonu belirleme çalıģması sonucu Kaynak: Çevre ve ġehircilik Bakanlığı (ÇSB), sayılı 2872 sayılı Çevre Kanunu nda DeğiĢiklik Yapılmasına Dair Kanun a, 5216 sayılı BüyükĢehir Belediyesi Kanunu na ve 5393 sayılı Belediye Kanunu na göre; Belediye ve mücavir alan sınırları içinde belediyeler, bu alanlar dıģında ise mahallin en büyük mülki amiri; evsel ve evsel nitelikli endüstriyel katı atıkların çevreye zarar vermeden bertarafını sağlamak, çevre kirliliğini azaltmak, düzenli depolama sahalarından azami istifade etmek ve ekonomiye katkıda bulunmak amacıyla, evsel katı atıklar içindeki değerlendirilebilir katı atıkları sınıflandırarak ayrı toplamak ve bunlarla ilgili tedbirleri almakla yükümlüdürler. Diğer taraftan 2003/8 Genelgesi ile daha etkin ve verimli bir atık yönetim sisteminin geliģtirilmesi için birbirine yakın ve benzer özelliklere sahip belediyelerin bir araya gelerek Belediye Birlikleri/Atık Yönetim Birliklerini oluģturması çözüm olarak ortaya konmuģtur. Bu kapsamda yapılan çalıģmalar doğrultusunda, 2003 yılına kadar 15 olan katı atık düzenli depolama tesisi sayısı 2012 yılı itibariyle 68 e ulaģmıģtır. Ayrıca yedi adet düzenli depolama tesisinin önümüzdeki dönemde iģletmeye alınması planlanmaktadır yılı itibariyle 68 katı atık düzenli depolama tesisi, 879 belediyeye ve 44 milyon nüfusa hizmet vermektedir (ġekil 6)

25 ġekil 6: Yıllara göre tesis sayısı, belediye sayısı ve hizmet verilen nüfus. Kaynak: Çevre ve ġehircilik Bakanlığı (ÇSB), Sanayi sektörü atık üretiminin yanında atık yönetiminde de önemli bir rol oynamaktadır. Avrupa Birliğinde, belediye atıklarından uygun kalori değerine sahip atıklar, ayrıģtırılarak çimento sektöründe enerji geri kazanımı amacı ile kullanılabilmektedir. Ayrıca atık su arıtma tesisi çamurları gibi birçok tehlikeli ve tehlikesiz atık, çimento sektöründe enerji geri kazanımında ve alternatif hammadde olarak kullanılabilmektedir Çimento sektörü 2011 yılında yaklaģık ton tehlikeli/tehlikesiz atığı enerji geri kazanımı olarak ve yaklaģık ton atığı ise alternatif hammadde olarak geri kazanmıģtır. AB de çimento sektörü enerjisinin yaklaģık %30 unu atıklardan karģılamaktadır. Ancak bu oran ülkemizde ortalama %3 civarındadır. Ülkemizde bu oranın yükseltilmesi için ciddi bir potansiyel bulunmaktadır. Geri dönüģümü mümkün olmayan atıkların çimento fırınlarında enerji geri kazanım amacıyla yakılması, özel olarak kurulan atık yakma tesislerine karģı avantaj da sağlamaktadır. Zira, çimento hammaddesinin bazik özelliği dolayısıyla oluģan gazlar nötralize olmakta ve küller çimento bünyesinde tutulmakta ve ilave arıtma tesisi gerekmemektedir Ambalaj Atıkları Türkiye de değiģen tüketim alıģkanlıkları, nüfus artıģı, yükselen hayat standardı, ambalajlı ürün satıģındaki artıģ ile birlikte katı atık kompozisyonu da değiģmektedir. Genel olarak bakıldığında, oluģan atıkların ağırlıkça %30 unu, hacimce %50 sini ambalaj atıkları oluģturmaktadır. Ambalaj atık yönetimi; evsel, endüstriyel, ticari ve iģyeri olmasına bakılmaksızın yurt içinde piyasaya sürülen plastik, metal, cam, kağıt-karton, kompozit ve 25

26 benzeri malzemelerden yapılmıģ bütün ambalajları ve bu ambalajların atıklarını kapsamaktadır. Ülkemizde katı atıklar içinde önemli bir yer tutan ambalaj atıklarından kaynaklanan çevre kirliliğinin azaltılması ve bunların tekrar ekonomiye kazandırılması için, Çevre ve ġehircilik Bakanlığı tarafından gerekli hukuki, idari ve teknik düzenlemeler yapılmıģtır yılında ilk olarak ambalaj özelinde bir yönetmelik çıkarılmıģtır. Ambalaj yönetimi ile ilgili çalıģmalar; Avrupa Birliği atık mevzuatı ve uyum süreci çerçevesinde Ambalaj Ve Ambalaj Atıkları Direktifi (94/62/EC) ve ülke uygulamaları kapsamında düzenlenen 24 Ağustos 2011 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliğine göre yürütülmektedir. Yönetmeliğin amacı; belirli özelliklere sahip ambalajların üretimi, ambalaj atıklarının çevreye vereceği zararın önlenmesi, ambalaj atıklarının oluģumunun önlenmesi, önlenemeyen ambalaj atıklarının tekrar kullanım, geri dönüģüm ve geri kazanım yolu ile bertaraf edilecek miktarının azaltılması ve ambalaj atıklarının belirli bir sistem içinde kaynağında ayrı toplanması, taģınması, ayrıģtırılması konularında teknik ve idari standartların oluģturulması için gerekli prensip, politika ve programlar ile hukuki, idari ve teknik esasların belirlenmesidir. Ayrıca Yönetmelik ile ambalajın üretimi, ürünlerin ambalajlı olarak satıģa sunulması, ambalaj atığının oluģumu, ambalaj atığının toplanması ve geri dönüģtürmesi aģamalarında yer alan bütün paydaģlara ayrı ayrı sorumluluk ve yükümlülükler verilmiģtir. Bundan hareketle, ambalaj üreticilerinin; tekrar kullanıma, geri dönüģüme ve/veya geri kazanıma uygun olacak Ģekilde tasarlamak, üretmek ve piyasaya sunmak, tüketicileri bilgilendirici eğitim faaliyetleri yapmak, kod numarası ve Ģifre almak, üretilen ve piyasaya sürülen ambalajlarla ilgili bilgileri online olarak veri kayıt programına girmek konularında yükümlülükleri yer almaktadır. Ambalaj atıklarının kaynağında ayrı toplanmasına iliģkin maliyetlerin karģılanması için ekonomik iģletmelerin hızla kayıt altına alınması büyük önem arz etmektedir. Ülkemizde toplam ekonomik iģletme sayısı bilinmemekle birlikte, Çevre ve ġehircilik Bakanlığı Ambalaj Atıkları Elektonik Yazılım Programına göre kayıt altına alınan ekonomik iģletme (ambalaj üreticisi, ürünlerini ambalajlı olarak piyasaya süren iģletmeler ve fason üretim yapan tedarikçiler) sayısı 2003 yılında 350 iken bu sayı 2012 yılına gelindiğinde ye ulaģmıģtır (ġekil 7)

27 ġekil 7: Kayıtlı ekonomik iģletmeler. Kaynak: Çevre ve ġehircilik Bakanlığı (ÇSB), Yönetmelikte, ambalaj atıklarının kaynağında ayrı olarak toplanmasından esas olarak belediyeler sorumlu tutulmakla birlikte, bu çalıģmaların maliyetlerinin de Çevre Kanunu nun öngördüğü kirleten öder prensibi kapsamında piyasaya sürenler tarafından karģılanmak zorunda olduğu belirtilmektedir. Kirleten öder prensibine göre mali sorumluluk ambalajlı ürünleri piyasaya sürenlere verilmiģtir. Bunun için bazı hedefler getirilmiģtir. Bu hedefler Yönetmelikte de belirtildiği üzere, Çizelge 2 de yıllar itibariyle verilmiģtir. Çizelge 2: Malzemeye göre yıllık geri kazanım hedefleri (%). Yıllar Cam Plastik Metal Kâğıt/Karton AhĢap

28 Kaynak: Çevre ve ġehircilik Bakanlığı (ÇSB), Piyasaya sürenler piyasaya sürdükleri ürünlerin, kullanım sonucu oluģan ambalaj atıklarını yukarıda verilen hedefler doğrultusunda toplanmasını ve geri kazanılmasını sağlamakla ve bunlarla ilgili maliyetleri karģılamakla yükümlüdürler. Piyasaya sürenler geri kazanım hedeflerini yerine getirmek amacıyla ambalajlarına depozito uygulamak, yetkilendirilmiģ kuruluģlara yetki devri yapmak veya belediyelerle sözleģme yapmak ve gerçekleģtirilen geri kazanım çalıģmalarını belgelendirmekle yükümlüdürler. Yönetmelik ile piyasaya sürenler, yükümlülüklerini daha etkin bir Ģekilde yerine getirebilmeleri amacıyla, bir araya gelerek kâr amacı taģımayan tüzel kiģiliğe haiz bir yapı oluģturabilirler. Çevre ve ġehircilik Bakanlığınca bu kuruluģlar yetkilendirilmektedir Yönetmelik gereğince, Çevre Koruma ve Ambalaj Atıkları Değerlendirme Vakfı Ġktisadi ĠĢletmesine (ÇEVKO) 2005 yılında, Tüketici ve Çevre Eğitim Vakfı Ġktisadi ĠĢletmesine (TÜKÇEV) 2010 yılında yetki verilmiģtir. YetkilendirilmiĢ kuruluģların yetki süresi 10 yıldır. Sağlıklı ve sürdürülebilir bir atık yönetim sistemi; geri kazanılabilir atıkların çöp ile karıģmadan kaynağında ayrı toplanması ve organize bir yapı içerisinde geri kazanım sürecinin gerçekleģtirilmesini gerektirir. Geri kazanım çalıģması ile doğal kaynakların korunması, kaynak israfının önlenmesi ve bertaraf edilmesi gereken katı atık miktarının azaltılması sağlanacaktır. Ayrıca, hem depolama alanına giden atık miktarı azaltılabilecek, hem de değerlendirilebilir atıklar hammadde olarak ekonomiye tekrar kazandırılacaktır. Bu amaçla, Yönetmelikte ambalaj atıklarının kaynağında ayrılması esas olarak kabul edilerek, ayrı toplama için bir sistem tanımlanmıģtır. Yönetmelikte tanımlanan bu sistem içerisinde, 5216 sayılı BüyükĢehir Belediye Kanunu ve 5393 sayılı Belediye Kanunlarında atıkların toplanmasından belediyeler sorumlu olduğu için, ambalaj atıklarının kaynakta ayrı toplanması, taģınması sorumluluğu da belediyelere verilmiģtir. Belediyeler ambalaj atıklarını 28

29 kaynağında ayrı toplama-ayırma faaliyetini kendisi veya sözleģme imzaladığı çevre lisanslı/geçici faaliyet belgeli toplama-ayırma tesisleri ile gerçekleģtirirler. Ambalaj atığı geri kazanım tesislerinin yönetmelik doğrultusunda çalıģmalarını temin etmek, toplanan, ayrılan ve geri dönüģtürülen ambalaj atıklarını kayıt altına almak ve tesislerin etkin denetimini sağlamak amacıyla lisans uygulaması ilk defa 2003 yılında baģlatılmıģtır. Lisans uygulamaları daha sonra 01 Nisan 2010 tarihinde yayınlanan Çevre Kanunu nca Alınması Gereken Ġzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmelik kapsamında yürütülmeye baģlanmıģtır. Bu Yönetmelik gereği ambalaj atığı geri kazanım tesisleri çevre lisansı almak mecburiyetindedirler. ġekil 8 de görüldüğü gibi lisans uygulamaları kapsamında 2003 yılında 28 olan lisanslı tesis sayısı, 2011 yılı itibariyle 562 ye yükselmiģ olup, ġekil 9 da tesislerin ülke geneli dağılımı verilmiģtir ġekil 8: tarihleri arasında lisanslı tesis sayıları. Kaynak: Çevre ve ġehircilik Bakanlığı (ÇSB),

30 ġekil 9: Lisanslı ambalaj atığı toplama ayırma ve geri dönüģüm tesisleri. Kaynak: Çevre ve ġehircilik Bakanlığı (ÇSB), Ambalaj Elektronik Yazılım Programına kayıtlı iģletmelerin verilerine göre 2009 yılı itibarı ile Türkiye genelinde 2,52 milyon ton ambalaj atığı geri kazanımı sağlanmıģtır yılı ambalaj ve ambalaj atıkları istatistik sonuçları ise Çizelge 3 te verilmiģtir. Çizelgedeki veriler ambalaj veri kayıt sistemine kayıtlı olan iģletmelerin verileri esas alınarak oluģturulmuģtur. Ancak, ambalaj üreticisi ve ürünlerini ambalajlı olarak piyasaya süren iģletmelerin kaydının tamamlanmamıģ olması nedeniyle; tabloda kağıt/karton için gerçekleģen %300 lük geri kazanım oranının beklenen geri kazanım oranının üzerine çıktığı görülmektedir. Çizelge 3: 2009 yılı ambalaj ve ambalaj atıkları istatistik sonuçları. Ambalaj Piyasaya Hedeflenen GerçekleĢen Cinsi Sürülen Geri Geri Ambalaj Kazanım Kazanım Miktarı Oranları Oranı (%) (kg)* (%)* Plastik Metal Kompozit Kağıt

31 Karton Cam Toplam Kaynak: Çevre ve ġehircilik Bakanlığı (ÇSB), (*Çevre ve ġehircilik Bakanlığı ambalaj elektronik yazılım programında kayıtlı iģletmelerin verilerinden alınmıģtır. Programdan alındığı için üzerinde değiģiklik yapılamamaktadır.) Üretilen ve piyasaya sürülen ambalajların yıllarına ait türlerine göre oluģan ambalaj atıklarının geri kazanımında gerçekleģen oranlar ġekil 10 da gösterilmektedir ġekil 10: Piyasaya sürülen ambalajların geri kazanım oranları. Kaynak: Çevre ve ġehircilik Bakanlığı (ÇSB), ġekil 11 de ise gerçekleģen geri kazanım oranları ve hedefler bir arada görülmektedir. 31

32 ġekil 11: Piyasaya sürülen ambalajların Yönetmelikte yer alan hedeflere göregerçekleģen geri kazanım oranları Kaynak: Çevre ve ġehircilik Bakanlığı (ÇSB), ġekil 12 de de görüldüğü gibi kompozit için oranlar 2008 yılına kadar hedeflerin altında iken, 2009 yılında hedeflerin gerçekleģme oranları yükselmiģtir ġekil 12: Piyasaya sürülen kompozit ambalajların geri kazanım oranları. Kaynak: Çevre ve ġehircilik Bakanlığı (ÇSB), Tehlikeli Atık Ülkemizde tehlikeli atıkların insan ve çevre sağlığı üzerindeki baskısı her geçen gün artarken gerek yerel yönetimlerinin ve gerekse sanayicilerin, ilgili meslek kuruluģları ve sivil toplum kuruluģlarının bu konuda daha duyarlı davranmaları ve yapıcı çözümler üretmeleri gereği 32

33 ortadadır. Bu bağlamda tehlikeli atıkların geri kazanımı/bertarafı sağlanırken insan ve çevre sağlığına zarar vermeyecek tedbirlerin alınması gerekmektedir. Bu sebeple, tehlikeli atık geri kazanımını/bertarafını yapan tesislerin lisans alma zorunluluğu vardır. ġekil 13 de yıllara göre lisanslı tesis sayıları, ġekil 14 de ise tesislerin bölgesel dağılımı görülmektedir ġekil 13: Yıllara göre tehlikeli atık lisansı alan tesis sayılarının dağılımı. Kaynak: Çevre ve ġehircilik Bakanlığı (ÇSB), ġekil 14: 2010 yılı lisanslı geri kazanım/bertaraf tesislerinin dağılımı. Kaynak: Çevre ve ġehircilik Bakanlığı (ÇSB), Atıkların tekrar kullanılabilmeleri veya içerdikleri tehlikelilik özelliklerinden arındırılmaları amacıyla geri kazanımları yapılmaktadır. Örneğin yağ ile kontamine olmuģ ambalajların (varil, IBC tanklar) uygun sistemle temizlenerek tekrar kullanımı sağlanmaktadır. Alüminyum, çinko, bakır gibi değerli metaller içeren atıklar ise uygun proseslerle geri 33

34 kazanılarak ekonomiye kazandırılmaktadır. Bunun yanı sıra atık solvent, boya çamuru gibi atıklardan ise antipas boya üretimi gerçekleģtirilerek bu tür atıkların geri kazanımı sağlanmaktadır. Atıktan geri kazanılarak üretilen ürünlerin standartlara uygun olmasına iliģkin düzenlemeler mevcut olup, piyasaya sürülen ürünlerle ilgili mevcut TSE standardı varsa uygunluğu takip edilmektedir. Bunun yanı sıra geri kazanıma yönelik en önemli örnek, atıkların gazlaģtırma ve yakma/beraber yakma gibi iģlemlerden geçirilerek elektrik enerjisi elde edilmesidir. Böylelikle enerji geri kazanımı yapılmakta ve ekonomiye katkı sağlanmaktadır. Ancak yakma nihai bir bertaraf yöntemi olmayıp, bu iģlemden sonra oluģan kül, cüruf gibi maddelerin düzenli depolama alanlarında bertaraf edilmesi gerekmektedir. Türkiye de sanayi kaynaklı tehlikeli atık miktarının tespiti amacıyla web tabanlı Tehlikeli Atık Beyan Sistemi geliģtirilmiģtir. Kayıtlı tesisten tanesinin beyan formunu doldurduğu Tehlikeli Atık Beyan Sisteminden alınan yılına iliģkin atık dağılımları ġekil 15 da verilmektedir ġekil 15: 2009 ve 2010 yılı beyanlarına göre tehlikeli atık yönetimi dağılımı. Kaynak: Çevre ve ġehircilik Bakanlığı (ÇSB), Türkiye geneli iģlem gören toplam tehlikeli atık miktarı: 2009 yılı için 629 bin ton ve 2010 yılı için 786 bin olarak belirlenmiģtir. Bu veriler hazırlanırken atıklara maden sektörü atık miktarları dahil edilmemiģtir. ġekil 16 da ise Türkiye genelinde tehlikeli atık dağılımı görülmektedir. 34

35 ġekil 16: 2009 ve 2010 yılı beyanlarına göre Türkiye genelinde tehlikeli atık dağılımı. Kaynak: Çevre ve ġehircilik Bakanlığı (ÇSB), Tehlikeli Atık Beyan Sistemi ile toplanan verilerin dağılımı incelendiğinde, ülke genelinde sanayinin yoğun olduğu bölgelerde tehlikeli atık üretiminin yüksek olduğu görülmektedir. Ayrıca, söz konusu bu bölgelerde geri kazanım/bertaraf tesislerinin yoğun olduğu gözlemlenmektedir. Yıllara göre bakıldığında beyan edilen atık miktarında artma olmakla birlikte bu atıkların büyük kısmının geri kazanıma yöneldiği görülmektedir. Atık yönetimi genel ilkeleri doğrultusunda atıkların öncelikli olarak kaynağında azaltılması, geri kazanımı, enerji geri kazanımı ve son olarak bertaraf yöntemlerine yöneltilmesi gerekmektedir. Son iki yılın istatistiklerine bakıldığında geri kazanım iģlemlerinin artması ve daha az atığın bertaraf edilmek üzere lisanslı tesislere gönderilmesi bu konuda önemli bir geliģme olarak değerlendirilmektedir. Ayrıca tehlikeli atık akıģının etkin biçimde izlenmesi, uygunsuz tehlikeli atık taģımasının, geri kazanımının ve bertarafının önlenmesi, atık üreticilerinin eksik atık beyanlarının tespiti, acil müdahelelerin en kısa sürede yapılabilmesi için Çevre ve ġehircilik Bakanlık tarafından MOTAT (Mobil Tehlikeli Atık Takip Sistemi) geliģtirilmiģtir Atık Pil ve Akümülatörler Ülkemizde atık pil ve akümülatörlerin yönetimiyle ilgili esaslar, Çevre ve ġehircilik Bakanlığı tarafından hazırlanan ve 31 Ağustos 2004 tarihve sayılıresmi Gazete de yayımlanarak 01 Ocak 2005 tarihinde yürürlüğe giren Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği (APAK) (DeğiĢiklik: / 25744) ile belirlenmiģtir. Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliğine göre; 35

36 Akümülatör: Endüstride ve araçlarda otomatik marģ, aydınlatma veya ateģleme gücü için kullanılan, Ģarj edilebilir sekonder hücrelerde kurģunla sülfürik asit arasındaki kimyasal reaksiyon sonucu kimyasal enerjinin doğrudan dönüģümü ile üretilen elektrik enerjisi kaynağını, Pil:ġarj edilmeyen primer hücrelerde kimyasal reaksiyon sonucu oluģan kimyasal enerjinin doğrudan dönüģümü ile üretilen elektrik enerjisi kaynağını, Atık Pil ve Akümülatör: Yeniden kullanılabilecek durumda olmayan, evsel atıklardan ayrı olarak toplanması, taģınması, bertaraf edilmesi gereken kullanılmıģ pil ve akümülatörleri ifade etmektedir. Yönetmelik ile atık pil ve akümülatörlerin çevre ve insan sağlığına olan zararlarını en aza indirmek, evsel katı atıklarla karıģmasını ve evsel çöp depolama alanlarına atılmasını engellemek ve geri kazanım veya nihai bertarafı için toplama sistemini kurmak ve atık yönetim planını oluģturmak amaçlanmaktadır. Yönetmelik gereğince belediyeler, atık pil ve akümülatörlerin belediye katı atık düzenli depolama alanlarında evsel atıklarla birlikte bertarafına izin vermemekle, atık pil depolama alanlarının kurulması için katı atık düzenli depolama alanlarında ücretsiz olarak yer tahsis etmekle, atık pil ve akümülatör toplama iģlemlerine yardımcı olmak ve iģbirliği yapmakla yükümlüdürler. APAK yönetmeliği, üretici sorumluluğu ilkesinden hareketle depozito yükümlülüğü doğrultusunda piyasaya sürülen akümülatörlerin %90 nın üreticiler tarafından kurulan sistem çerçevesinde toplanmasını zorunlu kılmaktadır. Atık pil toplama çalıģmaları ülke genelinde 422 belediyede yürütülmektedir. Belediyelerin 2011 yılında topladıkları pil miktarı, ülke genelinde toplanan miktarın yaklaģık %21 ini oluģturmaktadır. Türkiye genelinde 2011 yılında 451 ton pil toplanmıģtır (ġekil 17) (ÇġB, ). 36

37 ġekil 17: Atık pil toplama miktarları. Kaynak: Çevre ve ġehircilik Bakanlığı (ÇSB), Türkiye genelindeki toplanan atık pillerden Nikel Kadmiyum(Ni-Cd), Lityum Ġyon (Li-I) ve Nikel Metalhidrit (Ni-Mh) olan türleri Türkiye de atık pil geri kazanımı yapılmadığından geri kazanım amaçlı yurtdıģına gönderilmektedir. Manganezli, alkalin ve çinko karbon pil türleri belediyelerin düzenli depolama sahalarında atık piller için tahsis edilmiģ, sızdırmazlık koģulları sağlanmıģ alanlarda depolanarak bertaraf edilmektedir. TÜBĠTAK MAM Kimya Enstitüsünce Atık Pillerin Bertarafı ve Geri Kazanım Teknolojilerinin GeliĢtirilmesi baģlıklı bir proje 2009 yılında baģlatılmıģtır. Bu projede atık ZnC/AlMn (tek kullanımlı) ve NiCd/NiMH (çok kullanımlı) pillerin geri kazanımı konusunda geliģmeler kaydedilmiģ, proje bitiminde 300 ton/yıl kapasiteli bir pilot tesis kurulması hedeflenmiģtir. Projeyle birlikte ulusal gerçekler dikkate alınarak, ülkemizde yaygın olarak kullanılan pil türlerinin laboratuvar ve pilot tesis çalıģmaları ıģığında geri kazanım teknolojilerinin geliģtirilmesi hedeflenmiģtir. Evsel atık pillerin bertarafı ve geri kazanılması yanında ülkemizde toplanan atık pil miktarının artırılması için de verimli ve uygulanabilir bir atık pil toplama sisteminin ortaya konması projenin önemli amaçlarından biri olmuģtur. Projede, atık pil toplama çalıģmalarının daha verimli yürütülmesi ve toplanan atık pil miktarının planlı bir Ģekilde artırılabilmesi için atık pil toplama sistemleri ve çalıģmaları ayrıntılı olarak incelenmiģtir. Motorlu taģıtlarda, makine ve ekipmanlarda kullanılan akümülatörlerin, otomotiv sektörünün ve teknolojinin geliģmesine paralel olarak bütün dünyada kullanımı artmaktadır. Ülkemizde baģta otomotiv tipi olmak üzere her türlü endüstriyel akümülatör üretimi yapılmakta, küçük tip UPS ve bazı özel akümülatörler ise ithal edilmektedir. 37

38 Lisanslı atık akümülatör geri kazanım tesisi sayısı 19 dur. Ülkemizde toplam yıllık atık akümülatör miktarı yaklaģık 70 bin ton, tesis kapasiteleri ise yaklaģık 190 bin ton civarındadır. Atık akülere iliģkin toplama ve geri kazanım verileri ġekil 18 de görülmektedir ġekil 18: Atık akü toplama ve geri kazanım miktarları Kaynak: Çevre ve ġehircilik Bakanlığı (ÇSB), Atık Yağlar Atık yağlar; atık madeni yağlar (motor/endüstriyel yağlar, özel müstahzarlar ve kontamine olmuģ yağlar) ve atık bitkisel yağlar olmak üzere iki grupta toplanmaktadır. Yönetmeliklerde madeni atık yağlar, kullanılmıģ taģıt yağları ve endüstriyel yağları (hidrolik sistem, türbin ve kompresör, kızak, diģli, sirkülasyon, metal kesme, çekme ve iģleme, tekstil, ısıl iģlem, ısı transfer, izolasyon ve koruyucu, pas ve korozyon, trafo, kalıp, pnömatik sistem koruyucu, gıda ve ilaç endüstrisi, genel amaçlı, kağıt makinesi, yatak ve diğer endüstriyel yağ ve gresleri) Ģeklinde; bitkisel atık yağlar ise rafine sanayinden çıkan soap-stock'ları, tank dibi tortular, yağlı topraklar, kullanılmıģ kızartmalık yağlar, çeģitli tesislerin yağ tutucularından çıkan yağlar ve kullanım süresi geçmiģ olan bitkisel yağlar Ģeklinde tanımlanmaktadır. Tüketim miktarlarına bakıldığında madeni yağın büyük bir bölümünün araçlarda ve endüstriyel proseslerde kullanıldığı görülmektedir. Ayrıca yüksek kalorifik değere sahip olan atık yağlar, çimento sektöründe enerji geri kazanımı amacı ile de kullanılmaktadır

39 Atık Madeni Yağlar Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği ilk kez 21 Ocak 2004 tarihinde yayımlanarak yürürlüğe girmiģ, 30 Temmuz 2008 tarihinde revize edilmiģtir. Atık yağ toplama miktarlarında yıllara bağlı olarak gözlemlenen değiģim ġekil 19 da özetlenmiģtir ġekil 19: Atık yağ toplama miktarları. Kaynak: Çevre ve ġehircilik Bakanlığı (ÇSB), Geri kazanım tesisleri tarafından Çevre ve ġehircilik Bakanlığına gönderilen aylık faaliyet raporlarında yer alan atık yağ (hammadde) geri kazanım miktarları ile yetkilendirilmiģ kuruluģ tarafından toplanarak lisanslı enerji geri kazanım ve bertaraf tesislerine teslim edilen atık motor yağlarına iliģkin miktarlar Çizelge 4 de verilmektedir. Çizelge 4: Atık yağ geri kazanım ve bertaraf miktarları Yıl Geri kazanım(ton) Ġlave yakıt (ton) Nihai bertaraf (ton) Kaynak: Çevre ve ġehircilik Bakanlığı (ÇSB),

40 Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliğinin yürürlüğe girmesi ile birlikte 2005 yılında 4 olan lisanslı geri kazanım tesisi sayısı, 2011 yılı itibariyle toplam kapasitesi yaklaģık ton/yıl olan 38 tesise Geçici Faaliyet Belgesi ve lisansı verilerek artmıģtır. Atık yağ geri kazanım tesisleri tarafından üretilen ürünler, TSE belgelerine göre, kalıp yağı, jüt yağı ve harman yağı olarak isimlendirilmekte ve piyasaya satıģı gerçekleģtirilmektedir. Geri kazanım ürünleri Çizelge 5 de gösterilmektedir. Çizelge 5: Atık yağ geri kazanımı sonucu elde edilen ürün miktarları. YIL Ürün Miktarı (Ton)(Kalıp Yağı+HarmanYağı+Jüt Yağı) Kaynak: Çevre ve ġehircilik Bakanlığı (ÇġB), Geri kazanım tesislerinde Türk Standartları Enstitüsü (TSE) belgeli madeni yağlar üretilmekte ve söz konusu ürünlerin piyasaya satıģı konusunda Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) dan lisans alınması gerekmektedir. Çevre ve ġehircilik Bakanlığınca Türkiye de atık yağ geri kazanımı konusunda yüksek teknolojiye sahip ve atık yağlardan TS standardına uygun baz yağ üreten rafinasyon tesislerinin kurulmasının sağlanmasına yönelik çalıģmalara hız verilmiģtir Bitkisel Atık Yağlar Bitkisel Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği nin 19 Nisan 2005 tarihinde yürürlüğe girmesi ile birlikte 2005 yılında kayıt altına alınan rafinerilerden (soap-stock, tank dibi tortu ve yağlı toprak) ve mutfaklardan kaynaklanan (kullanılmıģ kızartmalık yağ) bitkisel atık yağ toplama miktarı ton iken, 2010 yılı sonu itibariyle bu rakam tona ulaģmıģtır. Yönetmeliğin yayımı tarihinde 6 geçici depolama alanı mevcut iken 2011 yılında bu sayı 37 ye ulaģmıģtır (ġekil 20). Haziran 2012 itibariyle lisanslandırılmıģ bitkisel atık yağ geri kazanım tesisi sayısı 27 dir yılında 7 lisanslı araç mevcutken 2010 yılında bu rakam 169 a ulaģmıģtır. 40

41 ġekil 20: Bitkisel atık yağ geçici depolama alanı. Kaynak: Çevre ve ġehircilik Bakanlığı (ÇġB), Ülkemizde toplanan bitkisel atık yağ toplama oranları ġekil 21 de görülmektedir ġekil 21: Bitkisel atık yağ toplama oranları Kaynak: Çevre ve ġehircilik Bakanlığı (ÇġB), ġekil 22 de ise yılları arasında elde edilen geri kazanım ürün yüzdeleri verilmektedir. %72 lik oranla yemlik yağ en çok elde edilen geri kazanım ürünü olup, yüksek ÖTV den dolayı biyodizel üretimi oldukça düģüktür yılları arasında ton bitkisel atık yağ biyodizel üretimi amacıyla toplanmıģ ancak ekonomik olmaması nedeniyle sadece ton biyodizel üretilerek piyasaya sürülebilmiģtir

Polimer Geri Dönüşümü PLM 308 Chapter 1

Polimer Geri Dönüşümü PLM 308 Chapter 1 YALOVA UNIVERSITY FACULTY OF ENGINEERING DEPARTMENT OF ENGINEERING Polimer Geri Dönüşümü PLM 308 Chapter 1 Assoc. Prof. Dr. Mehmet Atilla TAŞDELEN tasdelen@yalova.edu.tr www.polymat.org T.C. BİLİM, SANAYİ

Detaylı

ULUSAL GERĠ DÖNÜġÜM STRATEJĠ BELGESĠ VE EYLEM PLANI 2013-2016 (1.TASLAK)

ULUSAL GERĠ DÖNÜġÜM STRATEJĠ BELGESĠ VE EYLEM PLANI 2013-2016 (1.TASLAK) T.C. BĠLĠM, SANAYĠ VE TEKNOLOJĠ BAKANLIĞI Sanayi Genel Müdürlüğü ULUSAL GERĠ DÖNÜġÜM STRATEJĠ BELGESĠ VE EYLEM PLANI 2013-2016 (1.TASLAK) 2012 ĠÇĠNDEKĠLER 1. GĠRĠġ... 0 2. YÖNETĠCĠ ÖZETĠ... 2 3. MEVCUT

Detaylı

T.C. BİLİM, SANAYİ VE TEKNOLOJİ BAKANLIĞI Sanayi Genel Müdürlüğü ULUSAL GERİ DÖNÜŞÜM STRATEJİ BELGESİ VE EYLEM PLANI

T.C. BİLİM, SANAYİ VE TEKNOLOJİ BAKANLIĞI Sanayi Genel Müdürlüğü ULUSAL GERİ DÖNÜŞÜM STRATEJİ BELGESİ VE EYLEM PLANI T.C. BİLİM, SANAYİ VE TEKNOLOJİ BAKANLIĞI Sanayi Genel Müdürlüğü ULUSAL GERİ DÖNÜŞÜM STRATEJİ BELGESİ VE EYLEM PLANI 2014-2017 1 İÇİNDEKİLER ŞEKİLLER LİSTESİ... 3 ÇİZELGELER LİSTESİ... 4 KISALTMALAR LİSTESİ...

Detaylı

TÜRKİYE AB İLİŞKİLERİ, ÇEVRE FASLI MÜZAKERELERİNDEKİ GELİŞMELER VE SEKTÖRE OLAN ETKİLERİ. Banu GÖZET Çevre Mühendisi Çevre ve Şehircilik Uzmanı

TÜRKİYE AB İLİŞKİLERİ, ÇEVRE FASLI MÜZAKERELERİNDEKİ GELİŞMELER VE SEKTÖRE OLAN ETKİLERİ. Banu GÖZET Çevre Mühendisi Çevre ve Şehircilik Uzmanı TÜRKİYE AB İLİŞKİLERİ, ÇEVRE FASLI MÜZAKERELERİNDEKİ GELİŞMELER VE SEKTÖRE OLAN ETKİLERİ Banu GÖZET Çevre Mühendisi Çevre ve Şehircilik Uzmanı İçerik Türkiye- AB ilişkileri Çevre Faslına İlişkin Müzakere

Detaylı

HAVA YÖNETİMİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI. Emisyon Kontrolünün Geliştirilmesi Projesi 09.03.2012

HAVA YÖNETİMİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI. Emisyon Kontrolünün Geliştirilmesi Projesi 09.03.2012 HAVA YÖNETİMİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI Emisyon Kontrolünün Geliştirilmesi Projesi 09.03.2012 Ulusal Emisyon Tavanlarının Belirlenmesi Ülkemizin, Ø Uzun Menzilli Sınırötesi Hava Kirliliği Sözleşmesi (CLRTAP)

Detaylı

Enerji Kaynaklarının ve Enerjinin Kullanımında Verimliliğin Artırılmasına Dair Yönetmelik

Enerji Kaynaklarının ve Enerjinin Kullanımında Verimliliğin Artırılmasına Dair Yönetmelik 2008 KASIM -SEKTÖREL Enerji Kaynaklarının ve Enerjinin Kullanımında Verimliliğin Artırılmasına Dair Yönetmelik Dünya, 2030 yılında Ģimdi olduğundan yüzde 60 daha fazla enerjiye ihtiyaç duyacaktır. Bu enerji

Detaylı

AVRUPA DA ATIK HİYERARŞİSİ GENEL DURUM, HEDEFLER ve POLİTİKALAR. Mahmut Özgür ŞAKI Avrupa Çevre Ajansı

AVRUPA DA ATIK HİYERARŞİSİ GENEL DURUM, HEDEFLER ve POLİTİKALAR. Mahmut Özgür ŞAKI Avrupa Çevre Ajansı AVRUPA DA ATIK HİYERARŞİSİ GENEL DURUM, HEDEFLER ve POLİTİKALAR Mahmut Özgür ŞAKI Avrupa Çevre Ajansı Avrupa Çevre Ajansı Kuruluş tarihi: 1994 Yer: Kopenhag Uzmanlaşmış AB ajansı Görev: Çevre hakkında

Detaylı

AFYONKARAHİSAR İLİ ÇEVRE HİZMETLERİ BİRLİĞİ

AFYONKARAHİSAR İLİ ÇEVRE HİZMETLERİ BİRLİĞİ AFYONKARAHİSAR İLİ ÇEVRE HİZMETLERİ BİRLİĞİ ÇEVRE HİZMETLERİ BİRLİĞİ HAKKINDA Çevre Hizmetleri Birliği 09.12.2005 tarih ve 26018 Sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak kurulmuştur. Afyonkarahisar Merkez Belediyesi

Detaylı

Ülkemizdeki ve Yurtdışındaki Yetkilendirilmiş Kuruluş Çalışmaları. ÇEVKO Vakfı

Ülkemizdeki ve Yurtdışındaki Yetkilendirilmiş Kuruluş Çalışmaları. ÇEVKO Vakfı Ülkemizdeki ve Yurtdışındaki Yetkilendirilmiş Kuruluş Çalışmaları ÇEVKO Vakfı ORGANİK KATI ATIKLAR A M B A L A J A T I K L A R I N I N K O N T R O L Ü Y Ö N E T M E L İ Ğ İ AMBALAJ ATIKLARI Ambalaj Direktifi

Detaylı

Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği,

Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği, Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği ve Uygulamaları Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği 30 Temmuz 2004 tarih 25538 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak 01 Ocak 2005 tarihinde yürürlüğe giren Ambalaj

Detaylı

Türkiye de Ulusal Politikalar ve Endüstriyel Simbiyoz

Türkiye de Ulusal Politikalar ve Endüstriyel Simbiyoz Türkiye de Ulusal Politikalar ve Endüstriyel Simbiyoz Ferda Ulutaş Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı KALKINMA AJANSLARI VE BÖLGE PLANLARI İÇİN ENDÜSTRİYEL SİMBİYOZ ÇALIŞTAYI 31 Ocak 1 Şubat 2013 CK Farabi

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI

AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI AVRUPA BİRLİĞİ ve ÇEVRE Avrupa Birliği Bakanlığı Sunum İçeriği AB ve Çevre- Temel ilkeler AB ve İklim Değişikliği AB ve Su Kalitesi AB ve Atık Geri Dönüşümü Müzakere sürecinde

Detaylı

LIFE Programme 2006 LIFE06 TCY/TR/000292 HaWaMan

LIFE Programme 2006 LIFE06 TCY/TR/000292 HaWaMan LIFE Programme 2006 LIFE06 TCY/TR/000292 HaWaMan Betül DOĞRU Tehlikeli Atıklar Şube Müdürü Çevre Mühendisi Ġçerik - Katı Atık Mevzuatı - Hedeflenen Politika - Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği -

Detaylı

BİTKİSEL ATIK YAĞLARIN KONTROLÜ YÖNETMELİĞİ

BİTKİSEL ATIK YAĞLARIN KONTROLÜ YÖNETMELİĞİ T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI BİTKİSEL ATIK YAĞLARIN KONTROLÜ YÖNETMELİĞİ GülĢen ġahġn OLTULU Çevre ve ġehircilik Uzman Yardımcısı ÜLKEMĠZDE HER YIL YAKLAġIK 1,5 MĠLYON TON SIVI YAĞ TÜKETĠLMEKTEDĠR.

Detaylı

AMBALAJ ATIK YÖNETİMİ

AMBALAJ ATIK YÖNETİMİ AMBALAJ ATIK YÖNETİMİ Hülya ÇAKIR Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Ambalaj Yönetimi Şube Müdürlüğü 1 Sunumun içeriği Amaç, kapsam ve genel ilkeler Veri Kayıt Sistemi Görev, Yetki ve Yükümlülükler Belgelendirme

Detaylı

AMBALAJ ATIKLARININ kontrolü yönetmeliği DR. FÜSUN ZEYBEK

AMBALAJ ATIKLARININ kontrolü yönetmeliği DR. FÜSUN ZEYBEK AMBALAJ ATIKLARININ kontrolü yönetmeliği DR. FÜSUN ZEYBEK Mevzuat KANUN/YÖNETMEL NETMELİK 2872 sayılı Çevre Kanunu 5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu 5393 sayılı Belediye Kanunu 14.03.1991 Katı Atıklar

Detaylı

EK 4 AVRUPA BĐRLĐĞĐ MÜKTESEBATININ ÜSTLENĐLMESĐNE ĐLĐŞKĐN TÜRKĐYE ULUSAL PROGRAMI KAPSAMINDA TEMĐZ (SÜRDÜRÜLEBĐLĐR) ÜRETĐM ĐLE ĐLGĐLĐ UYUM ÇALIŞMALARI

EK 4 AVRUPA BĐRLĐĞĐ MÜKTESEBATININ ÜSTLENĐLMESĐNE ĐLĐŞKĐN TÜRKĐYE ULUSAL PROGRAMI KAPSAMINDA TEMĐZ (SÜRDÜRÜLEBĐLĐR) ÜRETĐM ĐLE ĐLGĐLĐ UYUM ÇALIŞMALARI EK 4 AVRUPA BĐRLĐĞĐ MÜKTESEBATININ ÜSTLENĐLMESĐNE ĐLĐŞKĐN TÜRKĐYE ULUSAL PROGRAMI KAPSAMINDA TEMĐZ (SÜRDÜRÜLEBĐLĐR) ÜRETĐM ĐLE ĐLGĐLĐ UYUM ÇALIŞMALARI Avrupa Birliği Müktesebatının Üstlenilmesine Đlişkin

Detaylı

AB NİN EKONOMİK YAPISIYLA İLGİLİ TEMEL BİLGİLER 1. Ülkelerin Yüz Ölçümü 2. Ülkelerin Nüfusu 3. Ülkelerin Gayri Safi Yurtiçi Hâsıla 4.

AB NİN EKONOMİK YAPISIYLA İLGİLİ TEMEL BİLGİLER 1. Ülkelerin Yüz Ölçümü 2. Ülkelerin Nüfusu 3. Ülkelerin Gayri Safi Yurtiçi Hâsıla 4. AB NİN EKONOMİK YAPISIYLA İLGİLİ TEMEL BİLGİLER 1. Ülkelerin Yüz Ölçümü 2. Ülkelerin Nüfusu 3. Ülkelerin Gayri Safi Yurtiçi Hâsıla 4. Ülkelerin Büyüme Oranı 5. Ülkelerin Kişi Başına Gayri Safi Yurtiçi

Detaylı

AB KATILIM SÜRECİNDE YEREL YÖNETİMLER İÇİN ATIK YÖNETİMİ YAKLAŞIMLARI. Atık Yönetimi ile İlgili AB Direktifleri ve Türk Mevzuatına Aktarımları

AB KATILIM SÜRECİNDE YEREL YÖNETİMLER İÇİN ATIK YÖNETİMİ YAKLAŞIMLARI. Atık Yönetimi ile İlgili AB Direktifleri ve Türk Mevzuatına Aktarımları AB KATILIM SÜRECİNDE YEREL YÖNETİMLER İÇİN ATIK YÖNETİMİ YAKLAŞIMLARI Atık Yönetimi ile İlgili AB Direktifleri ve Türk Mevzuatına Aktarımları Betül DOĞRU Çevre ve Orman Bakanlığı Atık Yönetimi Daire Başkanlığı

Detaylı

ÇİMENTO ENDÜSTRİSİNDE SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK

ÇİMENTO ENDÜSTRİSİNDE SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK ÇİMENTO ENDÜSTRİSİNDE SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK İNŞ.YÜK.MÜH.YASİN ENGİN yasin.engin@gmail.com Şubat, 2015 İçerik Dünyada ve Türkiye de Çimento Üretimi CO 2 Emisyonu Sürdürülebilir Üretim Alternatif Hammaddeler

Detaylı

Türkiye de Çevre Yönetimi için Kurumsal Kapasitenin Geliştirilmesi Projesi

Türkiye de Çevre Yönetimi için Kurumsal Kapasitenin Geliştirilmesi Projesi Bu proje Avrupa Birliği tarafından finanse edilmektedir. Türkiye de Çevre Yönetimi için Kurumsal Kapasitenin Geliştirilmesi Projesi Ambalaj Atıkları Direktifi DEA TOBB Danışma Toplantısı 26 Şubat 2015,

Detaylı

ENDÜSTRİYEL ATIK YÖNETİM PLANI

ENDÜSTRİYEL ATIK YÖNETİM PLANI 1) ATIK ÜRETİCİSİNİN İLETİŞİM BİLGİLERİ: Adı Soyadı : Adres : Telefon : Faks : Vergi Sicil Numarası : İşletme Sahibi (Yetkili Kişi) : 2) FİRMADA ATIK YÖNETİMİNDEN SORUMLU KİŞİYE AİT BİLGİLER (İletişim

Detaylı

Türkiye de Belediye Atıkları Yönetiminde Sorunlar ve Çözüm Önerileri

Türkiye de Belediye Atıkları Yönetiminde Sorunlar ve Çözüm Önerileri Türkiye de Belediye Atıkları Yönetiminde Sorunlar ve Çözüm Önerileri Recep ŞAHİN Türkiye Belediyeler Birliği Genel Sekreter Yardımcısı Ekim 2015, Ankara Belediyeler ve Atıklar Belediyelerin sorumlu olduğu

Detaylı

İŞLETMENİN ADI (İŞLETMENİN ADRESİ)

İŞLETMENİN ADI (İŞLETMENİN ADRESİ) ĠĢletme Logosu (varsa) İŞLETMENİN ADI (İŞLETMENİN ADRESİ)...... FAALİYETİ/FALİYETLERİ İŞ AKIM ŞEMASI/ŞEMALARI VE PROSES ÖZETİ/ÖZETLERİ Hazırlayan (Unvan) Tarih İŞLETMELERİN FAALİYET KONULARI FARKLI OLSA

Detaylı

İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ KAMU YÖNETİMİ LİSANS PROGRAMI TÜRKİYE'DE ÇEVRE SORUNLARI DOÇ. DR.

İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ KAMU YÖNETİMİ LİSANS PROGRAMI TÜRKİYE'DE ÇEVRE SORUNLARI DOÇ. DR. İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ KAMU YÖNETİMİ LİSANS PROGRAMI TÜRKİYE'DE ÇEVRE SORUNLARI DOÇ. DR. SEVİM BUDAK Katı Atıklar Dünya nüfusu gün geçtikçe ve hızlı bir şekilde artmaktadır.

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ OTOMOTİV SEKTÖRÜ

AVRUPA BİRLİĞİ OTOMOTİV SEKTÖRÜ İZMİR TİCARET ODASI AVRUPA BİRLİĞİ OTOMOTİV SEKTÖRÜ Dilara SÜLÜN DIŞ EKONOMİK İLİŞKİLER MÜDÜRLÜĞÜ AB MASASI ŞEFİ (TD) Mayıs 2006 AB OTOMOTİV SEKTÖRÜ AB, dünya otomotiv pazarının %35'ine sahiptir. Otomobil

Detaylı

ÇEVRE ALANINDA KAPASİTE GELİŞTİRME PROJESİ ÇEVRESEL YATIRIMLARIN FİNANSMANI SEMİNERİ

ÇEVRE ALANINDA KAPASİTE GELİŞTİRME PROJESİ ÇEVRESEL YATIRIMLARIN FİNANSMANI SEMİNERİ ÇEVRE ALANINDA KAPASİTE GELİŞTİRME PROJESİ ÇEVRESEL YATIRIMLARIN FİNANSMANI SEMİNERİ BELEDİYE ATIK YÖNETİMİ HİZMETLERİNDE TÜRKİYE 81 il 2950 belediye 74.724.269 kişi 31.092.768 ton evsel nitelikli katı

Detaylı

SÜRDÜRÜLEBİLİR İŞLETME

SÜRDÜRÜLEBİLİR İŞLETME 1 ACI KARBON MĠKTARI DOGRULAMA PROJESĠ TAV Ġstanbul Mapping Seviyesi TAV Ankara Mapping Seviyesi TAV Izmir Mapping Seviyesi (Ġkinci yıl) 2 ACI KARBON MĠKTARI DOGRULAMA PROJESĠ Sürdürülebilir ĠĢletme sunumu

Detaylı

İÇ DENETİM BİRİMİ BAŞKANLIĞI SOSYAL YARDIMLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ İÇ KONTROL VE RİSK YÖNETİMİ ÇALIŞTAY RAPORU

İÇ DENETİM BİRİMİ BAŞKANLIĞI SOSYAL YARDIMLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ İÇ KONTROL VE RİSK YÖNETİMİ ÇALIŞTAY RAPORU İÇ DENETİM BİRİMİ BAŞKANLIĞI SOSYAL YARDIMLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ İÇ KONTROL VE RİSK YÖNETİMİ ÇALIŞTAY RAPORU DENETİM GÖZETİM SORUMLUSU Ġdris YEKELER (1078) İÇ DENETÇİLER YaĢar ÖKTEM (1056) Sedat ERGENÇ (1028)

Detaylı

Dr.Nalan A.AKGÜN 2014

Dr.Nalan A.AKGÜN 2014 Dr.Nalan A.AKGÜN 2014 Vacha barajı, Krichim kasabası yakınları, Güney Bulgaristan, 16 Haziran 2007. Plovdiv University Ağustos 2008 : 0.25 ppb Eylül 2009 :0.5 ppb Vacha barajı, Krichim kasabası yakınları,

Detaylı

ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ATIKSU YÖNETİMİ

ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ATIKSU YÖNETİMİ ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ATIKSU YÖNETİMİ Ece SARAOĞLU Çevre ve Şehircilik Uzmanı 4. Türk-Alman Su İşbirliği Günleri 24.09.2014 Sunum İçeriği Atıksu Politikamız Atıksu Mevzuatı Su Kirliliği Kontrolü

Detaylı

GAZİANTEP BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ Çevre Koruma ve Kontrol Daire Başkanlığı Atıklar Şube Müdürlüğü ATIK PİLLER

GAZİANTEP BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ Çevre Koruma ve Kontrol Daire Başkanlığı Atıklar Şube Müdürlüğü ATIK PİLLER GAZİANTEP BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ Çevre Koruma ve Kontrol Daire Başkanlığı Atıklar Şube Müdürlüğü ATIK PİLLER 2011 ATIK PİLLER Bu sunum; Atık Piller Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği kapsamı

Detaylı

DOĞAL GAZ SEKTÖRÜNDE PERSONEL BELGELENDĠRMESĠ

DOĞAL GAZ SEKTÖRÜNDE PERSONEL BELGELENDĠRMESĠ Türk Akreditasyon Kurumu Personel Akreditasyon Başkanlığı Akreditasyon Uzmanı 1 Ülkemizde ve dünyada tüm bireylerin iģgücüne katılması ve iģgücü piyasalarında istihdam edilebilmeleri için; bilgiye dayalı

Detaylı

ENTEGRE KATI ATIK YÖNETİMİ

ENTEGRE KATI ATIK YÖNETİMİ DÜZCE NİN ÇEVRE SORUNLARI ve ÇÖZÜM ÖNERİLERİ ÇALIŞTAYI ENTEGRE KATI ATIK YÖNETİMİ Yrd. Doç. Dr. Fatih TAŞPINAR Düzce Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü Konuralp/DÜZCE 04.12.2012 1 KATI ATIK (ÇÖP) Toplumun

Detaylı

Avrupa Ve Türkiye Araç Pazarı Değerlendirmesi (2011/2012 Ekim)

Avrupa Ve Türkiye Araç Pazarı Değerlendirmesi (2011/2012 Ekim) Rapor No: 212/23 Avrupa Ve Türkiye Araç Pazarı Değerlendirmesi (211/212 Ekim) Kasım 212 OSD OICA Üyesidir OSD is a Member of OICA 1. Otomobil Pazarı AB (27) ve EFTA Ülkeleri nde otomobil pazarı 211 yılı

Detaylı

Avrupa Birliği ve Türkiye Yerel Yönetimler Analizi

Avrupa Birliği ve Türkiye Yerel Yönetimler Analizi Büyükdere Cad. No. 106 34394 Esentepe - İstanbul AçıkDeniz Telefon Bankacılığı: 444 0 800 www.denizbank.com Avrupa Birliği ve Türkiye Yerel Yönetimler Analizi 2013 Mali Verileri DenizBank bir Sberbank

Detaylı

Bu nedenle çevre ve kalkınma konuları birlikte, dengeli ve sürdürülebilir bir şekilde ele alınmalıdır.

Bu nedenle çevre ve kalkınma konuları birlikte, dengeli ve sürdürülebilir bir şekilde ele alınmalıdır. 1992 yılına gelindiğinde çevresel endişelerin sürmekte olduğu ve daha geniş kapsamlı bir çalışma gereği ortaya çıkmıştır. En önemli tespit; Çevreye rağmen kalkınmanın sağlanamayacağı, kalkınmanın ihmal

Detaylı

Fatih GEMALMAZ LOKMAN GERĐ KAZANIM A.Ş.

Fatih GEMALMAZ LOKMAN GERĐ KAZANIM A.Ş. Fatih GEMALMAZ LOKMAN GERĐ KAZANIM A.Ş. İÇERİK GEKSANDER MALZEME GERİ KAZANIM ÖTL AVRUPA ÖTL YÖNETİM SİSTEMLERİ ÖRNEK 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ÖTL PİROLİZ ÖTL AVRUPA HİKAYESİ GERİ KAZANIMCI BEKLENTİ Geri Kazanım

Detaylı

Ambalaj Atıklar. netmeliği AMBALAJ YÖNETY NETĐMĐ. Ali Đhsan DOĞAN 1. Ziraat Mühendisi

Ambalaj Atıklar. netmeliği AMBALAJ YÖNETY NETĐMĐ. Ali Đhsan DOĞAN 1. Ziraat Mühendisi Ambalaj Atıklar klarının n Kontrolü Yönetmeli netmeliği BELEDĐYELERDE VE EKONOMĐK ĐŞLETMELERDE AMBALAJ YÖNETY NETĐMĐ Ali Đhsan DOĞAN Ziraat Mühendisi Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü Atık Yönetimi Dairesi

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ ÇEVRE FASLI MÜZAKERE SÜRECİ

AVRUPA BİRLİĞİ ÇEVRE FASLI MÜZAKERE SÜRECİ AVRUPA BİRLİĞİ ÇEVRE FASLI MÜZAKERE SÜRECİ 1. Genel Süreç Çevre Faslı Müzakere Sürecine ilişkin; Çevre Faslı Tanıtıcı Tarama Toplantısı 03-11 Nisan 2006, Çevre Faslı Ayrıntılı Tarama Toplantısı 29 Mayıs

Detaylı

BELEDİYELERCE BİLGİ SAĞLANACAK İDEP EYLEMLERİ

BELEDİYELERCE BİLGİ SAĞLANACAK İDEP EYLEMLERİ Arazi Kullanımı ve Ormancılık 3. ORMAN, MERA, TARIM VE YERLEŞİM GİBİ ARAZİ KULLANIMLARI VE DEĞİŞİMLERİNİN İKLİM DEĞİŞİKLİĞİNİ OLUMSUZ YÖNDE ETKİLEMESİNİ SINIRLANDIRMAK 5. 2012 yılında yerleşim alanlarında

Detaylı

T.C. ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü ATIK PİL P L VE AKÜMÜLAT LATÖRLERİN KONTROLÜ YÖNETMELİĞİ Yönetmelik Yayımlanma tarihi :31.08.2004 Yürürlük tarihi :01.01.2005 Değişiklik tarihi

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİNE ÜYE VE ADAY ÜLKELERDE TEMEL MAKROEKONOMİK GÖSTERGELER. (Kasım 2011) Ankara

AVRUPA BİRLİĞİNE ÜYE VE ADAY ÜLKELERDE TEMEL MAKROEKONOMİK GÖSTERGELER. (Kasım 2011) Ankara AVRUPA BİRLİĞİNE ÜYE VE ADAY ÜLKELERDE TEMEL MAKROEKONOMİK GÖSTERGELER (Kasım 2011) Ankara İÇİNDEKİLER NÜFUS VE İŞGÜCÜ PİYASASI TASARRUFLAR 1. Nüfus 28. Gayri Safi Ulusal Tasarruflar 2. İstihdam 29. Gayri

Detaylı

MEVCUT EVSEL KATI ATIK MİKTARLARI VE BERTARAF YÖNTEMLERİ:

MEVCUT EVSEL KATI ATIK MİKTARLARI VE BERTARAF YÖNTEMLERİ: ÇEVRE VE SÜRDÜRÜLEBİLİR KALKINMA TEMATİK PANELİ Cezmi Neyim ÇEVKO Vakfı TÜRKİYE DE EVSEL NİTELİKLİ KATI ATIKLAR GİRİŞ : Son Yıllarda Katı Atıklardan kaynaklanan problemler ülkemizin en önemli çevre sorunlarındandır.

Detaylı

Entegre Kirlilik Önleme ve Kontrol Direktifinin Türkiye de Uygulanmasının Desteklenmesi Projesi

Entegre Kirlilik Önleme ve Kontrol Direktifinin Türkiye de Uygulanmasının Desteklenmesi Projesi T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI Entegre Kirlilik Önleme ve Kontrol Direktifinin Türkiye de Uygulanmasının Desteklenmesi Projesi ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRMESİ İZİN VE DENETİM GENEL MÜDÜRLÜĞÜ İzin ve

Detaylı

TÜRKİYE DE KOBİ UYGULAMALARI YMM. NAİL SANLI TÜRMOB GENEL BAŞKANI IFAC SMP (KOBİ UYGULAMARI) FORUMU İSTANBUL

TÜRKİYE DE KOBİ UYGULAMALARI YMM. NAİL SANLI TÜRMOB GENEL BAŞKANI IFAC SMP (KOBİ UYGULAMARI) FORUMU İSTANBUL TÜRKİYE DE KOBİ UYGULAMALARI YMM. NAİL SANLI TÜRMOB GENEL BAŞKANI IFAC SMP (KOBİ UYGULAMARI) FORUMU İSTANBUL 21 MART 2011 HOġ GELDĠNĠZ IFAC in Sayın Başkanı, Kurul Üyeleri, Dünyanın dört bir yanından gelmiş

Detaylı

Enerji Verimliliği: Yüzde 50 Çözüm

Enerji Verimliliği: Yüzde 50 Çözüm Enerji Verimliliği: Yüzde 50 Çözüm Almanya nın Büyümesi 4,000,000 3,500,000 3,000,000 2,500,000 2,000,000 Enerji Kullanımı Energy Use GSYH GDP 1,500,000 1,000,000 500,000 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13

Detaylı

TÜRKĠYE TEKNOLOJĠ GELĠġTĠRME VAKFI (TTGV) DESTEKLERĠ

TÜRKĠYE TEKNOLOJĠ GELĠġTĠRME VAKFI (TTGV) DESTEKLERĠ TÜRKĠYE TEKNOLOJĠ GELĠġTĠRME VAKFI (TTGV) DESTEKLERĠ 3 TEMEL DESTEĞĠ MEVCUTTUR 1- Ar-Ge Proje Destekleri 2- Çevre Projeleri Destekleri 3- Teknolojik Girişimcilik Destekleri Ar-Ge Proje Destekleri a) Teknoloji

Detaylı

TÜRKĐYE DE DÖKÜM SEKTÖRÜ 23.02.2007

TÜRKĐYE DE DÖKÜM SEKTÖRÜ 23.02.2007 TÜRKĐYE DE DÖKÜM SEKTÖRÜ 1 23.02.2007 Demir ve Çelik Döküm Sanayi sektörü; endüksiyon, ark veya kupol ocaklarında, çeşitli pik demiri, çelik hurdaları ve ferro alaşımların ergitilerek, kalıplama tesislerinde

Detaylı

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ÇEVRECİ ŞEHİRLERE DOĞRU Kadir DEMİRBOLAT İklim Değişikliği Dairesi Başkanı 7 Temmuz 2012, Gaziantep Çevreci Şehircilik; Yaşam kalitesi yüksek, Çevreye duyarlı, Tarihi ve kültürel

Detaylı

AİLE VE SOSYAL POLİTİKALAR BAKANLIĞI 2013 YILI SAYIŞTAY DENETİM RAPORU

AİLE VE SOSYAL POLİTİKALAR BAKANLIĞI 2013 YILI SAYIŞTAY DENETİM RAPORU AİLE VE SOSYAL POLİTİKALAR BAKANLIĞI 2013 YILI SAYIŞTAY DENETİM RAPORU Ağustos 2014 İÇİNDEKİLER KAMU İDARESİNİN MALİ YAPISI VE MALİ TABLOLARI HAKKINDA BİLGİ... 1 DENETLENEN KAMU İDARESİ YÖNETİMİNİN SORUMLULUĞU...

Detaylı

HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015

HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015 HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015 YÖNETİCİ ÖZETİ Uludağ İhracatçı Birlikleri nin kayıtlarına göre, Bursa dan Hollanda ya ihracat yapan 361 firma bulunmaktadır. 30.06.2015 tarihi itibariyle Ekonomi Bakanlığı

Detaylı

Sıkça Sorulan Sorular (Atık Yönetimi)

Sıkça Sorulan Sorular (Atık Yönetimi) Sıkça Sorulan Sorular (Atık Yönetimi) 1 - Nasıl geri dönüşüm yapılır? Her birey ihtiyaçlarını karşılamak üzere her gün birçok farklı ürün satın alır. Alınan bu ürünler çoğu zaman, daha sağlıklı ve korunaklı

Detaylı

SORU: Satış noktaları ambalaj atıklarını belediyenin sistemine vermek zorunda mıdır? Getirme merkezlerinin teknik ve idari detayları nelerdir?

SORU: Satış noktaları ambalaj atıklarını belediyenin sistemine vermek zorunda mıdır? Getirme merkezlerinin teknik ve idari detayları nelerdir? 24.08.2011 TARĐH ve 28035 SAYILI AMBALAJ ATIKLARININ KONTROLÜ YÖNETMELĐĞĐNE ĐLĐŞKĐN SIKÇA SORULAN SORULAR VE CEVAPLARI SORU: Satış noktaları ambalaj atıklarını belediyenin sistemine vermek zorunda Getirme

Detaylı

AB ve Türkiye de AEEE Yönetimi İstanbul Teknik Üniversitesi Mart 2015, İstanbul

AB ve Türkiye de AEEE Yönetimi İstanbul Teknik Üniversitesi Mart 2015, İstanbul İstanbul Elektrikli ve Elektronik Atık Zirvesi AB ve Türkiye de AEEE Yönetimi İstanbul Teknik Üniversitesi Mart 2015, İstanbul Rifat Ünal Sayman REC Türkiye, Direktör AEEE Ön Bilgi Ø Küresel elektrikli

Detaylı

T.C. B A ġ B A K A N L I K Personel ve Prensipler Genel Müdürlüğü. Sayı : B.02.0.PPG.0.12-010-06/14200 3 ARALIK 2009 GENELGE 2009/18

T.C. B A ġ B A K A N L I K Personel ve Prensipler Genel Müdürlüğü. Sayı : B.02.0.PPG.0.12-010-06/14200 3 ARALIK 2009 GENELGE 2009/18 I. GİRİŞ GENELGE 2009/18 2007-2013 döneminde Avrupa Birliğinden Ülkemize sağlanacak hibe niteliğindeki fonlar Avrupa Konseyinin 1085/2006 sayılı Katılım Öncesi Yardım Aracı Tüzüğü ve söz konusu Tüzüğün

Detaylı

ÇEV 455 Tehlikeli Atık Yönetimi

ÇEV 455 Tehlikeli Atık Yönetimi ÇEV 455 Tehlikeli Atık Yönetimi Yrd. Doç. Dr. Özgür ZEYDAN Kanunlar 1983: 2872 sayılı Çevre Kanunu 2006: 5491 sayılı Çevre Kanununda Değişiklik Yapan Kanun Uluslararası Sözleşmeler 1994: Tehlikeli Atıkların

Detaylı

BazI TEHLİKESİZ ATIKLARIN GERİ KAZANIMI TEBLİĞİ UYGULAMALARI

BazI TEHLİKESİZ ATIKLARIN GERİ KAZANIMI TEBLİĞİ UYGULAMALARI BazI TEHLİKESİZ ATIKLARIN GERİ KAZANIMI TEBLİĞİ UYGULAMALARI JALE SEZEN ZİRAAT YÜK. MÜHENDİSİ ATIK BİRİMİ ÇEVRE YÖNETİMİ VE DENETİMİ ŞUBESİ ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK İL MÜDÜRLÜĞÜ 2 0. 1 2. 2 0 1 2 T E K İ R

Detaylı

AMBALAJ ATIKLARI VERİ KAYIT SİSTEMİ KULLANICI KLAVUZU

AMBALAJ ATIKLARI VERİ KAYIT SİSTEMİ KULLANICI KLAVUZU AMBALAJ ATIKLARI VERİ KAYIT SİSTEMİ KULLANICI KLAVUZU 2014 I-GİRİŞ VE GENEL AÇIKLAMALAR Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği 24.08.2011 tarih ve 28035 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe

Detaylı

Bülten. 2015 Atık Sempozyumu Gerçekleşti Çevre Mevzuatı ve Atık Yönetim Semineri 13 Mart ta Düzenlenecek

Bülten. 2015 Atık Sempozyumu Gerçekleşti Çevre Mevzuatı ve Atık Yönetim Semineri 13 Mart ta Düzenlenecek PAGÇEV 2015 Atık Sempozyumu Gerçekleşti Çevre Mevzuatı ve Atık Yönetim Semineri 13 Mart ta Düzenlenecek Bülten Atık Getirme Merkezi Tebliği nin Getirdiği Yükümlülükler Başakşehir Living Lab. 3. Çocuk Eğitimi

Detaylı

GRAFİKLERLE FEDERAL ALMANYA EKONOMİSİNİN GÖRÜNÜMÜ

GRAFİKLERLE FEDERAL ALMANYA EKONOMİSİNİN GÖRÜNÜMÜ GRAFİKLERLE FEDERAL ALMANYA EKONOMİSİNİN GÖRÜNÜMÜ Hazırlayan: Fethi SAYGIN Mart 2014 Kaynak :DESTATIS (Alman İstatistik Enstitüsü) GENEL DEĞERLENDİRME Ekonomi piyasalarındaki durgunluk ve sorunlara rağmen,

Detaylı

PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU

PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU EYLÜL 2015 Eylül 2015 A. PETROL PİYASASI 1. Eylül Ayında Uluslararası Piyasalarda ve Türkiye de Ürün Fiyatlarının Seyri 1.1.

Detaylı

AVRUPA OTOMOTİV PAZARI 2014 YILI OCAK AYINDA %5 ARTTI.

AVRUPA OTOMOTİV PAZARI 2014 YILI OCAK AYINDA %5 ARTTI. 28 Şubat 2014 BASIN BÜLTENİ AVRUPA OTOMOTİV PAZARI 2014 YILI OCAK AYINDA %5 ARTTI. AB (28) ve EFTA ülkeleri toplamına göre otomotiv pazarı 2014 yılı Ocak ayında 2013 yılı aynı ayına göre %5 büyüdü ve toplam

Detaylı

TÜRKİYE BEYAZ EŞYA SANAYİSİ

TÜRKİYE BEYAZ EŞYA SANAYİSİ TÜRKİYE BEYAZ EŞYA SANAYİSİ Diğer 4. Almanya 3. Polonya 1. Türkiye 2. İtalya Avrupa nın en büyük beyaz eşya üreticisi 4 ana beyaz eşya grubunda üretim adetleri (2009) 1 Türkiye: 16,4 milyon İtalya: 13,6

Detaylı

PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU

PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU MART 2015 Mart 2015 A. PETROL PİYASASI : 1. Mart Ayında Uluslararası Piyasalarda ve Türkiye de Ürün Fiyatlarının Seyri 1.1.

Detaylı

Atık Elektrikli ve Elektronik Eşyalar Yönetmeliği (AEEE) ile ilgili. hakkında TÜBİSAD üyelerine yönelik Bilgi Notu

Atık Elektrikli ve Elektronik Eşyalar Yönetmeliği (AEEE) ile ilgili. hakkında TÜBİSAD üyelerine yönelik Bilgi Notu : 1/2012 Tarih: 25 Eylül 2012 BİLGİ NOTU Atık Elektrikli ve Elektronik Eşyalar Yönetmeliği (AEEE) hakkında TÜBİSAD üyelerine yönelik Bilgi Notu KONU / SUBJECT: İLGİ / REFERENCE: KOMİSYON/ COMMISSION: ÇALIŞMA

Detaylı

T.C. ÇEVRE ve ORMAN BAKANLIĞI Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü

T.C. ÇEVRE ve ORMAN BAKANLIĞI Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü T.C. ÇEVRE ve ORMAN BAKANLIĞI Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü MADEN ATIKLARININ YÖNETĠMĠ PROJESĠ Erdoğan KARACA Çevre ve Orman Uzmanı Nisan 2011 1 NEDEN PROJE? AVRUPA BĠRLĠĞĠNE UYUM SÜRECĠ Çevre Faslı Maden

Detaylı

ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU PETROL PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU TEMMUZ 2014

ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU PETROL PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU TEMMUZ 2014 ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU PETROL PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU TEMMUZ 2014 Ankara 2014 1. Temmuz Ayında Uluslararası Piyasalarda ve Türkiye de Ürün Fiyatlarının Seyri 1.1. Uluslararası Piyasalar

Detaylı

TÜRKİYE DE ATIK YÖNETİMİ

TÜRKİYE DE ATIK YÖNETİMİ TÜRKİYE DE ATIK YÖNETİMİ ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Atık Yönetimi Dairesi Başkanlığı TÜRKİYE DE ATIK YÖNETİMİ Atık Yönetimi Dairesi Başkanlığı NİSAN 2012 1 İÇİNDEKİLER Önsöz...3 Atık Yönetimi Mevzuat

Detaylı

PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU

PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU AĞUSTOS 2015 Ağustos 2015 A. PETROL PİYASASI 1. Ağustos Ayında Uluslararası Piyasalarda ve Türkiye de Ürün Fiyatlarının Seyri

Detaylı

Mevzuat ve Teşviklerin Değerlendirilmesi

Mevzuat ve Teşviklerin Değerlendirilmesi İZMİR DE TEMİZ ÜRETİM UYGULAMALARININ YAYGINLAŞTIRILMASI PROJESİ Mevzuat ve Teşviklerin Değerlendirilmesi Ferda Ulutaş Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı 23.03.2012 İzmir İZMİR DE TEMİZ ÜRETİM UYGULAMALARININ

Detaylı

ÜRETİCİ SORUMLULUĞU KAVRAM BELGESİ

ÜRETİCİ SORUMLULUĞU KAVRAM BELGESİ ÜRETİCİ SORUMLULUĞU KAVRAM BELGESİ Üretici Sorumluluğu İlkesi bir ürün için üretici sorumluluğunun ürün ömrünün tüketici sonrası aşamasına kadar uzandığı çevre politikası yaklaşımı olarak tanımlanabilir.

Detaylı

TÜRKİYE ÇEVRE POLİTİKASINA ÖNEMLİ BİR DESTEK: AVRUPA BİRLİĞİ DESTEKLİ PROJELER

TÜRKİYE ÇEVRE POLİTİKASINA ÖNEMLİ BİR DESTEK: AVRUPA BİRLİĞİ DESTEKLİ PROJELER Technical Assistance for Implementation Capacity for the Environmental Noise Directive () Çevresel Gürültü Direktifi nin Uygulama Kapasitesi için Teknik Yardım Projesi Technical Assistance for Implementation

Detaylı

ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU PETROL PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU ARALIK 2014

ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU PETROL PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU ARALIK 2014 ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU PETROL PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU ARALIK 2014 Ankara 2014 1. Aralık Ayında Uluslararası Piyasalarda ve Türkiye de Ürün Fiyatlarının Seyri 1.1. Uluslararası Piyasalar

Detaylı

PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU

PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU TEMMUZ 2015 Temmuz 2015 A. PETROL PİYASASI 1. Temmuz Ayında Uluslararası Piyasalarda ve Türkiye de Ürün Fiyatlarının Seyri 1.1.

Detaylı

PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU

PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU MAYIS 2015 Mayıs 2015 A. PETROL PİYASASI 1. Mayıs Ayında Uluslararası Piyasalarda ve Türkiye de Ürün Fiyatlarının Seyri 1.1.

Detaylı

CAM SANAYİİ. Hazırlayan Birsen YILMAZ 2006. T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi

CAM SANAYİİ. Hazırlayan Birsen YILMAZ 2006. T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi CAM SANAYİİ Hazırlayan Birsen YILMAZ 2006 T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi TÜRKİYE'DE ÜRETİM Cam sanayii, inşaat, otomotiv, meşrubat, gıda, beyaz eşya, mobilya,

Detaylı

PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU

PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU ŞUBAT 2015 Şubat 2015 A. PETROL PİYASASI : 1. Şubat Ayında Uluslararası Piyasalarda ve Türkiye de Ürün Fiyatlarının Seyri 1.1.

Detaylı

DÖKÜM VE DÖVME ÜRÜNLERĠ DEĞERLENDĠRME NOTU (MART 2009)

DÖKÜM VE DÖVME ÜRÜNLERĠ DEĞERLENDĠRME NOTU (MART 2009) DÖKÜM VE DÖVME ÜRÜNLERĠ DEĞERLENDĠRME NOTU (MART 2009) Döküm ve dövme ürünleri, otomotivden beyaz eşya sanayine, demir-çelik sanayinden çimento sanayine, savunma sanayinden gemi inşa sanayine, tarımdan

Detaylı

ATIK ELEKTRİKLİ ve ELEKTRONİK EŞYALARIN TOPLANMASI, DEĞERLENDİRİLMESİ ve BERTARAF EDİLMESİ

ATIK ELEKTRİKLİ ve ELEKTRONİK EŞYALARIN TOPLANMASI, DEĞERLENDİRİLMESİ ve BERTARAF EDİLMESİ ATIK ELEKTRİKLİ ve ELEKTRONİK EŞYALARIN TOPLANMASI, DEĞERLENDİRİLMESİ ve BERTARAF EDİLMESİ 1 Çevre Nedir? İçinde bulunduğumuz tüm canlı ve cansız varlıkların birbirleriyle ilişkilerini içine alan ortamdır.

Detaylı

2023 Hedefinde Döngüsel Ekonomide Atık Yönetiminin Yeri ve Genel Bakış. Dr. Oğuz CAN Recydia AŞ Genel Md.

2023 Hedefinde Döngüsel Ekonomide Atık Yönetiminin Yeri ve Genel Bakış. Dr. Oğuz CAN Recydia AŞ Genel Md. Sustainable Resource Management Sürdürülebilir Kaynak Yönetimi 2023 Hedefinde Döngüsel Ekonomide Atık Yönetiminin Yeri ve Genel Bakış Dr. Oğuz CAN Recydia AŞ Genel Md. 21 Ekim, 2015 Tayçed:Tüm Atık ve

Detaylı

T.C. B A Ş B A K A N L I K Personel ve Prensipler Genel Müdürlüğü. Sayı : B.02.0.PPG.0.12-010-06/5464 30 NĠSAN 2010 GENELGE 2010/11

T.C. B A Ş B A K A N L I K Personel ve Prensipler Genel Müdürlüğü. Sayı : B.02.0.PPG.0.12-010-06/5464 30 NĠSAN 2010 GENELGE 2010/11 GENELGE 2010/11 Dokuzuncu Kalkınma Planında yer alan Ġstanbul un uluslararası finans merkezi olması hedefini gerçekleģtirmek üzere yapılan çalıģmalar kapsamında, Ġstanbul Uluslararası Finans Merkezi Stratejisi

Detaylı

ATIK AMBALAJ HAKKINDA SIKÇA SORULAN SORULAR

ATIK AMBALAJ HAKKINDA SIKÇA SORULAN SORULAR ATIK AMBALAJ HAKKINDA SIKÇA SORULAN SORULAR 04.11.2014 1 - Ambalaj Atıkları Konusunda Hangi Mevzuatlar Uygulanmaktadır? - 24.08.2011 Tarih ve 28035 Sayılı Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği, - Belgelendirme

Detaylı

Ekonomik Açıdan En Avantajlı Teklifin Belirlenmesinde 2004/18/EC AB Kamu Ġhale Direktifi Ġle 4734 Sayılı Kamu Ġhale Kanununun KarĢılaĢtırılması

Ekonomik Açıdan En Avantajlı Teklifin Belirlenmesinde 2004/18/EC AB Kamu Ġhale Direktifi Ġle 4734 Sayılı Kamu Ġhale Kanununun KarĢılaĢtırılması 49 Ekonomik Açıdan En Avantajlı Teklifin Belirlenmesinde 2004/18/EC AB Kamu Ġhale Direktifi Ġle 4734 Sayılı Kamu Ġhale Kanununun KarĢılaĢtırılması Cemil Akçay 1, A.Sertaç KarakaĢ 2, BarıĢ Sayın 3, Ekrem

Detaylı

TÜRKİYE DE ÜRETİLEN TEHLİKELİ ATIKLAR VE UYGUN BERTARAF YÖNTEMLERİ

TÜRKİYE DE ÜRETİLEN TEHLİKELİ ATIKLAR VE UYGUN BERTARAF YÖNTEMLERİ TÜRKİYE DE ÜRETİLEN TEHLİKELİ ATIKLAR VE UYGUN BERTARAF YÖNTEMLERİ Şeyma Taşkan 1, Barış Çallı 2 1 MarmaraÜniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Çevre Bilimleri Programı, Göztepe Kampüsü, 34722 Kadıköy,

Detaylı

ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU PETROL PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU MAYIS 2014

ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU PETROL PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU MAYIS 2014 ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU PETROL PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU MAYIS 2014 Ankara 2014 1. Mayıs Ayında Uluslararası Piyasalarda ve Türkiye de Ürün Fiyatlarının Seyri 1.1. Uluslararası Piyasalar Ülkemizin

Detaylı

T.C. DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLER FAKÜLTESİ ÇALIŞMA EKONOMİSİ VE ENDÜSTRİ İLİŞKİLERİ BÖLÜMÜ

T.C. DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLER FAKÜLTESİ ÇALIŞMA EKONOMİSİ VE ENDÜSTRİ İLİŞKİLERİ BÖLÜMÜ Komşular SUNAR T.C. DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLER FAKÜLTESİ ÇALIŞMA EKONOMİSİ VE ENDÜSTRİ İLİŞKİLERİ BÖLÜMÜ Asgari Ücretin Tanımı Çalışan bir kişinin en azından temel ihtiyaçlarını

Detaylı

KENTLERE SU SAĞLANMASINDA ĠLBANK IN VĠZYON VE MĠSYONUNDAKĠ YENĠ YAKLAġIMLAR MEHMET TURGUT DEDEOĞLU GENEL MÜDÜR

KENTLERE SU SAĞLANMASINDA ĠLBANK IN VĠZYON VE MĠSYONUNDAKĠ YENĠ YAKLAġIMLAR MEHMET TURGUT DEDEOĞLU GENEL MÜDÜR KENTLERE SU SAĞLANMASINDA ĠLBANK IN VĠZYON VE MĠSYONUNDAKĠ YENĠ YAKLAġIMLAR MEHMET TURGUT DEDEOĞLU GENEL MÜDÜR Suyun insan hayatındaki önemi herkesçe bilinen bir konudur. Ġnsan yaģamı açısından oksijenden

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ BÜTÇESİ

AVRUPA BİRLİĞİ BÜTÇESİ AVRUPA BİRLİĞİ BÜTÇESİ NİSAN 2016 ANKARA İçindekiler GİRİŞ... 2 AVRUPA BİRLİĞİ BÜTÇESİ... 2 I. AB BÜTÇESİNİN GELİRLERİ... 2 II. AB BÜTÇESİNİN HARCAMALARI... 4 1. Akıllı ve Kapsayıcı Büyüme... 4 2. Sürdürülebilir

Detaylı

DEFNE BELEDĠYESĠ ÇEVRE KORUMA VE KONTROL MÜDÜRLÜĞÜ KURULUġ, GÖREV VE ÇALIġMA ESASLARI YÖNETMELĠĞĠ. BĠRĠNCĠ BÖLÜM Amaç, Kapsam ve Dayanak

DEFNE BELEDĠYESĠ ÇEVRE KORUMA VE KONTROL MÜDÜRLÜĞÜ KURULUġ, GÖREV VE ÇALIġMA ESASLARI YÖNETMELĠĞĠ. BĠRĠNCĠ BÖLÜM Amaç, Kapsam ve Dayanak DEFNE BELEDĠYESĠ ÇEVRE KORUMA VE KONTROL MÜDÜRLÜĞÜ KURULUġ, GÖREV VE ÇALIġMA ESASLARI YÖNETMELĠĞĠ Amaç BĠRĠNCĠ BÖLÜM Amaç, Kapsam ve Dayanak Madde 1: Bu yönetmeliğin amacı; Defne Belediye Başkanlığı Çevre

Detaylı

milyon ton Dünya LPG Arz ve Talep Dengesi

milyon ton Dünya LPG Arz ve Talep Dengesi LPG SEKTÖRÜ 1 milyon ton Dünya LPG Arz ve Talep Dengesi 350 300 250 200 150 100 50 0 1990 1995 1998 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2010 2020 Arz Talep 2 Dünya LPG Tüketiminin Dağılımı 2001 Asya 28% Avustralya

Detaylı

Faaliyet ve Proje Bilgileri. 1.Katı Atık Yönetimi

Faaliyet ve Proje Bilgileri. 1.Katı Atık Yönetimi Faaliyet ve Proje Bilgileri 1.Katı Atık Yönetimi Kent Genelinde Katı Atıkların Bertarafının Sağlanması ve Katı Atık Depolama Alanlarının İnşa Edilmesi. Kentimizde yerleşim alanları ile işletmelerden oluşan

Detaylı

HAZIR YEMEK İŞLETMESİNDE ÇEVRE BOYUTLARI VE ÇEVRESEL ETKİLER. OKŞAN ALTAŞ Gıda Yüksek Mühendisi

HAZIR YEMEK İŞLETMESİNDE ÇEVRE BOYUTLARI VE ÇEVRESEL ETKİLER. OKŞAN ALTAŞ Gıda Yüksek Mühendisi HAZIR YEMEK İŞLETMESİNDE ÇEVRE BOYUTLARI VE ÇEVRESEL ETKİLER OKŞAN ALTAŞ Gıda Yüksek Mühendisi Atık üreticisinin yükümlülükleri Atığın niteliklerini belirlemek Yönetmeliklere uygun olarak atık yönetimini

Detaylı

ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU PETROL PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU EKİM 2014

ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU PETROL PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU EKİM 2014 ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU PETROL PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU EKİM 2014 Ankara 2014 1. Ekim Ayında Uluslararası Piyasalarda ve Türkiye de Ürün Fiyatlarının Seyri 1.1. Uluslararası Piyasalar Ülkemizin

Detaylı

Türkiye Ulusal Coğrafi Bilgi Sistemi Altyapısı Kurulumu FĠZĠBĠLĠTE ETÜDÜ ÇALIġTAYI

Türkiye Ulusal Coğrafi Bilgi Sistemi Altyapısı Kurulumu FĠZĠBĠLĠTE ETÜDÜ ÇALIġTAYI Türkiye Ulusal Coğrafi Bilgi Sistemi Altyapısı Kurulumu FĠZĠBĠLĠTE ETÜDÜ ÇALIġTAYI Projenin GELĠġĠMĠ: KDEP-EYLEM 47 (Kısa Dönem Eylem Planı ) 4 Aralık 2003 tarihli BaĢbakanlık Genelgesi yle e-dönüģüm Türkiye

Detaylı

ENERJİ VERİMLİLİĞİ (ENVER) GÖSTERGELERİ VE SANAYİDE ENVER POLİTİKALARI

ENERJİ VERİMLİLİĞİ (ENVER) GÖSTERGELERİ VE SANAYİDE ENVER POLİTİKALARI ENERJİ VERİMLİLİĞİ (ENVER) GÖSTERGELERİ VE SANAYİDE ENVER POLİTİKALARI Erdal ÇALIKOĞLU Sanayide Enerji Verimliliği Şube Müdürü V. Neden Enerji Verimliliği? Fosil kaynaklar görünür gelecekte tükenecek.

Detaylı

MALZEMELERİN GERİ KAZANIMI

MALZEMELERİN GERİ KAZANIMI MALZEMELERİN GERİ KAZANIMI PROF. DR. HÜSEYİN UZUN HOŞGELDİNİZ 1 Geri Dönüşüm Metotları Geri dönüştürme metotları her malzeme için farklılık göstermektedir: - Alüminyum - Demir (Çelik) - Plastik malzemeler

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ

AVRUPA BİRLİĞİ VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ AVRUPA BİRLİĞİ VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ AVUSTURYA ÜLKE RAPORU Şubat 2009 B.Ö. AVRUPA BİRLİĞİ VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ 1 I. GENEL BİLGİLER Resmi Adı : Avusturya Cumhuriyeti Yönetim Şekli

Detaylı