T.C. HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "T.C. HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ"

Transkript

1 T.C. HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ POLİSOMNOGRAFİ İLE TEŞHİS EDİLEN UYKU BRUKSİZMLİ HASTALARIN TEDAVİSİNDE İKİ FARKLI APAREYİN ETKİNLİĞİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ Dt. YILDIZ KAVAKLI PROTEZ PROGRAMI DOKTORA TEZİ ANKARA 2006

2 T.C. HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ POLİSOMNOGRAFİ İLE TEŞHİS EDİLEN UYKU BRUKSİZMLİ HASTALARIN TEDAVİSİNDE İKİ FARKLI APAREYİN ETKİNLİĞİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ Dt. YILDIZ KAVAKLI PROTEZ PROGRAMI DOKTORA TEZİ TEZ DANIŞMANI DOÇ. DR. MEHMET MUHTAROĞULLARI ANKARA 2006

3 iii Sağlık Bilimleri Ensititüsü Müdürlüğü ne: Bu çalışma jürimiz tarafından Protez Programında Doktora Tezi olarak kabul edilmiştir. Jüri Başkanı: Prof. Dr. Yavuz Aslan (imza) Hacettepe Üniversitesi Üye: Prof. Dr.Erdal Şahin (imza) Hacettepe Üniversitesi Üye: Prof. Dr. M. Kemal Ünsal (imza) Ankara Üniversitesi Üye: Prof. Dr. Figen Demirel (imza) Hacettepe Üniversitesi Danışman: Doç. Dr. Mehmet Muhtaroğulları (imza) Hacettepe Üniversitesi ONAY Bu tez Hacettepe Üniversitesi Lisansüstü Eğitim-Öğretim ve Sınav Yönetmeliği nin ilgili maddeleri uyarınca yukarıdaki jüri üyeleri tarafından uygun görülmüş ve Enstitü Yönetim Kurulu kararıyla kabul edilmiştir. (imza) Prof. Dr.Hakan S. Orer Ensititü Müdürü

4 iv TEŞEKKÜR Doktora eğitimim süresince, değerli bilgi ve tecrübeleriyle her konuda destek olan, tezime yön veren ve olumlu katkılar sağlayan tez danışmanım Sayın Doç. Dr. Mehmet Muhtaroğulları na, Bu tez çalışmasında yardımlarını esirgemeyen Sayın Dr. Atila Ertan a, gerekli fiziksel imkanları sağlayan Sayın Prof. Dr. Oğuz Öğretmenoğlu na, laboratuvar çalışmaları boyunca değerli katkılarından dolayı Sayın Dr. Çağrı Timuçin e, verilerin toplanması sırasında yardımcı olan Sayın Evren Sahan a, çalışmanın yürütülmesindeki katkılarından dolayı Sayın Dr. Serdar Uysal a, Doktora eğitimim süresince bilgi ve deneyimlerini paylaşan Protetik Diş Tedavisi A.D öğretim üyelerine, Sevgili bölüm arkadaşlarıma ve bölüm personeline, Eğitim hayatım boyunca maddi ve manevi her türlü desteği sağlayan sevgili aileme, kuzenlerim ve arkadaşlarıma sonsuz teşekkür ederim.

5 v ÖZET Kavaklı, Y., Polisomnografi ile Teşhis Edilen Uyku Bruksizmli Hastaların Tedavisinde İki Farklı Apareyin Etkinliğinin Değerlendirilmesi, Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Protez Programı Doktora Tezi, Ankara, Oklüzal splintler uyku bruksizminin tedavisinde yaygın olarak kullanılmasına rağmen, çiğneme kas aktivitesini azaltmak için en etkili splint tasarım tipinin hangisi olduğu konusunda bir fikir birliği yoktur. Bu çalışmanın amacı polisomnografi yöntemi ile üst dental arkı kaplayan stabilizasyon splinti ile sadece anterior iki dişi kaplayan ve alt anterior dişlerle nokta temasına sahip olan NTI-tss splintinin uyku bruksizmi üzerindeki etkisini araştırmaktır. Çalışmada polisomnografi elektromiyografik analiz sistemi ile kesin tanısı konulan 20 uyku bruksizm hastası yer almıştır. Bu hastalardan rastgele olarak seçilmiş 9 birey stabilizasyon splintini, 11 birey ise NTI-tss splintini 4 ay süresince uykuda kullanmıştır. Uyku sırasında oluşan çiğneme kas aktivitesi ölçümleri splint uygulanmasından önce 2 gece ve splintin 4 ay düzenli kullanımından sonra 1 gece olmak üzere 3 kez yapılmıştır. Bu çalışmada ayrıca her iki splint tedavisinden önce ve sonra çiğneme kaslarının yüzeyel elektromiyografisi alınarak uzun dönem splint kullanımının istemli maksimum kas kontraksiyonundaki etkisine bakılmıştır. Bruksizm episodlarının sayısı, süresi ve şiddeti incelenmiştir. Sonuç olarak her iki splintin kullanımından sonra uyku bruksizminin sıklığında ve süresinde istatistiksel olarak anlamlı bir fark görülmemiştir. Her iki splintin de istemli maksimum temporal ve masseter kas kontraksiyonunu değiştirmemesine rağmen, NTI-tss splintinin uyku bruksizminin şiddetini azalttığı tespit edilmiştir. Buna göre NTI-tss splintinin uyku bruksizminin tedavisinde pozitif etkisi olan kolay uygulanabilir alternatif bir splint olarak göz önünde bulundurulması gerektiğini düşünmekteyiz. Anahtar kelimeler: stabilizasyon splinti, NTI-tss splinti, polisomnografi, çiğneme kas aktivitesi, istemli maksimum kas kontraksiyonu

6 vi ABSTRACT Kavaklı, Y., Evaluation of Effectiveness of Two Different Appliances in Treatment of Patients with Sleep Bruxism Diagnosed with Polysomnography, Hacettepe University Health Sciences Institute PhD Thesis in Prosthodontics, Ankara, There is no consensus on what type of design is most effective for reducing masticatory muscle activities, although occlusal splints are commonly used for the treatment of sleep bruxism. The objective of this study is to investigate the effects of stabilization splint and NTI-tss splint of which respectively covers: the occlusal surfaces of the maxillary dental arch, and covers: only maxillary incisors and has a point contact with mandibular incisors on sleep bruxism by using a polysomnography. 20 bruxers, which were confirmed by the test using polysomnography electromyographic analyzing system, were recruited, and randomly divided into stabilization splint group (9 patient) and NTI-tss splint group (11 patient). The participants were instructed to wear the splint during sleep for 4 months. Masticatory muscle activity was measured during sleep. The first two nights were a base night and the third study night was done after four months regular use of splints. The number of bruxism episodes, duration and intensity of sleep bruxism were analyzed. Moreover in this study the effects of splints surface electromyography of masticatory muscles. As a result, statistically no significant reduction in the frequency and duration of sleep bruxism was observed with two types of splints. NTI-tss splint reduced the intensity of masseter and temporal muscle activity rather than stabilization splint. In both splints neither maximum voluntary temporal nor maximum masseter muscle contraction were changed. NTI-tss splint is viable alternative for the treatment of bruxism. Keywords: stabilization splint, NTI-tss splint, polysomnography, masticatory muscle activity, voluntary maximum muscle contraction

7 vii İÇİNDEKİLER ONAY SAYFASI... iii TEŞEKKÜR...iv ÖZET...v ABSTRACT...vi İÇİNDEKİLER... vii SİMGELER ve KISALTMALAR...ix ŞEKİLLER...xi TABLOLAR... xii 1.GİRİŞ GENEL BİLGİLER Bruksizmin Epidemiyolojisi Bruksizmin Etiyolojisi Morfolojik (çevresel) Faktörler Santral Faktörler Uyku Fizyolojisi Nörokimyasallar Genetik ve Ailesel Eğilim Kişilik Yapısı ve Psikolojik Faktörler Klinik Bulgular ve Tanı Elektrofizyolojik Görüntüleme Tedavi Bilişsel ve Davranışsal Yaklaşımlar Farmakolojik Tedavi Dental Tedavi BİREYLER ve YÖNTEM Bireyler ve Seçim Kriterleri Polisomnografi Kaydı ve Analizi Çiğneme Kas Aktivitesinin Skorlanması EMG Kaydı ve Analizi Splintlerin Yapım Aşamaları... 33

8 viii Stabilizasyon Splintinin Hazırlanması NTI- tss Splintinin Hazırlanması Splintlerin Kullandırılması İstatistiksel Değerlendirmeler BULGULAR Polisomnografi ile İlgili Bulgular EMG değerleri ile İlgili Bulgular Radyolojik Bulgular TARTIŞMA SONUÇ ve ÖNERİLER KAYNAKLAR... 63

9 ix SİMGELER ve KISALTMALAR AK EEG EMG EOG EKG LD Alveolar Kret Elektroensefalografi Elektromiyografi Elektrookülografi Elektrokardiografi Lamina Dura L- Dopa Levo- Dopa LMXMA LMXTA LMXMAF LMXTAF Sol Masseter Kasın Maksimum EMG Kaydının Rektifiye Alanı Sol Temporal Kasın Maksimum EMG Kaydının Rektifiye Alanı Sol Masseter Kasın Maksimum EMG Kaydının Rektifiye Alanın Tedavi Öncesine Göre Yüzde Değeri Sol Temporal Kasın Maksimum EMG Kaydının Rektifiye Alanın Tedavi Öncesine Göre Yüzde Değeri LORTMAF Sol Masseter Kasın Ortalama Rektifiye Alanın Tedavi Öncesine Göre Yüzde Değeri LORTMA LORTTA LORTTAF MRG mvsn Sol Masseter Kasın Ortalama EMG Kaydının Rektifiye Alanı Sol Temporal Kasın Ortalama EMG Kaydının Rektifiye Alanı Sol Temporal Kasın Ortalama Rektifiye Alanın Tedavi Öncesine Göre Yüzde Değeri Manyetik Rezonans Görüntüleme Milivolt saniye NREM NTI-tss P Hızlı Göz Hareketlerinin Olmadığı Uyku Evresi (Non-Rapid Eye Movement ) Nociceptive Trigeminal Inhibition Tension Suppresion System Güvenirlik Katsayısı

10 x PLA REM RMXMA RMXTA RMXMAF RMXTAF Periodontal Ligament Aralığı Hızlı Göz Hareketlerinin Olduğu Uyku Evresi (Rapid Eye Movement) Sağ Masseter Kasın Maksimum EMG Kaydının Rektifiye Alan Sağ Temporal Kasın Maksimum EMG Kaydının Rektifiye Alan Sağ Masseter Kasın Maksimum EMG Kaydının Rektifiye Alanın Tedavi Öncesine Göre Yüzde Değeri Sağ Temporal Kasın Maksimum EMG Kaydının Rektifiye Alanın Tedavi Öncesine Göre Yüzde Değeri RORTMAF Sağ Masseter Kasın Ortalama Rektifiye Alanın Tedavi Öncesine Göre Yüzde Değeri RORTMA RORTTA RORTTAF semg Sağ Masseter Kasın Ortalama EMG Kaydının Rektifiye Alanı Sağ Temporal Kasın Ortalama EMG Kaydının Rektifiye Alanı Sağ Temporal Kasın Ortalama Rektifiye Alanın Tedavi Öncesine Göre Yüzde Değeri Yüzey Elektromiyografisi SS Stabilizasyon Splinti

11 xi ŞEKİLLER Şekil 2.1. Bruksizm episodlarının tipleri...11 Şekil 3.1. Uyku kaydı için polisomnografiye bağlanmış bir hasta...30 Şekil 3.2. Bir bruksizm episodunun polisomnografik görüntüsü...31 Şekil 3.3. Stabilizasyon Splinti...33 Şekil 3.4. NTI-tss Splinti...34 Şekil 4.1. SS ve NTI splinti için tedavi öncesi ve sonrası her saatteki episod sayıları...39 Şekil 4.2. SS ve NTI splinti için tedavi öncesi ve sonrası ortalama episod süresi...40 Şekil 4.3. SS ve NTI splinti için tedavi öncesi ve sonrası her saatteki ortalama burst sayısı...40 Şekil 4.4. Bruksizmin kas aktivitesi şiddetinin görsel skoru...41 Şekil 4.5. Bruksizm episodu sırasındaki temporal kas aktivitesi şiddetinin görsel skor değerlerinin ortalaması...42 Şekil 4.6. Bruksizm episodu sırasındaki masseter kas aktivitesi şiddetinin görsel skor değerlerinin ortalaması...42 Şekil 4.7. Her iki tedavi grubundaki tedavi öncesi ve sonrası rortma değerleri...46 Şekil 4.8. Her iki tedavi grubundaki tedavi öncesi ve sonrası lortma değerleri...46 Şekil 4.9. Her iki tedavi grubundaki tedavi öncesi ve sonrası rortta değerleri...47 Şekil Her iki tedavi grubundaki tedavi öncesi ve sonrası lortta değerleri...47 Şekil Her iki tedavi grubundaki hastalarda tedavi öncesi ve sonrası rmxma değerleri...48 Şekil Her iki tedavi grubundaki hastalarda tedavi öncesi ve sonrası lmxma değerleri...48 Şekil Her iki tedavi grubundaki hastalarda tedavi öncesi ve sonrası rmxta değerleri...49 Şekil Her iki tedavi grubundaki tedavi öncesi ve sonrası lmxta değerleri...49

12 xii TABLOLAR Tablo hastaya ait polisomnografi verileri...37 Tablo 4.2. Stabilizasyon splinti kullanan bireylerin uyku değişkenleri...37 Tablo 4.3. NTI-tss splinti kullanan bireylerin uyku değişkenleri...38 Tablo 4.4. Stabilizasyon splinti kullanan bireylerin bruksizm değişkenleri...38 Tablo 4.5. NTI-tss splinti kullanan bireylerin bruksizm değişkenleri...39 Tablo 4.6. SS kullanan bireylerin bruksizm episodları süresince oluşan kas aktivitesi şiddetinin görsel skor değerlerinin ortalaması...41 Tablo 4.7. NTI-tss splinti kullanan bireylerin bruksizm episodları süresince oluşan kas aktivitesi şiddetinin görsel skor değerlerinin ortalaması...41 Tablo 4.8. Tüm hastalarda EMG çalışması sırasında elde edilen 8 değişkenin tedavi öncesi değerlerin yüzdesi cinsinden tedavi sonrası değerleri ve p değerleri. Grup 1: SS splinti, grup 2: NTI-tss splinti...45 Tablo 4.9. NTI-tss splinti kullanan hastalarda tedavi sonrasındaki alt sağ ve sol santral (1) ve lateral (2) dişlerde tespit edilen radyografik bulgular...50

13 1 GİRİŞ Uyku bruksizmi diş gıcırdatma (fazik aktivite), diş sıkma (tonik aktivite) ya da her ikisinin birleşimi (karma aktivite) olarak oluşur (1-5). Birçok çalışmada bu rahatsızlığın tanımı, epidemiyolojisi, tanısı, etiyolojisi ve tedavisi açıklanmıştır (6,7). Uyku bruksizmi; uyku sırasında dişlerin gıcırdatılmasını veya sıkılmasını içeren bir periyodik hareket bozukluğu olarak tanımlanmış olup, Uyku Bozukluklarının Uluslararası Sınıflaması nda parasomnia grubu içerisinde yer almaktadır (8,9). Yetişkin nüfusta uyku bruksizminin yaygınlığı yaklaşık olarak % 8 dir (10). Uyku bruksizminin klinik tanısı, diş gıcırdatma seslerinin varlığına, sabahları çiğneme kaslarındaki ağrıya, dişlerdeki aşınmaya, istemli kontraksiyonda görülen masseter kasın hipertrofisine dayanmaktadır (8,11-13). Uyku bruksizminin kesin tanısı elektrofizyolojik kayıt sistemleri (taşınabilir ve polisomnografi kayıt sistemi) ile yapılmaktadır (1,14) yılından beri uyku buksizminin etiyolojisi ve patolojisi için birçok teori öne sürülmesine rağmen, henüz bir açıklık getirilememiştir. Bugün genel olarak kabul edilen görüş, uyku bruksizminin oklüzal çatışmaların ve morfolojik faktörlerin etkisinden ziyade çene-yüz fonksiyonları ve uyku ile ilgili işlemleri yürüten santral ve otonom sinir sistemi tarafından meydana geldiği yönündedir (15). Bruksizm tedavisi genellikle doğal dişlerin ve restorasyonların korunması ve ağrının azaltılması amacıyla yapılmaktadır. Bruksizm tedavisinde farmakolojik, psikolojik ve dental yöntemlerin bir birleşimi kullanılarak hasta-merkezli bir yaklaşım düşünülmelidir (6). Oklüzal apareyler bir asırdan daha uzun zamandır uyku bruksizminin tedavisi için önemli bir model olarak kullanılmaktadır (16). En yaygın kullanılan oklüzal aparey, Michigan splinti olarak da bilinen stabilizasyon splintidir (16). Uyku bruksizmi tedavisinde dişleri aşırı çiğneme kas aktivitesi sonucu oluşan zararlı etkilerden korumak için sıklıkla stabilizasyon splinti tercih edilmektedir. Fakat oklüzal splintlerin çiğneme kas aktivitesi üzerindeki etkisi tam olarak bilinmemektedir. Bazı çalışmalar stabilizasyon splintinin

14 2 bruksizm hastalarının yarısından fazlasında masseter kas aktivitesini azalttığını tespit ederken, bazıları uzun dönemde stabilizasyon splintinin uyku bruksizm aktivitesini azaltmadığını göstermiştır (17-20). Son zamanlarda anterior splintler bruksizm tedavisinde önemli bir yer tutmaya başlamıştır. NTI-tss (Nociceptive Trigeminal Inhibition tension suppression system) adı verilen bu anterior splintlerin kanin ve posterior teması önleyerek ve çene açma refleksini açığa çıkararak diş sıkmayı ve gıcırdatmayı azalttığı iddia edilmektedir (21,22). Üst anterior dişleri kaplayan ve alt çenede sadece anterior dişlerle nokta temasına sahip olan bu splintin, geleneksel splintlerin yerini alacak kolay bir teknik olduğu ileri sürülmektedir (23). Ticari olarak önceden üretilmiş bu splintlerin, geleneksel splintlere göre daha az yapım ve uyumlama süresi gerektirdiği ve 20 dakikalık bir klinik randevu sonucunda hastaya teslim edildiği belirtilmektedir (21). Bugün dünyanın birçok ülkesinde milyonlarca insan tarafından kullanılmasına rağmen, NTI-tss splint ile ilgili yapılmış yeterli sayıda bilimsel çalışma yoktur. Uyku bruksizmi aktivitesinin ölçülmesindeki zorluk nedeniyle literatürde bruksizmle ilgili yapılan çalışmaların çoğunda bruksizmin varlığı ya da yokluğu kişisel rapor ve klinik muayene ile değerlendirilmiştir. Fakat mandibular parafonksiyonel davranış bilinçaltında oluştuğu için, birçok kişi bu rahatsızlığa sahip olup olmadığını ve alışkanlıklarının ne derecede olduğunun farkında değildir (6). Bundan dolayı literatürde, kişisel raporlara dayanan çalışmaların sonuçlarının geçerliliği konusunda bir görüş birliği yoktur. Benzer şekilde splintlerin çiğneme kas aktivitesi üzerindeki etkisini inceleyen çalışmaların çoğu uyanık bireylerde yapılmıştır (24-26). Ancak polisomnografi kayıt sistemi ile uyku bruksizmi kesin tanısı konulan bireylerde splintlerin, çiğneme kas aktivitesi üzerindeki etkinliğini uykuda incelemek en doğru yöntemdir. Çalışmamızda polisomnografi ile teşhis edilen uyku bruksizmli hastaların tedavisinde stabilizasyon ve NTI-tss splintlerinin etkisi değerlendirilecektir. Bu çalışmada polisomnografi ile uyku bruksizminin kesin tanısı konulan hastalarda her iki splint tedavisinden önce ve sonra, çiğneme kaslarının

15 3 yüzey elektromiyografileri (semg) alınarak uzun dönem gece splint kullanımının istemli maksimum temporal ve masseter kas kontraksiyonu üzerindeki etkisine bakılacaktır.

16 4 GENEL BİLGİLER Bruksizm genel anlamıyla; kuvvetli diş sıkma ve/veya dişlerin gıcırdatılması olarak tanımlanmaktadır. Diş sıkma; mandibulanın sentrik veya eksentrik pozisyonda maksilla ile bir kapanış oluşturduğu statik bir ilişki olarak tanımlanırken, dişlerin gıcırdatılması ise mandibulanın farklı gezinme hareketleri sırasında maksilla ile kuvvetli bir kapanış oluşturduğu dinamik bir ilişki olarak tanımlanmaktadır (11). Dorland ın Tıp Sözlüğü ne göre bruksizm kelimesi Yunanca brychein den gelmektedir (27). Yirminci yüzyılın başlarında gün boyunca dişlerini gıcırdatan mental problemli hastalar la bruxomania olarak tanımlanmıştır (28). Daha sonra Yunanca da delilik anlamına gelen mania terimi çıkartılarak ve 1931 yılında dental literatürde ilk kez Frohman tarafından disfonksiyonel mandibular hareketlerin tanımlamasında bruksizm terimi kullanılmıştır (29). Amerikan Orofasial Ağrı Akademisi (American Academy of Orofacial Pain) bruksizmi; gündüz ya da gece dişlerin gıcırdatılması ve sıkılmasını içeren parafonksiyonel bir aktivite olarak tanımlamaktadır (30). Uyanıkken oluşan bruksizm diurnal bruksizm dir ve yarı istemli diş sıkmadır. Uykuda görülen bruksizm ise nokturnal bruksizm olarak ifade edilir, fakat gündüz uyku sırasında da diş gıcırdatma meydana gelebileceği için nokturnal bruksizm yerine uyku bruksizmi terimi kullanılmaktadır (1,6). Uyanıkken oluşan bruksizm uyku bruksizminden ayırt edilmelidir, çünkü her iki bruksizm farklı şartlar altında oluşur ve farklı etiyolojiye sahiptir (12,31). Literatürde diurnal bruksizmle ilgili pratik araştırmalar yetersizdir ve bruksizmin klinik çalışmaları çoğunlukla uyku bruksizmi üzerinde yoğunlaşmıştır (11,32). Eski adıyla Amerikan Uyku Bozuklukları Akademisi (American Sleep Disorders Association) olarak bilinen, Amerikan Uyku Tıbbi Akademisi (American Academy of Sleep Medicine) uyku bruksizmini; uyku sırasında dişlerin gıcırdatılması veya sıkılmasını içeren bir periyodik hareket

17 5 bozukluğu olarak tanımlamış (8) ve Uluslararası Uyku Bozuklukları Sınıflaması nda parasomnia grubu içerisinde sınıflandırmıştır (9). Son zamanlarda bruksizm iki tipte sınıflandırılmaktadır. Birincil tip (idiopatik), herhangi bir tıbbi nedene bağlı olmaksızın gün boyu diş sıkma ve uyku bruksizmini, ikincil tip (iatrojenik) ise nörolojik, psikiyatrik, uyku bozuklukları ve ilaç alımına bağlı bruksizmi içermektedir (32) Bruksizmin Epidemiyolojisi Bruksizmin, toplumun %85-90 nında farklı derecelerde ve zamanlarda görüldüğü bildirilmiştir. Fakat bu kişilerin yaklaşık olarak % 5 i klinik bir durum göstermektedir (8). Epidemiyolojik çalışmalar bu rahatsızlığın tüm yaş gruplarında görülebildiğini ancak genç nüfusta daha sık görüldüğünü tespit etmiştir (33). Çocuklarda yaygınlık %14 ile %20 arasında (34-36), yetişkinlerde ise diş sıkma %20, diş gıcırdatma % 6 8 oranlarında görülmekte olup yaş artıkça yaygınlıkta bir azalma olduğu gözlemlenmiştir (10,37). 60 yaş ve üzerinde ise bu oran % 3 tür (10). Artan yaşla birlikte görülen azalmanın nedeni yaşlı nüfustaki protez kullanma oranının yüksekliği ile açıklanmaktadır (6). Çalışmalar yetişkinlerdeki uyku bruksizminin yaygınlığında cinsiyet farkı olmadığını göstermiştir (10,34,38). Fakat Hublin ve diğ. (35), yaptıkları bir çalışmada, çocukluk bruksizminde cinsiyet farkının önemli olduğunu, kızlarda erkeklere oranla daha fazla çocukluk bruksizmi görüldüğünü tespit etmişlerdir. Bruksizmin yaygınlığı, farklı araştırma yöntemlerine, klinik kriterlere ve nüfus gruplarına göre değişkenlik göstermektedir ve tespit edilmesi de zordur. Çünkü birçok kişi bu alışkanlıklarının farkında değildir ve genel olarak bruksizm raporları aile üyelerinin gözlemlerine dayanmaktadır (6). Bu nedenle tek başına uyuyan, birlikte uyuduğu kişi derin uykuda olan, protezlerini takmadan yatan ve uyku sırasında yoğun olarak dişlerini sıkan hastalarda, uyku bruksizminin yaygınlığı doğru olarak tespit edilemeyebilir (6,7).

18 Bruksizmin Etiyolojisi Bruksizmin etiyolojisini araştıran çalışmaların sayısı gün geçtikçe artmaktadır. Fakat bu hastalığın yaygınlığı üzerinde yaş, cinsiyet, ırk gibi faktörlerin etkisi tam olarak ortaya konulamadığından bu klinik problemi anlamak oldukça zordur (15). Ayrıca literatürde hala bruksizmin tanımı ve tanısı hakkında bir fikir birliği yoktur (32). Dolayısıyla bruksizmin etiyolojisi ile ilgili mevcut yayınları karşılaştırmak ve kesin olarak yorumlamak zordur. Bu zorluklara rağmen yıllarca bruksizmi açıklamak için birçok etiyolojik teori öne sürülmüştür. Bruksizmin bu tartışmalı yapısı nedeniyle ileri sürülen teorileri doğrulamak ya da çürütmek zor olduğu için birçok araştırmacı çok etkenli etiyolojiyi desteklemektedir (6,11,32,39). Temel olarak etiyolojik faktörler iki gruba ayrılmaktadır; morfolojik faktörler ve santral (patofizyolojik, genetik, psikolojik vb) faktörler Morfolojik (çevresel) Faktörler Dental oklüzyondaki ve çene-yüz bölgesinin anatomisindeki bozukluklar morfolojik faktörler olarak incelenebilir. Geçmişte, öncül diş temasları ya da oklüzyondaki farklılıklar bruksizmi başlatan ve devam ettiren etiyolojik faktörler olarak kabul edilmekteydi (31,40,41). Uygun olmayan diş temasları ya da oklüzal çatışmalar ın periodontal basınç reseptörlerini etkilediği ve çeneyi kapatan kasları refleks olarak uyardığı düşünülürdü. Bruksizmin, hastanın çatışmaları azaltma çabası sonucu oluştuğu düşünüldüğünden oklüzal uyumlama mantıklı bir tedavi seçeneği olarak kabul edilirdi. Günümüzde ise bruksizmin etiyolojisi üzerinde oklüzal anatomik faktörlerin etkisinin çok küçük olduğuna inanılmaktadır (15). Bruksizmin oluşmasında oklüzal anatomik faktörlerin etkisini gösteren ilk klasik çalışma 1961 yılında Ramfjord (31) tarafından yapılmıştır. Bu çalışmada bruksizmin oklüzal çatışmaları ortadan kaldırmak için kişisel bir uğraş olduğu ve çatışmaların periodontal basınç reseptörlerini etkileyerek çeneyi kapatan kasları uyardığı belirtilmiştir. Ayrıca Ramfjord, oklüzal

19 7 uyumlamanın her zaman bruksizmi ortadan kaldırdığını tespit etmiştir. Bu araştrımada bruksizmin varlığı ya da yokluğu, hasta bir takım hareketler yaptığı sırada dk lık EMG (elektromiyografi) analizi ile belirlenmiştir. Bu çalışmada parafonksiyonel aktivitelerin direkt ölçümleri uygulanmadığı için bu hareketlerin bruksizmin göstergesi olup olmadığına şüphe ile bakılmıştır. Ramfjord un EMG çalışması kontrol içermemesine ve bruksizmin varlığı doğru olarak tespit edilmemesine rağmen, bu çalışmanın sonuçları yıllarca klinik diş hekimliğinde büyük etkiye sahip olmuştur. Bruksizmi doğru olarak ölçen yöntemler kullanılmaya başlandıktan sonra uyku bruksizminin oklüzal çatışmalarla yakından ilgisi olmadığı anlaşılmıştır. Örneğin, Rugh ve diğ. (42) uyku sırasında çiğneme kas aktivitesi üzerinde yapay çatışmaların etkisini araştırmışlardır. Çiğneme kas aktivitesi uykuda alınan EMG kayıtları ile ölçülmüştür. Ramfjord un bulgularının tersine yapay çatışmaların % 90 ında uyku bağlantılı çiğneme kas aktivitesinde önemli derecede azalma olduğu görülmüştür. Doğal çatışmalar yerine yapay çatışmaların kullanıldığı bu çalışmanın sonuçları, bruksizmin etiyolojisi üzerinde oklüzyonun etkisi ile ilgili tartışmaları ortadan kaldırmıştır. Daha iyi yapılmış kontrollü çalışmalar, oklüzal çatışmaların elimine edilmesinin bruksizm aktivitesi üzerinde etkili olmadığını göstermiştir. Örneğin, Kardachi ve diğ. (43) ile Bailey ve Rugh (44) çalışmalarında, öncül temasların kaldırılmasının uyku bruksizmi üzerindeki etkisini elektromiyografi ile değerlendirmişler ve oklüzal uyumlamadan sonra uyku bruksizminde bir değişiklik olmadığını bulmuşlardır. Başka bir çalışmada ise bruksizmi olanlarda oklüzal çatışmaların olmadığı, çatışmaları olanlarda da bruksizmin olmadığı gösterilmiştir (45). Sonuç olarak bruksizmin etiyolojisinde oklüzyonun etkisini gösteren bilimsel bir kanıt bulunamamıştır. Literatürde yer alan diğer bir morfolojik faktör çene yüz bölgesinin anatomik bozukluklardır. Yakın zamanda yapılmış çalışmalarda bruksizm ve çene yüz bölgesinin anatomisi arasındaki ilişki incelenmiştir. Miller ve diğ. (46), bruksizmin üzerinde kondiler asimetrinin etkisini araştırdıkları çalışmada, bruksizmi olan hasta grubunun bruksizmi olmayan gruba göre daha yüksek kondiler asimetri gösterdiği tespit edilmiştir. Young ve diğ. (47)

20 8 ise normal bireyler ile bruksizm hastalarının baş ve yüz morfolojileri arasındaki farkı inceledikleri çalışmada, bruksizmin tanısını, dental modellerde diş aşınma miktarını analiz ederek ve anket sonuçlarına göre değerlendirmiş, hiçbir farklılık bulamamışlardır. Fakat bruksizmi olan hastalarda bizigomatik ve kranial genişlikteki büyüklük istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur. Bir başka çalışmada Menapace ve diğ. (48), 38 bruksizm hastasının çene yüz morfolojisini 28 normal bireyle karşılaştırmışlar ve bruksizm hastaları ile normal bireyler arasında farklılık olmadığını göstermişlerdir. Bununla birlikte bu çalışmaların tümünde bruksizmin varlığı ya da yokluğu kişisel rapor ve klinik muayene ile değerlendirilmiş olup bruksizm tanısının bir uyku testi ile yapılmamış olması bu çalışmaların doğru olarak yorumlanmasını engellemektedir. Bugüne kadar sadece tek bir kontrollü çalışmada bruksizmin varlığı uyku testi ile doğrulanarak, bruksizm ve morfolojik faktörler arasındaki ilişki incelenmiştir. Bu çalışmada, Lobbezoo ve diğ. (49) bruksizmi olan ve olmayanların her birine ait 25 sefolametrik filmdeki standart okluzal ölçümlerle 26 çalışma modelinden elde edilen oklüzal değişkenleri karşılaştırmış ve gruplar arasında bir farklılık bulamamışlardır. Dental oklüzyondaki çatışmalarda olduğu gibi, bruksizmin etiyolojisinde de çeneyüz iskelet anatomisiyle bağlantılı faktörlerin etkisine dair kesin bir kanıt bulunamamıştır Santral Faktörler Bruksizmin diğer bir etiyolojik faktörü olan santral sinir sistemine bağlı etkenler geçmişte bazı araştırmacılar tarafından destek bulmasına rağmen bu görüş klinisyenler tarafından kabul edilmemiştir (31,42). Bruksizm ile ilgili çalışmalar artıkça, patofizyolojik faktörlerin bruksizmin daha erken ortaya çıkmasında ve artmasında önemli bir yere sahip olduğu anlaşılmıştır (6,32). Bruksizm üzerinde patofizyolojik mekanizmaların etkisi tam olarak açıklanamamasına rağmen; çalışmalar, uyku bruksizmin çene-yüz fonksiyonları ve uyku ile ilgili işlemleri yürüten santral ve otonom sinir sistemi

21 9 tarafından etkilendiğini göstermiştir (4,5,7,15). Uyku bruksizminin etiyolojisinde, uykuda oluşan ritmik çiğneme kas aktivitesi, uyku arousalları, nörokimyasallar, genetik ve psikolojik gibi etkenlerin tümü santral faktörler olarak gösterilir. Uyku bruksizmi ile ilgili olarak yapılan çalışmalarda bireylerin uyku sırasındaki fizyolojik verileri elektroensefalografi (EEG), elektromiyografi (EMG), elektrookülografi (EOG) ve elektrokardiografi (EKG) de incelenmiş ve uykunun hangi evresinde bruksizmin başladığı ve patofizyolojisi araştırılmıştır (1,50 52) Uyku Fizyolojisi İnsan ömrünün yaklaşık 1/3 ünü oluşturan uyku iki büyük evreden oluşur (53,54) : 1- Hızlı göz haraketlerinin olmadığı uyku evresi (Non-rapid eye movement [NREM UYKU]): NREM uyku 4 evreye ayrılır. Evre 1; bir geçiş aşamasıdır ve uyku süresinin % 5 ini oluşturur ve hafif uykuya benzetilir. Evre 2; hafif uyku olarak adlandırılır, fakat uyku süresinin %50 sini oluşturur. Uyku testinde evre 2 de meydana gelen EEG dalga formlarında uykunun diğer evrelerine göre belirgin bir farklılık vardır. Evre 3 ve 4; genellikle birbirleriyle bağlantılı olup, delta ya da yavaş dalga uyku evresi olarak adlandırılır ve total uyku süresinin %20 sini oluşturur. Evre 3 ve 4 restoratif uyku aşamasıdır ve uyku evresindeki ani değişikliklere (arousallara) dirençle diğer uyku aşamalarından ayrılır. Genç yetişkinlerde delta evresi uykunun büyük bir kısmını kaplar, lı yaşlarda miktarı azalır. 2- Hızlı göz hareketlerinin olduğu uyku evresi (Rapid Eye Movement [REM UYKU]): Rüya evresi veya paradoksal uyku (mantığa aykırı görünen) olarak adlandırılır. Paradoksal uyku olarak adlandırılmasının nedeni, bu evrede EEG dalgalarının eşzamanlı olmamasına karşın, kişilerin oldukça derin bir uykuda bulunmasıdır. REM uyku evresinde canlı ve ayrıntılı düşler

22 10 görülür. Uykunun bu evresi, uykuya dalma aşamasında daha az görülür ve gece ilerledikçe artar. REM uyku yaklaşık olarak tüm uyku süresinin %25 ini oluşturur, genellikle NREM uykunun 2. evresinden sonra ortaya çıkar. REM evresinde kasların aktivitesi kaybolur, kişiler gevşemeye başlar ve tonik kas aktivitesi yoktur. Ancak göz kasları hareketlidir ve bu evre ismini bu olgudan alır (hızlı göz hareketi). Literatürde bruksizm ve uyku kalitesini inceleyen az sayıda çalışma mevcuttur. Uyku bruksizm hastaları ile normal kişiler arasında yapılan karşılaştırmalı çalışmalar; uyku bruksizm hastalarının normal bir uyku yapısına sahip olduğunu göstermiştir (1,4,32). Buna göre, uyku bruksizm hastalarının uykuya geçiş süresi, toplam uyku süresi, uyku evreleri normal bireylerden farklı değildir. Çalışmalar bruksizmin tüm uyku evrelerinde bulunduğunu göstermiştir, bununla birlikte normal yetişkinlerde uyku bruksizm episodlarının % nın NREM uyku evresi 1 ve 2 de görüldüğü tespit edilmiştir (1,3 5,50). Uyku evrelerindeki bruksizm episodlarının süreleri karşılaştırıldığında, NREM evre 2 de daha uzun, REM de ise kısa olduğu tespit edilmiştir (5,12). Fakat bu durumun nedeni henüz açıklanamamıştır. Uyku laboratuvarında yapılan çalışmalar uyku bruksizm hastalarının 3 farklı çiğneme kas aktivitesi gösterdiğini tespit etmiştir (1-5) (Şekil 2.1.). a) Ritmik Çiğneme Kas Aktivitesi: sn arasında süren en az 3 ya da daha fazla EMG burstu içeren aktivitedir ve fazik olarak adlandırılır. b) Devamlı Çiğneme Kas Aktivitesi: 2 sn den fazla süren EMG burstu içeren aktivitedir ve tonik olarak adlandırılır. c) Karma Çiğneme Kas Aktivitesi: Her iki kas aktivitesinin birlikte olduğu aktivitedir.

Uykuyla İlişkili Hareket Bozuklukları. Dr. Kemal HAMAMCIOĞLU

Uykuyla İlişkili Hareket Bozuklukları. Dr. Kemal HAMAMCIOĞLU Uykuyla İlişkili Hareket Bozuklukları Dr. Kemal HAMAMCIOĞLU ICSD-2 (International Classification of Sleep Disorders-version 2) 2005 Huzursuz bacaklar sendromu Uykuda periyodik hareket bozukluğu Uykuyla

Detaylı

Çene Eklemi (TME) ve Yüz Ağrıları Merkezi

Çene Eklemi (TME) ve Yüz Ağrıları Merkezi Çene Eklemi (TME) ve Yüz Ağrıları Merkezi Beyin Tümörleri Çene Eklemi (TME) ve Yüz Ağrıları Merkezi Sizde mi Diş Sıkıyorsunuz? Diş sıkma ve gıcırdatma, gece ve/veya gündüz oluşabilen istemsiz bir aktivitedir.

Detaylı

İnsomni. Dr. Selda KORKMAZ

İnsomni. Dr. Selda KORKMAZ İnsomni Dr. Selda KORKMAZ Uykuya başlama zorluğu Uykuyu sürdürme zorluğu Çok erken uyanma Kronik şekilde dinlendirici olmayan uyku yakınması Kötü kalitede uyku yakınması Genel populasyonda en sık görülen

Detaylı

UYKU UYANIKLIK DÖNGÜSÜ. Dr.Ezgi Tuna Erdoğan İstanbul Tıp Fakültesi Fizyoloji A.D.

UYKU UYANIKLIK DÖNGÜSÜ. Dr.Ezgi Tuna Erdoğan İstanbul Tıp Fakültesi Fizyoloji A.D. UYKU UYANIKLIK DÖNGÜSÜ Dr.Ezgi Tuna Erdoğan İstanbul Tıp Fakültesi Fizyoloji A.D. Uyku tanımı Uyku Fizyolojisi (uyku evreleri) Sirkadiyen ritim Uyku yoksunluğu İdeal uyku Uyku ile ilgili bazı hastalıklar

Detaylı

Açıklama 2008-2010. Araştırmacı: YOK. Danışman: YOK. Konuşmacı: YOK

Açıklama 2008-2010. Araştırmacı: YOK. Danışman: YOK. Konuşmacı: YOK Açıklama 20082010 Araştırmacı: YOK Danışman: YOK Konuşmacı: YOK TRAVMA SONRASI STRES BOZUKLUĞU VE UYKU Hypnos (Uyku Tanrısı) Nyks (Gece Tanrısı) Hypnos (uyku tanrısı) ve Thanatos (ölüm tanrısı) Morpheus

Detaylı

PROF. DR. TÜLİN TANER

PROF. DR. TÜLİN TANER Uyku Apne Sendromunda Diş Hekimliği Uygulamaları PROF. DR. TÜLİN TANER Hacettepe Üniversitesi Dişhekimliği Fakültesi Ortodonti AnaBilim Dalı TTD Okulu Uyku Bozuklukları Merkezi Kursu Ankara 26 27 Mart

Detaylı

Uykusuzluk Yakınması İle Gelen Hastaya Yaklaşım. Dr. Hakan KAYNAK

Uykusuzluk Yakınması İle Gelen Hastaya Yaklaşım. Dr. Hakan KAYNAK Uykusuzluk Yakınması İle Gelen Hastaya Yaklaşım Dr. Hakan KAYNAK Uykusuzluk Birçok kişi için = Uyku ilacı Uyku hekimi için =??? Kabus 1979 Sınıflaması Diagnostic Classification of Sleep and Arousal Disorders

Detaylı

YETİŞKİNLERDE MADDE BAĞIMLILIĞI DOÇ. DR. ARTUNER DEVECİ

YETİŞKİNLERDE MADDE BAĞIMLILIĞI DOÇ. DR. ARTUNER DEVECİ YETİŞKİNLERDE MADDE BAĞIMLILIĞI DOÇ. DR. ARTUNER DEVECİ CELAL BAYAR ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ PSİKİYATRİ A.D. Madde deyince ne anlıyoruz? Alkol Amfetamin gibi uyarıcılar Kafein Esrar ve sentetik kannabinoidler

Detaylı

KAS FASYA FONKSİYONU BOZUKLUĞU (MPD)

KAS FASYA FONKSİYONU BOZUKLUĞU (MPD) G.Ü. Dişhek. Fak. Der. Cilt II, Sayı 2, Sayfa 231-235, 1985 KAS FASYA FONKSİYONU BOZUKLUĞU (MPD) Sevda SUCA* Cihan AKÇABOY* Temporomandibuler eklem hastalıkları ve fonksiyon bozuklukları eklemin stomatognatik

Detaylı

Çocuklarda Uyku ve İlgili Sorunlar

Çocuklarda Uyku ve İlgili Sorunlar Çocuklarda Uyku ve İlgili Sorunlar Doç. Dr. Osman Sabuncuoğlu Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı Çocukluk ve Uyku elele gider Anne baba ve hekimler

Detaylı

Uykunun Evrelendirilmesi ve. Uykunun Evrelendirilmesi Yöntemleri

Uykunun Evrelendirilmesi ve. Uykunun Evrelendirilmesi Yöntemleri Uykunun Evrelendirilmesi ve Uykunun Evrelendirilmesi Yöntemleri Prof. Murat AKSU Uykunun evrelendirilmesi EEG EOG EMG F4- M1 C4-M1 O2-M1 Çene EMG si: Orta hatta Mandibulanın inferior kenarının 1 cm üstü

Detaylı

Türk Uyku Tıbbı Derneği. Akreditasyon Başvuru Formu

Türk Uyku Tıbbı Derneği. Akreditasyon Başvuru Formu Türk Uyku Tıbbı Derneği Avrupa Uyku Araştırmaları Birliği Tarafından Avrupa Uyku Tıbbı Merkezleri için Belirlenmiş Akreditasyon Başvuru Formu Tarih: A. ÇALIŞANLAR: 1. Uyku Tıbbı Merkezinin Adı: a. Adres:

Detaylı

DİSFONKSİYONEL İŞEME (İŞEME FONKSİYON BOZUKLUĞU) NEDİR?

DİSFONKSİYONEL İŞEME (İŞEME FONKSİYON BOZUKLUĞU) NEDİR? DİSFONKSİYONEL İŞEME (İŞEME FONKSİYON BOZUKLUĞU) NEDİR? Tuvalet eğitimi döneminde, nörolojik olarak normal bazı çocuklarda yanlış edinilmiş işeme alışkanlıkları neticesinde ortaya çıkan işeme fazındaki

Detaylı

Araş.Gör. Dr. Meltem Yanaş ESOGÜTIPFAK PSİKİYATRİ ABD

Araş.Gör. Dr. Meltem Yanaş ESOGÜTIPFAK PSİKİYATRİ ABD Araş.Gör. Dr. Meltem Yanaş ESOGÜTIPFAK PSİKİYATRİ ABD 1 Psikiyatride İlaç Etkisinin Hastalık merkezli Modeli 2 Alternatif İlaç merkezli İlaç Modeli 3 Fiziksel Tedaviler Ve Hastalık merkezli Model 1 Psikiyatride

Detaylı

KANSER HASTALIĞINDA PSİKOLOJİK DESTEĞİN ÖNEMİ & DEPRESYON. Uzm. İletişim Deniz DOĞAN Liyezon Psikiyatri Yük.Hem.

KANSER HASTALIĞINDA PSİKOLOJİK DESTEĞİN ÖNEMİ & DEPRESYON. Uzm. İletişim Deniz DOĞAN Liyezon Psikiyatri Yük.Hem. KANSER HASTALIĞINDA PSİKOLOJİK DESTEĞİN ÖNEMİ & DEPRESYON Uzm. İletişim Deniz DOĞAN Liyezon Psikiyatri Yük.Hem. Onkoloji Okulu İstanbul /2014 SAĞLIK NEDİR? Sağlık insan vücudunda; Fiziksel, Ruhsal, Sosyal

Detaylı

Pediatrik Uyku Evrelemesi Ve Yetişkinle Karşılaştırması

Pediatrik Uyku Evrelemesi Ve Yetişkinle Karşılaştırması Pediatrik Uyku Evrelemesi Ve Yetişkinle Karşılaştırması Doç.Dr.Nalan Kayrak Nöroloji ve Klinik Nörofizyoloji İstanbul Cerrahi Hastanesi Çocuklarda Uyku Yapısı Erişkinlerdekinden Farklıdır REM süresi daha

Detaylı

Polisomnografi(PSG) Elektrofizyolojik Temeller

Polisomnografi(PSG) Elektrofizyolojik Temeller Polisomnografi(PSG) Elektrofizyolojik Temeller Dr.İbrahim Öztura Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Nöroloji Anabilim Dalı Nörofizyoloji Bilim Dalı Dokuz Eylül Üniversite Hastanesi Uyku Bozuklukları

Detaylı

PROF. DR. ERDAL ZORBA

PROF. DR. ERDAL ZORBA PROF. DR. ERDAL ZORBA Vücut Kompozisyonu Çocukluk ve gençlik dönemi boyunca beden kompozisyonu sürekli değişkenlik göstermektedir. Bu değişimler, kemik mineral yoğunluğundaki artış, beden suyundaki değişimler,

Detaylı

Doç.Dr.Berrin Karadağ Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları ve Geriatri

Doç.Dr.Berrin Karadağ Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları ve Geriatri Doç.Dr.Berrin Karadağ Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları ve Geriatri Hastalıkların tedavisinde kat edilen yol, bulaşıcı hastalıklarla başarılı mücadele, yaşam koşullarında düzelme gibi

Detaylı

DERİN KAPANIŞ VAKALARINDA ORTODONTİK VE ORTOPEDİK TEDAVİ. Derin Örtülü Kapanışın Tanımı ve Etyolojisi

DERİN KAPANIŞ VAKALARINDA ORTODONTİK VE ORTOPEDİK TEDAVİ. Derin Örtülü Kapanışın Tanımı ve Etyolojisi Dr. Levent Vahdettin DERİN KAPANIŞ VAKALARINDA ORTODONTİK VE ORTOPEDİK TEDAVİ Derin Örtülü Kapanışın Tanımı ve Etyolojisi Derin örtülü kapanış, maksiller keserlerin mandibuler keserleri % 50 veya daha

Detaylı

Dersin Kodu Dersin Adı Z/S T U K DPE 603 Fiziksel, psikolojik, sosyal gelişim ve davranış

Dersin Kodu Dersin Adı Z/S T U K DPE 603 Fiziksel, psikolojik, sosyal gelişim ve davranış PEDODONTİ Ders Koordinatörü: Prof. Dr. Serap Çetiner, scetiner@neu.edu.tr DersSorumluları: Prof. Dr. Serap Çetiner, scetiner@neu.edu.tr Prof.Dr. Şaziye Aras, saziye_aras@yahoo.com Prof.Dr. Leyla Durutürk,

Detaylı

Epilepsi ayırıcı tanısında parasomniler. Dr. Hikmet YILMAZ CBÜ Tıp Fakültesi Nöroloji AD, Manisa

Epilepsi ayırıcı tanısında parasomniler. Dr. Hikmet YILMAZ CBÜ Tıp Fakültesi Nöroloji AD, Manisa Epilepsi ayırıcı tanısında parasomniler Dr. Hikmet YILMAZ CBÜ Tıp Fakültesi Nöroloji AD, Manisa Nokturnal paroksismal olaylar Jeneralize & parsiyel epileptik nöbetler Parasomniler Normal uyku varyantları

Detaylı

The Efficacy of Amitriptyline in the Treatment of Bruxism

The Efficacy of Amitriptyline in the Treatment of Bruxism EÜ Diþhek Fak Derg 2001; 22: 43-48 The Efficacy of Amitriptyline in the Treatment of Bruxism Ahmet SARAÇOÐlU 1 Baybars VEZNEDAROÐLU 2 Cenk CURA 1 Fisun AKDENiz2 Ege Üniversitesi, 1Diþhekimliði Fakültesi,

Detaylı

Psikiyatride Akılcı İlaç Kullanımı. Doç.Dr.Vesile Altınyazar

Psikiyatride Akılcı İlaç Kullanımı. Doç.Dr.Vesile Altınyazar Psikiyatride Akılcı İlaç Kullanımı Doç.Dr.Vesile Altınyazar Tüm dünyada ilaç harcamalarının toplam sağlık harcamaları içindekipayı ortalama %24,9 Ülkemizde bu oran 2000 yılı için %33,5 Akılcı İlaç Kullanımı;

Detaylı

PARKİNSON HASTALIĞI. Yayın Yönetmeni. TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü. Prof. Dr. Rana Karabudak

PARKİNSON HASTALIĞI. Yayın Yönetmeni. TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü. Prof. Dr. Rana Karabudak PARKİNSON HASTALIĞI Yayın Yönetmeni Prof. Dr. Rana Karabudak TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü Türk Nöroloji Derneği (TND) 2014 Beyin Yılı Aktiviteleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Tüm hakları TND

Detaylı

ORTODONTİ. Dersin Kodu Dersin Adı Z/S T U K DOR 603 Ortodontik tanı yöntemleri, Fonksiyonel analiz,

ORTODONTİ. Dersin Kodu Dersin Adı Z/S T U K DOR 603 Ortodontik tanı yöntemleri, Fonksiyonel analiz, ORTODONTİ Ders Koordinatörü: Prof. Dr. Mutahhar Ulusoy Ders Sorumluları: Prof. Dr. Zahir Altuğ altug@dentistry.ankara.edu.tr Prof. Dr. Hakan Gögen Doç.Dr. Çağrı Ulusoy DOR 601 Büyüme ve gelişim Z 3 0 3

Detaylı

Yaşlanmaya Bağlı Oluşan Kas ve İskelet Sistemi Patofizyolojileri. Sena Aydın 0341110011

Yaşlanmaya Bağlı Oluşan Kas ve İskelet Sistemi Patofizyolojileri. Sena Aydın 0341110011 Yaşlanmaya Bağlı Oluşan Kas ve İskelet Sistemi Patofizyolojileri Sena Aydın 0341110011 PATOFİZYOLOJİ Fizyoloji, hücre ve organların normal işleyişini incelerken patoloji ise bunların normalden sapmasını

Detaylı

Psikiyatride Akılcı İlaç Kullanımı. Doç.Dr.Vesile Altınyazar

Psikiyatride Akılcı İlaç Kullanımı. Doç.Dr.Vesile Altınyazar Psikiyatride Akılcı İlaç Kullanımı Doç.Dr.Vesile Altınyazar Tüm dünyada ilaç harcamalarının toplam sağlık harcamaları içindeki payı ortalama %24,9 Ülkemizde bu oran 2000 yılı için %33,5 DSÖ tahminlerine

Detaylı

YAŞLILIKTA SIK GÖRÜLEN HASTALIKLAR. Prof. Dr. Mehmet Ersoy

YAŞLILIKTA SIK GÖRÜLEN HASTALIKLAR. Prof. Dr. Mehmet Ersoy YAŞLILIKTA SIK GÖRÜLEN HASTALIKLAR Prof. Dr. Mehmet Ersoy DEMANSA NEDEN OLAN HASTALIKLAR AMAÇ Demansın nedenleri ve gelişim sürecinin öğretmek Yaşlı bireyde demansa bağlı oluşabilecek problemleri öğretmek

Detaylı

KADINLARDA İDRAR KAÇIRMA NEDİR VE NASIL TEDAVİ EDİLİR? İdrar kaçırma nedir- nasıl tanımlanır? Bu bir hastalık mıdır?

KADINLARDA İDRAR KAÇIRMA NEDİR VE NASIL TEDAVİ EDİLİR? İdrar kaçırma nedir- nasıl tanımlanır? Bu bir hastalık mıdır? KADINLARDA İDRAR KAÇIRMA NEDİR VE NASIL TEDAVİ EDİLİR? İdrar kaçırma nedir- nasıl tanımlanır? Bu bir hastalık mıdır? İdrar kaçırma her türlü istem dışı idrarın tutulamaması yani kaçırma halidir. Bu durum,

Detaylı

Kanser Hastalarında Dental Yaklaşım. Dr.Kıvanç Bektaş-Kayhan İstanbul Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Ağız, Diş, Çene Cerrahisi Anabilim Dalı

Kanser Hastalarında Dental Yaklaşım. Dr.Kıvanç Bektaş-Kayhan İstanbul Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Ağız, Diş, Çene Cerrahisi Anabilim Dalı Kanser Hastalarında Dental Yaklaşım Dr.Kıvanç Bektaş-Kayhan İstanbul Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Ağız, Diş, Çene Cerrahisi Anabilim Dalı İstanbul Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi- İstanbul

Detaylı

ÇOCUKLARDA FİZİKSEL AKTİVİTE VE FİZİKSEL UYGUNLUK PROF. DR. ERDAL ZORBA

ÇOCUKLARDA FİZİKSEL AKTİVİTE VE FİZİKSEL UYGUNLUK PROF. DR. ERDAL ZORBA ÇOCUKLARDA FİZİKSEL AKTİVİTE VE FİZİKSEL UYGUNLUK PROF. DR. ERDAL ZORBA Vücut Kompozisyonu Çocukluk ve gençlik dönemi boyunca beden kompozisyonu sürekli değişkenlik göstermektedir. Bu değişimler; kemik

Detaylı

e-bülten İÇİNDEKİLER Şubat 2009-23 AYIN VAKASI EĞLENCE KÖŞESİ HABERLER Ortodontist Dr.Med.Dent. Benan OĞUZ Dr.Med.Dent.

e-bülten İÇİNDEKİLER Şubat 2009-23 AYIN VAKASI EĞLENCE KÖŞESİ HABERLER Ortodontist Dr.Med.Dent. Benan OĞUZ Dr.Med.Dent. Ortodontist Dr.Med.Dent. Benan OĞUZ Dr.Med.Dent. Cem CANİKLİOĞLU e-bülten Şubat 2009-23 İÇİNDEKİLER ORTODONTİK SORUNLARIN SEBEPLERİ Beslenme bozuklukları,ağızdan nefes alma,parmak emme ve Yatış şeklinin

Detaylı

Tüm Uyku Teknologları Derneği. Uyku laboratuarı Akretidasyon Formu.? Telefon:.? Faks:..? E-posta:.? Web Sayfası:.

Tüm Uyku Teknologları Derneği. Uyku laboratuarı Akretidasyon Formu.? Telefon:.? Faks:..? E-posta:.? Web Sayfası:. Tüm Uyku Teknologları Derneği Uyku laboratuarı Akretidasyon Formu Tarih: A) ÇALIŞANLAR 1. Uyku laboratuarının Adı:? Adres:? Telefon:.? Faks:..? E-posta:.? Web Sayfası:. 2. Uyku laboratuarı Yönetimi:? Uyku

Detaylı

BİLİNÇ. Doç. Dr.Lütfullah Beşiroğlu

BİLİNÇ. Doç. Dr.Lütfullah Beşiroğlu BİLİNÇ Doç. Dr.Lütfullah Beşiroğlu 1 Tanım Belirli bir anda aktif olan düşünce, duygu, algı ve anıların tümüne olan FARKINDALIK hali. İzlenimlerimiz ve eylemlerimiz üzerinde bilgi sahibi olmak Farkındalık

Detaylı

(İnt. Dr. Doğukan Danışman)

(İnt. Dr. Doğukan Danışman) (İnt. Dr. Doğukan Danışman) *Amaç: Sigara ve pankreas kanseri arasında doz-yanıt ilişkisini değerlendirmek ve geçici değişkenlerin etkilerini incelemektir. *Yöntem: * 6507 pankreas olgusu ve 12 890 kontrol

Detaylı

EGE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ FİZİK TEDAVİ VE REHABİLİTASYON ANABİLİM DALI POST-POLİO SENDROMU. Hasta Kitapçığı PROF.

EGE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ FİZİK TEDAVİ VE REHABİLİTASYON ANABİLİM DALI POST-POLİO SENDROMU. Hasta Kitapçığı PROF. EGE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ FİZİK TEDAVİ VE REHABİLİTASYON ANABİLİM DALI POST-POLİO SENDROMU Hasta Kitapçığı PROF.DR ARZU YAĞIZ ON POLİOMYELİT (ÇOCUK FELCİ) NEDİR? Poliomyelit, çocukluk çağında görülen

Detaylı

İLETİŞİM SİSTEMLERİNİN TIBBA KATKISI: BİYOTELEMETRİ VE HAREKETLİ HASTA İZLEME

İLETİŞİM SİSTEMLERİNİN TIBBA KATKISI: BİYOTELEMETRİ VE HAREKETLİ HASTA İZLEME İLETİŞİM SİSTEMLERİNİN TIBBA KATKISI: BİYOTELEMETRİ VE HAREKETLİ HASTA İZLEME Bahattin Karagözoğlu Mühendislik ve Mimarlık Fakültesi Elektrik - Elektronik Mühendisliği Bölümü Konularımız Biyomedikal mühendisliği

Detaylı

REM UYKU ĠLĠġKĠLĠ PARASOMNĠLER. Dr Selda KORKMAZ 25-26 Ģubat 2012

REM UYKU ĠLĠġKĠLĠ PARASOMNĠLER. Dr Selda KORKMAZ 25-26 Ģubat 2012 REM UYKU ĠLĠġKĠLĠ PARASOMNĠLER Dr Selda KORKMAZ 25-26 Ģubat 2012 REM uyku iliģkili parasomniler; REM uyku davranıģ bozukluğu Tekrarlayan izole uyku paralizisi Kabus bozukluğu REM UYKU DAVRANIġ BOZUKLUĞU

Detaylı

ULUSLARARASI UYKU BOZUKLUKLARI SINIFLAMASI

ULUSLARARASI UYKU BOZUKLUKLARI SINIFLAMASI ULUSLARARASI UYKU BOZUKLUKLARI SINIFLAMASI Diagnostic and Coding Manual, American Academy of Sleep Medicine (AASM) The International Classification of Sleep Disorders (ICSD) ICSD II, 2005 / ICSD III 2014

Detaylı

TİP 2 DİYABETLİ BİREYLERDE UYKU KALİTESİ, GÜNDÜZ UYKULULUK HALİ VE İLİŞKİLİ FAKTÖRLER

TİP 2 DİYABETLİ BİREYLERDE UYKU KALİTESİ, GÜNDÜZ UYKULULUK HALİ VE İLİŞKİLİ FAKTÖRLER TİP 2 DİYABETLİ BİREYLERDE UYKU KALİTESİ, GÜNDÜZ UYKULULUK HALİ VE İLİŞKİLİ FAKTÖRLER Doç.Dr. Belgüzar Kara*, Özge KILIÇ** *GATA Hemşirelik Yüksekokulu, **GATA Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları

Detaylı

BİRİNCİ BASAMAKDA PSİKİYATRİ NURAY ATASOY ZKÜ TIP FAKÜLTESİ AD

BİRİNCİ BASAMAKDA PSİKİYATRİ NURAY ATASOY ZKÜ TIP FAKÜLTESİ AD BİRİNCİ BASAMAKDA PSİKİYATRİ NURAY ATASOY ZKÜ TIP FAKÜLTESİ AD Çalışmalarda birinci basamak sağlık kurumlarına başvuran hastalardaki psikiyatrik hastalık sıklığı, gerek değerlendirme ölçekleri kullanılarak

Detaylı

14 Aralık 2012, Antalya

14 Aralık 2012, Antalya Hamilelerde Uyku Bozukluğunun Sorgulanması ve Öyküden Tespit Edilen Huzursuz Bacak Sendromunda Sıklık, Klinik Özellikler ve İlişkili Olabilecek Durumların Araştırılması A Neyal, G Benbir, R Aslan, F Bölükbaşı,

Detaylı

DİŞ HEKİMLİĞİNE BAŞVURAN OLGULARDA UYKU KALİTESİ, UYKU BOZUKLUKLARI, GENEL YAŞAM KALİTESİ VE BRUKSİZMLE İLİŞKİSİ

DİŞ HEKİMLİĞİNE BAŞVURAN OLGULARDA UYKU KALİTESİ, UYKU BOZUKLUKLARI, GENEL YAŞAM KALİTESİ VE BRUKSİZMLE İLİŞKİSİ T.C. EGE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ PSİKİYATRİ ANABİLİM DALI DİŞ HEKİMLİĞİNE BAŞVURAN OLGULARDA UYKU KALİTESİ, UYKU BOZUKLUKLARI, GENEL YAŞAM KALİTESİ VE BRUKSİZMLE İLİŞKİSİ BİTİRME TEZİ Stj. Diş Hekimi

Detaylı

hasta EĞİTİMİ Bel fıtığını anlamak ve Anüler Kapama için Barricaid Protezi

hasta EĞİTİMİ Bel fıtığını anlamak ve Anüler Kapama için Barricaid Protezi hasta EĞİTİMİ Bel fıtığını anlamak ve Anüler Kapama için Barricaid Protezi İçindekiler Bel fıtığı nedir? 4 Bel fıtığı teşhisi nasıl yapılır? 6 Bel fıtığı tedavisi nasıl yapılır? 7 Barricaid için bir aday

Detaylı

Dr.Özlem Parlak, Dr.İbrahim Öztura, Dr.Barış Baklan

Dr.Özlem Parlak, Dr.İbrahim Öztura, Dr.Barış Baklan Dr.Özlem Parlak, Dr.İbrahim Öztura, Dr.Barış Baklan Tanı; Dört tanı kriteri Destekleyici tanı kriterleri Eşlik eden özellikler Bu skala; 10 sorudan oluşmaktadır en fazla 40 puan verilmektedir skor sendromun

Detaylı

T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI TIPTA UZMANLIK KURULU. Protetik Diş Tedavisi Uzmanlık Eğitimi Müfredat Oluşturma ve Standart Belirleme Komisyonu.

T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI TIPTA UZMANLIK KURULU. Protetik Diş Tedavisi Uzmanlık Eğitimi Müfredat Oluşturma ve Standart Belirleme Komisyonu. T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI TIPTA UZMANLIK KURULU Protetik Diş Tedavisi Uzmanlık Eğitimi Müfredat Oluşturma ve Standart Belirleme Komisyonu Protetik Diş Tedavisi Uzmanlık Eğitimi Çekirdek Eğitim Müfredatı 2011

Detaylı

Bruksizm Tanı ve Tedavisinde Güncel Yaklaşımlar

Bruksizm Tanı ve Tedavisinde Güncel Yaklaşımlar KÜ Tıp Fak Derg 2012; 14(1) Derleme Bruksizm Tanı ve Tedavisinde Güncel Yaklaşımlar Ali Can BULUT*, Saadet ATSÜ* * Kırıkkale Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Protetik Diş Tedavisi Anabilim Dalı, Kırıkkale

Detaylı

Narkolepsi..Dr.Zerrin.Zerrin Pelin Pendik Devlet Hastanesi Uyku Bozuklukları Birimi

Narkolepsi..Dr.Zerrin.Zerrin Pelin Pendik Devlet Hastanesi Uyku Bozuklukları Birimi Narkolepsi Doç.Dr.Dr.Zerrin.Zerrin Pelin Pendik Devlet Hastanesi Uyku Bozuklukları Birimi Klasik Tanım Gündüz z aşıa şırı uykululuk Katapleksi Uyku paralizisi Hipnogojik halüsinasyonlar Genişletilmi letilmiş

Detaylı

Alper ERKEN Metalurji Mühendisi, MBA

Alper ERKEN Metalurji Mühendisi, MBA Hastanın Anatomik Yapısı ile tam uyumlu, Temporomandibular eklem (TMJ-Alt çene eklemi) Protezi Geliştirme, Tasarım ve Üretimi 40 Biyo/Agroteknoloji 14 Tıp Teknolojisi Alper ERKEN Metalurji Mühendisi, MBA

Detaylı

Bruksizm Bruksizm diş gıcırdatma Bruksizm (diş gıcırdatma

Bruksizm Bruksizm diş gıcırdatma Bruksizm (diş gıcırdatma Bruksizm Bruksizm, alt dişlerin işlevsel olmayan bir şekilde üst dişlere sürtünmesidir. Günlük kullanımda veya halk arasında yaygın olarak "diş gıcırdatma" olarak adlandırılmaktadır. Bruksizm (diş gıcırdatma)

Detaylı

DAVRANIŞSAL KİLO KONTROLÜ VE PSİKOLOJİK FAKTÖRLER - Genç Gelişim Kişisel Gelişim

DAVRANIŞSAL KİLO KONTROLÜ VE PSİKOLOJİK FAKTÖRLER - Genç Gelişim Kişisel Gelişim Kilo alma karışık mekanizmaların sonucudur. Genetik, fizyolojik, çevresel ve davranışsal öğelerin bir karışımıdır. Sanıldığının aksine, psikolojik sorunların aşırı kiloya neden olmadığı, tam tersine aşırı

Detaylı

NİKOTİN BAĞIMLILIĞI VE DİĞER BAĞIMLILIKLARLA İLİŞKİSİ

NİKOTİN BAĞIMLILIĞI VE DİĞER BAĞIMLILIKLARLA İLİŞKİSİ NİKOTİN BAĞIMLILIĞI VE DİĞER BAĞIMLILIKLARLA İLİŞKİSİ Doç. Dr. Okan Çalıyurt Trakya Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri AD, Edirne Temel Kavramlar Madde kötüye kullanımı Madde bağımlılığı Yoksunluk Tolerans

Detaylı

DEMANS ya da BUNAMA olarak bilinen hastalık

DEMANS ya da BUNAMA olarak bilinen hastalık DEMANS ya da BUNAMA olarak bilinen hastalık yaşlılığın doğal bir sonucu değildir.. Demansın en sık nedeni ALZHEİMER HASTALIĞI DIR. Yaşla gelen unutkanlık ALZHEİMER HASTALIĞI nın habercisi olabilir!!! ALZHEİMER

Detaylı

Sınıf II Div 1 Anomaliler ve Tedavi Prensipleri

Sınıf II Div 1 Anomaliler ve Tedavi Prensipleri Dr. Levent Vahdettin Sınıf II Div 1 Anomaliler ve Tedavi Prensipleri Ortodontik tedavilerin başlıca hedeflerinden biri de yüz estetiği ve güzelliğini sağlayıp, geliştirmektir. Yüz profilindeki değişiklikler,

Detaylı

Türkiye nin Tansiyonunu Ölçüyoruz

Türkiye nin Tansiyonunu Ölçüyoruz T.C. Sağlık Bakanlığının Onayı ve Desteği ile Türkiye nin Tansiyonunu Ölçüyoruz İstatistik Analiz Raporu (İstanbul) Eylül 2010 Omega Araştırma tarafından hazırlanmıştır. İÇİNDEKİLER Türkiye nin Tansiyonunu

Detaylı

İNME. Yayın Yönetmeni. TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü. Prof. Dr. Rana Karabudak

İNME. Yayın Yönetmeni. TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü. Prof. Dr. Rana Karabudak İNME Yayın Yönetmeni Prof. Dr. Rana Karabudak TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü Türk Nöroloji Derneği (TND) 2014 Beyin Yılı Aktiviteleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Tüm hakları TND ye aittir. Kaynak

Detaylı

Esneklik. Bir eklemin ya da bir dizi eklemin tüm hareket genişliğinde hareket edebilme yeteneğidir

Esneklik. Bir eklemin ya da bir dizi eklemin tüm hareket genişliğinde hareket edebilme yeteneğidir ESNEKLİK 1 ESNEKLİK Hareketleri büyük bir genlikte uygulama yetisi Hareketlilik olarak da bilinmektedir Bir sporcunun becerileri büyük açılarda ve kolay olarak gerçekleştirmesinde önde gelen temel gerekliliktir

Detaylı

TC. SAĞLIK BAKANLIĞI SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ. ERİŞKİN İSTMİK SPONDİLOLİSTEZİS (Bel Kayması) HASTA BİLGİLENDİRME BROŞÜRÜ

TC. SAĞLIK BAKANLIĞI SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ. ERİŞKİN İSTMİK SPONDİLOLİSTEZİS (Bel Kayması) HASTA BİLGİLENDİRME BROŞÜRÜ TC. SAĞLIK BAKANLIĞI SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ ERİŞKİN İSTMİK SPONDİLOLİSTEZİS (Bel Kayması) HASTA BİLGİLENDİRME BROŞÜRÜ ERİŞKİN İSTMİK SPONDİLOLİSTEZİS NEDİR? Omurga, omur adı

Detaylı

DSM V madde kullanım bozuklukları için neler getiriyor? Prof. Dr. Yıldız Akvardar

DSM V madde kullanım bozuklukları için neler getiriyor? Prof. Dr. Yıldız Akvardar DSM V madde kullanım bozuklukları için neler getiriyor? Prof. Dr. Yıldız Akvardar Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri AD 7 Ekim 2010 MADDE KULLANIM BOZUKLUKLARI DSM IV Madde bağımlılığı Madde

Detaylı

HORLAMA VE TIKAYICI UYKU APNESĠ HASTALIĞI. Prof. Dr. Ali Vefa YÜCETÜRK Celal Bayar Ün. Tıp Fak. KBB AD Öğretim Üyesi

HORLAMA VE TIKAYICI UYKU APNESĠ HASTALIĞI. Prof. Dr. Ali Vefa YÜCETÜRK Celal Bayar Ün. Tıp Fak. KBB AD Öğretim Üyesi HORLAMA VE TIKAYICI UYKU APNESĠ HASTALIĞI Prof. Dr. Ali Vefa YÜCETÜRK Celal Bayar Ün. Tıp Fak. KBB AD Öğretim Üyesi TANIM Horlama ve buna eşlik eden solunum düzensizlikleri ile karakterize klinik tablolardır.

Detaylı

DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU. Dahili Servisler

DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU. Dahili Servisler DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU Dahili Servisler Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHP) Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), her 10 çocuktan birinde görülmesi, ruhsal, sosyal

Detaylı

Uyku sorunları: Ruhsal bozukluklardaki önemi. Prof. Dr. Mustafa Tayfun Turan Erciyes ÜTF Psikiyatri AD tayfunturan@hotmail.com

Uyku sorunları: Ruhsal bozukluklardaki önemi. Prof. Dr. Mustafa Tayfun Turan Erciyes ÜTF Psikiyatri AD tayfunturan@hotmail.com Uyku sorunları: Ruhsal bozukluklardaki önemi Prof. Dr. Mustafa Tayfun Turan Erciyes ÜTF Psikiyatri AD tayfunturan@hotmail.com Müracaat eden herkese muayenede uyku durumu sorulmalı İnsomnia (Uykusuzluk)

Detaylı

Palyatif Bakım Hastalarında Sık Gözlenen Ruhsal Hastalıklar ve Tedavi Yaklaşımları

Palyatif Bakım Hastalarında Sık Gözlenen Ruhsal Hastalıklar ve Tedavi Yaklaşımları Palyatif Bakım Hastalarında Sık Gözlenen Ruhsal Hastalıklar ve Tedavi Yaklaşımları Doç. Dr. Özen Önen Sertöz Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri AD Konsültasyon Liyezon Psikiyatrisi Bilim Dalı Ankara,

Detaylı

MERVE SAYIŞ 04150019305 TUĞBA ÇINAR 04140033048 SEVİM KORKUT 04140033017 MERVE ALTUN 04140019065

MERVE SAYIŞ 04150019305 TUĞBA ÇINAR 04140033048 SEVİM KORKUT 04140033017 MERVE ALTUN 04140019065 MERVE SAYIŞ 04150019305 TUĞBA ÇINAR 04140033048 SEVİM KORKUT 04140033017 MERVE ALTUN 04140019065 TÜRKİYE SAĞLIKLI BESLENME VE HAREKETLİ HAYAT PROGRAMI (2014 2017) TÜRKİYE SAĞLIKLI BESLENME VE HAREKETLİ

Detaylı

ESNEKLİK GELİŞTİRME VE PROGRAMLAMA

ESNEKLİK GELİŞTİRME VE PROGRAMLAMA ESNEKLİK GELİŞTİRME VE PROGRAMLAMA 1 ESNEKLİK Tanımlar Esneklik Bir eklem ya da bir dizi eklemin kendi hareket genişliğinde tamamen hareket edebilmesi Ya da bir eklemin ya da eklem dizisinin hareket genişliği

Detaylı

TUKMOS PROTETİK DİŞ TEDAVİSİ KOMİSYONU 1.DÖNEM ÜYELERİ

TUKMOS PROTETİK DİŞ TEDAVİSİ KOMİSYONU 1.DÖNEM ÜYELERİ Tıpta Uzmanlık Kurulu (TUK), uzmanlık eğitiminde kullanılmak üzere çekirdek müfredat ve standartları belirlemek için Tıpta Uzmanlık Kurulu Müfredat Oluşturma ve Standart Belirleme Sistemi (TUKMOS) çerçevesinde

Detaylı

GECE YATAK ISLATMA-GÜNDÜZ ISLATMA GECE YATAK ISLATMA

GECE YATAK ISLATMA-GÜNDÜZ ISLATMA GECE YATAK ISLATMA GECE YATAK ISLATMA-GÜNDÜZ ISLATMA GECE YATAK ISLATMA Gece yatak ıslatma sorunu insanlık tarihinde kayıtları bulunan en eski sağlık problemlerinden biridir. 5 yaşına gelmiş bir çocukta yatak ıslatma normal

Detaylı

Amaç: Egzersiz programına katılmak üzere gelen bireylerin başlangıçta var olan hastalıklarını ve hastalık risk sınıflamasını öğrenmek

Amaç: Egzersiz programına katılmak üzere gelen bireylerin başlangıçta var olan hastalıklarını ve hastalık risk sınıflamasını öğrenmek Amaç: Egzersiz programına katılmak üzere gelen bireylerin başlangıçta var olan hastalıklarını ve hastalık risk sınıflamasını öğrenmek 2 Egzersiz programına başlamadan önce bireyin aşağıdaki değerlendirmesinin

Detaylı

Bölüm: 11 Manik Depresyona Özel İlaç Fikri

Bölüm: 11 Manik Depresyona Özel İlaç Fikri Bölüm: 11 Manik Depresyona Özel İlaç Fikri Lityum psikiyatri 1950 1980lerde lityum bazı antikonvülzanlara benzer etki Ayrı ayrı ve yineleyen nöbetler şeklinde ortaya çıkan manik depresyon ve epilepsi Böylece

Detaylı

İDRAR KAÇIRMA Dr. Bülent Çetinel. idrar kaçırma(üriner inkontinans) idrar tutamama hali

İDRAR KAÇIRMA Dr. Bülent Çetinel. idrar kaçırma(üriner inkontinans) idrar tutamama hali İDRAR KAÇIRMA Dr. Bülent Çetinel idrar kaçırma(üriner inkontinans) idrar tutamama hali Görülme Sıklığı kadında % 4.5-53 erkekde %1.6-24 Üroloji ve Jinekoloji Polikliniklerine İdrar Kaçırma Yakınması Dışında

Detaylı

30.10.2013 BOYUN AĞRILARI

30.10.2013 BOYUN AĞRILARI BOYUN AĞRILARI BOYUN ANOTOMISI 7 vertebra, 5 intervertebral disk, 12 luschka eklemi, 14 faset eklem, Çok sayıda kas ve tendondan oluşur. BOYNUN FONKSIYONU Başı desteklemek Başın tüm hareket

Detaylı

Parkinson hastalığında Uyku yapısı Eşlik eden uyku bozuklukları Gündüz uykululuk Bektaş Korkmaz, Gülçin Benbir, Derya Karadeniz

Parkinson hastalığında Uyku yapısı Eşlik eden uyku bozuklukları Gündüz uykululuk Bektaş Korkmaz, Gülçin Benbir, Derya Karadeniz Parkinson hastalığında Uyku yapısı Eşlik eden uyku bozuklukları Gündüz uykululuk Bektaş Korkmaz, Gülçin Benbir, Derya Karadeniz İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Nöroloji Anabilim Dalı Klinik

Detaylı

Açıklama 2008 2009. Araştırmacı: YOK. Danışman: YOK. Konuşmacı: YOK

Açıklama 2008 2009. Araştırmacı: YOK. Danışman: YOK. Konuşmacı: YOK Açıklama 2008 2009 Araştırmacı: YOK Danışman: YOK Konuşmacı: YOK SİLAHLI ÇATIŞMA İLE İLİŞKİLİ TRAVMA SONRASI STRES BOZUKLUĞUNDA DİĞER BİYOLOJİK TEDAVİ SEÇENEKLERİ Dr. Cemil ÇELİK Sunumun hedefleri Silahlı

Detaylı

İl Çevre ve Orman Müdürlüğü ile Birlikte Şehrin Gürültü Haritasının Çıkarılması

İl Çevre ve Orman Müdürlüğü ile Birlikte Şehrin Gürültü Haritasının Çıkarılması İl Çevre ve Orman Müdürlüğü ile Birlikte Şehrin Gürültü Haritasının Çıkarılması Amaç ve İçerik Projenin temel amacı şehrin farklı bölgelerinde İl Çevre ve Orman Müdürlüğü nün yönlendirmesi ile gürültü

Detaylı

Genel Önlemler. Dr. Bülent Çiftçi Sanatoryum Hastanesi Keçiören-Ankara

Genel Önlemler. Dr. Bülent Çiftçi Sanatoryum Hastanesi Keçiören-Ankara Genel Önlemler Dr. Bülent Çiftçi Sanatoryum Hastanesi Keçiören-Ankara OSAS tedavisinde altın standart tedavi yöntemi PAP tedavisidir. Yaşam tarzı değişikliği Obezite Alkol Sigara Egzersiz(aşırı yorgunluk!!!)

Detaylı

DİABETLİ HASTALARDA CİNSEL SAĞLIK

DİABETLİ HASTALARDA CİNSEL SAĞLIK DİABETLİ HASTALARDA CİNSEL SAĞLIK Haseki Eğitim ve Araştırma Hastanesi Üroloji Kliniği OP. DR. ÜNSAL ÖZKUVANCI Genel bilgiler Şeker hastalığı bir çok organı etkilediği gibi cinsel fonksiyonları da olumsuz

Detaylı

Endometriozis. (Çikolata kisti)

Endometriozis. (Çikolata kisti) Endometriozis (Çikolata kisti) Bugün Neler Konuşacağız? Endometriozis Nedir? Belirtileri Nelerdir? Ne Sıklıkta Görülür? Hangi Sorunlara Neden Olur? Nasıl Tanı Konur? Nasıl Tedavi Edilir? Endometriozis

Detaylı

ACOG Diyor ki! HER GEBE TAKİP SÜRECİNDE EN AZ BİR KEZ PERİNATAL DEPRESYON AÇISINDAN TARANMALIDIR. Özeti Yapan: Dr. Semir Köse

ACOG Diyor ki! HER GEBE TAKİP SÜRECİNDE EN AZ BİR KEZ PERİNATAL DEPRESYON AÇISINDAN TARANMALIDIR. Özeti Yapan: Dr. Semir Köse ACOG Diyor ki! HER GEBE TAKİP SÜRECİNDE EN AZ BİR KEZ PERİNATAL DEPRESYON AÇISINDAN TARANMALIDIR. Özeti Yapan: Dr. Semir Köse Perinatal Depresyon gebelik süresince veya gebeliği takip eden ilk 12 ay boyunca

Detaylı

Uyku Bozuklukları Sınıflaması ve Ayırıcı Tanısı

Uyku Bozuklukları Sınıflaması ve Ayırıcı Tanısı Uykuda Solunum Bozuklukları Dizisi: 10 Uyku Bozuklukları Sınıflaması ve Ayırıcı Tanısı Oğuz KÖKTÜRK* * Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı, ANKARA Dizinin daha önceki bölümlerinde

Detaylı

AROMATĠK AMĠNO ASĠT DEKARBOKSĠLAZ AKTĠVĠTESĠNDE ARTIM TETĠKLEME NĠTELĠĞĠ SERGĠLEYEN PĠRANOZĠN TÜREVLERĠNĠ HAĠZ BĠR KOMPOZĠSYON VE

AROMATĠK AMĠNO ASĠT DEKARBOKSĠLAZ AKTĠVĠTESĠNDE ARTIM TETĠKLEME NĠTELĠĞĠ SERGĠLEYEN PĠRANOZĠN TÜREVLERĠNĠ HAĠZ BĠR KOMPOZĠSYON VE 1 Tarifname AROMATĠK AMĠNO ASĠT DEKARBOKSĠLAZ AKTĠVĠTESĠNDE ARTIM TETĠKLEME NĠTELĠĞĠ SERGĠLEYEN PĠRANOZĠN TÜREVLERĠNĠ HAĠZ BĠR KOMPOZĠSYON VE BU KOMPOZĠSYONUN DOPAMĠNERJĠK DEFEKTLERĠN TEDAVĠSĠ AMAÇLI KULLANIMI

Detaylı

AKTİVİTE DÜZEYLERİ İLE DİZ ÖĞRENCİ GRUBUNUN FİZİKSEL KUVVETİNİN İZOKİNETİK OLARAK KARŞILAŞTIRILMASI

AKTİVİTE DÜZEYLERİ İLE DİZ ÖĞRENCİ GRUBUNUN FİZİKSEL KUVVETİNİN İZOKİNETİK OLARAK KARŞILAŞTIRILMASI AKTİVİTE DÜZEYLERİ FARKLI İKİ ÖĞRENCİ GRUBUNUN FİZİKSEL AKTİVİTE DÜZEYLERİ İLE DİZ KUVVETİNİN İZOKİNETİK OLARAK KARŞILAŞTIRILMASI ARAŞTIRMACI: AHMET MİÇOOĞULLARI TEZ DANIŞMANI: PROF. DR. AYŞE DİCLE TURHANOĞLU

Detaylı

1. İnsan vücudunun ölçülerini konu edinen bilim dalı aşağıdakilerden hangisidir?

1. İnsan vücudunun ölçülerini konu edinen bilim dalı aşağıdakilerden hangisidir? VÜCUT BAKIMI 1. İnsan vücudunun ölçülerini konu edinen bilim dalı aşağıdakilerden hangisidir? A) Anatomi B) Fizyoloji C) Antropometri D) Antropoloji 2. Kemik, diş, kas, organlar, sıvılar ve adipoz dokunun

Detaylı

2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI 2. SINIF RESTORATİF DİŞ TEDAVİSİ TEORİK DERS PROGRAMI

2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI 2. SINIF RESTORATİF DİŞ TEDAVİSİ TEORİK DERS PROGRAMI 2. SINIF RESTORATİF DİŞ TEDAVİSİ TEORİK DERS PROGRAMI 1. hafta Konservatif Diş Tedavisine giriş, Diş yüzeyi terminolojisi 2. hafta Kavite sınıflandırması ve kavite terminolojisi (Sınıf I ve II kaviteler)

Detaylı

2014

2014 2014 DİKKAT EKSİKLİĞİ BOZUKLUĞU (DEB) ve MentalUP İçerik DEB e Klinik İlgi DEB Nedir? DEB in Belirtileri DEB in Zihinsel Sürece Etkileri DEB in Psikososyal Tedavisi MentalUP tan Faydalanma MentalUP İçeriği

Detaylı

Ayrıca sinirler arasındaki iletişimi sağlayan beyindeki bazı kimyasal maddelerin üretimi de azalır.

Ayrıca sinirler arasındaki iletişimi sağlayan beyindeki bazı kimyasal maddelerin üretimi de azalır. Alzheimer hastalığı nedir, neden olur? Alzheimer hastalığı, yaşlılıkla beraber ortaya çıkan ve başta unutkanlık olmak üzere çeşitli zihinsel ve davranışsal bozukluklara yol açan ilerleyici bir beyin hastalığıdır.

Detaylı

ÖNSÖZ... IX 1. 10 12 13 10 14 2. 15 15 3. 20 20 24 27 28 29 30 30 33 34 36 39 40 41 42 III

ÖNSÖZ... IX 1. 10 12 13 10 14 2. 15 15 3. 20 20 24 27 28 29 30 30 33 34 36 39 40 41 42 III İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... IX 1. Çocuklara Zarar Veren Anne-Baba Davranışları...1 Aşırı Koruyuculuk ve Kısıtlayıcılık...2 Reddetme; Maskelenmiş Mahrumiyet...4 Aşırı Hoşgörü ve Şımartma...5 Aşırı Beklentiler...6

Detaylı

Son 10 yıldır ilaç endüstrisi ile bir ilişkim (araştırmacı, danışman ve konuşmacı) yoktur.

Son 10 yıldır ilaç endüstrisi ile bir ilişkim (araştırmacı, danışman ve konuşmacı) yoktur. Son 10 yıldır ilaç endüstrisi ile bir ilişkim (araştırmacı, danışman ve konuşmacı) yoktur. Travma Sonrası Stres Bozukluğu Askerî Harekâtlar Sonrası Ortaya Çıkan Olguların Tedavisi Bir asker, tüfeğini

Detaylı

Zeka Gerilikleri Zeka Geriliği nedir? Sıklık Nedenleri

Zeka Gerilikleri Zeka Geriliği nedir? Sıklık Nedenleri Zeka Geriliği nedir? Zeka geriliğinin kişinin yaşına ve konumuna uygun işlevselliği gösterememesiyle belirlidir. Bunun yanı sıra motor gelişimi, dili kullanma yeteneği bozuk, anlama ve kavrama yaşıtlarından

Detaylı

THE IMPACT OF AUTONOMOUS LEARNING ON GRADUATE STUDENTS PROFICIENCY LEVEL IN FOREIGN LANGUAGE LEARNING ABSTRACT

THE IMPACT OF AUTONOMOUS LEARNING ON GRADUATE STUDENTS PROFICIENCY LEVEL IN FOREIGN LANGUAGE LEARNING ABSTRACT THE IMPACT OF AUTONOMOUS LEARNING ON GRADUATE STUDENTS PROFICIENCY LEVEL IN FOREIGN LANGUAGE LEARNING ABSTRACT The purpose of the study is to investigate the impact of autonomous learning on graduate students

Detaylı

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ Dersin Adı Öğretim Dili Diş Morfolojisi Türkçe Dersin Verildiği Düzey Ön Lisans (x ) Lisans ( ) Yüksek Lisans( ) Doktora( ) Eğitim Öğretim Sistemi Örgün Öğretim ( X) Uzaktan Öğretim( ) Diğer ( ) Dersin

Detaylı

PARASOMNĠLER. Doç.Dr.Nalan Kayrak Göztepe Medical Park Hastanesi Nöroloji Uzmanı

PARASOMNĠLER. Doç.Dr.Nalan Kayrak Göztepe Medical Park Hastanesi Nöroloji Uzmanı PARASOMNĠLER Doç.Dr.Nalan Kayrak Göztepe Medical Park Hastanesi Nöroloji Uzmanı Parasomniler Genel Özellikler Parasomniler, uykuya dalarken, uyku sırasında veya uyanırken ortaya çıkan istenmeyen olay veya

Detaylı

EK-2 CUMHURĠYET ÜNĠVERSĠTESĠ TIP FAK/YO/MYO. BÖLÜMÜ DERS BĠLGĠLERĠ FORMU

EK-2 CUMHURĠYET ÜNĠVERSĠTESĠ TIP FAK/YO/MYO. BÖLÜMÜ DERS BĠLGĠLERĠ FORMU EK-2 CUMHURĠYET ÜNĠVERSĠTESĠ TIP FAK/YO/MYO. BÖLÜMÜ DERS BĠLGĠLERĠ FORMU Bölüm Nöroloji Yıl/yarıyıl 5/1-2 Dersin adı Ders düzeyi (önlisans, lisans,vb) Dersin türü (Z/S) Dersin dili Kodu Nöroloji Lisans

Detaylı

ERGENLERDE İNTERNET BAĞIMLILIĞI

ERGENLERDE İNTERNET BAĞIMLILIĞI ERGENLERDE İNTERNET BAĞIMLILIĞI Bilgisayar ve internet kullanımı teknoloji çağı olarak adlandırabileceğimiz bu dönemde, artık hayatın önemli gereçleri haline gelmiştir. Bilgiye kolay, hızlı, ucuz ve güvenli

Detaylı

MENENJİTLİ OLGULARIN KLİNİK VE LABORATUAR ÖZELLİKLERİNİN RETROSPEKTİF OLARAK DEĞERLENDİRİLMESİ

MENENJİTLİ OLGULARIN KLİNİK VE LABORATUAR ÖZELLİKLERİNİN RETROSPEKTİF OLARAK DEĞERLENDİRİLMESİ MENENJİTLİ OLGULARIN KLİNİK VE LABORATUAR ÖZELLİKLERİNİN RETROSPEKTİF OLARAK DEĞERLENDİRİLMESİ Mine SERİN 1, Ali CANSU 1, Serpil ÇELEBİ 2, Nezir ÖZGÜN 1, Sibel KUL 3, F.Müjgan SÖNMEZ 1, Ayşe AKSOY 4, Ayşegül

Detaylı

Uykuda Solunumsal Skorlama; Geçmişten -------Günümüze. Dr. Hikmet Fırat

Uykuda Solunumsal Skorlama; Geçmişten -------Günümüze. Dr. Hikmet Fırat Uykuda Solunumsal Skorlama; Geçmişten -------Günümüze Dr. Hikmet Fırat SB Yıldırım Beyazıt Dışkapı Eğit. ve Araş. Hastanesi Göğüs Hastalıkları ve Tbc Kliniği & Uyku Bozuklukları Tanı - Tedavi Merkezi SKORLAMA

Detaylı

Dr Çağlar Çuhadaroğlu

Dr Çağlar Çuhadaroğlu KARDİYAK İŞLEVLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ Tanıya katkı Solunumsal olayların yansımaları Tüm arousalların yansımaları Dr Çağlar Çuhadaroğlu Etyopataojenezin anlaşılması Tanıya Primer uyku sorunları Apne, hipopne

Detaylı

HEMġEHRĠ ĠLETĠġĠM MERKEZĠ ÇALIġANLARIYLA STRES VE KAYGI DURUMLARI ÜZERĠNE BĠR DEĞERLENDĠRME

HEMġEHRĠ ĠLETĠġĠM MERKEZĠ ÇALIġANLARIYLA STRES VE KAYGI DURUMLARI ÜZERĠNE BĠR DEĞERLENDĠRME HEMġEHRĠ ĠLETĠġĠM MERKEZĠ ÇALIġANLARIYLA STRES VE KAYGI DURUMLARI ÜZERĠNE BĠR DEĞERLENDĠRME Psi. Özge Kutay Sos.Yelda ġimģir Ġzmir,2014 HEMġEHRĠ ĠLETĠġĠM MERKEZĠ ÇALIġANLARIYLA STRES VE KAYGI DURUMLARI

Detaylı

I. YARIYIL (ZORUNLU) İLERİ BESLENME I (TEORİK 2+ UYGULAMA 2, 3 KREDİ)

I. YARIYIL (ZORUNLU) İLERİ BESLENME I (TEORİK 2+ UYGULAMA 2, 3 KREDİ) T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ BESLENME VE DİYETETİK YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL (ZORUNLU) İLERİ BESLENME I Vücut fonksiyonları

Detaylı

Temelde akılda tutulması gereken nöbetlerin iki çeşit olduğudur parsiyel (yani beyinde bir bölgeye sınırlı başlayan nöbetler jeneralize (beyinde

Temelde akılda tutulması gereken nöbetlerin iki çeşit olduğudur parsiyel (yani beyinde bir bölgeye sınırlı başlayan nöbetler jeneralize (beyinde EPİLEPSİ Basitleştirilmiş şekliyle epilepsi nöbeti kısa süreli beyin fonksiyon bozukluğuna bağlıdır, ve beyin hücrelerinde geçici anormal deşarjlar sonucu ortaya çıkar. Epilepsi nöbetlerinin çok değişik

Detaylı