Yafll larda Uyku Sorunlar

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Yafll larda Uyku Sorunlar"

Transkript

1 DERLEME/REVIEW Akad Geriatri 2010; 2: Gelifl Tarihi/Received: 01/12/ Kabul Edilifl Tarihi/Accepted: 18/01/2010 Yafll larda Uyku Sorunlar Semra Ulusoy Kaymak, Seda Peker, Eylem fiahin Cankurtaran, A. Haldun Soygür SB Dr. Abdurrahman Yurtarslan Ankara Onkoloji E itim ve Araflt rma Hastanesi, Psikiyatri Klini i, Ankara, Türkiye Clinic of Psychiatry, Dr. Abdurrahman Yurtarslan Ankara Oncology Training and Research Hospital, Ankara, Turkey ÖZET Uyku yaflam için gerekli davran fllardan biridir. Biyolojik ritmin inflas nda önemli rol oynar. Normal yafllanma uyku yap s nda de- iflikliklere neden olur. Uykunun nicelik ve niteli i yafll larda de iflir ve yavafl dalga uykusu, uyku etkinli inde azalma, faz kaymas ve uyku bölünmesinde art fl yafllanmayla birlikte görülür. Bundan baflka primer uyku bozukluklar, ek t bbi problemler ve çoklu ilaç kullan m yafll larda s k görülmektedir ve uyku kalitesini bozmaktad r. Uyku bozukluklar sonucu morbidite ve mortalitede art fl ve hayat kalitesinde düflüfl görülebilmektedir. Anahtar Kelimeler: Uyku, uyku bozukluklar, geriatrik popülasyon. ABSTRACT Sleep is one of the vital human behaviors. It plays an important role in constituting biologic rhythm. However, normal aging results in changes in sleep structure. Quality and quantity of sleep are changed in the elderly. In addition, decrease in slow wave sleep, changes in sleep efficiency, advanced phase and increase in sleep fragmentation are seen with aging. Furthermore, primary sleep disorders, comorbid medical problems, psychiatric disorders, and polypharmacy are common in older people and disturb sleep quality. Increased morbidity, mortality and poor quality of life can be seen as a consequence of sleep problems. Key Words: Sleep, sleep disorders, geriatric population. Uyku, biyolojik ritmin önemli bir parças d r ve bir günün yaklafl k üçte biri uykuda geçer. nsan bedeninin sadece dinlenmesini de il, biyolojik döngünün sa l kl olarak tamamlanabilmesini de sa lar. lerleyen yafl, uykunun yap s nda belirli de iflikliklere yol açar. Yafllanmayla birlikte uykunun yap s nda meydana gelen de iflikliklerin yan s ra, uyku hijyeninin bozulmas, hastal klar n ve kullan lan ilaçlar n artmas ve özgül uyku bozukluklar yafll larda uyku kalitesini etkileyen unsurlard r. Uyku sorunlar, yafll lar n s k yaflad klar ve doktorlar na s k ilettikleri yak nmalardan biridir. Yafll lar n %80 inde en az bir uyku yak nmas olabilece i ve ciddi uyku problemlerinin ruhsal ve fiziksel hastal klar önemli düzeyde öngördü ü bilinmektedir. Bu noktada yafla ba l fizyolojik normal uyku de iflikli ini, fiziksel ve ruhsal hastal klarla iliflkili anormal uyku de iflikliklerinden ay rmak oldukça önemlidir. Uyku sorununun özelliklerine iliflkin kapsaml öykü al nmas, öyküde özellikle uyku hijyenine ait özelliklerin sorgulanma- Yaz flma Adresi/Address for Correspondence Uzm. Dr. Semra Ulusoy Kaymak SB Dr. Abdurrahman Yurtarslan Ankara Onkoloji E itim ve Araflt rma Hastanesi, Psikiyatri Klini i, Ankara/Türkiye e-posta: 61

2 s, hastal klar ve kullan lan tüm ilaçlar n ö renilmesi sorunun daha iyi tan mlanmas n sa lar. Uyku partnerlerinin ifadeleri ve hastalar n tuttu u uyku kay tlar, öyküyü tamamlar. Gerekli oldu unda baflvurulabilecek polisomnografi gibi araçlar tan ya önemli katk da bulunur. Her ne kadar tan önemli olsa da her yafll hastay kendine özgü koflullar yla de erlendirerek tedaviyi düzenlemek önemlidir. Bu yaz da normal uykunun özellikleri, yafll l kta uykunun özellikleri ve yafll larda görülen uyku bozukluklar derlenmifltir. NORMAL UYKU Normal uyku yap s hakk nda bilgi sahibi olmak, yafllanmayla uykuda meydana gelen de iflikliklerin daha kolay anlafl lmas n sa layacakt r. Uykuya geçiflten sonraki süreç, fizyolojik ölçütlere göre ayr lm fl iki temel evreden oluflur. Bunlar rapid eye movement (REM) yani h zl göz hareketlerinin oldu u ve non-rem (NREM) yani h zl göz hareketlerinin olmad dönemlerdir. NREM in dört evresi vard r. Evre 3 ve evre 4 uyku tek evre olarak da kabul edilebilmektedir (1). Evre 1 uyku; uyan kl k ve uyku aras nda bir geçifl evresidir. Yata a girdikten sonra evre 1 e kadar geçen süre uyku latans olarak adland r l r. Bu süre normalde 20 dakikaya kadar uzayabilmektedir. Evre 2 uyku elektroensefalografi (EEG) de uyku i cikleri ve K kompleksleri ile karakterizedir. Evre 3 ve evre 4 EEG de yavafl delta dalgalar n n olmas ile ay rt edilir. Evre 3 ve 4 yavafl dalga uykusu, delta uyku veya derin uyku olarak da adland r lmaktad r. Dinlendirici uyku NREM 3 ve 4 dönemidir. Bu dönemlerin ard ndan REM uykusu bafllar. REM uykusu ayr dönemlere ayr lmamakla birlikte tonik ve fazik ögeler içermektedir. Tonik ögeler göz kaslar ve diyafram d fl ndaki iskelet kaslar nda atoni ile karakterizedir. Fazik ögeler ise düzensiz h zl göz hareketleri ve kas seyirmeleri fleklinde kendini göstermektedir. Eriflkinlerin yedi-sekiz saat süren monofazik uyku paterni vard r. NREM ve REM in bir döngüsü dakikada tamamlan r. Normal bir uyku periyodunda befl-alt döngü olur. Uykunun ilk iki evresinde NREM 1 ve iki yüzeyel uyku evreleri egemendir. Bu dönemlerde kifli iflitsel veya görsel uyaranlarla kolayca uyan r. Uyku ilerledikçe NREM k sal r, REM uzar. kinci uyku döngüsünden sonra evre 4 ve üçüncü uyku döngüsünden sonra evre 3 görülmez. Sonuç olarak, NREM 3-4 sadece uyku süresinin ilk yar s nda görülür. Uykunun ikinci yar - s nda ise REM uykusu egemendir, bu nedenle sabaha karfl uyanmalar s kt r. Rüyalar n %80 i REM de, %20 si NREM de görülür. REM rüyalar daha kompleks ve garipken NREM rüyalar daha gerçek ögeler içerir. YAfiLANMA ve UYKU lerleyen yaflla birlikte uykunun yap s nda hem niceliksel hem de niteliksel de ifliklikler olmaya bafllar (Tablo 1). Öncelikle yafll larda uykunun ritminde bir kayma olur; genellikle daha erken uyuma ve daha erken uyanma e ilimindedirler (2). Uyan kl ktan uykuya geçmek zordur, dolay s yla uyku latans uzam flt r. Uyku latans yaflla do rusal olarak artmaz. Otuzlu yafllardan sonra bir uzama olur ve sonra plato yapar, ikinci uzama 50 li yafllardan sonra olur (3). Toplam uyku süresi ise yaflla birlikte do rusal olarak k sal r. Genç eriflkinler, orta yafll bireyler ve yafll lar karfl laflt r ld nda, toplam uyku sürelerinin en yafll grupta en az oldu u ve gruplar aras nda birer saat kadar fark oldu u belirlenmifltir (4). Yafllanma ile birlikte bireyde uyku miktar nda azalma saptanmad durumlarda bile, uyku yap s n n de- iflti i ve uyku etkinli inin azald belirlenmifltir. Derin uykunun (NREM 3 ve 4) toplam uyku içerisinde ald pay azal r (5). Genç eriflkinlere k yasla orta ve daha yafll eriflkinlerde uyku daha yüzeyeldir ve geceleri s k uyanmalarla bölünmüfltür (6). Bununla birlikte uyand ktan sonra tekrar uykuya dalabilirler. Toplamda yafll lar yatakta daha fazla zaman geçirmektedir fakat daha az uyumaktad rlar. Dinlendirici dönemlerin azalmas kiflinin uyku kalitesini düflürerek, yorgun uyanmas - na neden olmaktad r. Bu durumda hasta yak nlar n n Tablo 1. Yafllanma ile uyku yap s nda meydana gelen de ifliklikler Erken uyuma, erken uyanma Uykuda geçen toplam sürenin k salmas Uyku latans n n uzamas Delta uykusunun (NREM 3-4) azalmas Geceleri s k uyanma REM uykusunda azalma REM: Rapid eye movement, NREM: Non-rapid eye movement. 62 Akad Geriatri 2010; 2: 61-70

3 Yafll larda Uyku Sorunlar gözlemi hastan n uyudu u yönünde oldu u halde, hastalar uyku etkinli inin azalmas ndan dolay uyuyamad klar n söyleyebilirler (7). Yafllanmayla beraber uykuda meydana gelen tüm bu de ifliklikler yafll lar n uyku kalitesindeki bozulman n sebebidir. Di er yandan birçok özgül uyku bozuklu- u için yafl bir risk etmeni olarak görülmektedir. Epidemiyolojik veriler uyku flikayetlerinin ve uyku bozukluklar n n ilerleyen yaflla beraber artt n göstermektedir (8). Uykuda yaflla birlikte görülen de ifliklikler sa l kl yafll larda daha az görülmektedir, efllik eden medikal ve psikiyatrik hastal olan 60 yafl üzeri bireylerde ise uykudaki bozulmalar çok daha belirgin olmaktad r (9,10). Yafll larda ilaç kullan m, psikososyal, davran flsal ve çevresel etmenler yafll larda uyku problemlerine katk da bulunabilmektedir (11). Yafll lardaki uyku problemleri hem yaflam kalitesini etkilemektedir hem de baflta bellek bozukluklar olmak üzere morbidite ve mortaliteyi art rmaktad r (11,12). YAfiLILARDA NSOMN A nsomnia, uykuya dalmakta ya da sürdürmekte güçlük olmas ya da dinç uyanamama olarak tan mlanmaktad r (DSM-IV). nsomnia, uyku için uygun koflullara ra men ortaya ç k yorsa ve kiflinin günlük aktivitelerini bozuyorsa patolojik olarak kabul edilir (13). nsomnia yafll larda oldukça yayg nd r. Toplumda insomnia yayg nl n n %10-20 oldu u tahmin edilirken yafll larda bu oran daha yüksektir (5-14). Yafll lar n %15-45 inde uykuya dalma güçlü ü, %20-65 inde uyku bölünmeleri, %15-54 ünde sabah erken uyanma ve %10 unda dinlenmemifl olarak uyanma bildirilmifltir (7,8). Yafll kad nlarda insomnia, erkeklere göre daha s k görülmektedir. Bu fark kad nlarda postmenopozal dönemde hormon düzeylerindeki de iflikliklerle iliflkili olabilir. Postmenopozal dönemin bafllamas yla azalan östrojen kad nlarda uyku zorluklar n n daha s k görülmesinin nedeni olarak gösterilmektedir (15). nsomnian n hastan n medikal, psikiyatrik hastal - na ya da baflka bir uyku bozuklu una, alkol-madde etkisine veya hastan n kulland ilaçlara ba l oldu u düflünülürse ikincil insomnia olarak tan mlan r. Bu durum için komorbid denilmesi de tercih edilebilmektedir. Bahsedilen patolojilerin olmad durumlarda ise birincil insomnia olarak adland r lmaktad r. Birincil insomnian n DSM-IV-TR de yer alan tan ölçütleri Tablo 2 de yer almaktad r. Yafll larda insomnia birincil olabilir. Yaflla birlikte uykuda meydana gelen de ifliklikler göz önüne al nd - nda bunun beklenir bir durum oldu u aç kt r. Birincil insomnia uluslararas uyku bozukluklar s n flamas na (ICSD-2) göre alt s n flara ayr lmaktad r. Tablo 3 te bu s n flama verilmifltir. Uyumsal insomnia tan mlanabilir bir stresörle iliflkilidir ve birkaç gün ile birkaç hafta aras nda devam eder, üç ay geçmez. Bir y ll k s kl k %15-20 dir. Uyku latans nda uzama, uyku etkinli inde azalma, tüm uyku süresinde azalma, gece uyan kl k süre ve say s nda artma ile karakterizedir ve stresör ortadan kalk nca ya da uyum sa lan nca uyku yak nmalar azal r. Tablo 2. Birincil insomnia DSM-IV-TR tan ölçütleri Bafll ca yak nma, en az 1 ay süreyle, uykuya dalmakta ya da sürdürmekte güçlük olmas ya da dinlendirici olmayan bir uyku uyunmas d r. Uyku bozuklu u (ya da efllik eden gündüz yorgunlu u), klinik aç dan belirgin bir s k nt ya ya da toplumsal, mesleki alanlarda ya da önemli di er ifllevsellik alanlar nda bozulmaya neden olur. Uyku bozuklu u sadece narkolepsi, solunumla iliflkili uyku bozuklu u, sirkadyen ritim uyku bozuklu u ya da bir parasomnia s ras nda ortaya ç kmamaktad r. Bu bozukluk, sadece baflka bir mental bozukluk s ras nda ortaya ç kmamaktad r (örn. majör depresif bozukluk, yayg n anksiyete bozuklu u, deliryum). Bu bozukluk bir maddenin (örn. kötüye kullan labilen bir ilaç, tedavi için kullan lan bir ilaç) ya da genel t bbi bir durumun do rudan fizyolojik etkilerine ba l de ildir. Akad Geriatri 2010; 2:

4 Tablo 3. ICSD-2 ye göre birincil insomnia alt s n flar 1. Uyumsal insomnia (akut insomnia) 2. Psikofizyolojik insomnia 3. Paradoksal insomnia 4. diyopatik insomnia 5. Psikiyatrik bozukluklara ba l insomnia 6. Yetersiz uyku hijyeni 7. Çocukluk dönemi davran flsal insomnia 8. laç ya da maddeye ba l insomnia 9. T bbi duruma ba l insomnia 10. Belirlenmemifl insomnia 11. Fizyolojik insomnia 12. laç ya da maddeye ba l olmayan insomnia Psikofizyolojik insomnia genellikle bir stresörden sonra bafllay p sonras nda devam eden ya da fliddetlenebilen insomnia ile birlikte hastalar n uyuyamama üzerine yo un kayg yaflay p ço u zaman ev d fl nda rahat uyuyabildiklerini ifade ettikleri insomnia türüdür. Bu hastalar yaflamla ilgili stresörlere duyarl, endifleli ve gergin kiflilerdir, bazen somatik yak nmalarla da baflvurabilirler. Psikofizyolojik insomniada uyku latans nda uzama tipiktir, hastalar uykuya dalmakta zorluk yaflad klar n ifade ederler. Genel popülasyonda %1-2, uyku merkezlerinde %12-15 oran nda görülmektedir. Birincil uyku bozukluklar n n yan s ra yafll larda insomnian n t bbi, nörolojik ve psikiyatrik hastal klara ikincil olabilece i de ak lda tutulmal d r (16). Yaklafl k 5000 yafll eriflkinin dört y l boyunca izlendi i bir çal flmada insomnian n depresyon, bozulmufl sa l k ve fiziksel ifllevlerle iliflkili oldu u saptanm flt r (17). nsomnia s kl kla bir psikiyatrik hastal n belirtisi olabilir. Psikiyatrik hastal klar aras nda özellikle depresyon ve anksiyete bozukluklar, 65 yafl üzeri bireylerde insomnia geliflimine katk da bulunmaktad r (18). Bu nedenle insomnia yak nmas ile baflvuran yafll hastalarda ayr nt l psikiyatrik de erlendirme yapmak tan ve tedavinin en önemli ad m n oluflturmaktad r. Depresyonun uyku üzerine olumsuz etkisi yaflla beraber artmaktad r (6). Bu etkiler uyku veriminde azalma ve sabah erken uyanma ile karakterizedir. Depresyonun uyku üzerine olumsuz etkileri tan mlanm fl olmakla birlikte tedavi edilmemifl insomnia da depresyon geliflimi ve rekürrensi için bir risk etkeni olarak görülmektedir (19,20). Yafll lar n efllik eden fiziksel hastal klar insomnia geliflimine katk da bulunabilir (21). Altm fl befl yafl ve üzeri popülasyonda efllik eden fiziksel hastal k say s artt kça insomnia ve di er uyku bozukluklar s kl n n artt saptanm flt r (22). Osteoartrit, kanser veya diyabetle iliflkili kronik a r, kronik obstrüktif akci er hastal, konjestif kalp yetmezli i ve nörolojik hastal klar insomnia ile en çok iliflkili oldu u düflünülen hastal klard r (17,23,24). Tablo 4 te yafll larda insomniaya neden olabilen hastal klar verilmifltir. Nörolojik hastal klardan özellikle dejeneratif tipte olanlar uykuyu önemli Tablo 4. Yafll larda insomniaya neden olabilen fiziksel hastal klar Hastal klar Akut-kronik a r Kardiyovasküler hastal klar Endokrinolojik hastal klar GÜS hastal klar G S hastal klar Solunum sistemi hastal klar Nörolojik hastal klar Örnekler Osteoartrit, kanser, nöropatik a r, fibromiyalji, yan k, kronik bel a r s Konjestif kalp yetmezli i, anjina, periferik damar hastal Hipotiroidizm, diabetes mellitus nkontinans, benign prostat hiperplazisi Gastroözefageal reflü, dispepsi, ülser Kronik obstrüktif akci er hastal, bronfl sekresyonlar n n birikimi, noktürnal bronkospazm Serebrovasküler hastal klar, Parkinson hastal, dejeneratif nöromusküler bozukluklar, demans GÜS: Genitoüriner sistem, G S: Gastrointestinal sistem. 64 Akad Geriatri 2010; 2: 61-70

5 Yafll larda Uyku Sorunlar ölçüde etkiler. Alzheimer hastal gibi ilerleyici demanslar uykuyu normal yafllanma sürecinden farkl biçimde etkilemektedir. Bu bireylerde gece s k uyanma, gün içi uykululuk, REM ve delta uykusunda azalma saptanm flt r (25). Demansl bireyler akflam veya geceleri ajitasyon, flüphecilik, huzursuzluk ve konfüzyon yaflayabilirler. Bu durum gün bat m fenomeni olarak bilinir ve sebebi henüz bilinmemektedir. nsomnia, Parkinson hastal olanlarda da önemli bir problemdir. Hastalar n %60-90 n n uykuyla ilgili flikayetleri vard r. Bu hastalar en çok geceleri s k uyanma ve tekrar uykuya dalmakta güçlük yaflad klar n ifade ederler. Ayr ca renkli rüyalar, kabuslar ve bacaklarda kas lma ve seyirme de s kt r (26). Yafll larda hastal klardan kaynaklanan insomnia yak nmalar na ek olarak, bu hastal klar n tedavilerinde kullan lan ilaçlar da insomnia yak nmalar na neden olabilmektedir. Efllik eden fiziksel hastal klar nedeniyle kullan lan beta-blokerler, kortikosteroidler, dekonjestanlar, kafein içeren ilaçlar, diüretikler gibi ilaçlar insomniaya neden olabilmektedir (24). Ayr ca mevcut depresyonlar nedeniyle kulland klar seçici serotonin gerial m inhibitörleri, serotonin-noradrenalin gerial m inhibitörleri de insomnia sebebi olabilmektedir veya zaten var olan insomniay daha da kötülefltirebilmektedir (24). Tablo 5 te yafll larda insomniaya neden olabilen ilaçlar gösterilmifltir. Yafll bireylerde insomnia birçok durumla beraber bulunmas ndan dolay tan koymak için en önemli basamak ayr nt l klinik öykü ve fizik muayenedir. Yafll bireylerde insomnia de erlendirmesi Tablo 6 da verilmifltir. Yafll larda birincil insomnia tan s uykuyu etkileyebilecek tüm bu hastal klar ve ilaçlar d flland ktan sonra konulur. Yafll larda birincil veya ikincil insomnian n morbiditeye yol açt saptanm flt r. Gün içinde k sa süreli uyumalar ve gecede yedi saatten az uyuma yafll popülasyondaki düflmelerle yak ndan iliflkilidir (27). Biliflsel bozukluklar, dengesizlik, yürümekte zorlanma gibi yak nmalar da insomniaya ba l oluflan gün içi sersemlik/uykululuk haline ba l geliflebilmektedir (28,29). Uykuya dalmalar 30 dakikadan uzun süren, uyku etkinlikleri ve REM uykusu miktarlar düflük olan yafll eriflkinlerde ortalama 13 y ll k izlemde yafl, cinsiyet ve bafllang çtaki t bbi yük aç s ndan kontrol edildikten sonra tüm nedenlere ba l mortalite aç s ndan daha yüksek bir risk alt nda olduklar saptanm flt r (30). YAfiLILARDA H PERSOMN A Hipersomnia uzam fl uyku süreleri, her yerde ve kolayca uykuya dalma, tekrarlayan uyku ataklar ve gündüz afl r uykulu olma ile karakterize bir klinik tablodur. Gündüz uykululu u s k yaflanan bir deneyim olmas na ra men genellikle göz ard edilmektedir. Hipersomniaya ba l ifl ve ev kazalar nda artma, sosyal becerilerde azalma, ifl ve okul performans nda düflme meydana gelebilmektedir. Yaratt sonuçlarla yaflam kalitesinde bozulmaya neden olan hipersomnia t pk insomnia gibi dikkatle incelenmelidir. Öyküde mutlaka yak nmalar n bafllang ç niteli i, hipersomnian n süreklili i, ilerlemesi gibi durumlar ve hipersomniaya neden olabilecek dahili, nörolojik hastal klar sorgulanmal d r. Fizik muayene sonras hipersomniaya neden olabilecek klinik durum- Tablo 5. Yafll larda insomniaya neden olabilen ilaçlar laç SSS uyar c lar Bronkodilatörler Antihipertansifler Kortikosteroidler Dekonjestanlar Hormonlar Antidepresanlar Örnek Modafinil, dekstroamfetamin, metilfenidat Teofilin, albuterol Beta-blokerler, alfa-blokerler, metildopa, rezerpin, kalsiyum kanal blokerleri Prednizon, deksametazon Psödoefedrin, fenilefrin, fenilpropanolamin Tiroid hormonu, kortikosteroidler Bupropion, SSRI, venlafaksin, monoamin oksidaz inhibitörleri (maklobemid) SSS: Santral sinir sistemi, SSRI: Selektif serotonin geri al m inhibitörleri. Akad Geriatri 2010; 2:

6 Tablo 6. Yafll bireylerde uyku de erlendirilmesi fiikayetinin ne oldu u ve ne zaman ortaya ç kt (uykuya dalma, sürdürme güçlü ü, s k uyanma vs.) Uyku-uyan kl k döngüsünün sorgulanmas Hastan n uyku ile ilgili geçmiflteki yak nmalar nsomniaya efllik eden noktürnal semptomlar Uykuda nefes alma zorlu u Günlük aktiviteler, gündüz uykululu u Uyku hijyeni, gündüz kestirme Geçmiflte uyku bozuklu u için kullan lan ilaçlar T bbi ve fiziksel hastal klar/kullan lan ilaçlar Psikiyatrik öykü ve ruhsal durumun de erlendirilmesi (depresyon, anksiyete, düflünce bozuklu u, uyum bozuklu u vs.) Yaflamla ilgili stresörler Öncül durumlar, ikincil kazançlar ve sürdürücü etkenler hakk nda bilgi lar n ay r c tan s için polisomnografi yap labilmektedir. DSM-IV e göre birincil hipersomnia tan ölçütleri Tablo 7 de verilmifltir. Hipersomnia ile giden birçok klinik durum bulunmaktad r (Tablo 8). Hipersomnia grubunda yer alan tüm hastal klar n kendine özgü semptomlar olmakla beraber ortak özellikleri gün içindeki afl r uykululuk halidir. Yafll larda gün içi uykululuk halinin en s k nedenlerinden birisi obstrüktif uyku apne sendromu (OSAS) dur. Tüm hastalar horlamaktan yak n rlar ve gün içinde devam eden uykululuk halleri vard r. Hastal n ilerleyen dönemlerinde kiflinin çevresine uyumu belirgin bozulmaktad r ve yaflam kalitesi belirgin azalmaktad r. Uyku apneleri santral veya periferik nedenlerle uykuda meydana gelen 10 saniyeden daha uzun süren solunumun durmas durumudur. Üç tip uyku apnesi tan mlanm flt r. OSAS üst solunum yollar nda hava ak m n zorlaflt ran obstrüksiyona ba l d r (31). Uyku apnelerinin s kl yafllanma ile artmakla beraber erkeklerde ve fliflmanlarda daha s k görülmektedir (32). Yafll larda yumuflak dama n uzad, farenksteki ya yast klar n n büyüdü ü, farengeal hava yolunun etraf ndaki kemik yap lar n n flekillerinin de iflti i saptan- Tablo 7. DSM-IV birincil hipersomnia tan ölçütleri Bafll ca yak nma hemen her gün uyku epizotlar n n olmas ya da uyku epizotlar n n uzamas ile kendini gösteren ve en az 1 ay (ya da tekrarl yorsa daha k sa bir süre) süren afl r uykulu olma durumudur. Afl r uykulu olma durumu klinik aç dan belirgin bir s k nt ya ya da toplumsal, mesleki alanlarda ya da önemli di er ifllevsellik alanlar nda bozulmaya neden olur. Afl r uykulu olma durumu insomnia ile aç klanamaz, sadece baflka bir uyku bozuklu unun (narkolepsi, solunumla iliflkili uyku bozuklu u ya da bir parasomnia) gidifli s ras nda ortaya ç kmamaktad r ve yeterli miktarda uyku uyunmuyor olmas yla buna aç klama getirilemez. Bu bozukluk sadece baflka bir mental bozukluk s ras nda ortaya ç kmamaktad r. Bu bozukluk bir maddenin ya da genel t bbi bir durumun do rudan fizyolojik etkilerine ba l de ildir. 66 Akad Geriatri 2010; 2: 61-70

7 Yafll larda Uyku Sorunlar Tablo 8. Hipersomnia ile giden klinik durumlar Birincil uyku bozukluklar Obstrüktif uyku apne sendromu Narkolepsi diyopatik hipersomnia Periyodik hipersomnia Uykuda periyodik hareket bozuklu u kincil hipersomnia Duygulan m bozukluklar Nörolojik hastal klar nfeksiyon hastal klar Metabolik hastal klar Endokrinolojik hastal klar Sirkadyen ritim bozukluklar De iflen çal flma vardiyalar Jet lag sendromu Uyku faz bozukluklar laçlar Anksiyolitikler Antipsikotikler Antidepresanlar Di erleri (antiepileptikler, antihipertansif ilaçlar vb.) m flt r (33,34). Bu özelliklerin tümü yafll popülasyonda OSAS n daha s k görülmesini aç klayabilir. Demansl yafll larda beyinde solunumun düzenlenmesi ile ilgili bölgelerde atrofi görülebilmesi apne geliflimine neden olabilmektedir (16). Yafll larda OSAS biliflsel ifllevlerin bozulmas ve kardiyovasküler hastal klar gibi önemli morbidite nedenleriyle yak ndan iliflkilidir (16). Genel olarak yafll hastada kalp hastal, noktüri, biliflsel ifllev bozuklu u veya a r OSAS varsa tedavi düflünülmelidir (35,36). Hastal k belirtileri olan yaklafl k %80-90 bireyin tan almadan yaflamlar n sürdürdükleri tahmin edilmektedir (35,37). Hipersomnian n görüldü ü di er bir klinik tablo narkolepsidir. Narkolepsi gün içerisinde gelen uyku ataklar, katapleksi, uyku paralizisi, hipnogojik varsan lar, gece uyku bölünmeleri ile karakterize bir hastal kt r (38). Yafll popülasyonda oldukça nadir görülmektedir. Genel toplumdaki s kl %0.05 tir (39,40). Erkeklerde kad nlara göre daha s k görülmektedir. S kl kla li yafllarda bafllar ve ilerleyen yaflla beraber azal r (38). Ancak yafll bireylerde de y llard r devam eden bir durum olarak karfl m za ç kabilir. Orta fliddette narkolepsiyi tan mamak veya geç tan mak hem tan hem de tedavide gecikmelere neden olacakt r (41). Öykü ve klinik muayene ile hastal n iki temel belirtisi olan uyku ataklar ve katapleksi saptanm flsa, polisomnografik de erlendirme öncesi konulan ön tan n n güvenilirli i yüksektir. Ancak hastal n kesin tan s uyku laboratuvar nda konulabilir. Hastal n karakteristik polisomnografik bulgusu uykunun hemen bafl nda gelen REM dönemleridir. Çoklu uyku latans testi (multiple sleep latency test; MSLT) nde de hastalar n uyku latans n n azald saptanmaktad r. diyopatik hipersomniada hastalar gün boyu süren yo un uykululuk hissi ve s k s k kestirme ihtiyac ndan yak n rlar. lk belirtiler 25 yafl öncesinde bafllar, sinsi ve kronik seyirlidir. S kl tam olarak bilinmemekle beraber çok seyrek görülen bir hastal kt r. Hastal k üç aydan uzun süren artm fl gün içi uykululuk ve geceleri 6-10 saat veya 10 saatten daha uzun uyumakla karakterizedir (39,42). Gece uykular uzun ama dinlendirici de ildir; sabah uyand klar nda uyku sersemli i hissini yo un olarak yaflarlar. E er hipersomnia üç aydan daha k sa süreli ise ilaç veya madde kullan m na ba l olabilir (39). Baz hastalar n gün içi artm fl uykululuklar nedeniyle dil sürçmeleri, konsantrasyon problemleri, pitosis ve varsan (halüsinasyon) gibi deneyimleri olabilir (43). Yafll larda gündüz uykululuk halinin sebeplerinden biri de uykuyla iliflkili hareket bozukluklar d r. Huzursuz bacak sendromu uykuyu engelleyen, bacaklarda hissedilen huzursuzluk hissi olarak tan mlanmaktad r (39,44). Bu hisle bafla ç kmak için ekstremitelerini oynatmak, masaj yapmak ya da kalk p yürümek ihtiyac duyan hastalar n uykuya dalma süresi uzar, uyku verimi azal r ve ertesi günkü ifllevsellikleri gün içi uykululuk halleri nedeniyle azal r. Huzursuz bacak sendromu olan hastalar n yaklafl k %90 nda nokturnal miyoklonus veya uykuda periyodik hareket bozuklu u da saptanmaktad r (45). Noktürnal miyoklonus veya uykuda periyodik hareket bozuklu u uykuda aniden ortaya ç - kan ve genellikle bacaklarda gözlenen istemsiz hareketlerle karakterizedir. Normal bir uykuda yüzlerce kez tekrarlayabilir. Genel olarak uykunun ilk yar s nda da- Akad Geriatri 2010; 2:

8 Tablo 9. Parasomnialar (ICSD-2 ye göre) NREM uykusundan kaynaklanan uyan kl klar Konfüzyonel uyan kl klar Uyurgezerlik Uyku terörü Genellikle REM uykusu ile iliflkili parasomnialar REM uykusu davran fl bozuklu u Rekürren izole uyku paralizisi Kabus bozuklu u Di er parasomnialar NREM: Non-rapid eye movement, REM: Rapid eye movement ha s k görülür ve yaklafl k olarak her saniyede iki-dört kadar hareket gözlenir (39). Patofizyolojisinde en önemli etkenin demir metabolizmas ve dopaminerjik sistem bozukluklar oldu u düflünülmektedir. Genel toplumda s kl yaklafl k %10 dur. Hastal k kad nlarda daha s k görülmekle birlikte s kl yafllanma ile hem kad n hem de erkeklerde artar (46,47). Yafll larda huzursuz bacak sendromu s kl ndaki art fl yafllanma ile demir eksikli inin veya böbrek hastal klar n n daha s k görülüyor olmas ile ve dopamin miktar ndaki azal fl ile iliflkili olabilir. Hipersomnia birçok medikal veya nörolojik hastal - n sonucu olarak karfl m za ç kabilmektedir. Bu nedenle hastan n özellikle son üç aydaki t bbi durumunu bilmek ikincil hipersomniay tan mlayabilmek için oldukça önemlidir (39,48). Hipersomniaya en s k neden olabilen klinik durumlar; Parkinson hastal, miyotonik distrofi, Prade-Wili sendromu, Alzheimer hastal, multipl skleroz, hipotiroidizm, inme ve travma sonras beyin hasar d r (48,49). Yafll larda hipersomnia artm fl morbidite ve mortalite ile iliflkilidir. Kilo art fl hipersomnia ile ba lant l olabilmektedir (50). Bellek ve konsantrasyon güçlü ü, yorgunluk, koordinasyon bozukluklar bu hastalar n bafll ca flikayetlerindendir (50,51). Hipersomnia ile birlikte depresyon, sosyal ve iflle ilgili problemler de s k olarak görülmektedir (50). Ayr ca hipersomnia tan l hastalarda, sa l kl popülasyona göre trafik ve ifl kazalar da daha s k görülmektedir (52). YAfiLILARDA PARASOMN A Parasomnia uykuya geçifl veya uyku s ras nda, uyku dönemleriyle ayn zamanda meydana gelen birtak m davran fl ve otonom de iflimlerle karakterize uyku bozukluklar d r. Bu grup uyku bozukluklar nda anormal istenmeyen hareketler, davran fllar veya kabuslar görülebilir. Çocukluk döneminde s k görülen parasomnialar eriflkin döneminde giderek azal r, bu bulgu parasomnia grubu rahats zl klar n santral sinir sistemi matürasyonu ile iliflkili olabilece ini düflündürmektedir (16). NREM ve REM dönemine özgü olabilir (Tablo 9). Parasomnialardan NREM e özgü olan uyurgezerlik ve uyku terörü yafll larda görülmemektedir. REM UYKUSU DAVRANIfi BOZUKLU U REM uykusunda meydana gelmesi gereken atoninin oluflmamas nedeniyle bu uyku döneminde kiflinin konuflmas ve istenmeyen hareketlerin oluflmas ile karakterize uyku bozuklu udur. Uykunun son %30 luk k sm - na REM uykusu hakim oldu u için bu grup hastal klar genelde uykunun son dönemlerinde meydana gelmektedir. Hastalar n istenmeyen hareketleri bazen rüyalar ile iliflkili olabilmektedir. Yafl n ilerlemesi ile REM uyku davran fl bozuklu unun s kl artmaktad r; l yafllar en s k görüldü ü yafl aral d r ve erkeklerde daha s k görülmektedir (53). Hastalar n %90 erkektir (53,54). Hastal n toplumda görülme s kl tam olarak bilinmemektedir ancak %0.5 oldu u tahmin edilmektedir (16). Hastal n akut formu ilaç intoksikasyonuna veya madde çekilmesine ba l olabilir. Trisiklik antidepresanlar, monoamin oksidaz inhibitörleri ve seçici serotonin gerial m inhibitörlerinin REM uykusu davran fl bozuklu unu bafllatabildi i veya kötülefltirdi- i gösterilmifltir. Ayn zamanda hastal n alkol kullan - m, barbitürat yoksunlu u ve kafein kullan m ile iliflkili oldu u saptanm flt r (55). Kronik form Parkinson hastal, progresif supranükleer palsi, tümör, demiyelinizan hastal klar gibi baz nörolojik hastal klar n ve di er medikal hastal klar n seyri s ras nda ortaya ç kabilir veya idiyopatik olabilir (54,55). Bu nörolojik hastal klardan da özellikle Parkinson ile iliflkilidir (16,56). Parkinsonizm tan s alm fl hastalar n %15-47 sinde REM uykusu davran fl bozuklu u saptanm flt r (56). REM uykusu davran fl bozuklu u bu nörolojik hastal klar n ilk semptomlar olabilece i için bu hastalarda ayr nt l nörolojik muayene yap lmas önemlidir (16). Hastal k tan - s iyi bir klinik öykü ve polisomnografide elektromiyelografi ile REM uykusunda atoninin olmad n n görülmesiyle koyulmaktad r. 68 Akad Geriatri 2010; 2: 61-70

9 Yafll larda Uyku Sorunlar SONUÇ Yafll larda uyku bozukluklar tüm yafl gruplar na göre daha s k görülmektedir. Bu popülasyonda uyku bozukluklar n n de erlendirilmesi, tan ve tedavisi oldukça karmafl kt r. Bu durum yafll larda görülen uyku sorunlar n n t bbi, nörolojik veya psikiyatrik bir hastal k veya bunlar n tedavileriyle iliflkili olabilmesinden kaynaklan r. KAYNAKLAR 1. Iber C, Ancoli-Israel S, Chesson AL, Quan S. The AASM Manual for the Scoring of Sleep and Associated Events: Rules, Terminology and Technical Specifications. 1 st ed. Chicago: American Academy of Sleep Medicine, Monk TH, Thompson WK, Buysse DJ, Hall M, Nofzinger EA, Reynolds CF 3 rd. Sleep in healthy seniors: a diary study of the relation between bedtime and the amount of sleep obtained. J Sleep Res 2006; 15: Floyd JA, Janisse JJ, Marshall MS, Ager JW. Nonlinear components of age-related change in sleep initiation. Nurs Res 2000; 49: Campbell S, Murphy P. The nature of spontaneous sleep across adulthood. J Sleep Res 2007; 16: Rajput V, Bromley SM. Chronic insomnia: a practical review. Am Fam Physician 1999; 60: Gillin JC, Ancoli-Israel S. The impact of age on sleep and sleep disorders. In: Salzman C (ed). Clinical Geriatric Psychopharmacology. 4 th ed. Philadelphia: Lippincott Williams and Wilkins, 2005: Espiritu JR. Aging-related sleep changes. Clin Geriatr Med 2008; 24: Ohayon MM. Epidemiology of insomnia: what we know and what we still need to learn. Sleep Med Rev 2002; 6: Ohayon MM, Carskadon MA, Guilleminault C, Vitiello MV. Metaanalysis of quantitative sleep parameters from childhood to old age in healthy individuals: developing normative sleep values across the human lifespan. Sleep 2004; 27: Vitiello MV. Sleep in normal aging. Sleep Med Clin 2006; 1: Kryger MH, Monjan A, Bliwise DL, Ancoli-Israel S. Sleep, health, and aging. Bridging the gap between science and clinical practice. Geriatrics 2004; 59: 24-26; Reid KJ, Martinovich Z, Finkel S, Statsinger J, Golden R, Harter K, et al. Sleep: a marker of physical and mental health in the elderly. Am J Geriatr Psychiatry 2006; 14: Benca RM. lnsomnia. In: Avidan AY, Zee PC (eds). Handbook of Sleep Medicine. Philadelphia: Lippincott Williams and Wilkins, 2006: Neubauer DN. Sleep problems in the elderly. Am Fam Physician 1999; 59: Moe KE. Reproductive hormones, aging, and sleep. Semin Repord Endocrinol 1999; 17: Hirskowitz M, Seplowitz-Hafkin RG, Sharafkhaneh A. Sleep disorders. In: Sadock BJ, Sadock VA, Ruiz P (eds). Kaplan and Sadock s Comprehensive Textbook of Psychiatry. 9 th ed. Philadelphia: Lippincott Williams and Wilkins, 2009: Quan SF, Katz R, Olson J, Bonekat W, Enright PL, Young T, et al. Factors associated with incidence and persistence of symptoms of disturbed sleep in elderly cohort: the Cardiovascular Health Study. Am J Med Sci 2005; 329: Birrer RB, Vemuri SP. Depression in later life: a diagnostic and therapeutic challenge. Am Fam Physician 2004; 69: Fava M. Daytime sleepiness and insomnia as correlates of depression. J Clin Psychiatry 2004; 65: Perlis ML, Smith LJ, Lyness JM, Matteson SR, Pigeon WR, Jungquist CR, et al. lnsomnia as a risk factor for onset of depression in the elderly. Behavior Sleep Med 2006; 4: Misra S, Malow BA. Evaluation of sleep disturbances in older adults. Clin Geriatr Med 2008; 24: Foley D, Ancoli-Israel S, Britz P, Walsh J. Sleep disturbances and chronic disease in older adults: results of the 2003 National Sleep Foundation Sleep in America Survey. J Psychosom Res 2004; 56: Garc a-borreguero D, Larrosa O, Bravo M. Parkinson s disease and sleep. Sleep Med Rev 2003; 7: Semla TP, Beizer JL, Higbee MD. Geriatric Dosage Handbook. 12 th ed. Hudson, OH: Lexi-Comp, Tarctenberg RE, Singer CM, Kaye JA. Symptoms of sleep disturbance in persons with Alzheimer s diseases and the normal elderly. J Sleep Res 2005; 14: Wolkove N, Elkholy O, Baltzan M, Palayew M. Sleep and aging: 1. sleep disorders commonly found in older people. CMAJ 2007; 176: Stone KL, Ewing SK, Lui LY, Ensrud KE, Ancoli-Israel S, Bauer DC, et al. Self-reported sleep and nap habits and risk of falls and fractures in older women: the study of osteoporotic fractures. J Am Geriatr Soc 2006; 54: Avidan AY, Fries BE, James ML, Szafara KL, Wright GT, Chervin RD. lnsomnia and hypnotic use, recorded in the minimum data set, as predictors of falls and hip fractures in Michigan nursing homes. J Am Geriatr Soc 2005; 53: Stone KL, Ancoli-Israel S, Blackwell T, Ensrud KE, Cauley JA, Redline S, et al. Actigraphy-measured sleep characteristics and risk of falls in older women. Arch Intern Med 2008; 168: Dew MA, Hoch CC, Buysse DJ, Monk TH, Begley AE, Houck PR, et al. Healthy older adults sleep predicts all cause mortality at 4 to 19 years of follow-up. Psychosom Med 2003; 65: Guilleminault C, Stoohs R, Clerk A, Simmons J, Labanowski M. From obstructive sleep apnea syndrome to upper airway resistance syndrome, consistency of daytime sleepiness. Sleep 1992; 15: Young T, Peppard PE, Gottlieb DJ. Epidemiology of obstructive sleep apnea: a population health perspective. Am J Respir Crit Care Med 2002; 9: Akad Geriatri 2010; 2:

10 33. Ancoli-Israel S, Kripke DF, Klauber MR, Mason WJ, Fell R, Kaplan O. Sleep disordered breathing in community-dwelling elderly. Sleep 1991; 14: Malhotra A, Huang Y, Fogel R, Lazic S, Pillar G, Jakab M, et al. Aging influences on anatomy and physiology: the predisposition to pharyngeal collapse. Am J Med 2006; 119: 72.e Ancoli-Israel S. Sleep apnea in older adults-is it real and should age be the determining factor in the treatment decision matrix? Sleep Med Rev 2007; 11: Pack AI, Maislin G. Who should get treated for sleep apnea? Ann Intern Med 2001; 134: Silverberg DS, Laina A, Oksenberg A. Treating obstructive sleep apnea improves essential hypertension and quality of life. Am Fam Physician 2002; 2: Chaudhary BA, Husaiin I. Narcolepsy. J Fam Pract 1993; 36: American Academy of Sleep Medicine. International Classification of Sleep Disorders. Diagnostic and Coding Manual. 2 nd ed. Westchester, IL: American Academy of Sleep Medicine, Ozturk L, Bulut E. Unexpectedly high prevalence of narcolepsy in Sivas. Tuberk Toraks 2006; 54: Chakravorty SS, Rye DB. Narcolepsy in the older adult: epidemiology, diagnosis and management. Drugs Aging 2003; 20: Anderson KN, Pilsworth S, Sharples LD, Smith IE, Shneerson JM. Idiopathic hypersomnia: a study of 77 cases. Sleep 2007; 30: Naumann A, Bellebaum C, Daum I. Cognitive deficits in narcolepsy. J Sleep Res 2006; 15: National Heart, Lung, and Blood Institute. Restless legs syndrome: detection and management in primary care. NHLBI- Accessed July 27, Montplaisir J, Boucher S, Poirier G, Lavigne G, Lapierre O, Lespérance P. Clinical, polysomnographic, and genetic characteristics of restless legs syndrome: a study of 133 patients diagnosed with new standard criteria. Mov Disord 1997; 12: Allen RP, Walters AS, Montplaisir J, Hening W, Myers A, Bell TJ. Restless legs syndrome prevalence and impact: REST general population study. Arch Intern Med 2005; 165: Bixler EO, Kales A, Vela-Bueno A, Jacoby JA, Scarone S, Soldatos CR. Nocturnal myoclonus and nocturnal myoclonic activity in normal population. Res Common Chem Pathol Pharmacol 1982; 36: Piani A, Brotini S, Dolso P, Budai R, Gigli GL. Sleep disturbances in elderly: a subjective evaluation over 65. Arch Gerontol Geriatr Suppl 2004; 9: Happe S. Excessive daytime sleepiness and sleep disturbances in patients with neurological diseases: epidemiology and management. Drugs 2003; 63: Bixler EO, Vgontzas AN, Lin HM, Calhoun SL, Vela-Bueno A, Kales A. Excessive daytime sleepiness in a general population sample: the role of sleep apnea, age, obesity, diabetes, and depression. J Clin Endocrinol Metab 2005; 90: Dodel R, Peter H, Spottke A, Noelker C, Althaus A, Siebert U, et al. Health-related quality of life in patients with narcolepsy. Sleep Med 2007; 8: Broughton WA, Broughton RJ. Psychosocial impact of narcolepsy. Sleep 1994; (Suppl 8): S45-S Olson EJ, Boeve BF, Silber MH. Rapid eye movement sleep behavior disorder: demographic, clinical and laboratory findings in 93 cases. Brain 2000; 123: Sforza E, Krieger J, Petiau C. REM sleep behavior disorder: clinical and physiopathological findings. Sleep Med Rev 1997; 1: Ferini-Strambi L, Zucconi M. REM sleep behavior disorder. Clin Neurophysiol 2000; 111 (Suppl 3): S136-S Lai YY, Siegel JM. Physiological anatomical link between Parkinson-like disease and REM sleep behaviour disorder. Mol Neurobiol 2003; 27: Akad Geriatri 2010; 2: 61-70

İnsomni. Dr. Selda KORKMAZ

İnsomni. Dr. Selda KORKMAZ İnsomni Dr. Selda KORKMAZ Uykuya başlama zorluğu Uykuyu sürdürme zorluğu Çok erken uyanma Kronik şekilde dinlendirici olmayan uyku yakınması Kötü kalitede uyku yakınması Genel populasyonda en sık görülen

Detaylı

BEZMİÂLEM. Horlama ve Uyku. Apne Sendromu VAKIF ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ. Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı.

BEZMİÂLEM. Horlama ve Uyku. Apne Sendromu VAKIF ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ. Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı. Horlama ve Uyku Apne Sendromu BEZMİÂLEM VAKIF ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı Uyku Polikliniği rtibat : 0212 453 17 00 GH-02 V;01/2010 Horlama ve Uyku Apne Sendromu

Detaylı

Uykusuzluk Yakınması İle Gelen Hastaya Yaklaşım. Dr. Hakan KAYNAK

Uykusuzluk Yakınması İle Gelen Hastaya Yaklaşım. Dr. Hakan KAYNAK Uykusuzluk Yakınması İle Gelen Hastaya Yaklaşım Dr. Hakan KAYNAK Uykusuzluk Birçok kişi için = Uyku ilacı Uyku hekimi için =??? Kabus 1979 Sınıflaması Diagnostic Classification of Sleep and Arousal Disorders

Detaylı

REM UYKU ĠLĠġKĠLĠ PARASOMNĠLER. Dr Selda KORKMAZ 25-26 Ģubat 2012

REM UYKU ĠLĠġKĠLĠ PARASOMNĠLER. Dr Selda KORKMAZ 25-26 Ģubat 2012 REM UYKU ĠLĠġKĠLĠ PARASOMNĠLER Dr Selda KORKMAZ 25-26 Ģubat 2012 REM uyku iliģkili parasomniler; REM uyku davranıģ bozukluğu Tekrarlayan izole uyku paralizisi Kabus bozukluğu REM UYKU DAVRANIġ BOZUKLUĞU

Detaylı

Uykuyla İlişkili Hareket Bozuklukları. Dr. Kemal HAMAMCIOĞLU

Uykuyla İlişkili Hareket Bozuklukları. Dr. Kemal HAMAMCIOĞLU Uykuyla İlişkili Hareket Bozuklukları Dr. Kemal HAMAMCIOĞLU ICSD-2 (International Classification of Sleep Disorders-version 2) 2005 Huzursuz bacaklar sendromu Uykuda periyodik hareket bozukluğu Uykuyla

Detaylı

UYKU UYANIKLIK DÖNGÜSÜ. Dr.Ezgi Tuna Erdoğan İstanbul Tıp Fakültesi Fizyoloji A.D.

UYKU UYANIKLIK DÖNGÜSÜ. Dr.Ezgi Tuna Erdoğan İstanbul Tıp Fakültesi Fizyoloji A.D. UYKU UYANIKLIK DÖNGÜSÜ Dr.Ezgi Tuna Erdoğan İstanbul Tıp Fakültesi Fizyoloji A.D. Uyku tanımı Uyku Fizyolojisi (uyku evreleri) Sirkadiyen ritim Uyku yoksunluğu İdeal uyku Uyku ile ilgili bazı hastalıklar

Detaylı

Hipofiz adenomu; Prolaktin salgılayan hipofiz adenomu;

Hipofiz adenomu; Prolaktin salgılayan hipofiz adenomu; PROLAKTİNOMA Hipofiz adenomu; Prolaktin salgılayan hipofiz adenomu; Prolaktinoma beyinde yer alan hipofiz bezinin prolaktin salgılayan tümörüdür. Kanserleşmez ancak hormonal dengeyi bozar. Prolaktin hormonu

Detaylı

Depresyon 1. Depresyon nedir? 2. Depresyon (çökkünlük) sanıldığı kadar sık mı? 3. Depresif belirtiler ile depresyon farklı mıdır?

Depresyon 1. Depresyon nedir? 2. Depresyon (çökkünlük) sanıldığı kadar sık mı? 3. Depresif belirtiler ile depresyon farklı mıdır? 1. Depresyon nedir? Depresyon ruh halinizi, hislerinizi, davranışlarınızı, ve ruh sağlığınızı etkileyen bir hastalıktır. Depresyonun bir halsizlik kendi kendinize çözebileceğiniz bir sorun olmayıp, biyolojik

Detaylı

Uyku Bozuklukları Sınıflaması ve Ayırıcı Tanısı

Uyku Bozuklukları Sınıflaması ve Ayırıcı Tanısı Uykuda Solunum Bozuklukları Dizisi: 10 Uyku Bozuklukları Sınıflaması ve Ayırıcı Tanısı Oğuz KÖKTÜRK* * Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı, ANKARA Dizinin daha önceki bölümlerinde

Detaylı

Narkolepsi..Dr.Zerrin.Zerrin Pelin Pendik Devlet Hastanesi Uyku Bozuklukları Birimi

Narkolepsi..Dr.Zerrin.Zerrin Pelin Pendik Devlet Hastanesi Uyku Bozuklukları Birimi Narkolepsi Doç.Dr.Dr.Zerrin.Zerrin Pelin Pendik Devlet Hastanesi Uyku Bozuklukları Birimi Klasik Tanım Gündüz z aşıa şırı uykululuk Katapleksi Uyku paralizisi Hipnogojik halüsinasyonlar Genişletilmi letilmiş

Detaylı

SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi Asinetobakterli Hastalarda DAS Uygulamalar ve yilefltirme Çabalar

SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi Asinetobakterli Hastalarda DAS Uygulamalar ve yilefltirme Çabalar SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi Asinetobakterli Hastalarda DAS Uygulamalar ve yilefltirme Çabalar Hmfl. Özlem SANDIKCI SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi, nfeksiyon Kontrol Hemfliresi,

Detaylı

DİYABET VE UYKU BOZUKLUKLARI

DİYABET VE UYKU BOZUKLUKLARI DİYABET VE UYKU BOZUKLUKLARI Prof. Dr. Yusuf ÖZKAN F.Ü. Tıp Fakültesi Hastanesi Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Bilim Dalı, ELAZIĞ 49. Diyabet Kongresi, 18 Nisan 2013, ANTALYA Sunu planı Diyabet

Detaylı

Uyku insan vücudunun vazgeçemeyeceği ihtiyaçlarından biridir. Sağlıklı bir yaşam için düzenli uyku şart.

Uyku insan vücudunun vazgeçemeyeceği ihtiyaçlarından biridir. Sağlıklı bir yaşam için düzenli uyku şart. Uyku insan vücudunun vazgeçemeyeceği ihtiyaçlarından biridir. Sağlıklı bir yaşam için düzenli uyku şart. Geçmiş uyku düzeninizi sürdürememeye başladıysanız, uykuya dalamıyor, gece sık sık uyanıyor, sabah

Detaylı

Nörolojik Hastalıklarda Depresyon ve Sitokinler

Nörolojik Hastalıklarda Depresyon ve Sitokinler 46.ULUSAL PSİKİYATRİ KONGRESİ, 2010 Nörolojik Hastalıklarda Depresyon ve Sitokinler Dr.Canan Yücesan Ankara Tıp Fakültesi Nöroloji Anabilim Dalı Akış Sitokinler ve depresyon Duygudurum bozukluklarının

Detaylı

CPAP TEDAVİSİ. Prof. Dr. Mehmet KARADAĞ Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı Öğretim Üyesi. www.uykubozuklugu.com

CPAP TEDAVİSİ. Prof. Dr. Mehmet KARADAĞ Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı Öğretim Üyesi. www.uykubozuklugu.com CPAP TEDAVİSİ Prof. Dr. Mehmet KARADAĞ Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı Öğretim Üyesi www.uykubozuklugu.com UZUN DÖNEMDE Hipertansiyon Felç Aritmiler İnfarktüs KISA DÖNEMDE Yaşam Kalitesinde kötüleşme

Detaylı

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Deomed Medikal Yay nc l k Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Birinci bask Deomed, 2009. 62

Detaylı

GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL

GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL Hasta Rehberi Say 7 GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber Genç Yetiflkinlerde Büyüme Hormonu Eksikli i - Say 7 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading

Detaylı

Hasta Rehberi Say 6. KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Kolay okunabilir rehber

Hasta Rehberi Say 6. KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Kolay okunabilir rehber Hasta Rehberi Say 6 KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Kolay okunabilir rehber Konjenital Adrenal Hiperplazi - Say 6 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri Enstitüsü,

Detaylı

YAYGIN ANKSİYETE BOZUKLUĞU OLAN HASTALARDA NÖROTİSİZM VE OLUMSUZ OTOMATİK DÜŞÜNCELER UZM. DR. GÜLNİHAL GÖKÇE ŞİMŞEK

YAYGIN ANKSİYETE BOZUKLUĞU OLAN HASTALARDA NÖROTİSİZM VE OLUMSUZ OTOMATİK DÜŞÜNCELER UZM. DR. GÜLNİHAL GÖKÇE ŞİMŞEK YAYGIN ANKSİYETE BOZUKLUĞU OLAN HASTALARDA NÖROTİSİZM VE OLUMSUZ OTOMATİK DÜŞÜNCELER UZM. DR. GÜLNİHAL GÖKÇE ŞİMŞEK GİRİŞ Yaygın anksiyete bozukluğu ( YAB ) birçok konuyla, örneğin parasal, güvenlik, sağlık,

Detaylı

Uyku sorunları: Ruhsal bozukluklardaki önemi. Prof. Dr. Mustafa Tayfun Turan Erciyes ÜTF Psikiyatri AD tayfunturan@hotmail.com

Uyku sorunları: Ruhsal bozukluklardaki önemi. Prof. Dr. Mustafa Tayfun Turan Erciyes ÜTF Psikiyatri AD tayfunturan@hotmail.com Uyku sorunları: Ruhsal bozukluklardaki önemi Prof. Dr. Mustafa Tayfun Turan Erciyes ÜTF Psikiyatri AD tayfunturan@hotmail.com Müracaat eden herkese muayenede uyku durumu sorulmalı İnsomnia (Uykusuzluk)

Detaylı

Lisans ODTÜ Psikoloji 1979. Öğretim Üyesi Ufuk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Psikoloji Bölümü 2012-halen

Lisans ODTÜ Psikoloji 1979. Öğretim Üyesi Ufuk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Psikoloji Bölümü 2012-halen Yrd. Doç. Dr. G. Zeynep Akabay Gülçat Klinik Psikoloji Tel: (312) 586 74 17 e-posta: zeynep.gulcat@ufuk.edu.tr gulcatz@gmail.com Adres: Kızılcaşar mahallesi İncek Bulvarı 06830 Gölbaşı Ankara / TÜRKİYE

Detaylı

ÖZET. GİRİŞ Sa l k hizmetlerinin yayg nlaflmas

ÖZET. GİRİŞ Sa l k hizmetlerinin yayg nlaflmas T RAKYA ÜN VERS TES TIP FAKÜLTES PS K YATR SERV S NDE YATIRILARAK TEDAV ED LEN GER ATR K HASTALARIN SOSYODEMOGRAF K ÖZELL KLER, TANI ve TEDAV DA ILIMLARI GİRİŞ Sa l k hizmetlerinin yayg nlaflmas ve t ptaki

Detaylı

ÇOCUK ve ERGENL KTE GUATR

ÇOCUK ve ERGENL KTE GUATR ÇOCUK ve ERGENL KTE GUATR GUATR NED R? Bu kitapç n içeri i Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derne i nin web sitesinden faydalan larak haz rlanm flt r. www.cocukendokrindiyabet.org Tiroid bezi Guatr Tiroid

Detaylı

KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ

KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Hasta Rehberi Say 6 KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Orta kolayl kta okunabilir rehber Konjenital Adrenal Hiperplazi - Say 6 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri

Detaylı

BALIK YAĞI MI BALIK MI?

BALIK YAĞI MI BALIK MI? BALIK YAĞI MI BALIK MI? Son yıllarda balık yağı ile ilgili kalp damar hastalıklarından tutun da romatizma, şizofreni, AIDS gibi hastalıklarda balık yağının kullanılmasının yararları üzerine çok sayıda

Detaylı

Deomed Medikal Yay nc l k

Deomed Medikal Yay nc l k Deomed Medikal Yay nc l k Schiltenwolf / Henningsen Muskuloskeletal A r lar Biyopsikososyal Yaklafl mla Tan ve Tedavi Türkçe Editörü / M. Sar do an Çeviri / A. Kasabal gil 16.5 x 24 cm, XVI + 320 Sayfa

Detaylı

Açıklama 2008-2010. Araştırmacı: YOK. Danışman: YOK. Konuşmacı: YOK

Açıklama 2008-2010. Araştırmacı: YOK. Danışman: YOK. Konuşmacı: YOK Açıklama 20082010 Araştırmacı: YOK Danışman: YOK Konuşmacı: YOK TRAVMA SONRASI STRES BOZUKLUĞU VE UYKU Hypnos (Uyku Tanrısı) Nyks (Gece Tanrısı) Hypnos (uyku tanrısı) ve Thanatos (ölüm tanrısı) Morpheus

Detaylı

Nevrotik iştahsızlık; Yeme bozukluğu; Anoreksi;

Nevrotik iştahsızlık; Yeme bozukluğu; Anoreksi; ANOREKSİYA NERVOSA Nevrotik iştahsızlık; Yeme bozukluğu; Anoreksi; Anoreksi bir yeme bozukluğudur. Kişilerin aşırı kilolu olduklarına yönelik takıntıları sonucu ortaya çıkan iştahsızlık ve egzersiz yapma

Detaylı

PARASOMNĠLER. Doç.Dr.Nalan Kayrak Göztepe Medical Park Hastanesi Nöroloji Uzmanı

PARASOMNĠLER. Doç.Dr.Nalan Kayrak Göztepe Medical Park Hastanesi Nöroloji Uzmanı PARASOMNĠLER Doç.Dr.Nalan Kayrak Göztepe Medical Park Hastanesi Nöroloji Uzmanı Parasomniler Genel Özellikler Parasomniler, uykuya dalarken, uyku sırasında veya uyanırken ortaya çıkan istenmeyen olay veya

Detaylı

Romatizmal Ateş ve Streptokok Enfeksiyonu Sonrası Gelişen Reaktif Artrit

Romatizmal Ateş ve Streptokok Enfeksiyonu Sonrası Gelişen Reaktif Artrit www.printo.it/pediatric-rheumatology/tr/intro Romatizmal Ateş ve Streptokok Enfeksiyonu Sonrası Gelişen Reaktif Artrit 2016 un türevi 1. ROMATİZMAL ATEŞ NEDİR? 1.1 Nedir? Romatizmal ateş, streptokok adı

Detaylı

Yeni Anket Verisi Girişi

Yeni Anket Verisi Girişi Yeni Anket Verisi Girişi lara ait kimlik verileri kesinlikle başka bir alanda paylaşılmayacaktır. ya ait özel veriler, sadece bilimsel çalışma merkezinin kendisi tarafından görüntülenebilecektir. proje

Detaylı

UYKU HASTASINA KLİNİK YAKLAŞIM. Dr.Burcu Oktay Mardin Devlet Hastanesi Göğüs Hastalıkları Kliniği

UYKU HASTASINA KLİNİK YAKLAŞIM. Dr.Burcu Oktay Mardin Devlet Hastanesi Göğüs Hastalıkları Kliniği UYKU HASTASINA KLİNİK YAKLAŞIM Dr.Burcu Oktay Mardin Devlet Hastanesi Göğüs Hastalıkları Kliniği Uyku ile ilişkili yakınmalar genel popülasyonda oldukça yaygındır. 7 kişiden 1 i kronik uyku problemi Uykusuzluk

Detaylı

ÇOCUKLUKTA ve ERGENL KTE KEM K SA LI I

ÇOCUKLUKTA ve ERGENL KTE KEM K SA LI I ÇOCUKLUKTA ve ERGENL KTE KEM K SA LI I Bu kitapç n içeri i Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derne i nin web sitesinden faydalan larak haz rlanm flt r. www.cocukendokrindiyabet.org ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE

Detaylı

4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI

4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI 4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI Resul KURT* I. G R fi Ülkemizde 4447 say l Kanunla, emeklilikte köklü reformlar yap lm fl, ancak 4447 say l yasan n emeklilikte kademeli

Detaylı

Diyabet te Sağlık Önerileri. Diyabet

Diyabet te Sağlık Önerileri. Diyabet Diyabet te Sağlık Önerileri Diyabet BR.HLİ.041 Diyabette Sağlık Önerileri Her sağlıklı birey gibi diyabetli birey de bireysel bakımını sağlamalı; diyabete bağlı gelişen özellikli durumlarda gereken uygulamaları

Detaylı

Dünyanın En Önemli Sağlık Sorunu: Kronik Hastalıklar. Dr. H. Erdal Akalın, FACP, FIDSA, FEFIM (h)

Dünyanın En Önemli Sağlık Sorunu: Kronik Hastalıklar. Dr. H. Erdal Akalın, FACP, FIDSA, FEFIM (h) Dünyanın En Önemli Sağlık Sorunu: Kronik Hastalıklar Dr. H. Erdal Akalın, FACP, FIDSA, FEFIM (h) Sağlık Sisteminde Karışıklığa Yol Açabilecek Gelişmeler Bekleniyor Sağlık harcamalarında kısıtlama (dünya

Detaylı

Adet Yokluğu; Adet Kesilmesi; Menstruasyon un Kesilmesi; Adetlerin Durması;

Adet Yokluğu; Adet Kesilmesi; Menstruasyon un Kesilmesi; Adetlerin Durması; AMENORE Adet Yokluğu; Adet Kesilmesi; Menstruasyon un Kesilmesi; Adetlerin Durması; Genç kızlarda menstruasyon 9 ila 18 yaş arasında başlar. 12 yaş averaj yaşıdır ve birçoğu bu yaşta başlar. Adetin olmamasına

Detaylı

Dünyada ve Ülkemizde Meslek hastalıkları

Dünyada ve Ülkemizde Meslek hastalıkları Dünyada ve Ülkemizde Meslek hastalıkları Dr. Rana GÜVEN, MSc., PhD. Genel Md. Yrd. Dr. R. Güven 01.11.2012 1 İÇERİK Dünyada ve Türkiye de İş Sağlığı ve Güvenliğinin Mevcut Durumu Meslek hastalıklarının

Detaylı

Sağlık Çalışanlarında Huzursuz Bacak Sendromu Sıklığı

Sağlık Çalışanlarında Huzursuz Bacak Sendromu Sıklığı Kocatepe Tıp Dergisi Kocatepe Medical Journal 13: 139-148/ Eylül 2012 ÖZGÜN ARAŞTIRMA Sağlık Çalışanlarında Huzursuz Bacak Sendromu Sıklığı The Frequency of Restless Legs Syndrome in Health Care Workers

Detaylı

INFORMATION ABOUT PUBLICATION:

INFORMATION ABOUT PUBLICATION: Sahibi / Owner Bak rköy Ak l Hastanesi Vakf ad na Dr. Halil TOPLAMAO LU Editör / Editor Dr. M. Emin CEYLAN Editör Yard mc s / Associate Editor Dr. Can GER Türkçe Editörü / Turkish Editor Dr. Neslihan ERGEN

Detaylı

B R HUZUREV NDE YAfiAYAN VE B L fisel BOZUKLU U OLMAYAN YAfiLILARIN UYKU DÜZEN ÖZELL KLER N N NCELENMES

B R HUZUREV NDE YAfiAYAN VE B L fisel BOZUKLU U OLMAYAN YAfiLILARIN UYKU DÜZEN ÖZELL KLER N N NCELENMES Turkish Journal of Geriatrics 2009; 12 (3): 138-146 ARAfiTIRMA B R HUZUREV NDE YAfiAYAN VE B L fisel BOZUKLU U OLMAYAN YAfiLILARIN UYKU DÜZEN ÖZELL KLER N N NCELENMES ÖZ Aysun BABACAN GÜMÜfi 1 Esra ENG

Detaylı

Hart Walker, gövde deste i ve dengeli tekerlek sistemi sayesinde, geliflim düzeyi uygun olan çocuklar n, eller serbest flekilde yürümesini sa lar.

Hart Walker, gövde deste i ve dengeli tekerlek sistemi sayesinde, geliflim düzeyi uygun olan çocuklar n, eller serbest flekilde yürümesini sa lar. Cerebral palsi gibi hareket ve postüral kontrol bozukluklar na yol açan hastal klar olan çocuklar, hastal klar n n derecesine ba l olarak yürüme güçlü ü çekmekte veya hiç yürüyememektedir. Hart Walker,

Detaylı

LENFOMA NEDİR? Lenfoma lenf dokusunun kötü huylu tümörüne verilen genel bir isimdir.

LENFOMA NEDİR? Lenfoma lenf dokusunun kötü huylu tümörüne verilen genel bir isimdir. LENFOMA LENFOMA NEDİR? Lenfoma lenf dokusunun kötü huylu tümörüne verilen genel bir isimdir. LENF SİSTEMİ NEDİR? Lenf sistemi vücuttaki akkan dolaşım sistemidir. Lenf yolu damarlarındaki bağışıklık hücreleri,

Detaylı

Huzursuz Bacak Sendromu ve Uykuda Periyodik Hareket Bozuklu u: Olgu Sunumu

Huzursuz Bacak Sendromu ve Uykuda Periyodik Hareket Bozuklu u: Olgu Sunumu Nöropsikiyatri Arflivi, 2005; 42(1-2-3-4): 29-33 Huzursuz Bacak Sendromu ve Uykuda Periyodik Hareket Bozuklu u: Olgu Sunumu Fazilet H z, H. Ali Erdo an, Ayfle Öztürk, Meral Ç nar 31 yafl ndaki erkek hastam

Detaylı

Yafll Bireylerde Uyku Sorunlar n n Çözümünde Ifl k Tedavisinin Kullan m

Yafll Bireylerde Uyku Sorunlar n n Çözümünde Ifl k Tedavisinin Kullan m DERLEME/REVIEW Akad Geriatri 2011; 3: 71-75 Gelifl Tarihi/Received: 30/08/2010 - Kabul Edilifl Tarihi/Accepted: 25/10/2010 Yafll Bireylerde Uyku Sorunlar n n Çözümünde Ifl k Tedavisinin Kullan m matullah

Detaylı

Uyku Bozukluklarına Bağlı Oluşan Metabolik ve Kronik Hastalıklar. Dr. Kemal HAMAMCIOĞLU

Uyku Bozukluklarına Bağlı Oluşan Metabolik ve Kronik Hastalıklar. Dr. Kemal HAMAMCIOĞLU Uyku Bozukluklarına Bağlı Oluşan Metabolik ve Kronik Hastalıklar Dr. Kemal HAMAMCIOĞLU OSAS ve kardiyovasküler hastalıklar OSAS ve serebrovasküler hastalıklar OSAS ve hipertansiyon OSAS ve şeker metabolizması

Detaylı

Doç. Dr. Orhan YILMAZ

Doç. Dr. Orhan YILMAZ Yazar Ad 151 Doç. Dr. Orhan YILMAZ İnsanda iletişimin en önemli araçlarından biri olan ses, kişinin duygusal yapısını yansıtan bir olaydır. Yaş ilerledikçe tüm organlarda görülebilen yaşlanma konuşma

Detaylı

Tarifname BÖBREKÜSTÜ BEZĠ YETMEZLĠĞĠNĠN TEDAVĠSĠNE YÖNELĠK BĠR FORMÜLASYON

Tarifname BÖBREKÜSTÜ BEZĠ YETMEZLĠĞĠNĠN TEDAVĠSĠNE YÖNELĠK BĠR FORMÜLASYON 1 Tarifname Teknik Alan BÖBREKÜSTÜ BEZĠ YETMEZLĠĞĠNĠN TEDAVĠSĠNE YÖNELĠK BĠR FORMÜLASYON Buluş, böbreküstü bezi yetmezliğinin tedavisine yönelik oluşturulmuş bir formülasyon ile ilgilidir. Tekniğin Bilinen

Detaylı

Yaşl Bireylerde Uyku Sorunlar

Yaşl Bireylerde Uyku Sorunlar Yaşl Bireylerde Uyku Sorunlar Araş. Gör. Yeliz AKKUŞ*, Dr. Sevgisun KAPUCU** * Kafkas Üniversitesi Sağl k Yüksekokulu, KARS ** Hacettepe Üniversitesi Sağl k Bilimleri Fakültesi, Hemşirelik Bölümü, İç Hastal

Detaylı

Çekirdek belirtileri açýsýndan duygulaným alanýnda. Birinci Basamakta Depresyon: Tanýma, Ele Alma, Yönlendirme. Özet

Çekirdek belirtileri açýsýndan duygulaným alanýnda. Birinci Basamakta Depresyon: Tanýma, Ele Alma, Yönlendirme. Özet Birinci Basamakta Depresyon: Tanýma, Ele Alma, Yönlendirme Doç. Dr. Levent KÜEY* Özet Depresyon psikiyatrik bozukluklar arasýnda en sýk karþýlaþýlan hastalýklardan biridir. Depresif hastalarýn önemli bir

Detaylı

ARAŞTIRMA. 3 Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon A.B

ARAŞTIRMA. 3 Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon A.B Geriatri 5 (2): 59-63, 2002 Turkish Journal of Geriatrics ARAŞTIRMA BİR ÜNİVERSİTE HASTANESİ FİZİKSEL TIP ve REHABİLİTASYON Dr. Coşkun BAKAR 1 Dr. Seçil ÖZKAN 1 Dr. Işıl MARAL 1 Dr. Gülçin Kaymak KARATAŞ

Detaylı

PSİKİYATRİK BOZUKLUKLARIN EPİDEMİYOLOJİSİ*

PSİKİYATRİK BOZUKLUKLARIN EPİDEMİYOLOJİSİ* İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Sürekli Tıp Eğitimi Etkinlikleri 25 TÜRKİYE DE SIK KARŞILAŞILAN PSİKİYATRİK HASTALIKLAR Sempozyum Dizisi No:62 Mart 2008 S:25-30 PSİKİYATRİK BOZUKLUKLARIN EPİDEMİYOLOJİSİ*

Detaylı

Obstruktif Uyku Apne Sendromlu Hastalarda Ek Hastalıklar ile Obezite İlişkisi

Obstruktif Uyku Apne Sendromlu Hastalarda Ek Hastalıklar ile Obezite İlişkisi Klinik Çalışma Uyku Apnesinde Ek Hastalıklar Van Tıp Dergisi: 22(4): 246-251, 2015 Obstruktif Uyku Apne Sendromlu Hastalarda Ek Hastalıklar ile Obezite İlişkisi Sema Saraç, Gülgün Çetintaş Afşar, Özlem

Detaylı

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Hmfl. Sevgili GÜREL Emekli, Ac badem Sa l k Grubu Ac badem Hastanesi, Merkezi Sterilizasyon Ünitesi, STANBUL e-posta: sgurkan@asg.com.tr H

Detaylı

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL 2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL NOT: Düzeltmeler bold (koyu renk) olarak yaz lm flt r. YANLIfi DO RU 1. Ünite 1, Sayfa 3 3. DÜNYA HAYVAN POPULASYONU

Detaylı

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac Ders 3: SORUN ANAL Z Sorun analizi nedir? Sorun analizi, toplumda varolan bir sorunu temel sorun olarak ele al r ve bu sorun çevresinde yer alan tüm olumsuzluklar ortaya ç karmaya çal fl r. Temel sorunun

Detaylı

ORHAN YILMAZ (*) B- 3095 SAYILI YASADA YAPILAN DE fi KL KLER:

ORHAN YILMAZ (*) B- 3095 SAYILI YASADA YAPILAN DE fi KL KLER: YASAL TEMERRÜT FA Z ORHAN YILMAZ (*) A- G R fi: Bilindi i üzere, gerek yasal kapital faizi ve gerekse yasal temerrüt faizi yönünden uygulanmas gereken hükümler, 19.12.1984 gün ve 18610 say l Resmi Gazete

Detaylı

Tarifname SARKOPENİ NİN TEDAVİSİNE YÖNELİK BİR KOMPOZİSYON

Tarifname SARKOPENİ NİN TEDAVİSİNE YÖNELİK BİR KOMPOZİSYON 1 Tarifname SARKOPENİ NİN TEDAVİSİNE YÖNELİK BİR KOMPOZİSYON Teknik Alan Buluş, sarkopeni nin tedavisine yönelik oluşturulmuş bir kompozisyon ile ilgilidir. Tekniğin Bilinen Durumu Günümüzde sarkopeni,

Detaylı

Bugün Neredeyiz? Dr. Yunus Erdem Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Nefroloji Ünitesi

Bugün Neredeyiz? Dr. Yunus Erdem Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Nefroloji Ünitesi Hipertansiyon Tedavisi: Bugün Neredeyiz? Dr. Yunus Erdem Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Nefroloji Ünitesi Hipertansiyon Sıklık Yolaçtığı sorunlar Nedenler Kan basıncı hedefleri Tedavi Dünyada Mortalite

Detaylı

KISA ÜRÜN BİLGİSİ. 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI MEDOTİLİN 1000 mg/4ml İ.M./İ.V. enjeksiyonluk çözelti içeren ampul

KISA ÜRÜN BİLGİSİ. 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI MEDOTİLİN 1000 mg/4ml İ.M./İ.V. enjeksiyonluk çözelti içeren ampul KISA ÜRÜN BİLGİSİ 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI MEDOTİLİN 1000 mg/4ml İ.M./İ.V. enjeksiyonluk çözelti içeren ampul 2. KALİTATİF VE KANTİTATİF BİLEŞİM Etkin Madde: Her bir ampul 1000 mg Kolin alfoskerat a

Detaylı

DEPRESYONUN TANIMI VE EP DEM YOLOJ S

DEPRESYONUN TANIMI VE EP DEM YOLOJ S Eğitimi Etkinlikleri.Ü. Cerrahpafla T p Fakültesi Sürekli T p E itimi Etkinlikleri Depresyon, Somatizasyon ve Psikiyatrik Aciller Sempozyumu 2-3 Aral k 1999, stanbul, s. 11-17 Sürekli Tıp İ.Ü. Cerrahpaşa

Detaylı

Obstrüktif Uyku Apne Sendromu, Periyodik Bacak Hareketleri ve İlişkili Faktörler

Obstrüktif Uyku Apne Sendromu, Periyodik Bacak Hareketleri ve İlişkili Faktörler DO I:10.4274/tnd.25993 Özgün Araştırma / Original Article Obstrüktif Uyku Apne Sendromu, Periyodik Bacak Hareketleri ve İlişkili Faktörler Obstructive Sleep Apnea Syndrome, Periodic Limb Movements and

Detaylı

İÇİNDEKİLER. Duygusal ve Davranışsal Bozuklukların Tanımı 2

İÇİNDEKİLER. Duygusal ve Davranışsal Bozuklukların Tanımı 2 İÇİNDEKİLER Bölüm 1 Giriş 1 Duygusal ve Davranışsal Bozuklukların Tanımı 2 Normal Dışı Davramışları Belirlemede Öznellik 2 Gelişimsel Değişimlerin Bir Bireyin Davranışsal ve Duygusal Dengesi Üzerindeki

Detaylı

PAN K AGORAFOB ÖLÇE (PAÖ)

PAN K AGORAFOB ÖLÇE (PAÖ) PAN K AGORAFOB ÖLÇE (PAÖ) Özgün ad : Panic & Agoraphobia Scale Bandelow B, Hajak G, Holzrichter S, Kunert HJ, Rüther E: Assesing the efficacy of treatments for panic disorder and agoraphobia. I. Methodological

Detaylı

YAPISAL BÜYÜME ve ERGENL K GEC KMES

YAPISAL BÜYÜME ve ERGENL K GEC KMES Hasta Rehberi Say 10 YAPISAL BÜYÜME ve ERGENL K GEC KMES Orta kolayl kta okunabilir rehber Yap sal Büyüme ve Ergenlik Gecikmesi - Say 10 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi,

Detaylı

Hasta Rehberi Say 11. ÇO UL H POF Z HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber

Hasta Rehberi Say 11. ÇO UL H POF Z HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber Hasta Rehberi Say 11 ÇO UL H POF Z HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber Ço ul Hipofiz Hormonu Eksikli i - Say 11 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri

Detaylı

İş Sağlığı İş Sağlığı nedir? Çağdaş İş Sağlığı anlayışı nedir?

İş Sağlığı İş Sağlığı nedir?    Çağdaş İş Sağlığı anlayışı nedir? İş Sağlığı İş sağlığı denilince, üretimi ve işyerini içine alan bir kavram düşünülmelidir. İşyerinde sağlıklı bir çalışma ortamı yoksa işçilerin sağlığından söz edilemez. İş Sağlığı nedir? Bütün çalışanların

Detaylı

6 MADDE VE ÖZELL KLER

6 MADDE VE ÖZELL KLER 6 MADDE VE ÖZELL KLER TERMOD NAM K MODEL SORU 1 DEK SORULARIN ÇÖZÜMLER MODEL SORU 2 DEK SORULARIN ÇÖZÜMLER 1. Birbirine temasdaki iki cisimden s cakl büyük olan s verir, küçük olan s al r. ki cisim bir

Detaylı

Yönetici tarafından yazıldı Perşembe, 05 Kasım 2009 04:07 - Son Güncelleme Perşembe, 05 Kasım 2009 04:29

Yönetici tarafından yazıldı Perşembe, 05 Kasım 2009 04:07 - Son Güncelleme Perşembe, 05 Kasım 2009 04:29 Dünyanın Derdi Depresyon Dünyada 120 milyon kişi depresyonda. 185 ülkenin verilerine göre 2020 yılında kalp hastalıklarından sonra ikinci sırada depresyon olacak. İSTANBUL - Türkiye psikiyatri Derneği'nin

Detaylı

BLUMİA NERVOSA. Nevrotik Kusma; Yeme hastalığı; Blumia nervosa neden olur?

BLUMİA NERVOSA. Nevrotik Kusma; Yeme hastalığı; Blumia nervosa neden olur? BLUMİA NERVOSA Nevrotik Kusma; Yeme hastalığı; Blumia nervosa bir yeme bozukluğudur. Blumiada kontrolsüz yeme atakları görülür. Hastalar bu ataklardan sonra yediklerinin kendilerine zarar vereceği kilo

Detaylı

Birinci Basamakta Psikiyatrik De erlendirme Ölçeklerinin Kullan m THE USE OF PSYCHOMETRIC SCALES IN PRIMARY CARE. Serpil Ayd n

Birinci Basamakta Psikiyatrik De erlendirme Ölçeklerinin Kullan m THE USE OF PSYCHOMETRIC SCALES IN PRIMARY CARE. Serpil Ayd n Derleme Review Türk Aile Hek Derg 2005; 9(1): 26-31 Birinci Basamakta Psikiyatrik De erlendirme Ölçeklerinin Kullan m THE USE OF PSYCHOMETRIC SCALES IN PRIMARY CARE Serpil Ayd n Özet Tüm dünyada oldukça

Detaylı

İSG Yasası & Uygulamalar

İSG Yasası & Uygulamalar İSG Yasası & Uygulamalar Dr. Rana GÜVEN, MSc. PhD. Genel Md. Yrd. 24 Mayıs 2013, Bursa İÇERİK Güvenlik Kültürü Kavramı Dünyada ve Türkiye de İSG İSG Yasası İSG Hizmetleri Yetkilendirme Hizmetleri Çalışma

Detaylı

Tüm Uyku Teknologları Derneği. Uyku laboratuarı Akretidasyon Formu.? Telefon:.? Faks:..? E-posta:.? Web Sayfası:.

Tüm Uyku Teknologları Derneği. Uyku laboratuarı Akretidasyon Formu.? Telefon:.? Faks:..? E-posta:.? Web Sayfası:. Tüm Uyku Teknologları Derneği Uyku laboratuarı Akretidasyon Formu Tarih: A) ÇALIŞANLAR 1. Uyku laboratuarının Adı:? Adres:? Telefon:.? Faks:..? E-posta:.? Web Sayfası:. 2. Uyku laboratuarı Yönetimi:? Uyku

Detaylı

Süreç Verimliliğinde Araç ve Yöntemler

Süreç Verimliliğinde Araç ve Yöntemler Süreç Verimliliğinde Araç ve Yöntemler Dr. Hişam Alahdab Anadolu Sağlık Departman Merkezi Tıbbi Direktör Yardımcısı Tarih Sunum Planı Sağlıkta verimliliğin her düzeydeki önemi Verimsizliğin sebepleri Verimliğiliği

Detaylı

Hızlı göz hareketleri ile ilişkili obstrüktif uyku apne sendromu: Antropometrik ve

Hızlı göz hareketleri ile ilişkili obstrüktif uyku apne sendromu: Antropometrik ve KLİNİK ÇALIŞMA/RESEARCH ARTICLE Tuberk Toraks 2012; 60(1): 13-19 Geliş Tarihi/Received: 10/06/2011 - Kabul Ediliş Tarihi/Accepted: 10/11/2011 Hızlı göz hareketleri ile ilişkili obstrüktif uyku apne sendromu:

Detaylı

Başoğlu Ö K 1 Yürekli B S 2 Taşkıranlar P 1 Tunçel Ş 1 Yılmaz C 2. Özet

Başoğlu Ö K 1 Yürekli B S 2 Taşkıranlar P 1 Tunçel Ş 1 Yılmaz C 2. Özet Araştırma Makalesi / Research Paper Ege Tıp Dergisi / Ege Journal of Medicine 50 (2): 111-117, 2011 Ege Obez Hasta Okulu anket çalışması: obezite ile obstrüktif uyku apne sendromu semptomları ve gündüz

Detaylı

Deomed Yay nc l k. Birinci bask Deomed, 2011.

Deomed Yay nc l k. Birinci bask Deomed, 2011. Deomed Yay nc l k Çifçili (Ed.) Aile Hekimleri için Yafll Sa l na Bütüncül Yaklafl m 16.5 x 24 cm, XII + 340 Sayfa 62 Resim, 49 Tablo, 17 fiekil 28 Yazar Kat l m yla ISBN 978-975-8882-36-6 Birinci bask

Detaylı

G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl

G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl 220 ÇEfi TL ADLARLA ÖDENEN C RO PR MLER N N VERG SEL BOYUTLARI Fatih GÜNDÜZ* I-G R fi G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl Primi,Has lat Primi, Y l Sonu skontosu)

Detaylı

fiekers Z D YABET (Diyabet nsipit)

fiekers Z D YABET (Diyabet nsipit) Hasta Rehberi Say 12 fiekers Z D YABET (Diyabet nsipit) Kolay okunabilir rehber Diyabet nsipid - Say 12 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri Enstitüsü, Reading,

Detaylı

PS K YATR DE KULLANILAN KL N K ÖLÇEKLER

PS K YATR DE KULLANILAN KL N K ÖLÇEKLER PS K YATR DE KULLANILAN KL N K ÖLÇEKLER Editörler Prof. Dr. Ömer Aydemir - Prof. Dr. Ertuğrul Köroğlu in De erli Türk Hekimlerine Arma an d r. HYB Bas m Yay n 226 PS KOLOJ VE PS K YATR D Z S 36 PS K YATR

Detaylı

P-1 Anatomik Boyun Yast Büyük. P-2 Anatomik Boyun Yast Küçük. Anatomik Yast klar. P-3 Anatomik Boyun Yast Çocuk

P-1 Anatomik Boyun Yast Büyük. P-2 Anatomik Boyun Yast Küçük. Anatomik Yast klar. P-3 Anatomik Boyun Yast Çocuk P-1 Anatomik Boyun Yast Büyük Sürekli elastik ve fleklini koruyabilen poliüretan köpükten üretilen yast k özel tasarlanan ergonomik flekliyle omuz ve boyun bölgesinin gevflemesini sa lar. Fermuarl, kolayl

Detaylı

Sizinle araştırmalar bir adım daha ileriye gidecek. Hastalara ait veri ve tahlillerin kullanılması hakkında bilgiler

Sizinle araştırmalar bir adım daha ileriye gidecek. Hastalara ait veri ve tahlillerin kullanılması hakkında bilgiler Sizinle araştırmalar bir adım daha ileriye gidecek Hastalara ait veri ve tahlillerin kullanılması hakkında bilgiler Sayın hast, Hastalıkların teşhisi ve tedavisinde son on yılda çok büyük gelişmeler kaydedildi.

Detaylı

Uykuda Solunum Bozuklukları Merkezimize Başvuran Hastaların Demografik Özellikleri, Tedavi Yöntemleri ve Tedaviye Uyumları

Uykuda Solunum Bozuklukları Merkezimize Başvuran Hastaların Demografik Özellikleri, Tedavi Yöntemleri ve Tedaviye Uyumları Uykuda Solunum Bozuklukları Merkezimize Başvuran Hastaların Demografik Özellikleri, Tedavi Yöntemleri ve Tedaviye Uyumları E. Sevil Akkurt, Özlem D. Birben, Şerife S. Bozbaş, Elif Küpeli, Serdar Demirtaşoğlu,

Detaylı

Boyun Ağrılarında Tanı ve Tedavi. Prof. Dr. Reyhan Çeliker Acıbadem Üniversitesi

Boyun Ağrılarında Tanı ve Tedavi. Prof. Dr. Reyhan Çeliker Acıbadem Üniversitesi Boyun Ağrılarında Tanı ve Tedavi Prof. Dr. Reyhan Çeliker Acıbadem Üniversitesi Boyun Anatomisi Boyun Anatomisi Omurganın en hareketli parçasıdır. Karotis, vertebral arter, omurilik ve spinal sinirleri

Detaylı

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Deomed Medikal Yay nc l k Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Birinci bask Deomed, 2009. 142

Detaylı

MENOPOZ. Menopoz nedir?

MENOPOZ. Menopoz nedir? MENOPOZ Hayatınızı kabusa çeviren, unutkanlık, uykusuzluk, depresyon, sinirlilik, halsizlik şikayetlerinin en büyük sebeplerinden biri menopozdur. İleri dönemde idrar kaçırma, kemik erimesi, hipertansiyona

Detaylı

Derlemeler/Reviews. Uyku Bozukluklar. Başaran DEMİR

Derlemeler/Reviews. Uyku Bozukluklar. Başaran DEMİR Derlemeler/Reviews Uyku Bozukluklar Başaran DEMİR Hacettepe Üniversitesi T p Fakültesi, Psikiyatri Anabilim Dal, ANKARA GİRİŞ Amerikan Uyku Bozukluklar Birliği (ASDA) nin resmi tan ve s n fland rma kitapç

Detaylı

UYKU ĠLE ĠLĠġKĠLĠ HAREKET BOZUKLUKLARI

UYKU ĠLE ĠLĠġKĠLĠ HAREKET BOZUKLUKLARI UYKU ĠLE ĠLĠġKĠLĠ HAREKET BOZUKLUKLARI Dr. Derya KARADENĠZ deryak6609@yahoo.com.tr Ġstanbul Üniversitesi CerrahpaĢa Tıp Fakültesi Nöroloji Anabilim Dalı Uyku Bozuklukları Merkezi UYKU BOZUKLUKLARI SINIFLAMASI,

Detaylı

Dünyada ve Türkiye de Güncel Verilerle HIV/AIDS. Hacettepe Üniversitesi AIDS Tedavi ve Araflt rma Merkezi (HATAM)

Dünyada ve Türkiye de Güncel Verilerle HIV/AIDS. Hacettepe Üniversitesi AIDS Tedavi ve Araflt rma Merkezi (HATAM) Dünyada ve Türkiye de Güncel Verilerle /AIDS Dr. Aygen Tümer Hacettepe Üniversitesi AIDS Tedavi ve Araflt rma Merkezi (HATAM) Dünyada /AIDS Dünya Sa l k Örgütü (DSÖ)/UNAIDS taraf ndan Aral k 2010 tarihinde

Detaylı

Rahim ağzı kanseri; Serviks tümörü; Cerviks kanseri; Cerviks tümörü; Cervix Ca;

Rahim ağzı kanseri; Serviks tümörü; Cerviks kanseri; Cerviks tümörü; Cervix Ca; SERVİKS KANSERİ Rahim ağzı kanseri; Serviks tümörü; Cerviks kanseri; Cerviks tümörü; Cervix Ca; Serviks kanseri uterusun giriş kısmı olan serviks bölümünün tümörüdür. Halk arasında Rahim ağzı kanseri denir.

Detaylı

Kent Hastanesi, Hepimizden Önce Çocuklarımızın Hastanesi!

Kent Hastanesi, Hepimizden Önce Çocuklarımızın Hastanesi! Kent Hastanesi, Hepimizden Önce Çocuklarımızın Hastanesi! www.kenthospital.com Kent Hastanesi, hepimizden önce çocuklarımızın hastanesi! Çünkü, çocuklarımız, hepimizin geleceği! Kuruluşumuzdan bu yana

Detaylı

Bir ARB Olarak Olmesartan. Prof. Dr. Tevfik Ecder İstanbul Bilim Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları Anabilim Dalı Nefroloji Bilim Dalı

Bir ARB Olarak Olmesartan. Prof. Dr. Tevfik Ecder İstanbul Bilim Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları Anabilim Dalı Nefroloji Bilim Dalı Bir ARB Olarak Olmesartan Prof. Dr. Tevfik Ecder İstanbul Bilim Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları Anabilim Dalı Nefroloji Bilim Dalı PatenT (Prevalence, awareness, treatment and control of hypertension

Detaylı

08.11.2008 VİTAMİN D VE İMMÜN SİSTEM VİTAMİN D

08.11.2008 VİTAMİN D VE İMMÜN SİSTEM VİTAMİN D VİTAMİN D VE İMMÜN SİSTEM VİTAMİN D Vitamin D ve İmmün Sistem İnsülin Sekresyonuna Etkisi Besinlerde D Vitamini Makaleler Vitamin D, normal bir kemik gelişimi ve kalsiyum-fosfor homeostazisi için elzem

Detaylı

Depresif rahatsızlık nedir?

Depresif rahatsızlık nedir? Turkish Depresif rahatsızlık nedir? (What is a depressive disorder?) Depresif rahatsızlık nedir? Depresyon sözcüğü genel olarak hepimizin yaşamımızın bazı dönemlerinde hissettiğimiz üzüntüyü tanımlamak

Detaylı

Kalyoncu A., Pektaş Ö., Mırsal H., Yılmaz S., Serez M., Beyazyürek M.

Kalyoncu A., Pektaş Ö., Mırsal H., Yılmaz S., Serez M., Beyazyürek M. DEPRESYON-ANKSİYETE BOZUKLUKLARI İLE ALKOL BAĞIMLILIĞI ARASINDAKİ İLİŞKİNİN ARAŞTIRILMASI Kalyoncu A., Pektaş Ö., Mırsal H., Yılmaz S., Serez M., Beyazyürek M. ÖZET Alkol bağımlılığı ve diğer psikiyatrik

Detaylı

Veri Toplama Yöntemleri. Prof.Dr.Besti Üstün

Veri Toplama Yöntemleri. Prof.Dr.Besti Üstün Veri Toplama Yöntemleri Prof.Dr.Besti Üstün 1 VERİ (DATA) Belirli amaçlar için toplanan bilgilere veri denir. Araştırmacının belirlediği probleme en uygun çözümü bulabilmesi uygun veri toplama yöntemi

Detaylı

EGZERSİZ TEST SONUÇLARININ YORUMLANMASI. Doç.Dr.Mitat KOZ

EGZERSİZ TEST SONUÇLARININ YORUMLANMASI. Doç.Dr.Mitat KOZ EGZERSİZ TEST SONUÇLARININ YORUMLANMASI Doç.Dr.Mitat KOZ Fiziksel Uygunluk Test Sonuçları Klinik Egzersiz Test Sonuçları Fiziksel Uygunluk Test Sonuçlarının Yorumlanması Bireyler arası karşılaştırmalar

Detaylı

2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme

2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme 2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme Proje bütçesi haz rlarken dikkat edilmesi gereken üç aflama vard r. Bu aflamalar flunlard r: Kaynak belirleme ve bütçe tasla n n haz rlanmas Piyasa araflt

Detaylı

Hepatit B. HASTALIK Hepatit B nin etkeni nedir? Hepatit B hepatit B virüsü (HBV) ile meydana getirilen bir hastal kt r.

Hepatit B. HASTALIK Hepatit B nin etkeni nedir? Hepatit B hepatit B virüsü (HBV) ile meydana getirilen bir hastal kt r. Hepatit B HASTALIK Hepatit B nin etkeni nedir? Hepatit B hepatit B virüsü (HBV) ile meydana getirilen bir hastal kt r. HBV nas l yay l r? Hepatit B, hepatit B li kiflilerin kan veya vücut s v lar yoluyla

Detaylı

Akut ishal: ani başlar ve kısa sürer, Kronik ishal: birkaç günden uzun sürer, Tekrarlayan ishal: aralıklı olarak iyileşip tekrarlayan ishaldir.

Akut ishal: ani başlar ve kısa sürer, Kronik ishal: birkaç günden uzun sürer, Tekrarlayan ishal: aralıklı olarak iyileşip tekrarlayan ishaldir. İSHAL Diare; Enterit; Bir gün içinde üç den fazla sulu yumuşak dışkılama ya ishal denir. Vücuttan su ve tuz kaybı olur. İshal; bebekler, çocuklar ve yaşlılar için çok tehlikeli ve ölümcül olabilir. İshaller:

Detaylı