DEMİR ÇELİK ENDÜSTRİSİNE YÖNELİK ETKİNLİK ANALİZİ VE ETKİNSİZLİĞİN KAYNAKLARI: DEA VE TOBİT MODEL UYGULAMASI Oğuz KARA * Üzeyir AYDIN ** Özet

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "DEMİR ÇELİK ENDÜSTRİSİNE YÖNELİK ETKİNLİK ANALİZİ VE ETKİNSİZLİĞİN KAYNAKLARI: DEA VE TOBİT MODEL UYGULAMASI Oğuz KARA * Üzeyir AYDIN ** Özet"

Transkript

1 DEMİR ÇELİK ENDÜSTRİSİNE YÖNELİK ETKİNLİK ANALİZİ VE ETKİNSİZLİĞİN KAYNAKLARI: DEA VE TOBİT MODEL UYGULAMASI Oğuz KARA * Üzeyir AYDIN ** Özet Demir çelik endüstrisi, teknoloji ve sermaye yoğunluğu yüksek, kalifiye işgücü gereksinimi olan bir sanayi dalıdır. Çoğu kullanıcı sektör açısından, tedarik zincirinin başlarında yer alan ürünler ürettikleri için, demir çelik, sanayileşme açısından önemli bir endüstridir. Türk demir çelik endüstrisi, 2010 yılı itibariyle dünyanın onuncu, Avrupa nın ise ikinci en büyük çelik üreticisi konumuna ulaşmıştır. Bu çalışmada, Türkiye de faaliyet gösteren seçilmiş demir çelik üreticileri örnekleminden hareketle endüstrinin etkinlik düzeyi, Veri Zarflama (DEA) ve Malmquist Toplam Faktör Verimliliği (TFV) endeksi kullanarak hesaplanmıştır. Elde edilen etkinlik sonuçlarına göre, söz konusu endüstride ölçeğe göre artan getiri (TFV endüstri ortalaması 1.010) olduğu görülmüştür. Teknik etkinlik düzeylerinden hareketle etkinsizliğin kaynakları Tobit model ile analiz edilmiştir. Buna göre, Özel Sektör Kredilerinin GSYİH ya Oranı, Sanayi Sektörü Büyüme Hızı ve Yatırım Teşvik Sayııs, etkinsizliğin kaynaklarını açıklamada belirleyici olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Demir Çelik Endüstrisi, Etkinlik, Veri Zarflama Analizi, Toplam Faktör verimliliği, Tobit Jel Kodları: D24, L16, L60, L61 EFFICIENCY ANALYSIS TOWARDS IRON-STEEL INDUSTRY AND THE SOURCES OF INEFFICIENCY: APLICATION OF DEA AND TOBİT MODEL Abstract The industry of iron and steel is an industrial branch which has high density of technology and capital and in need of qualified manpower. Iron and steel industry represents an importance for industrializm because of their productions which stand at the top of the supply chain for most user sectors. Turkish iron and steel industry, in year 2010, has reached the tenth of the world and second of the Europe s biggest steel manufacturer positions. In this study, with the inspection of choosen iron and steel manufacturers which are operating in Turkey, the level of efficiency is calculated with Data Envelopment Analysis (DEA) and Malmquist Total Factor Efficiency (TFV) index. According to the efficiency scores, there is a growing return to the scale (TFV industry mean is 1.010). With the consideration of technical efficiency, analyse * Yard.Doç.Dr., Düzce Üniversitesi, İşletme Fakültesi, ** Arş.Grv.Dr., Dokuz Eylül Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, 1

2 of the sources of inefficiency with the Tobit model shows that the ratio of private sector credits to the GDP, growth rate of industrial sector and the number of investment encouragements are decisive at defining the sources of the inefficiency has been reached as a result. Key Words: Iron-Steel Industry, Efficiency, Data Envelopment Analysis (DEA), Total Factor Efficiency, Tobit Jel Codes: D24, L16, L60, L61 1. Giriş Demir çelik endüstrisi teknoloji ve sermaye yoğun, kalifiye işgücü gereksinimi yüksek olan bir ağır sanayi dalıdır. Endüstrinin çıktıları birçok kullanıcı sektöre girdi sağladığından ileri bağlantı katsayısı yüksek önemli bir endüstridir. Demir cevherinin veya hurdanın entegre tesislerde veya elektrik ark ocaklarında eritilmesi ile üretilen çelik ürünlerinin, çok çeşitli türleri bulunmakla birlikte, yassı ve uzun olmak üzere iki ana gruba ayrılır. Ağır sanayi kollarından en önemlisi olan demir çelik endüstrisi inşaat, altyapı, otomotiv, beyaz eşya ve makine sanayi gibi pek çok ana endüstriye hammadde sağlamaktadır. Bu nedenle bir ülkenin kalkınması, güçlü bir demir çelik endüstrisine ve demir çelik tüketimine sahip olmasıyla doğrudan ilişkilidir. Ülkemizde modern anlamda demir çelik üretimine yönelik girişimler, Cumhuriyetin kuruluşundan sonra başlamış ve Türkiye de demir çelik üretimi, ilk olarak 1928 yılında savunma sanayinin çelik ihtiyacını karşılamak amacıyla Kırıkkale de Makine Kimya Endüstrisinde (MKE) başlamıştır. Ardından entegre bir tesis olan Karabük Demir Çelik Fabrikaları 1939 yılında faaliyete geçmiştir. Özel sektörde ise, ilk ark ocaklı tesis olan METAŞ, 1960 yılında üretime başlamıştır. Yassı ürüne yönelik ilk tesis olan ERDEMİR, 1965 yılında Ereğli de üretime geçmiştir. Daha sonra, yurt içi demir çelik talebindeki gelişmeye cevap vermek üzere kurulan İskenderun Demir Çelik Fabrikaları 1975 yılında üretime başlamıştır. Türk Demir Çelik Endüstrisi, 1980 yılında 4,2 milyon ton ham çelik üretim kapasitesine ulaşmıştır. 80 li yılların ikinci yarısında yeni ark ocaklı tesislerin üretime geçmesiyle birlikte, özel kesim, Türk demir çelik sanayine ağırlığını koymuştur (Koca, 2008: 78) yılında Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu (AKÇT) ile imzalanan Serbest Ticaret Anlaşması sonucunda, gümrük vergilerinin karşılıklı olarak kaldırılması, Türkiye ile AB arasındaki çelik ticaretinin gelişmesine katkıda bulunmuştur (DTM, 2008: 17). 2

3 Demir çelik sanayinde hammadde ve malzemeler, toplam maliyetin yaklaşık yüzde ini oluşturmaktadır. Türk demir çelik sanayinde faaliyet gösteren entegre tesislerin temel girdileri olan demir cevheri ve kok kömürü ile ark ocaklı tesislerin en önemli maliyet kalemi olan hurda da büyük oranda dışa bağımlılık devam etmektedir Türkiye de demir çelik tesisleri Karadeniz Bölgesinde Karabük ve Ereğli civarında, Marmara Bölgesinde Gebze ve İstanbul da, Ege Bölgesinde Aliağa da ve Akdeniz Bölgesinde İskenderun civarında yoğunlaşmıştır. Türkiye deki üç entegre tesisin toplam ham çelik üretim kapasitesi, 2007 yılı itibarıyla 6,6 milyon tondur. ERDEMİR, 3,3 milyon tonluk ham çelik üretim kapasitesini kullanarak ve yurt dışından slab ithal ederek yassı çelik üretmektedir (Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı, DÇE Özel İhtisas Raporu, 2000) yılının başında ERDEMİR e devir yolu ile özelleştirilmiş bulunan İSDEMİR yassı ürün üretimine başlamış, az da olsa uzun ürün (filmaşin) üretimine devam etmektedir. İsdemir, ayrıca, ERDEMİR in slab açığının önemli bir bölümünü karşılamaktadır. Diğer taraftan, 1995 yılında çalışanlarına ve yöre halkına satılarak özelleştirilen KARDEMİR 1,1 milyon ham çelik üretim kapasitesi ile uzun ürün üretmektedir. Diğer taraftan, Türkiye genelinde, 270 adet olarak tespit edilebilen bağımsız haddehanelerin büyük çoğunluğu inşaat demiri üretimine yönelik faaliyet göstermektedir (Dokuzuncu Kalkınma Planı, 2007). Türkiye de ve dünyada yaşanan ekonomik krizlerin de etkisi ile, döneminde sektöre yoğun bir şekilde giriş-çıkış ve birleşmeler gözlenmiştir yılı itibariyle Türkiye demir çelik sektöründe yer alan firmalar şunlardır: Asil Çelik, ÇEBİTAŞ, ÇEMTAŞ, Çolakoğlu, Diler, Ege Çelik (Çukurova), Ekinciler, ERDEMİR, Erege Metal, HABAS, İÇDAS, İSDEMİR, İzmir Demir Çelik, Kaptan Demir Çelik, KARDEMİR, KROMAN, MKEK, Nursan Demir Çelik, Sivas Demir Çelik, Yazıcı Demir Çelik, Yesilyurt (DÇÜD, Erişim: Temmuz 2009) yılında 985,6 milyon ton olan dünya toplam demir cevheri üretimi, son 5 yılda yüzde 70 oranında artarak 2007 yılında 1632,5 milyon tona ulaşmıştır döneminde ham çelik üretimini 3 kattan fazla artıran Çin in, dünya ham çelik üretimi içerisindeki payı % 15 seviyesinden % 36 ya çıkmıştır yılları arasında, Türkiye nin ham çelik üretimi % 87 oranında artışla, 14,3 milyon tondan, 26,8 milyon tona yükselmiştir (DEÇÜD, 2009, Erişim tarihi, Temmuz 2009). Dünya genelinde, Çin den sonra en büyük büyüme 3

4 performansını elde eden Türk çelik endüstrisi, Türkiye ekonomisinin iki katı civarında daha iyi bir performans sergilemiştir yılının üçüncü çeyreğinde dünyada yaşanmaya başlayan krizle birlikte demir çelik üretim düşüşünün yanında birçok demir çelik ürününün satış fiyatı yaklaşık olarak üçte iki oranında gerilemiştir. Temmuz 2008 tarihinde 1500 $ seviyelerinde olan demir çelik ürün fiyatları, dünyada yaşanan krizin ülkemizi etkilemeye başlamasıyla birlikte Kasım 2008 tarihinde 400 $ seviyelerine gerilemiştir yılı, dünya çelik piyasasının 2008 ve 2009 yıllarında yaşadığı dramatik çöküşün etkilerinden kurtulmaya çalıştığı ve sektörün nispeten toparlandığı bir yıl olarak geçmiştir yılında dünya ham çelik üretimi milyon ton olarak gerçekleşti. Çin hariç tutulduğunda dünya ham çelik üretimi %21 oranında düşüş gösterirken, Çin deki %13,5 lik artış sayesinde dünya ham çelik üretimindeki gerileme %8 olarak gerçekleşti. Türkiye ham çelik üretiminin bir önceki yıla kıyasla % 5,6 azalarak 25,3 milyon ton seviyesine gerilemesine rağmen Ülkemiz bu üretimiyle İtalya yı geride bırakarak dünyada 10. sırada yer almaktadır. Sekil 1: Dünya Çelik Üretimi (Milyon Ton) Kaynak:http://www.worldsteel.org/media-centre/press-releases/2012/2011-world-crude-steelproduction.html (Erişim ) 4

5 Dünya Çelik Birliği (World Steel Association) verilerine göre 2010 yılında dünya çelik üretim kapasitesi 2,0 milyar tona ulaşırken, çelik üretimi bir önceki yıla göre %15 artış göstererek 1,41 milyar ton olmuştur. Tablo 1: Dünya Çelik Üreticileri: İlk 10 Ülke (Milyon Ton) Sıralama Ülke % Değişim 1 ÇİN JAPONYA ABD HİNDİSTAN RUSYA GÜNEY KORE ALMANYA UKRAYNA BİREZİLYA TÜRKİYE Kaynak: (Erişim ) 2010 yılında dünya ham çelik üretiminde en büyük pay geçen yıla göre %11,6 artış gösteren Asya nın olmuş, Avrupa kıtası da ikinci sırada yer almıştır. Dünyada çelik fiyatları ve talebinde birçok dalgalanmanın yaşandığı 2011 yılında ülkemiz, 34.1 milyon ton ham çelik üretimi ile bir önceki yıla göre %17 üretim artışı gerçekleştirerek dünya sıralamasında 10. konumunu korumuştur. 2. Yöntem Çalışmanın analiz boyutu iki aşamayı içermektedir. İlk olarak, Veri Zarflama Analizi (DEA) ve Malmquist Toplam Faktör Verimliliği (TFV) endeksinden hareketle endüstrinin ve firmaların etkinlik düzeyleri hesaplanmıştır. Analizin ikinci aşamasında ise birinci aşamada elde edilen Teknik Etkinlik (TE) düzeyleri bağımlı değişken olarak alınarak etkinliğin/etkinsizliğin belirleyicileri Tobit model yardımıyla ortaya koyulmuştur. Çalışmanın her bir aşamasında kullanılan yöntemler kısaca şu şekilde ifade edilebilir. Çalışma yönteminin ilk aşaması, etkinlik düzeyinin hesaplanmasını içermektedir. Etkinlik analizlerine yönelik olarak Charnes, Cooper ve Rhodes (1978), etkin sınır 5

6 içinde kalan etkin olmayan noktaların merkeze olan radyal uzaklıklarını belirleyen, matematiksel programlama tabanlı, parametrik olmayan bir çözümleme geliştirmişlerdir. DEA adını verdikleri bu yaklaşım sayesinde birden çok ve farklı ölçü birimlerine sahip girdi ve çıktıların etkinlik karşılaştırması yapmayı zorlaştırdığı durumlarda, karar verme birimlerinin (KVB) göreli performansını Farrell in yaklaşımı çerçevesinde ölçmek mümkün hale gelmiştir. DEA, doğrudan bir sınıra bağlı olarak etkinlik veya etkinsizlik düzeyinin ölçülmesini sağlamaktadır. DEA merkezi eğilimlerden ziyade uç verileri de kapsayan ve üretim teknolojisi üzerine herhangi bir sınırlama koymaksızın en iyi üretim sınırını (üretim eğrisini) oluşturmayı hedefleyen bir metodolojidir. Diğer bir ifadeyle, veri merkezine en iyi uyumu sağlayacak regresyon düzlemi yerine, gözlemlenen uç verileri kavrayacak doğrusal kısmi bir yüzeyin oluşturulmasını içermektedir (Arnade, 1994). Her bir KVB etkinlik düzeyi, oluşturulan bu yüzeye göre belirlenmektedir. DEA nin ilk sekli, bu modeli geliştiren Charnes, Cooper ve Rhodes un adlarının bas harfleriyle anılan CCR modeli olarak bilinmektedir. Daha sonra geliştiren tüm modeller temelde CCR modeline dayanmaktadır. CCR modeli ve varsayımları söyle belirtilebilir: CCR modeli, n KVB nin, m adet farklı girdi kullanarak s adet farklı çıktı üretme sürecini ele almaktadır. Maksimize edilecek çıktı/girdi oranının matematiksel ifadesi aşağıdaki gibidir (Jahanson GR ve diğ.,2005: 343). Bu ifade x 0 parametresi j karar birimi tarafından kullanılan i girdi miktarını, y 0 parametresi de j karar birimi tarafından kullanılan r çıktı miktarını göstermektedir. Bu karar birimi için değişkenler k karar biriminin i girdi ve r çıktıları için vereceği ağırlıklardır. Bu ağırlıklar sırasıyla ve olarak gösterilmiştir. Aşağıdaki ifade ise, k karar biriminin ağırlıklarını diğer karar birimleri de kullandığı zaman etkinliklerinin %100 ü aşmamasını sağlayan kısıttır. ;,,,. 6

7 Kullanılacak girdi ve çıktı ağırlıklarının negatif olmamasını sağlayan kısıt da aşağıda verilmiştir. ;,.,. ;,.,. Bu eşitsizlikler setinin doğrusal programlama modeline dönüştürülüp çözüme ulaşmak için maksimizasyon formundaki amaç fonksiyonunun paydasının 1 e eşitlenip bir kısıt haline getirilmesi yeterlidir. Charnes-Cooper dönüşümü olarak bilinen bu dönüşüm sonucu oluşan medel şu şekildedir. ;.., ;,.,. ;,.,. Yukarıdaki model n adet karar birimi için her birinin kendi parametreleri ile hazırlanıp n kere çözülmelidir. Özellikle etkin referans setlerinin belirlenmesinde destek sağlayan dual model ise zarflama problemi adı ile anılmakta ve aşağıdaki şekilde ifade edilmektedir. ;,,.,. 7

8 ;,,.,. ;,., ω q ω Dual modeldeki değişkeni etkin referans setlerinin belirlemede kullanılmaktadır. k karar biriminin primal modelde pozitif değerler verilen tüm dual değişkenlerin karşılık geldikleri karar birimleri etkindir. Bu etkin karar birimleri tarafından oluşturulan sete karar birimi k nın referans seti denilir. Eğer k etkin ise o zaman referans setindeki tek karar birimi kendisi olacaktır ve dual değişken nin değeri 1 e eşit olacaktır. Etkin olmayan karar birimleri için ise referans seti, etkinliğin yakalanabilmesi için yol gösterici olacaktır. Etkinlik analizlerinde üretim sürecinin geçmişteki belli dönemlerini dikkate alarak, faktörlerden bir kısmının veya tamamının verimliliğindeki (zaman içindeki) değişmeler, TFV ölçme literatürden (Malmquist-CRS endeksinden) yararlanılarak hesaplanabilir. Malmquist verimlilik endeksi ile TFV ni ölçebilmek için en az iki dönemin olması gerekir. Her iki dönem için fark fonksiyonlarından çıkarılan sonuç, maksimum ortalama çıktıdan olan sapmaları açıklamaktadır. Malmquist toplam faktör verimliliği endeksi ( ) gerekli olan uzaklık fonksiyonlarını tahmin etmek için en çok kullanılan yaklaşımıdır. Bu endeks, her bir veri noktasının ortak teknolojiye göre nisbi uzaklık oranlarını hesaplayıp, iki veri noktası arasındaki TFV deki (onu oluşturan teknik ilerleme ve teknolojik değişme) değişmeyi ölçmektedir ve aşağıdaki notasyonla ifade edilmektedir.,,,,,,, Bu endekste baz yıl t dönemiyle, bir sonraki yıl ise t+1 dönemiyle gösterilmektedir. Bu denklemde, notasyonu, (t+1) gözlemlerinden 8

9 (t) dönemi teknolojisine olan uzaklığı temsil etmektedir. Bu denklem aşağıdaki kalıpla gösterilebilir.,,,,,, Yukarıdaki denklemde, köşeli parantezin dışında yer alan oransal kısım, (t) ve (t+1) yılları arasındaki çıkı eksenli teknik ilerlemedeki değişmeyi ölçen kısmıdır. Yani, etkinlik değişimi; Farrell in (Farrell 1957) (t+1) dönemi için ele aldığı teknik etkinlik oranı, (t) döneminde belirlenen teknik etkinlik oranına eşittir. Köşeli parantez içinde yer alan kısım ise iki oranın geometrik ortalaması olup iki dönem arasındaki teknolojide (x t+1 ve x t ) meydana gelen değişmeyi açıklar. M0 nın değerinin 1 den büyük olması, TFV nin (t) döneminde (t+1) dönemine arttığını; 1 den küçük olması da TFV nin (t) döneminden (t+1) dönemine azaldığını gösterir (Kök ve Deliktaş 2003: 241; Kara, 2011). TFV deki değişme iki kısma ayrıldığında teknolojik değişme ve etkinlikteki değişme ayrı ayrı gösterilebilir. ğş,, ğş,,,, Malmquist verimlilik endeksinin ayrıştırılması TFV deki teknik etkinlikteki (TE) ilerlemenin ve teknolojik değişmenin (TD) katkılarını belirlememizi sağlamaktadır. Burada, TE üretim sınırını yakalama etkisi (catch-up effect) olarak ifade edilirken, TD üretim sınırı eğrisinin yer değiştirmesi (frontier-shift) olarak ifade edilmektedir. TE ve TD, TFV'ndeki değişmenin ana unsurlarını oluşturmaktadır. Diğer bir ifadeyle, TE ile TD'nin çarpımı TFV'ndeki değişmeyi vermektedir. Çalışmanın ikinci aşamasında ise etkinliğin/etkinsizliğin kaynakları belirlenmeye çalışılmıştır. Bu amaçla ilk aşamada elde edilen TE düzeyleri Tobit modelde bağımlı değişken olarak kullanılmıştır. Son yıllarda literatürde DEA ve Tobit 9

10 modeller sıklıkla birlikte (Ke-Chiun Chang ve diğerleri (2011); Kirjavainen, T. ve Loikkanen, H.A. (1998); Jackson, P., M., ve Fethi, M. D. (2000); Susiluoto, I. - Loikkanen H. (2001); Serdar Kılıçkaplan, Gaye Karpat (2004); António Afonso ve Miguel St. Aubyn (2006); Luoma ve diğerleri (1998); Chilingerian (1995); Hwang ve Oh, (2008)) kullanılmaktadır. Probit modelinin bir uzantısı olan Tobit Model James Tobin tarafından geliştirilmiştir. Bağımlı değişkene ait bilginin sadece bazı gözlemler için söz konusu olduğu örneklem sansürlü örneklem olarak bilinir (Kılıçkapan S. Ve Karpat G., 2004: 5; Aydın, 2010: 437). Tobit model aynı zamanda sansürlü yada kesikli regresyon modeli olarak da adlandırılır (Gujarati, 1999: 573) Bağımlı değişkenin değişim aralığının herhangi bir şekilde sınırlandırıldığı regresyon modellerinde eğer belirli bir aralığın dışındaki gözlemler tamamen kaybediliyorsa kesikli model, ancak en azından bağımsız değişkenler gözlenebiliyorsa sansürlü model söz konusu olur (Üçdoğruk ve diğ., 2001: 14-17) Tobit modelinde gözlenen bir kukla değişken, 1, (1) şeklindedir. Burada (i = 1, T) dir ve 0 ise nin gözlendiği, 0 ise nin gözlenemediği varsayılmaktadır. Böylece gözlenebilen, (2) şeklinde ifade edilebilir. Burada, 0,, açıklayıcı değişkenlerin bir vektörü, β ise bilinmeyen parametreleri göstermektedir (Maddala, 1989: 283)., latent değişken ve ise DEA dan elde edilen skorlardır (2) nolu Tobit Modelinde 0 olduğunda üzerine bazı gözlemler sıfır değerini almaktadır. modelinde negatif ya da sıfır değerini alan gözlemleri ihmal edildiğinde, için gözlemlerin modele katılması ile hata terimi sıfır ortalamaya sahip olamaz. Bu nedenle, ortalaması sıfırdan farklı bir truncated normal dağılıma sahiptir (Maddala, 1989; 283). 10

11 Veriler belirli bir limitin altında ya da üstünde sınırlandırıldığında örneklem verilerine uygulanan dağılım sürekli ve süreksiz dağılımların bir karması olur. Bağımlı değişken kesikli hale getirildiğinde belirli bir aralıktaki değerler tamamen tek bir değere dönüştürülmüş olur (Kılıçkapan S. Ve Karpat G., 2004: 5; Üçdoğruk ve diğ., 2001:14-17). Tobit Modelinin tahmininde ise genellikle Maksimum Olabilirlik (MO) yöntemi kullanılmaktadır. 1 2 exp 2 ft, standart normal dağılımın yoğunluk fonksiyonunu göstermekte ve standart normal dağılımın birikimli dağılım fonksiyonunu göstermetedir. Tobit Modeli için olabilirlik fonksiyonu (L) ; 1 şeklinde yazılabilir. Olabilirlik fonksiyonu (L), ya göre maksimize edildiğinde bu parametrelere ait maksimum olabilirlik (MO) tahminleri aşağıdaki gibi elde edilir: 1 / (3) / 1 2 / / 11

12 (3) no lu ifadede ilk çarpım, %100 etkin olan ( 0) firmalara ait gözlemleri, ikinci çarpım ise etkin olmayan (y > 0) firmalara ait gözlemleri göstermektedir (Kılıçkapan S. Ve Karpat G., 2004: 7). Tobit Modeller için hata terimlerinin normal dağıldığı ya da genel olarak parametrik biçimi belli olan dağılım fonksiyonuna sahip olduğu bilindiğinde maksimum olabilirlik ve diğer olabilirlik bazlı süreçler tutarlı ve asimptotik olarak normal dağılımlı tahmin ediciler verir. Bununla birlikte, olabilirlik fonksiyonunun varsayılan parametrik biçimi yanlış belirlendiğinde tahmin ediciler tutarsız olur. 3. Veri Seti Demir çelik endüstrisini temsilen Ereğli Demir Çelik (ERDEMİR), Karabük Demir Çelik (KARDEMİR), Asil Çelik (ASİL ÇELİK) ve İzmir Demir Çelik (İZDEMİR) firmaları seçilmiştir 1. Bu ölçümlerde girdi olarak firmaların toplam işgücü sayısı ve toplam sermaye stoku, çıktı olarak da üretim düzeyi değişkenleri kullanılmıştır. Sermaye stoku aralıksız envanter yöntemiyle hesaplanmıştır 2. Literatürde firma sayısı ile girdi-çıktı sayıları arasında genellikle n+1 > m+s (n=kvb sayısı, m=girdi sayısı, s=çıktı sayısı) ilişkisi tercih edilir. Bazı çalışmalarda bu kısıt n 2(m+s), bazılarında ise n/3 > (m+s) şeklindedir (Jenkıns L. ve Anderson M., 2003; 54). Endüstriye ilişkin ölçümlerde kullanılan değişkenler Özelleştirme İdaresi Başkanlığından (ÖİB), firmaların faaliyet raporlarından ve firmaların bağımsız denetimden geçmiş bilanço, gelir tablosu gibi mali raporlarından hareketle elde edilmiştir. Analizlerde kullanılan veriler dönemini kapsamaktadır. Sermaye stokunun hesaplanmasında kullanılan parasal büyüklükler, 1987 yılı bazlı GSYİH deflatörü kullanılarak reelleştirilmiştir. Endüstri temelli tüm etkinlik ve verimlilik hesaplamaları, DEA Solver Pro 4.1 bilgisyar programı yardımıyla yapılmıştır. 1 Endüstride yer alan çok sayıda küçük ölçekli firma etkinlik üzerinde belirleyici olmaları (saptırıcı) nedeniyle, bir kısmı da firmaların faaliyet raporlarına ulaşılamaması nedeniyle veri setinde yer almamaktadır. Buna karşın söz konusu dört firmanın endüstri içindeki payı %70 in üzerinde olduğundan örneklemin endüstriyi açıkladığı düşünülmektedir. 2 Sermaye stokunun tahmininde aşınma paylarınıda dikkate alan bu yöntem, geçmiş dönemlere ait yatırım haracama verilerini kullanmakta ve bu günkü sermaye stokunun geçmiş dönemlerde yapılan yatırımların birikimi olduğunu kabul etmektedir. Ayrıntılı bilgi için bakınız (Saygılı ve diğ. 2005; Şimşek 2008; Kara 2009) 12

13 4. Uygulama Sonuçları Demir Çelik Endüstrisine yönelik olarak dönemi kaynak kullanım etkinliğini ölçmeye yönelik olarak DEA analizinde çıktı eksenli ve ölçeğe göre değişken getiri (O-GRS 3 ), firmaların etkinliklerindeki değişmeleri takip etmek amacıyla da Malmquist(O-GRS) hesaplanan TFV sonuçları Tablo 2 de gösterilmiştir. 3 TFV hesaplanmasında çıktı odaklı ölçeğe göre değişken getiri varsayımı benimsenmiştir. Endüstride yer alan firmaların ölçekleri bir birinden farklı ise GRS(değişken getiri) daha etkin sonuç vermektedir. 13

14 Tablo 2: Malmquist Toplam Faktör Verimliliği (TFV) Sonuçları Karar Birim. Malmquist Toplam Faktör Verimliliği Endeksi (TFV) Malmquist (TFV) Ortalama TE Değişim (Catch-up) Teknolojik Değişim Ort.(Frontier) ERDEMİR KARDEMİR ASİLCELİK İZDEMİR Ortalama Maksimum Minimum Stand. Hata Tablo 3: Malmquist Teknik Etkinlik (TE) Sonuçları Teknik Etkinlik Düzeyleri (TE) Karar Birimleri Ortalama EREĞLİ D.Ç KARABÜK ASİL Ç İZDEMİR Ortalama

15 Yukarıdaki tablodan elde edilen etkinlik skorlarına bağlı olarak endüstriye ilişkin TFV nin ele alınan dönemde ortalama 1,010 olduğu hesaplanmıştır. Buna göre endüstrinin tamamına ilişkin ölçeğe göre artan getirilerin geçerli olduğunu söylemek mümkündür. Endüstride yer alan her bir firmaya ilişkin TFV skorları inceliğinde ise; ERDEMİR in döneminde TFV skoru ortalama düzeyinde olup endüstri ortalamasının üzerindedir. Firma, 2003 ve 2005 yılı hariç firma ölçeğe göre artan getiri ile çalışmaktadır. Özellikle 2005 yılında bir önceki döneme oranla TFV ortalama % 8 düzeyinde azalmıştır. Bu değişimin kaynağı incelendiğinde firmanın uygun ölçekte çalışmadığı (TE katsayısı bu dönemde 0.991) görülmektedir. KARDEMİR in döneminde TFV skoru ortalama düzeyinde olup endüstri ortalamasının altındadır. Özellikle 2001 ve 2002 yıllarında etkinlik düzeyindeki değişmeniz azaldığı görülmektedir. Bu değişimde 2001 krizin etkileri olduğu ilgili firmanın faaliyet raporlarından da anlaşılmaktadır. ASİLÇELİK in döneminde TFV skoru ortalama düzeyinde olup endüstri ortalamasının üzerindedir. Özellikle 2001 yılında TFV düzeyi bir önceki yıla göre yaklaşık %11 düzeyinde artmıştır. Buna karşılık 2007 ve 2008 yıllarında ise TFV değişim düzeyi ortalama % 9 düzeyinde azalmıştır. Dönem bir bütün olarak incelendiğinde endüstrideki diğer firmalara nazaran uygun ölçek büyüklüğünü yakaladığı görülmektedir. İZDEMİR in döneminde TFV skoru ortalama düzeyinde olup endüstri ortalamasının altındadır. Özellikle 2008 küresel krizden sonra %7.5 oranında TFV düzeyi azalmıştır. Tablo 2 de yer alan endüstrinin TE ve Teknolojik değişme düzeyleri incelendiğinde firmaların genel olarak yeni teknoloji ile çalıştığı (endüstri ortalaması 1.007) yani teknolojik gelişmeleri üretim sürecine yansıttıkları görülmektedir. Uygun ölçek büyüklüğünü ifade eden endüstri TE katsayılarına bakıldığında ise İZDEMİR in uygun ölçekte çalışmadığı görülmektedir. Endüstri bir bütün olarak değerlendirildiğinde ilgili dönem itibariyle uygun ölçeğin gerçekleştiği (endüstri ortalaması 1.003) görülmektedir. Çalışmanın ikinci aşamasında demir çelik endüstrisinde etkinsizliğin kaynakları ortaya konulmuştur. Analizde firmanın TE skorları bağımlı değişken olarak yer alırken bağımsız değişken olarak endüstriye yönelik makro değişkenler (Sanayi sektörü büyüme hızı (SBH), Özel sektör kredilerinin GSYH'a oranı (OSK), İmalat sanayi yatırım teşvik belge sayısı (YTB) ve Sanayi katma değerinin GSYH'a oranı (SKD)) kullanılmıştır. Oluşturulan Tobit model çalışmanın yönteminde de belirtildiği şekilde tanımlanmış ve elde edilen sonuçlar ekonometrik ve istatiksel ölçütler çerçevesinde aşağıdaki şekilde rapor edilmiştir. Tablo 4: Tobit Model Sonuçları (Etkinliği Belirleyen İçsel değişkenler) Bağımlı değişken: Teknik Etkinlik Düzeyi (TE) Bağımsız Değişkenler Katsayı Std. Hata t istatistiği P>t Olasılık Sabit SBH OSK YTB SKD Sigma Log likelihood LR Chi

16 Yukarıdaki model sonuçlarına göre endüstride sanayi sektörü büyüme hızı katsayısının negatif eğimli olduğu görülmektedir. Sanayi büyüme hızındaki bir birimlik artışın TE düzeyi üzerinde olumsuz bir etki yaratma ihtimalini ifade etmektedir. Bunun nedeni ise demir çelik sektöründe, ağırlıklı olarak ithal girdi kullanılmasıdır. Elektrik Ark Ocaklı (EAO) kuruluşlarda hammadde olarak kullanılan hurdanın %70 civarındaki bölümü; Entegre tesislerde ise, hammadde olarak kullanılan demir cevherinin % 60 ı, kömürün ise % 90 civarındaki bölümü ithal edilmektedir. Dolayısıyla sanayi büyüme hızının artışı ithalata olan talebi arttırmakta bu da endüstrinin üretim maliyetlerini arttırmaktadır. Üretim maliyetlerindeki artış referans üretim sınırını yakalamayı güçleştirmekte bu nedenle TE katsayısını olumsuz yönde etkilemektedir. Özel sektör kredilerinin GSYH'a oranın artması, imalat sanayi yatırım teşvik belge sayısının artması ve Sanayi katma değerinin GSYH'a oranın artmasının teknik etkinlik düzeyleri üzerinde pozitif bir etkide bulunacağı (katsayıların işaretleri pozitif olup sırasıyla , ve ) model sonuçlarından görülmektedir. Söz konusu katsayıların işaretleri iktisadi olarak beklentilere uygun olup, endüstriye yönelik katma değer yaratımının ve sektöre ilişkin açılan kredilerin ölçek üzerinde ve teknik etkinlik düzeylerine etkili olması önem arz etmektedir. Model sonuçlarına bağlı olarak ağır metal sanayine yönelik teşviklerin arttırılması ve kapasite arttırıcı yatırımların, kredi ve sübvansiyonlarla desteklenmesi gerekliliği önem kazanmaktadır. 5. Sonuç Demir çelik endüstrisi, teknoloji ve sermaye yoğunluğu yüksek, kalifiye işgücü gereksinimi olan bir sanayi dalıdır. Bunun yanı sıra endüstrinin çıktıları birçok sektöre girdi sağladığından, yayılma etkisi yaratması açısından, ileri bağlantı katsayısı yüksek bir endüstridir. Demir çelik endüstrisinde, ağırlıklı olarak ithal girdi kullanılmaktadır. Elektrik Ark Ocaklı (EAO) kuruluşlarda hammadde olarak kullanılan hurdanın %70 i, entegre tesislerde ise, hammadde olarak kullanılan demir cevherinin % 60 ı, kömürün ise % 90 ı ithal edilmektedir. Bu durum Türk demir çelik endüstrisini dünya çelik fiyatlarından ve üretim maliyetlerinde meydana gelecek şoklara karşı esnek hale getirmektedir. Yukarıda tanımlanan modellerden elde edilen sonuçlara bağlı olarak endüstrinin geneli açısından ölçeğe göre artan getirilerin geçerli olduğu görülmektedir. Endüstri dışsal koşullara bağlı olmakla birlikte dinamik bir sektör olma özelliğini koruduğu (TE ve Teknolojik değişme skorlarına bağlı olarak) görülmektedir. Tobit modelden elde edilen bulgulara bağlı olarak endüstriye yönelik katma değer yaratımının, sektöre ilişkin açılan kredilerin ve yatırım teşviklerinin endüstrinin verimliliği üzerinde pozitif bir etkiye neden olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Endüstrinin gelişmesinde ve verimliliğinin artmasında, temel girdi olan enerji desteğinin sağlanması, hurda ve kömürde dışa bağımlılığın azaltılması, ihracat payının arttırılması (yeni pazarların bulunması) ve yurt içinde özellikle inşaat sektöründe çelik kullanımın arttırılması uygulanabilir politik argümanlar olarak önerilmektedir. Kaynaklar Aydın Üzeyir (2010), Finans Endüstrisinde Karşılaştırmalı Organizasyonel Etkinlik: Türkiye Örneği DEU, Sosyal Bilimler Enstitisü, Yayımlanmamış Doktora Tezi, İzmir 16

17 Afonso, A. and St. Aubyn. (2006), Relative Efficiency of Health Provision: a DEA Approach with Non-discretionary Inputs. ISEG-UTL,Department of Economics Working Paper, No: 33/2006/DE/UECE. Chilingerian, J.A., (1995), Evaluating Physician Efficiency in Hospitals: A Multivariate Analysis of Best Practices, European Journal of Operational Research, 80 (3), pp DÇÜD, Türk Demır Çelık Sektörü, ( ) Farrell, M.J. (1957) The Measurement of Productive Efficiency, Journal of Royal Statisticai Society, Series A, General 120, Part 3: Gujarati, Damodar N. (1999). Temel Ekonometri. (Çev:Ü. Senesen ve G.G. Senesen), Literatür Yayınları, 1.Baskı, Istanbul. Hwang, D.S. & Oh, D., (2008), Do Software Intellectual Property Rights Affect the Performance of Firms? Case Study of South Korea, In The Third International Conference on Software Engineering Advances, Sliema, Malta, October Jackson, P., M., Fethi, M. D. (2000), Evalution the Technical Efficiency of Turkish Commercial Banks: An Application of DEA and Tobit Analysis, International DEA Symposium, University of Queensland, Brisbane, Australia, 2-4 July. Jenkıns, L ve M. Anderson (2003), Stochastics and Statistics a Multivariate Statistical Approach to Reducing the Number of Variables in Data Envelopment Analysis European Journal of Operational Research, Volume: 147, 2003, s Johanshahloo G.R., Hosseinzadeh F., Shoja N. ve Tohidi G. (2005), Sensitivity and Stability Analysis in Data Envelopment Analysis, Journal of the Operational Research Society, 2005, 56, Kara O.(2011), Türkiye Petro-Kimya Endüstrisine Yönelik Etkinlik Analizi : DEA Ve Tobit Model Uygulaması, 12. Uluslararası Ekonometri Yöneylem Araştırması ve İstatistik Sempozyumu (EYİ), Mayıs 2011 Ke-Chiun Chang, Chang-Liang Lin1, Yu Cao ve Chia-Fu Lu (2011), Evaluating branch efficiency of a Taiwanese bank using data envelopment analysis with an undesirable factor, African Journal of Business Management, Vol. 5(8), pp , 18 April, 2011 Kılıçkaplan S., Karpat G. (2004), Türkiye Hayat Sigortası Sektöründe Etkinliğin İncelenmesi D.E.Ü,.İ.İ.B.F.Dergisi Cilt:19 Sayı:1, Yıl:2004 Kirjavainen, T. and Loikkanen, H.A. (1998), Efficiency differences of Finnish senior secondary schools: an application of DEA and Tobit analysis, Economics of Education Review 17, 4, Koca, M. A., (2008). Türk Demir Çelik Sanayii İçin Strateji Önerileri: Bütünleşme ve Ortak Girdi Temini, DPT Uzmanlık Tezi, Ankara 17

18 Kök, R., Deliktaş E., (2003). Endüstri İktisadında Verimlilik Ölçme ve Strateji Geliştirme Teknikleri, Dokuz Eylül Üniversitesi Yayınları, ISBN , Yay No: 25-8/1, İzmir Luoma, K., Jarvio, M., Suoniemi, I. & Hjerppe, R.T., (1998), Financial incentives and productive efficiency in Finnish health centres, Health Economics, 5 (5), pp Maddala, G. S. (1989), Introduction to Econometrics, Macmillan Publishing Company, New York Saygılı Ş., Cihan C. ve Yurtoğlu H. (2005), Türkiye Ekonomisinde Sermaye Birikimi, Verimlilik ve Büyüme: , Devlet Planlama Teşkilatı, Ekonomik Modeller ve Stratejik Araştırmalar Genel Müdürlüğü, Yayın No: 2286, Ankara Susiluoto, I. - Loikkanen H. (2001), The Economic Efficiency of Finnish Regions , an Application of the DEA Method. Paper presented at the 41st Congress of the European Regional Science Association, Zagreb, Croatia Şimşek N., (2008), Türkiyenin Endüstri-içi Dış Ticaretinin Analizi, Beta yay., ISBN: , İstanbul T.C. Başbakanlık Devlet Planlama Teşkilatı, (2007). Dokuzuncu Kalkınma Planı, ( ), Ankara T.C. Başbakanlık Devlet Planlama Teşkilatı, (2000). Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı, Demir-Çelik Sanayii Özel İhtisas Komisyonu, DPT: ÖİK: 520, Ankara, T.C. Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracat Ggenel Müdürlüğü,(2008). Demir Çelik Sektör Raporu, Ankara Üçdoğruk, Şenay, Akın Fahamet ve Emeç Hamdi (2001), Türkiye Hanehalkı Eğlence Kültür Harcamalarında Tobit Modelin Kullanımı, Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, Cilt: 3, Sayı: 3. 18

Dr. Yücel ÖZKARA, BSTB Verimlilik Genel Müdürlüğü Doç. Dr. Mehmet ATAK, Gazi Ün. Endüstri Müh. Bölümü

Dr. Yücel ÖZKARA, BSTB Verimlilik Genel Müdürlüğü Doç. Dr. Mehmet ATAK, Gazi Ün. Endüstri Müh. Bölümü Dr. Yücel ÖZKARA, BSTB Verimlilik Genel Müdürlüğü Doç. Dr. Mehmet ATAK, Gazi Ün. Endüstri Müh. Bölümü 6 Ekim 2015 İmalat Sanayinin Önemi Literatür Çalışmanın Amacı ve Kapsamı Metodoloji Temel Bulgular

Detaylı

BÜRO, MUHASEBE VE BİLGİ İŞLEM MAKİNELERİ İMALATI Hazırlayan M. Emin KARACA Kıdemli Uzman

BÜRO, MUHASEBE VE BİLGİ İŞLEM MAKİNELERİ İMALATI Hazırlayan M. Emin KARACA Kıdemli Uzman BÜRO, MUHASEBE VE BİLGİ İŞLEM MAKİNELERİ İMALATI Hazırlayan M. Emin KARACA Kıdemli Uzman 516 1. SEKTÖRÜN TANIMI Büro, muhasebe ve bilgi işlem makineleri imalatı ISIC Revize 3 ve NACE Revize 1 sınıflandırmasına

Detaylı

Sağlık Kuruluşlarında Maliyet Yönetimi ve Güncel

Sağlık Kuruluşlarında Maliyet Yönetimi ve Güncel Sağlık Kuruluşlarında Maliyet Yönetimi ve Güncel Uygulamalar YRD. DOÇ. DR. EMRE ATILGAN TRAKYA ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK YÖNETİMİ BÖLÜMÜ Sağlık Kurumlarında Maliyet Yönetimi ve Güncel Uygulamalar Sunum Planı:

Detaylı

ANA METAL SANAYİİ Hazırlayan Leyla DOLUN Kıdemli Uzman

ANA METAL SANAYİİ Hazırlayan Leyla DOLUN Kıdemli Uzman ANA METAL SANAYİİ Hazırlayan Leyla DOLUN Kıdemli Uzman 422 1. SEKTÖRÜN TANIMI Ana metal sanayii ISIC Revize 3 sınıflandırmasına göre, imalat sanayii alt ayrımında 27 no lu gruplandırma içinde yer almaktadır.

Detaylı

SU ÜRÜNLERİ ENDÜSTRİSİNDEKİ FİRMALARIN ETKİNLİK VE VERİMLİLİKLERİNİ BELİRLEYEN FAKTÖRLERİN TR22 BÖLGESİ İÇİN ANALİZİ*

SU ÜRÜNLERİ ENDÜSTRİSİNDEKİ FİRMALARIN ETKİNLİK VE VERİMLİLİKLERİNİ BELİRLEYEN FAKTÖRLERİN TR22 BÖLGESİ İÇİN ANALİZİ* Tarım Ekonomisi Dergisi 2015; 21(1): 1-6 SU ÜRÜNLERİ ENDÜSTRİSİNDEKİ FİRMALARIN ETKİNLİK VE VERİMLİLİKLERİNİ BELİRLEYEN FAKTÖRLERİN TR22 BÖLGESİ İÇİN ANALİZİ* İsmail SEKİ 1, Mehmet AKBULUT 2 Özet Ekonomi

Detaylı

BAŞKA YERDE SINIFLANDIRILMAMIŞ ELEKTRİKLİ MAKİNE VE CİHAZLARIN İMALATI Hazırlayan Birgül OĞUZOĞLU Kıdemli Uzman 540 1. SEKTÖRÜN TANIMI Başka yerde sınıflandırılmamış elektrikli makine ve cihazların imalatı

Detaylı

Cam Sektörü 2013 Yılı Değerlendirmesi

Cam Sektörü 2013 Yılı Değerlendirmesi Cam Sektörü 2013 Yılı Değerlendirmesi Temmuz 2014 1 Milyar $ I. Cam Sektörü Hakkında 80 yıllık bir geçmişe sahip olan Türk Cam Sanayii, bugün camın ana gruplarını oluşturan düzcam (işlenmiş camlar dahil),

Detaylı

İTKİB Genel Sekreterliği AR&GE ve Mevzuat Şubesi

İTKİB Genel Sekreterliği AR&GE ve Mevzuat Şubesi HALI SEKTÖRÜ 2014 EYLÜL AYLIK İHRACAT BİLGİ NOTU İİTKİİB GENEL SEKRETERLİİĞİİ AR & GE VE MEVZUAT ŞUBESİİ EKİİM 2014 1 2014 YILI EYLÜL AYINDA HALI SEKTÖRÜ İHRACATININ DEĞERLENDİRMESİ Ülkemizin halı ihracatı

Detaylı

DEMİR ÇELİK, DEMİR ÇELİK EŞYA

DEMİR ÇELİK, DEMİR ÇELİK EŞYA DEMİR ÇELİK, DEMİR ÇELİK EŞYA Hazırlayan Tarhan SEZGİN 2011 T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi 1 / 14 DEMİR ÇELİK, DEMİR ÇELİK EŞYA SITC NO : 67 Demir Çelik ARMONİZE

Detaylı

PLASTİK VE KAUÇUK ÜRÜNLERİ İMALATI Hazırlayan Orkun Levent BOYA Kıdemli Uzman

PLASTİK VE KAUÇUK ÜRÜNLERİ İMALATI Hazırlayan Orkun Levent BOYA Kıdemli Uzman PLASTİK VE KAUÇUK ÜRÜNLERİ İMALATI Hazırlayan Orkun Levent BOYA Kıdemli Uzman 364 1. SEKTÖRÜN TANIMI Plastik ve kauçuk ürünleri imalatı ISIC Revize 3 sınıflandırmasına göre, imalat sanayii alt ayrımında

Detaylı

DEMİR ÇELİK, DEMİR ÇELİK EŞYA

DEMİR ÇELİK, DEMİR ÇELİK EŞYA DEMİR ÇELİK, DEMİR ÇELİK EŞYA SITC NO ARMONİZE NO : 67 - Demir-Çelik : 72 - Demir-Çelik 73 - Demir veya Çelik Eşya DEMİR-ÇELİK Demir-çelik sektörü ülke ekonomisi ve sanayileşmede lokomotif sektör özelliğine

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Şubat - 2010

EKONOMİK GELİŞMELER Şubat - 2010 EKONOMİK GELİŞMELER Şubat - 2010 AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU EKONOMİK RAPOR - ŞUBAT 2010 İÇİNDEKİLER... 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH)...2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK VE İŞGÜCÜ

Detaylı

Erdemir Grubu 2014 Yılı 12 Aylık Konsolide Mali Sonuçlar

Erdemir Grubu 2014 Yılı 12 Aylık Konsolide Mali Sonuçlar Erdemir Grubu 2014 Yılı 12 Aylık Konsolide Mali Sonuçlar 11 Şubat 2015 1 / 33 SORUMLULUK BEYANI Ereğli Demir ve Çelik Fabrikaları T.A.Ş. (Erdemir) gerekli görüldüğü durumlarda yazılı veya sözlü bir şekilde

Detaylı

Radyo, Televizyon, Haberleşme Teçhizatı Cihazları İmalatı. Emrah ERSOY Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Müdürlüğü Uzman Yardımcısı

Radyo, Televizyon, Haberleşme Teçhizatı Cihazları İmalatı. Emrah ERSOY Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Müdürlüğü Uzman Yardımcısı 32 ve Radyo, Televizyon, Haberleşme Teçhizatı Cihazları İmalatı Emrah ERSOY Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Müdürlüğü Uzman Yardımcısı Sektöre İlişkin Özet Bilgiler Radyo, TV, Haberleşme Teçhizatı ve

Detaylı

Örnek. Aşağıdaki veri setlerindeki X ve Y veri çiftlerini kullanarak herbir durumda X=1,5 için Y nin hangi değerleri alacağını hesaplayınız.

Örnek. Aşağıdaki veri setlerindeki X ve Y veri çiftlerini kullanarak herbir durumda X=1,5 için Y nin hangi değerleri alacağını hesaplayınız. Örnek Aşağıdaki veri setlerindeki X ve Y veri çiftlerini kullanarak herbir durumda X=1,5 için Y nin hangi değerleri alacağını hesaplayınız. i. ii. X 1 2 3 4 1 2 3 4 Y 2 3 4 5 4 3 2 1 Örnek Aşağıdaki veri

Detaylı

MAKİNE VE TEÇHİZATI HARİÇ; METAL EŞYA SANAYİİ Hazırlayan Mustafa TOSUN Kıdemli Uzman 450 1. SEKTÖRÜN TANIMI Makine ve teçhizatı hariç; metal eşya sanayii, ISIC Revize 3 sınıflandırmasına göre, imalat sanayii

Detaylı

MESLEK KOMİTELERİ ORTAK TOPLANTISI 11 Eylül 2015

MESLEK KOMİTELERİ ORTAK TOPLANTISI 11 Eylül 2015 MESLEK KOMİTELERİ ORTAK TOPLANTISI 11 Eylül 2015 Mehmet Ali FİNCAN 24. Grup Meslek Komitesi Başkanı ANA METALLERİN İMALATI 24. Grup Demir-Çelik ve Sıcak Hadde Mamulleri Sanayii 25. Grup Bağlantı Elemanları,

Detaylı

DEMİR-ÇELİK SEKTÖR DEĞERLENDİRMESİ

DEMİR-ÇELİK SEKTÖR DEĞERLENDİRMESİ DEMİR-ÇELİK SEKTÖR DEĞERLENDİRMESİ Nurel KILIÇ Dünya çelik sektöründe, 2011 yılının, kriz kayıplarının telafi edildiği bir yıl olması nedeniyle büyüme oranı % 15 ten % 6,8 e gerilemiştir. Bu nedenle Çin

Detaylı

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler AB inin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Sayfa No Nüfus (Bin Kişi) 1 Nüfus Artış Hızı (%) 2 Cari Fiyatlarla GSYİH (Milyar $) 3 Kişi Başına GSYİH ($) 4 Satınalma Gücü Paritesine Göre Kişi Başına GSYİH

Detaylı

AYDIN TİCARET BORSASI

AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN COMMODITY EXCHANGE TEMMUZ 2015 TÜRKİYE NİN TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELERİ Ata Mahallesi Denizli Bulv. No:18 09010 AYDIN Tel: +90 256 211 50 00 +90 256 211 61 45 Faks:+90 256 211

Detaylı

EKONOMİK GÖSTERGELER

EKONOMİK GÖSTERGELER EKONOMİK GÖSTERGELER 1. özel SEKTÖRÜN YURTDIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİLER 2. HANE HALKI İŞGÜCÜ İSTATİSTİKLERİ 3. KISA VADELİ DIŞ BORÇLARIN GELİŞİMİ 4. SANAYİ ÜRETİM ENDEKSİ Dr. Adem KORKMAZ 1. ÖZEL SEKTÖRÜN

Detaylı

KOK KÖMÜRÜ, RAFİNE EDİLMİŞ PETROL ÜRÜNLERİ VE NÜKLEER YAKIT İMALATI Hazırlayan Seher OZAN DÜNDAR Kıdemli Uzman 302 1. SEKTÖRÜN TANIMI Kok kömürü, rafine edilmiş petrol ürünleri ve nükleer yakıt imalatı

Detaylı

DÜNYA DÖKÜM ÜRETİMİNİN LİDERLERİ KİMLERDİR? Y. Ziya KAYIR Metalurji Mühendisi

DÜNYA DÖKÜM ÜRETİMİNİN LİDERLERİ KİMLERDİR? Y. Ziya KAYIR Metalurji Mühendisi DÜNYA DÖKÜM ÜRETİMİNİN LİDERLERİ KİMLERDİR? Y. Ziya KAYIR Metalurji Mühendisi KOSGEB Tel: (312) 267 02 85 06935 Sincan/Ankara E-posta: ykayir@kosgeb.gov.tr Özet: Modern metalurji, Anadolu da doğdu. Bakır

Detaylı

AYDIN TİCARET BORSASI

AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN COMMODITY EXCHANGE ŞUBAT 2015 TÜRKİYE NİN TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELERİ Ata Mahallesi Denizli Bulv. No:18 09010 AYDIN Tel: +90 256 211 50 00 +90 256 211 61 45 Faks:+90 256 211

Detaylı

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler AB inin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Sayfa No Nüfus (Bin Kişi) 1 Nüfus Artış Hızı (%) 2 Cari Fiyatlarla GSYİH (Milyar $) 3 Kişi Başına GSYİH ($) 4 Satınalma Gücü Paritesine Göre Kişi Başına GSYİH

Detaylı

Endüstri Mühendisliğine Giriş

Endüstri Mühendisliğine Giriş Endüstri Mühendisliğine Giriş 5 ve 19 Aralık 2012, Şişli-Ayazağa, İstanbul, Türkiye. Yard. Doç. Dr. Kamil Erkan Kabak Endüstri Mühendisliği Bölümü,, Şişli-Ayazağa, İstanbul, Türkiye erkankabak@beykent.edu.tr

Detaylı

TÜRKİYE DE İNŞAAT SEKTÖRÜ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

TÜRKİYE DE İNŞAAT SEKTÖRÜ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME TÜRKİYE DE İNŞAAT SEKTÖRÜ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME TÜRKİYE KALKINMA BANKASI A.Ş. EKONOMİK VE SOSYAL ARAŞTIRMALAR MÜDÜRLÜĞÜ Ağustos 2008 ANKARA TÜRKİYE KALKINMA BANKASI A.Ş. TÜRKİYE DE İNŞAAT SEKTÖRÜ ÜZERİNE

Detaylı

DEMİR ÇELİK, DEMİR ÇELİK EŞYA

DEMİR ÇELİK, DEMİR ÇELİK EŞYA DEMİR ÇELİK, DEMİR ÇELİK EŞYA Hazırlayan Tarhan SEZGİN 2006 T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi DEMİR ÇELİK, DEMİR ÇELİK EŞYA SITC NO : 67 Demir Çelik ARMONİZE NO

Detaylı

DÖKÜM SEKTÖRÜDE VERİ ZARFLAMA ANALİZİ İLE KONYA İLİNDE BİR UYGULAMA

DÖKÜM SEKTÖRÜDE VERİ ZARFLAMA ANALİZİ İLE KONYA İLİNDE BİR UYGULAMA DÖKÜM SEKTÖRÜDE VERİ ZARFLAMA ANALİZİ İLE KONYA İLİNDE BİR UYGULAMA Ali SEVİNÇ KOSGEB Kırıkkale Hizmet Merkezi Kırıkkale Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü İşletme Anabilim Dalı teren@kku.edu.tr Tamer

Detaylı

TÜRKİYE EKONOMİSİ MAKRO EKONOMİK GÖSTERGELER (MAYIS 2015)

TÜRKİYE EKONOMİSİ MAKRO EKONOMİK GÖSTERGELER (MAYIS 2015) TÜRKİYE EKONOMİSİ MAKRO EKONOMİK GÖSTERGELER (MAYIS 2015) Tüketici Güven Endeksi (Nisan 2015) Tüketici Güven Endeksi bir önceki aya göre sınırlı bir artış sergilemiştir. 2015 Mart ayında 64.39 olan Tüketici

Detaylı

Berlin Ekonomi Müşavirliği Verilerle Türkiye-Almanya Ekonomik İlişkiler Notu VERİLERLE TÜRKİYE-ALMANYA EKONOMİK İLİŞKİLERİ BİLGİ NOTU

Berlin Ekonomi Müşavirliği Verilerle Türkiye-Almanya Ekonomik İlişkiler Notu VERİLERLE TÜRKİYE-ALMANYA EKONOMİK İLİŞKİLERİ BİLGİ NOTU VERİLERLE TÜRKİYE-ALMANYA EKONOMİK İLİŞKİLERİ BİLGİ NOTU Berlin Ekonomi Müşavirliği Temmuz 2011 1 İÇİNDEKİLER Yönetici Özeti...3 1. Almanya dan Türkiye ye Doğrudan Yatırım Hareketleri...4 2. Türkiye den

Detaylı

1. GENEL EKONOMİK GÖSTERGELER

1. GENEL EKONOMİK GÖSTERGELER 1. GENEL EKONOMİK GÖSTERGELER 1.1. GSYİH (Gayri Safi Yurt İçi Hasıla) 1. Ekonomik kalkınmanın önemli göstergelerinden biri olan kişi başına düşen GSYİH, TÜİK tarafından en son 2001 yılında hesaplanmıştır.

Detaylı

GRAFİKLERLE FEDERAL ALMANYA EKONOMİSİNİN GÖRÜNÜMÜ

GRAFİKLERLE FEDERAL ALMANYA EKONOMİSİNİN GÖRÜNÜMÜ GRAFİKLERLE FEDERAL ALMANYA EKONOMİSİNİN GÖRÜNÜMÜ Hazırlayan: Fethi SAYGIN Mart 2014 Kaynak :DESTATIS (Alman İstatistik Enstitüsü) GENEL DEĞERLENDİRME Ekonomi piyasalarındaki durgunluk ve sorunlara rağmen,

Detaylı

AYDIN TİCARET BORSASI

AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN COMMODITY EXCHANGE EYLÜL 2013 TÜRKİYE NİN TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELERİ Ata Mahallesi Denizli Bulv. No:18 09010 AYDIN Tel: +90 256 211 50 00 +90 256 211 61 45 Faks:+90 256 211

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Mart - 2010

EKONOMİK GELİŞMELER Mart - 2010 EKONOMİK GELİŞMELER Mart - 2010 AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU İÇİNDEKİLER... 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH)...2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK VE İŞGÜCÜ HAREKETLERİ... 2 İTHALAT

Detaylı

DÖKÜM VE DÖVME ÜRÜNLERĠ DEĞERLENDĠRME NOTU (MART 2009)

DÖKÜM VE DÖVME ÜRÜNLERĠ DEĞERLENDĠRME NOTU (MART 2009) DÖKÜM VE DÖVME ÜRÜNLERĠ DEĞERLENDĠRME NOTU (MART 2009) Döküm ve dövme ürünleri, otomotivden beyaz eşya sanayine, demir-çelik sanayinden çimento sanayine, savunma sanayinden gemi inşa sanayine, tarımdan

Detaylı

İKTİSADİ ARAŞTIRMALAR BÖLÜMÜ NİSAN

İKTİSADİ ARAŞTIRMALAR BÖLÜMÜ NİSAN İLKER ŞAHİN Uzman İKTİSADİ ARAŞTIRMALAR BÖLÜMÜ NİSAN 2015 İÇİNDEKİLER I. Yönetici Özeti II. Dünyada Demir Çelik Sektörü Hammadde Kapasite Üretim Tüketim Ticaret III. Türkiye de Demir Çelik Sektörü Hammadde

Detaylı

Nazlı Karamollaoğlu 1 Ege Yazgan 2. İşletme Dinamikleri ve Verimlilik

Nazlı Karamollaoğlu 1 Ege Yazgan 2. İşletme Dinamikleri ve Verimlilik Döviz Kurları ve Yaşama Şansı : Türkiye İmalat Sektörü Firmaları Üzerine Bir İnceleme Nazlı Karamollaoğlu 1 Ege Yazgan 2 1 MEF Üniversitesi 2 İstanbul Bilgi Üniversitesi İşletme Dinamikleri ve Verimlilik

Detaylı

CHANGES IN SECTORAL EFFICIENCY AND THE COMPONENTS OF PRODUCTIVITY FOR THE LARGEST 500 INDUSTRIAL ENTERPRISES IN TURKEY

CHANGES IN SECTORAL EFFICIENCY AND THE COMPONENTS OF PRODUCTIVITY FOR THE LARGEST 500 INDUSTRIAL ENTERPRISES IN TURKEY DUMLUPINAR ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER DERGİSİ SAYI 40, NİSAN 2014 TÜRKİYE NİN İLK 500 SANAYİ KURULUŞUNDA SEKTÖREL ETKİNLİK ve VERİMLİLİK BİLEŞENLERİNDEKİ DEĞİŞİMLER Yrd. Doç. Dr., Kocaeli Üniversitesi,

Detaylı

DEMİR ÇELİK SEKTÖR RAPORU 2014

DEMİR ÇELİK SEKTÖR RAPORU 2014 Hatay Kahramanmaraş Osmaniye DEMİR ÇELİK SEKTÖR RAPORU 2014 www.dogaka.gov.tr 2014 2 Doğu Akdeniz Kalkınma Ajansı İÇİNDEKİLER TABLO İNDEKSİ...3 Harita İNDEKSİ...3 ÖNSÖZ...4 1- GİRİŞ......6 1.1 Demir-Çelik

Detaylı

ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ NDE KİMYA EĞİTİMİNİN GEREKLİLİĞİNİN İKİ DEĞİŞKENLİ KORELASYON YÖNTEMİ İLE İSTATİSTİKSEL OLARAK İNCELENMESİ

ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ NDE KİMYA EĞİTİMİNİN GEREKLİLİĞİNİN İKİ DEĞİŞKENLİ KORELASYON YÖNTEMİ İLE İSTATİSTİKSEL OLARAK İNCELENMESİ ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ NDE KİMYA EĞİTİMİNİN GEREKLİLİĞİNİN İKİ DEĞİŞKENLİ KORELASYON YÖNTEMİ İLE İSTATİSTİKSEL OLARAK İNCELENMESİ Güven SAĞDIÇ Dokuz Eylül Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Elektrik-Elektronik

Detaylı

2014 İKİNCİ ÇEYREK ELEKTRİK SEKTÖRÜ. Tüketim artışı aheste, kapasite fazlası sürüyor. Yael Taranto tarantoy@tskb.com.tr

2014 İKİNCİ ÇEYREK ELEKTRİK SEKTÖRÜ. Tüketim artışı aheste, kapasite fazlası sürüyor. Yael Taranto tarantoy@tskb.com.tr Tüketim artışı aheste, kapasite fazlası sürüyor Yılın ilk yarısında elektrik tüketimi 2013 yılının aynı dönemine kıyasla %3,6 artış gösterdi. Yıllık tüketim artış hızı ilk çeyrekte %3 olarak gerçekleşirken,

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Mart - 2011

EKONOMİK GELİŞMELER Mart - 2011 EKONOMİK GELİŞMELER Mart - 2011 AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU EKONOMİK RAPOR - MART 2011 İÇİNDEKİLER... 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH)... 2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK VE İŞGÜCÜ

Detaylı

Tekstil-Hazır Giyim Gülay Dincel TSKB Ekonomik Araştırmalar dincelg@tskb.com.tr Kasım 2014

Tekstil-Hazır Giyim Gülay Dincel TSKB Ekonomik Araştırmalar dincelg@tskb.com.tr Kasım 2014 Tekstil-Hazır Giyim Gülay Dincel TSKB Ekonomik Araştırmalar dincelg@tskb.com.tr Kasım 2014 Sektöre Bakış Tekstil ve hazır giyim sektörleri, GSYH içinde sırasıyla %4 ve %3 paya sahiptir. Her iki sektör

Detaylı

Reel Efektif Döviz Kuru Endekslerine İlişkin Yöntemsel Açıklama

Reel Efektif Döviz Kuru Endekslerine İlişkin Yöntemsel Açıklama Reel Efektif Döviz Kuru Endekslerine İlişkin Yöntemsel Açıklama İstatistik Genel Müdürlüğü Ödemeler Dengesi Müdürlüğü İçindekiler I- Yöntemsel Açıklama... 3 2 I- Yöntemsel Açıklama 1 Nominal efektif döviz

Detaylı

İÇİNDEKİLER. BÖLÜM 1 Değişkenler ve Grafikler 1. BÖLÜM 2 Frekans Dağılımları 37

İÇİNDEKİLER. BÖLÜM 1 Değişkenler ve Grafikler 1. BÖLÜM 2 Frekans Dağılımları 37 İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1 Değişkenler ve Grafikler 1 İstatistik 1 Yığın ve Örnek; Tümevarımcı ve Betimleyici İstatistik 1 Değişkenler: Kesikli ve Sürekli 1 Verilerin Yuvarlanması Bilimsel Gösterim Anlamlı Rakamlar

Detaylı

DÜNYA DA BU HAFTA 14 18 ARALIK 2015

DÜNYA DA BU HAFTA 14 18 ARALIK 2015 DÜNYA DA BU HAFTA 14 18 ARALIK 2015 AVRUPA'DA İNŞAAT ÜRETİMİ EKİMDE ARTTI Euro Bölgesinde inşaat üretimi yıllık yüzde 1,1 artış kaydetti Euro Bölgesinde inşaat üretimi ekim ayında aylık bazda yüzde 0,5,

Detaylı

TÜRKĐYE DE DÖKÜM SEKTÖRÜ 23.02.2007

TÜRKĐYE DE DÖKÜM SEKTÖRÜ 23.02.2007 TÜRKĐYE DE DÖKÜM SEKTÖRÜ 1 23.02.2007 Demir ve Çelik Döküm Sanayi sektörü; endüksiyon, ark veya kupol ocaklarında, çeşitli pik demiri, çelik hurdaları ve ferro alaşımların ergitilerek, kalıplama tesislerinde

Detaylı

Lojistik. Lojistik Sektörü

Lojistik. Lojistik Sektörü Lojistik Sektörü Gülay Dincel TSKB Ekonomik Araştırmalar dincelg@tskb.com.tr Kasım 014 1 Ulaştırma ve depolama faaliyetlerinin entegre lojistik hizmeti olarak organize edilmesi ihtiyacı, imalat sanayi

Detaylı

Büro Makineleri ve 30Bilgisayar İmalatı. Birgül OĞUZOĞLU Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Müdürlüğü Kıdemli Uzman

Büro Makineleri ve 30Bilgisayar İmalatı. Birgül OĞUZOĞLU Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Müdürlüğü Kıdemli Uzman Büro Makineleri ve 30Bilgisayar İmalatı Birgül OĞUZOĞLU Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Müdürlüğü Kıdemli Uzman Sektöre İlişkin Özet Bilgiler Büro Makineleri ve Bilgisayar Imalatı İçindeki Payı (%) İçindeki

Detaylı

YÖNETİCİ ÖZETİ. Besfin İletişim

YÖNETİCİ ÖZETİ. Besfin İletişim YÖNETİCİ ÖZETİ 2012 yılında En Yüksek ARGE Harcaması yapan uluslararası firmaların sektörlerine bakıldığında en yüksek 10 sektör toplam ARGE harcamalarının %84 ünü karşılamaktadır. Türkiye de yapılan ARGE

Detaylı

TÜRKİYE. PLASTİK AMBALAJ SEKTÖRÜ 2010 YILI DEĞERLENDİRMESİ ve 2011 YILI BEKLENTİLERİ. Barbaros Demirci Genel Müdür

TÜRKİYE. PLASTİK AMBALAJ SEKTÖRÜ 2010 YILI DEĞERLENDİRMESİ ve 2011 YILI BEKLENTİLERİ. Barbaros Demirci Genel Müdür TÜRKİYE PLASTİK AMBALAJ SEKTÖRÜ 21 YILI DEĞERLENDİRMESİ ve 211 YILI BEKLENTİLERİ Barbaros Demirci Genel Müdür Firma Sayısı : Plastik ambalaj sektöründe 1152 firma mevcut olup, firmaların % 86 sı 1 şehirde

Detaylı

2015 Yılı 3 Aylık Konsolide Sonuçlar. 28 Nisan 2015

2015 Yılı 3 Aylık Konsolide Sonuçlar. 28 Nisan 2015 1 28.04.2015 2015 Yılı 3 Aylık Konsolide Sonuçlar 28 Nisan 2015 2 28.04.2015 SORUMLULUK BEYANI Ereğli Demir ve Çelik Fabrikaları T.A.Ş. (Erdemir) gerekli görüldüğü durumlarda yazılı veya sözlü bir şekilde

Detaylı

Dünya Enerji Konseyi Türk Milli Komitesi TÜRKİYE 10. ENERJİ KONGRESİ ULAŞTIRMA SEKTÖRÜNÜN ENERJİ TALEBİNİN MODELLENMESİ VE SÜRDÜRÜLEBİLİR POLİTİKALAR

Dünya Enerji Konseyi Türk Milli Komitesi TÜRKİYE 10. ENERJİ KONGRESİ ULAŞTIRMA SEKTÖRÜNÜN ENERJİ TALEBİNİN MODELLENMESİ VE SÜRDÜRÜLEBİLİR POLİTİKALAR Dünya Enerji Konseyi Türk Milli Komitesi TÜRKİYE 1. ENERJİ KONGRESİ ULAŞTIRMA SEKTÖRÜNÜN ENERJİ TALEBİNİN MODELLENMESİ VE SÜRDÜRÜLEBİLİR POLİTİKALAR Özgür BAŞKAN, Soner HALDENBİLEN, Halim CEYLAN Pamukkale

Detaylı

DEMİR ÇELİK SEKTÖRÜ RAPORU (2013/2)

DEMİR ÇELİK SEKTÖRÜ RAPORU (2013/2) T.C. BİLİM, SANAYİ VE TEKNOLOJİ BAKANLIĞI 2 Sektörel Raporlar ve Analizler Serisi DEMİR ÇELİK SEKTÖRÜ RAPORU (2013/2) SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Sektörel Raporlar ve Analizler Serisi 0 İÇİNDEKİLER Tablolar

Detaylı

AYDIN COMMODITY EXCHANGE ARALIK 2013 TÜRKİYE NİN TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELERİ. www.aydinticaretborsasi.org.tr info@aydinticaretborsasi.org.

AYDIN COMMODITY EXCHANGE ARALIK 2013 TÜRKİYE NİN TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELERİ. www.aydinticaretborsasi.org.tr info@aydinticaretborsasi.org. AYDIN T CARET BORSASI AYDIN COMMODITY EXCHANGE ARALIK 2013 TÜRKİYE NİN TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELERİ Ata Mahallesi Denizli Bulv. No:18 09010 AYDIN Tel: +90 256 211 50 00 +90 256 211 61 45 Faks:+90 256 211

Detaylı

TEKNOLOJİ EKONOMİ POLİTİKA - III TÜRKİYE DEKİ AR-GE VE YENİLİK FAALİYETLERİ

TEKNOLOJİ EKONOMİ POLİTİKA - III TÜRKİYE DEKİ AR-GE VE YENİLİK FAALİYETLERİ TEKNOLOJİ EKONOMİ POLİTİKA - III TÜRKİYE DEKİ AR-GE VE YENİLİK FAALİYETLERİ Musa Yaşar Bilimsel ve teknolojik faaliyetler, ülkelerin kalkınmasında büyük bir öneme sahip olup, ulusal gelirden bu tür faaliyetlere

Detaylı

Barbaros Demirci Genel Müdür

Barbaros Demirci Genel Müdür 1 21 YILI ISO ISTANBUL SANAYİ ODASI SIRALAMASINDA İLK 5 FİRMA İÇİNE GİREN PLASTİK FİRMALARININ DEĞERLENDİRMESİ Barbaros Demirci Genel Müdür 2 DEĞERLENDİRME KRİTERİ Rapor, ISO - Türkiye nin 5 Büyük Sanayi

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Ocak 2013

EKONOMİK GELİŞMELER Ocak 2013 EKONOMİK GELİŞMELER Ocak 2013 Kaynak: Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU İÇİNDEKİLER 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH) 2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK

Detaylı

7. Orta Vadeli Öngörüler

7. Orta Vadeli Öngörüler 7. Orta Vadeli Öngörüler Bu bölümde tahminlere temel oluşturan varsayımlar özetlenmekte, bu çerçevede üretilen orta vadeli enflasyon ve çıktı açığı tahminleri ile para politikası görünümü önümüzdeki üç

Detaylı

TÜRKİYE DEMİR VE DEMİR DIŞI METALLER MECLİSİ SEKTÖR RAPORU

TÜRKİYE DEMİR VE DEMİR DIŞI METALLER MECLİSİ SEKTÖR RAPORU TÜRKİYE DEMİR VE DEMİR DIŞI METALLER MECLİSİ SEKTÖR RAPORU 2010 TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ TÜRKİYE DEMİR VE DEMİR DIŞI METALLER MECLİSİ Temmuz 2011 TOBB Yayın Sıra No: 2011/??? ISBN : 978-?????

Detaylı

EGE BÖLGESİ PLASTİK SEKTÖRÜ RAPORU

EGE BÖLGESİ PLASTİK SEKTÖRÜ RAPORU EGE BÖLGESİ PLASTİK SEKTÖRÜ RAPORU Gözde SEVİLMİŞ Plastikler; telefondan televizyona, otomobilden su şişelerine, yalıtım malzemelerinden yiyecek ambalajlarına kadar hayatımızın her alanında gittikçe artan

Detaylı

BAŞKA YERDE SINIFLANDIRILMAMIŞ MAKİNE VE TEÇHİZAT İMALATI Hazırlayan Erdal ERTUĞRUL Kıdemli Uzman 484 1. SEKTÖRÜN TANIMI Başka yerde sınıflandırılmamış (bys) makine ve teçhizat imalatı, ISIC Revize 3 sınıflandırmasına

Detaylı

AYDIN TİCARET BORSASI

AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN COMMODITY EXCHANGE AĞUSTOS 2013 TÜRKİYE NİN TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELERİ Ata Mahallesi Denizli Bulv. No:18 09010 AYDIN Tel: +90 256 211 50 00 +90 256 211 61 45 Faks:+90 256 211

Detaylı

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER 1.KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM 2013 yılının ikinci çeyreğinde yüzde 2,8 oranında büyüyen ABD ekonomisi üçüncü çeyrekte yüzde 3,6 oranında büyümüştür. ABD de 6 Aralık 2013 te

Detaylı

T.C. DOĞU AKDENİZ KALKINMA AJANSI DOĞRUDAN FAALİYET MALİ DESTEK PROGRAMI

T.C. DOĞU AKDENİZ KALKINMA AJANSI DOĞRUDAN FAALİYET MALİ DESTEK PROGRAMI Osmaniye - İskenderun Demir - Çelik Sanayisindeki Sektörel Kümelenme Raporu I T.C. DOĞU AKDENİZ KALKINMA AJANSI DOĞRUDAN FAALİYET MALİ DESTEK PROGRAMI (2010 Faaliyet Yılı) Osmaniye - İskenderun Demir -

Detaylı

Kurumsal Şeffaflık, Firma Değeri Ve Firma Performansları İlişkisi Bist İncelemesi

Kurumsal Şeffaflık, Firma Değeri Ve Firma Performansları İlişkisi Bist İncelemesi T.C İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü İşletme Anabilim Dalı Finans Bilim Dalı Yüksek Lisans Tezi Özeti Kurumsal Şeffaflık, Firma Değeri Ve Firma Performansları İlişkisi Bist İncelemesi Prof.

Detaylı

DIŞ TİCARETTE KÜRESEL EĞİLİMLER VE TÜRKİYE EKONOMİSİ

DIŞ TİCARETTE KÜRESEL EĞİLİMLER VE TÜRKİYE EKONOMİSİ DIŞ TİCARETTE KÜRESEL EĞİLİMLER VE TÜRKİYE EKONOMİSİ (Taslak Rapor Özeti) Faruk Aydın Hülya Saygılı Mesut Saygılı Gökhan Yılmaz Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Araştırma ve Para Politikası Genel Müdürlüğü

Detaylı

SANAYİDE GELİŞMELER VE İSTİHDAM EĞİLİMLERİ. Esra DOĞAN, Misafir Araştırmacı. Damla OR, Yardımcı Araştırmacı. Yönetici Özeti

SANAYİDE GELİŞMELER VE İSTİHDAM EĞİLİMLERİ. Esra DOĞAN, Misafir Araştırmacı. Damla OR, Yardımcı Araştırmacı. Yönetici Özeti 15 Nisan 2014 SANAYİDE GELİŞMELER VE İSTİHDAM EĞİLİMLERİ Esra DOĞAN, Misafir Araştırmacı Damla OR, Yardımcı Araştırmacı Yönetici Özeti Ocak dönemine işsizlik ve tarım dışı işsizlik oranlarında; bir önceki

Detaylı

CAM SANAYİİ. Hazırlayan Birsen YILMAZ 2006. T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi

CAM SANAYİİ. Hazırlayan Birsen YILMAZ 2006. T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi CAM SANAYİİ Hazırlayan Birsen YILMAZ 2006 T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi TÜRKİYE'DE ÜRETİM Cam sanayii, inşaat, otomotiv, meşrubat, gıda, beyaz eşya, mobilya,

Detaylı

GENEL OLARAK ÇELİK. Dünya da halen genel olarak çelik üretimi

GENEL OLARAK ÇELİK. Dünya da halen genel olarak çelik üretimi Dünya da halen genel olarak çelik üretimi GENEL OLARAK ÇELİK Entegre tesislerde demir cevheri ve kok kömürü ile veya Elektrik Ark Ocaklarında hurdanın ergitilmesi ile gerçekleştirilmektedir. Çelik ürünleri:

Detaylı

VERİ ZARFLAMA ANALİZİ İLE TCDD LİMANLARINDA BİR ETKİNLİK ÖLÇÜMÜ ÇALIŞMASI

VERİ ZARFLAMA ANALİZİ İLE TCDD LİMANLARINDA BİR ETKİNLİK ÖLÇÜMÜ ÇALIŞMASI Gazi Üniv. Müh. Mim. Fak. Der. J. Fac. Eng. Arch. Gazi Univ. Cilt 9, No 4, 437-442, 2004 Vol 9, No 4, 437-442, 2004 VERİ ZARFLAMA ANALİZİ İLE TCDD LİMANLARINDA BİR ETKİNLİK ÖLÇÜMÜ ÇALIŞMASI M. Emin BAYSAL,

Detaylı

2014 ÜÇÜNCÜ ÇEYREK ELEKTRİK SEKTÖRÜ. Tüketim Yavaş, Kapasite Hızlı Artıyor. Yael Taranto tarantoy@tskb.com.tr

2014 ÜÇÜNCÜ ÇEYREK ELEKTRİK SEKTÖRÜ. Tüketim Yavaş, Kapasite Hızlı Artıyor. Yael Taranto tarantoy@tskb.com.tr Tüketim Yavaş, Kapasite Hızlı Artıyor Yılın ilk dokuz ayında elektrik tüketimi 2013 yılının aynı dönemine kıyasla %4,6 artış gösterdi. Yıllık tüketim artış hızı ilk çeyrekte %3, ikinci çeyrekte %4,2 olarak

Detaylı

AYDIN TİCARET BORSASI

AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN COMMODITY EXCHANGE NİSAN 2015 TÜRKİYE NİN TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELERİ Ata Mahallesi Denizli Bulv. No:18 09010 AYDIN Tel: +90 256 211 50 00 +90 256 211 61 45 Faks:+90 256 211

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Haziran 2012

EKONOMİK GELİŞMELER Haziran 2012 EKONOMİK GELİŞMELER Haziran 2012 Kaynak: Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU İÇİNDEKİLER 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH) 2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK

Detaylı

Zaman Serileri. IENG 481 Tahmin Yöntemleri Dr. Hacer Güner Gören

Zaman Serileri. IENG 481 Tahmin Yöntemleri Dr. Hacer Güner Gören Zaman Serileri IENG 481 Tahmin Yöntemleri Dr. Hacer Güner Gören Zaman Serisi nedir? Kronolojik sırayla elde edilen verilere sahip değișkenlere zaman serisi adı verilmektedir. Genel olarak zaman serisi,

Detaylı

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER 1.KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM ABD Merkez Bankası FED, 18 Aralık tarihinde tahvil alım programında azaltıma giderek toplam tahvil alım miktarını 85 milyar dolardan 75 milyar

Detaylı

SEKTÖREL GELİŞMELER İÇİNDEKİLER Otomotiv. Beyaz Eşya. İnşaat. Turizm. Enerji. Diğer Göstergeler. Sektörel Gelişmeler /Ağustos 2013 1

SEKTÖREL GELİŞMELER İÇİNDEKİLER Otomotiv. Beyaz Eşya. İnşaat. Turizm. Enerji. Diğer Göstergeler. Sektörel Gelişmeler /Ağustos 2013 1 SEKTÖREL GELİŞMELER İÇİNDEKİLER Otomotiv Otomotiv İç Satışlarda Hızlı Artış Temmuz Ayında Devam Ediyor. Beyaz Eşya Beyaz Eşya İç Satışlarda Artış Temmuz Ayında Hızlandı. İnşaat Reel Konut Fiyat Endeksinde

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Ağustos - 2011

EKONOMİK GELİŞMELER Ağustos - 2011 EKONOMİK GELİŞMELER Ağustos - 2011 AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU EKONOMİK RAPOR AĞUSTOS 2011 İÇİNDEKİLER... 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH)... 2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK VE

Detaylı

TÜRKİYE EKONOMİSİ MAKRO EKONOMİK GÖSTERGELER. (Ağustos 2015)

TÜRKİYE EKONOMİSİ MAKRO EKONOMİK GÖSTERGELER. (Ağustos 2015) TÜRKİYE EKONOMİSİ MAKRO EKONOMİK GÖSTERGELER (Ağustos 2015) TEPAV Perakende Güven Endeksi-TEPE (02.09.2015) TEPE, Ağustos ayında bir önceki aya göre artarken, geçen yılın aynı dönemine göre azaldı. Önümüzdeki

Detaylı

Banka Kredileri ve Büyüme İlişkisi

Banka Kredileri ve Büyüme İlişkisi Banka Kredileri ve Büyüme İlişkisi Cahit YILMAZ Kültür Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İstanbul c.yilmaz@iku.edu.tr Key words:kredi,büyüme. Özet Banka kredileri ile ekonomik büyüme arasında

Detaylı

Reel Efektif Döviz Kuru Endekslerine İlişkin Yöntemsel Açıklama

Reel Efektif Döviz Kuru Endekslerine İlişkin Yöntemsel Açıklama Reel Efektif Döviz Kuru Endekslerine İlişkin Yöntemsel Açıklama İstatistik Genel Müdürlüğü Ödemeler Dengesi Müdürlüğü İçindekiler I- Yöntemsel Açıklama... 3 2 I- Yöntemsel Açıklama 1 Nominal efektif döviz

Detaylı

SIRADAN EN KÜÇÜK KARELER (OLS)

SIRADAN EN KÜÇÜK KARELER (OLS) SIRADAN EN KÜÇÜK KARELER (OLS) YÖNTEMİNİN ASİMPTOTİK ÖZELLİKLERİ Hüseyin Taştan 1 1 Yıldız Teknik Üniversitesi İktisat Bölümü Ders Kitabı: Introductory Econometrics: A Modern Approach (2nd ed.) J. Wooldridge

Detaylı

TÜRKİYE DEMİR VE DEMİR DIŞI METALLER MECLİSİ SEKTÖR RAPORU 2011

TÜRKİYE DEMİR VE DEMİR DIŞI METALLER MECLİSİ SEKTÖR RAPORU 2011 Haziran 2012 TÜRKİYE DEMİR VE DEMİR DIŞI METALLER MECLİSİ SEKTÖR RAPORU Haziran 2012 ISBN : 978-605-137-123-8 TOBB Yayın Sıra No: 2012/163 TOBB yayınları için ayrıntılı bilgi Yayın Müdürlüğünden alınabilir.

Detaylı

TÜRK DERİ VE DERİ MAMÜLLERİ SEKTÖRÜ

TÜRK DERİ VE DERİ MAMÜLLERİ SEKTÖRÜ TÜRK DERİ VE DERİ MAMÜLLERİ SEKTÖRÜ Türklerin dericiliğe başlamaları kaynaklara göre, 12. yüzyıla kadar gitmektedir. Köklü bir tarihsel geçmişe sahip olan deri ve deri sanayinin 1970 lerden itibaren ülkemizde

Detaylı

Nitel Tepki Bağlanım Modelleri

Nitel Tepki Bağlanım Modelleri Doğrusal-Dışı Yaklaşım ve Nitel Tepki Bağlanım Modelleri Doğrusal-Dışı Yaklaşım ve Ekonometri 2 Konu 18 Sürüm 2,0 (Ekim 2011) Doğrusal-Dışı Yaklaşım ve UADMK Açık Lisans Bilgisi İşbu belge, Creative Commons

Detaylı

Kok Kömürü, Rafine Edilmiş Petrol Ürünleri ve Nükleer Yakıt İmalatı. Erdal ERTUĞRUL Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Müdürlüğü Kıdemli Uzman

Kok Kömürü, Rafine Edilmiş Petrol Ürünleri ve Nükleer Yakıt İmalatı. Erdal ERTUĞRUL Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Müdürlüğü Kıdemli Uzman 23 Kok Kömürü, Rafine Edilmiş Petrol Ürünleri ve Nükleer Yakıt İmalatı Erdal ERTUĞRUL Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Müdürlüğü Kıdemli Uzman Sektöre İlişkin Özet Bilgiler Kok Kömürü, Rafine Edilmiş Petrol

Detaylı

2012 SINAVLARI İÇİN GÜNCEL EKONOMİ ÇALIŞMA SORULARI. (40 Test Sorusu)

2012 SINAVLARI İÇİN GÜNCEL EKONOMİ ÇALIŞMA SORULARI. (40 Test Sorusu) ZİRAAT BANKASI 2012 SINAVLARI İÇİN GÜNCEL EKONOMİ ÇALIŞMA SORULARI (40 Test Sorusu) 1 ) Aşağıdakilerden hangisi bir kredi derecelendirme kuruluşudur? A ) FED B ) IMF C ) World Bank D ) Moody's E ) Bank

Detaylı

DÜNYADA VE TÜRKİYE DE BOYA SEKTÖRÜ

DÜNYADA VE TÜRKİYE DE BOYA SEKTÖRÜ DÜNYADA VE TÜRKİYE DE BOYA SEKTÖRÜ Haziran 2015 BOYA SANAYİCİLERİ DERNEĞİ Bosad 2003 yılında kurulmuştur. Üyeleri hem boya üreticileri hem de hammadde ve hizmet tedarikçileridir. 100 e yakın üye ile sektörün

Detaylı

TEMEL MAKROEKONOMİK GÖSTERGELER - BÜYÜME

TEMEL MAKROEKONOMİK GÖSTERGELER - BÜYÜME 1 TEMEL MAKROEKONOMİK GÖSTERGELER - BÜYÜME 12.0 Türkiye GSYİH Büyüme Oranları(%) 10.0 9.4 8.4 9.2 8.8 8.0 6.0 4.0 6.8 6.2 5.3 6.9 4.7 4.0 4.0 5.0 2.0 0.7 2.1 0.0-2.0-4.0-6.0-8.0-5.7-4.8 Tahmin(%) 2014

Detaylı

TEKSTİL MAKİNALARI. Hazırlayan Hasan KÖSE 2006. T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi

TEKSTİL MAKİNALARI. Hazırlayan Hasan KÖSE 2006. T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi TEKSTİL MAKİNALARI Hazırlayan Hasan KÖSE 2006 T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi TEKSTİL MAKİNALARI TÜRKİYE DE ÜRETİM Tanımı Tekstil makinaları, tekstil sanayinin

Detaylı

7. Orta Vadeli Öngörüler

7. Orta Vadeli Öngörüler 7. Orta Vadeli Öngörüler Bu bölümde tahminlere temel oluşturan varsayımlar özetlenmekte, bu çerçevede üretilen orta vadeli enflasyon ve çıktı açığı tahminleri ile para politikası görünümü önümüzdeki üç

Detaylı

KÜRESEL OTOMOTİV OEM BOYALARI PAZARI. Bosad Genel Sekreterliği

KÜRESEL OTOMOTİV OEM BOYALARI PAZARI. Bosad Genel Sekreterliği KÜRESEL OTOMOTİV OEM BOYALARI PAZARI Bosad Genel Sekreterliği SEKTÖR ANALİZİ Otomotiv OEM boyaları dünyanın en büyük boya segmentlerinden biridir. Otomotiv OEM boyaları, 2011 yılında toplam küresel boya

Detaylı

ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIMLAR DEĞERLENDİRME RAPORU

ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIMLAR DEĞERLENDİRME RAPORU ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIMLAR DEĞERLENDİRME RAPORU Ağustos 2010 TÜRKİYE YE ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIM GİRİŞLERİ 2010 YILI İLK YARISINDA 3,2 MİLYAR DOLAR OLDU 2010 yılının ilk yarısında, Türkiye ye

Detaylı

AYDIN TİCARET BORSASI

AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN COMMODITY EXCHANGE HAZİRAN 2015 TÜRKİYE NİN TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELERİ Ata Mahallesi Denizli Bulv. No:18 09010 AYDIN Tel: +90 256 211 50 00 +90 256 211 61 45 Faks:+90 256 211

Detaylı

ÇOK TARAFLI İLİŞKİLER VE AVRUPA BİRLİĞİ NİN GELECEĞİ KONFERANSI. Ümit Özlale

ÇOK TARAFLI İLİŞKİLER VE AVRUPA BİRLİĞİ NİN GELECEĞİ KONFERANSI. Ümit Özlale tepav Economic Research Policy Foundation of Turkey ÇOK TARAFLI İLİŞKİLER VE AVRUPA BİRLİĞİ NİN GELECEĞİ KONFERANSI Ümit Özlale 29 April 2011 2 Sunum Planı 1. Bölüm: İhracat performansımız Pazar genişlemesi

Detaylı

NAYLON İPLİK İTHALATINDA YÜRÜTÜLEN SORUŞTURMAYA İLİŞKİN ÖZET SONUÇ RAPORU

NAYLON İPLİK İTHALATINDA YÜRÜTÜLEN SORUŞTURMAYA İLİŞKİN ÖZET SONUÇ RAPORU EK-1 NAYLON İPLİK İTHALATINDA YÜRÜTÜLEN SORUŞTURMAYA İLİŞKİN ÖZET SONUÇ RAPORU 1. SORUŞTURMAYA İLİŞKİN BİLGİLER 1.1. Başvuru ve Soruşturma Açılması Yerli üreticiler adına Suni ve Sentetik İplik Üreticileri

Detaylı

FİNANSMAN SORUNLARINA GÖRE KREDİ KULLANIM ORANLARI VE YATIRIMLARDA KREDİLERİN ETKİSİ ÜZERİNE ARAŞTIRMA

FİNANSMAN SORUNLARINA GÖRE KREDİ KULLANIM ORANLARI VE YATIRIMLARDA KREDİLERİN ETKİSİ ÜZERİNE ARAŞTIRMA Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Mustafa Kemal University Journal of Social Sciences Institute Yıl/Year: 2012 Cilt/Volume: 9 Sayı/Issue: 19, s. 445-449 FİNANSMAN SORUNLARINA

Detaylı

DÜNYA SERAMİK SAĞLIK GEREÇLERİ İHRACATI. Genel Değerlendirme

DÜNYA SERAMİK SAĞLIK GEREÇLERİ İHRACATI. Genel Değerlendirme DÜNYA SERAMİK SAĞLIK GEREÇLERİ İHRACATI Genel Değerlendirme Haziran 2014 2012 yılı dünya seramik sağlık gereçleri ihracat rakamlarına bakıldığında, 2011 yılı rakamlarına nazaran daha az dalgalanma gösterdiği

Detaylı

TÜRKİYE DE BU HAFTA 7 11 EYLÜL 2015

TÜRKİYE DE BU HAFTA 7 11 EYLÜL 2015 TÜRKİYE DE BU HAFTA 7 11 EYLÜL 2015 PERAKENDE SATIŞ HACMİ ARTTI Perakende satış hacmi, temmuzda aylık bazda yüzde 1,3, yıllık bazda ise yüzde 7,1 arttı Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), temmuz ayına ilişkin

Detaylı