Ýstanbul'a Uzun Mesafeli Atmosferik Taþýným Etkilerinin Araþtýrýlmasý: "Solunabilen Partikül Madde Epizotlarý"

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Ýstanbul'a Uzun Mesafeli Atmosferik Taþýným Etkilerinin Araþtýrýlmasý: "Solunabilen Partikül Madde Epizotlarý""

Transkript

1 Ekoloji 19, 73, (2009) ARAÞTIRMA NOTU Ýstanbul'a Uzun Mesafeli Atmosferik Taþýným Etkilerinin Araþtýrýlmasý: "Solunabilen Partikül Madde Epizotlarý" Ýsmail ANIL, Ferhat KARACA*, Omar ALAGHA Fatih Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Çevre Mühendisliði Bölümü, 34500, Büyükçekmece, Ýstanbul-TÜRKÝYE *Corresponding author: Özet Bu çalýþmada Ýstanbul atmosferinin solunabilir partikül madde (PM 10 ) profili incelenmiþtir. Çalýþmanýn temel amacý Ýstanbul'a uzun mesafeli ve/veya bölgesel PM 10 taþýnýmý olaylarýnýn etkilerinin belirlenmesidir. Bu çerçevede, Ýstanbul genelinde bulunan ve Ýstanbul Büyükþehir Belediyesi (ÝBB) tarafýndan iþletilen 10 adet hava kalitesi izleme istasyonuna ait PM 10 verisi kullanýlmýþtýr. Ýlk olarak yerel kaynaklarýn kentin PM 10 profiline olan etkisi detaylarý ile deðerlendirilmiþ, bunu takiben uzun mesafeli PM 10 taþýnýmý olaylarýnýn deðerlendirmesi yapýlmýþtýr. Uzun mesafeli PM 10 taþýnýmýnýn (UMPMT) yerel etkilerden ayrýlabilmesi için tüm istasyon verilerinin ayný anda deðerlendirildiði yeni bir yöntem önerilmiþtir. Bu yöntemle, UMPMT etkisinde oluþan epizot dönemleri 2008 yýlý için toplamda 96 gün olarak belirlenmiþtir. Belirlenen bu epizot günlerinde, Hava Kalitesi Deðerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliði uyarýnca (HKDYY, sayýlý ve tarihli) öngörülen 50 μg/m 3 'lük günlük ortalama limit deðer genellikle aþýlmýþtýr. Çalýþmadaki epizot dönemlerinin %74'ü kýþ ve ilkbahar mevsimlerinde gözlemlenmiþtir. Bu dönemlerin oluþmasýnda etkin hava hareketlerinin tayini için HYSPLIT modeli kullanýlmýþ ve her bir epizot döneminde geri yörüngeler hesaplanmak suretiyle PM 10 taþýným yörüngeleri belirlenmiþtir. Sonuç olarak 2008 yýlýnýn her mevsimi için ayrý ayrý deðerlendirmeler yapýlmýþ ve mevsimlere baðlý olarak kýtalar arasý PM 10 taþýnýmý olayýnýn önemli farklýlýklar gösterdiði sonucuna varýlmýþtýr. Anahtar Kelimeler: Geri yörünge modeli, korelasyon istatistiði, meteoroloji, PM 10, uzun mesafeli atmosferik taþýným. Investigation of Long-range Atmospheric Transport Effects on Ýstanbul: "Inhalable Particulate Matter Episodes" Abstract In this study PM 10 profile of Istanbul atmosphere was investigated. The main scope of this study is to determine the effects of long-range PM 10 transport and/or regional PM 10 transport to Istanbul. For this purpose PM 10 concentration data of 10 air quality monitoring stations belonging to Istanbul Metropolitan Municipality (IMM) were examined. First of all the effects of local sources on Istanbul's PM 10 profile were evaluated in detail. Then long-range PM 10 transport events were studied. A new method with the data obtained from all the stations, which are simultaneously examined, has been suggested to differentiate effects of long-range PM 10 transport (LRPMT) from effects of local PM10 sources. By using this method, LRPMT driven 96 episodic events were determined over Istanbul atmosphere in Daily PM 10 target value of 50 μg/m 3, which will enter into force by national regulation, was frequently exceeded during these episodic events. Three of four, about 74%, of the episodic events were observed in winter and spring seasons. Movements of the air parcels causing episodic events were analyzed by using HYSPLIT model. Back trajectories of air masses reaching Istanbul for each episodic event were calculated by this model runs. Finally, individual evaluations were made for each season of It was found that long-range PM 10 transport showed significant seasonal variations. Keywords: Back trajectory model, correlation statistics, long-range atmospheric transport, meteorology, PM 10. Anýl Ý, Karaca F, Alagha O (2009) Ýstanbul'a Uzun Mesafeli Atmosferik Taþýným Etkilerinin Araþtýrýlmasý: "Solunabilen Partikül Madde Epizotlarý". Ekoloji 19, 73, GÝRÝÞ Partikül madde terimi, atmosferde veya bir gaz kütlesinde molekülden büyük (moleküller yaklaþýk olarak 0,0002 μm çapýndadýr) ve 500 μm'den küçük katý veya sývý halde bulunan maddeleri ifade etmek için kullanýlmaktadýr (Wark ve ark. 1998). Ýnsan Geliþ: / Kabul: No: 73, 2009

2 Ýstanbul'a Uzun Mesafeli Atmosferik Taþýným Etkilerinin... saðlýðý üzerinde önemli rol oynayan atmosferik partikül maddeler, özellikle aerodinamik çapý 10 μm'den küçük olan solunabilir atmosferik partikül maddelerdir (PM 10 ). Büyük nüfuslu Avrupa þehirlerinde sýklýkla gözlemlenen yüksek PM 10 deriþimlerinden kaynaklanan hava kirliliði, halk saðlýðý üzerinde kýsa veya uzun vadeli kötü saðlýk etkilerine neden olmaktadýr (Borge ve ark. 2007). Akciðer fonksiyonlarýnda azalma, astýmda þiddetlenme, kardiyovasküler hastalýklar ve erken ölümler gibi kötü saðlýk etkilerine neden olan yüksek deðerlerdeki PM 10 deriþimlerinin görüþ mesafesinde azalmaya ve hassas ekosistemler üzerinde çeþitli tahribatlara neden olduðu da artýk iyi bilinen bir gerçektir (Gold ve ark. 1999, Harrison ve Yin 2000, Lippmann ve ark. 2000, Pope ve ark. 2006). Avrupa Birliði'nde (AB), 2005 yýlýndan itibaren yürürlükte olan günlük ortalama PM 10 limit deðeri 50 μg/m 3 iken (yýl içinde en fazla 35 kez aþýlabilir) yýllýk ortalama PM 10 limit deðeri 40 μg/m 3 'tür (1999/30/EC sayýlý konsey direktifi). Ülkemizde ise Hava Kalitesi Deðerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliði uyarýnca (HKDYY, sayýlý ve tarihli) 1 Ocak 2019 tarihinden itibaren yürürlüðe girecek olan günlük ve yýllýk ortalama PM 10 limit deðerleri Avrupa Birliði'nde yürürlükte olan limit deðerlerle aynýdýr. Avrupa þehirlerinde gözlemlenen PM 10 kirlilik epizotlarýnýn temel sebepleri þu þekilde özetlenebilir: (a) yoðun trafik kaynaklý emisyonlar, (b) zayýf yerel atmosferik dispersiyon þartlarý (rüzgârsýz ve zayýf rüzgârlý günler, sýcaklýk enverziyonu, vb.), (c) partiküllerin uzun mesafeli taþýnýmlarýna yardýmcý olan sinoptik hava þartlarý ve (d) kolaylýkla kontrol edilemeyen doðal emisyon kaynaklarý (rüzgârla savrulan tozlar, orman yangýnlarý, vb.) (Vardoulakis ve Kassomenos 2008). Belirli bir noktadan doðal ve/veya antropojenik kaynaklarla atmosfere salýnan partiküller, hakim rüzgârlarýn vasýtasýyla atmosferde uzun mesafeler kat ederek yerel ve küresel ölçekte hava kalitesini etkileyebilirler (Salvador ve ark. 2007). Özellikle PM 10 'larýn uzun mesafeli taþýnýmlarýnýn doðal sýnýrlarý aþarak Avrupa'daki kentsel ve kýrsal alanlardaki hava kalitesini etkilediði yapýlan bazý araþtýrmalar sonucunda kanýtlanmýþtýr (Beverland ve ark. 2000, Abdalmogith ve Harrison 2005). Kuzeyinde Rusya, kuzey batýsýnda Avrupa, güneyinde Afrika, doðu ve güney doðusunda Ekoloji Ortadoðu ile çevrelenen, ayrýca Asya ve Avrupa kýtalarýnýn birleþtiði yerde olan Ýstanbul, bu özel konumu itibariyle kýtalar arasý kirletici taþýnýmlarýndan etkilenebilecek hassas bölgeler arasýnda yer almaktadýr. Endüstri ve trafik gibi insan kaynaklý faaliyetlerin yoðun olduðu 13 milyonu aþan nüfusa (Anonymous 2009) sahip Ýstanbul'un da diðer Avrupa þehirleri gibi uzun mesafeli atmosferik partikül taþýnýmýndan etkilendiði düþünülmektedir. Literatüre bakýldýðýnda, Ýstanbul'da UMPMT ile ilgili araþtýrmalarýn oldukça sýnýrlý olduðu görülmektedir (Kindap ve ark. 2006, Kindap 2008, Chen ve ark. 2008). Bu çalýþmada, Ýstanbul atmosferinin PM 10 kirliliðine neden olduðu düþünülen olasý uzun mesafeli taþýným yollarý ayrýntýlý bir þekilde incelenmiþtir. Geri yörünge modelleri, UMPMT'nin yerel PM 10 profili üzerindeki etkisinin belirlenmesinde sýklýkla kullanýlmaktadýr (Querol ve ark. 2004, Grivas ve ark. 2008, Mamane ve ark. 2008). Bu kapsamda, 2008 yýlýnda uzun mesafeli atmosferik taþýným ile Ýstanbul'a ulaþan olasý epizodik PM 10 'lar HYSPLIT geri yörünge modeli kullanýlarak belirlenmiþ ve detaylý olarak deðerlendirilmiþtir. Epizodik PM 10 deriþimleri ile meteoroloji parametreleri arasýndaki iliþkilerin deðerlendirilmesi, bu çalýþmanýn diðer önemli amaçlarý arasýnda yer almaktadýr. MATERYAL VE METOT PM 10 Verilerinin ve Meteoroloji Verilerinin Temini Ýstanbul atmosferindeki PM 10 deriþimleri 1996 yýlýndan beri saatlik olarak Ýstanbul Büyükþehir Belediyesi (ÝBB) tarafýndan çeþitli istasyonlarda izlenmektedir (Þekil 1). Bu çalýþmada, 2008 yýlýnýn tüm günleri için Ýstanbul'da ölçümü yapýlan 10 istasyondaki günlük ve saatlik PM 10 verisi ÝBB Çevre Koruma ve Kontrol Müdürlüðü'nden temin edilmiþtir. ÝBB ait istasyonlardaki PM 10 ölçümleri, Environment S.A. firmasýnýn ürettiði MP101M modelli cihaz kullanýlarak yapýlmaktadýr. Cihazýn PM 10 ölçüm prensibi, Amerikan Çevre Koruma Ajansý (US EPA) tarafýndan da onaylanmýþ olan beta gauge yöntemine dayanmaktadýr. Bu yöntemin kalibrasyonu esnasýnda, fiziksel özellikleri ve deriþim deðerleri iyi bilinen polikarbon parçacýklar cihazýn kalibrasyon diyaframýna yerleþtirilerek beta ýþýnlarýna maruz býrakýlýrlar. Beta yansýma oranlarý ve deriþim deðerleri esas alýnarak kullanýlan sistemin No: 73,

3 Ekoloji Anýl ve ark. Þekil 1. ÝBB'ye ait hava kalitesi ölçüm istasyonlarýnýn Ýstanbul'daki konumlarý kalibrasyonu yapýlýr. Dýþ ortam ölçümlerinde ise kalibrasyon sonrasý, cihaz 15 dakika boyunca dýþ atmosferden almýþ olduðu örnek havayý beta gauge ile ölçümlere tabi tutar. Cihaz, bu süre içerisindeki ölçümlerinin ortalamasýný alarak bir sonraki 15 dakikalýk ortalamada ppm veya μg/m 3 olarak ekrana yansýtýr. Cihaz μg/m 3 aralýðýnda ölçüm yapabilmektedir. Cihazlarýn kalibrasyonlarý ve verilerin kalite kontrolleri, ÝBB tarafýndan rutin olarak yapýlmaktadýr. Çalýþma süresine ait saatlik sýcaklýk, nem, rüzgâr hýzý, rüzgâr yönü, basýnç, yaðýþ, güneþ ýþýnýmý ve UV indeksi parametreleri Yýldýz Teknik Üniversitesi Beþiktaþ Kampüsü'ne yerleþtirilmiþ Davis Vantage Pro 2 kablosuz meteoroloji istasyonu kullanýlarak elde edilmiþtir. PM 10 Epizotlarýnýn Belirleniþi Literatür incelendiðine, epizot sýnýr deðerinin seçiminde genel olarak kullanýlan ortak bir yöntemin bulunmadýðý göze çarpmaktadýr. Epizot sýnýr deðerinin tayininde genel olarak üç farklý yöntem kullanýlmaktadýr. Birinci yönteme göre, kirletici ölçümlerinin yapýldýðý bölgede, ölçülen kirletici için yürürlükte olan limit deðer epizot sýnýr deðeri olarak kabul edilmektedir (Muir ve ark. 2006). Ýkinci yöntemde, veri setindeki epizotlarýn tayini epizot sýnýr deðerine bakýlmaksýzýn yapýlmaktadýr. Yani bu yönteme göre, veri setindeki en yüksek aykýrý gözlem deðerleri (highest outliers) direkt olarak çalýþmanýn epizot deðerleri olarak kabul edilmektedir (Bessagnet ve ark. 2005, Amodio ve ark. 2008). Üçüncü yöntemde, veri setindeki tüm deðerler büyükten küçüðe doðru sýralanýr. Sýralanan bu veri setindeki ilk %X'lik dilime ait alt deðer (X deðeri çalýþmanýn amacýna göre belirlenmektedir), epizot sýnýr deðeri olarak kabul edilmektedir (Chu , Karaca ve ark. 2005). Bu çalýþmada, UMPMT etkisinin yerel etkilerden ayýrt edilebilmesi için basit fakat kullanýþlý bir yöntem önerilmiþtir. Tüm PM 10 veri seti incelendiðinde, bazý günlerde ortalama deðerlerin çok üzerinde PM 10 deðerleri gözlemlenmiþtir. Her bir istasyona ait günlük PM 10 deriþimleri büyükten küçüðe doðru sýralanmýþtýr. Bu sýralamada ilk %25'lik dilime düþen deðer, sýnýr deðer olarak belirlenmiþtir. Belirlenen bu sýnýr deðerin üzerinde kalan tüm deðerler, çalýþmadaki epizodik PM 10 deðerleri olarak tanýmlanmýþtýr. Her bir istasyon için belirlenen sýnýr deðerler incelendiðinde, en küçük sýnýr deðerin 60 μg/m 3 olduðu görülmüþtür. Bu deðerin, 1999/30/EC sayýlý direktifte ve HKDYY'de belirtilen günlük ortalama PM 10 limit deðerinden düþük olmamasý, literatürde epizot sýnýr deðerinin tayininde kullanýlan birinci yöntemin genel prensibine de ters düþmemektedir. Epizodik PM 10 deðerlerinin gözlemlendiði tarihler ise epizot tarihi olarak seçilmiþtir ve bu tarihler her bir istasyon için ayrý ayrý belirlenmiþtir yýlý Ýstanbul geneline ait epizot tarihleri, tüm istasyonlar için ortak olan epizot tarihleri olarak belirlenmiþtir. Buradaki amaç, sadece UMPMT'nin meydana geldiði günleri belirleyebilmektir. Çünkü uzun mesafeli atmosferik taþýným ile Ýstanbul'a gelen partikül maddeler bir kaç istasyonu deðil tüm istasyonlarý etkilemekte olup, bu taþýnýmýn meydana geldiði günlerde ölçülen PM 10 deriþimlerinin tüm istasyonlarda ayný anda yüksek deðerler þeklinde gözlenmesine neden olacaktýr. Bu hesaplama sonucunda, Ýstanbul geneli için 96 epizot günü olduðu ve bu epizot günlerinin toplam çalýþma süresinin %26'sýný kapsadýðý belirlenmiþtir. Ýlk 23 gün için her bir istasyona ait iþaretlenmiþ yerel epizot PM 10 deriþimleri ve bu dönemde gerçekleþtiði düþünülen iki adet bölgesel epizot dönemi örnek olarak verilmiþtir (Tablo 1). Geri Yörüngelerin Tayini Hava yörüngelerinin hesaplanmasý, küresel ölçekteki kirlilik problemlerinin araþtýrýlmasýnda sýkça kullanýlan en önemli metotlardan birisidir (Miller 1987). Hava kütlelerinin geri yörüngeleri ise belirli bir bölgede gözlenen aerosollerin menþei ve bu aerosolleri taþýyan hava kütlelerinin aerosollerin gözlendiði bölgeye gelene kadar izlediði rota hakkýnda önemli bilgiler vermektedir. Bu çalýþmada, 2008 yýlý Ýstanbul genelinde meydana gelen epizodik PM 10 'lerin nereden ve hangi yollarla geldiðini bulabilmek için, geri yörüngelerin tayininde sýklýkla No: 73, 2009

4 Ýstanbul'a Uzun Mesafeli Atmosferik Taþýným Etkilerinin... Ekoloji kullanýlan Hybrid Single Particle Lagrangian Integrated Trajectory (HYSPLIT) modeli kullanýlmýþtýr (Draxler ve Rolph 2003). Epizot günlerinde Ýstanbul'a ulaþan hava parsellerinin üç gün boyunca hangi rotalarý izlediðini bulabilmek için HYSPLIT modeli 1500 m baþlangýç yüksekliði için çalýþtýrýlmýþtýr. Modeli çalýþtýrmadan önce geri yörüngelerin bitiþ saati olarak 00:00 saati ve bitiþ koordinatlarý olarak da 41 Enlem ve 29 Boylam koordinatlarý (ÝBB'ye ait 10 istasyonun merkezini temsil eden nokta) sisteme girilmiþtir. Modelin tüm epizot günleri için çalýþtýrýlmasý sonucunda, 96 epizot günü için geri yörüngeler elde edilmiþtir. BULGULAR PM 10 Deriþimlerinin Deðerlendirilmesi Çalýþma süresindeki tüm günler için ve epizot günleri için 10 istasyona ait PM 10 deriþim deðerleri genel olarak incelenmiþtir. Bu genel deðerlendirmenin ilk aþamasýnda, çalýþmada kullanýlan ÝBB'ye ait 10 istasyonun nitelikleri (kentsel ya da trafik) belirlenmeye çalýþýlmýþtýr. Bu amaçla, veri setlerini anlamlý, yararlý ya da hem anlamlý hem de yararlý gruplara (kümelere) ayýrmada sýklýkla kullanýlan bir istatistiksel teknik olan "kümeleme analizi" kullanýlmýþtýr (Giri ve ark. 2007). Kümeleme analizi grafiði (dendogram), 10 istasyonun 2008 yýlýndaki saatlik PM 10 deðerleri kullanýlarak oluþturulmuþtur (Þekil 2). Þekil 2'deki dendogramdan anlaþýlacaðý üzere, aralarýndaki yakýnlýk derecesi en fazla olan gruptaki elemanlar Aksaray, Üsküdar ve Esenler istasyonlarýdýr. Kartal, Ümraniye, Alibeyköy, Yenibosna ve Beþiktaþ istasyonlarý da diðer bir grubu oluþturmaktadýrlar. Fakat bu istasyonlar aralarýndaki benzerlik bir önceki gruptaki benzerliðe göre daha zayýftýr çünkü istasyonlar arasýndaki Euclidean mesafeleri daha uzundur. Kadýköy ve Sarýyer istasyonlarý ise ayrý ayrý farklý iki grup daha oluþturmuþlardýr. Yani bu iki istasyonun karakteristikleri ilk iki gruptan farklýdýr ve birbirlerine de benzememektedir. Ýstasyonlarýn gruplandýrmasýnda kümeleme analizinin yanýnda ilgili istasyonlarý çok iyi tanýyan ve konumlarýný oldukça iyi bilen, istasyonlarýn iþleyiþinden sorumlu ÝBB yetkililerinin görüþlerine de baþvurulmuþtur. Böylelikle, teorik analize pratik bilgiler de eklenerek gruplandýrmanýn hassasiyeti arttýrýlmýþtýr. Bu bilgiler dahilinde, çalýþmada kullanýlan istasyonlar nihai olarak gruplandýrýlmýþ ve nitelikleri belirlenmiþtir (Tablo 2). Tablo 2'deki gruplandýrmalara göre, Aksaray, Esenler, Alibeyköy, Yenibosna, Tablo 1. Ýstanbul geneli epizot dönemlerinin belirleniþine ait bir örnek Tablo 2. Kullanýlan 10 istasyonun gruplandýrýlmalarý ve istasyonlarýn nitelikleri Kartal ve Ümraniye istasyonlarýnýn gruplandýrýlmalarý ve nitelikleri yüksek doðrulukla yapýlmýþtýr. Fakat Beþiktaþ, Kadýköy, Sarýyer ve Üsküdar istasyonlarý kümeleme analizi ve uzman görüþü bilgilerine göre ayný gruplara düþmemiþlerdir. Bu No: 73,

5 Ekoloji Anýl ve ark. dört istasyon, dahil olduklarý her iki grubun da özelliklerini taþýmaktadýrlar. Elde edilen PM 10 kütlesel deriþim verisi deðerlendirmesinin ikinci adýmýnda ise her bir istasyonun saatlik ve günlük PM 10 deðerlerinin çalýþma süresindeki deðiþimleri incelenmiþtir. Bu amaçla, Box-Whisker grafiði kullanýlmýþtýr. Bu yöntem, veri setlerindeki deðiþkenler arasýndaki deðiþimlerin gösterilmesinde kullanýlan etkili yollardan biridir (Berthouex ve Brown 2002). Box- Whisker grafiklerinde, veri setlerine ait en küçük gözlem, birinci kartil, ortanca, aritmetik ortalama, üçüncü kartil, en büyük gözlem ve aykýrý gözlem deðerleri gibi sayý özetleri yer almaktadýr. Çalýþma süresince ÝBB'ye ait 10 istasyonda kaydedilen saatlik ve günlük tüm PM 10 deðerlerinin istasyon içi ve istasyonlar arasý deðiþimleri, oluþturulan Box- Whisker grafiðinde gösterilmiþtir (Þekil 3). Oluþturulan bu grafikte, 1999/30/EC sayýlý direktifte ve HKDYY'de belirtilen yýllýk ortalama PM 10 limit deðeri de gösterilmiþtir. Her bir istasyonun yýllýk ortalama deðerleri yatay olarak gösterilmiþtir. Yýllýk ortalama PM 10 deðerlerinin en yüksek olduðu istasyonlar sýrasýyla Esenler, Yenibosna ve Kartal istasyonlarýdýr (Þekil 3). En küçük gözlem ve en büyük gözlem deðeri arasýndaki farkýn en büyük olduðu, baþka bir deyiþle yýl içindeki PM 10 deðerlerinin en çok deðiþim gösterdiði üç istasyon ise sýrasýyla Yenibosna, Kadýköy ve Ümraniye istasyonlarýdýr. Gün içindeki saatlik PM 10 deriþimi meteoroloji, yerel ve kýtalar arasý kirletici kaynaklarý gibi birçok faktöre baðlý olarak deðiþmektedir. Günlük PM 10 deriþimi ise saatlik PM 10 deriþimlerinin ortalamasý alýnarak hesaplanmaktadýr. Bu durum, tüm istasyonlardaki saatlik PM 10 deðerleri deðiþimlerinin günlük PM 10 deðerleri deðiþimlerinden daha fazla bir deðer vermesine neden olmaktadýr (Þekil 3). Çalýþma süresince, tüm istasyonlarda gözlemlenen yýllýk PM 10 deriþimi ortalamalarýnýn 1999/30/EC sayýlý direktifte ve HKDYY'de belirtilen yýllýk ortalama PM 10 limit deðerinden fazla (en az %18 en çok %93) olduðu belirlenmiþtir. Epizodik PM 10 Deriþimleri ile Meteoroloji Parametreleri Arasýndaki Ýlgileþimler Çalýþmada belirlenen epizot günlerine ait saatlik PM 10 deriþimleri, çalýþmanýn saatlik PM 10 epizot deriþimleri olarak adlandýrýlmýþtýr. Çalýþma süresinde gözlemlenen saatlik PM 10 epizot deriþimleri ile saatlik sýcaklýk, nem, rüzgâr hýzý, 90 Þekil 2. Ýstasyonlarýn kümeleme analizi sonucu oluþan dendogram Þekil 3. Ýstasyonlarýn yýl içi PM 10 verisi deðiþimleri basýnç, yaðýþ, güneþ ýþýnýmý ve UV indeksi gibi meteoroloji parametreleri arasýndaki ilgileþimler ele alýnmýþtýr. Çalýþma süresindeki saatlik PM 10 epizot deriþimleri ile meteoroloji parametreleri arasýndaki ilgileþimleri bulabilmek için çoklu korelasyon istatistiði yöntemi kullanýlmýþtýr. Meteoroloji istasyonu tarafýndan ölçülen saatlik rüzgâr yönleri (16 yön), [1-16] deðer aralýðýnda kodlanmak sureti ile korelasyon testine dahil edilmiþti. Fakat bu yöntemin istatistiksel bir hataya neden olma ihtimali nedeniyle (artan deðer iliþkisi), saatlik rüzgâr yönü parametresi korelasyon testinden çýkarýlmýþtýr. No: 73, 2009

6 Ýstanbul'a Uzun Mesafeli Atmosferik Taþýným Etkilerinin... Ekoloji Epizodik PM 10 deriþimleri ile rüzgâr yönü arasýndaki baðýntý, makalenin ilerleyen kýsýmlarýnda incelenmiþtir. Yaðmur parametresine ait Pearson korelasyon katsayýsý %95 güven aralýðýnda anlamlý iken bu parametre dýþýndaki diðer tüm parametrelerin korelasyon katsayýlarý %99 güven aralýðýnda anlamlýdýr. Ýstasyonlarýn saatlik PM 10 epizot deriþimleri ile saatlik meteoroloji parametreleri arasýndaki korelasyon katsayýlarý, ilgili meteoroloji parametresi ile en yüksek ilgileþimi veren istasyona ait katsayýlar olarak seçilmiþtir. Bu durumda, korelasyon istatistiði test sonuçlarýna göre saatlik PM 10 epizot deriþimleri ile saatlik meteoroloji parametreleri arasýndaki ilgileþim sýrasý büyükten küçüðe olmak üzere; güneþ ýþýnýmý [-0,368], sýcaklýk [-0,339], UV indeksi [-0,327], basýnç [0,306], rüzgâr hýzý [-0,259], nem [-0,237] ve yaðmur [0,129] þeklindedir. Troposferde bulunan askýda partikül maddelerin deriþimleri arttýkça yeryüzüne ulaþan güneþ ýþýnýmýnýn azaldýðý bilinmektedir (Marani ve ark 2002). Atmosferdeki PM 10 deriþiminin 250 μg/m 3 ile 350 μg/m3 aralýðýnda olduðu durumlarda %39,6'lýk UV indeksi azalmasýnýn ve PM 10 deriþiminin 150 μg/m 3 deðerinden düþük olduðu durumlarda da %22'lik UV indeksi azalmasýnýn olduðu rapor edilmiþtir (Elminir 2007). Çalýþmada yapýlan korelasyon istatistiði test sonucuna göre de saatlik PM 10 epizot deriþimleri ile güneþ ýþýnýmý ve UV indeksi parametreleri arasýnda negatif ilgileþim olduðu görülmüþtür. Saatlik PM 10 epizot deriþimleri ile saatlik sýcaklýk parametresi arasýnda negatif bir ilgileþim olduðu görülmektedir. Çalýþmadaki epizodik PM 10 olaylarýnýn %48'inin Kýþ mevsiminde %26'sýnýn da Ýlkbahar mevsiminde meydana geldiði düþünülürse, yüksek deriþimlerde PM 10 ölçümü yapýlan dönemler sýcaklýðýn düþük olduðu dönemlerdir. Bu durum mevsimselliðin PM 10 deriþimi üzerindeki etkisini ortaya koymaktadýr. Korelasyon istatistiði sonucuna göre, rüzgâr hýzýnýn þiddeti arttýkça PM 10 deriþimlerinin azaldýðý gözlenmiþtir. Ýstanbul atmosferinde kararlý atmosfer þartlarý düþük rüzgâr hýzlarý, kararsýz þartlar ise yüksek rüzgâr hýzlarý ile karakterize edilir. Kararsýz þartlar altýnda (karýþým yüksekliðinin hakim olduðu) tüm kirleticiler kolayca seyrelebilmekte ve düþük deriþim deðerleri gözlenmektedir. Atmosferik nemin yüksek olduðu zamanlarda ise PM 10 deriþimlerinin düþük olduðu gözlemlenmiþtir. Buna göre, atmosferik nemin PM 10 deriþimi üzerinde azaltýcý bir etkiye sebep olduðu sonucuna varýlabilir. Yüksek atmosferik nem koþullarýnda partikül maddeler nemin etkisiyle yüzeylere veya birbirlerine yapýþmakta (tutunmakta), birbirine yapýþarak büyüyen partiküllerin de çökelme eðilimleri artmaktadýr (Chate ve ark. 2003). Bu durum, çalýþmadaki saatlik atmosferik nem deðerleri ile saatlik PM 10 epizot deriþimleri arasýndaki negatif korelasyonu açýklayan en geçerli görüþtür. Yaðmur gibi yaðýþ olaylarýnýn atmosferdeki solunabilen askýda partikül maddelerin en önemli giderilme mekanizmalarýndan biri olduðu bilinmektedir (De Nevers 2000). Buna baðlý olarak, çalýþmadaki saatlik yaðmur deðerleri ile saatlik PM 10 epizot deriþimleri arasýnda anlamlý düzeyde negatif bir ilgileþim olmasý öngörülürken, korelasyon istatistiði sonuçlarý incelendiðinde bu iki parametre arasýnda pozitif ve oldukça düþük bir ilgileþim olduðu görülmüþtür. Bu sonucun iki temel sebebi olduðu düþünülmektedir. Birincisi, çalýþmadaki epizot tarihlerinde yaðýþýn çok fazla gözlenmemesidir. Ýkincisi, yaðýþýn gözlemlendiði saatlerdeki PM 10 epizot deriþimlerinin, yaðýþýn gözlemlenmediði saatlerdeki PM 10 epizot deriþimlerinden daha fazla olduðudur. Yaðýþýn meydana geldiði epizot tarihlerinin ve bu tarihlerdeki epizodik PM 10 deriþimlerinin birebir incelenmesi sonucunda, bu iki sebebin de doðru olduðu sonucu ortaya çýkmýþtýr. Çalýþma süresindeki tüm günlere ve epizot günlerine ait saatlik rüzgâr verisi kullanýlarak, 2008 yýlýnýn tümü ve epizot günleri için hakim rüzgâr yönleri belirlenmiþtir (Þekil 4) yýlý geneli için iki hakim rüzgâr yönü vardýr. Birinci hakim rüzgâr yönü %22,32'lik deðerle KKD yönü olurken ikinci hakim rüzgâr yönü %22,69'luk deðerle KD yönüdür. Epizot günleri için de %24,84'lük deðerle BGB yönü ve %17,54'lük deðerle GB yönü olmak üzere iki hakim rüzgâr yönü vardýr. Bu karþýlaþtýrma sonucunda, epizodik olaylarýn kaynaklandýðý yönlerin genel profilden farklý olarak BGB ve GB yönleri olduðu ortaya çýkmaktadýr. Saatlik PM 10 epizot deriþimleri ile saatlik rüzgâr yönleri arasýndaki iliþki, 17 adet rüzgâr yönünün dört farklý sektöre (K-KKD-KD-DKD, D-DGD-GD-GGD, G-GGB-GB-BGB, B-BKB-KB-KKB ve duraðan) ayrýlmasý suretiyle incelenmiþtir. Buna benzer bir çalýþma, Karaca ve Alagha (2009) tarafýndan yapýlan araþtýrmada da yapýlmýþtýr. Her bir sektöre düþen saatlik PM 10 epizot sayýsý toplamlarýnýn yüzdesel No: 73,

7 Ekoloji Anýl ve ark. Þekil yýlý geneline ve epizot günlerine ait rüzgâr gülü Þekil yýlý Saatlik PM10 epizotlarýnýn gözlemlendiði rüzgâr yönü sektörleri olarak ifade edildiði bir grafik oluþturulmuþtur (Þekil 5). Þekil 5'e göre, 2008 yýlýnda gözlemlenen saatlik PM10 epizotlarýnýn yaklaþýk %58'i G-GGB- GB-BGB rüzgâr yönü sektörü ile açýklanabilirken, %30'da K-KKD-KD-DKD sektörü ile açýklanabilmiþtir yýlýnda meydana gelen saatlik PM epizotlarýnýn %12'lik kýsmý ise diðer üç sektör ile açýklanabilmiþtir., PM 10 Deriþimlerinin Mevsimsel Deðerlendirmeleri 2008 yýlý geneline ve epizot dönemlerine ait günlük PM 10 deriþimlerinin ve bu dönemlerde en çok tekerrür eden rüzgâr yönlerinin (rüzgâr yönleri mod deðerleri) aylýk deðiþimleri ayný grafik üzerinde gösterilmiþtir. Buna ek olarak, 2008 yýlýn ait epizodik günlerin aylýk ve mevsimsel yüzdeleri bu grafiðe dahil edilmiþtir (Þekil 6). Çalýþma süresindeki epizodik günlerin mevsimsel yüzdeleri incelendiðinde epizodik olaylarýn en çok Kýþ ve Ýlkbahar mevsimlerinde meydana geldiði görülmektedir. Bu iki mevsim çalýþma süresinde meydana gelen epizodik olaylarýn %74'ünü beraberce temsil etmektedir. Epizodik olaylarýn en çok meydana geldiði dört ay ise sýrasýyla Þubat, Ocak, Nisan ve Aralýk aylarýdýr. Bu durum bize senenin bu aylarýnda Sahra çölünden ve Akdeniz üzerinden ülkemize uzun mesafeli toz taþýnýmý olaylarýnýn gerçekleþtiðini düþündürmektedir. Benzer bulgular Güllü ve ark. (1998) tarafýndan yapýlan çalýþmada da rapor edilmiþtir. Her bir aya ait tüm PM 10 deriþimi ortalamasý ile epizodik PM 10 deriþimi ortalamasý arasýndaki farkýn en fazla olduðu üç ay sýrasýyla Mayýs, Ekim, Kasým ve Eylül aylarýdýr. Mayýs, Ekim, Kasým ve Eylül aylarýna ait tüm gün ve epizot günleri PM 10 deriþimleri ortalamalarý arasýndaki farklarýn çok fazla olmasýnýn temel sebebi bu dört ayda meydana gelen epizot gün sayýsýnýn diðer aylara kýyasla daha az olmasýndandýr. Çünkü az sayýda ve yüksek deðerdeki PM 10 deriþimleri, ait olduklarý ayýn PM 10 deriþimi ortalamasýnda pozitif yönde büyük sapmalara neden olmaktadýrlar. Çalýþma süresince epizot dönemlerindeki hakim rüzgâr yönleri %58'lik deðerle güney batýlý yönlerle açýklanýrken %30'luk deðerle kuzey doðulu yönlerle açýklanabilmiþtir. Ýstanbul atmosferindeki epizodik PM 10 partiküllerinin önemli bir bölümünün Ocak, Temmuz ve Aðustos aylarýnda kuzey doðulu rüzgârlarla, diðer aylarda ise güney batýlý rüzgârlarla uzun mesafeli atmosferik taþýným ile Ýstanbul'a ulaþtýðý düþünülmektedir. Epizot Günlerine Ait Geri Yörüngelerin Deðerlendirilmesi HYSPLIT modeli kullanýlarak 1500 m alýcý ortam irtifa deðeri için her bir epizot gününe karþýlýk gelen geri yörüngeler hesaplanmýþ olup, 96 adet geri No: 73, 2009

8 Ýstanbul'a Uzun Mesafeli Atmosferik Taþýným Etkilerinin... Ekoloji Þekil yýlý Kýþ dönemi geri yörüngeleri Þekil 6. PM 10 deriþimlerinin ve hakim rüzgâr yönlerinin aylýk deðiþimleri ve epizot günlerinin aylýk ve mevsimlik yüzde deðerleri yörünge verisi elde edilmiþtir m altýndaki yüksekliklerin kýtalar arasý toz taþýnýmýný açýklamada yetersiz kalmalarý ve belirsizliðe neden olmalarýndan ötürü, 1500 metrelik irtifa model için uygun parametre olarak seçilmiþtir (Amiridis ve ark. 2005). Elde edilen her bir geri yörüngenin birebir incelenmesi ve mevsimsel analizleri bir arada deðerlendirebilmek amacýyla epizotlarýn geri yörüngeleri MATLAB R2007b yazýlýmý kullanýlarak her bir mevsim için ayrý þekillerde gösterilmiþtir (Þekil 7, 8, 9 ve 10) yýlý Kýþ mevsiminde görülen epizodik partiküller Avrupa ve Balkanlardan taþýnarak Ýstanbul'a ulaþmaktadýr. Geri kalan epizodik olaylarýn ise Akdeniz'in güneyinden ve Rusya'dan kaynaklandýðý görülmektedir. Ayrýca, epizodik PM 10 deðerlerinin gözlemlendiði gün sayýsýnýn en yüksek olduðu mevsimin Kýþ mevsimi olduðu böylece, Avrupa, Balkanlar ve Sahra kaynaklý tozlarýn kýþýn Ýstanbul genelinde ayný anda gözlenen yüksek PM 10 deðerlerinin en temel sebeplerinden biri olduðu sonucuna varýlmýþtýr. Ýlkbahar mevsiminde ise, çoðunlukla Mýsýr ve Libya üzerinden kalkarak gelen Sahra Çölü tozlarýnýn Ýstanbul'daki yüksek PM 10 deriþimleri üzerinde etkili olduðu anlaþýlmaktadýr. Ýlkbahardaki uzun mesafeli taþýnýmlarýn kaynaklandýðý diðer bölgeler %10'luk deðerle Avrupa ve Rusya olarak sýralanabilir. Bu bölgelerin Ýstanbul üzerindeki etkilerinin Afrika ve Akdeniz'in etkileri kadar fazla olmadýðý da görülmektedir yýlýnda meydana gelen uzun mesafeli toz taþýnýmýnýn en az görüldüðü mevsim Yaz mevsimidir. Yaz mevsiminde, Ýstanbul'u PM 10 açýsýndan etkileyen bölgeler arasýnda hakim bir Þekil yýlý Ýlkbahar dönemi geri yörüngeleri Þekil yýlý Yaz dönemi geri yörüngeleri Þekil yýlý Sonbahar dönemi geri yörüngeleri No: 73,

9 Ekoloji Anýl ve ark. bölge yoktur. Bu mevsimdeki uzun mesafeli taþýnýmlar Akdeniz, Avrupa, Balkanlar, Rusya ve Ortadoðu'dan gerçekleþmiþtir. Sonbahar mevsimindeki uzun mesafeli taþýnýmlarýn miktarý Kýþ ve Ýlkbahardaki uzun taþýnýmlarýn miktarýndan çok daha az iken Yaz mevsimindeki uzun taþýnýmlarýn miktarýndan 4% daha fazladýr. Sonbaharda Ýstanbul'a uzun mesafeli taþýnýmla gelen tozlarýn kaynak bölgelerinin Afrika, Akdeniz, kuzey batý Avrupa ve Balkanlar olduðu belirlenmiþtir. Ayrýca bu dönemde, Türkiye'nin güneyinden ve batýsýndan havalanan tozlarýn ulusal ölçekte Ýstanbul'un PM 10 bütçesini etkilediði göze çarpmaktadýr. TARTIÞMA Bu çalýþma 2008 yýlýnda Ýstanbul atmosferine uzun mesafeli taþýnan PM 10 epizotlarýnýn detaylý bir deðerlendirmesini kapsamaktadýr. Bunun yanýnda çalýþmada, Ýstanbul'un 2008 yýlýndaki genel PM 10 kirliliði de hava kalitesi açýsýndan irdelenmiþtir. Ýstanbul'a uzun mesafeli atmosferik taþýným ile ulaþan PM 10 partikülleri konusunda yapýlan çalýþmalarýn sýnýrlý sayýda olmasý çalýþmanýn sonuçlarýný daha da önemli kýlmaktadýr. Bu partikül fraksiyonunun solunabilir tozlarý içermesi ise halk saðýlýðý yönünden önem taþýmaktadýr. Çalýþma süresindeki tüm günler için ve epizot günleri için 10 istasyona ait PM 10 deriþim deðerlerinin kümeleme analizi ve uzman görüþleri ile beraberce incelenmesi sonucunda PM10 ölçümü yapýlan 10 istasyonun trafik etkili, kentsel etkili, trafik aðýrlýklý kentten etkilenen ve kentsel aðýrlýklý trafikten etkilenen olmak üzere dört farklý gruba ayrýldýðýný ortaya çýkmýþtýr. Bu durum, Ýstanbul'un hava kalitesinin yerel ölçekte farklýlýklar gösterdiðini açýklamaktadýr. Þekil 1'e bakýlýðýnda istasyon konumlarýnýn genellikle kentsel ve endüstriyel aktivitelerin yoðun olduðu bölgelerde yer aldýðý görülmektedir. Literatürde yapýlan çalýþmalarda, partikül maddelerin hava kalitesi üzerindeki etkilerinin incelenmesinde kentsel, yarý kentsel ve kýrsal geri plan (background) istasyonlarý belirlenmektedir. Bu geri plan istasyonlarýnýn belirlenmesinde ise çalýþma alanýnda yürülükte olan yýllýk ortalama partikül madde limit deðerleri kullanýlmaktadýr. Yýllýk ortalama partikül madde deriþimi limit deðerin altýnda kalan istasyon, çalýþmanýn geri plan istasyonu olarak seçilir (Borge ve ark. 2007, Kleanthous ve ark. 2008). Çalýþma süresince tüm istasyonlarýn yýllýk ortalama PM 10 deriþimlerinin, 1999/30/EC sayýlý 94 direktifte ve HKDYY'de belirtilen yýllýk ortalama PM 10 limit deðerinden yüksek olduðu görülmüþtür (Bk. Þekil 3). Bu sebeple, çalýþma süresince PM 10 verileri kullanýlan 10 istasyon arasýndan herhangi bir geri plan istasyonu seçilememiþtir. Ýstanbul'un yerel hava kalitesinin daha iyi açýklanabilmesi için hava kalitesi ölçüm istasyonlarýnýn sayýlarýnýn arttýrýlarak (her ilçeye en az bir istasyon olacak þekilde) kýrsal ve yarý kentsel bölgelere de yeni istasyonlarýn yerleþtirilmesi bir gerekliliktir. Ýstanbul geneli için günlük ve yýllýk PM 10 deriþimleri ortalama deðerlerine bakýldýðýnda da 1999/30/EC sayýlý direktifte ve HKDYY'de belirtilen günlük ve yýllýk ortalama PM 10 limit deðerlerinin herbir istasyonda sýklýkla aþýldýðý görülmüþtür. Çalýþma süresindeki tüm günlere ve epizot günlerine ait PM 10 deðerleri incelendiðinde, PM 10 kirliliði açýsýndan hava kalitesinin en düþük olduðu ilçelerin sýrasýyla Esenler, Yenibosna ve Kartal istasyonlarý olduðu anlaþýlmýþtýr. PM 10 kirliliðinin insan saðlýðý üzerindeki olumsuz etkileri dikkate alýnarak Ýstanbul'un özellikle bu üç ilçesi için PM 10 emisyonlarýný azaltýcý önlemlerin alýnmasý tavsiye edilir. PM 10 hava kalitesinin istenen düzeyde olduðu ilçeler ise Kadýköy, Üsküdar ve Ümraniye ilçeleridir. Çalýþma süresinde gözlemlenen saatlik PM 10 epizot deriþimleri ile saatlik sýcaklýk, nem, rüzgâr hýzý, basýnç, yaðýþ, güneþ ýþýnýmý ve UV indeksi gibi meteoroloji parametreleri arasýnda önemli ilgileþimlerin olduðu sonucuna varýlmýþtýr. Buna göre, epizodik PM 10 parametresinin güneþ ýþýnýmý ve UV indeksi deðerlerini azaltýcý etkisinin olduðu düþünülebilir fakat bu tip çýkarýmýn daha net olarak yapýlabilmesi için yaz dönemi verilerinin çok daha detaylý bir þeklide ele alýnmasý gerekir. Bu çalýþmada kullanýlan epizot deðerler çoðunlukla kýþ dönemine ait olduðu için bu tip bir çýkarýmýn net olarak yapýlmasý mümkün olamamýþtýr yýlýnýn epizot olaylarýnýn da %74'ünün Kýþ ve Ýlkbahar gibi sýcaklýðýn düþük olduðu mevsimlerde meydana gelmesi PM 10 ve sýcaklýk parametreleri arasýndaki mevsimsellik iliþkisini desteklemektedir. Rüzgâr hýzý ve nem parametrelerinin PM 10 deriþimi üzerinde azaltýcý etkilerinin olduðu çalýþma sonucunda ortaya çýkmýþtýr. Çalýþma süresindeki tüm günlere ve epizot günlerine ait saatlik rüzgâr verisi deðerlendirildiðinde, Ýstanbul atmosferindeki PM 10 partiküllerinin uzun mesafeli olarak BGB, GB ve KD yönlerinden esen rüzgârlarla Ýstanbul'a taþýndýðý açýkça belirlenmiþtir. No: 73, 2009

10 Ýstanbul'a Uzun Mesafeli Atmosferik Taþýným Etkilerinin... Ekoloji 2008 yýlýnda Ýstanbul'da meydana gelen toplam 96 adet epizodik olayýn % 62 sinin Þubat, Ocak, Nisan ve Aralýk aylarýnda meydana gelmiþtir. Uzun mesafeli taþýnan solunabilir partikül maddelerin kimyasal ve biyolojik kompozisyonlarýnýn insan saðlýðý açýsýndan özellikle bu aylarda incelenmeleri büyük önem arz etmektedir. HYSPLIT modeli kullanýlarak 96 adet epizot günü için hesaplanan geri yörüngelerin incelenmesi sonucunda, Ýstanbul genelinde ayný anda gözlemlenen epizodik PM 10 deðerlerinin kaynaðýnýn tek baþýna yerel emisyonlarla açýklanmasýnýn doðru olmayacaðý görülmüþtür. Mikro meteorololoji, gün içinde artan emisyon faaliyetleri (trafik), yüksek nüfus, kaçak gazlar vb yerel etkilerin belirlenen bu episotlara etkisinin daha net olarak anlaþýlabilmesi ancak saatlik verilerin detaylý incelenmesi ve PM 10 örneklerinin kimyasal komposizyonlarýnýn belirlenmesi ile mümkün olabilecektir. Öte yandan bu epizot dönemlerinin bir kaç günden fazla sürüyor olmasý ve tüm istasyonlarda ayný anda gözlenmesi bunlarýn yerel ve anlýk etkilerden ziyade bölgesel etkilerden zenginleþtiði düþüncesini kuvvetlendirmektedir. Bu epizotlarýn, uzun mesafeli atmosferik taþýným ve/veya bölgesel taþýným ile Ýstanbul'a gelen atmosferik aerosollerden etkilendiði, model sonuçlarý ve ölçüm deðerleri arasýndaki çapraz inceleme sayesinde ortaya konmuþtur. Avrupa, Akdeniz ve Afrika bölgelerinin Ýstanbul atmosferindeki PM 10 bütçesini etkileyen en önemli uzun mesafeli kaynak bölgeler olduðu epizot günlerine ait geri yörüngelerin deðerlendirilmesi sonucunda ortaya çýkmýþtýr. Balkanlar ve Rusya bölgelerinin ise Ýstanbul üzerindeki partikül yüklemesinde diðer üç bölge kadar etkili olmadýðý anlaþýlmýþtýr. Ýstanbul'un hava kalitesini PM 10 açýsýndan etkileyen uzun mesafeli kaynak bölgelerin etkilerinin hava hareketlerine baðlý olarak ciddi mevsimsel farklýlýklar gösterdiði de çalýþmanýn önemli bulgularýndan biridir. Çalýþma sonucunda ortaya çýkan diðer önemli bir sonuç ise, Ýstanbul'daki endüstriyel, trafik ve evsel kaynaklý yerel emisyonlarýn azaltýlmasý halinde bile HKDYY'ce 2019 yýlýnda hedeflenen 50 μg/m 3 'lük günlük ulusal PM 10 limit deðerine ulaþýlmasýnýn Ýstanbul için mümkün olmayabileceðidir. Ýstanbul için ortaya çýkan bu sonuç, Avrupa þehirleri için yakýn zamanlarda yapýlan UMPMT konulu araþtýrmalarda da ortaya çýkmýþtýr (Owega ve ark. 2006, Borge ve ark. 2007, Salvador ve ark. 2008, Katragkou ve ark. 2009). Çünkü uzun süreli (3-4 gün) etkin olabilen atmosferik toz taþýnýmý Ýstanbul'un hava kalitesini, özellikle solunabilir yapýdaki PM 10 kirliliði açýsýndan, olumsuz yönde etkilemekte ve hedeflenen ulusal saatlik PM 10 limit deðerinin üç katýna kadar aþýlmasýna neden olabilmektedir. Ýstanbul'da meydana gelen episodik PM 10 kirliliðine hangi bölge(ler) yada ülke(ler)nin ne kadar etkisinin olduðunun, potansiyel kaynak etki fonksiyonu yöntemi kullanýlarak belirlenmesi (Karaca ve ark. 2005), ileride yapýlmasý düþünülen çalýþmalar arasýnda yer almaktadýr. Kýtalar arasý toz taþýnýmý tamamen doðal bir olaydýr ve kontrol edilmesi neredeyse imkânsýzdýr. Bu nedenle epizodik olaylarýn önceden tahminini saðlayabilecek modellerin geliþtirilmesi ve bu modeller kullanýlarak epizodik olaylar öncesinde halkýn saðlýk açýsýndan ülke çapýnda, yerel yönetimler çapýnda ve hatta kiþisel çapta önlemler almasýnýn saðlanmasý Türkiye gibi toz taþýnýmýnýn etkin olduðu hassas ülkeler için bir zorunluluktur. Bu kapsamda ulusal destekli bir Çevre Bilgi Sistemi oluþturulmalý ve yaygýn medya unsurlarý ile (TV, radyo ve internet) epizot öncesi uyarýlar yapýlabilmelidir. TEÞEKKÜR Ýstanbul'daki 10 istasyonda ölçülen 2008 yýlýna ait PM 10 verilerini bizimle paylaþan Ýstanbul Büyükþehir Belediyesi Çevre Koruma ve Kontrol Müdürlüðü'ne teþekkürlerimizi sunarýz. Ayrýca, hava kütlelerinin geri yörüngelerini hesaplamak için çalýþmada kullandýðýmýz HYSPLIT modeli için NOAA/ARL'ye teþekkür ederiz. KAYNAKLAR Abdalmogith SS, Harrison RM (2005) The use of trajectory cluster analysis to examine the long-range transport of secondary inorganic aerosol in the UK. Atmospheric Environment 39, Amiridis V, Balis DS, Kazadzis S, Bais A, Giannakaki E, Papayannis A, Zerefos C (2005) Four-year aerosol observations with a raman lidar at the Thessaloniki, Grecee, in the framework of European research lidar network (EARLINET). Journal of Geophysical Research 110, D21203, doi: /2005jd No: 73,

11 Ekoloji Anýl ve ark. Amodio M, Bruno P, Caselli M, De Gennaro D, Dambruoso PR, Daresta BE, Ielpo P, Gungolo F, Placentino CM, Paolillo V, Tutino M (2008) Chemical characterization of fine particulate matter during peak PM 10 episodes in Apulia (South Italy). Atmospheric Research 90, 2-4, Anonymous (2009) Adrese dayalý nüfus sayým sonucu, Ýstanbul. Türkiye Ýstatistik Kurumu, Ankara. Berthouex PM, Brown LC (2002) Statistics for Environmental Engineers. CRC Press LLC, Florida. Bessagnet B, Hodzic A, Blanchard O, Lattuati M, Le Bihan O, Marfaing H, Rouïl L (2005) Origin of particulate matter pollution episodes in wintertime over the Paris Basin. Atmospheric Environment 39, 33, Beverland IJ, Tunes T, Sozanska M, Elton RA, Agius RM, Heal MR (2000) Effect of long-range transport on local PM 10 concentrations in the UK. Int Journal of Environmental Health Research 10, Borge R, Lumbreras J, Vardoulakis S, Kassomenos P, Rodríguez E (2007) Analysis of long-range transport influences on urban PM 10 using two-stage atmospheric trajectory clusters. Atmospheric Environment 41, Chate DM, Rao PSP, Naik MS, Momin GA, Safai PD, Ali K (2003) Scavenging of aerosols and their chemical species by rain. Atmospheric Environment 37, Chen S-H, Dudhia J, Kain JS, Kindap T, Tan E (2008) Development of the online MM5 tracer model and its applications to air pollution episodes in Istanbul, Turkey and Sahara dust transport. Journal of Geophysical Research Atmospheres 113, D11203, doi: /2007jd Chu S-H (2004) PM2.5 episodes as observed in the speciation trends network. Atmospheric Environment 38, 31, De Nevers N (2000) Air Pollution Control Engineering. McGraw-Hill, Singapore. Draxler RR, Rolph GD (2003) HYSPLIT (HYbrid Single-Particle Lagrangian Integrated Trajectory) model access via NOAA ARL READY website (http://www.arl.noaa.gov/ ready /hysplit4.html), NOAA air resources laboratory, Silver Spring, MD. Giri D, Murthy VK, Adhikary PR, Khanal SN (2007) Cluster analysis applied to atmospheric PM 10 concentration data for determination of sources and spatial patterns in ambient air-quality of Kathmandu Valley. Current Science 93, Gold DR, Damokosh AI, Pope CA 3rd, Dockery DW, McDonnell WF, Serrano P, Retama A, Castillejos M (1999) Particulate and ozone pollutant effects on the respiratory function of children in southwest Mexico City. Epidemiology 10, 1, Grivas G, Chaloulakou A, Kassomenos P (2008) An overview of the PM 10 pollution problem, in the Metropolitan Area of Athens, Greece. Assessment of controlling factors and potential impact of long range transport. Science of the Total Environment 389, Güllü HG, Ölmez Y, Aygün S, Tuncel G (1998) Atmospheric trace element concentrations over the eastern mediterranean sea: factors affecting temporal variability. Journal of Geophysical Research 103, Harrison RM, Yin J (2000) Particulate matter in the atmosphere: which particle properties are important for its effects on health? Science of the Total Environment 249, 1-3, Karaca F, Alagha O, Erturk F (2005) Statistical characterization of atmospheric PM 10 and PM 2.5 concentrations at a non-impacted suburban site of Istanbul, Turkey. Chemosphere 59, Karaca F, Alagha O (2009) Atmospheric lead concentrations near roadways in Istanbul. International Journal of Environment and Pollution (in press). Katragkou E, Kazadzis S, Amiridis V, Papaioannou V, Karathanasis S, Melas D (2009) PM 10 regional transport pathways in Thessaloniki, Greece. Atmospheric Environment 43, Kindap T, Unal A, Chen S-H, Hu Y, Odman MT, Karaca M (2006) Long-range aerosol transport from Europe to Istanbul, Turkey. Atmospheric Environment 40, Kindap T (2008) Identifying the trans-boundary transport of air pollutants to the city of Istanbul under specific weather conditions. Water, Air & Soil Pollution 189, 1-4, No: 73, 2009

12 Ýstanbul'a Uzun Mesafeli Atmosferik Taþýným Etkilerinin... Ekoloji Kleanthous S, Aynul Bari Md. A, Baumbach G, Sarachage-Ruiz L (2008) Influence of particulate matter on the air quality situation in a mediterranean island. Atmospheric Environment XXX, 1-9, doi: /j.atmosenv Lippmann M, Ito K, Nádas A, Burnett RT (2000) Association of particulate matter components with daily mortality and morbidity in urban populations. Research Report of the Health Effects Institute 95, Mamane Y, Perrino C, Yossef O, Catrambone M (2008) Source characterization of fine and coarse particles at the East Mediterranean coast. Atmospheric Environment 42, Marani S, Tomasi C, Vitale V (2002) Convective transport of particulate matter in an Apennine valley 1. Sun-photometric measurements of aerosol optical depth time-variations at various altitudes. Atmospheric Research 61, Miller JM (1987) The Use of Back Air Trajectories in Interpreting Atmospheric Chemistry Data: A Review and Bibliography. In: Miller JM (ed), NOAA Technical Memorandum ERL ARL-155, June 1987, Air Resources Laboratory Maryland U.S.A., Muir D, Longhurst JWS, Tubb A (2006) Characterization and quantification of the sources of PM 10 during air pollution episodes in the UK. Science of the Total Environment 358, 1-3, Owega S, Khan Badi-Uz-Zaman, Evans GJ, Jervis RE, Fila M (2006) Identification of long-range aerosol transport patterns to Toronto via classification of back trajectories by cluster analysis and neural network techniques. Chemometrics and Intelligent Laboratory Systems 83, 1, Pope CA 3rd, Muhlestein JB, May HT, Renlund DG, Anderson JL, Horne BD (2006) Ischemic heart disease events triggered by short-term exposure to fine particulate air pollution. Circulation 114, 23, Querol X, Alastuey A, Ruiz CR, Artíñano B, Hansson HC, Harrison RM, Buringh E, Ten Brink HM, Lutz M, Bruckmann P (2004) Speciation and origin of PM 10 and PM 2.5 in selected European cities. Atmospheric Environment 38, Salvador P, Artíñano B, Querol X, Alastuey A (2008) A combined analysis of backward trajectories and aerosol chemistry to characterise long-range transport episodes of particulate matter: The Madrid air basin, a case study. Science of the Total Environment 390, 2-3, Vardoulakis S, Kassomenos P (2008) Sources and factors affecting PM 10 levels in two European cities: Implications for local air quality management. Atmospheric Environment 42, Wark K, Warner CF, Davis WT (1998) Air Pollution: Its Origin and Control. Addison Wesley Longman Inc., USA. No: 73,

Araþtýrma Hazýrlayan: Ebru Kocamanlar Araþtýrma Uzman Yardýmcýsý Gýda Ürünlerinde Ambalajýn Satýn Alma Davranýþýna Etkisi Dünya Ambalaj Örgütü nün açýklamalarýna göre dünyada ambalaj kullanýmýnýn %30 unu

Detaylı

Týp Fakültesi öðrencilerinin Anatomi dersi sýnavlarýndaki sistemlere göre baþarý düzeylerinin deðerlendirilmesi

Týp Fakültesi öðrencilerinin Anatomi dersi sýnavlarýndaki sistemlere göre baþarý düzeylerinin deðerlendirilmesi 1 Özet Týp Fakültesi öðrencilerinin Anatomi dersi sýnavlarýndaki sistemlere göre baþarý düzeylerinin deðerlendirilmesi Mehmet Ali MALAS, Osman SULAK, Bahadýr ÜNGÖR, Esra ÇETÝN, Soner ALBAY Süleyman Demirel

Detaylı

Ýstanbul'daki Çocuk Oyun Parklarýnda Partikül Madde (PM 2,5 ve PM 10 ) Kirliliðinin Ýncelenmesi

Ýstanbul'daki Çocuk Oyun Parklarýnda Partikül Madde (PM 2,5 ve PM 10 ) Kirliliðinin Ýncelenmesi Ekoloji 20, 77, 72-79 (2010) doi: 10.5053/ekoloji.2010.7711 Ýstanbul'daki Çocuk Oyun Parklarýnda Partikül Madde (PM 2,5 ve PM 10 ) Kirliliðinin Ýncelenmesi Hüseyin ÖZDEMÝR, Gülsüm BORUCU, Göksel DEMÝR

Detaylı

ANKARA ATMOSFERİNDEKİ AEROSOLLERİN KİMYASAL KOMPOZİSYONLARININ BELİRLENMESİ

ANKARA ATMOSFERİNDEKİ AEROSOLLERİN KİMYASAL KOMPOZİSYONLARININ BELİRLENMESİ ANKARA ATMOSFERİNDEKİ AEROSOLLERİN KİMYASAL KOMPOZİSYONLARININ BELİRLENMESİ İlke ÇELİK 1, Seda Aslan KILAVUZ 2, İpek İMAMOĞLU 1, Gürdal TUNCEL 1 1 : Ortadoğu Teknik Üniversitesi, Çevre Mühendisliği Bölümü

Detaylı

Büyükçekmece Gölü Havzasýnda Havanýn PM 2.5 ve PM 2.5-10 Gruplarýnda Krom Deriþimleri

Büyükçekmece Gölü Havzasýnda Havanýn PM 2.5 ve PM 2.5-10 Gruplarýnda Krom Deriþimleri Ekoloji 15, 61, 16-21 2006 Büyükçekmece Gölü Havzasýnda Havanýn PM 2.5 ve PM 2.5-10 Gruplarýnda Krom Deriþimleri Ferhat KARACA, Omar ALAGHA, Eylem ELÇÝ Fatih Üniversitesi, Çevre Mühendisliði Bölümü, 34900

Detaylı

ANTALYA DAKİ PM 10 KİRLİLİĞİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

ANTALYA DAKİ PM 10 KİRLİLİĞİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ ANTALYA DAKİ PM 10 KİRLİLİĞİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ Ahmet Mustafa TEPE ( ), Güray DOĞAN Akdeniz Üniversitesi Mühendislik Fakültesi, Çevre Mühendisliği Bölümü, Konyaaltı/Antalya ÖZET Bu çalışmada, Türkiye

Detaylı

KONYA İLİ HAVA KALİTESİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

KONYA İLİ HAVA KALİTESİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ KONYA İLİ HAVA KALİTESİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ Bu çalışma da 2000-2010 yıllarındaki yıllık, aylık, saatlik veriler kullanılarak kirleticilerin mevsimsel değişimi incelenmiş, sıcaklık, rüzgar hızı, nisbi

Detaylı

Ýsmet UYSAL Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Biyoloji Bölümü, ÇANAKKALE,

Ýsmet UYSAL Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Biyoloji Bölümü, ÇANAKKALE, ARAÞTIRMA MAKALESÝ Çanakkale'de 1991-21 Yýllarý Arasýnda Hava Kirliliði Sorunu Ýsmet UYSAL Çanakkale Onsekiz Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Biyoloji Bölümü, ÇANAKKALE, Cilt:11 Sayý:45 (22), 18-23

Detaylı

TÜRKİYE NİN AKDENİZ SAHİLİNDE YER ALAN ŞEHİRLERİNDEKİ PM 10 VE SO 2 KONSANTRASYONLARININ İNCELENMESİ

TÜRKİYE NİN AKDENİZ SAHİLİNDE YER ALAN ŞEHİRLERİNDEKİ PM 10 VE SO 2 KONSANTRASYONLARININ İNCELENMESİ TÜRKİYE NİN AKDENİZ SAHİLİNDE YER ALAN ŞEHİRLERİNDEKİ PM 10 VE SO 2 KONSANTRASYONLARININ İNCELENMESİ Güray DOĞAN ( ), Ahmet Mustafa TEPE Akdeniz Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Çevre Mühendisliği Bölümü

Detaylı

Mart 2010 Otel Piyasasý Antalya Ýstanbul Gayrimenkul Deðerleme ve Danýþmanlýk A.Þ. Büyükdere Cad. Kervan Geçmez Sok. No:5 K:2 Mecidiyeköy Ýstanbul - Türkiye Tel: +90.212.273.15.16 Faks: +90.212.355.07.28

Detaylı

Ovacýk Altýn Madeni'ne dava öncesi yargýsýz infaz!

Ovacýk Altýn Madeni'ne dava öncesi yargýsýz infaz! Asýlsýz iddia neden ortaya atýldý? Ovacýk Altýn Madeni'ne dava öncesi yargýsýz infaz! 19 Haziran 2004 tarihinde, Ovacýk Altýn Madeni ile hiçbir ilgisi olmayan Arsenik iddialarý ortaya atýlarak madenimiz

Detaylı

Firmamýz mühendisliðinde imalatýný yaptýðýmýz endüstriyel tip mikro dozaj sistemleri ile Kimya,Maden,Gýda... gibi sektörlerde kullanýlan hafif, orta

Firmamýz mühendisliðinde imalatýný yaptýðýmýz endüstriyel tip mikro dozaj sistemleri ile Kimya,Maden,Gýda... gibi sektörlerde kullanýlan hafif, orta Mikro Dozaj Firmamýz mühendisliðinde imalatýný yaptýðýmýz endüstriyel tip mikro dozaj sistemleri ile Kimya,Maden,Gýda... gibi sektörlerde kullanýlan hafif, orta ve aðýr hizmet tipi modellerimizle Türk

Detaylı

İSTANBUL ANADOLU YAKASI HAVA KİRLİLİĞİNİN PM10 ve PM2.5 AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ. Ufuk MALAK Prof.Dr. Kadir ALP

İSTANBUL ANADOLU YAKASI HAVA KİRLİLİĞİNİN PM10 ve PM2.5 AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ. Ufuk MALAK Prof.Dr. Kadir ALP İSTANBUL ANADOLU YAKASI HAVA KİRLİLİĞİNİN PM10 ve PM2.5 AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ Ufuk MALAK Prof.Dr. Kadir ALP Hava Kirliliği Hava kirliliğinin, özellikle Partiküler madde PM10 ve PM2.5 in sağlık üzerine

Detaylı

KENT KONSEYÝ Çevre ve Saðlýk Çalýþma Grubu GAZÝANTEP ÝLÝ HAVA KÝRLÝLÝÐÝ DEÐERLENDÝRME VE GERÝ KAZANILABÝLÝR AMBALAJ ATIKLARI RAPORU Gaziantep - 2011 GAZÝANTEP ÝLÝ HAVA KÝRLÝLÝÐÝ DEÐERLENDÝRME VE GERÝ KAZANILABÝLÝR

Detaylı

0.2-200m3/saat AISI 304-316

0.2-200m3/saat AISI 304-316 RD Firmamýz mühendisliðinde imalatýný yaptýðýmýz endüstriyel tip hava kilidleri her türlü proseste çalýþacak rotor ve gövde seçeneklerine sahiptir.aisi304-aisi316baþtaolmaküzerekimya,maden,gýda...gibi

Detaylı

ÇEVRE VE TOPLUM. Sel Erozyon Kuraklýk Kütle Hareketleri Çýð Olaðanüstü Hava Olaylarý: Fýrtýna, Kasýrga, Hortum

ÇEVRE VE TOPLUM. Sel Erozyon Kuraklýk Kütle Hareketleri Çýð Olaðanüstü Hava Olaylarý: Fýrtýna, Kasýrga, Hortum ÇEVRE VE TOPLUM 11. Bölüm DOÐAL AFETLER VE TOPLUM Konular DOÐAL AFETLER Dünya mýzda Neler Oluyor? Sel Erozyon Kuraklýk Kütle Hareketleri Çýð Olaðanüstü Hava Olaylarý: Fýrtýna, Kasýrga, Hortum Volkanlar

Detaylı

Büyükçekmece Havza Atmosferindeki PM 2.5 ve PM 10 Partikül Gruplarýndaki Metallerin Ýstatistik Daðýlým Özelliklerinin Ýncelenmesi

Büyükçekmece Havza Atmosferindeki PM 2.5 ve PM 10 Partikül Gruplarýndaki Metallerin Ýstatistik Daðýlým Özelliklerinin Ýncelenmesi Ekoloji 17, 68, 33-42 (2008) Büyükçekmece Havza Atmosferindeki PM 2.5 ve PM 10 Partikül Gruplarýndaki Metallerin Ýstatistik Daðýlým Özelliklerinin Ýncelenmesi Ferhat KARACA* Çevre Mühendisliði Bölümü,

Detaylı

Ýzmit Endüstriyel Ve Evsel Atýksu Arýtma. Tesisi Atýklarýnýn Konvansiyonel Karakterizasyonu Ve Deðerlendirilmesi

Ýzmit Endüstriyel Ve Evsel Atýksu Arýtma. Tesisi Atýklarýnýn Konvansiyonel Karakterizasyonu Ve Deðerlendirilmesi 14, 54, 7-12 25 Ýzmit Endüstriyel Ve Evsel Atýksu Arýtma Tesisi Atýklarýnýn Konvansiyonel Karakterizasyonu Ve Deðerlendirilmesi Ayla ARSLAN, Savaþ AYBERK Kocaeli Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Çevre

Detaylı

Mersin Ýlinde Hassas Bölgelerde Gürültü Düzeylerinin 1998-2002 Yýllarý Arasýndaki Deðiþiminin Araþtýrýlmasý

Mersin Ýlinde Hassas Bölgelerde Gürültü Düzeylerinin 1998-2002 Yýllarý Arasýndaki Deðiþiminin Araþtýrýlmasý Mersin Ýlinde Hassas Bölgelerde Gürültü Düzeylerinin 1998-2002 Yýllarý Arasýndaki Deðiþiminin Araþtýrýlmasý Ekoloji Cilt: 13 Sayý: 49 25-30, 2003 Halil KUMBUR, Havva Duygu ÖZSOY, Zafer ÖZER Mersin Üniversitesi

Detaylı

1. Böleni 13 olan bir bölme iþleminde kalanlarýn

1. Böleni 13 olan bir bölme iþleminde kalanlarýn 4. SINIF COÞMAYA SORULARI 1. BÖLÜM 3. DÝKKAT! Bu bölümde 1 den 10 a kadar puan deðeri 1,25 olan sorular vardýr. 1. Böleni 13 olan bir bölme iþleminde kalanlarýn toplamý kaçtýr? A) 83 B) 78 C) 91 D) 87

Detaylı

Kuzeydoðu Akdeniz'de Kýzýl Yaðmurlar

Kuzeydoðu Akdeniz'de Kýzýl Yaðmurlar Ekoloji 18, 69, 20-31 (2008) Kuzeydoðu Akdeniz'de Kýzýl Yaðmurlar Türkan ÖZSOY 1 *, Sermin ÖRNEKTEKÝN 2 1Mersin Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Kimya Bölümü, Çiftlikköy Kampusü, 33343 Mersin-TÜRKÝYE

Detaylı

ASKÝ 2015 YILI KURUMSAL DURUM VE MALÝ BEKLENTÝLER RAPORU

ASKÝ 2015 YILI KURUMSAL DURUM VE MALÝ BEKLENTÝLER RAPORU T.C. AYDIN BÜYÜKÞEHÝR BELEDÝYESÝ SU VE KANALÝZASYON ÝDARESÝ GENEL MÜDÜRLÜÐÜ TEMMUZ 215-1 215 YILI KURUMSAL DURUM VE MALÝ BEKLENTÝLER RAPORU KURUMSAL MALÝ DURUM VE BEKLENTÝLER RAPORU SUNUÞ 518 Sayýlý Kamu

Detaylı

ARAŞTIRMA DAİRESİ BAŞKANLIĞI Atmosfer Modelleri Şube Müdürlüğü. 31 Ocak 1 Şubat 2015 tarihlerinde yaşanan TOZ TAŞINIMI. olayının değerlendirmesi

ARAŞTIRMA DAİRESİ BAŞKANLIĞI Atmosfer Modelleri Şube Müdürlüğü. 31 Ocak 1 Şubat 2015 tarihlerinde yaşanan TOZ TAŞINIMI. olayının değerlendirmesi 31 Ocak 1 Şubat 2015 tarihlerinde yaşanan TOZ TAŞINIMI olayının değerlendirmesi Kahraman OĞUZ, Meteoroloji Mühendisi Cihan DÜNDAR, Çevre Yük. Mühendisi Şubat 2015, Ankara 31 Ocak 1 Şubat 2015 tarihlerinde

Detaylı

Kanguru Matematik Türkiye 2015

Kanguru Matematik Türkiye 2015 3 puanlýk sorular 1. Aþaðýdaki þekillerden hangisi bu dört þeklin hepsinde yoktur? A) B) C) D) 2. Yandaki resimde kaç üçgen vardýr? A) 7 B) 6 C) 5 D) 4 3. Yan taraftaki þekildeki yapboz evin eksik parçasýný

Detaylı

Burr Dağılımı Kullanılarak Rüzgar Enerjisi Potansiyeli Tahmini

Burr Dağılımı Kullanılarak Rüzgar Enerjisi Potansiyeli Tahmini Burr Dağılımı Kullanılarak Rüzgar Enerjisi Potansiyeli Tahmini 1 İlker Mert and * 2 Cuma Karakuş 1 Denizcilik Meslek Yüksekokulu Mustafa Kemal University, Turkey * 2 Faculty of Engineering, Department

Detaylı

KENTSEL HAVA KİRLETİCİLERİNE METEOROLOJİNİN ETKİSİ: KONYA ÖRNEĞİ. Gülnihal KARA

KENTSEL HAVA KİRLETİCİLERİNE METEOROLOJİNİN ETKİSİ: KONYA ÖRNEĞİ. Gülnihal KARA S.Ü. Müh.-Mim. Fak. Derg., c.27, s.3, 2012 J. Fac.Eng.Arch. Selcuk Univ., v.27, n.3, 2012 ISSN: 1300-5200, ISSN: 1304-8708 (Elektronik) KENTSEL HAVA KİRLETİCİLERİNE METEOROLOJİNİN ETKİSİ: KONYA ÖRNEĞİ

Detaylı

Kentlerde Yapýsal ve Yeþil Alanlardaki Hava ve Yüzey Sýcaklýklarýnýn Ýrdelenmesi: Ankara Örneði

Kentlerde Yapýsal ve Yeþil Alanlardaki Hava ve Yüzey Sýcaklýklarýnýn Ýrdelenmesi: Ankara Örneði Ekoloji 18, 69, 66-74 (2008) ARAÞTIRMA NOTU Kentlerde Yapýsal ve Yeþil Alanlardaki Hava ve Yüzey Sýcaklýklarýnýn Ýrdelenmesi: Ankara Örneði Ülkü DUMAN YÜKSEL* Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlýk Fakültesi

Detaylı

KAMU MALÝYESÝ. Konsolide bütçenin uygulama sonuçlarýna iliþkin bilgiler aþaðýdaki bölümlerde yer almýþtýr. KONSOLÝDE BÜTÇE ÝLE ÝLGÝLÝ ORANLAR (Yüzde)

KAMU MALÝYESÝ. Konsolide bütçenin uygulama sonuçlarýna iliþkin bilgiler aþaðýdaki bölümlerde yer almýþtýr. KONSOLÝDE BÜTÇE ÝLE ÝLGÝLÝ ORANLAR (Yüzde) V KAMU MALÝYESÝ 71 72 KAMU MALÝYESÝ Konsolide bütçenin uygulama sonuçlarýna iliþkin bilgiler aþaðýdaki bölümlerde yer almýþtýr. A. KONSOLÝDE BÜTÇE UYGULAMALARI 1. Genel Durum 1996 yýlýnda yüzde 26.4 olan

Detaylı

BOĞAZİÇİ UNIVERSITY KANDİLLİ OBSERVATORY and EARTHQUAKE RESEARCH INSTITUTE GEOMAGNETISM LABORATORY

BOĞAZİÇİ UNIVERSITY KANDİLLİ OBSERVATORY and EARTHQUAKE RESEARCH INSTITUTE GEOMAGNETISM LABORATORY Monthly Magnetic Bulletin May 2015 BOĞAZİÇİ UNIVERSITY KANDİLLİ OBSERVATORY and EARTHQUAKE RESEARCH INSTITUTE GEOMAGNETISM LABORATORY http://www.koeri.boun.edu.tr/jeomanyetizma/ Magnetic Results from İznik

Detaylı

ÇOKLU DOĞRUSAL ANALİZ YÖNTEMİYLE UÇUCU ORGANİK BİLEŞİKLERİN ATMOSFERDEKİ KONSANTRASYONLARINA ETKİ EDEN METEOROLOJİK FAKTÖRLERİN İNCELENMESİ

ÇOKLU DOĞRUSAL ANALİZ YÖNTEMİYLE UÇUCU ORGANİK BİLEŞİKLERİN ATMOSFERDEKİ KONSANTRASYONLARINA ETKİ EDEN METEOROLOJİK FAKTÖRLERİN İNCELENMESİ ÇOKLU DOĞRUSAL ANALİZ YÖNTEMİYLE UÇUCU ORGANİK BİLEŞİKLERİN ATMOSFERDEKİ KONSANTRASYONLARINA ETKİ EDEN METEOROLOJİK FAKTÖRLERİN İNCELENMESİ Sema Yurdakul, Mihriban Civan, Gürdal Tuncel Eylül, 2015 1. Giriş

Detaylı

ÇEVRESEL TEST HİZMETLERİ 2.ENVIRONMENTAL TESTS

ÇEVRESEL TEST HİZMETLERİ 2.ENVIRONMENTAL TESTS ÇEVRESEL TEST HİZMETLERİ 2.ENVIRONMENTAL TESTS Çevresel testler askeri ve sivil amaçlı kullanılan alt sistem ve sistemlerin ömür devirleri boyunca karşı karşıya kalabilecekleri doğal çevre şartlarına dirençlerini

Detaylı

ݺletmelerin Rekabet Gücünün Artýrýlmasý. Dýºa Açýlmalarýna Mali Destek Programý

ݺletmelerin Rekabet Gücünün Artýrýlmasý. Dýºa Açýlmalarýna Mali Destek Programý ݺletmelerin Rekabet Gücünün Artýrýlmasý ve Dýºa Açýlmalarýna Mali Destek Programý 2010 içindekiler Orta Karadeniz Kalkýnma Ajansý Kalkýnma Ajanslarýnýn Kuruluþ Amaçlarý Vizyonumuz Misyonumuz Orta Karadeniz

Detaylı

Türkiye: Gelecek Nesiller için Fýrsatlarýn Çoðaltýlmasý 11. Çocuk Geliþimi ve Çocuklarýn Karþýlaþtýðý Riskler Eþitsizliðin nesiller arasý geçiþinin bugün Türkiye nin en genç neslini ciddi ölçüde etkilediði

Detaylı

Simge Özer Pýnarbaþý

Simge Özer Pýnarbaþý Simge Özer Pýnarbaþý 1963 yýlýnda Ýstanbul da doðdu. Ortaöðrenimini Kadýköy Kýz Lisesi nde tamamladý. 1984 yýlýnda Ýstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Arkeoloji ve Sanat Tarihi Bölümü nü bitirdi.

Detaylı

..T.C. DANýÞTAY SEKiziNCi DAiRE Esas No : 2005/1614 Karar No : 2006/1140

..T.C. DANýÞTAY SEKiziNCi DAiRE Esas No : 2005/1614 Karar No : 2006/1140 ..T.C. Davacý Davalý : Trabzon Baro Baþkanlýðý Trabzon Barosu Adliye Sarayý : 1- Maliye Bakanlýðý 2- Baþbakanlýk -TRABZON Davanýn Özeti: Karaparanýn Aklanmasýnýn Önlenmesine Dair 4208 sayýlý Kanunun Uygulanmasýna

Detaylı

Türkiye de Özel Hastanelerin Web Sitelerinin Deðerlendirilmesi

Türkiye de Özel Hastanelerin Web Sitelerinin Deðerlendirilmesi Türkiye de Özel Hastanelerin Web Sitelerinin Deðerlendirilmesi Meriç ÇOLAK a, Beyza KAYMAKOÐLU a, Korkut ERSOY a a Baþkent Üniversitesi, Ankara An evaluation of Web Sites of Private Hospitals in Turkey

Detaylı

ARI ARITMA WATER & WASTEWATER TREATMENT TECHNOLOGY

ARI ARITMA WATER & WASTEWATER TREATMENT TECHNOLOGY ARI ARITMA WATER & WASTEWATER TREATMENT TECHNOLOGY Industrýal Treatment Endustrýyel Arýtma Industrýal Treatment Endustrýyel Arýtma The roots of our products and systems based on our R&D department using

Detaylı

K U L L A N I C I E L K Ý T A B I

K U L L A N I C I E L K Ý T A B I K U L L A N I C I E L K Ý T A B I Kesme Hızı Kesme hýzý fonksiyonlarý: Kalýnlýk ve kesilecek olan madde Akým ayarýnýn deðeri Akým ayarý kesilmiþ kenarlarýn kalitesini etkiler. Kesimin geometrik

Detaylı

PROJE ÇALIŞANLARI. 3- Deniz DEMİRHAN (Kritik Araştırmacı), Araştırma Görevlisi. 4- Ceyhan KAHYA (Kritik Araştırmacı), Araştırma Görevlisi

PROJE ÇALIŞANLARI. 3- Deniz DEMİRHAN (Kritik Araştırmacı), Araştırma Görevlisi. 4- Ceyhan KAHYA (Kritik Araştırmacı), Araştırma Görevlisi PROJE ÇALIŞANLARI Meteoroloji Genel Müdürlüğü: 1- Bülent AKSOY (Proje Yürütücüsü), Fizik Mühendisi, Güneş radyasyonu, Ozon, Ultraviyole radyasyon ve hava modifikasyonu konusunda 1993 yılından beri aktif

Detaylı

Mýsýr Þekerine Ýliþkin Baþlýca Efsaneler Birçok gýda ve içecekte tatlandýrýcý olarak kullanýlan mýsýr þekeri, birkaç yýl önce beslenme komitelerinden bazý araþtýrmacýlarýn bu bileþeni obezite salgýnýnýn

Detaylı

Mersin Ýlinde Tarýmsal Alanlarda Kullanýlan Kimyasallarýn Su Kalitesi Üzerine Etkilerinin Belirlenmesi

Mersin Ýlinde Tarýmsal Alanlarda Kullanýlan Kimyasallarýn Su Kalitesi Üzerine Etkilerinin Belirlenmesi Ekoloji 17, 68, 54-58 (2008) ARAÞTIRMA NOTU Mersin Ýlinde Tarýmsal Alanlarda Kullanýlan Kimyasallarýn Su Kalitesi Üzerine Etkilerinin Belirlenmesi Halil KUMBUR, Havva Duygu ÖZSOY*, Zafer ÖZER Mersin Üniversitesi

Detaylı

ANKARA ŞEHRİNİN HAVA KALİTESİNİN UOB LER AÇISINDAN İNCELENMESİ

ANKARA ŞEHRİNİN HAVA KALİTESİNİN UOB LER AÇISINDAN İNCELENMESİ ANKARA ŞEHRİNİN HAVA KALİTESİNİN UOB LER AÇISINDAN İNCELENMESİ Sanaz Lakestani, Gülen Güllü Hacettepe Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü E mail: ggullu@hacettepe.edu.tr Amaç Bu çalışmada Ankara ilininin

Detaylı

T.C YARGITAY 9. HUKUK DAÝRESÝ Esas No : 2005 / 37239 Karar No : 2006 / 3456 Tarihi : 13.02.2006 KARAR ÖZETÝ : ALT ÝÞVEREN - ÇALIÞTIRACAK ÝÞÇÝ SAYISI

T.C YARGITAY 9. HUKUK DAÝRESÝ Esas No : 2005 / 37239 Karar No : 2006 / 3456 Tarihi : 13.02.2006 KARAR ÖZETÝ : ALT ÝÞVEREN - ÇALIÞTIRACAK ÝÞÇÝ SAYISI Yargýtay Kararlarý T.C Esas No : 2005 / 37239 Karar No : 2006 / 3456 Tarihi : 13.02.2006 KARAR ÖZETÝ : ALT ÝÞVEREN - ÇALIÞTIRACAK ÝÞÇÝ SAYISI Davalý þirketin ayný il veya diðer illerde baþka iþyerinin

Detaylı

Matematik ve Türkçe Örnek Soru Çözümleri Matematik Testi Örnek Soru Çözümleri 1 Aþaðýdaki saatlerden hangisinin akrep ve yelkovaný bir dar açý oluþturur? ) ) ) ) 11 12 1 11 12 1 11 12 1 10 2 10 2 10 2

Detaylı

TOZ TAŞINIMI MEKANİZMASINDAKİ FARKLILIKLAR: İKİ FARKLI TOZ TAŞINIMI OLAYI

TOZ TAŞINIMI MEKANİZMASINDAKİ FARKLILIKLAR: İKİ FARKLI TOZ TAŞINIMI OLAYI 6. ULUSAL HAVA KİRLİLİĞİ VE KONTROLÜ SEMPOZYUMU TOZ TAŞINIMI MEKANİZMASINDAKİ FARKLILIKLAR: İKİ FARKLI TOZ TAŞINIMI OLAYI Cihan DÜNDAR Kahraman OĞUZ Gülen GÜLLÜ cdundar@mgm.gov.tr koguz@mgm.gov.tr ggullu@hacettepe.edu.tr

Detaylı

PROJE AŞAMALARI. Kaynak Envanterinin Oluşturulması. Emisyon Yükü Hesaplamaları

PROJE AŞAMALARI. Kaynak Envanterinin Oluşturulması. Emisyon Yükü Hesaplamaları PROJENİN AMACI Bölgesel Temiz Hava Merkezlerinden olan Ankara merkez olmak üzere; Bartın, Bolu, Çankırı, Düzce, Eskişehir, Karabük, Kastamonu, Kırıkkale, Kırşehir, Kütahya, Yozgat ve Zonguldak illerinde

Detaylı

Suç Duyurusu: Dilovası = Sanayi = Hava Kirliliği = Akciğer Kanseri? / Onur Hamzaoğlu

Suç Duyurusu: Dilovası = Sanayi = Hava Kirliliği = Akciğer Kanseri? / Onur Hamzaoğlu Suç Duyurusu: Dilovası = Sanayi = Hava Kirliliği = Akciğer Kanseri? / Onur Hamzaoğlu Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) Uluslararası Kanser Araştırmaları Ajansı(UKAA), 17 Ekim 2013 tarihinde, hava kirliliğinin

Detaylı

Girne Mah. Küçükyalý Ýþ Merkezi B Blok No:15 34844 Maltepe/Ýstanbul [t] +90 216 518 99 99 pbx [f] +90 216 519 89 99 [e] info@ozenelektronik.

Girne Mah. Küçükyalý Ýþ Merkezi B Blok No:15 34844 Maltepe/Ýstanbul [t] +90 216 518 99 99 pbx [f] +90 216 519 89 99 [e] info@ozenelektronik. Girne Mah. Küçükyalý Ýþ Merkezi B Blok No:15 34844 Maltepe/Ýstanbul [t] +90 216 518 99 99 pbx [f] +90 216 519 89 99 [e] info@ozenelektronik.com www.ozenelektronik.com.tr mobydic 5000 Benzinli+LPG Egzoz

Detaylı

Farklý Sulama Yöntemlerinin Topraktan Karbondioksit (CO 2 ) Çýkýþý Üzerine Etkisi

Farklý Sulama Yöntemlerinin Topraktan Karbondioksit (CO 2 ) Çýkýþý Üzerine Etkisi Ekoloji 19, 77, 59-64 (2010) doi: 10.5053/ekoloji.2010.779 Farklý Sulama Yöntemlerinin Topraktan Karbondioksit (CO 2 ) Çýkýþý Üzerine Etkisi Ulaþ ÞENYÝÐÝT 1*, Davut AKBOLAT 2 1Süleyman Demirel Üniversitesi,

Detaylı

VIII MALÝ PÝYASALAR 125

VIII MALÝ PÝYASALAR 125 VIII MALÝ PÝYASALAR 125 126 MALÝ PÝYASALAR Para ve sermaye piyasalarýndan oluþan mali piyasalara iliþkin geliþmeler aþaðýdadýr. I. PARA PÝYASALARI Kýsa vadeli fonlarýn arz ve talebinin karþýlaþtýðý piyasalarýn

Detaylı

Aksaray Ýline Ýçme Suyu Saðlayan Bazý Kaynaklarda Su Kalite Paremetrelerinin Ýncelenmesi Ali ALAÞ

Aksaray Ýline Ýçme Suyu Saðlayan Bazý Kaynaklarda Su Kalite Paremetrelerinin Ýncelenmesi Ali ALAÞ Cilt: 11 Sayý: 42 (2002), 40-44 Aksaray Ýline Ýçme Suyu Saðlayan Bazý Kaynaklarda Su Kalite Paremetrelerinin Ýncelenmesi Ali ALAÞ Niðde Üniversitesi, Aksaray Eðitim Fakültesi, AKSARAY Oðuz Han Þamil ÇÝL

Detaylı

Ýnsan Saçýnda Bulunan (Manisa Ýlinin Üç Farklý Yerleþim Bölgesinde) Bazý Aðýr Metallerin ICP-OES Yöntemi ile Tayini

Ýnsan Saçýnda Bulunan (Manisa Ýlinin Üç Farklý Yerleþim Bölgesinde) Bazý Aðýr Metallerin ICP-OES Yöntemi ile Tayini Ekoloji 19, 73, 71-75 (2009) ARAÞTIRMA NOTU Ýnsan Saçýnda Bulunan (Manisa Ýlinin Üç Farklý Yerleþim Bölgesinde) Bazý Aðýr Metallerin ICP-OES Yöntemi ile Tayini Ali ÇELÝK 1, Yüksel ABALI 1, Gökhan EDGÜNLÜ

Detaylı

Hava Kirliliği Araştırmaları Dergisi www.hkad.org

Hava Kirliliği Araştırmaları Dergisi www.hkad.org Hava Kirliliği Araştırmaları Dergisi 2 (213) 96 12 Hava Kirliliği Araştırmaları Dergisi www.hkad.org Araştırma Makalesi Evlerde İç Ortam Partikül Madde Boyut Dağılımı ve Konsantrasyonlarına Etki Eden Faaliyetler

Detaylı

Kanguru Matematik Türkiye 2015

Kanguru Matematik Türkiye 2015 3 puanlýk sorular 1. Hangi þeklin tam olarak yarýsý karalanmýþtýr? A) B) C) D) 2 Þekilde görüldüðü gibi þemsiyemin üzerinde KANGAROO yazýyor. Aþaðýdakilerden hangisi benim þemsiyenin görüntüsü deðildir?

Detaylı

Metapan Metal Panel DOGRUSAL TAVANLAR

Metapan Metal Panel DOGRUSAL TAVANLAR Metapan Metal Panel DOGRUSAL TAVANLAR Asma tavan çözümleri arasýnda fonksiyonel ve esnek bir alternatif olarak yer alan lineer tavan, hem iç mekan hem de dýþ mekan kullanýmýna uygun özellikleriyle, uzun

Detaylı

MedYa KÝt / 26 Ýnsan Kaynaklarý ve Yönetimi konusunda Türkiye nin ilk dergisi HR DergÝ Human Resources Ýnsan Kaynaklarý ve Yönetim Dergisi olarak amacýmýz, kurulduðumuz günden bu yana deðiþmedi: Türkiye'de

Detaylı

Kentsel Hava Kirliliği Riski için Enverziyon Tahmini

Kentsel Hava Kirliliği Riski için Enverziyon Tahmini DEVLET METEOROLOJİ İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ARAŞTIRMA ve BİLGİ İŞLEM DAİRESİ BAŞKANLIĞI ARAŞTIRMA ŞUBE MÜDÜRLÜĞÜ Kentsel Hava Kirliliği Riski için Enverziyon i 2008-2009 Kış Dönemi (Ekim, Kasım, Aralık,

Detaylı

KAMU MALÝYESÝ. Konsolide bütçenin uygulama sonuçlarýna iliþkin bilgiler aþaðýdaki bölümlerde yer almýþtýr.

KAMU MALÝYESÝ. Konsolide bütçenin uygulama sonuçlarýna iliþkin bilgiler aþaðýdaki bölümlerde yer almýþtýr. V KAMU MALÝYESÝ 73 74 KAMU MALÝYESÝ Konsolide bütçenin uygulama sonuçlarýna iliþkin bilgiler aþaðýdaki bölümlerde yer almýþtýr. A. KONSOLÝDE BÜTÇE UYGULAMALARI 1. Genel Durum 2000 yýlýnda uygulamaya konulan

Detaylı

GÝRÝÞ Ülkemizde katý atýklarýn toplanmasý, taþýnmasý, geri kazanýlmasý ve bertarafýna iliþkin yükümlülükler 5393 sayýlý Belediyeler Kanunu ve 5216 sayýlý Büyükþehir Belediyeleri Kanunu ile Belediyeler

Detaylı

3. Çarpýmlarý 24 olan iki sayýnýn toplamý 10 ise, oranlarý kaçtýr? AA 2 1 1 2 1. BÖLÜM

3. Çarpýmlarý 24 olan iki sayýnýn toplamý 10 ise, oranlarý kaçtýr? AA 2 1 1 2 1. BÖLÜM 7. SINIF COÞMAYA SORULARI 1. BÖLÜM DÝKKAT! Bu bölümde 1 den 10 a kadar puan deðeri 1,25 olan sorular vardýr. 3. Çarpýmlarý 24 olan iki sayýnýn toplamý 10 ise, oranlarý kaçtýr? 2 1 1 2 A) B) C) D) 3 2 3

Detaylı

Ulusal Hava Kalitesi İzleme Ağı

Ulusal Hava Kalitesi İzleme Ağı Ulusal Hava Kalitesi İzleme Ağı Veri İşletimi, Veri Validasyonu ve Raporlama Ayşe EYİGÖR Çevre Y.Müh. / Çevre ve Orman Uzmanı Kastamonu-Ilgaz Hizmetiçi Eğitimi 20 Eylül 2010 Ulusal Hava Kalitesi İzleme

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ VE ESERLER LİSTESİ

ÖZGEÇMİŞ VE ESERLER LİSTESİ ÖZGEÇMİŞ VE ESERLER LİSTESİ ÖZGEÇMİŞ Adı Soyadı: Yetkin Dumanoğlu Doğum Tarihi: 02 Ağustos 1978 Öğrenim Durumu: Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl Lisans Çevre Mühendisliği Dokuz Eylül Üniversitesi Mühendislik-Mimarlık

Detaylı

Trafik Kaynaklı Partikül Madde Boyutlarının ve Siyah Duman İle İlişkisinin Araştırılması

Trafik Kaynaklı Partikül Madde Boyutlarının ve Siyah Duman İle İlişkisinin Araştırılması Ekoloji 21, 83, 77-83 (2012) doi: 10.5053/ekoloji.2012.839 Trafik Kaynaklı Partikül Madde Boyutlarının ve Siyah Duman İle İlişkisinin Araştırılması Burcu ONAT, Ulku Alver SAHIN * ARAŞTIRMA NOTU Istanbul

Detaylı

Modüler Proses Sistemleri

Modüler Proses Sistemleri Ürünler ve Hizmetlerimiz 2011 Modüler Proses Makineleri Modüler Proses Sistemleri Proses Ekipmanlarý Süt alým tanklarý Süt alým degazörleri Akýþ transfer paneli Vana tarlasý Özel adaptör Tesisat malzemeleri

Detaylı

UYDU KAR ÜRÜNÜ VERİLERİYLE TÜRKİYE İÇİN BÖLGESEL VE MEVSİMSEL KARLA KAPLI ALAN TREND ANALİZİ

UYDU KAR ÜRÜNÜ VERİLERİYLE TÜRKİYE İÇİN BÖLGESEL VE MEVSİMSEL KARLA KAPLI ALAN TREND ANALİZİ UYDU KAR ÜRÜNÜ VERİLERİYLE TÜRKİYE İÇİN BÖLGESEL VE MEVSİMSEL KARLA KAPLI ALAN TREND ANALİZİ İbrahim SÖNMEZ 1, Ahmet Emre TEKELİ 2, Erdem ERDİ 3 1 Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Meteoroloji Mühendisliği Bölümü,

Detaylı

PID Kontrol Formu. Oransal Bant. Proses Deðeri Zaman

PID Kontrol Formu. Oransal Bant. Proses Deðeri Zaman PID Kontrol Formu PID kontrol formu endüstride sýkça kullanýlan bir proses kontrol yöntemidir. PID kontrol algoritmasýnýn çalýþma fonksiyonu, kontrol edilen prosesten belirli aralýklarla geri besleme almak

Detaylı

FOTOVOLTAÝK GÜÇLE ÇALIÞAN BÝR BUZDOLABI SÝSTEMÝNÝN DENEYSEL ANALÝZÝ

FOTOVOLTAÝK GÜÇLE ÇALIÞAN BÝR BUZDOLABI SÝSTEMÝNÝN DENEYSEL ANALÝZÝ FOTOVOLTAÝK GÜÇLE ÇALIÞAN BÝR BUZDOLABI SÝSTEMÝNÝN DENEYSEL ANALÝZÝ Bülent YEÞÝLATA, Yusuf IÞIKER Harran Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Makina Mühendisliði Bölümü ÖZET Bu çalýþmada, düþük soðutma yüküne

Detaylı

Teknik Özellikleri : Ölçülecek Malzeme. Çýkýþ. Hassasiyet Linearite Kapasite Ölçü Sahasý Min. Di-Elektrik Sabiti Baðlantý Malzemesi

Teknik Özellikleri : Ölçülecek Malzeme. Çýkýþ. Hassasiyet Linearite Kapasite Ölçü Sahasý Min. Di-Elektrik Sabiti Baðlantý Malzemesi ECAPm seviye transmitterleri, iletken sývýlarda, iletken olmayan sývýlarda, katý partiküllü ve toz malzemelerde, yapýþkan ve asit/bazik sývýlarda seviyenin ölçülmesi amacýyla kullanýlan kapasitif seviye

Detaylı

hkm Jeodezi, Jeoinformasyon ve Arazi Yönetimi Dergisi 2007/1 Sayý 96 www.hkmo.org.tr Kanser Vakalarýnýn Coðrafi Bilgi Sistemleri ile Ýrdelenmesi: Trabzon Örneði Ebru ÇOLAK 1, Tahsin YOMRALIOÐLU 2 Özet

Detaylı

Samsun'da Halkýn Hava Kirliliðine Bakýþý

Samsun'da Halkýn Hava Kirliliðine Bakýþý Samsun'da Halkýn Hava Kirliliðine Bakýþý Kemalettin ÞAHÝN Ondokuz Mayýs Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Coðrafya Bölümü, SAMSUN Ekoloji 13, 51, 7-12 2004 Özet Bu çalýþma, anket verilerinden yararlanarak

Detaylı

MATEMATİK SORU BANKASI

MATEMATİK SORU BANKASI Bu kitap tarafından hazırlanmıştır. MATEMATİK SORU BANKASI ISBN-978-605-6067-8- Sertifika No: 748 Konu Kavrama s e r i s i Üniversiteye Hazırlık & Okula Yardımcı Bu kitabın tüm basım ve yayın hakları na

Detaylı

Trabzon Þehri Katý Atýk Toplama Ýþleminin Coðrafi Bilgi Sistemi (CBS) Destekli Optimizasyonu Ýçin Bir Uygulama

Trabzon Þehri Katý Atýk Toplama Ýþleminin Coðrafi Bilgi Sistemi (CBS) Destekli Optimizasyonu Ýçin Bir Uygulama 14, 54, 1-6 2005 Trabzon Þehri Katý Atýk Toplama Ýþleminin Coðrafi Bilgi Sistemi (CBS) Destekli Optimizasyonu Ýçin Bir Uygulama Ömer APAYDIN Yýldýz Teknik Üniversitesi, Çevre Mühendisliði Bölümü 34349,

Detaylı

İZMİR DE HAVA KİRLİLİĞİ. Prof. Dr. Abdurrahman BAYRAM abayram@deu.edu.tr

İZMİR DE HAVA KİRLİLİĞİ. Prof. Dr. Abdurrahman BAYRAM abayram@deu.edu.tr 237 İZMİR DE HAVA KİRLİLİĞİ Prof. Dr. Abdurrahman BAYRAM abayram@deu.edu.tr GİRİŞ Sanayi devrimiyle başlayan ve fosil yakıt tüketiminin artışına paralel olarak artan hava kirliliği problemleri günümüzde

Detaylı

PANEL RADYATÖRLERÝ MV 21 geprüfte Sicherheit

PANEL RADYATÖRLERÝ MV 21 geprüfte Sicherheit MV 1 geprüfte Sicherheit Teknik Katalog PANEL RADYATÖRLERÝ EN 44 ISO 9001:000 T S E BAG UV PRODUCTO CONFORME A NORMAS Épitésügyi Minóségellenórzó Intézet GÝRÝÞ Bu katalog genelinde siz sayýn müþterilerimize,

Detaylı

Geometriye Y olculuk. E Kare, Dikdörtgen ve Üçgen E Açýlar E Açýlarý Ölçme E E E E E. Çevremizdeki Geometri. Geometrik Þekilleri Ýnceleyelim

Geometriye Y olculuk. E Kare, Dikdörtgen ve Üçgen E Açýlar E Açýlarý Ölçme E E E E E. Çevremizdeki Geometri. Geometrik Þekilleri Ýnceleyelim Matematik 1. Fasikül ÜNÝTE 1 Geometriye Yolculuk ... ÜNÝTE 1 Geometriye Y olculuk Çevremizdeki Geometri E Kare, Dikdörtgen ve Üçgen E Açýlar E Açýlarý Ölçme Geometrik Þekilleri Ýnceleyelim E E E E E Üçgenler

Detaylı

ESKİŞEHİR KENT MERKEZİ YANMA KAYNAKLI EMİSYON ENVANTERİ ÇALIŞMASI

ESKİŞEHİR KENT MERKEZİ YANMA KAYNAKLI EMİSYON ENVANTERİ ÇALIŞMASI ESKİŞEHİR KENT MERKEZİ YANMA KAYNAKLI EMİSYON ENVANTERİ ÇALIŞMASI Sunan: Arş. Gör. Hicran Altuğ Anadolu Üniversitesi MMF Çevre Mühendisliği Bölümü MATRA Eskişehir ve İskenderun da Temiz Hava için Elele

Detaylı

BÝLGÝLENDÝRME BROÞÜRÜ

BÝLGÝLENDÝRME BROÞÜRÜ IPA Cross-Border Programme CCI No: 2007CB16IPO008 BÝLGÝLENDÝRME BROÞÜRÜ SINIR ÖTESÝ BÖLGEDE KÜÇÜK VE ORTA ÖLÇEKLÝ ÝÞLETMELERÝN ORTAK EKO-GÜÇLERÝ PROJESÝ Ref. ¹ 2007CB16IPO008-2011-2-063, Geçerli sözleþme

Detaylı

Türkiye de Mezuniyet Öncesi ve/veya Sonrasý Psikiyatri Eðitimi ve Hizmeti Veren Kurumlarýn Özellikleri

Türkiye de Mezuniyet Öncesi ve/veya Sonrasý Psikiyatri Eðitimi ve Hizmeti Veren Kurumlarýn Özellikleri Türkiye de Mezuniyet Öncesi ve/veya Sonrasý Psikiyatri Eðitimi ve Hizmeti Veren Kurumlarýn Özellikleri Orhan DOÐAN* ÖZET Bu çalýþmada mezuniyet öncesi ve/veya sonrasý psikiyatri eðitimi ve hizmeti veren

Detaylı

Türk Tabipleri Birliði Yöneticilerinde Sigara Ýçme Alýþkanlýðý

Türk Tabipleri Birliði Yöneticilerinde Sigara Ýçme Alýþkanlýðý Türk Tabipleri Birliði Yöneticilerinde Sigara Ýçme Alýþkanlýðý Tobacco Smoking Among the Executives of the Turkish Medical Association Dr. Özen Aþut*, Dr. Sibel Kalaça** Özet Sigara içme alýþkanlýðý; yaygýnlýðý

Detaylı

SENDÝKAMIZDAN HABERLER

SENDÝKAMIZDAN HABERLER SENDÝKAMIZDAN HABERLER Sendikamýza Üye Ýþyerlerinde Çalýþanlardan Yýlýn Verimli Ýþçisi Ve Ýþvereni Seçilenlere Törenle Plaketleri Verildi 1988 yýlýndan bu yana Milli Prodüktivite Merkezi (MPM) nce gerçekleþtirilen

Detaylı

3. Tabloya göre aþaðýdaki grafiklerden hangi- si çizilemez?

3. Tabloya göre aþaðýdaki grafiklerden hangi- si çizilemez? 5. SINIF COÞMY SORULRI 1. 1. BÖLÜM DÝKKT! Bu bölümde 1 den 10 a kadar puan deðeri 1,25 olan sorular vardýr. Kazan Bardak Tam dolu kazandan 5 bardak su alýndýðýnda kazanýn 'si boþalmaktadýr. 1 12 Kazanýn

Detaylı

Gediz Nehri Aþaðý Gediz Havzasý'ndan Alýnan Su ve Sediment Örneklerinde Bazý Kirlilik Parametrelerinin Ýncelenmesi

Gediz Nehri Aþaðý Gediz Havzasý'ndan Alýnan Su ve Sediment Örneklerinde Bazý Kirlilik Parametrelerinin Ýncelenmesi Ekoloji 20, 78, 48-52 (2011) doi: 10.5053/ekoloji.2011.788 ARAÞTIRMA NOTU Gediz Nehri Aþaðý Gediz Havzasý'ndan Alýnan Su ve Sediment Örneklerinde Bazý Kirlilik Parametrelerinin Ýncelenmesi Özge ÖNER *,

Detaylı

Motor kademeleri ile otomasyon seviyeleri arasýnda akýllý baðlantý Akýllý Baðlantý Siemens tarafýndan geliþtirilen SIMOCODE-DP iþlemcilerin prozeslerinin hatasýz çalýþmasýný saðlamak için gerekli tüm temel

Detaylı

Ballorex Venturi. Çift Regülatörlü Vana

Ballorex Venturi. Çift Regülatörlü Vana Ballorex Venturi Çift Regülatörlü Vana Isýtma ve soðutma sistemlerinin balanslanmasý Precision made easy Ballorex Venturi ýsýtma ve soðutma sistemlerini balanslamasýný saðlayan olan yeni jenerasyon çift

Detaylı

Hemþirelerin Genel Ruhsal Durumlarýnýn Ýncelenmesi

Hemþirelerin Genel Ruhsal Durumlarýnýn Ýncelenmesi Hemþirelerin Genel Ruhsal Durumlarýnýn Ýncelenmesi The Analysis of the General Psychological Conditions of Nurses Dr. Serpil Yýlmaz*, Rabia Hacýhasanoðlu**, Zeynep Çiçek** Öz Hemþirelik, insanlarla iliþkiye

Detaylı

Araziye Çıkmadan Önce Mutlaka Bizi Arayınız!

Araziye Çıkmadan Önce Mutlaka Bizi Arayınız! Monthly Magnetic Bulletin March 2014 z BOĞAZİÇİ UNIVERSITY KANDİLLİ OBSERVATORY and EARTHQUAKE RESEARCH INSTITUTE GEOMAGNETISM LABORATORY http://www.koeri.boun.edu.tr/jeofizik/default.htm Magnetic Results

Detaylı

ÝÞÇÝ SAÐLIÐI VE ÝÞ GÜVENLÝÐÝ PROJESÝ

ÝÞÇÝ SAÐLIÐI VE ÝÞ GÜVENLÝÐÝ PROJESÝ ÝÞÇÝ SAÐLIÐI VE ÝÞ GÜVENLÝÐÝ PROJESÝ EÐÝTÝM SEMÝNERÝ RESÝMLERÝ Çimento Ýþveren Dergisi Özel Eki Mart 2003, Cilt 17, Sayý 2 çimento iþveren dergisinin ekidir Ýþçi Saðlýðý ve Ýþ Güvenliði Projesi Sendikamýz

Detaylı

MARMARA BÖLGESİ HAVA KALİTESİNİN İSTATİSTİKSEL YÖNTEMLERLE ANALİZİ

MARMARA BÖLGESİ HAVA KALİTESİNİN İSTATİSTİKSEL YÖNTEMLERLE ANALİZİ MARMARA BÖLGESİ HAVA KALİTESİNİN İSTATİSTİKSEL YÖNTEMLERLE ANALİZİ Onur GÜMÜŞ 1(*), Ülkü ALVER ŞAHİN 2, Burcu ONAT 2, Ramazan ÖZÇELİK 3, Ergün GEDİK 3, İsmail SOLAKOĞLU 3, Nihat TAŞ 4 1 Çevre ve Şehircilik

Detaylı

ÝMALAT SANAYÝ SEKTÖRLERÝ REKABET GÖSTERGELERÝ RAPORU Mayýs 2014 Yayýn No: TÜSÝAD-T/2014-05/551 Meþrutiyet Caddesi, No: 46 34420 Tepebaþý/Ýstanbul Telefon: (0 212) 249 07 23 Telefax: (0 212) 249 13 50 www.tusiad.org

Detaylı

ÖĞRENCİLERİNİN SINAV NOTLARI DAĞILIMININ DEĞERLENDİRİLMESİ: İNŞAAT MÜHENDİSLİĞİ ÖĞRENCİLERİ ÖRNEĞİ

ÖĞRENCİLERİNİN SINAV NOTLARI DAĞILIMININ DEĞERLENDİRİLMESİ: İNŞAAT MÜHENDİSLİĞİ ÖĞRENCİLERİ ÖRNEĞİ ÖĞRENCİLERİNİN SINAV NOTLARI DAĞILIMININ DEĞERLENDİRİLMESİ: İNŞAAT MÜHENDİSLİĞİ ÖĞRENCİLERİ ÖRNEĞİ Barış Yılmaz Celal Bayar Üniversitesi, Manisa baris.yilmaz@bayar.edu.tr Tamer Yılmaz, Celal Bayar Üniversitesi,

Detaylı

Depo Modüllerin Montajý Öncelikle depolarýmýzý nerelere koyabileceðimizi iyi bilmemiz gerekir.depolarýmýzý kesinlikle binalarýmýzda statik açýdan uygun olamayan yerlere koymamalýyýz. Çatýlar ve balkonlarla

Detaylı

Tehlikeli Atýk Çözümünde EKOVAR...

Tehlikeli Atýk Çözümünde EKOVAR... ARA DEPOLAMA www. ekovar.com info@ ekovar.com Hilal Mah. 50. Sokak, 4. Cad. No: 8/8 Yýldýz - Çankaya / ANKARA Tel : +(90) 312 442 13 05 +(90) 312 442 11 43 Faks : +(90) 312 442 13 06 Tehlikeli Atýk Çözümünde

Detaylı

Mart 2010 Proje Hakkýnda NBÞ sektörünün ana girdisi olan mýsýrýn hasadý, hammadde kalitesi açýsýndan yetiþtirilmesi kadar önemli bir süreçtir. Hasat sýrasýnda gerçekleþtirilen yanlýþ uygulamalar sonucunda

Detaylı

Halil İbrahim HACIOĞLU

Halil İbrahim HACIOĞLU Halil İbrahim HACIOĞLU Çevre Mühendisi TEPEBAŞI / ESKİŞEHİR / TÜRKİYE 0 (222) 323 60 37 / 0 (543) 607 92 69 hihacioglu@gmail.com / ibrahim@hotelscombined.com KİŞİSEL BİLGİLER: Doğum Tarihi : 08.02.1988

Detaylı

DOĞU AKDENİZ ATMOSFERİNDE SÜLFAT SEVİYELERİNİ ETKİLEYEN KAYNAK BÖLGELERİNİN BELİRLENMESİ

DOĞU AKDENİZ ATMOSFERİNDE SÜLFAT SEVİYELERİNİ ETKİLEYEN KAYNAK BÖLGELERİNİN BELİRLENMESİ DOĞU AKDENİZ ATMOSFERİNDE SÜLFAT SEVİYELERİNİ ETKİLEYEN KAYNAK BÖLGELERİNİN BELİRLENMESİ Zeynep MALKAZ 1, Seda ASLAN KILAVUZ 2, R. Fikret YIKMAZ 3,, Zuhal AKYÜREK 4, Gürdal TUNCEL 1 1 : Ortadoğu Teknik

Detaylı

Spor Bilimleri Derneði Ýletiþim Aðý

Spor Bilimleri Derneði Ýletiþim Aðý Spor Bilimleri Derneði Ýletiþim Aðý Spor Bilimleri Derneði, üyeler arasýndaki haberleþme aðýný daha etkin hale getirmek için, akademik çalýþmalar yürüten bilim insaný, antrenör, öðretmen, öðrenci ve ilgili

Detaylı

Avrupa Birliği Hava Kalitesi Yasal Çerçevesi ve Avrupa İçin Daha Temiz Hava (CAFE) Direktifi ve AB de İyi Uygulamalar

Avrupa Birliği Hava Kalitesi Yasal Çerçevesi ve Avrupa İçin Daha Temiz Hava (CAFE) Direktifi ve AB de İyi Uygulamalar Avrupa Birliği Hava Kalitesi Yasal Çerçevesi ve Avrupa İçin Daha Temiz Hava (CAFE) Direktifi ve AB de İyi Uygulamalar Prof.Dr. Gülen GÜLLÜ Hacettepe Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi

Detaylı

Reyhanlý Yeniþehir Gölü (Hatay) Su Kalitesinin Belirlenmesi

Reyhanlý Yeniþehir Gölü (Hatay) Su Kalitesinin Belirlenmesi Ekoloji 18, 70, 38-46 (2009) Reyhanlý Yeniþehir Gölü (Hatay) Su Kalitesinin Belirlenmesi Yalçýn TEPE* Giresun Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi, Biyoloji Bölümü, 28049 Giresun-TÜRKÝYE *Corresponding

Detaylı

Örgütsel Davranýþýn Tanýmý, Tarihsel Geliþimi ve Kapsamý

Örgütsel Davranýþýn Tanýmý, Tarihsel Geliþimi ve Kapsamý NOT : Bu bölüm önümüzdeki günlerde Prof.Dr. Hüner Þencan ýn incelemesinden sonra daha da geliþtirilerek son halini alacaktýr. Zaman kaybý olmamasý için büyük ölçüde- tamamlanmýþ olan bu bölüm web e konmuþtur.

Detaylı

Sivas Kent Merkezindeki Çevresel Gürültü Kirliliðinin Araþtýrýlmasý

Sivas Kent Merkezindeki Çevresel Gürültü Kirliliðinin Araþtýrýlmasý Ekoloji 18, 69, 75-80 (2008) Sivas Kent Merkezindeki Çevresel Gürültü Kirliliðinin Araþtýrýlmasý Fuat ÖZYONAR 1 *, Ýbrahim PEKER 2 1Cumhuriyet Üniversitesi, Çevre Mühendisliði Bölümü, 58140 Sivas-TÜRKÝYE

Detaylı