YENİ TEŞVİK PROGRAMI: STOKASTİK SINIR ANALİZİ İLE BİR DEĞERLENDİRME

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "YENİ TEŞVİK PROGRAMI: STOKASTİK SINIR ANALİZİ İLE BİR DEĞERLENDİRME"

Transkript

1 Ekonomik Yaklaşım, 24(89), 1-23 YENİ TEŞVİK PROGRAMI: STOKASTİK SINIR ANALİZİ İLE BİR DEĞERLENDİRME Celal TAŞDOĞAN * 15 Ocak 2014 tarihinde alındı; 30 Haziran 2014 tarihinde revize edildi; 10 Temmuz 2014 tarihinde kabul edildi. doi: /ey Özet 2012 yılından itibaren bölgesel yatırım teşvik uygulamalarında bir taraftan desteklenen bölge sayısı artmış diğer taraftan da stratejik yatırım uygulaması ile birlikte destek unsurları genişletilmiştir. Bu çalışmada tüm illeri kapsayan yeni teşvik programının etkinliği stokastik sınır analizi ile tartışılmış ve 26 bölge kapsamında değerlendirilen illerin katma değerinde etkinsizlik tespit edilmiştir. Elde edilen bulgulara göre etkinsizliğin ortadan kaldırılabilmesi için de teşvik sisteminde istihdam, işgücüne katılım oranı ve girişim sayısının artırılmasını sağlayacak tedbirlere daha fazla yer verilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Teşvik programı, bölgesel teşvikler, stokastik sınır analizi, etkinlik. JEL Sınıflaması: D21, D22, D24. An Evaluation of New Incentive Program by Stochastic Frontier Analysis Abstract Received 15 January 2014; revised 30 June 2014; accepted 10 July doi: /ey In implementation of regional investment incentive in 2012, while one side the number regions have being increased the other side strategic investment * Yrd. Doç. Dr., Gazi Üniversitesi, Bankacılık ve Sigortacılık Yüksekokulu.

2 2 Celal TAŞDOĞAN application with subsides elements was extended. In this study the effectiveness of the new incentive program covering all provinces has been discussed in stochastic frontier analysis and the added values of the 26 regions considered within the cities have been found the inefficiency. According to the findings obtained, the necessary measures must be ensured the increasing of the labor force participation rate, the number of initiative and employment in order to eliminate the inefficiency Keywords: Incentive program, regional ıncentives, stochastic frontier, efficiency. JEL Classification: D21, D22, D Giriş Teşvikler, ülke içindeki bir kısım ekonomik faaliyetlerin diğerlerine kıyasla daha hızlı gelişmesini sağlamak için kamu otoritesi tarafından verilen maddi destek, yardım ve özendirmeler olarak bilinmektedir (DPT, 2007: 1). Piyasa mekanizmasına müdahale niteliğinde olan ve haksız rekabet yarattığı iddia edilen teşviklerin uygulanmaya devam etmesinin geri planında ekonomik ve sosyal amaçlar yatmaktadır. Bunun yanı sıra ekonomiye doğrudan enjekte edilen teşviklerin etkilerinin hızlı bir şekilde görülebilmesi, uygulamaların geniş bir alana yayılmasına neden olmaktadır. Teşviklerin diğer kamusal müdahale araçlarına göre daha fazla eleştiri almasının nedeni sistemin seçicilik esasına göre uygulanmasından kaynaklanmaktadır. Kamu otoritesi her ne kadar kamusal öncelikleri dikkate alarak teşvik sistemini uyguladığını iddia etmiş olsa da sistemin dışında kalanlar tarafından eleştirilere maruz kalmaktadır. Bir diğer önemli eleştiri de teşviklerin başarısını kontrol edebilecek veri ve bilgi sağlama imkânının yetersizliği nedeniyle ortaya çıkmaktadır. Verilen desteklerin yarattığı dışsal faydalar ile kamusal maliyetlerin karşılaştırılması oldukça güç gözükmektedir (Çiloğlu, 2000: 29-30). Teşvik programlarına yapılan eleştiriler nedeniyle verilen desteklere ilişkin amaçların ve içeriklerin sürekli yenilendiği görülmektedir. Bu çerçeveden değerlendirildiğinde Türkiye de yaklaşık son 10 yılda uygulanan teşvik programlarının da özel sektörden gelen talepler dikkate alınarak sürekli değiştiği söylenebilir yılındaki 5084 ve 2006 yılındaki 5035 sayılı teşvik kanunların amacı bazı illerde vergi ve sigorta primi teşvikleri uygulamak, enerji desteği sağlamak ve yatırımlara bedelsiz arsa ve arazi temin etmek suretiyle yatırım ve istihdam imkânını artırmak şeklinde sıralanırken 2009 daki teşvik sisteminin amacı Kalkınma Planları ve Yıllık Programlarda öngörülen hedefler ile uluslararası anlaşmalara uygun olarak tasarrufları katma değeri yüksek yatırımlara yönlendirmek, üretimi ve istihdamı artırmak, yatırım eğiliminin devamlılığını ve

3 Yeni Teşvik Programı: Stokastik Sınır Analizi ile Bir Değerlendirme 3 sürdürülebilir kalkınmayı sağlamak, uluslar arası rekabet gücünü artıracak teknoloji ve araştırma-geliştirme içeriği yüksek büyük ölçekli yatırımları artırmak, bölgesel gelişmişlik farklılıklarını gidermek çevre korumaya yönelik yatırımlar ile araştırmageliştirme faaliyetlerini desteklemek şeklinde ifade edilmiştir de başlayan sistemin amacı ise cari açığın azaltılması, üretimin ve katma değerin artırılması, en az gelişmiş bölgelerde kalkınmanın sağlanması, destek araçlarının etkinliğinin artırılması, bölgesel eşitsizliklerin giderilmesi, kümelenmeleri ve ileri teknoloji yatırımlarını destekleyerek küresel rekabet gücünün artırılmasıdır. Tüm bunlardan hareketle çok sayıda amacın eşanlı olarak gerçekleştirilmeye çalışıldığı ve sistemin sürekli değiştiği söylenebilir (Acar ve Çağlar, 2012: 2). Teşvik programlarının 10 yıl gibi kısa bir sürede dört defa değişmiş olması uygulanan teşviklerin etkin olup olmadığı sorusunu akla getirmektedir. Gelinen noktada 2012 yılında son olarak güncellenen programın Türkiye de ki tüm illeri kapsayacak şekilde altı bölgeyi kapsaması ve teşvik unsurlarının da genişletilmiş olmasından hareketle bu çalışmada 2012 yılı teşvik uygulamasının etkinliği tartışılmaktadır. Çalışma TÜİK tarafından hazırlanan IBBS de (İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflandırması) yer alan Düzey 2 deki 26 bölgeye ait illerin tamamı için stokastik sınır analizi uygulamakta ve etkinsizliğe neden olan değişkenlerin derecelerini hesaplamaktadır. Elde edilen bulgular ve ampirik uygulama açısından çalışmanın ilgili yazına katkı yapabileceği düşünülmektedir. Çalışmanın takip eden bölümünde Türkiye de bölgesel kalkınma temelinde uygulanan teşvik sistemleri hakkında genel bir bilgi verilerek özellikle 2004 yılından 2012 yılına kadar değişen teşvik programlarındaki farklılıklar karşılaştırılmaktadır. Buna ek olarak 2012 yılı teşvik programının detayları hakkında bilgi sunulmaktadır. Bunun ardından ampirik uygulamanın dayandığı metodoloji ile yazın taramasına yer verilerek sırasıyla çalışmadaki ampirik uygulama, elde edilen bulgular ve sonuç bölümü yer almaktadır. 2. Türkiye de Bölgesel Kalkınma Temelinde Teşvik Sistemi Türkiye de döneminde kalkınma kavramı ulusal nitelikte olurken 1960 tan itibaren bölgesel kalkınma kavramı öne çıkmıştır. Birincisi 1963 te başlayan ve günümüze kadar devam eden Dokuzuncu Beş Yıllık Kalkınma Planı da dahil olmak üzere tüm planlarda bölgelerarası gelişmişlik farklılıklarını gidermeye çalışan politikaların öne çıktığı görülmektedir (Yavan, 2011b: ) lı yıllarda kamu projelerinin tüm ülkeye yayılması düşüncesi ve 1970 li yıllardaki Kalkınmakta Öncelikli Yöreler (KÖY) in desteklenmesi ile bölgesel kalkınma planlarının temeli oluşmuştur li yıllarda dışa açık kalkınma modeli çerçevesinde ulusal politikalar öne çıkmakla birlikte bölgesel kalkınma planları

4 4 Celal TAŞDOĞAN önemini korumaya devam etmiş ve 1990 lı yıllardaki GAP projesi döneme damgasını vurmuştur (Eraydın, 2004:146) li yıllarda ise özellikle 1999 yılındaki AB ye adaylık statüsünün verilmesi ardından Türkiye nin bölgesel politikalarında AB politikalarının etkisi olduğu görülmüştür. Bu dönemde AB nin bölgesel kalkınma kriterlerine uyum sağlamak maksadıyla bir taraftan İstatistiki Bölge Sınıflandırması- İBBS (NUTS) ile yeni bölge tanımları oluştururken diğer taraftan Bölgesel Kalkınma Ajansları nı kurulmuştur (Yavan, 2011b: 130). Buna ek olarak yatırımların ve istihdamın artışını hızlandırmak ve bölgesel kalkınmada özel sektörün ağırlığını artırmak amacıyla yeni teşvik tedbirleri uygulamaya başlanmıştır yılındaki 5084 Sayılı Kanun ile önce 36 ilde başlayan teşvik uygulaması bir yıl sonra 49 ili kapsayacak şekilde genişletilmiştir. Bu bağlamda KÖY kapsamındaki iller için 2001 yılı kişi başına geliri dolardan az olan ve 2003 yılı SEGE (Sosyo-Ekonomik Gelişmişlik Endeksi) değeri eksi olan illerde yer alan işletmelere istihdam şartına bağlı olarak çalışanlar üzerindeki gelir vergisi ve SSK ödemelerinde indirimler uygulanmıştır. Bunun yanı sıra Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) devam ederken, Zonguldak-Bartın-Karabük Bölgesel Gelişme Projesi (ZBK), Doğu Karadeniz Bölgesel Gelişme Planı (DOKAP), Doğu Anadolu Projesi Ana Planı (DAP) ve Yeşilırmak Havza Gelişim Projesi (YHGP) uygulamaları başlatılmıştır (DPT, 2006: 46-47). Yatırımların ve İstihdamın Teşviki ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması hakkındaki 5084 sayılı kanun 2004 yılında yürürlüğe girmekle birlikte bu kanunla getirilen teşvik tedbirlerinin 1998 yılında kabul edilen 4325 sayılı kanun ve 99/12478 sayılı karar çerçevesinde uygulandığı görülmektedir. Bu nedenle 5084 sayılı kanun yeni bir kanun olarak değil daha önceki teşvik tedbirlerinin belirli ölçülerde genişletilerek veya birleştirilerek uygulandığı bir düzenleme şeklinde tanımlanmaktadır. Buna ek olarak 5084 sayılı kanun 2006 yılında 5035 sayılı kanun ile yeniden genişletilmiş ve 2010 yılına kadar yedi defa değiştirilmiştir (Eser, 2011:106) sayılı kanunun süresinin 2009 yılının sonunda bitmesi nedeniyle 2009 yılı içinde yayınlanan 2009/15199 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile, uluslar arası yükümlülükler ve kararda belirtilen sektörel ve bölgesel önceliklere göre mal ve hizmet üretimine, Ar-Ge ve çevre koruma faaliyetlerine yönelik yatırımların çeşitli teşviklerle desteklenmesini sağlayacak yeni teşvik sistemi yürürlüğe girmiştir (Eser, 2011: 135). Son olarak 2009 yılından beri devam eden bölgesel teşvik sistemine yönelik değişiklik talepleri dikkate alınarak 2012 yılı 2012/3305 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yeni teşvik sistemi yeniden düzenlenmiştir yılındaki 4 bölge sayısı 6 bölgeye çıkarılarak 2011 yılı itibari ile azalan destek oran ve sürelerinin artırılması, desteklenen yatırım konularının yeniden değerlendirilmesi,

5 Yeni Teşvik Programı: Stokastik Sınır Analizi ile Bir Değerlendirme 5 stratejik ve teknolojik dönüşümü sağlayacak yatırımların desteklenmesi ve az gelişmiş bölgelerde yatırımların daha fazla desteklenmesi öngörülmüştür (Gümüş, 2013: 90). Tablo 1: Döneminde Teşvik Sistemindeki Değişimler Bölgesel Kapsam Teşvik Araçları Destek oranları Bölgelere Göre Farklılaşıyor mu? Sektör Seçimi Yatay Alanlar Büyük Yatırımlar Kümelenme Desteği 5084 Sayılı Kanun 36 il 1.Vergi ve sigorta primi indirimi 2.Enerji desteği 3.Bedelsiz arsa tahsisi 5035 Sayılı Kanun 2009 Sistemi 2012 Sistemi 36 ile ek 13 il ile toplam 49 il İBBS Düzey 2 * Temelinde Gelişmişlik Derecesine göre 4 Bölge Türkiye Geneli İBBS Düzey 3** Temelinde Gelişmişlik Derecesine göre 6 Bölge 1.Vergi ve sigorta primi indirimi 2.Enerji desteği 3.Bedelsiz arsa tahsisi 1.Vergi ve sigorta primi indirimi 2.Yatırım yeri tahsisi 3.Gümrük vergisi muafiyet 4.KDV istisnası, 5.Faiz desteği 1. KDV istisnası, 2.Gümrük Vergisi Muafiyeti 3.Vergi İndirimi, 4. Sigorta Primi desteği (asgari ücret üzerinden) 5.Faiz Desteği, 6.Yatırım Yeri Tahsisi, 7.Gelir Vergisi Stopajı Desteği 8. KDV İadesi Kaynak: Acar ve Çağlar, 2012: 10; * 81 ili kapsayan 26 bölgeden oluşmaktadır; ** İllerin tamamını kapsayan 81 bölgeden oluşmaktadır. Tablo 1 de görüldüğü gibi teşvik araçları ve kapsamları hızla değişmiştir sayılı kanun ile teşvik araçlarının sayısı üç iken 2009 yılında beş ve 2012 yılında sekiz olmuştur. Bunun yanı sıra 2009 dan itibaren KÖY kapsamında değerlendirilen 49 il yerine bölge temelli teşvik sistemine geçilmiş ve bölge sayısı 2009 da dört iken 2012 de tüm 81 ili kapsayacak şekilde 6 bölgeye ayrılmıştır. Bunun yanı sıra 2012 deki teşvik sisteminde tüm sektörleri etkileme potansiyeli bulunan eğitim, ulaştırma gibi yatay alanların her bölgede stratejik yatırımlar olarak desteklenmesi ile kümelenme olarak bilinen Organize Sanayi Bölgelerinin daha fazla desteklenmesi dikkat çekmektedir (Acar ve Çağlar, 2012: 3-4).

6 6 Celal TAŞDOĞAN Yılı Teşvik Sistemi 2012 tarih ve 2012/3305 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe giren yeni teşvik sistemi; kalkınma planları ve yıllık programlar çerçevesinde tasarrufları yüksek katma değer yaratan sektörlere yönlendirmeyi, üretimi ve istihdamı artırmak, uluslar arası rekabet gücüne katkı yapma potansiyeli olan teknoloji ve Ar-Ge düzeyi yüksek stratejik yatırımların bölgesel ve büyük ölçekte gerçekleştirilmesini özendirmeyi, doğrudan yabancı yatırımları artırmayı, bölgesel eşitsizlikleri ortadan kaldırmayı, kümelenme ve çevre korumaya yönelik yatırımları desteklemeyi ve ekonominin ithalata bağımlılığını azaltarak cari açık sorununu ortadan kaldırmayı hedeflemektedir (Gümüş, 2013: 90). Tablo 2: 2012 Yılı Teşvik Sistemindeki Destek Unsurları Destek Unsurları Genel Teşvik Uygulamaları Bölgesel Teşvik Uygulamaları Büyük Ölçekli Yatırımların Teşviki Stratejik Yatırımların Teşviki KDV İstisnası Gümrük Vergisi Muafiyeti Vergi İndirimi Sigorta Primi İşveren Hissesi Desteği Gelir Vergisi Stopajı Desteği* Sigorta Primi Desteği* Faiz Desteği** Yatırım Yeri Tahsisi KDV İadesi*** Kaynak: Ekonomi Bakanlığı, 2012 Teşvik Sistemi, Erişim Tarihi: ; * 6. Bölgedeki yatırımlar için uygulanmaktadır, Yatırımlar 3,4,5, ve 6. Bölgelerde gerçekleşmesi durumunda uygulanmaktadır, *** Sabit yatırım tutarı 500 milyon TL üzerinde olan yatırımlar için uygulanmaktadır. Tablo 2 de görülen teşvik uygulamaları genel teşvik uygulamaları, bölgesel teşvik uygulamaları, büyük ölçekli yatırımların teşviki şeklinde 2009 yılındaki sistemde var olan uygulamaları devam ettirmekle birlikte stratejik yatırımların teşviki uygulaması ile bir önceki sistemden ayrışmaktadır. Söz konusu teşvik sisteminde cari açığın azaltılması amacıyla ithalat oranı yüksek ara ve nihai malların üretimine yönelik yatırımlar stratejik yatırımlar olarak tanımlanmaktadır. Yeni teşvik sistemi 2009 yılındaki teşvik sistemine benzemekle birlikte ithal ikamesi yaklaşımı ile cari açığı azaltma strateji açısından farklılık göstermektedir. Buna ek olarak Ekonomi Bakanlığı tarafından geliştirilen Girdi Tedarik Strateji (GİTES) çerçevesinde uluslar arası rekabet gücünü artırma

7 Yeni Teşvik Programı: Stokastik Sınır Analizi ile Bir Değerlendirme 7 potansiyeline sahip Ar-Ge içeriği yüksek, ileri teknoloji ve yüksek katma değerli yatırımları teşvik etmek amaçlanmaktadır (Aras, Öztürk ve Erdoğan, 2012: 99). Stratejik yatırım kapsamında değerlendirilecek yatırımların koşulları; Asgari sabit yatırım tutarının 50 milyon TL olması, yatırım konusu ürünle ilgili yurtiçi toplam üretim kapasitesinin ithalattan az olması, yatırımla sağlanacak asgari katma değerin %40 olması, üretilecek ürünle ilgili toplam ithalat değeri son 1 yıl itibariyle en az 50 Milyon $ olması şeklinde sıralanmaktadır. Büyük ölçekli yatırımlar bölge ayrımı yapılmaksızın faiz desteği dışında diğer bölgesel desteklerden yararlanabilmektedir. Asgari 50 milyon TL yatırım tutarı olan sektörlerde yapılan yatırımlar büyük ölçekli yatırımlar olarak kabul edilmektedir. Rafine edilmiş petrol ürünleri imalatı, Kimyasal madde ve ürünlerinin imalatı, Liman ve liman hizmetleri, Motorlu kara taşıtlarının imalatı, ana ve yan sanayi, Demiryolu ve tramvay lokomotifleri veya vagon imalatı, Transit boru hattıyla taşımacılık hizmetleri, Elektronik sanay, Tıbbi alet, hassas ve optik aletler imalatı, İlaç üretimi, Hava ve uzay taşıtları veya parçaları imalatı, Makine imalatı, Metal üretimine yönelik yatırımlar olmak üzere on iki farklı sektördeki yatırımlar büyük ölçekli yatırımlar olarak tanımlanmaktadır. Genel teşvik uygulamaları ise teşvik mevzuatına göre desteklenmeyen veya teşviki için aranan şartları taşımayan yatırım konuları dışında asgari sabit yatırım tutarı ve kapasiteler üzerindeki yatırımları bölge ayrımı yapılmaksızın desteklemektedir (Ekonomi Bakanlığı, 2012). Bölgesel teşvik uygulamalarında Kalkınma Bakanlığı tarafından hazırlanan 2011 yılı Sosyo-Ekonomik Gelişmişlik Endeksi (SEGE) çerçevesinde 81 ilin gelişmişlik derecesine göre 6 farklı bölge sınıflandırılması esas alınmaktadır. SEGE, 2011 çerçevesinde oluşturulan 6 bölgeye ait iller EK 1 de görülebilir. Bu teşvik uygulamasında her ilde desteklenecek sektörler, illerin potansiyelleri ve ekonomik ölçek büyüklükleri dikkate alınarak tespit edilmekte ve bölgelerin gelişmişlik düzeylerine göre yatırımlar yoğunlukları farklılaşmaktadır ve 2006 teşvik kanunlarında görece dezavantajlı bölgelerin desteklenmesi anlayışının terk edilerek 2009 ve 2012 teşviklerinde tüm illerin teşvik kapsamına alınması ile özel sektöre verilen desteklerin il ayrımı yapmaksızın sürdürüleceğini göstermektedir. Bu çerçevede verilen destek unsurları ise şu şekilde tanımlanmaktadır. Katma Değer Vergisi İstisnası: Teşvik belgesi kapsamında yurtiçi ve yurtdışından temin edilen yatırım malı makine ve teçhizat için katma değer vergisinin ödenmemesi şeklinde uygulanmaktadır. Gümrük Vergisi Muafiyeti: Yurt dışından temin edilecek yatırım malı makine ve teçhizat için gümrük vergisinin ödenmemesi şeklinde uygulanmaktadır. Vergi İndirimi: Gelir veya kurumlar vergisi yatırım için öngörülen katkı tutarına ulaşıncaya kadar indirimli olarak

8 8 Celal TAŞDOĞAN uygulanmaktadır. Sigorta Primi İşveren Hissesi Desteği: Teşvik belgesi kapsamı yatırımla sağlanan ilave istihdam için ödenmesi gereken sigorta primi işveren hissesinin asgari ücrete tekabül eden kısmının bakanlık tarafından karşılanmasıdır. Gelir Vergisi Stopajı Desteği: Teşvik belgesi kapsamı yatırımla sağlanan ilave istihdam için belirlenen gelir vergisi stopajının terkin edilmesidir. Sadece 6. bölgede gerçekleştirilecek yatırımlar için düzenlenen teşvik belgelerinde öngörülür. Sigorta Primi Desteği: Teşvik belgesi kapsamı yatırımla sağlanan ilave istihdam için ödenmesi gereken sigorta primi işçi hissesinin asgari ücrete tekabül eden kısmının Bakanlıkça karşılanmasıdır. Sadece 6. bölgede gerçekleştirilecek bölgesel, büyük ölçekli ve stratejik yatırımlar için düzenlenen teşvik belgelerinde öngörülür. Faiz Desteği: teşvik belgesi kapsamında kullanılan en az bir yıl vadeli yatırım kredileri için sağlanan bir finansman desteği olup, teşvik belgesinde kayıtlı sabit yatırım tutarının %70 ine kadar kullanılan krediye ilişkin ödenecek faizin veya kâr payının belli bir kısmının bakanlıkça karşılanmasıdır. Yatırım Yeri Tahsisi: Teşvik Belgesi düzenlenmiş yatırımlar için Maliye Bakanlığınca belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde yatırım yeri tahsis edilmesidir. Katma Değer Vergisi İadesi: Sabit yatırım tutarı 500 milyon Türk Lirasının üzerindeki Stratejik Yatırımlar kapsamında gerçekleştirilen bina-inşaat harcamaları için tahsil edilen KDV nin iade edilmesidir (Ekonomi Bakanlığı, 2012). Görüldüğü gibi 2012 yılındaki yeni teşvik sisteminde hem teşvik uygulamaları Stratejik Yatırımların eklenmesi ile genişletilmiş hem de teşviklerin verildiği 81 il için bölge tanımları artırılarak destek unsurlarının sayısı sekize çıkarılmıştır. Oldukça geniş kapsamlı bu yatırım teşvik uygulamasının ise etkin olup olmadığı sorusu bu çalışmanın ilgi alanı olmuştur. Bu kapsamda takip eden bölümlerde stokastik sınır analizi yardımıyla 2012 yılı verileri kullanılarak yatırım teşviklerinin etkinliği ve tespit edilen etkinsizlik etkilerinin derecelerinin hesaplanması için ampirik uygulama yapılmıştır. 4. Metodoloji Uluslar arası yazında teşvikler ile ilgili yapılan ampirik çalışmaların sonuçları oldukça çelişkili gözükmektedir. Bartik, (1992); Loh, (1995); Goss ve Phillips (1999); Bondonio ve Greenbaum, (2007) teşvik verilen bölgelerde büyüme ve istihdam üzerinde teşviklerin olumlu etkileri olduğunu tespit ederken Borello, (1995); Ayale (2006) teşviklerin ortaya çıkardığı etkileri sınırlı veya önemsiz olduğunu iddia etmektedirler. Türkiye de ise Yavan (2011a) bölgesel teşviklerin büyüme üzerinde olumlu etkisi olduğunu tespit etmiş, Akan ve Arslan (2008) teşviklerin Doğu Anadolu daki istihdamı artırdığını göstermiş, Ay (2005) yapılan teşviklerin ulusal düzeydeki sabit sermaye yatırımlarını pozitif yönde etkilediğini

9 Yeni Teşvik Programı: Stokastik Sınır Analizi ile Bir Değerlendirme 9 hesaplamıştır. Erden ve Karaçay-Çakmak (2005) ise teşviklerin özel sektör yatırım kararlarını etkilemediğini iddia etmiştir. Bunlara ek olarak Gürler-Hazman (2010) mali nitelikteki teşviklerin doğrudan yabancı sermayeye etkisini nedensellik testi ile incelemiştir. Yapılan analizde verilen mali teşvikler ile doğrudan yabancı sermaye girişi arasında kuvvetli bir ilişki olmadığı tespit edilmiştir. Şahin ve Uysal (2011) Türkiye de döneminde düzenlenen yatırım teşvik belgelerinin bölgesel dağılımlarını incelemişler. Çalışmalarında söz konusu dönemde az gelişmiş bölgelerin teşvik dağılımından yeterli pay almadıkları sonucuna ulaşılmıştır. Görüldüğü gibi sınırlı sayıda çalışma bulunmakla birlikte teşviklerin yatırım, büyüme, gelir ve istihdam üzerindeki etkileri hakkında farklı sonuçlara ulaşılmaktadır. Ampirik uygulama sonuçları farklılık göstermekle birlikte teşvik politikasının başarısını belirleyen en önemli etkenlerden birinin, teşviklerin hedeflenen alanlara arzulanan oranda yatırımı kanalize etme gücü, bir başka deyişle etkinliği olduğu düşünülmektedir. Türkiye de teşvik programı hazırlanırken hangi alanların teşvik edileceği, belirlenen alanların ne derecede desteğe ihtiyaç duyduğu, programın tahmini süresi, kaynak tahsisi, programın maliyeti ve ön koşulları gibi teknik hesapların yeterince yapılmadığı görülmektedir. Bu anlamda teşvik sistemini verimlilik, etkinlik ve yararlılık açısından analiz eden teorik ve ampirik araştırmalar kısıtlı kalmaktadır. Söz konusu alanlarda araştırmaların yetersizliğinin nedenlerinden birincisi, yatırım teşvik tutarları ve kullandırılan teşvik miktarları ile ilgili verilerin yetersizliği, ikincisi teşvikleri organize eden kurumların sürekli değişmesi neticesinde kurumsal birikimin oluşmaması ve üçüncüsü uygulayıcı kurumların çokluğu ve bunlar üzerinde denetim yapacak bir üst birimin bulunmamasına dikkat çekilmektedir (Duran, 2002: 8-9). Bu olumsuzluklara rağmen yatırım teşviklerinin etkinlik analizi ilgi çeken bir başka ampirik uygulama alanı doğurmuştur. Bu noktada Çiftçi (2007) döneminde verilen teşviklerin etkinliğini Veri Zarflama Analizi kullanarak incelemiş ve teşviklerin istihdama katkısı temelinde 2000 yılı öncesi ile sonrasını karşılaştırmıştır. Şengül, Eslemian ve Eren (2013) Düzey 2 de yer alan 24 bölge için Veri Zarflama Analizi kullanarak bölgelerdeki teşviklerin etkinliğini incelemiştir. Çalışmada bölgelerde yer alan illerin etkinliğinin kamu yatırımlarına, verilen teşvik belgelerine, teşviklerin yarattığı istihdama ve dış ticaret dengesine bağlı olduğu tespit edilmiştir. Buna ek olarak teşvik belgeli yatırımların büyüklüğünün etkinlik skorlarını etkilemediği ve yatırım teşviklerinin yarattığı istihdamın illerin etkinliğini artırdığı bulunmuştur. Battese ve Coelli (1995) e göre etkinlik analizlerinde Veri Zarflama yöntemi çoklu girdi ve çıktı kullanmakta ve uygulama açısından kolaylıklar sağlamakla birlikte bir fonksiyonel forma dayandırılmaması nedeniyle teorik açıdan zayıf bir

10 10 Celal TAŞDOĞAN yöntem olarak görülmektedir. Bunun yanı sıra girdi ve çıktı değişkenleri arasındaki ilişkiyi tanımlarken hata terimini dikkate almaması yöntemin bir başka eksikliği olarak bilinmektedir. Dolayısıyla bu çalışmada belirli bir üretim fonksiyonu temelinde oluşturulan ve etkinsizlik etkilerini hesaplamak amacıyla hata terimini etkileyen farklı değişkenlerin kullanılabildiği stokastik sınır analizi kullanılmıştır. Veri Zarflama Analizlerine göre daha üstün bir yaklaşım olarak bilinen söz konusu analiz Farrell (1957) in etkin üretim sınırını hesaplayan çalışmasıyla birlikte önem kazanan stokastik üretim sınırı tahmin modelleri eş zamanlı olarak Aigner, Lovell ve Schmidt, (1977) ve Meeusen ve Van den Broeck (1977) tarafından yapılan stokastik üretim fonksiyonu tahminleri ile başlamış ve konuyla ilgili yazında söz konusu çalışmalar farklı uygulamalara temel oluşturmuştur. Stokastik üretim sınırının ilk tahmin modelleri Aigner ve Chu (1968) çalışmasında kullanılan veri bir endüstride N sayıda firmanın yatay kesit verilerinden hareketle matematiksel programlama tekniği ile yapılan tahminleri (Aigner vd.,1977, p. 22) esas almakla birlikte zaman içersinde panel veri setleri ile yapılan analizlerde geliştirilmiştir (Pitt ve Lee, 1981; Cornwell, Schmidt ve Sickles, 1990; Kumbhakar, 1990; Kumbhakar, Ghosh ve McGuckin, 1991). Stokastik sınır tahminlerinde yatay kesit verilerinin doğrusal ve quadratik programlama teknikleri ile hesaplanması karar verme biriminin kontrolü dışında olan ve üretim sürecinde ortaya çıkan rassal şokların dikkate alınmasını engellemektedir. Dolayısıyla yapılan hesaplamalar veri girdi düzeyinde birkaç sınırlı değişken ile olası maksimum çıktı düzeylerini test etmekte ve etkin sınır değerlerinin gerçekten uzak hesaplanmasına neden olmaktadır (Pitt ve Lee, 1981: 44). Stokastik üretim fonksiyonlarının tahmininde panel veri seti, yatay kesit verilerine kıyasla daha fazla gözlem değeri kullandığı için bilinmeyen değişkenlerin teknik etkinlik değerleri üzerindeki etkilerinin belirlenmesinde daha iyi sonuçlar elde edilmesine imkân vermektedir. Buna ek olarak hata teriminden etkinsizlik etkilerini ayrıştırarak analizde yer alan değişkenlerin katı varsayımlarını gevşetebilmekte, serbestlik derecesini artırarak teknik etkinlik tahminlerinin tutarlılığını artırmakta ve belirli bir zaman diliminde üretim teknolojisinde ortaya çıkan etkinlik değişimlerinin tespit edilmesini sağlamaktadır (Coelli, Rao ve Battese, 2005: 275). Stokastik üretim fonksiyonu tahminleri karar verme birimlerinin belirli seviyede bir çıktı üretirken teknik etkinsizlik ile karşılaştığı varsayımından hareket etmektedir. Tahmin modellerinde firmaların veri bir girdi bileşimi kullanırken bilinen girdilerin parametrik fonksiyonu, bilinmeyen parametreler, rassal hata terimi ve hata terimi ile ilişkili diğer faktörler tarafından sınırlandığı varsayılmaktadır. Dolayısıyla söz konusu bu değişkenlerin etkilerinin büyümesi stokastik üretim fonksiyonun teknik etkinsizliğinin artmasına neden olmaktadır. Üretim fonksiyonun

11 Yeni Teşvik Programı: Stokastik Sınır Analizi ile Bir Değerlendirme 11 stokastik sınırı ile ilgili teorik çalışmaların çoğu teknik etkinsizlik etkilerini uygun açıklayıcı değişkenler ile tanımlayamamaktadır. Ampirik çalışmalar değerlendirildiğinde ise teknik etkinsizlik etkileri Kalirajan (1981) ve Pitt ve Lee (1981) nin çalışmaları ile öne çıkmıştır. Bu makalelerde teknik etkinsizlik etkileri için iki aşamalı bir yaklaşım kullanılmıştır. Birinci aşamada stokastik üretim fonksiyonunun sınırı belirlenmekte ve etkinsizlik etkilerinin özdeş olarak dağıldığı varsayımı altında etkinsizlik etkileri tahmin edilmektedir. İkinci aşamada ise teknik etkinsizlik etkileri bir regresyon denklemi ile tahmin edilmektedir (Battese ve Coelli, 1995: ). Kalirajan (1981) etkinsizlik etkilerinin ikinci aşamasındaki tahmininde hata teriminin normal dağıldığı varsayımını kullanmaktadır. Pitt ve Lee (1981) ise endüstriyi bir bütün olarak kabul ettiğinden tek bir firmanın etkinlik düzeyinin tespit edilebilmesi için firmaların kendi özelliklerine göre etkinliklerinin değişeceğini iddia ederek firmanın kurumsal yapısı, yaşı ve ölçeğini farklı sabit katsayılar şeklinde regresyon denkleminde kullanmaktadır. Dolayısıyla firmaların karşılaştığı etkinsizliğin kaynağını farklı sabit katsayılar ile açıklamaktadır. Bunlara ek olarak Kumbhakar vd., (1991) teknik etkinsizlik etkileri ile çiftçilerin eğitim seviyesi ve faaliyetlerinin ölçeği arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki olduğunu tespit etmiştir. Reifschnider ve Stevenson (1991) ile Huang ve Liu (1992) teknik etkinsizlik etkilerinin firma özellikleri ile ilişkisinin tahmininde yatay kesit verileri kullanarak analizler yapmıştır. Battese ve Coelli (1995) ise stokastik üretim fonksiyonunda etkinsizlik sınırını panel veri seti ile incelemektedir. (1) Burada, i firmasının (i = 1,2,,N) t gözlem dönemindeki (t = 1,2,, T) üretimini temsil etmektedir. i firmasının t gözlem dönemindeki üretiminin ilişkili olduğu diğer açıklayıcı değişkenler ve üretimde kullanılan girdilerin bilinen fonksiyonlarının değer vektörüdür. tahmin edilmeye çalışılan parametrelerin bilinmeyen vektörüdür. rassal hata terimini temsil etmekte biçiminde den bağımsız dağılmaktadır. negatif olmayan rassal değişkenleri temsil etmekte biçiminde bağımsız dağılmaktadır. belirli bir dönemde firmaların üretimlerindeki teknik etkinsizlikle ilişkili açıklayıcı değişkenlerin vektörü olarak tanımlanmaktadır. katsayı vektörünü temsil etmektedir.

12 12 Celal TAŞDOĞAN Denklem 1 deki stokastik sınır modelinin teknik etkinsizlik etkileri ( gösterilmektedir. ) şu şekilde (2) Burada rassal değişkeni sıfır ortalama ve varyansa sahip kesikli ve normal biçimde dağılmaktadır. Modeldeki teknik etkinsizlik ve stokastik sınır parametrelerinin eşanlı tahmini için en yüksek olabilirlik yöntemi önerilmekte ve i firmasının t gözlem dönemindeki üretiminin teknik etkinliği şu şekilde hesaplanmaktadır. (Battese ve Coelli, 1995: ) (3) Modelde tanımlanan ekonomik değişkenleri (sermaye ve işgücü) temsil ederken teknik etkinsizliğe neden olduğu düşünülen ekonomik ve sosyal değişkenleri temsil etmektedir. 5. Ampirik Uygulama Bu çalışmada Battese ve Coelli nin (1995) çalışması yatay kesit verilerine uygulanmış ve 2012 yılı için TÜİK tarafından belirlenen 81 ili kapsayan 26 bölge sınıflandırması temel alınmıştır. Söz konusu bölgeler için seçilen değişkenlerin verileri 2012 Yılı Seçilmiş Göstergelerle Türkiye 2012 yayında yer alan 81 il ve IBBS 2. Düzey deki 26 bölge verilerinden derlenmiştir. Buna ek olarak Ekonomi Bakanlığı tarafından yayınlanan yatırım teşvik istatistiklerinden yararlanılmıştır. Türkiye de nüfus, coğrafya, bölgesel kalkınma planları, temel istatistik göstergeler ve illerin sosyoekonomik gelişmişlik sıralaması dikkate alınarak Düzey 1 de 12, Düzey 2 de 26 ve Düzey 3 te 81 bölge tanımı yapılmıştır. Çalışmada etkinsizlik etkilerini ölçmek için kullanılan değişkenlere ait veriler Düzey 2 temelinde elde edilebildiği için il bazındaki yatırım teşvik verileri de 26 bölge grubuna göre toplulaştırılmıştır. AB ülkelerinde kalkınma planları Düzey 2 bölgeleri baz alınarak yapılmakta ve bu düzeyde ortak sorunlara sahip, sosyoekonomik ve kültürel olarak birbirine yakın ve coğrafi olarak benzer özellikler gösteren iller

13 Yeni Teşvik Programı: Stokastik Sınır Analizi ile Bir Değerlendirme 13 gruplandırılmaktadır. Çalışmada kullanılan TÜİK in hazırladığı İBBS Düzey 2 de 26 bölgeden oluşan iller EK 2 de gösterilmektedir. Çalışma translog üretim fonksiyonu kullanarak maksimum olabilirlik yöntemi ile söz konusu bölgelerin üretim fonksiyonunda teknik etkinsizliğe neden olan değişkenlerin etkilerini tahmin etmektedir. Tahminde kullanılan translog üretim fonksiyonu Tahminde kullanılan teknik etkinsizlik etkileri Tahminde yer alan değişkenler; : Bölgelerin yarattığı katma değerler (Milyon TL) : Bölgelerin maddi mallarla ilişkin brüt yatırım değeri (Milyon TL) : Bölgelerin istihdam sayısı (Bin kişi) : Bölgelerin nüfusu (Bin kişi) : Bölgelerdeki işgücüne katılım oranları (işgücü/aktif nüfus) : Bölgelerdeki iş kayıtlarına göre girişim sayıları : Bölgelere göre teşviklerin yarattığı istihdam (Bin kişi) : Bölgelere göre yapılan teşviklerin değeri (Milyon TL) 26 bölge için 2012 yılına ilişkin stokastik üretim sınırı parametre tahminleri Tablo 5 te gösterilmektedir. Parametre tahminleri Frontier 4.1. programı kullanılarak en yüksek olabilirlik yöntemi ile test edilmiştir (Coelli, 1994). Tablo 3 te yer alan gözlemlerin varyans parametreleri sonucuna bakıldığında tahmin denkleminin hata terimlerinin varyansı değerinin 0,74 olduğu ve istatistiksel olarak anlamlı olduğu görülmektedir. Buna ek olarak hata terimleri varyansından hesaplanan ve teknik etkinsizliğin varlığını test eden katsayısı 0,93 ve istatistiksel olarak anlamlı olduğu hesaplanmıştır. Söz konusu katsayıların sıfır

14 14 Celal TAŞDOĞAN olması teknik etkinsizliğin olmadığı anlamına geldiğinden yapılan analizde kullanılan denkleme göre teknik etkinsizliğin varlığı kabul edilmektedir. Bölgelerin ortalama etkinlik değerinin 0,86 olduğu sonucunu da bu çerçevede değerlendirdiğimizde üretim fonksiyonunda teknik etkinsizliğin söz konusu olduğu düşünülmektedir. Son olarak teknik etkinsizliğin varlığı ile ilgili stokastik üretim fonksiyonu tahmin hipotezleri için genelleştirilmiş en yüksek olabilirlik testi (Likelihood Ratio Test) uygulanmıştır (Battese ve Coelli, 1995: 330). LR test sonucu 41,3 olarak tespit edilmiş ve bu değer yüzde 5 hata payı ile kritik değer 1 olan 13,40 ın üzerinde olduğu için üretim fonksiyonunda etkinsizliğin varlığı kabul edilmiştir. Tablo 3: Bölgelerin Etkin Üretim Sınırı Tahmin Sonuçları Değişkenler Parametreler Katsayılar Standart Hata t istatistiği Sabit 0,1 0,03 3,33* -0,083 0,01-8,30* 0,43 0,24 1,79** 0,13 0,11 1,18 0,54 0,1 5,40* 0,36 0,13 2,77* Sabit 0,11 0,06 1,83** -0,25 0,11-2,27** -0,65 0,32-2,03** -0,59 0,24-2,46** -0,44 0,21-2,10** 0,37 0,46 0,80 Variance Parametreleri 0,74 0,083 8,92* 0,93 0,19 4,89* * %1 ve ** % 5 düzeyinde t istatistik tablosuna göre anlamlılık düzeyi Bu sonuca göre Tablo 3 te yer alan bölgelerin maddi varlıklara ilişkin brüt yatırımlarını temsil eden değişkenin işareti negatif ve yüzde 1 düzeyinde 1 % 5 düzeyinde karma Ki kare ( ) tablo değeri (Kodde ve Palm, 1986: 1246)

15 Yeni Teşvik Programı: Stokastik Sınır Analizi ile Bir Değerlendirme 15 istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur. Söz konusu değişkenin katsayısı düşük olmakla birlikte bölgelerin maddi varlıklarına ilişkin yapılan brüt yatırım miktarındaki artışın etkinsizliği artırdığı söylenebilir. Battesi ve Coelli (1995) çalışmasında değişkeninin beklenen işareti pozitif olarak öngörülmekle beraber ampirik uygulamalarda üretim fonksiyonunda yer alan işgücü ve sermaye değişkenleri katsayılarının negatif işaretli olduğu çalışmalarda bulunmaktadır. Miller ve Upadhyay (2000) düşük gelir grubundaki ülkelerde beşeri sermayenin toplam faktör verimliliğindeki katkısının negatif olduğunu, gelir seviyesi yüksek ülkelerde ise pozitif katkısı olduğunu tespit etmiştir. Bir başka çalışma olan Ghosh ve Mastromarco (2013) OECD ülkeleri için yapmış oldukları analizde işgücü değişkeninin negatif işaretli olduğu görülmektedir. Shadmehri, Fathi ve Ovisi (2013) üretim fonksiyonunda yer alan sermaye değişkeninin beklenenin aksine negatif işaretli olduğunu göstermiştir. Bu tür ampirik çalışmalarda girdi değişkenlerinin işaretleri beklenenden farklı olabilmekte ve bunun da incelenen ülke gruplarının yapısal koşullarından kaynaklandığı iddia edilmektedir. Bu bağlamda değerlendirildiğinde brüt yatırımları temsil eden değişkenin işaretinin negatif olması incelenen dönem ve veri setinden kaynaklandığı düşünülmektedir. Ekonomi bakanlığı tarafından yayınlanan 2012 yılı teşvik raporlarına bakıldığında teşvik belgelerine göre öngörülen sabit yatırım tutarının yüzde 45 i en gelişmiş bölge olarak tanımlanan I. Bölge ye gittiği ve görece dezavantajlı olan V. VI. Bölgelerde ise sırasıyla bu oranın yüzde 7 ve 8 olduğu tespit edilmiştir. Buna ek olarak verilen teşvik belgelerinin ağırlıklı olarak ilave katma değer yaratacak yeni yatırımlardan ziyade modernizasyon, yenileme ve entegrasyon tamamlama yatırımlarını desteklediği görülmektedir. Dolayısıyla verilen teşvik belgelerinin illerin karşılaştığı teknik etkinsizliği azaltmak yerine belirli bölgelerde sermaye yoğun olan sektörlere ait yatırımları desteklediği söylenebilir. Bu bilgiler ışığında brüt yatırım miktarındaki değişmenin toplam faktör verimliliği üzerinde beklenenin aksine negatif bir etkisi olduğu görülmüştür. ile temsil edilen istihdam edilen kişi sayısı değişkeninin katsayısı pozitif ve yüzde 5 düzeyinde istatistiksel olarak anlamlı hesaplanmıştır. Buna göre işgücü kullanımındaki artışın teknik etkinsizliği azalttığı düşünülmektedir. Türkiye de 2009 yılındaki durgunluk ile ortaya çıkan işsizlik sorunu da göz önüne alındığında ortaya çıkan sonucun teşvik uygulamalarında önemle üzerinde durulması gereken bir konu olduğu söylenebilir. Söz konusu bulgu ile özellikle emek yoğun sektörlere yapılan teşvikin teknik etkinliği artıracağı değerlendirmesinde bulunulabilir. ile temsil edilen bölgelerin nüfus katsayısı negatif ve istatistiksel olarak anlamlı görülmektedir. Katsayının negatif değer alması nüfus arttıkça etkinsizliğin azaldığı şeklinde yorumlanabilmektedir. Nüfusun yoğun olduğu

16 16 Celal TAŞDOĞAN bölgelerin aynı zamanda ekonomiye önemli katkı yapan illerden oluştuğu da dikkate alındığında söz konusu bölgelerin nüfusu az olan bölgelere kıyasla daha etkin olabileceği beklenen bir durum olarak görülmektedir. ile temsil edilen işgücüne katılım oranları katsayısı negatif ve anlamlı olarak bulunmuştur. İlgili değişkenin katsayısının diğerlerine kıyasla daha büyük olmasını da göz önünde bulundurarak işgücüne katılım arttıkça teknik etkinsizliğin azaldığı düşünülmektedir. Tahmin denkleminde yer alan ile temsil edilen girişim sayısı katsayısının negatif ve istatistiksel olarak anlamlı olduğu hesaplanmıştır. Buna göre girişim sayısındaki bir artışın teknik etkinsizliği azaltacağı söylenebilir. Hem işgücüne katılım oranı hem de girişim sayısı katsayılarının negatif olması üretimde etkinliğin artırılabilmesi açısından teşvik uygulamalarında dikkate alınması gereken bulgular olarak değerlendirilebilir. Buna ek olarak ile temsil edilen teşviklerin yarattığı istihdam değişkeninin katsayısı negatif ve istatistiksel olarak anlamlı hesaplanmıştır. Bu durum teşvikler sonucu ortaya çıkan ek istihdamdaki artışın etkinsizliği azalttığı şeklinde bir diğer ipucu olarak görülmektedir. Elde edilen bulgularda dikkati çeken bir husus ise ile temsil edilen bölgelere göre yapılan toplam teşvik miktarının istatistiksel olarak anlamlı olmamasıdır. Ekonomi bakanlığı tarafından sunulan verilerde teşvik belgelerine göre teşvik miktarlarının ilan edildiği ve söz konusu belgelerin ne kadarının gerçekleştiğine dair bir veri bulunmaması, söz konusu değişkenin daha detaylı incelenmesini engellemektedir. Dolayısıyla istatistiksel olarak anlamsız görünen bu değişken için çalışmada ek bir tartışma yapılamamaktadır. 6. SONUÇ Teşvikler kamunun gerek makroekonomik gerekse sanayi, çevre, teknoloji, eğitim, enerji, sosyal ve bölgesel politika hedeflerine ulaşabilmek için kullandığı araçlardan biri olarak görülmektedir. Özel sektörün teşviki Türkiye Cumhuriyeti nin kuruluşundan bu yana aralıksız sürdürülmüştür lı yıllara kadar ulusal düzeyde gerçekleşen özel sektör teşvikleri 1960 sonrası bölgesel düzeyde uygulanmıştır yılından itibaren ise 5084 sayılı kanun ile KÖY kapsamında değerlendirilen görece dezavantajlı kabul edilen iller için teşvikler uygulanmış ve 2006 yılında da KÖY kapsamındaki illerin sayısı artarak 49 a kadar çıkmıştır sayılı kanunun 2009 yılında sona ermesi ile birlikte yeni teşvik sistemi özel sektörün talepleri ile şekillendirilerek 81 ili kapsayacak şekilde genişletilmiştir. Bu teşvik sisteminde SEGE, (2003) çerçevesinde illerin gelişmişlik derecesine göre dört bölge oluşturulmuş ve genel teşvik, bölgesel teşvik ve büyük ölçekli teşvik uygulamaları kapsamında illere destekler verilmiştir. Son olarak 2012 yılında yeni teşvik

17 Yeni Teşvik Programı: Stokastik Sınır Analizi ile Bir Değerlendirme 17 sistemi yenilenerek SEGE, (2011) e göre oluşturulan 81 il için altı bölgeden oluşan bir sınıflandırma yapılmıştır. Burada stratejik yatırımlar tanımı ile var olan uygulamalara ek yeni bir uygulama başlatılarak yüksek katma değer yaratan ve ileri teknoloji yatırımları yapılan illere bölge sıralamasına bakılmaksızın destek verilmeye başlanmıştır. Buna ek olarak teşvik destek unsurları da sekize çıkarılarak destekleme araçları artırılmıştır. Bugüne kadar uygulanan en geniş kapsamlı teşvik sistemi olan 2012 yılı teşviklerinde öne çıkan amacın giderek artan cari açık sorununu azaltmak olduğu görülmektedir. İthalatta dışa bağımlılığı azaltarak ithal ikameci bir anlayışla kullanılan yeni teşvik sistemi teşvik belgeleri üzerinden Ekonomi Bakanlığı tarafından verilmekte ve uygulamalar takip edilmektedir. Her ne kadar Bakanlık tarafından verilen teşvik belgeleri ve yaratılan istihdam istatistikleri yayınlansa da teşvik uygulamaları sürekli eleştiri konusu olmaya devam etmektedir. Teşviklerin siyasi güç ve rant aracı olarak kullanılma olasılığı, yararlanılanların seçimindeki kriterler, öncü sektörlerin seçimi, kontrol ve denetimin ne ölçüde yapılabildiği gibi eleştiriler her dönem olduğu gibi günümüzde de sürmektedir. Bütün bunların yanı sıra yeni teşvik sistemindeki geniş bir destekleme uygulamasının yatırımları ne derecede etkileyeceği veya özendireceği ve ekonomiye ne kadar katkı yapacağı konusu belirsiz gözükmektedir. İlgili yazında teşviklerin yatırımlar üzerindeki etkileri konusunda birbirinden farklı sonuçlara ulaşan ampirik çalışmalara rastlanmaktadır. Hem ulusal hem de uluslar arası çalışmalara bakarak teşviklerin özel yatırımları özendirdiğine dair kesin bir yargı oluşturmak mümkün gözükmemektedir. Bir taraftan teşviklerin yatırımlar üzerindeki etkisi belirsizliğini korurken diğer taraftan da yapılan teşviklerin üretimde bir etkinlik sağlayıp sağlamadığına dair tartışmalarda devam etmektedir. Bu çalışmada 2012 yılı yatay kesit verileri kullanılarak TÜİK tarafından Düzey 2 temelinde hazırlanmış 81 ili kapsayan 26 bölge için stokastik sınır analizi ile etkinlik testleri yapılmış ve hipotez testleri ile söz konusu bölgelerin üretim fonksiyonunda etkinsizlik olduğu tespit edilmiştir. Bu sonuçtan hareketle de üretim fonksiyonunda etkinsizliği etkileyen alternatif değişkenler test edilerek bazı çıkarımlara ulaşılmıştır. Elde edilen bulgulara göre üretim fonksiyonunda sermaye değişkeni olarak tanımlanan bölgelerin maddi varlıklara ilişkin brüt yatırımlarındaki artışın etkinsizliği artırdığı sonucuna ulaşılmıştır. Bunun aksine istihdam edilen kişi sayısındaki artışın ise teknik etkinsizliği azalttığı görülmüştür. Buradan hareketle teşvik politikalarının istihdam yaratma potansiyelinin parasal desteklerden daha çok katkı yaptığı ve verilen teşviklerin istihdam artışına bağlı olarak uygulanması durumunda bölgelerde etkinliğin artmasına neden olacağı söylenebilir.

18 18 Celal TAŞDOĞAN Bölgelerin nüfus katsayısı negatif ve istatistiksel olarak anlamlı görülmektedir. Katsayının negatif değer alması nüfus arttıkça etkinsizliğin azaldığı şeklinde yorumlanabilmektedir. Nüfusun yoğun olduğu bölgelerin aynı zamanda ekonomiye önemli katkı yapan illerden oluştuğu da dikkate alındığında söz konusu bölgelerin nüfusu az olan bölgelere kıyasla daha etkin olabileceği beklenen bir durum olarak görülmektedir. İşgücüne katılım oranları katsayısı negatif ve anlamlı olarak bulunmuştur. İlgili değişkenin katsayısının diğerlerine kıyasla daha büyük olmasını da göz önünde bulundurarak işgücüne katılım arttıkça teknik etkinsizliğin azaldığı düşünülmektedir. Buna paralel girişim sayısı katsayısının da negatif ve istatistiksel olarak anlamlı olduğu hesaplanmıştır. Hem işgücüne katılım oranı hem de girişim sayısı katsayılarının negatif olması üretimde etkinliğin artırılabilmesi açısından teşvik uygulamalarında dikkate alınması gereken bulgular olarak değerlendirilebilir. Son olarak teşviklerin yarattığı istihdam değişkeninin katsayısı negatif ve istatistiksel olarak anlamlı hesaplanmıştır. Bu durum teşvikler sonucu ortaya çıkan ek istihdamdaki artışın etkinsizliği azalttığı şeklinde bir diğer önemli bulgu olarak görülmektedir. Tahmin denkleminde yer alan bölgelere göre yapılan toplam teşvik miktarının istatistiksel olarak anlamlı olmadığı görülmüştür. Geçmiş dönemlerde uygulanan teşvik politikalarının bölgeler arasındaki gelişmişlik farklarını azaltmadığı bilakis bu farkların artarak devam ettiği görülmüştür. Tüm teşviklere rağmen özel kesimin yatırım tercihini gelişmiş bölgelerden yana kullandığı bilinmektedir. Dolayısıyla teşvik politikaları ile bölgesel farlılıkların giderilemediği düşünülmektedir (Eşiyok ve Sekmen, 2012:43). Gelinen noktada teşvik belgelerinin ağırlıklı olarak gelişmiş bölgelere verildiği, sermaye yoğun olan sektörlere diğerlerine kıyasla daha fazla kaynak aktarıldığı, 2012 teşvik sisteminde stratejik yatırım olarak tanımlanan alanda yalnızca bir adet teşvik belgesi verildiği, teşviklerin yeni yatırımlara kıyasla var olan yatırımların modernizasyonu ve yenileme yatırımlarına daha fazla destek verildiği görülmektedir (Teşvik Raporu, 2012: 4). Sonuç olarak bölge ve sektör kapsamı genişletilerek uygulanan yeni teşvik sisteminin etkinliği yeterince sağlamadığı düşünülmektedir. Verilen teşviklerin yeni yatırımları özendirmede ve bölgeler arasındaki dengesizliği gidermede yetersiz kaldığı söylenebilir. Bununla birlikte çalışmanın bulgularının da desteklediği gibi teşviklerin istihdamı, işgücüne katılım oranını ve girişim sayısını artırıcı tedbirlerle uygulanması durumunda etkinsizliğin azalacağı görülmüştür.

19 Yeni Teşvik Programı: Stokastik Sınır Analizi ile Bir Değerlendirme 19 KAYNAKLAR Acar, O. & Çağlar, E. (2012). Yeni Teşvik Paketi Üzerine Bir Değerlendirme, TEPAV yayınları, (Erişim Tarihi: ). Aigner, D.J. & Chu, S.F. (1968). On Estimating the Industry Production Function, American Economic Review, Vol. 58, Aigner D.J., Lovell, C.A.K. & Schmidt, P. (1977). Formulation and estimation of stochastic frontier production function models, Journal of Econometrics, 6(1), Akan, Y. & Arslan, İ. (2008). Türkiye de Sektörel Yatırım Teşvik Belgeleri ile İstihdam Analizi: Doğu Anadolu Bölgesi Üzerine Bir Uygulama ( ), Çalışma ve Toplum, 1, Aras, O.N., Öztürk, M. & Erdoğan, E. (2012). Türkiye nin Cari Açık Sorunu ve Soruna Çözüm Noktasında Yeni Yatırım Teşvik Sisteminin Değerlendirilmesi, Ekonomi Bilimleri Dergisi, 4:1, Ay, H.M. (2005). Yatırım Teşviklerinin Sabit Sermaye Yatırımları üzerindeki etkisi, Selçuk Üniversitesi Karaman İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 5:2, Ayele, S. (2006). The Industry and Location Impacts of Investment Incentives on SME s tart-up in Ethiopia, Journal o f International Development,18, Bartik, T. J. (1992). The Effects of State and Local Taxes on Economic Development: A Review of Recent Research, Economic Development Quarterly, 6: 1, Battese, G.E. & Coelli, T.J. (1995). A Model for Technical Inefficiency Effects in a Stochastic Frontier Production Function for Panel Data, Empirical Economics, 20(2), Bondonio, D. & Greenbaum, R. T. (2007). Do Local Tax IncentivesAffect Economic Growth? What Mean Impacts Miss in The Analysis of Enterprise Zone Policies, Regional Science and Urban Economics, 37, Borello, J. A. (1995). Regional Development and Industrial Promotion in Argentina: A eview of Events and Writings, International Journal o f Urban and Regional Research, 19:4, Coelli, T. J. (1994). A Guide to FRONTIER Version 4.1: A Computer Programme for Stochastic Frontier Production and Cost Function Estimation, CEPA Working Paper 96/07, Centre for Efficiency and Productivity Analysis, University of New England, Australia.

20 20 Celal TAŞDOĞAN Coelli, T.J., Rao, D.S.P. & Battese, G.E. (2005). An Introduction to Efficiency and Productivity Analysis, Kluwer Academic, Boston. Cornwell, C., Schmidt, P. & Sickles, R.C. (1990). Production Frontiers with Cross- Sectional and Time-Series Variation in Efficiency Levels. Journal of Econometrics, 46(1 2), Çiftçi, H. (2007) Teşvik Belgeli Yatırımların Teşvik Bölgeleri Açısından Analizi, Çukurova Üniversitesi İİBF Dergisi, 11:2, Çiloğlu, İ. (2000). Teşvik Politikalarının Yönlendirme Gücü, Hazine Dergisi, 13, Ocak, DPT (2006). Dokuzuncu Kalkınma Planı ( ), DPT Yayınları, Ankara. DPT (2007). Dokuzuncu Kalkınma Planı ( ): Devlet Yardımları Özel İhtisas Komisyonu Raporu, Ankara, (Erişim Tarihi: ). Duran, M. (2002). Türkiye de Yatırımlara Sağlanan Teşvikler ve Etkinliği, Hazine Müsteşarlığı, 32, Ankara. Ekonomi Bakanlığı. (2012). Yeni Teşvik Sistemi, (Erişim Tarihi: ). Eraydın, A. (2004). Bölgesel Kalkınma Kavram, Kuram ve Politikalarında Yaşanan Değişimler, Kentsel Ekonomik Araştırmalar Sempozyumu Bildiriler Kitabı İçinde (ss ), Cilt I, DPT Yayınları, Ankara. Erden, L. & Karaçay-Çakmak, K. (2005). Türkiye'de Yerel Kalkınma ve Devletin Rolü: Bir Yöresel Panel Veri Analizi, Hacettepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 23:2, Eser, E. (2011). Türkiye de Uygulanan Yatırım Teşvik Sistemleri ve Mevcut Sistemin Yapısına Yönelik Öneriler, DPT Yayını, Ankara. Eşiyok, A.B. & Sekmen, F. (2012). Türkiye Ekonomisinde Bölgesel Gelişmişlik Farkları, Doğu Anadolu nun Bölgesel Gelişmedeki Yeri ve Çözüm Önerileri, Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Müdürlüğü, Kalkınma Bankası A.Ş. Farrell, M.J. (1957). The Measurement of Productive Efficiency, Journal of The Royal Statistical Society, Series A, Vol 120, No:3, Ghosh S. & Mastromarco, C. (2013). Cross-border Economic Activities, Human Capital and Efficiency: A Stochastic Frontier Analysis for OECD Countries, The World Economy,

YENİ TEŞVİK SİSTEMİ. Stratejik Yatırımların Teşviki KDV İstisnası ü ü ü ü. Bölgesel Teşvik Uygulamaları

YENİ TEŞVİK SİSTEMİ. Stratejik Yatırımların Teşviki KDV İstisnası ü ü ü ü. Bölgesel Teşvik Uygulamaları UYGULAMALAR YENİ TEŞVİK SİSTEMİ 15.06.2012 tarih ve 2012/3305 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe giren yeni teşvik sistemi 4 farklı uygulamadan oluşmaktadır: 1- Genel Teşvik Uygulamaları 2- Bölgesel

Detaylı

T.C. B A Ş B A K A N L I K STEMİ YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI

T.C. B A Ş B A K A N L I K STEMİ YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI T.C. B A Ş B A K A N L I K YENİ TEŞVİK K SİSTEMS STEMİ YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI MEVCUT TEŞVİK SİSTEMİ Genel Teşvik Uygulamaları Bölgesel Teşvik Uygulamaları Büyük Ölçekli Yatırımların Teşviki KDV

Detaylı

Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği. Yeni Teşvik Sistemi. 4. Bölge Teşvikleri

Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği. Yeni Teşvik Sistemi. 4. Bölge Teşvikleri Yeni Teşvik Sistemi 4. Bölge Teşvikleri Ekim 2013 İçerik Yeni Teşvik Sistemi Amaçları Yeni Teşvik Sistemi Uygulamaları Genel Teşvikler Bölgesel Teşvikler Büyük Ölçekli Ya>rımlar Stratejik Ya>rımlar 4.

Detaylı

KONU : YENİ TEŞVİK SİSTEMİ

KONU : YENİ TEŞVİK SİSTEMİ KONU : YENİ TEŞVİK SİSTEMİ Bilindiği üzere Başbakan Recep Tayyip Erdoğan tarafından yeni teşvik sistemi açıklandı. Bu açıklamaya dayanarak aşağıda yeni teşvik sistemi genel hatlarıyla ifade edilecektir.

Detaylı

YENİ TEŞVİK SİSTEMİ. Bu uygulamalar kapsamında sağlanacak destek unsurları aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.

YENİ TEŞVİK SİSTEMİ. Bu uygulamalar kapsamında sağlanacak destek unsurları aşağıdaki tabloda gösterilmiştir. YENİ TEŞVİK SİSTEMİ UYGULAMALAR 15.06.2012 tarih ve 2012/3305 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe giren yeni teşvik sistemi 5 farklı uygulamadan oluşmaktadır: 1- Genel Teşvik Uygulamaları 2- Bölgesel

Detaylı

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI YENİ TEŞVİK SİSTEMİ YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI. 22 Nisan 2014. Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü ANKARA

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI YENİ TEŞVİK SİSTEMİ YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI. 22 Nisan 2014. Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü ANKARA T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI 22 Nisan 2014 ANKARA NİN HEDEFLERİ Cari açığın azaltılması amacıyla ithalat bağımlılığı yüksek olan ara malı ve ürünlerin üretiminin artırılması, Teknolojik

Detaylı

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI YENİ TEŞVİK SİSTEMİ YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI. Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü ANKARA

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI YENİ TEŞVİK SİSTEMİ YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI. Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü ANKARA T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI YENİ TEŞVİK SİSTEMİ YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI ANKARA SUNUM PLANI 1. Yeni Teşvik Sisteminin Hazırlık Süreci 2. Yeni Teşvik Sistemi 3. Öncelikli Yatırımlar 4. Kümelenme Yatırımları

Detaylı

MEVCUT TEŞVİK SİSTEMİ

MEVCUT TEŞVİK SİSTEMİ MEVCUT TEŞVİK SİSTEMİ enel Teşvi Uygulamaları Bölgesel Teşvik Uygulamaları üyük Ölçekli Yatırımların Teşviki S KDV İstisnası S Gümrük Vergisi Muafiyeti S KDV İstisnası S Gümrük Vergisi Muafiyeti S Vergi

Detaylı

T.C. B A Ş B A K A N L I K STEMĐ YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI

T.C. B A Ş B A K A N L I K STEMĐ YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI T.C. B A Ş B A K A N L I K YENĐ TEŞVĐK K SĐSTEMS STEMĐ YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI MEVCUT TEŞVĐK SĐSTEMĐ Genel Teşvik Uygulamaları Bölgesel Teşvik Uygulamaları Büyük Ölçekli Yatırımların Teşviki KDV

Detaylı

YATIRIM TEŞVİK SİSTEMİ

YATIRIM TEŞVİK SİSTEMİ EKONOMİ BAKANLIĞI YATIRIM TEŞVİK SİSTEMİ YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI Nisan 2015 Sunum Planı 1. Yatırım Teşvik Sistemi a) Amaç ve İlgili Mevzuat b) Yatırım Teşvik Sistemi - Destek Unsurları - Yatırım

Detaylı

Başvuru Merci: Ekonomi Bakanlığı, Sanayi Odaları, Kalkınma Ajansları, Bakanlıkça görevlendirilecek diğer Odalar

Başvuru Merci: Ekonomi Bakanlığı, Sanayi Odaları, Kalkınma Ajansları, Bakanlıkça görevlendirilecek diğer Odalar Destek Mevzuatı: 2012/3305 sayılı Karar ve 20.06.2012 tarih ve 28329 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan söz konusu Karar ın uygulanmasına ilişkin 2012/1 sayılı Tebliğ ile yürürlüğe girmiştir. Amaç: Tasarrufların

Detaylı

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI YENİ TEŞVİK SİSTEMİ YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI. Ocak 2015. Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü ANKARA

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI YENİ TEŞVİK SİSTEMİ YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI. Ocak 2015. Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü ANKARA T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI YENİ TEŞVİK SİSTEMİ YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI Ocak 2015 ANKARA SUNUM PLANI 1. Yeni Teşvik Sisteminin Hazırlık Süreci 2. Yeni Teşvik Sistemi 3. Öncelikli Yatırımlar 4. Kümelenme

Detaylı

SON DÖNEM DEVLET DESTEKLERİ VE TEŞVİKLERİ

SON DÖNEM DEVLET DESTEKLERİ VE TEŞVİKLERİ SON DÖNEM DEVLET DESTEKLERİ VE TEŞVİKLERİ DEVLET DESTEKLERİ 1- AJANSIN MALİ DESTEKLERİ 2- DEVLETİN YATIRIM TEŞVİKLERİ 3- DEVLETİN HİZMETLER SEKTÖRÜNE VE İHRACAT A YÖNELİK TEŞVİKLERİ İller arası Sosyo Ekonomik

Detaylı

VERGİ SİRKÜLERİ NO: 2012/49

VERGİ SİRKÜLERİ NO: 2012/49 DRT Yeminli Mali Müşavirlik ve Bağımsız Denetim A.Ş. Sun Plaza No:24 34398 Maslak İstanbul, Türkiye Tel: + 90 (212) 366 60 00 Fax: + 90 (212) 366 60 15 www.deloitte.com.tr www.verginet.net VERGİ SİRKÜLERİ

Detaylı

1. KDV İstisnası. 4. Faiz desteği

1. KDV İstisnası. 4. Faiz desteği YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI HAKKINDA KARAR Karar Tarihi:14.07.2009 Karar Sayısı:2009/15199 Yayımlandığı Resmi Gazete Tarih ve Sayısı:16.07.2009/227290 Yürürlükte olan düzenleme üç farklı kategoride

Detaylı

YENİ TEŞVİK SİSTEMİ. Bu uygulamalar kapsamında sağlanacak destek unsurları aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.

YENİ TEŞVİK SİSTEMİ. Bu uygulamalar kapsamında sağlanacak destek unsurları aşağıdaki tabloda gösterilmiştir. YENİ TEŞVİK SİSTEMİ UYGULAMALAR 15.06.2012 tarih ve 2012/3305 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe giren yeni teşvik sistemi 4 farklı uygulamadan oluşmaktadır: 1- Genel Teşvik Uygulamaları 2- Bölgesel

Detaylı

YENİ TEŞVİK SİSTEMİ BİLGİ NOTU

YENİ TEŞVİK SİSTEMİ BİLGİ NOTU YENİ TEŞVİK SİSTEMİ BİLGİ NOTU Sayın Başbakan ve ilgili Bakanın yapmış olduğu sunumlardan derlenen yeni teşvik sistemine ait bilgi notu aşağıda olup konuya ilişkin Kararname ve uygulama Tebliğinin yayımlanması

Detaylı

Yatırım Teşvik Uygulamalarında Bölgeler

Yatırım Teşvik Uygulamalarında Bölgeler Yatırım Teşvik Uygulamalarında Bölgeler 1. Bölge: Ankara, Antalya, Bursa, Eskişehir, İstanbul, İzmir, Kocaeli, Muğla 2. Bölge: Adana, Aydın, Bolu, Çanakkale (Bozcaada ve Gökçeada İlçeleri Hariç), Denizli,

Detaylı

T.C. B A ġ B A K A N L I K. YENĠ TEġVĠK SĠSTEMĠ YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI

T.C. B A ġ B A K A N L I K. YENĠ TEġVĠK SĠSTEMĠ YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI T.C. B A ġ B A K A N L I K YENĠ TEġVĠK SĠSTEMĠ YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI MEVCUT TEġVĠK SĠSTEMĠ Genel TeĢvik Uygulamaları Bölgesel TeĢvik Uygulamaları Büyük Ölçekli Yatırımların TeĢviki KDV Ġstisnası

Detaylı

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI ŞUBAT 2015

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI ŞUBAT 2015 T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI ŞUBAT 2015 İZMİR YATIRIM TEŞVİK SİSTEMİNİN HEDEFLERİ 1. Mevzuat ve Hedefler Tasarrufların katma değeri yüksek yatırımlara yönlendirilmesi, Üretim ve

Detaylı

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI YENİ TEŞVİK SİSTEMİ YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI VE OTOMOTİV SANAYİ

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI YENİ TEŞVİK SİSTEMİ YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI VE OTOMOTİV SANAYİ T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI YENİ TEŞVİK SİSTEMİ YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI VE OTOMOTİV SANAYİ Dr. Erdal BAL 4 Nisan 2013 Otomotiv Teknoloji Platformu (OTEP), TÜBİTAK MAM Kocaeli SUNUM PLANI 1. Hedefler

Detaylı

TÜRKİYE'DE BÖLGESEL VE SEKTÖREL TEŞVİKLER: TEŞVİK SİSTEMİ KÜMELENMEYE NE ÖLÇÜDE DUYARLI?

TÜRKİYE'DE BÖLGESEL VE SEKTÖREL TEŞVİKLER: TEŞVİK SİSTEMİ KÜMELENMEYE NE ÖLÇÜDE DUYARLI? TÜRKİYE'DE BÖLGESEL VE SEKTÖREL TEŞVİKLER: TEŞVİK SİSTEMİ KÜMELENMEYE NE ÖLÇÜDE DUYARLI? Nuri YAVAN Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Coğrafya Bölümü Sunumun İçeriği 2 Giriş: Dünyadaki

Detaylı

YATIRIM TEŞVİK SİSTEMİ

YATIRIM TEŞVİK SİSTEMİ T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü YATIRIM TEŞVİK SİSTEMİ M. Özger BOZOĞLU Dış Ticaret Uzmanı Ahmet GÜNEŞ Dış Ticaret Uzmanı İSTANBUL 10/12/2014 1 SUNUM PLANI 1.

Detaylı

2012 Yılı ve Sonrasında Uygulanacak Yatırım Teşvikleri

2012 Yılı ve Sonrasında Uygulanacak Yatırım Teşvikleri 2012 Yılı ve Sonrasında Uygulanacak Yatırım Teşvikleri Yatırımların teşvik edilmesine yönelik olarak 19.06.2012 tarih ve 28328 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan 15/06/2012 tarihli ve 2012/3305 sayılı Yatırımlarda

Detaylı

YATIRIM TEŞVİK SİSTEMİ

YATIRIM TEŞVİK SİSTEMİ T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü YATIRIM TEŞVİK SİSTEMİ Ahmet GÜNEŞ Dış Ticaret Uzmanı BURSA 21/05/2015 1 SUNUM PLANI 1. Yeni Teşvik Sisteminin Hazırlık Süreci

Detaylı

BÖLGESEL VERİMLİLİK İSTATİSTİKLERİ METAVERİ

BÖLGESEL VERİMLİLİK İSTATİSTİKLERİ METAVERİ BÖLGESEL VERİMLİLİK İSTATİSTİKLERİ METAVERİ Kapsam Sektörel Kapsam 2003-2008 yılları için Avrupa Topluluğu nda Ekonomik Faaliyetlerin İstatistiki Sınıflaması NACE REV.1.1 e göre; B C D E F G H I J K M

Detaylı

OTO KALORİFER PETEK TEMİZLİĞİ - VİDEO

OTO KALORİFER PETEK TEMİZLİĞİ - VİDEO OTO KALORİFER PETEK TEMİZLİĞİ - VİDEO Oto Kalorifer Peteği Temizleme Makinası, Araç Kalorifer Petek Temizliği Cihazı. kalorifer peteği nasıl temizlenir, kalorifer peteği temizleme fiyatları, kalorifer

Detaylı

Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü YATIRIM TEŞVİK SİSTEMİ

Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü YATIRIM TEŞVİK SİSTEMİ Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü YATIRIM TEŞVİK SİSTEMİ SUNUM PLANI 1. YATIRIM TEŞVİK SİSTEMİ 2. YATIRIM TEŞVİK SİSTEMİNDE DESTEK UNSURLARI 3. YATIRIM TEŞVİK UYGULAMALARI 4. DESTEK ORAN

Detaylı

İL ADI UNVAN KODU UNVAN ADI BRANŞ KODU BRANŞ ADI PLANLANAN SAYI ÖĞRENİM DÜZEYİ

İL ADI UNVAN KODU UNVAN ADI BRANŞ KODU BRANŞ ADI PLANLANAN SAYI ÖĞRENİM DÜZEYİ ADANA 8140 BİYOLOG 0 1 LİSANS ADANA 8315 ÇOCUK GELİŞİMCİSİ 0 1 LİSANS ADANA 8225 DİYETİSYEN 0 1 LİSANS ADANA 8155 PSİKOLOG 0 1 LİSANS ADANA 8410 SAĞLIK MEMURU 6000 ÇEVRE SAĞLIĞI 4 LİSE ADANA 8410 SAĞLIK

Detaylı

LİSTE - II TÜRKİYE HALK SAĞLIĞI KURUMU - TAŞRA

LİSTE - II TÜRKİYE HALK SAĞLIĞI KURUMU - TAŞRA YER DEĞİŞİKLİĞİ BAŞVURULARI İÇİN İLAN EDİLEN LİSTESİ 1 ADANA BİYOLOG GENEL BÜTÇE 1 1 ADANA EBE GENEL BÜTÇE 6 1 ADANA HEMŞİRE GENEL BÜTÇE 2 1 ADANA SAĞLIK MEMURU ÇEVRE SAĞLIĞI TEKNİSYENİ GENEL BÜTÇE 1 1

Detaylı

YENİ TEŞVİK YASASI (2012/3305) Karar Sayısı:2012/3305 Yayımlandığı Resmi Gazete Tarih ve Sayısı:19.06.2012/28328

YENİ TEŞVİK YASASI (2012/3305) Karar Sayısı:2012/3305 Yayımlandığı Resmi Gazete Tarih ve Sayısı:19.06.2012/28328 YENİ TEŞVİK YASASI (2012/3305) Karar Sayısı:2012/3305 Yayımlandığı Resmi Gazete Tarih ve Sayısı:19.06.2012/28328 Yürürlükte olan düzenleme üç farklı kategoride değerlendirilebilir: 1. Genel Teşvik Uygulamaları

Detaylı

TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ

TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ TÜKETİCİ FİYAT ENDEKSİ (TÜFE) BİLGİ NOTU HAZİRAN 2014 Türkiye İstatistik Kurumu 03/07/2014 tarihinde 2014 yılı Haziran ayı Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) haber bültenini yayımladı. Tüketici Fiyat Endeksi

Detaylı

Gayri Safi Katma Değer

Gayri Safi Katma Değer Artıyor Ekonomik birimlerin belli bir dönemde bir bölgedeki ekonomik faaliyetleri sonucunda ürettikleri mal ve hizmetlerin (çıktı) değerinden, bu üretimde bulunabilmek için kullandıkları mal ve hizmetler

Detaylı

SON EKONOMİK GELİŞMELERDEN SONRA ESNAF VE SANATKARLARIN DURUMU

SON EKONOMİK GELİŞMELERDEN SONRA ESNAF VE SANATKARLARIN DURUMU SON EKONOMİK GELİŞMELERDEN SONRA ESNAF VE SANATKARLARIN DURUMU Temel Ekonomik Göstergeler: Temmuz ayında; Üretici fiyatları genel indeksinde(üfe), Bir önceki aya göre %1,25 artış Bir önceki yılın Aralık

Detaylı

TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ

TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ TÜKETİCİ FİYAT ENDEKSİ (TÜFE) BİLGİ NOTU EYLÜL 2015 Türkiye İstatistik Kurumu 05/10/2015 tarihinde 2015 yılı Eylül ayı Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) haber bültenini yayımladı. Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE)

Detaylı

2016 Ocak İşkolu İstatistiklerinin İllere Göre Dağılımı 1

2016 Ocak İşkolu İstatistiklerinin İllere Göre Dağılımı 1 2016 Ocak İşkolu İstatistiklerinin İllere Göre Dağılımı 1 1 30 Ocak 2016 tarih ve 29609 sayılı Resmi Gazete de Yayınlanan İşkollarındaki Ve Sendikaların Üye na İlişkin 2016 Ocak Ayı İstatistikleri Hakkında

Detaylı

TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ

TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ TÜKETİCİ FİYAT ENDEKSİ (TÜFE) BİLGİ NOTU AĞUSTOS 2014 Türkiye İstatistik Kurumu 03/09/2014 tarihinde 2014 yılı Ağustos ayı Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) haber bültenini yayımladı. Tüketici Fiyat Endeksi

Detaylı

LİMANLAR GERİ SAHA KARAYOLU VE DEMİRYOLU BAĞLANTILARI MASTER PLAN ÇALIŞMASI

LİMANLAR GERİ SAHA KARAYOLU VE DEMİRYOLU BAĞLANTILARI MASTER PLAN ÇALIŞMASI T.C. ULAŞTIRMA, DENİZCİLİK VE HABERLEŞME BAKANLIĞI ALTYAPI YATIRIMLARI GENEL MÜDÜRLÜĞÜ LİMANLAR GERİ SAHA KARAYOLU VE DEMİRYOLU BAĞLANTILARI MASTER PLAN ÇALIŞMASI SONUÇ RAPORU-EKLER Mühendislik Anonim

Detaylı

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ 19 05 2014 Sayı 26 Genel Değerlendirme Ocak 2014 TEPAV İstihdam İzleme Bülteni nin -Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) Ocak 2014 verilerinin değerlendirildiği- 26. sayısında sigortalı ücretli istihdamı, kadın

Detaylı

İLLERE GÖRE NÜFUS KÜTÜKLERİNE KAYITLI EN ÇOK KULLANILAN 5 KADIN VE ERKEK ADI

İLLERE GÖRE NÜFUS KÜTÜKLERİNE KAYITLI EN ÇOK KULLANILAN 5 KADIN VE ERKEK ADI İLLERE GÖRE NÜFUS KÜTÜKLERİNE KAYITLI EN ÇOK KULLANILAN 5 KADIN VE ERKEK ADI İL KADIN ADI ERKEK ADI ADANA ADIYAMAN AFYONKARAHİSAR AKSARAY SULTAN SULTAN İBRAHİM RAMAZAN 1/17 2/17 AMASYA ANKARA ANTALYA ARDAHAN

Detaylı

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ 01 10 2014 Sayı 31 TEPAV İSTİHDAM İZLEME TEPAV İstihdam İzleme Bülteni nin -Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ve Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) Haziran 2014 verilerinin değerlendirildiği- 31. sayısında sigortalı

Detaylı

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ 16 09 2014 Sayı 29 Genel Değerlendirme Nisan 2014 TEPAV İstihdam İzleme Bülteni nin -Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ve Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) Nisan 2014 verilerinin değerlendirildiği- 29. sayısında sigortalı

Detaylı

TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ

TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ TÜKETİCİ FİYAT ENDEKSİ (TÜFE) BİLGİ NOTU OCAK 2015 Türkiye İstatistik Kurumu 03/02/2015 tarihinde 2015 yılı Ocak ayı Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) haber bültenini yayımladı. Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE)

Detaylı

TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ

TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ TÜKETİCİ FİYAT ENDEKSİ (TÜFE) BİLGİ NOTU AĞUSTOS 2015 Türkiye İstatistik Kurumu 03/09/2015 tarihinde 2015 yılı Ağustos ayı Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) haber bültenini yayımladı. Tüketici Fiyat Endeksi

Detaylı

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ 07.08.2015 Sayı 41 Genel Değerlendirme Nisan 2015 TEPAV İstihdam İzleme Bülteni nin -Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ve Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) Nisan 2015 verilerinin değerlendirildiği- 41. sayısında sigortalı

Detaylı

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ 01 07 2014 Sayı 27 Genel Değerlendirme Şubat 2014 TEPAV İstihdam İzleme Bülteni nin -Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ve Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) Şubat 2014 verilerinin değerlendirildiği- 27. sayısında sigortalı

Detaylı

KPSS-2014/3 Sağlık Bakanlığı ve Bağlı Kuruluşlarının Sözleşmeli Pozisyonlarına Yerleştirme (Ortaöğretim)

KPSS-2014/3 Sağlık Bakanlığı ve Bağlı Kuruluşlarının Sözleşmeli Pozisyonlarına Yerleştirme (Ortaöğretim) KURUM ADI KADRO ADI 190160001 SAĞLIK BAKANLIĞI SAĞLIK MEMURU (ADANA TÜM İLÇELER Taşra) 5 0 75,57278 78,51528 190160003 SAĞLIK BAKANLIĞI SAĞLIK MEMURU (ARTVİN TÜM İLÇELER Taşra) 4 0 75,26887 75,34407 190160005

Detaylı

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI YENİ TEŞVİK SİSTEMİ YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI. 15 Kasım 2012 İSTANBUL. Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI YENİ TEŞVİK SİSTEMİ YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI. 15 Kasım 2012 İSTANBUL. Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI YENİ TEŞVİK SİSTEMİ YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI 15 Kasım 2012 İSTANBUL Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü 1. HAZIRLIK SÜRECİ YENİ TEŞVİK SİSTEMİNİN HEDEFLERİ Ø

Detaylı

Türkiye'nin en rekabetçi illeri "yorgun devleri"

Türkiye'nin en rekabetçi illeri yorgun devleri Türkiye'nin en rekabetçi illeri "yorgun devleri" Türkiye nin kalkınmasında önemli rol üstlenen İstanbul, Ankara ve İzmir, iller arasında rekabet sıralamasında da öne çıktı. İSTANBUL - Elif Ferhan Yeşilyurt

Detaylı

15/6/2012 tarihli ve 28324 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan, 6322 sayılı AATUHK ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 32.

15/6/2012 tarihli ve 28324 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan, 6322 sayılı AATUHK ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 32. Büyük Ölçekli Yatırımlar & Bölgesel Teşvikler & Stratejik Yatırımlar Genel Açıklamalar 15/6/2012 tarihli ve 28324 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan, 6322 sayılı AATUHK ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına

Detaylı

İleri Teknolojili Tıbbi Görüntüleme Cihazları Yoğunluğu. Prepared by: Siemens Turkey Strategy and Business Development, SBD Istanbul, March 2010

İleri Teknolojili Tıbbi Görüntüleme Cihazları Yoğunluğu. Prepared by: Siemens Turkey Strategy and Business Development, SBD Istanbul, March 2010 İleri Teknolojili Tıbbi Görüntüleme Cihazları Yoğunluğu Prepared by: Siemens Turkey Strategy and Business Development, SBD Istanbul, March 200 Bilgisayarlı Tomografi milyon kişiye düşen cihaz sayısı İlk

Detaylı

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI YENİ TEŞVİK SİSTEMİ YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI 6 Nisan 2012 İSTANBUL SUNUM PLANI 1. Neden Yeni Bir Teşvik Sistemi? 2. Yeni Teşvik Sisteminin Hazırlık Süreci 3. Yeni Teşvik Sisteminin

Detaylı

Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı. Mayıs 2013 - Düzce 1

Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı. Mayıs 2013 - Düzce 1 Mayıs 2013 - Düzce 1 İçerik Giriş Kamu Üniversite Sanayi İşbirliğinde En Somut Ara Yüzler: Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Ülkemizde Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Teknoloji Geliştirme Bölgelerinin Bölgesel

Detaylı

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ 12 08 2014 Sayı 28 Genel Değerlendirme Mart 2014 TEPAV İstihdam İzleme Bülteni nin -Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ve Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) Mart 2014 verilerinin değerlendirildiği- 28. sayısında sigortalı

Detaylı

BÖLGE BAZINDA DESTEKLENECEK SEKTÖRLER (TASLAK) (US 97 ULUSAL FAALİYET VE ÜRÜN SINIFLAMASI KODLARIYLA)

BÖLGE BAZINDA DESTEKLENECEK SEKTÖRLER (TASLAK) (US 97 ULUSAL FAALİYET VE ÜRÜN SINIFLAMASI KODLARIYLA) BÖLGE BAZINDA DESTEKLENECEK SEKTÖRLER (TASLAK) (US 97 ULUSAL FAALİYET VE ÜRÜN SINIFLAMASI KODLARIYLA) Bölgeler Düzey 2 30 *büro, muhasebe ve bilgi işlem makineleri imalatı 1.BÖLGE TR10 (İstanbul) 2423

Detaylı

Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar 19.06.2012 tarihli Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar 19.06.2012 tarihli Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. 19.06.2012 KONU: Yeni Teşvik Sistemi Kapsamında Turizm Sektörü Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar 19.06.2012 tarihli Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Söz konusu Karar ın turizm

Detaylı

HANEHALKI İŞGÜCÜ ARAŞTIRMASI Bölgesel Sonuçlar 2004-2013 İşgücü ve Yaşam Koşulları Daire Başkanlığı İşgücü İstatistikleri Grubu İÇİNDEKİLER GİRİŞ... 3 TEMEL İŞGÜCÜ GÖSTERGELERİ... 5 YE İLİŞKİN İŞGÜCÜ GÖSTERGELERİ,

Detaylı

GENELGE NO: 12/83. İstanbul, 17.08.2012. : Yönetim Kurulu Başkanlığı, Genel Müdürlük, Mali İşler : Yeni Teşvik Sistemine İlişkin Açıklama

GENELGE NO: 12/83. İstanbul, 17.08.2012. : Yönetim Kurulu Başkanlığı, Genel Müdürlük, Mali İşler : Yeni Teşvik Sistemine İlişkin Açıklama İlgili Birim Konu Sayın Üyemiz, GENELGE NO: 12/83 : Yönetim Kurulu Başkanlığı, Genel Müdürlük, Mali İşler : Yeni Teşvik Sistemine İlişkin Açıklama İstanbul, 17.08.2012 Malumlarınız olduğu üzere, Yeni Teşvik

Detaylı

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ 11.06.2015 Sayı 39 Eki-08 Oca-09 Nis-09 Tem-09 Eki-09 Oca-10 Nis-10 Tem-10 Eki-10 Oca-11 Nis-11 Tem-11 Eki-11 Oca-12 Nis-12 Tem-12 Eki-12 Oca-13 Nis-13 Tem-13 Eki-13 Oca-14 Nis-14 Tem-14 Eki-14 Oca-15

Detaylı

T.C. KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI

T.C. KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI T.C. KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI TELİF HAKLARI GENEL MÜDÜRLÜĞÜ İSTATİSTİKSEL BİLGİLENDİRME RAPORU (SERTİFİKA) Hazırlayan: İrfan Taylan ÇOKYAMAN OCAK 2013 ANKARA SERTİFİKA BÖLÜM İSTATİSTİKLERİ 2 1) SERTİFİKA

Detaylı

Henüz bakanlar kurulu kararı yayınlanmadan büyük

Henüz bakanlar kurulu kararı yayınlanmadan büyük Değerlendirme www.madencilik-turkiye.com Madencilik Türkiye Dergisi info@madencilik-turkiye.com Yeni Teşvik Sistemi ve Madencilik Henüz bakanlar kurulu kararı yayınlanmadan büyük yankı uyandıran ve Cumhuriyet

Detaylı

İÇİNDEKİLER. Rapor Özet Türkiye genelinde il merkezlerinin içmesuyu durumu

İÇİNDEKİLER. Rapor Özet Türkiye genelinde il merkezlerinin içmesuyu durumu İÇİNDEKİLER Rapor Özet Türkiye genelinde il merkezlerinin içmesuyu durumu Çizelge 1 Türkiye genelinde il merkezlerinin su ihtiyaçları ve ihtiyaçların karşılanma durumu icmali Çizelge 2. 2013-2015 yılları

Detaylı

TABİP İL BÖLGE SE PDC KAD ORAN GRUP KİLİS 4 63 88 96 109,09% A1 KARAMAN 4 32 127 130 102,36% A2 İZMİR 1 3 1821 1864 102,36% A3 MALATYA 5 42 373 375

TABİP İL BÖLGE SE PDC KAD ORAN GRUP KİLİS 4 63 88 96 109,09% A1 KARAMAN 4 32 127 130 102,36% A2 İZMİR 1 3 1821 1864 102,36% A3 MALATYA 5 42 373 375 TABİP İL BÖLGE SE PDC KAD ORAN GRUP KİLİS 4 63 88 96 109,09% A1 KARAMAN 4 32 127 130 102,36% A2 İZMİR 1 3 1821 1864 102,36% A3 MALATYA 5 42 373 375 100,54% A4 ELAZIĞ 5 39 308 309 100,32% A5 YALOVA 2 13

Detaylı

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI TEHLİKELİ ATIK İSTATİSTİKLERİ BÜLTENİ(2013)

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI TEHLİKELİ ATIK İSTATİSTİKLERİ BÜLTENİ(2013) Sayı: 4 02.07.2015 16:00 Mülga Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği kapsamında yıllık tehlikeli atık beyanları, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Çevre Bilgi Sistemi altında yer alan Atık Yönetim Uygulaması/Tehlikeli

Detaylı

KPSS-2014/3 Sağlık Bakanlığı ve Bağlı Kuruluşlarının Kadrolarına Yerleştirme Sonuçlarına Göre En Büyük ve En Küçük Puanlar (Lisans)

KPSS-2014/3 Sağlık Bakanlığı ve Bağlı Kuruluşlarının Kadrolarına Yerleştirme Sonuçlarına Göre En Büyük ve En Küçük Puanlar (Lisans) KURUM ADI ADI 390160001 SAĞLIK BAKANLIĞI PSİKOLOG (AĞRI TÜM İLÇELER Taşra) 1 0 72,44764 72,44764 390160003 SAĞLIK BAKANLIĞI PSİKOLOG (ARDAHAN TÜM İLÇELER Taşra) 1 0 72,11422 72,11422 390160005 SAĞLIK BAKANLIĞI

Detaylı

TeĢvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü YATIRIM TEŞVİK SİSTEMİ

TeĢvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü YATIRIM TEŞVİK SİSTEMİ TeĢvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü YATIRIM TEŞVİK SİSTEMİ SUNUM PLANI 1. YATIRIM TEŞVİK SİSTEMİ 2. YATIRIM TEŞVİK SİSTEMİNDE DESTEK UNSURLARI 3. YATIRIM TEŞVİK UYGULAMALARI 4. DESTEK ORAN

Detaylı

TABLO-2. ORTAÖĞRETİM MEZUNLARININ TERCİH EDEBİLECEĞİ KADROLAR ( EKPSS 2014)

TABLO-2. ORTAÖĞRETİM MEZUNLARININ TERCİH EDEBİLECEĞİ KADROLAR ( EKPSS 2014) 7942 MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI Hizmetli ADANA TÜM İLÇELER Taşra YH 12 9 2001 7943 MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI Hizmetli ADIYAMAN TÜM İLÇELER Taşra YH 12 5 2001 7944 MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI Hizmetli AFYONKARAHİSAR

Detaylı

TABLO-1. İLKÖĞRETİM/ORTAOKUL/İLKOKUL MEZUNLARININ TERCİH EDEBİLECEĞİ KADROLAR (2015 EKPSS/KURA )

TABLO-1. İLKÖĞRETİM/ORTAOKUL/İLKOKUL MEZUNLARININ TERCİH EDEBİLECEĞİ KADROLAR (2015 EKPSS/KURA ) KURUM KODU DPB NO KURUM ADI / POZİSYON UNVANI İL İLÇE TEŞKİLAT SINIF 490060001 12062 AİLE VE SOSYAL POLİTİKALAR BAKANLIĞI HİZMETLİ IĞDIR TÜM İLÇELER Taşra YH 12 2 999 1000 1001 490060003 12079 AİLE VE

Detaylı

KAMU HASTANELERİ BİRLİKLERİNDE SÖZLEŞMELİ PERSONELE EK ÖDEME YAPILMASINA DAİR YÖNERGEDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR YÖNERGE

KAMU HASTANELERİ BİRLİKLERİNDE SÖZLEŞMELİ PERSONELE EK ÖDEME YAPILMASINA DAİR YÖNERGEDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR YÖNERGE KAMU HASTANELERİ BİRLİKLERİNDE SÖZLEŞMELİ PERSONELE EK ÖDEME YAPILMASINA DAİR YÖNERGEDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR YÖNERGE MADDE 1-20/11/2012 tarihli ve 116 sayılı Makam Onayı ile yürürlüğe konulan Kamu

Detaylı

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI 20 ŞUBAT 2014 ANKARA SUNUM PLANI 1.Teşvik Sistemi 2.Atık Geri Kazanım veya Bertaraf Tesisi Yatırımları 3.Alt Bölge Destekleri 2 SUNUM PLANI 1.Teşvik

Detaylı

VERGİ BİRİMLERİ. Taşra Teşkilatındaki Birimlerin Yıllar İtibariyle Sayısal Durumu

VERGİ BİRİMLERİ. Taşra Teşkilatındaki Birimlerin Yıllar İtibariyle Sayısal Durumu VERGİ BİRİMLERİ Taşra Teşkilatındaki Birimlerin Yıllar İtibariyle Sayısal Durumu 2. Vergi Birimleri. 2.1. Vergi Birimlerinin Yıllar İtibariyle Sayısal Durumu Birimin Adı 31/12/1996 31/12/1997 31/12/1998

Detaylı

TAKVİM KARTONLARI 2016 YILI RESMİ TATİL GÜNLERİ

TAKVİM KARTONLARI 2016 YILI RESMİ TATİL GÜNLERİ 2016 YILI RESMİ TATİL GÜNLERİ 2016 YILI MÜBAREK GÜN ve GECELER Yılbaşı 1 Ocak Cuma Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı 23 Nisan Cumartesi Emek ve Dayanışma Günü 1 Mayıs Pazar Gençlik ve Spor Bayramı 19 Mayıs

Detaylı

MADENCİLİK SEKTÖRÜ YATIRIMLARINA SAĞLANAN DEVLET DESTEKLERİ

MADENCİLİK SEKTÖRÜ YATIRIMLARINA SAĞLANAN DEVLET DESTEKLERİ 2013 ARALIK SEKTÖREL MADENCİLİK SEKTÖRÜ YATIRIMLARINA SAĞLANAN DEVLET DESTEKLERİ Ahmet YETİM I.GİRİŞ Ülkemizde teşviklerden faydalanabilmek için, öncelikle Yatırım Teşvik Belgesi düzenlenmesi gerekmektedir.

Detaylı

PROGRAM EKİNİN GAYRİ RESMİ ÇEVİRİSİDİR. E K L E R EK 1.1... 4 DAİMİ İKAMET EDENLERİN SAYISI, TOPLAM NÜFUS, İLLERE GÖRE ŞEHİR VE KIRSAL

PROGRAM EKİNİN GAYRİ RESMİ ÇEVİRİSİDİR. E K L E R EK 1.1... 4 DAİMİ İKAMET EDENLERİN SAYISI, TOPLAM NÜFUS, İLLERE GÖRE ŞEHİR VE KIRSAL PROGRAM EKİNİN GAYRİ RESMİ ÇEVİRİSİDİR. E K L E R EK 1.1... 4 DAİMİ İKAMET EDENLERİN SAYISI, TOPLAM NÜFUS, İLLERE GÖRE ŞEHİR VE KIRSAL YERLEŞİMLERDEKİ NÜFUS %'Sİ... 4 EK 1.2... 6 KİŞİ BAŞI REEL GSYİH,

Detaylı

KURUM ADI KADRO ADI KONT.

KURUM ADI KADRO ADI KONT. . KPSS-2014/2 310020001 ADIYAMAN ÜNİVERSİTESİ Memur (ADIYAMAN MERKEZ Merkez) 1 0 86,13395 86,13395 310020003 ADIYAMAN ÜNİVERSİTESİ Memur (ADIYAMAN MERKEZ Merkez) 1 0 87,43649 87,43649 310020005 ADIYAMAN

Detaylı

GÜRELİ YEMİNLİ MALİ MÜŞAVİRLİK VE BAĞIMSIZ DENETİM HİZMETLERİ A.Ş SİRKÜLER

GÜRELİ YEMİNLİ MALİ MÜŞAVİRLİK VE BAĞIMSIZ DENETİM HİZMETLERİ A.Ş SİRKÜLER GÜRELİ YEMİNLİ MALİ MÜŞAVİRLİK VE BAĞIMSIZ DENETİM HİZMETLERİ A.Ş SİRKÜLER SİRKÜLER TARİHİ : 17.07.2009 SİRKÜLER NO : 2009/50 VERGİ İNDİRİMLERİNİ DE İÇEREN YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI HAKKINDA KARAR

Detaylı

Konut Fiyat Endeksi ne İlişkin Yöntemsel Açıklama

Konut Fiyat Endeksi ne İlişkin Yöntemsel Açıklama Konut Fiyat Endeksi ne İlişkin Yöntemsel Açıklama İstatistik Genel Müdürlüğü Reel Sektör Verileri Müdürlüğü İçindekiler I- Amaç... 3 II- Kapsam... 3 III- Veri Kaynağı... 3 IV- Veri Derleme Yöntemi... 3

Detaylı

M. SALİH URAS TÜİK DİYARBAKIR BÖLGE MÜDÜRÜ 10/08/2015

M. SALİH URAS TÜİK DİYARBAKIR BÖLGE MÜDÜRÜ 10/08/2015 M. SALİH URAS TÜİK DİYARBAKIR BÖLGE MÜDÜRÜ 10/08/2015 Diyarbakır Bölge Müdürlüğü 1 Nüfus Eğitim Sağlık Doğum Ölüm Evlenme ve Boşanma İşgücü Tüketim Fiyat Endeksleri Finansal Yatırım Araçları Sanayi Milli

Detaylı

İSTATİSTİK, ANALİZ VE RAPORLAMA DAİRE BAŞKANLIĞI

İSTATİSTİK, ANALİZ VE RAPORLAMA DAİRE BAŞKANLIĞI RAPOR BÜLTENİ İSTATİSTİK, ANALİZ VE RAPORLAMA DAİRE BAŞKANLIĞI Ağız ve Diş Sağlığı Hizmetleri (TKHK, 13-) Tarih: 13/11/ Sayı : 12 Editör Aziz KÜÇÜK Hazırlayan Alpay KÖMBE Katkıda Bulunanlar Uğur TEKKANAT

Detaylı

Yeni Teşvik Sistemi Kapsamında Turizm Sektörü CUMHURİYET TARİHİNİN EN KAPSAMLI TEŞVİĞİNDEN 28 BÖLGE HARİCİNDE TURİZM YATIRIMCILARINA İYİ HABER YOK

Yeni Teşvik Sistemi Kapsamında Turizm Sektörü CUMHURİYET TARİHİNİN EN KAPSAMLI TEŞVİĞİNDEN 28 BÖLGE HARİCİNDE TURİZM YATIRIMCILARINA İYİ HABER YOK Yeni Teşvik Sistemi Kapsamında Turizm Sektörü CUMHURİYET TARİHİNİN EN KAPSAMLI TEŞVİĞİNDEN 28 BÖLGE HARİCİNDE TURİZM YATIRIMCILARINA İYİ HABER YOK Cüneyt Ertürk Ertürk Yeminli Mali Müşavirlik ve Bağımsız

Detaylı

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ xx.11.2015 Sayı 44 Genel Değerlendirme Temmuz 2015 TEPAV İstihdam İzleme Bülteni nin -Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) Temmuz 2015 ve Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) Eylül 2015 verilerinin değerlendirildiği- 44.

Detaylı

SİRKÜLER (2013-10) KONU: TEŞVİK BELGESİNE BAĞLI YATIRIMLARDA İNDİRİMLİ KURUMLAR VERGİSİ

SİRKÜLER (2013-10) KONU: TEŞVİK BELGESİNE BAĞLI YATIRIMLARDA İNDİRİMLİ KURUMLAR VERGİSİ İstanbul, 08.02.2013 SİRKÜLER (2013-10) KONU: TEŞVİK BELGESİNE BAĞLI YATIRIMLARDA İNDİRİMLİ KURUMLAR VERGİSİ 1. YASAL ÇERÇEVE a. Kurumlar Vergisi Kanununun 32/A Maddesi 28.02.2009 tarih ve 27155 sayılı

Detaylı

Türkiye de Bölgesel Kalkınma

Türkiye de Bölgesel Kalkınma economicpolicyresearchinstitute ekonomipolitikaları araş t ı rmaenstitüsü Türkiye de Bölgesel Kalkınma Emin Dedeoğlu 7 Aralık 2006, Konya Türkiye'de Bölgesel Kalkınma Slide 2 Türkiye de Bölgeler Arası

Detaylı

KPSS-2014/3 Sağlık Bakanlığı ve Bağlı Kuruluşlarının Kadrolarına Yerleştirme Sonuçlarına Göre En Büyük ve En Küçük Puanlar (Önlisans)

KPSS-2014/3 Sağlık Bakanlığı ve Bağlı Kuruluşlarının Kadrolarına Yerleştirme Sonuçlarına Göre En Büyük ve En Küçük Puanlar (Önlisans) KURUM ADI ADI 290160001 SAĞLIK BAKANLIĞI SAĞLIK TEKNİKERİ (ADANA TÜM İLÇELER Taşra) 1 0 85,13376 85,13376 290160003 SAĞLIK BAKANLIĞI SAĞLIK TEKNİKERİ (AFYONKARAHİSAR TÜM İLÇELER Taşra) 2 0 81,03624 82,65201

Detaylı

TABLO-1. MERKEZİ YERLEŞTİRMEDEKİ EN KÜÇÜK VE EN BÜYÜK PUANLAR ( ORTAÖĞRETİM MEZUNLARI )

TABLO-1. MERKEZİ YERLEŞTİRMEDEKİ EN KÜÇÜK VE EN BÜYÜK PUANLAR ( ORTAÖĞRETİM MEZUNLARI ) 1573951 3 0 091.496 092.411 HEMŞİRE (BOLU) ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ (Merkez) 1573953 29 0 093.232 096.492 KORUMA VE GÜVENLİK GÖREVLİSİ (ANKARA) ADALET BAKANLIĞI (Merkez) 1573955 11 0 092.813 093.230

Detaylı

Mayıs 2014 SAGMER İstatistikleri

Mayıs 2014 SAGMER İstatistikleri Mayıs 2014 SAGMER İstatistikleri *Ekli dosyadaki istatistikî veriler, Sigorta Şirketlerinin SBM ye gönderdiği verilerden oluşturulmuştur. Veriler 31 Mayıs 2014 itibariyle alınmıştır. Tablo 1: Ödeme Yöntemine

Detaylı

TÜRKİYE İSTATİSTİK KURUMU DR. MEHMET AKYOL TÜİK MANİSA BÖLGE MÜDÜRÜ 09/04/2015

TÜRKİYE İSTATİSTİK KURUMU DR. MEHMET AKYOL TÜİK MANİSA BÖLGE MÜDÜRÜ 09/04/2015 DR. MEHMET AKYOL TÜİK MANİSA BÖLGE MÜDÜRÜ 09/04/2015 Nüfus Eğitim Sağlık Doğum Ölüm Evlenme ve Boşanma İşgücü Tüketim Fiyat Endeksleri Finansal Yatırım Araçları Milli Gelir Dış Ticaret Yapı İzin Konut

Detaylı

KENAN ÇELEBİ TÜİK EDİRNE BÖLGE MÜDÜRÜ 09/09/2015

KENAN ÇELEBİ TÜİK EDİRNE BÖLGE MÜDÜRÜ 09/09/2015 KENAN ÇELEBİ TÜİK EDİRNE BÖLGE MÜDÜRÜ 09/09/2015 Nüfus Eğitim Sağlık Doğum Ölüm Evlenme ve Boşanma İşgücü Tüketim Fiyat Endeksleri Finansal Yatırım Araçları Milli Gelir Dış Ticaret Yapı İzin Konut Satış

Detaylı

122. GRUPTA İHALE EDİLECEK SAHALARIN LİSTESİ. Belirlenen Taban İhale Bedeli TL. 1 Adana 3327245 3183357 II. Grup 81.07 Arama 6.06.2016 9,30 60.

122. GRUPTA İHALE EDİLECEK SAHALARIN LİSTESİ. Belirlenen Taban İhale Bedeli TL. 1 Adana 3327245 3183357 II. Grup 81.07 Arama 6.06.2016 9,30 60. 122. GRUPTA İHALE EDİLECEK SAHALARIN LİSTESİ Sıra No İli Erişim İlişkili Erişim Maden Grubu Alanı Ruhsat Safhası İhale Tarihi Saati Belirlenen Taban İhale Bedeli TL. 1 Adana 3327245 3183357 II. Grup 81.07

Detaylı

DR. MEHMET AKYOL TÜİK MANİSA BÖLGE MÜDÜRÜ 07/11/2014

DR. MEHMET AKYOL TÜİK MANİSA BÖLGE MÜDÜRÜ 07/11/2014 DR. MEHMET AKYOL TÜİK MANİSA BÖLGE MÜDÜRÜ 07/11/2014 Nüfus Eğitim Sağlık Doğum Ölüm Evlenme ve Boşanma İşgücü Tüketim Fiyat Endeksleri Finansal Yatırım Araçları Milli Gelir Dış Ticaret Yapı İzin Konut

Detaylı

TÜİK BURSA BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ 10/03/2015

TÜİK BURSA BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ 10/03/2015 TÜİK BURSA BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ 10/03/2015 Nüfus Eğitim Sağlık Doğum Ölüm Evlenme ve Boşanma İşgücü Tüketim Fiyat Endeksleri Finansal Yatırım Araçları Milli Gelir Dış Ticaret Yapı İzin Konut Satış Ulaştırma

Detaylı

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ

İSTİHDAM İZLEME BÜLTENİ 31 12 2014 Sayı 33 Genel Değerlendirme Ağustos 2014 TEPAV İstihdam İzleme Bülteni nin, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ve Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) Ağustos 2014 verilerinin değerlendirildiği 33. sayısında

Detaylı

TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ

TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ Sayfa 1 Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Gözden Geçirme Notları 2011 Yılı Ocak Ayı TÜFE Göstergeleri TÜİK tarafından tarihinde açıklanan, 2011 yılı Ocak ayı Tüketici

Detaylı

LİSTE - III TÜRKİYE KAMU HASTANELERİ KURUMU - TAŞRA İL KODU İL ADI POZİSYON ADI BÜTÇE TÜRÜ

LİSTE - III TÜRKİYE KAMU HASTANELERİ KURUMU - TAŞRA İL KODU İL ADI POZİSYON ADI BÜTÇE TÜRÜ YER DEĞİŞİKLİĞİ BAŞVURULARI İÇİN İLAN EDİLEN LİSTESİ 1 ADANA DİŞ TABİBİ DÖNER SERMAYE 1 1 ADANA DİŞ TABİBİ GENEL BÜTÇE 2 1 ADANA EBE DÖNER SERMAYE 1 1 ADANA EBE GENEL BÜTÇE 5 1 ADANA ECZACI DÖNER SERMAYE

Detaylı

-TÜRKİYE DE KİŞİ BAŞINA TÜKETİCİ BORCU 4 BİN TL YE YAKLAŞTI

-TÜRKİYE DE KİŞİ BAŞINA TÜKETİCİ BORCU 4 BİN TL YE YAKLAŞTI Umut Oran Basın Açıklaması 27.5.2013 -TÜRKİYE DE KİŞİ BAŞINA TÜKETİCİ BORCU 4 BİN TL YE YAKLAŞTI -SON ÜÇ YILDA KİŞİBAŞINA DÜŞEN TÜKETİCİ BORCU YÜZDE 90 ORANINDA ARTARKEN, AYNI DÖNEMDE TASARRUF NDAKİ ARTIŞ

Detaylı

Talepte Bulunan PersonelinÜnvanlara Göre Dağılımı

Talepte Bulunan PersonelinÜnvanlara Göre Dağılımı 15/06/2011-05/08/2011 Tarihleri Arasında Başkanlığımız İnternet Sitesinde Yayınlanan "Hizmetiçi Eğitim İhtiyacının Belirlenmesi Anketi"ne Katılan 7.191 Personelin 58.878 Tercihin, "Tercih Edilen Eğitim

Detaylı