Bir Ağ Yönetim Sistemi: GuardiLAN

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Bir Ağ Yönetim Sistemi: GuardiLAN"

Transkript

1 Bir Ağ Yöetim Sistemi: GuardiLAN Erha Altıtaş, Our Özardıç, Salih Talay, Tolga Ayav Bilgisayar Mühedisliği Bölümü İzmir Yüksek Tekoloji Estitüsü, İzmir {altitas, ozardic, stalay, ÖZET Bilgisayar ağlarıdaki hızlı gelişime rağme ağ yöetim sistemleri bu gelişimi geriside kalmaktadır. Ağları hızla gelişmesi, ağda oluşa trafik tiplerideki çeşitlilik, ve kayaklardaki kısıtlılık Servis Kalitesi ve Network Yöetimi koularıı daha öemli hale getirmiştir. Bu bildiride, İzmir Yüksek Tekoloji Estitüsü ü yerel bilgisayar ağı içi geliştirile GuardiLAN projesi suulacaktır. GuardiLAN ilk aşamada 3 kısımda oluşa, modüler ve web tabalı bir ağ yöetim sistemidir. Birici kısım ağ topolojisii belirlemeside ve takibide sorumlu olup, ikici kısım kullaıcıları IP adreslerii ve MAC adreslerii düzeli olarak kotrolüyle ağ güveliğii yükseltilmesii sağlamaktadır. So kısım ise geiş ala ağı bağlatısıı etki kullaımı içi geliştirilmiş bir akıllı bat geişliği yöetim aracıdır. ÖZGEÇMİŞ Erha Altıtaş 198 yılıda Hasköy (Bulgarista) da doğa Erha Altıtaş, 1998 yılıda İzmir Şiriyer Lisesi i, 23 yılıda da İzmir Yüksek Tekoloji Estitüsü Bilgisayar Mühedisliği Bölümü ü bitirdi. Bugüe dek çeşitli web tabalı yazılım geliştirme projeleride görev almıştır. Our Özardıç 1981 yılıda Bartı da doğa Our Özardıç, 1999 yılıda Bartı Davut Fırıcıoğlu Aadolu Lisesi i, 23 yılıda da İzmir Yüksek Tekoloji Estitüsü Bilgisayar Mühedisliği Bölümü ü bitirdi. Salih Talay 1982 yılıda Sakarya da doğa Salih TALAY, 1999 yılıda İzmir Buca Aadolu Lisesi i, 23 yılıda da İzmir Yüksek Tekoloji Estitüsü Bilgisayar Mühedisliği Bölümü ü bitirdi. ABSTRACT Preset day s growth of etworks ad diversity i types of traffic may cause cogested etworks, which brigs a great demad for Quality of Service (QoS) ad Network Maagemet. I this paper, the project amely GuardiLAN, which has bee developed for Izmir Istitute of Techology s local area etwork, is preseted. GuardiLAN cosists of three sub-projects; etwork topology discovery ad maagemet, IP-MAC address matchig, ad itelliget badwidth maagemet for the WAN coectio. Tolga Ayav 1974 yılıda İzmir de doğdu yılıda İzmir Atatürk Lisesii, 1995 yılıda Dokuz Eylül Üiversitesi Elektrik- Elektroik Mühedisliği Bölümü ü bitirdi yılıda İzmir Yüksek Tekoloji Estitüsü Bilgisayar Müh. Bölümüde Yüksek Lisas öğreimii tamamladı. Hale bu bölümde Öğretim Görevlisi olarak görev yapmakta olup Ege Üiversitesi Bilgisayar Müh. Bölümüde de doktora öğreimii sürdürmektedir.

2 1. GİRİŞ Bilgisayar ağlarıda oluşa trafik, yüksek oralarda farklılıklar göstermekte ve her bir trafik tipi; bat geişliği, gecikme, gecikme sürelerideki değişim ve buluabilirlik faktörleri açısıda kedisie özgü gereksiimlere sahip olmaktadır. Iteret i kullaımıı patlamasıyla, bu trafikleri büyük bir kısmı IP tabalı olmuştur. Tek bir trasfer protokolüü kullaılması, hem gerekli ola doaımı daha az karmaşık olması, hem de işletim bedellerii düşük olması açısıda yararlı olmaktadır. IP i paket aahtarlamalı bağlatısız bir protokol olması bilgisayar ağlarıda Servis Kalitesi açısıda belirsizlikler getirmektedir. Tüm bular ağ yöetimii daha zor hale getirmektedir. Bu bildiride suula ve üç kısımda oluşa GuardiLAN projesi İzmir Yüksek Tekoloji Estitüsü yerel ağıı yöetimsel ihtiyaçlarıı karşılamak içi geliştirilmektedir. İzmir Yüksek Tekoloji Estitüsü Kampüs alaı ve bua bağlı olarak kampüs yerel ala ağı hızla geişlemektedir. Buu soucuda da ağ içide bazı kotrol ve yöetim gereksiimleri ortaya çıkmıştır. E temel ihtiyaç ağı topolojisii belirlemesi ve bir haritasıı oluşturulmasıdır. Bu harita sayeside her türlü cihazı çalışma durumu, hat durumları ve hatları kullaım oraları izleebilir. Bu sayede ağda oluşabilecek problemler cok daha hızlı bir şekilde tespit edilebilir. Takip ede bölümde topoloji belirleme çalışması detaylı olarak alatılmaktadır. Ağ içideki sorularda biri de yerel ala ağıı kedi içideki güvelik gereksiimleridir. Ağ içideki bir kullaıcı, bir başka kullaıcıı IP adresii ele geçirip kullaarak, o kullaıcıya taımış ve başkalarıı erişimi ya da kullaımıa izi verilmeye hizmetlere ya da bilgilere ulaşabilir; o kullaıcı adıa ağ içide trafik oluşturabilir ve hatta buu değişik kayaklara saldırı amaçlı kullaabilir. Bu durumu öüe geçebilmek içi, her kullaıcıı sürekli ayı IP adresiyle ağa giriş yapıp yapmadığıı kotrol edilmesi gerekmektedir. Bu kouyla ilgili başka bir soru ise, ağa yei dahil ola ve daha öcede ağı bir elemaı olduğua dair güveilir termial olarak belirlememiş termialleri belirlemesidir. Bu durum, etheret ortamıda çok büyük bir soru oluşturmayabilir; çükü bu yei termiali ağa giriş yapabileceği fiziksel oktalar geellikle deetim altıdadır; acak saldırıı içeride de gelebileceği göz öüde buludurulduğuda bu durum da bir risk faktörü oluşturmaktadır. Acak, kampüs ağıı oluştura alt ağlarda herhagi birii kablosuz ağ olması durumuda, fiziksel olarak kotrol edilemeye bir oktada gelebilecek bir dış saldırı öemli bir risk oluşturur. Saldırı, ağ içideki herhagi bir kayağa zarar verilmesi olabileceği gibi, servislerde kesitilere sebep oluması, korumalı bir bilgiye ulaşılması ve hatta yalızca ağ içideki aka trafiği dilemesi olarak da karşımıza çıkabilir. Bu ve bezeri durumlarda da, ağ içide güveile termialler belirlemeli ve ağa eklee her yei termial bulumalı, bu termial hakkıda güveilir ya da güveilmez kararıı verilmesi ve o termiale tahsis edilmiş ola bat geişliğii bua göre ayarlaması gerekmektedir. Bu projei ikici kısmı IP ve MAC adreslerii karşılaştırmak suretiyle uyumsuzlukarı tespit ederek ve ağa yei eklee kullaıcıları belirleyerek ağ güveliğii yükseltilmeside rol oyamaktadır. Yerel ağdaki diğer bir problem de WAN bağlatısıdaki sıkışma veya verimsiz kullaımdır. Bu bağlatıı sıkışmasıı ölemek amacıyla mevcut bat geişliğii artırılması, akla gele ilk çözümdür. Acak soru, basit bir kapasite soruuda daha ötesidir. Durum, trafiği hacimsel olarak artışıı yaıda yapısal olarak da değişmesidir. IP tabalı uygulamalar çok sayıda yei trafik tipleri doğurmakta ve oldukça farklı yapıda operasyoel gereksiimler ortaya çıkarmaktadır. So zamalarda peer-to-peer programları gelişmesiyle mevcut bat geişliklerii büyük bir kısmı bu programlar tarafıda harcamaya başlamıştır. Bu ise bir çok kurum içi, o kurumu Iteret kullaım politikasıa bağlı olarak, öemli bir soru teşkil etmektedir. Projei üçücü ve so kısmı mevcut bat geişliğii kullaıcılara kurumu politikalarıa bağlı olarak otomatik olarak paylaştıra bir akıllı bat geişliği yöetim programıdır. Bu projeyle ilgili detaylı bilgi so bölümde verilmektedir. Buları dışıda, ağ içideki trafiği ve kullaıcılara ait belli başlı kullaım verilerii derlemesi, buları işlemesi ve oluşa bilgileri ağ yöeticisi tarafıda yöetsel karar verme aşamasıda kullaılması ağı verimliliğii arttıracak bir faktördür. Buu içi üç proje tarafıda kullaılabilecek ortak bir veritabaı oluşturulmuştur. Veritabaı ile ilgili detaylar da takip ede bolümlerde verilecektir. 2. FİZİKSEL AĞ TOPOLOJİSİ BELİRLEME 2.1. GİRİŞ Bir bilgisayar ağıı fiziksel topolojisi, o bilgisayar ağıa bağlı kullaıcıları bilgisayarları, ağ yazıcıları, kesitisiz güç kayağı takip sistemleri, bu sistemleri birbirlerie bağlaya etheret aahtarları, yölediriciler ve buları birbirleriyle ola fiziksel (kablolu veya kablosuz) bağlatılarıı ifade eder. Fiziksel topoloji, Veri Bağlama katmaı ( OSI 2 ) seviyesideki bağlatıları içerir. Matıksal ağ topolojisi ise Ağ katmaı (OSI 3 ) seviyeside bağlatıları ifade eder ve fiziksel topolojide farklı olarak yerel ağı oluştura bağlatıları görmezde gelir. Matıksal topoloji daha çok Geiş Ala Ağları seviyeside alam taşır. Moder IP tabalı ağları yöetimi gü geçtikçe daha öemli bir hale gelmektedir. Ağa katıla yei kullaıcılar, eklee yei etheret aahtarları, bu aygıtları takibi, yöetimi, ağ trafiği icelemesi ve değerledirmesi gibi gülük soruları çözümüde ağ yöeticilerie yöelik olarak hazırlamış pek çok yazılım mevcuttur, acak buları hepsi belirli bir görevi yerie getirecek şekilde geliştirilmiştir. Özel talepler ve görev grupları içi özel geliştirilmiş yazılımlar acak özel olarak geliştirilmektedir. Fiziksel ağ topolojisii bilimesi ağ yöetimi çalışmaları içide öemli bir yer tutmaktadır. Sistemi yük dağılımıı icelemesi, geel eğilimleri ortaya çıkarılması, ihtiyaçları belirlemesi, istee türdeki trafiği takibi ve yöetimi, kullaıcıları ve haklarıı yöetimi, sistemde ortaya çıka soruları takibi ve giderilmesi yie ağ yöeticisii sorumluğudadır. Bu görevleri etki ve yeteri kadar yerie getirilebilmesi içi ağı topolojisii kotrol altıda tutulması ağ yöetimide oldukça öemli yer tutar. Ağ topolojisi belirleme çalışmaları Iteret i düyaya yayılması ile hız kazamıştır. Ağ Katmaı düzeyide yapıla çalışmalar daha çok aa omurgaları buluduğu Geiş Ala Ağlarıı ve ağ katmaı seviyeside topoloji gösterimii hedeflemiş, [1], [2] ve [3] çoğu durumda yerel ala ağlarıı ve oları bileşelerii gözardı etmiştir. Ticari ürülere de yasıya bu durum daha sora pek çok üretici ve geliştiricii ortaya çıkardığı ürülerle kapatılmaya çalışılmıştır [4], [5].

3 Fiziksel topoloji belirleme kousudaki ilk öemli akademik çalışma Breitbart tarafıda Bell Laboratuarları da yapılmıştır [6]. Lucet grubu, stadart SNMP MIB lerii kullaarak yaptığı çalışmada etheret aahtar aktarım tablolarıda eksiklik olmadığı kabul edilerek bir sistem tasarlamıştır. Acak bu şartı yerie getirebilmek içi ağ üzeride sürekli olarak ağ elemalarıa yöelik paket trafiği oluşturma zorululuğu vardır. Daha soraki öemli çalışma ise Lowekamp tarafıda yapılmıştır [7]. Bu çalışmada fazlada paket trafiği oluşturmada ve aahtarları aktarım tablolarıı içerdiği bilgiler yeterli kabul edilmiştir. Topoloji belirleme işlemi kullaıcı tarafıda belirtile IP adresleriyle sıırlıdır ve etheret aahtarları hariç diğer akıllı cihazları yöetimii içermememektedir. Bu uygulama İYTE yerel ala ağıda deemiş acak tatmi edici bir souç elde edilememiştir. Kouyla ilgili e gücel çalışma ise Bejerao u çalışmasıdır [8]. Farklı bir algoritma ortaya koya grup, çalışmasıda uygulamaı souçlarıda bahsetmemiştir. Spaig Tree protokolüü kullaa ağlardaki fiziksel topolojiyi belirlemek içi yapılmış çalışmalar da bulumaktadır [9] YAPILAN ÇALIŞMA GuardiLAN projesi çerçeveside yapıla çalışma öcede belirlemiş geel ve özel tüm Iteret adres blokları üzerideki sistemleri belirlemesie ve öcede belirtilmiş tüm ağ yöetim topluluklarıı yöetimie imka sağlamaktadır. Buu yaıda toplaa verileri GuardiLAN veritabaıa aktarımı ve böylece diğer ağ yöetim araçlarıyla yardımlaşması ve ağ yöetimi görevlerii kolaylaştırması hedeflemiştir. Aşağıda verile algoritma ile öcede belirlemiş Iteret adres bloklarıda çalışmakta bulua sistemleri belirlemesi ve sııfladırlması mümkü olmaktadır. Bu yötemle hem ağa yei bağlaa bilgisayarlar belirlemekte hem de topoloji belirleme esasıda kullaılacak ola etheret aahtarları adres aktarım tablolarıdaki eksiklikleri gidermektedir SNMP, SMI, MIB HAKKINDA TEMEL BİLGİLER Ağ yöetimi görevlerii daha kolay ve uzakta yerie getirilebilmesi içi tasarlaa SNMP protokolu topoloji belirlemede temel bileşei oluşturmaktadır [1]. SNMP i 3 versiyou bulumaktadır: v1, v2c, v3. Kimlik doğrulama işlemleri SNMP v2c de topluluk isimleri vasıtasıyla yapılmaktadır: ör. public. SNMP ile akıllı cihazlarla ilgili geel ve özel pekçok bilgiye erişim mümkü olmaktadır. Bütü bu yöetimsel bilgiler ve buları saklama ve erişim biçimi SMI (Structure of Maagemet Iformatio) ile taımlamıştır. SMI ile taımlaa yöetimsel eseler, yie SMI da taımlaa hiyeraşik yapıya uyarlar. SMI ile ağacı yalızca gövdesi ve bileşeleri yapıları taımlaır. Ağacı yaprakları ise MIB (Maagemet Iformatio Base) ile belirlemiştir [11]. MIB lerle taımlaa yöetimsel bilgiler Sistem Adı gibi tek bir satır ile ifade edilebildiği gibi bir tabloyu da ifade edebilmektedir. Öreği Etheret Aahtarlarıı hagi MAC adresie hagi portta ulaşabileceğii bulduğu adres aktarım tabloları (Address Forward Table - AFT) bir tablo olarak BRIDGE-MIB de taımlamıştır [12]. Geel amaçlı MIB ler RFC belgeleriyle taımlaır ve gücelleir. Acak cihazı kedisie özel yöetimsel bilgileri tutulduğu özel MIB ler cihazı ürete kuruluş tarafıda düzeleir ve gücelleir. MIB-II, RFC-1213 ile taımlamıştır ve daha sora başka RFC ler ile değişiklikler yapılmıştır. Herhagi bir akıllı cihazla ilgili geel bilgilere erişmek içi akıllı cihazı SNMP Aget ıda (akıllı cihazı SNMP sorgularıa cevap vermesii sağlaya yazılım) implemete edilmiş olması yeterlidir. Cihazları cisie özel yöetimsel bilgiler, öreği Etheret Aahtarıı Port-Arabirim tabloları veya ağ yazıcısıı iş kuyruğu bilgileri veya bir suucuu üzeride çalışa süreçler gibi cihaz tipie özel MIB lerde taımlıdır (BRIDGE-MIB (RFC 1493), HOST-RESOURCES [13] ) ve yüklüdür. Öreği bir ağ yazıcısıı SNMP Aget ı etheret aahtarıda buluması gereke Port-Arabirim tablosu ile ilgili sorguya cevap vermez AKILLI CİHAZLARIN TİPLERİNİN BELİRLENMESİ Algoritmada kullaıla sistem taımı bilgisi.iso.org.dod.iteret.mgmt.mib- 2.system.sysDescr. esesi olarak bütü akıllı cihazlarda ortaktır, cihazda SNMP buluduğuu işaret eder. Sistemde gele yaıt ile sistemi yazılım ve/veya doaım üreticisii öğremek de mümkü olmaktadır. BRIDGE-MIB etheret aahtarlarıda ve yölediricilerde buluur. Buları birbiride ayıra özellik köprü yötemidir: güümüzde etheret aahtarları Trasparet modda çalışır. Yölediriciler ise Source Route Trasparet modda çalışır. Bu ikisii birbiride ayırmak içi BRIDGE-MIB deki ( RFC-1493 te.iso.org.dod.iteret.mgmt.mib- 2.dot1dBridge olarak taımlamıştır ).dot1dbase.dot1dbasenumports. (port sayısı) esesi sorgulaır. Cevap da büyükse etheret aahtardır, değilse yölediricidir. C = { belirli SNMP yöetimsel topluluk isimleri : ör. public } cl i C i herhagi bir elemaıı temsil etmektedir. ip = { belirli bir IP adres bloğu : ör /22 veya /24 } ip j-k j ici IP bloğuu k ıcı elemaıı temsil etmektedir. IPB = { belirli IP adres blokları } M = {IPB kümeside taımlı IP adreslerii kullaa ve C i elemalarıda herhagi biri ile SNMP sorgularıa cevap vere akıllı cihazları ifade ede IP adresi topluluk ismi ikilisi } B = { M i sadece etheret aahtarı ola elemaları} H = { SNMP ile yöetim imkaı bulumaya cihazlar} ifade etmek üzere Prosedür : Cihazları cislerii belirlemesi : Başlagıç : /* Akıllı cihazları belirlemesi */ C i elemaı her bir c i içi IPB i elemaı her bir ip j içi ip j i her bir elemaı ip j-k içi (cl i ) ile (ip j-k ) adreside sistem bilgisii sorgula Eğer cevap gelirse M ye (ip j-k, cl i ) ikilisii ekle Diğer durumda ip j-k adresii H ye ekle /* Etheret Aahtarlarıı belirlemesi */

4 M i elemaı ola her bir (ip, topluluk) ikilisi içi topluluk ismi ile ip adreside port sayısıı sorgula Eğer cevap gelirse ve Eğer da büyükse ip bir etheret aahtarıa aittir Diğer durumda ip bir yölediriciye aittir. Diğer durumda ip adresii kullaa sistem ormal kullaıcı, ağ yazıcısı, UPS takip sistemi olabilir AÇIK BİLGİSAYAR SİSTEMLERİNİN BELİRLENMESİ Ağ yöetimi ile ilgili çalışmaları etki ve etkili olarak yapılabilmesi içi akıllı cihazlar kadar diğer sistemler hakkıda bilgi sahibi olmak da öem taşır. Ağa bağlı kullaıcıları çoğuda SNMP bulumaz, bu yüzde zate bağlatısız bir protokol ola UDP yi kullaa SNMP sorgularıa cevap vermezler. Dolayısıyla SNMP sorguları açık sistemleri belirlemede etkisiz kalmaktadır. Acak ormal kullaıcılar yerel ağ trafiği büyük bölümüü oluşturmaktadır ve takibii faydaları açıktır. Hagi sistemleri o ada açık olduğuu ve/veya açık olması gerektiğii bulabilmek veya tahmi edebilmek içi birkaç yötem vardır : 1. ICMP Pig. Hedef IP adresie ICMP-Echo paketi yollar. UNIX türevi ve Widows sistemlerde bu işlem e basit olarak pig komutuyla yapılmaktadır, dolayısıyla yötem de bu şekilde ismledirilmiştir. ICMP Paketleri Raw Soket kulladığı içi platforma özel uygulama gerektirir. Güvelik duvarı bulua sistemler bu paketleri değerledirmeye almazlar, bu yüzde bu şekilde elde edile veriler çok da güveilir olmamaktadır. 2. TCP Pig. Hedef IP adresii öcede belirlemiş bir portua (ör. 8/tcp) bağlatı isteği yollaır. Bağlatı kabul edilirse sistemi açık olduğu ortaya çıkar, bağlatıı karşı tarafta reddedilmesi de açık olduğuu ortaya çıkarır. Güvelik duvarı bulua sistemlerde kısme daha iyi souç verir, acak ICMP Pig e göre daha yavaş souç alıır. 3. Pasif Dileme. Yukarıdaki yötemler gerek sisteme, gerekse ağa yük getirmektedir. Ayı zamada güvelik duvarı bulua sistemleri belirlemede başarı oraı düşüktür. Pasif dileme yaklaşımı sistemleri farklı hizmetler içi yolladıkları paketleri dilemesi ve değerledirilmesi esasıa dayaır. Öreği güvelik duvarı kullaa bir kullaıcı bilgisayarı gele ICMP Echo ve TCP Bağlatı isteği paketlerii reddedecektir, acak ayı kullaıcıı bir ftp suucusua bağlaırke oluşturduğu trafik yakalaabilirse sistemi açık olduğuu ispat edecektir. Bu paket trafiğii iyi seçilmiş bir örekleme aralığı içide (ör. 5 dk. ) dilemesi ise zamasal lokalite presibie dayaarak açık sistemler hakkıda fazlada bilgi sağlayacaktır. Açık sistemleri belirlemesi içi pig ve pasif dileme tekikleri kedi başlarıa kullaılabilir. Acak bu iki yötemi kombiasyouu kullaılmasıı sağlayacağı fayda açıktır. A = { Pasif dileme soucu açık olduğu bilie veya tahmi edile sistemleri IP adresleri } A * = {Açık olduğu kabul edile sistemleri IP Adresleri} ip = { belirli bir IP adres bloğu : ör /22 veya /24 gibi } ip j-k j ici IP bloğuu k ıcı elemaıı, ve IPB = { belirli IP adres blokları } temsil etmek üzere /* Açık ve ağa bağlı bilgisayarları belirlemesi*/ Prosedür : Açık Sistemleri Belirlemesi : IPB i her elemaı ip j içi Başla : ip j i her elemaı ipj-k içi Başla : Eğer ip j-k A devam et Diğer durumda pig(ip j-k) Eğer cevap gelirse A* = A* ip j-k TOPOLOJİ BELİRLEME ALGORİTMASI VE İŞLEYİŞİ Bu aşamada öce yapıla işlemler ile elde edile bilgilere bakıldığıda sisteme bağlı cihazları o aki durumları, akıllı olup olmadıkları ve tahmii olarak cisleri belirlemektedir. Yukarıdaki bilgiler ağ yöetim sistemie ve topoloji belirleme algoritmasıa ağa bağlı bulua etheret aahtarlarıı listesi, kullaıcıları ve diğer akıllı cihazları listesi gibi bilgileri sağlamak içidir. Soraki aşamada etheret aahtarları ile ilgili olarak özel bilgiler toplamaktadır. Etheret aahtarlarıda aşağıdaki bilgiler alımaktadır : Sistem Bilgileri (ör. Sistemi isim, yer, taım, çalışabilirlik süresi bilgileri...) Arabirim Bilgileri (ör. Arabirim sayısı, özellikleri ve MAC adresi...) Temel aahtarlama bilgileri (ör. sistemi kedi MAC Adresi, Port sayısı... ) Aahtar Bilgileri (ör. Port-Arabirim Tablosu, MAC Adresi Port Tablosu,...) Aşağıda örek bir MAC Adresi port tablosuu dökümü verilmiştir: Idex No: MAC Adresi Port Durum AF F2 1 1E 2 leared (3) leared (3) F ED A7 26 leared (3) Şekil 1. Örek aktarım tablosu Etheret Aahtarları MAC çerçevelerii aktarımıı yaparke hagi adrese hagi portta yapılacağı bilgisii bu tabloda saklamaktadır. Şekil 1 aktarım tablolarıa bir örektir. Normal çalışma saatleride aa omurgayı oluştura aahtarları tuttukları tablolar yüzlerce satır içermektedir ve sürekli olarak yeilemektedir. Şekil 2 İYTE de bulua 3 Etheret Aahtarı ile ilgili bilgileri göstermektedir. Lowekamp, topoloji belirlemek içi varola adres aktarım listelerii yeterli olduğuu ve fazlada trafik oluşturmaya gerek olmadığıı savumuştur. Acak yie de aahtarları belirlemek ve gerekli bilgileri yükleyebilmek içi herbir aahtarı teker teker sırayla sorgulamasıda büyük yarar vardır. Buu edei ileride açıklaacaktır.

5 aahtarı MAC Adresi kayıtlıdır. Bu durumda 2. şarta dayaarak.4 ü 12. portu.6 ı 56. portua bağlıdır deebilir. Bu bağlatıyı.4:12.6:56 olarak göstereceğiz..6 ve.9 adreslerii kullaa aahtarlarda ise ilk iki şart bağlatıyı belirlemede yetersiz kalmaktadır. Bu durumda üçücü şart ile bağlatı belirleebilmektedir..9 adresli aahtarı 7. portuda aktardığı MAC adresleride e az ikisi.6 ı e az iki ayrı portu üzeride aktarılmaktadır. Bu durumda.9:7 kabul edilir..9 u 7. portu dışıdaki portlarda aktardığı MAC Adresi ise.6 ı 57. portu üzeride aktarılmaktadır. 3. şarta dayaarak.9:7.6:57 buluur ALGORİTMA Aşağıdaki algoritmada bütü aahtarları kök kabul edile aahtara bağlı oldukları port, kök port kabul edilmektedir. Bua göre topoloji ağacıı kökü dışıdaki bütü aahtarları belirli bir kök portu olacaktır. Algoritma, ağı oluştura Hubları ve SNMP yüklü olmaya veya SNMP özelliği kapatılmış aahtarları da kapsamaktadır. Şekil 2. Aahtarları aktarım tablolarıa ilişki örek BASİT BAĞLANTI TEOREMİ VE MİNİMUM BİLGİ GEREKSİNİMİ ŞARTLARI Lowekamp adres aktarma tabloları kullaılarak topolojiyi belirlemede Breitbart ı kulladığı Doğruda Bağlatı teoremi yerie Basit Bağlatı teoremii öermiştir. Basit Bağlatı Teoremi, iki cihazı birbirlerie doğruda yada dolaylı olarak birbirlerie bağlı olmaları durumlarıı ifade eder, varola ağdaki yerleşim hakkıdaki bilgilerde topoloji hakkıda çelişki oluşturacak ve olası olmaya durumları dışlayarak Etheret aahtarlarıı birbirlerii gör dükleri portları belirleebilmesi içi üç şartı gerekli ve yeterli olduğuu belirtir. Aahtarlar ve MAC Adresleri A ve B olsu. A ı i ci portuda gördüğü MAC Adresleri Ai ile belirtilsi. Bi ise B i j ci portuda gördüğü MAC Adresleri olsu. 1. A, B i MAC Adresii A ı i. ci portuda, B de A yı j ci portuda görmektedir. 2. A, B i MAC Adresii A ı i ci portuda görmektedir, B i j ici portuda gördüğü iki MAC adresi C ve D olsu. A, herbiri i de farklı k ve l icı portlarda aktarılmaktadır. 3. A ı i ici portuda gördüğü bir MAC Adresi E olsu. Bu B i j ici olmaya bir portuda gözükmektedir. B i j ici portuda gördüğü iki MAC Adresi, C ve D, A da herbiri i de farklı k ve l ci portlarda aktarılmaktadır. Akıllı Etheret aahtarları Spaig Tree Protocol uygulamadığı durumlarda sadece kedilerie paket geldiği zama cevap verirler. Bu yüzde birbirlerii yerleri hakkıda sahip oldukları bilgiler acak başka bir aahtara yöelik paketleri aktarmaları ile olur. Aahtarları birbirlerii de görebilmeleri içi e başta bütü aahtarlara paket yollamak daha sora da adres aktarımı bilgilerii yüklemek büyük kolaylık sağlamaktadır. Bu işlemi yapılmaması birici şartı ortaya çıkmasıı zorlaştırmaktadır. Şekil 2 de adres aktarım tabloları verile üç aahtarda IP Adresi.4 ola aahtar.6 ve.7 IP adreslerii kullaa aahtara 12. portuda bağlıdır..6/.7 adreslerii kullaa aahtarı 56.portuda.4 adresli SW={Topoloji Belirlemede Kullaılacak Etheret Aahtarlar } Kök={ Topoloji ağacıı kökü kabul edilecek aahtar } Prosedür TopolojiBelirle(Kök) BaşlagıçKöküüBelirle(); Kök Aahtarı her bir portu i içi AltTopolojiBelirle( Kök, i ); Prosedür AltTopolojiBelirle( Kök Aahtar, i ) Başla. Kök = KökAahtarıBelirle(Adaylar, Liste); Kök Aahtarı her bir portu i içi AltTopolojiBelirle( Kök, i ); Prosedür KökAahtarıBelirle(Kök, KökPort, Adaylar, Liste) Her bir aday aahtarı (A i ) kök portuu belirle; Kökbuludu = Yalış; Eğer OrtakSegmetiBul(Kök, KökPort, Adaylar) {} H = HubOluştur(); YeiKök = H; Geri dö; Her bir aday aahtar A i içi ve Kökbuludu = Yalış ike Başla : KökOlabilir = Doğru ; Listedeki A j (i j) içi ve KökOlabilir = Doğru ike Eğer A i, A j ile kök portuda bağlıysa KökOlabilir = Yalış; Diğer durumda Devam et; Eğer KökOlabilir = Doğru ise KökBuludu = Doğru; YeiKök = A i ; Geri dö;

6 /* Hiçbir aahtar kök olamaz veya Aday = {} ise Hub veya SNMP bulumaya Etheret Aahtarı */ OrtakSegmetBul(Kök, KökPort, Adaylar); H = HubOluştur(); YeiKök = H; Geri dö; PAYLAŞILAN SEGMENTLERİN TESPİTİ Eğer ağ içide iki aahtar birbirie bir Hub veya SNMP özelliği bulumaya veya kullaılamaya bir aahtar ile bağlamış ise bu iki aahtar aralarıda paylaştıkları bir segmeti varlığıda haberdar olmayacaktır. İki aahtar da de bu segmete bağlı MAC adreslerii sırada adresler olarak göreceklerdir. Acak ortak segmeti varlığı aşağıdaki yötem ile ortaya çıkarılabilmektedir. Böylece iki aahtarı arasıda bir hub olduğua (SNMP özelliği kullaılmadığı takdirde aahtarlar da hub olarak kabul edilebilir ) karar verilir, topolojideki hata giderilebilir. A i : A ı i ci portuda kayıtlı MAC Adresleri Listesi Prosedür OrtakSegmetiBul(Kök, köküportu k, Adaylar ) OrtakSegmet = Kök k Adaylar içideki her bir elema A i içi Ortak Segmet = Ortak Segmet Α i ALGORİTMANIN İŞLEYİŞİNE ÖRNEK Aşağıdaki şekilde küçük bir bilgisayar ağı görülmektedir. Ağa bağlı 5 akıllı aahtar, bir adet Hub, bir suucu ve birkaç tae de kullaıcı gözükmektedir. Topoloji Algoritması aşağıdaki örek ağda aşağıdaki gibi çalışmaktadır : Kök = A; A:1 içi AltTopolojiBelirle(A); AltTopolojiBelirle(Kök) Adaylar = {A 1 portu ucudaki aahtarlar } Adaylar = {D, E, C, F, G } OrtakSegmet = {} Kök Adayı : D D:18 E:26 /* D E ile bağlatısıı kök port üzeride yapmıştır. Bu durumda D,E,C arasıda D kök olamaz.*/ E:26 D:18 /* E, D ile bağlatısıı kök portu üzeride kurmuştur. Bu durumda E de kök olamaz. */ C:16 D:18 C:14 E:26 C:16 F:1 C:16 G:13 /* C iki bağlatısıı da kök portu üzeride yapmamıştır. Adaylar arasıdaki kök C dir.*/ Aahtar bulumadığı durumlar: D:2 içi AltTopolojiBelirle(D) Adaylar = {F, G} OrtakSegmetBul(D, 2, {F, G}) Başla : /* Aahtarları Adres Aktarım Tabloları : D:2 = {F, User-1, User-2, User-3, G} F:26 = { User-1 } F:14 = { User-2 } G:13 = { User-1, User-2 } G:5 = { User-3 } */ OrtakSegmet = D:2 = {F, User-1-2-3, G} {F, G} i her bir elemaı A:kök Başla : OrtakSegmet = OrtakSegmet A i /* Eğer ortak segmet yoksa { } döecektir. */... OrtakSegmet = { User-1} H = HubOluştur(OrtakSegmet, Hub-Z); Kök = H; Geri dö;... AltTopolojiBelirle(Hub-Z); SONUÇ Şekil 3. Algoritmaı işleyişie dair örek ağ Fiziksel ağ topolojisii bilimesi ağ yöetimi açısıda oldukça büyük öem taşımaktadır. GuardiLAN topoloji belirleme uygulamasıda büyük orada ilerleme kaydedilmiş, acak gerek ağı iç soruları gerekse uygulamada kayaklaa soruları da eklemesiyle heüz tamamlaamamıştır. Basit Bağlatılarda A:1 D:18 ifadesi A ı 1.portuu D:18 portu arasıda basit bağlatı buluduğuu göstermektedir. Aahtar hiyeraşisii belirlemesi şu şekilde olmaktadır: Kök : A SW = {A, B, C, D, E, F, G} Topoloji Belirle()

7 3. IP-MAC ADRESLERİNİN KONTROLÜ 3.1 GİRİŞ Temel ağ protokolleri, yerel ala ağları içi yeterli yöetim ve güvelik kotrolü gereksiimlerii tam alamıyla karşılayacak şekilde tasarlamamıştır, acak bu protokolleri ve bize suduğu özelliklerii kullaarak, çeşitli tasarım araçları ile ağı kotrolü sağlaabilecek, dışarıda girişler bakımıda ağı güveliği deetleyebilecek, IP ve MAC adresleri tablosu ile ağı mevcut yapısıda karşılaşılabilecek uyumsuzluklar durumuda kullaıcılar hata mesajlarıyla uyarılacak ve programı iteret arayüzü ile çeşitli kullaım bilgilerie ulaşılabilecek bir sistem oluşturmak mümküdür [14]. IP - MAC kotrolü projesi, İzmir Yüksek Tekoloji Estitüsü kampüs alaı yerel ağı içeriside yöetimsel bir araç olarak kullaılmak üzere güvelik ve görütüleme gereksiimleri karşısıda ortaya çıkmıştır. Temeldeki amaç, bu proje ile birçok ayrı projei birlikte güçlü bir ağ yöetim sistemi oluşturmasıdır. 3.2 AĞ GÜVENLİĞİ - "Spoofig Attack" Yerel ala ağlari içi öemli güvelik tehditleride biri de Spoofig Attack saldırı türüdür. Burada saldırı, ağı içide güveile bir kayakta geliyormuş gibi algıladığı içi, bir saldırı olarak belirlemek zordur. Güveile bir IP adresi ile paket alışverişi yapılırke, ayı zamada o IP 'i sahibii gerçekte güveile termial olup olmadığı kotrul edilmeli, "Autheticatio" işlemi yapılmalıdır. Kullaıcı, güveile bir termiali IP adresii ele geçirerek bir saldırı düzeleyebilir ve sadece o termiali ulaşmasıa izi verile servislere ya da kayaklara ulaşabilir [15]. 3.3 ADRES ÇÖZÜMLEME PROTOKOLÜ (ARP) Adres Çözümleme Protokolü (ARP), her tür yayı ağıda kullaılabile OSI birici katma adresleri ikici katma adreslere çözümleye, ikici katmaa ait geel bir protokoldür. Etheret ortamıda kullaıla ARP paket formatı Şekil 4' de gösterilmiştir. Paketi başlık bilgileride sora gele 64. bitte itibare 6 bayt, yai 48 bit veri kayak termiali MAC adresi, soraki 4 bayt IP adresi bilgilerii taşır. Buda sora gele 6 baytta hedef termiali MAC adresi ve ardıda gele 4 baytta de hedef termiali IP adresi bilgileri yer alır [16]. Şekil 4 - ARP Paket Formatı Şekil 5. IP-MAC Kotrolü Örek Arayüzü Termialler, yerel ala ağıa dahil olduklarıda ağ içideki diğer termiallerle veri alışverişide buluabilmek içi ARP paketleri yayılarlar. Bu paketler, ağa dahil ola tüm termiallere ulaşır acak hedef IP adrese sahip ola termial bu pakete cevap verir. 3.4 IP - MAC KONTROL PROGRAMI IP ve MAC adres kotrol programı ilk olarak etheret kartıı dileme modua alır, bu şekilde ağ içide programı çalıştığı termiale ulaşa tüm ARP paketlerii birer kopyaları alıır ve kullaım amacıa göre kotrol edilerek uygulamaya göre gerekli paketler süzülür. Bu süzme işlemide sora program, dahil olduğu ağ içideki termialleri tespit etmek içi iki temel yol kullaır, bular aktif ve pasif dilemedir. Pasif dilemede temel matık, ağa dahil ola tüm makiaları ağ geçidi olarak belirlemiş makiaya bir ARP pakedi yollayacağı göz öüde buludurularak, ağ içide yayılaa ve hedef termial adresi ağ geçidi ola ARP paketlerii dilemesi yoluyla herhagi bir makiaı açık olup olmadığı ve aktif olarak e so e zama kullaıldığı gibi bilgileri elde edilmesidir. Aktif dilemede ise, veritabaıda tutula kullaıcı bilgilerie göre belirlemiş ola sürei üzeride trafik oluşturmamış ola termialler ile ICMP mesajları yoluyla bağlatı kurulmaya çalışılır. Eğer termial açık acak belirli bir süre boyuca ağ içide trafik oluşturmamış ise de bu yolla ağa dahil olup olmadığı belirleir. Souç olarak, elde edile ARP paketleri ikici bir süzme işlemide daha geçirilir ve programı kotrol mekaizmalarıa göre sııfladırldıkta sora, alamlı bayt gruplarıa parçalaır. Öreği paketi 9. baytı ile15. baytı arasıdaki bölüm kayak termiali MAC adres bilgisii, 19. baytı arasıdaki bölüm IP adres bilgisii taşımaktadır. Bu şekilde kayak ve hedef termialleri IP ve MAC adresleri elde edilir. ARP paketlerii parçalaması ile kotrol işlemi içi gereli bilgi toplamış olur. Daha sora program, güveilir kullaıcı IP ve MAC adresleri eşlemesii içere veritabaıda, değişik sorgularla güveilir IP ve MAC adresleri eşleştirmesii alır ve ARP paketleride elde edile bilgilerle karşılaştırır. Karşılaştırma soucuda herhagi bir uyumsuzluk tesbit edilirse, program veritabaıdaki gerekli bölgeleri değiştirir ve

8 Java Suucu sayfaları şeklide tasarlamış arayüzde uyarı mesajı oluşturulur. Bu işlem soucuda Akıllı Bat Geişliği Yöetimi programı, tespit edile IP adresie ait bat geişliğii kısıtlayacaktır. Herhagi bir uyumsuzluk saptamadığı durumda ise program yakalaacak bir soraki ARP paketie kadar bekleyecek ve bir soraki ARP paketi içi tekrar ayı işlemleri yapacaktır. Programı IP ve MAC adreslerii kotrolü yaıda, yakaladığı paketlerde topladığı çeşitli verileri veritabaıa işlemesi ile ağ içide sorgu yapıldığı ada tespit edile açık termialleri sayısı, bu termialleri e so e zama trafik oluşturdukları ve termiallere ait bazı kullaıcı bilgileri yie programı ağ erişimli arayüzü ile ediilebile bilgilerdir. 3.5 IP-MAC KONTROLÜ İŞLEVSEL VE MİMARİ YAPI Proje işlevsel olarak değerledirildiğide iki temel görevi yerie getirmektedir. Bular ağ güvelik foksiyou ve ağ görütüleme foksiyoları olarak isimledirilebilir. Güvelik foksiyou kapsamıda, "spoofig attack" olarak isimledirile, ağ içide güveilebilir olarak belirlemiş kullaıcılar yerie geçme olarak açıklayabileceğimiz saldırılara karşı ağ içide trafik oluştura IP adreslerii sürekli ayı MAC adresleri tarafıda kullaıldığıı kotrol ede bir program yer almaktadır. Şekil 6' da programı yapısıı ve çalışma presibii alata sistem diagramı görülmektedir. Ağ görütüleme foksiyouda ise güvelik açısıda yapıla kotroller soucuda elde edile verileri işleip termiallere ait kullaım istatistik bilgilerii elde edilmesi ve buları iteret erişimli bir arayüzde birleştirilmesi sağlamıştır. İşlevsel olarak iki alt bölümde iceleebile bu proje, mimari olarak icelediğide 4 ayrı bölümde oluşmaktadır. Bular sırasıyla şöyledir; Paket Yakalama Paket Süzme ve Verileri Kotrolü Verileri birleştirilip Veritabaıa Girişi Verileri Yorumlaması ve İteret Erişimli Arayüz ile Raporlaması Şekil 6. IP - MAC Kotrolü Sistem Diagramı 3.6. SONUÇ IP MAC kotrol programı, kampüs ala ağıı değişik yoğuluklar gösterdiği gü ve saatlarde çalıştırılarak, ortalama ARP paket yayı sayıları ve ağ kullaım oraları belirlemiştir. Buu soucuda, ARP histogramları oluşturulmuş ve programı bir termial içi pasif dilemede aktif dilemeye geçiş süresii 2 dakika olmasıa karar verilmiştir. 2 dakika boyuca trafik oluşturmaya termialler, aktif dilemeye de cevap vermemeleri durumuda kapalı olarak belirleir ve veritabaıda o termiale ait alalar düzelemesi sağlaarak ağ erişimli arayüzde, o termial içi açık/kapalı bilgisi, e so tarfik oluşturdukları tarih ve saat ile ağ içide toplam açıklık/kapalılık bilgileri gösterilir. Programı Akıllı Bat Geişliği Yöetimi ile birlikte çalışmasıyla ağ içideki belirli saldırı ya da yei eklee güveilmeye termialleri bat geişliğii otomatik olarak sıfırlaması ve ağ yöeticisii uyarılması sağlamış, program ağ içideki güvelik düzeyii yükseltmiştir. Ayrıca programı ağ ile ilgili düzeli kayıt tutmasıyla, belli başlı ağ kullaım verileri zama eksei üzeride sııfladırılmış, ağ yöeticisi içi kullaışlı olabilecek ağ kullaım veri blokları oluşturulmuştur. 4. AKILLI BANT GENİŞLİĞİ YÖNETİMİ 4.1. GİRİŞ Iteret i kullaımı geişlerke, uzakta öğreim, video koferas, e-ticaret gibi yei uygulamaları da geliştirilmesiyle daha yüksek bat geişliklerie ihtiyaç duyulmaktadır. Her yazılımı, bat geişliği, gecikme, gecikme sürelerideki değişim ve buluabilirlik açısıda kedie özgü gereksiimleri olmaktadır. Iteret Protokol (IP) tabalı ağlar e uygu eforda servis sağlamaktadır. IP, paketleri hedefe zamaıda veya belli bir gecikme süresi içeriside ulaşma garatisi vermez. Bazı paketler sıkışma edeiyle kaybolabilir. Bütü paketler farklı ihtiyaçlar duyabilmekle beraber, eşit olarak ele alımaktadır. Çoğu uyguluma içi bu kabul edilebilir değildir. Servis Kalitesi kullaıcıları temel olarak servis kullaımlarıı garatilemesi ve daha iyi hizmet verilmesidir. Bu da acak, veri akışıı sııfladırılarak belli kurallara göre öcelik verilmesiyle olabilmektedir. Geçmişte, bu soruu e kolay çözümü mevcut bat geişliği kapasitesii artırılmasıydı. Fakat bat geişliğii sürekli artırmak mümkü değildir. Bugüe kadar bat geişliklerii kullaıcı ve trafik bazıda ayarlamasıı sağlaya bir çok mekaizma geliştirilmiştir. Acak kullaıcıları kulladıkları bat geişliğii el ile ayarlamak çok zor ve çok zama gerektire bir işlemdir. Bu edelerde dolayı ağ üzeride Servis Kalitesii sağlamak içi akıllı bir yöetime gereksiim duyulmaktadır. Bu bölümde İzmir Yüksek Tekoloji Estitüsü yerel bilgisayar ağı içi geliştirile Akıllı Bat Geişliği Yöetimi uygulaması ayrıtılı olarak açıklaacaktır. Bu projei geliştirilme amacı yerel bilgisayar ağı üzerideki trafiği e iyi şekilde kullaımıı sağlamaktır.

9 4.2. SERVİS KALİTESİ NEDİR? Servis Kalitesi (QoS) birçok farklı tekolojiyi kullaa ve ağ üzeride kabul edilebilir bir trafik kullaımı sağlaya bir tekiktir. Servis Kalitesi, bat geişliği, gecikme, paket kaybı gibi parametrelere sahiptir. Normalde, ilk gele ilk servis edilir matığı geçerlidir. Fakat Servis Kalitesi bir trafik polisi gibidir. Trafik polisi öceliği olmaya araçları bekletir, ambulasa ise yola devam etme izi verir. Dikkat edilmesi gereke okta; Servis Kalitesi sıkışmaları ölemez veya düşürmez, trafikteki sıkışma alarıda sadece trafiği öceliklere göre akışıı sağlar. İki temel Servis Kalitesi tipi mevcuttur: Kayak Rezervasyou : Ağ kayakları, bat geişliği kotrol politikasıa bağlı olarak, uygulamaları Servis Kalitesi isteklerie göre ayrılmaktadır. Öcelikledirme : Ağ trafiği, bat geişliği politikasıa bağlı olarak sııfladırılmaktadır. Daha çok gereksiimi ola uygulamalara, bu sııfladırma metoduyla öcelikli haklar taımaktadır tc Komutu ve SNORT So zamalardaki Liux çekirdekleride (2.4.2 ve üzeri), öcelikledirme mekaizmasıı uygulamasıı sağlaya komutu adı tc (traffic cotrol) dir. tc komutu başlıca kuyruk mekaizmalarıyla (qdiscs), sııflarla (classes) ve filtreleme mekaizmalarıyla (filters) uğraşmaktadır. Bütü bular sisteme sırayla tc qdisc, tc class ve tc filter şeklide bildirilmektedir. Sort ise bir Ağ Temelli Saldırı Tespit Sistemi dır. GPL lisaslı olarak dağıtılmaktadır. Farklı platformlarda (UNIX, MS-Widows) çalışabilmekte olup modüler bir mimariye sahiptir [17]. Sort belirlemiş kurallara göre ağ üzerideki her paketi iceler ve belirlemiş kural meydaa geldiğide gerekli uyarıyı Sort uyarı (/var/log/sort/alert) dosyasıa yazar [18]. 4.4 AKILLI BANT GENİŞLİĞİ YÖNETİM ARACININ GELİŞTİRİLMESİ İzmir Yüksek Tekoloji Estitüsü yerel ağıda 1 e yakı kişisel bilgisayar kullaıcısı bulumaktadır. Toplam bat geişliğii 8Mbps olduğu düşüülürse, her kullaıcıya ortalama 8kbps bat geişliği düşmektedir. Ayrıca, mevcut bat geişliğii büyük bir miktarı mp3, video, divx, vb. dosya dowload işlemleri ile tüketilmektedir. Bu durumda mevcut bat geişliğii daha etkili kullaımıı sağlamak içi akıllı bat geişliği yöetim aracı geliştirilmiştir. Akıllı bat geişliği yöetim aracı şu görevleri yerie getirmektedir: Kullaıcı bilgilerii ve kullaım politakılarıı tutmak içi basit bir veritabaı Kullaıcı bat geişliği kullaımlarıı hesaplaması Kullaım kuralları Bat geişliğii paylaştırmak içi karar verme mekaizması Bat geişliği kullaımlarıı izlemek ve değiştirmek içi yöetici ara yüzü Şekil-7. Bilgisayar Ağıı Geel Görüümü 4.5 MODÜLLER ORTAK VERİTABANI Ortak veritabaı Servis Kullaım Bulma Modülü, Java RMI Server ve Yöetici Arayüz Modülü ve Bat Geişliği Hesaplama ve Atama Modülü tarafıda ortak olarak kullaılmaktadır. Veritabaı İsmi : Badctl Tablo İsmi : Users Alalar Özellikler uid:it Kullaıcı No ip: varchar Kullaıcı Ip Adresi up_mi: it Garatilemiş upload bat geişliği up_max: it Maksimum upload bat geişliği dow_mi: it Garatilemiş dowload bat geişliği dow_max: it Maksimum dowload bat geişliği prio: it Kullaıcı öceliği ( 1-5 ) serv1: boolea Servis 1 Kullaımı serv2: boolea Servis 2 Kullaımı serv3: boolea Servis 3 Kullaımı serv4: boolea Servis 4 Kullaımı serv5: boolea Servis 5 Kullaımı speed_dow:it ataa dowload bat geişliği speed_up:it ataa upload bat geişliği Maual: boolea ataa hızı türü, otomatik/el ile Tablo 1. Ortak veritabaı yapısı serv{1,2,3,4,5} alalarıda kullaıcıı bu trafiği kullaıp kullamadığıı alık olarak saklaır SERVİS TİPİ TESPİT MODÜLÜ İlk olarak e çok kullaıla servisler belirledikte sora, bulara kedi aralarıda Tablo 2 de görüle öcelikler verilmiştir. Bu öcelik değerleri bat geişliği paylaştırma algoritması tarafıda kullaılacak olup ileride açıklaacaktır. Servisler ve öcelik katsayıları Servis1 Servis2 Servis3 Servis4 Servis5 Yasak Site HTTP & POP3.zip.rar vb..divx.mpeg Ziyaretleri FTP & dosya vb büyük Kullaımı SMTP trasferleri dosya trasferleri Tablo 2: Servisler ve öcelik katsayıları Ağ üzerideki servis kullaımlarıı izlemek içise Sort kullaılmıştır. Tablo 2 de görüle 5 farklı servis kullaımı içi Sort programı ayarları şu şekilde yapılmıştır:

10 Servis 1 : Yasak Site Ziyaretleri alert tcp ay ay->ay ay (cotet-list:"rule1.txt";msg:"rule1";) Servis 2 : HTTP ve FTP Kullaımı alert tcp ay ay -> ay 8 (msg:"rule2";) Servis 3 : POP3 & SMTP alert tcp ay ay -> ay 11 (msg:"rule3";) Servis 4 :.zip.rar vb. dosya trasferleri alert tcp ay ay -> ay ay (cotet-list:"rule4.txt";msg:"rule4";) Servis 5 :.divx.mpeg vb büyük dosya trasferleri alert tcp ay ay -> ay ay (cotet-list:"rule5.txt";msg:"rule5";) Kural1, kural4 ve kural5 yazı dosyasıa kaydedilmiş kelime izlerii içere paketler içidir. Kural2 ve kural3 ise çok kullaıla servis portlarıı izlemek içidir. Belirlee servislere göre Sort ağı izlemekte ve uyarı mesajları vermektedir. Tablo 3 de yerel ağa bağlı ola IP adresli istemci makiei servis3 kullaımı içi verile uyarı mesajı görülmektedir. [**] [1::] rule3 [**] [Priority: ] 5/27-14:25: :115 -> :8 TCP TTL:128 TOS:x ID:393 IpLe:2 DgmLe:4 DF ***A**** Seq: x89f2c9a9 Ack: xa3e619b1 Wi: x42c8 TcpLe: 2 Tablo3. Örek Sort uyarı mesajı Tablo 3 deki Sort uyarı mesajlarıda gerekli kısımlar bir perl programı yardımıyla alıır ve veritabaıa yazılır JAVA RMI SERVER ve YÖNETİCİ ARAYÜZ MODÜLÜ Java Server veritabaıdaki verileri göstermek ve bat geişliği ayarlarıı sistem yöeticiside almak içi kullaılır. Java Applet ve RMI tekolojisi kullaılarak web desteği sağlamıştır. Java Server, kullaıcıları bat geişliği kullaımlarıı Hız Tespit Modülü de düzeli olarak alır ve bu verileri yöetici arayüzüde alık olarak gösterir. Böylece kullaıcıları bat geişliği kullaımlarıı ve ayrıca servis kullaım bilgilerii izlemek mümküdür. İsteilirse kullaıcı bat geişliği kullaım kısıtlamaları el ile de ayarlaabilir. Şekil 9. Yöetici Arayüzleri HIZ TESPİT MODÜLÜ Hız tespit modülü ağ üzeride geçe her paketi iceler, her paketi boyutuu alarak dowload / upload türüe göre her kullaıcı içi kaydeder. Hızdaki ai değişimler içi alçak geçire filtreleme kullaılmakadır [19]. Bua göre hız değeri e so o değeri ortalaması alıarak elde edilir. Her bir makie içi bit/s ciside hesaplaa hız değerleri, Hız Tespit Modülüde Java RMI Server a göderilir. Şekil 1. Java RMI Server ve Hız tespit Modülü içi Veri Akış şeması BANT GENİŞLİĞİ HESAPLAMA VE ATAMA MODÜLÜ Bat geişliği hesaplama modülü veritabaıda gerekli bilgileri alarak, aşağıda açıklaa algoritma yardımıyla her kullaıcı içi bir bat geişliği değeri hesaplar ALGORİTMA Şekil-8. Java RMI Server ve Yöetici Arayüzü Veri Akış Şeması Terimler ve kullaıla değişkeler: Toplam upload bat geişliği : total_up_bw Toplam dowload bat geişliği : total_dw_bw Üiversite kullaıcıları: {C 1, C 2,..,C } Her kullaıcı içi servis kullaım değişkeleri:

11 {s 1, s 2, s 3, s 4, s 5 } Her kullaıcı içi öcelik değerleri : {C 1 p, C 2 p,..., C p} Servis toplam upload bat geişliği kullaımları : {S 1 up, S 2 up, S 3 up, S 4 up, S 5 up} Servis toplam dowload bat geişliği kullaımları : {S 1 dw, S 2 dw, S 3 dw, S 4 dw, S 5 dw} Servis öcelik değerleri: {S 1 p, S 2 p, S 3 p, S 4 p, S 5 p} Öcelik değerleri toplamı: Sp_total Kullaıcı öcelik değerleri toplamı: Cp_total Her servis içi toplam kullaım değerleri: {S 1 k, S 2 k, S 3 k, S 4 k, S 5 k} Her kullaıcı içi isteildiğide el ile ataa maksimum upload hızı: {C 1 m_up, C 2 m_up,...,c m_up} El ile ataa upload hızları toplamı: M_up El ile ataa dowload hızları toplamı: M_dw El ile atama ayarlarıı tuta ala: m, eğer m değerii alırsa hız atama otomatik, 1 olursa el ile olacaktır. Otomatik ataa upload hızlarıı toplamı: O_up Otomatik ataa dowload hızlarıı toplamı: O_dw Her kullaıcı içi isteildiğide ataa maksimum dowload hızı: {C 1 m_dw,c 2 m_dw,,c m_dw} Her kullaıcı içi otomatik olarak ataa maksimum upload hızı: {C 1 up, C 2 up,...,c up} Her kullaıcı içi otomatik olarak ataa maksimum dowload hızı:{c 1 dw,c 2 dw,,c dw} Hız Tespit Modülü Çalışma Algoritması: 1. Mauel atamalar içi toplam upload ve dowload bat geişliği değerleri hesaplaır. M_up = Cim _ up * mi M_dw = Cim _ dw * mi 2. Elde edile toplamlar geel toplamda çıkarılır, geriye kala değer diğer kullaıcılar arasıda otomatik olarak paylaştırılır. O_up = total_up_bw M_up O_dw= total_dw_bw M_dw 3. Toplam servis kullaımları hesaplaır. S 1 k= Cis1, S 2 k = Cis2, S 5 k = Cis5 Kullaıla servisleri öcelik değerleri toplaır. Sp_total = { Sip Sik > } 4. Servis kullaımlarıa göre mevcut bat geişliği, kullaımdaki servisler arasıda paylaştırılır. S 1 up = S 1 p / Sp_total * O_up S 1 dw= S 1 p / Sp_total * O_dw Her bir servis içi bu tekrarlaır. 5. Kullaıcı öcelik değerlerii toplamı buluur. Her bir kullaıcıya kulladığı servis içi mevcut o servis kapatasiteside kullaıcı öceliği ve toplam servis kullaımıa göre bat geişliği ataır, ataa değerler toplaarak kullaıcı içi toplam bat geişliği değeri buluur. Cp_total = Cip Ciup =[ ( Cis 1 / S 1 k ) + + ( Cis 1 / S 1 k ) ] * (S 1 up*cip / Cp_total ) Cidw =[ ( Cis 1 / S 1 k )+ + ( Cis 1 / S 1 k ) ] * (S 1 dw*cip / Cp_total ) 6. Her kullaıcı içi hesaplaa C i up, C i dw değerleri veritabaıa kaydedilir. 7. Bat geişliği atama modülü ile otomatik ve el ile ataa değerler veritabaıda alıarak tc komutu yardımıyla sistem yei değerlerle kofigüre edilir ALGORİTMANIN ÇALIŞMASINA ÖRNEK Sistemi kullaa aktif 3 kullaıcımız olsu (C 1,C 2,C 3 ), birici kullaıcı (C 1 ), servis1 (C 1 s 1 ), servis2 (C 1 s 2 ), servis5 (C 1 s 5 ) kullası, ikici kullaıcı (C 2 ), servis2 (C 2 s 2 ), servis3 (C 2 s 3 ), servis4 (C 2 s 4 ), üçücü kullaıcı (C 3 ), servis2 (C 3 s 2 ), servis3 (C 1 s 2 ), servis5 (C 1 s 5 ) kullası. Bu kullaıcıları öcelik değerleri sırasıyla 4, 5, 4 ve toplam bat geişliği de 5Kb (Upload), 1Kb (Dowload) olsu. Tablo 1 e göre, her servisi öcelik değerleri sırasıyla.5,.3,.3 ve.15 tir. Toplam servis kullaım değeri.8, dolayısıyla servis1 i bat geişliği kullaım değeri.5/.8*5 = 31.25Kb upload ve.5/.8*1 = 62.5Kb dowload tur. Servis toplam kullaımları ise: servis1:1, servis2:3, servis3:2, servis4:, servis5:2 dir. Bu durumda, Servis 1 = kb (upload), 62.5 kb (dowload), Servis 2 = kb (upload), 375 kb (dowload), Servis 3 = kb (upload), 375 kb (dowload), Servis 4 = kb (upload), kb (dowload), Servis 5 = kb (upload), kb (dowload), Kullaıcı öcelik değerlerii toplamı: = 13 Birici kullaıcı içi toplam upload bat geişliği = 1/1* /3* /2*93.75 = 14,63 Birici kullaıcı içi toplam dowload bat geişliği = 1/1*62.5+1/3* /2*187.5 = 281,26 Görüldüğü gibi, servis1 i kullaa sadece 1 kullaıcı olduğuda servis1 e ayrıla bat geişliğii tümüü kullamaktadır SONUÇ Bat geişliği yöetimii otomatik ve mauel olarak yapılabilmesi sağlamıştır. Kullaıcı sayısı ve kullaıla servisler sürekli büyürke, akıllı bat geişliği yöetimii

12 optimum çözümü getireceği düşüülmektedir. Geliştirile akıllı bat geişliği mekaizması sayeside toplam bat geişliği kullaımıı belirli bir değerde tutulması ve trafik tiplerii öcelikledirmek suretiyle bat geişliğii paylaştırılması sayeside geiş ala ağı çıkışıı kurum politikasıa uygu olarak kullaılması sağlamıştır. 5. GELECEK ÇALIŞMALAR GuardiLAN projeside, topoloji belirleme çalışması veri bağlama katmaı seviyeside yapılmakta olup, heüz tamamlamamıştır. Bu projei tamamlamasıı ardıda, topolojii ağ katmaı seviyeside belirlemesi yöüde çalışmaya devam edilmesi hedeflemektedir. Geel sistem güveliğii artırılması ve ağı takibii daha kolaylaştırılması amacıyla geliştirilebilecek projeler sadece geliştiricileri hayaliyle sıırlıdır. Geliştirilmiş ve gelecekte geliştirilebilecek ola ağ yöetimi ve güveliği projelerii GuardiLAN a etegrasyou ortak veri tabaı ve web ara yüzü sayeside kolaylıkla sağlaabilecektir. KAYNAKÇA [1] Hewlett Packard Ope View. [2] CAIDA Tools : Skitter. MIB-II, Iteret RFC-1213 (http://www.ietf.org/rfc/rfc1213.txt ), Mar [12] E. Decker, P. Lagille, A. Rijsighai, ad K. McCloghrie, Defiitios of Maaged Objects for Bridges, Iteret RFC-1493 (http://www.ietf.org/rfc/rfc1493.txt ), July [13] P.Grillo, S.Waldbusser, Host Resources MIB Iteret RFC-1514 (http://www.ietf.org/rfc/rfc1514.txt) September 1993 [14] Otel, Daiel - Some security aspects of lik layer Protocols Departmet of Computer Egieerig, Chalmers Uiversity of Techology [15] Tuğlular Tuğka, Çok Erişimli Ortamları Korumasıa Yöelik Bilgisayar Deetimli Güvelik Spesifikasyoları, Ege Üiversitesi, Fe Bilimleri Estitüsü, [16] Taebaum A. S., 1996; Computer Networks 3rd Editio Pretice Hall Iteratioal Ic., ISBN : [17] The Need for QoS White Paper. [18] Gaur, N., Sort: Plaig IDS for Your Eterprise, July 21. [19] Çağrıcı Gökha, QoS i IP Networks, May 22. [3] Scotty - Tcl Extesios for Network Maagemet Applicatios. [4] Peregrie Network Tools. [5] Micromuse Netcool Solutios. [6] Y. Breitbart, M. Garofalakis, C. Marti, R. Rastogi, S. Seshadri, ad A. Silberschatz, Topology discovery i heterogeeous IP etworks, i Proc. of the 2 IEEE Computer ad Commuicatios Societies Cof. o Computer Commuicatios (INFOCOM-), (Los Alamitos, CA), pp , IEEE, Mar. 26-3, 2. [7] B. Lowekamp, D. R. O Hallaro, ad T. R. Gross, Topology discovery for large Etheret etworks, i ACM SIGCOMM 21, (Sa Diego, CA), pp , ACM, Aug , 21. [8] Y. Bejerao, Y. Breitbart, M. Garofalakis, ad R. Rastogi, Physical Topology Discovery for Large Multi-Subet Networks, July 22, Bell Labs Tech. Memoradum. [9] David T. Stott, Layer-2 Path Discovery Usig Spaig Tree MIBs, Avaya Labs. Research, 22 [1] J. Case, M. Fedor, M. Schoffstall, ad J. Davi, A Simple Network Maagemet Protocol (SNMP), Iteret RFC-1157 (http://www.ietf.org/rfc/rfc1157.txt ), May 199. [11] K. McCloghrie ad M. Rose, Maagemet Iformatio Base for Network Maagemet of TCP/IP-based iterets:

BÖLÜM 3 YER ÖLÇÜLERİ. Doç.Dr. Suat ŞAHİNLER

BÖLÜM 3 YER ÖLÇÜLERİ. Doç.Dr. Suat ŞAHİNLER BÖLÜM 3 YER ÖLÇÜLERİ İkici bölümde verileri frekas tablolarıı hazırlaması ve grafikleri çizilmesideki esas amaç; gözlemleri doğal olarak ait oldukları populasyo dağılışıı belirlemek ve dağılışı geel özelliklerii

Detaylı

İNTERNET SERVİS SAĞLAYICILIĞI HİZMETİ SUNAN İŞLETMECİLERE İLİŞKİN HİZMET KALİTESİ TEBLİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM

İNTERNET SERVİS SAĞLAYICILIĞI HİZMETİ SUNAN İŞLETMECİLERE İLİŞKİN HİZMET KALİTESİ TEBLİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM 17 Şubat 01 CUMA Resmî Gazete Sayı : 807 TEBLİĞ Bilgi Tekolojileri ve İletişim Kurumuda: İNTERNET SERVİS SAĞLAYICILIĞI HİZMETİ SUNAN İŞLETMECİLERE İLİŞKİN HİZMET KALİTESİ TEBLİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam,

Detaylı

Yatırım Projelerinde Kaynak Dağıtımı Analizi. Analysis of Resource Distribution in Investment Projects

Yatırım Projelerinde Kaynak Dağıtımı Analizi. Analysis of Resource Distribution in Investment Projects Uşak Üiversitesi Sosyal Bilimler Dergisi (2012) 5/2, 89-101 Yatırım Projeleride Kayak Dağıtımı Aalizi Bahma Alp RENÇBER * Özet Bu çalışmaı amacı, yatırım projeleride kayak dağıtımıı icelemesidir. Yatırım

Detaylı

Kırsal Kalkınma için IPARD Programı ndan Sektöre BÜYÜK DESTEK

Kırsal Kalkınma için IPARD Programı ndan Sektöre BÜYÜK DESTEK KAPAK KONUSU Kırsal Kalkıma içi IPARD Programı da Sektöre BÜYÜK DESTEK Kırsal Kalkıma (IPARD) Programı Kırmızı Et Üretimi ve Et Ürülerii İşlemesi ve Pazarlaması alalarıda gerçekleştirilecek yatırımları

Detaylı

BASAMAK ATLAYARAK VEYA FARKLI ZIPLAYARAK İLERLEME DURUMLARININ SAYISI

BASAMAK ATLAYARAK VEYA FARKLI ZIPLAYARAK İLERLEME DURUMLARININ SAYISI Projesii Kousu: Bir çekirgei metre, metre veya 3 metre zıplayarak uzuluğu verile bir yolu kaç farklı şekilde gidebileceği ya da bir kişii veya (veya 3) basamak atlayarak basamak sayısı verile bir merdivei

Detaylı

Obje Tabanlı Sınıflandırma Yöntemi ile Tokat İli Uydu Görüntüleri Üzerinde Yapısal Gelişimin İzlenmesi

Obje Tabanlı Sınıflandırma Yöntemi ile Tokat İli Uydu Görüntüleri Üzerinde Yapısal Gelişimin İzlenmesi Obje Tabalı Sııfladırma Yötemi ile Tokat İli Uydu Görütüleri Üzeride Yapısal Gelişimi İzlemesi İlker GÜNAY 1 Ahmet DELEN 2 Mahmut HEKİM 3 1 Gaziosmapaşa Üiversitesi, Mühedislik ve Doğa Bilimleri Fakültesi,

Detaylı

Tümevarım_toplam_Çarpım_Dizi_Seri. n c = nc i= 1 n ca i. k 1. i= r n. Σ sembolü ile bilinmesi gerekli bazı formüller : 1) k =1+ 2 + 3+...

Tümevarım_toplam_Çarpım_Dizi_Seri. n c = nc i= 1 n ca i. k 1. i= r n. Σ sembolü ile bilinmesi gerekli bazı formüller : 1) k =1+ 2 + 3+... MC formülüü doğruluğuu tümevarım ilkesi ile gösterelim. www.matematikclub.com, 00 Cebir Notları Gökha DEMĐR, gdemir@yahoo.com.tr Tümevarım_toplam_Çarpım_Dizi_Seri Tümevarım Metodu : Matematikte kulladığımız

Detaylı

İSTATİSTİK 2. Tahmin Teorisi 07/03/2012 AYŞE S. ÇAĞLI. aysecagli@beykent.edu.tr

İSTATİSTİK 2. Tahmin Teorisi 07/03/2012 AYŞE S. ÇAĞLI. aysecagli@beykent.edu.tr İSTATİSTİK 2 Tahmi Teorisi 07/03/2012 AYŞE S. ÇAĞLI aysecagli@beyket.edu.tr İstatistik yötemler İstatistik yötemler Betimsel istatistik Çıkarımsal istatistik Tahmi Hipotez testleri Nokta tahmii Aralık

Detaylı

PLM. MSI Dergisi nin Kasım. Savunma ve Havacılık Sanayileri için Çağdaş Bir Yönetişim ve İnovasyon Ortamı: Bölüm VI

PLM. MSI Dergisi nin Kasım. Savunma ve Havacılık Sanayileri için Çağdaş Bir Yönetişim ve İnovasyon Ortamı: Bölüm VI Savuma ve Havacılık Saayileri içi Çağdaş Bir Yöetişim ve İovasyo Ortamı: Bölüm VI PLM 56 PLM (Product Lifecycle Maagemet / Ürü Yaşam Dögüsü Yöetimi) i felsefesi, vizyou ve faydalarıı alattığımız bu yazı

Detaylı

BİLGİNİN EĞİTİM TEKNOLOJİLERİNDEN YARARLANARAK EĞİTİMDE PAYLAŞIMI

BİLGİNİN EĞİTİM TEKNOLOJİLERİNDEN YARARLANARAK EĞİTİMDE PAYLAŞIMI The Turkish Olie Joural of Educatioal Techology TOJET July 2005 ISSN: 106521 volume Issue Article 16 BİLGİNİN EĞİTİM TEKNOLOJİLERİNDEN YARARLANARAK EĞİTİMDE PAYLAŞIMI Yard. Doç. Dr. Bahadti RÜZGAR Marmara

Detaylı

YAPIM YÖNETİMİ - EKONOMİSİ 04

YAPIM YÖNETİMİ - EKONOMİSİ 04 İşaat projelerii içi fiasal ve ekoomik aaliz yötemleri İşaat projeleri içi temel maliyet kavramları Yaşam boyu maliyet: Projei kafamızda şekillemeye başladığı ada itibare başlayıp kullaım ömrüü tamamlayaa

Detaylı

Ki- kare Bağımsızlık Testi

Ki- kare Bağımsızlık Testi PARAMETRİK OLMAYAN İSTATİSTİKSEL TEKNİKLER Prof. Dr. Ali ŞEN Ki- kare Bağımsızlık Testi Daha öceki bölümlerde ölçümler arasıdaki ilişkileri asıl iceleeceğii gördük. Acak sıklıkla ilgileile veriler ölçüm

Detaylı

İstatistik ve Olasılık

İstatistik ve Olasılık İstatistik ve Olasılık Ders 3: MERKEZİ EĞİLİM VE DAĞILMA ÖLÇÜLERİ Prof. Dr. İrfa KAYMAZ Taım Araştırma souçlarıı açıklamasıda frekas tablosu ve poligou isteile bilgiyi her zama sağlamayabilir. Verileri

Detaylı

İstatistik ve Olasılık

İstatistik ve Olasılık İstatistik ve Olasılık Ders 3: MERKEZİ EĞİLİM VE DAĞILMA ÖLÇÜLERİ Prof. Dr. İrfa KAYMAZ Taım Araştırma souçlarıı açıklamasıda frekas tablosu ve poligou isteile bilgiyi her zama sağlamayabilir. Verileri

Detaylı

Tahmin Edici Elde Etme Yöntemleri

Tahmin Edici Elde Etme Yöntemleri 6. Ders Tahmi Edici Elde Etme Yötemleri Öceki derslerde ve ödevlerde U(0; ) ; = (0; ) da¼g l m da, da¼g l m üst s r ola parametresi içi tahmi edici olarak : s ra istatisti¼gi ve öreklem ortalamas heme

Detaylı

MEKANİK TESİSATTA EKONOMİK ANALİZ

MEKANİK TESİSATTA EKONOMİK ANALİZ MEKANİK TESİSATTA EKONOMİK ANALİZ Mustafa ÖZDEMİR İ. Cem PARMAKSIZOĞLU ÖZET Düya çapıda rekabeti ö plaa çıktığı bu gükü şartlarda, e gelişmiş ürüü, e kısa sürede, e ucuza üretmek veya ilk yatırım ve işletme

Detaylı

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ Makine Mühendisliği Bölümü

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ Makine Mühendisliği Bölümü BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ Makie Mühedisliği Bölümü 1 STAJLAR: Makie Mühedisliği Bölümü öğrecileri, öğreim süreleri boyuca 3 ayrı staj yapmakla yükümlüdürler. Bularda ilki üiversite içide e fazla 10 iş güü süreli

Detaylı

Üniversite Sistem Odası Kurulumu: Gazi Üniversitesi Örneği

Üniversite Sistem Odası Kurulumu: Gazi Üniversitesi Örneği Üiversite Sistem Odası Kurulumu: Gazi Üiversitesi Öreği Murat Dörterler ¹, Vilda Ateş², Mustafa Açıkgöz ³ ¹, ², ³ Gazi Üiversitesi, Bilgi İşlem Daire Başkalığı, Akara dorterler@gazi.edu.tr, vates@gazi.edu.tr,

Detaylı

OKUL ÖNCESİ DÖNEM İŞİTME ENGELLİLERDE MÜZİK EĞİTİMİ İLE ÇOCUKLARIN GELİŞİM ÖZELLİKLERİ ÜZERİNE TERAPÖTİK BİR ÇALIŞMA

OKUL ÖNCESİ DÖNEM İŞİTME ENGELLİLERDE MÜZİK EĞİTİMİ İLE ÇOCUKLARIN GELİŞİM ÖZELLİKLERİ ÜZERİNE TERAPÖTİK BİR ÇALIŞMA Joural of Research i Educatio ad Teachig OKUL ÖNCESİ DÖNEM İŞİTME ENGELLİLERDE MÜZİK EĞİTİMİ İLE ÇOCUKLARIN GELİŞİM ÖZELLİKLERİ ÜZERİNE TERAPÖTİK BİR ÇALIŞMA Yard.Doç.Dr. Tüli Malkoç Marmara Üiversitesi

Detaylı

MATLAB VE ASP.NET TABANLI WEB ARAYÜZÜ KULLANILARAK DOĞRUSAL OLMAYAN SİSTEMLERİN ANALİZİ

MATLAB VE ASP.NET TABANLI WEB ARAYÜZÜ KULLANILARAK DOĞRUSAL OLMAYAN SİSTEMLERİN ANALİZİ Gazi Üiv. Müh. Mim. Fak. Der. Joural of the Faculty of Egieerig ad Architecture of Gazi Uiversity Cilt 27, No 4, 795-806, 2012 Vol 27, No 4, 795-806, 2012 MATLAB VE ASP.NET TABANLI WEB ARAYÜZÜ KULLANILARAK

Detaylı

AÇIK ĐŞLETME BASAMAKLARI TENÖR KONTROLÜNDE JEOĐSTATĐSTĐKSEL TAHMĐN MODELĐ SEÇĐMĐ

AÇIK ĐŞLETME BASAMAKLARI TENÖR KONTROLÜNDE JEOĐSTATĐSTĐKSEL TAHMĐN MODELĐ SEÇĐMĐ Eskişehir Osmagazi Üiversitesi Müh.Mim.Fak.Dergisi C.XXI, S., 2008 Eg&Arch.Fac. Eskişehir Osmagazi Uiversity, Vol..XXI, No:, 2008 Makalei Geliş Tarihi : 2.02.2007 Makalei Kabul Tarihi : 23.03.2007 AÇIK

Detaylı

İstanbul Göztepe Bölgesinin Makine Öğrenmesi Yöntemi ile Rüzgâr Hızının Tahmin Edilmesi

İstanbul Göztepe Bölgesinin Makine Öğrenmesi Yöntemi ile Rüzgâr Hızının Tahmin Edilmesi Makie Tekolojileri Elektroik Dergisi Cilt: 8, No: 4, 011 (75-80) Electroic Joural of Machie Techologies Vol: 8, No: 4, 011 (75-80) TEKNOLOJİK ARAŞTIRMALAR www.tekolojikarastirmalar.com e-issn:1304-4141

Detaylı

(3) Eğer f karmaşık değerli bir fonksiyon ise gerçel kısmı Ref Lebesgue. Ref f. (4) Genel karmaşık değerli bir fonksiyon için. (6.

(3) Eğer f karmaşık değerli bir fonksiyon ise gerçel kısmı Ref Lebesgue. Ref f. (4) Genel karmaşık değerli bir fonksiyon için. (6. Problemler 3 i Çözümleri Problemler 3 i Çözümleri Aşağıdaki özellikleri kaıtlamaızı ve buu yaıda daha fazla soyut kaıt vermeizi isteyeceğiz. h.h. eşitliğii ölçümü sıfır ola bir kümei tümleyei üzeride eşit

Detaylı

ÖĞRENME ETKİLİ HAZIRLIK VE TAŞIMA ZAMANLI PARALEL MAKİNELİ ÇİZELGELEME PROBLEMİ

ÖĞRENME ETKİLİ HAZIRLIK VE TAŞIMA ZAMANLI PARALEL MAKİNELİ ÇİZELGELEME PROBLEMİ Öğreme Etkili Hazırlık ve Taşıma Zamalı Paralel Makieli Çizelgeleme Problemi HAVACILIK VE UZAY TEKNOLOJİLERİ DERGİSİ TEMMUZ 2006 CİLT 2 SAYI 4 (67-72) ÖĞRENME ETKİLİ HAZIRLIK VE TAŞIMA ZAMANLI PARALEL

Detaylı

TOPLUMDA ERKEK HEMŞİRE ALGISI

TOPLUMDA ERKEK HEMŞİRE ALGISI TOPLUMDA ERKEK HEMŞİRE ALGISI Meryem Saatçı * Özet Amaç: Toplumu erkek hemşirelerle ilgili düşüce ve görüşlerii belirlemesi. Yötem: Kesitsel türde yapıla çalışma 100 kişi üzeride, yüz yüze görüşülerek

Detaylı

Venn Şeması ile Alt Kümeleri Saymak

Venn Şeması ile Alt Kümeleri Saymak Ve Şeması ile lt Kümeleri Saymak Osma Ekiz Bu çalışmada verile bir kümei çeşitli özellikleri sağlaya alt küme veya alt kümlerii ve şeması yardımıyla saymaya çalışacağız. Temel presibimiz aradığımız alt

Detaylı

ANA NİRENGİ AĞLARINDA NİRENGİ SAYISINA GÖRE GPS ÖLÇÜ SÜRELERİNİN KURAMSAL OLARAK BULUNMASI

ANA NİRENGİ AĞLARINDA NİRENGİ SAYISINA GÖRE GPS ÖLÇÜ SÜRELERİNİN KURAMSAL OLARAK BULUNMASI TMMOB Harita ve Kadastro Mühedisleri Odası 13. Türkiye Harita Bilimsel ve Tekik Kurultayı 18 22 Nisa 2011, Akara ANA NİRENGİ AĞLARINDA NİRENGİ SAYISINA GÖRE GPS ÖLÇÜ SÜRELERİNİN KURAMSAL OLARAK BULUNMASI

Detaylı

ÖRNEKLEME TEORİSİ VE TAHMİN TEORİSİ

ÖRNEKLEME TEORİSİ VE TAHMİN TEORİSİ İSTATİSTİKSEL TAHMİNLEME VE İSTATİSTİKSEL YORUMLAMA TAHMİNLEME SÜRECİ VE YORUMLAMA SÜRECİ ÖRNEKLEME TEORİSİ VE TAHMİN TEORİSİ ÖRNEKLEME VE ÖRNEKLEME ÖRNEKLEME DAĞILIMLARI VE ÖRNEKLEME DAĞILIMLARI Yorumlama

Detaylı

TĐCARĐ MATEMATĐK - 5.2 Bileşik Faiz

TĐCARĐ MATEMATĐK - 5.2 Bileşik Faiz TĐCARĐ MATEMATĐK - 5 Bileşik 57ÇÖZÜMLÜ ÖRNEKLER: Örek 57: 0000 YTL yıllık %40 faiz oraıyla yıl bileşik faiz ile bakaya yatırılmıştır Bu paraı yılı souda ulaşacağı değer edir? IYol: PV = 0000 YTL = PV (

Detaylı

DÖNEM I BİYOİSTATİSTİK, HALK SAĞLIĞI VE RUH SAĞLIĞI DERS KURULU Ders Kurulu Başkanı : Yrd.Doç.Dr. İsmail YILDIZ

DÖNEM I BİYOİSTATİSTİK, HALK SAĞLIĞI VE RUH SAĞLIĞI DERS KURULU Ders Kurulu Başkanı : Yrd.Doç.Dr. İsmail YILDIZ DÖNEM I BİYOİSTATİSTİK, HALK SAĞLIĞI VE RUH SAĞLIĞI DERS KURULU Ders Kurulu Başkaı : Yrd.Doç.Dr. İsmail YILDIZ ARAŞTIRMADA PLANLAMA VE ÇÖZÜMLEME (03-09 Ocak 014 Y.ÇELİK) Araştırma Süreci (The research

Detaylı

MADENCİLİK YATIRIM PROJELERİNİN SOSYAL KARLILIK ANALİZİYLE DEĞERLENDİRİLMESİ

MADENCİLİK YATIRIM PROJELERİNİN SOSYAL KARLILIK ANALİZİYLE DEĞERLENDİRİLMESİ MADENCİLİK, Cilt 42, Sayı 3, Sayfa 25-30, Eylül 2003 Vol. 42, No. 3, pp 25-30, September 2003 MADENCİLİK YATIRIM PROJELERİNİN SOSYAL KARLILIK ANALİZİYLE DEĞERLENDİRİLMESİ Appraisal of Miig Ivestmet Projects

Detaylı

TOPOLOJİK TEMEL KAVRAMLAR

TOPOLOJİK TEMEL KAVRAMLAR TOPOLOJİK TEMEL KAVRAMLAR 1.1. Kümeler ve Foksiyolar A ı bir elemaıa B i yalız bir elemaıı eşleye bağıtıya bir foksiyo deir. f : A B, Domf = U A ve ragef B dir. Taım 1.1.1. f : A B foksiyou içi V A olsu.

Detaylı

DENEYĐN AMACI: Bu deneyin amacı MOS elemanların temel özelliklerini, n ve p kanallı elemanların temel uygulamalarını öğretmektir.

DENEYĐN AMACI: Bu deneyin amacı MOS elemanların temel özelliklerini, n ve p kanallı elemanların temel uygulamalarını öğretmektir. DENEY NO: 7 MOSFET ÖLÇÜMÜ ve UYGULAMALARI DENEYĐN AMACI: Bu deeyi amacı MOS elemaları temel özelliklerii, ve p kaallı elemaları temel uygulamalarıı öğretmektir. DENEY MALZEMELERĐ Bu deeyde 4007 MOS paketi

Detaylı

ARAŞTIRMA MAKALESİ /RESEARCH ARTICLE

ARAŞTIRMA MAKALESİ /RESEARCH ARTICLE ANADOLU ÜNİVERSİESİ BİLİM VE EKNOLOJİ DERGİSİ A Uygulamalı Bilimler ve Mühedislik ANADOLU UNIVERSIY JOURNAL OF SCIENCE AND ECHNOLOGY A Applied Scieces ad Egieerig Cilt/Vol.: 4-Sayı/No: : 67-74 (23) ARAŞIRMA

Detaylı

27 Ağustos 2011 CUMARTESİ Resmî Gazete Sayı : 28038 TEBLİĞ

27 Ağustos 2011 CUMARTESİ Resmî Gazete Sayı : 28038 TEBLİĞ 7 Ağustos 011 CUMARTESİ Resmî Gazete Sayı : 8038 TEBLİĞ Bilgi Tekolojileri ve ĠletiĢim Kurumuda: SABĠT TELEFON HĠZMETĠNE ĠLĠġKĠN HĠZMET KALĠTESĠ TEBLĠĞĠ BĠRĠNCĠ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayaak ve Taımlar Amaç

Detaylı

Depolamanın imalatçı tarafından yapıldığı doğrudan sevkiyat. Depolama imalatçı, sevkiyat sırasında birleştirme

Depolamanın imalatçı tarafından yapıldığı doğrudan sevkiyat. Depolama imalatçı, sevkiyat sırasında birleştirme Dağıtım Ağı Tasarımı Seçimi Uygu ağ seçimide ürü karakteristiklerii yaısıra dağıtım ağıı güçllü ve zayıf yöleri de göz öüüe alımalıdır. Geçe hafta ele aldığımız tasarımları hem güçlü hem de zayıf yöleride

Detaylı

MATEMATıciN ESTETiCi ÜZERINE ON AESTHETICS OF MATHEMATICS

MATEMATıciN ESTETiCi ÜZERINE ON AESTHETICS OF MATHEMATICS Hacettepe Üiversitesi Eğitim Fakültesi ergisi 22: 130-134 {2002} J. of [ Ed 22 MATEMATıciN ESTETiCi ÜZERINE ON AESTHETICS OF MATHEMATICS Cahit PESEN* ÖZET: Matematik, diziliş ve iç uyum ile karakterize

Detaylı

TÜRKİYE İÇİN SERMAYE STOK VERİLERİ GÜNCELLENMESİ VE BÜYÜME ORANIYLA İLİŞKİSİ: 1972-2008 DÖNEMİ

TÜRKİYE İÇİN SERMAYE STOK VERİLERİ GÜNCELLENMESİ VE BÜYÜME ORANIYLA İLİŞKİSİ: 1972-2008 DÖNEMİ TÜRKİYE İÇİN SERMAYE STOK VERİLERİ GÜNCELLENMESİ VE BÜYÜME ORANIYLA İLİŞKİSİ: 1972-2008 DÖNEMİ Updatig Capital Stock Data for Turkey ad Its Relatioship with Growth Rate: The Period of 1972-2008 Dr. Ahmet

Detaylı

ON THE TRANSFORMATION OF THE GPS RESULTS

ON THE TRANSFORMATION OF THE GPS RESULTS Niğde Üiversitesi Mühedislik Bilimleri Dergisi, Cilt 6 Sayı -, (00), 7- GPS SONUÇLARININ DÖNÜŞÜMÜ ÜZERİNE BİR İNCELEME Meti SOYCAN* Yıldız Tekik Üiversitesi, İşaat Fakültesi, Jeodezi Ve Fotogrametri Mühedisliği

Detaylı

T.C. ATILIM ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ SAĞLIK KURUMLARI İŞLETMECİLİĞİ ANABİLİM DALI HEMŞİRELİK HİZMETLERİNDE YÖNETSEL VE

T.C. ATILIM ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ SAĞLIK KURUMLARI İŞLETMECİLİĞİ ANABİLİM DALI HEMŞİRELİK HİZMETLERİNDE YÖNETSEL VE T.C. ATILIM ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ SAĞLIK KURUMLARI İŞLETMECİLİĞİ ANABİLİM DALI HEMŞİRELİK HİZMETLERİNDE YÖNETSEL VE ORGANİZASYONEL SORUNLARIN İNCELENMESİ: GATA HEMŞİRELİK HİZMETLERİNDE

Detaylı

OKUL ÖNCESİ DÖNEM İŞİTME ENGELLİ ÇOCUKLARDA MÜZİK EĞİTİMİNİN SÖZEL AÇIKLAMA BECERİLERİNE ETKİSİ

OKUL ÖNCESİ DÖNEM İŞİTME ENGELLİ ÇOCUKLARDA MÜZİK EĞİTİMİNİN SÖZEL AÇIKLAMA BECERİLERİNE ETKİSİ OKUL ÖNCESİ DÖNEM İŞİTME ENGELLİ ÇOCUKLARDA MÜZİK EĞİTİMİNİN SÖZEL AÇIKLAMA BECERİLERİNE ETKİSİ Yrd. Doç. Dr. Tüli Malkoç Marmara Üiversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi, Göztepe, tmalkoc@marmara.edu.tr Fuda

Detaylı

İKİ ÖLÇÜTLÜ PARALEL MAKİNELİ ÇİZELGELEME PROBLEMİ: MAKSİMUM TAMAMLANMA ZAMANI VE MAKSİMUM ERKEN BİTİRME

İKİ ÖLÇÜTLÜ PARALEL MAKİNELİ ÇİZELGELEME PROBLEMİ: MAKSİMUM TAMAMLANMA ZAMANI VE MAKSİMUM ERKEN BİTİRME V. Ulusal Üretim Araştırmaları Sempozyumu, İstabul Ticaret Üversitesi, 25-27 Kasım 2005 İKİ ÖLÇÜTLÜ PARALEL MAKİNELİ ÇİZELGELEME PROBLEMİ: MAKSİMUM TAMAMLANMA ZAMANI VE MAKSİMUM ERKEN BİTİRME Tamer EREN

Detaylı

PLC CİHAZI İLE SERADA SICAKLIK VE NEM KONTROLÜNÜN PID DENETLEYİCİYLE GERÇEKLEŞTİRİLMESİ

PLC CİHAZI İLE SERADA SICAKLIK VE NEM KONTROLÜNÜN PID DENETLEYİCİYLE GERÇEKLEŞTİRİLMESİ PL İHAZI İLE SERAA SIAKLIK VE NEM KONTROLÜNÜN PI ENETLEYİİYLE GERÇEKLEŞTİRİLMESİ M.egiz TAPLAMAIOĞLU 1 Ali SAYGIN 2 Evre EĞİRMENİ 3 em TEZAN 4 1,3,4 Elektrik-Elektroik Mühedisliği Bölümü Mühedislik Mimarlık

Detaylı

The Determination of Food Preparation and Consumption of the Working and Non-Working Women in Samsun

The Determination of Food Preparation and Consumption of the Working and Non-Working Women in Samsun Research Turkish Joural of Family Medicie & Primary Care www.tjfmpc.com The Determiatio of Food Preparatio ad Cosumptio of the Workig ad No-Workig Wome i Samsu Samsu İlide, ve Kadıları, Evde Besi Hazırlama

Detaylı

KALİTE KONTROLDE ÖRNEKLEM BÜYÜKLÜĞÜNÜN DEĞİŞKEN OLMASI DURUMUNDA p KONTROL ŞEMALARININ OLUŞTURULMASI

KALİTE KONTROLDE ÖRNEKLEM BÜYÜKLÜĞÜNÜN DEĞİŞKEN OLMASI DURUMUNDA p KONTROL ŞEMALARININ OLUŞTURULMASI İstabul Ticaret Üiversitesi Fe Bilimleri Dergisi Yıl: 5 Sayı:10 Güz 2006/2 s 65-80 KALİTE KONTROLDE ÖRNEKLEM BÜYÜKLÜĞÜNÜN DEĞİŞKEN OLMASI DURUMUNDA p KONTROL ŞEMALARININ OLUŞTURULMASI İrfa ERTUĞRUL *,

Detaylı

{ 1 3 5} { 2 4 6} OLASILIK HESABI

{ 1 3 5} { 2 4 6} OLASILIK HESABI OLASILIK HESABI Bu derste, uygulamalarda sıkça karşılaşıla, Olasılık Uzaylarıda bazılarıa değieceğiz ve verilmiş bir Olasılık Uzayıda olasılık hesabı yapacağız. Ω. Ω solu sayıda elemaa sahip olsu. Ω {

Detaylı

Maltepe Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Bilgisayar Ağları - 1 (BİL 403)

Maltepe Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Bilgisayar Ağları - 1 (BİL 403) Maltepe Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Bilgisayar Ağları - 1 (BİL 403) GENEL DERS BİLGİLERİ Öğretim Elemanı : Yrd.Doç. Dr. Birim BALCI Ofis : MUH 310 Ofis Saatleri : Telefon : 0216 626 10

Detaylı

DEÜ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ FEN ve MÜHENDİSLİK DERGİSİ Cilt: 5 Sayı: 1 sh. 55-71 Ocak 2003

DEÜ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ FEN ve MÜHENDİSLİK DERGİSİ Cilt: 5 Sayı: 1 sh. 55-71 Ocak 2003 DEÜ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ FEN ve MÜHENDİSLİK DERGİSİ Cilt: 5 Sayı: sh. 55-7 Ocak 2003 PROJELERİN SEÇİMİNDE METODOLOJİK BİR YAKLAŞIMIN DPT PROJELERİNE UYGULANMASI (AN APPLICATION OF METHODOLOGICAL APPROACH

Detaylı

LABORATUVARIN İŞ HİJYENİ ÖLÇÜM, TEST VE ANALİZ HİZMETLERİ KAPSAMINDA AKREDİTASYON BELGESİ ALMASI ZORUNLULUĞU OLAN PARAMETRE LİSTESİ

LABORATUVARIN İŞ HİJYENİ ÖLÇÜM, TEST VE ANALİZ HİZMETLERİ KAPSAMINDA AKREDİTASYON BELGESİ ALMASI ZORUNLULUĞU OLAN PARAMETRE LİSTESİ LABORATUVARIN İŞ HİJYENİ ÖLÇÜM, TEST VE ANALİZ HİZMETLERİ KAPSAMINDA AKREDİTASYON BELGESİ ALMASI ZORUNLULUĞU OLAN PARAMETRE LİSTESİ Sıra No Parametre 1 Kişisel Soluabilir Tozları Kosatrasyou 2 İşyeri Ortamı

Detaylı

ÖzelKredi. İsteklerinize daha kolay ulaşmanız için

ÖzelKredi. İsteklerinize daha kolay ulaşmanız için ÖzelKredi İstekleriize daha kolay ulaşmaız içi Yei özgürlükler keşfedi. Sizi içi öemli olaları gerçekleştiri. Hayalleriizi süsleye yei bir arabaya yei mobilyalara kavuşmak mı istiyorsuuz? Veya özel güler

Detaylı

Robot Navigasyonunda Potansiyel Alan Metodlarının Karşılaştırılması ve Đç Ortamlarda Uygulanması

Robot Navigasyonunda Potansiyel Alan Metodlarının Karşılaştırılması ve Đç Ortamlarda Uygulanması Robot Navigasyouda Potasiyel Ala Metodlarıı Karşılaştırılması ve Đç Ortamlarda Uygulaması Eyüp Çıar 1 Osma Parlaktua Ahmet Yazıcı 3 1, Elektrik-Elektroik Mühedisliği Bölümü, Eskişehir Osmagazi Üiversesi,

Detaylı

Üç Boyutlu Bilgisayar Grafikleri

Üç Boyutlu Bilgisayar Grafikleri 1. Üç Boyutlu Nese Taımlama Yötemleri Bilgisayar grafikleride üç boyutlu eseleri taımlamak içi birçok yötem geliştirilmiştir. Hagi taımlama yötemi avatajlı olduğu üç boyutlu uygulamaı amaç ve gereksiimleri,

Detaylı

Bölüm3 Taşıma Katmanı. Transport Layer 3-1

Bölüm3 Taşıma Katmanı. Transport Layer 3-1 Bölüm3 Taşıma Katmanı Transport Layer 3-1 Bölüm 3: Taşıma Katmanı Amaç: Taşıma katmanı servisleri arkasındaki prensipleri anlamak multiplexing/ demultiplexing (çoklama) Güvenilir data transferi Akış kontrolü

Detaylı

NİĞDE İLİ RÜZGAR ENERJİSİ POTANSİYELİ WIND ENERGY POTENTIAL OF NIGDE PROVINCE

NİĞDE İLİ RÜZGAR ENERJİSİ POTANSİYELİ WIND ENERGY POTENTIAL OF NIGDE PROVINCE Niğde Üiersitesi Mühedislik Bilimleri Dergisi, Cilt 1, Sayı, (1), 37-47 NİĞDE İLİ RÜZGAR ENERJİSİ POTANSİYELİ Uğur YILDIRIM 1,* Yauz GAZİBEY, Afşi GÜNGÖR 1 1 Makie Mühedisliği Bölümü, Mühedislik Fakültesi,

Detaylı

ORMAN ENVANTERİ VE MEŞCERE ÖLÇÜMÜ

ORMAN ENVANTERİ VE MEŞCERE ÖLÇÜMÜ ORMAN ENVANTERİ VE MEŞCERE ÖLÇÜMÜ Ormaı e öemli bölümüü, kapitali büyük kısmıı oluştura, ağaç serveti oluşturmaktadır. Ormada ağaç serveti deilice, var ola hacim ve buu faizi durumuda ola hacim artımı

Detaylı

YENĐ BĐR ADAPTĐF FĐLTRELEME YÖNTEMĐ: HĐBRĐD GS-NLMS ALGORĐTMASI

YENĐ BĐR ADAPTĐF FĐLTRELEME YÖNTEMĐ: HĐBRĐD GS-NLMS ALGORĐTMASI Uludağ Üiversitesi ühedislik-imarlık Fakültesi Dergisi, Cilt 3, Sayı, 008 YENĐ BĐR ADAPĐF FĐLRELEE YÖNEĐ: HĐBRĐD GS-NLS ALGORĐASI Sedat ĐRYAKĐ * eti HAUN ** Osma Hilmi KOÇAL ** Özet: Bu makalede, adaptif

Detaylı

TEKNOLOJĐK ARAŞTIRMALAR

TEKNOLOJĐK ARAŞTIRMALAR www.tekolojikarastirmalar.com e-issn:134-4141 Makie Tekolojileri Elektroik Dergisi 28 (3) 41-48 TEKNOLOJĐK ARAŞTIRMALAR Makale Düşük Sıcak Kayaklı Isı Pompaları Eerji Maliyet Aalizi Özet Murat KAYA Hitit

Detaylı

A dan Z ye FOREX. Invest-AZ 2014

A dan Z ye FOREX. Invest-AZ 2014 A da Z ye FOREX Ivest-AZ 2014 Adres Telefo E-mail Url : Büyükdere Caddesi, Özseze ş Merkezi, C Blok No:126 Esetepe, Şişli, stabul : 0212 238 88 88 (Pbx) : bilgi@ivestaz.com.tr : www.ivestaz.com.tr Yap

Detaylı

3. Bölüm Paranın Zaman Değeri. Prof. Dr. Ramazan AktaĢ

3. Bölüm Paranın Zaman Değeri. Prof. Dr. Ramazan AktaĢ 3. Bölüm Paraı Zama Değeri Prof. Dr. Ramaza AktaĢ Amaçlarımız Bu bölümü tamamladıkta sora aşağıdaki bilgi ve becerilere sahip olabileceksiiz: Paraı zama değeri kavramıı alaşılması Faiz türlerii öğremek

Detaylı

ENERJİ ÜRETİM VE İLETİMİNDE ELEKTRİK VE OTOMASYON SİSTEMLERİ. Enerji Üretim ve İletiminde Elektrik ve Otomasyon Sistemleri KONTROLMATİK 1

ENERJİ ÜRETİM VE İLETİMİNDE ELEKTRİK VE OTOMASYON SİSTEMLERİ. Enerji Üretim ve İletiminde Elektrik ve Otomasyon Sistemleri KONTROLMATİK 1 ENERJİ ÜRETİM VE İLETİMİNDE ELEKTRİK VE OTOMASYON SİSTEMLERİ Eerji Üretim ve İletimide Elektrik ve Otomasyo Sistemleri KONTROLMATİK 1 Eerji üretim ve iletimide elektrik ve otomasyo sistemleri Güümüzü e

Detaylı

SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK-MİMARLIK FAKÜLTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAKİNA ELEMANLARI LABORATUARI DENEY FÖYÜ

SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK-MİMARLIK FAKÜLTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAKİNA ELEMANLARI LABORATUARI DENEY FÖYÜ SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK-MİMARLIK AKÜLTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAKİNA ELEMANLARI LABORATUARI DENEY ÖYÜ DENEY I VİDALARDA OTOBLOKAJ DENEY II SÜRTÜNME KATSAYISININ BELİRLENMESİ DERSİN

Detaylı

DAYANIKLI SAYISAL RESİM DAMGALAMA

DAYANIKLI SAYISAL RESİM DAMGALAMA DAYAIKLI SAYISAL DAMGALAMA Chasa CHOUSE Sogül ALBAYRAK, Bilgisayar Mühedisliği Bölümü Elektrik-Elektroik Fakültesi Yıldız Tekik Üiversitesi, 80750, Beşiktaş, İstabul e-posta: chasac@yahoo.com e-posta:

Detaylı

Günlük Bülten. 31 Ocak 2013. Turizm gelirleri 2012 yılında %1.8 arttı. HSBC Takipteki Şirketler 4Ç 2012 Finansal Tahminleri

Günlük Bülten. 31 Ocak 2013. Turizm gelirleri 2012 yılında %1.8 arttı. HSBC Takipteki Şirketler 4Ç 2012 Finansal Tahminleri 31 Ocak 2013 Perşembe Gülük Bülte İMKB verileri İMKB 100 78,982.9 Piyasa Değeri-TÜM ($m) 315,056.7 Halka Açık Piyasa Değeri-TÜM ($m) 90,359.1 Gülük İşlem Hacmi-TÜM ($m) 2,603.21 Turizm gelirleri 2012 yılıda

Detaylı

Mekânsal Karar Problemleri İçin Coğrafi Bilgi Sistemleri ve Çok Ölçütlü Karar Analizinin Bütünleştirilmesi: TOPSIS Yöntemi

Mekânsal Karar Problemleri İçin Coğrafi Bilgi Sistemleri ve Çok Ölçütlü Karar Analizinin Bütünleştirilmesi: TOPSIS Yöntemi Mekâsal Karar Problemleri İçi Coğrafi Bilgi Sistemleri ve Çok Ölçütlü Karar Aalizii Bütüleştirilmesi: TOPSIS Yötemi Derya Öztürk Odokuz Mayıs Üiversitesi Harita Mühedisliği Bölümü, 55139 Samsu. dozturk@omu.edu.tr

Detaylı

Doç. Dr. M. Mete DOĞANAY Prof. Dr. Ramazan AKTAŞ

Doç. Dr. M. Mete DOĞANAY Prof. Dr. Ramazan AKTAŞ TAHVİL DEĞERLEMESİ Doç. Dr. M. Mee DOĞANAY Prof. Dr. Ramaza AKTAŞ 1 İçerik Tahvil ve Özellikleri Faiz Oraı ve Tahvil Değeri Arasıdaki İlişki Tahvili Geiri Oraı ve Vadeye Kadar Geirisi Faiz Oraı Riski Verim

Detaylı

ÜSTEL VE Kİ-KARE DAĞILIMLARI ARASINDAKİ İLİŞKİNİN SİMULASYON İLE ÜRETİLEN RANDOM SAYILARLA GÖSTERİLMESİ

ÜSTEL VE Kİ-KARE DAĞILIMLARI ARASINDAKİ İLİŞKİNİN SİMULASYON İLE ÜRETİLEN RANDOM SAYILARLA GÖSTERİLMESİ C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt 4, Sayı, 3 97 ÜSTEL VE Kİ-KARE DAĞILIMLARI ARASINDAKİ İLİŞKİNİN SİMULASYON İLE ÜRETİLEN RANDOM SAYILARLA GÖSTERİLMESİ Yalçı KARAGÖZ Cumhuriyet Üiversitesi

Detaylı

El Hareketini Takip Eden Vinç Sisteminin Giriş Şekillendirici Denetimi

El Hareketini Takip Eden Vinç Sisteminin Giriş Şekillendirici Denetimi Karaelmas Fe ve Mühedislik Dergisi / Karaelmas Sciece ad Egieerig Joural 3 (2), 43-47, 2013 Karaelmas Sciece ad Egieerig Joural Joural home page: http://fbd.beu.edu.tr Araştırma Makalesi El Hareketii Takip

Detaylı

DEÜ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ FEN VE MÜHENDİSLİK DERGİSİ Cilt: 7 Sayı: 3 s. 1-21 Ekim 2005

DEÜ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ FEN VE MÜHENDİSLİK DERGİSİ Cilt: 7 Sayı: 3 s. 1-21 Ekim 2005 DEÜ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ FEN VE MÜHENDİSLİK DERGİSİ Cilt: 7 Sayı: 3 s. -2 Ekim 2005 FRAKTAL GÖRÜNTÜ SIKIŞTIRMADA HASH FONKSİYONLARINA DAYANAN YENİ BİR SINIFLANDIRMA YÖNTEMİ (A NEW CLASSIFICATION METHOD

Detaylı

Saldırı Tespit ve Engelleme Sistemleri Eğitimi Ön Hazırlık Soruları

Saldırı Tespit ve Engelleme Sistemleri Eğitimi Ön Hazırlık Soruları Saldırı Tespit ve Engelleme Sistemleri Eğitimi Ön Hazırlık Soruları 1. MAC adresleri kaç byte dır? 2. Aşağıdaki MAC adresi hangi firmaya aittir. 00:03:6C:1c:2c:3d 3. TCP SYN paketi kaç byte dır? 4. 100

Detaylı

A Signal Timing Model for Ankara: Case Study at Beşevler Intersection

A Signal Timing Model for Ankara: Case Study at Beşevler Intersection Süleyma Demirel Üiversitesi, Fe Bilimleri Estitüsü Dergisi, -(008),49-57 kara İçi Bir Siyal Zamalaması odeli: Beşevler Öreği Ebru rıka ÖZTÜRK *, ustafa Kürşat ÇUBUK, Seda HTİPOĞLU Gazi Üiversitesi Trafik

Detaylı

M Ü H E N D İ S L E R İ Ç İ N S AY I S A L YÖ N T E M L E R

M Ü H E N D İ S L E R İ Ç İ N S AY I S A L YÖ N T E M L E R İ H S A N T İ M U Ç İ N D O L A P C İ, Y İ Ğ İ T A K S O Y M Ü H E N D İ S L E R İ Ç İ N S AY I S A L YÖ N T E M L E R P U B L I S H E R O F T H I S B O O K Copyright 13 İHSAN TİMUÇİN DOLAPCİ, YİĞİT AKSOY

Detaylı

Düzce Üniversitesi yunusbicen@duzce.edu.tr. Kocaeli Üniversitesi faruk.aras@kocaeli.edu.tr. Kocaeli Üniversitesi hasbi@kocaeli.edu.tr.

Düzce Üniversitesi yunusbicen@duzce.edu.tr. Kocaeli Üniversitesi faruk.aras@kocaeli.edu.tr. Kocaeli Üniversitesi hasbi@kocaeli.edu.tr. Akıllı Şebekelerde Çoklu-Etme Sistemleri ve Arıza Taılama: Güç Trasformatörü Uygulaması Multiaget Systems i Smart Grids ad Fault Diagostics: Power Trasformer Applicatio Yuus Biçe, Faruk Aras 2, Hasbi Đsmailoğlu

Detaylı

Veteriner İlaçları Satış Yetkisinin Veteriner Hekimliği Açısından Değerlendirilmesi: II. İlaç Satış Yetkisinin Vizyon ve Bilanço Üzerine Etkileri [1]

Veteriner İlaçları Satış Yetkisinin Veteriner Hekimliği Açısından Değerlendirilmesi: II. İlaç Satış Yetkisinin Vizyon ve Bilanço Üzerine Etkileri [1] Kafkas Uiv Vet Fak Derg 6 ():, 00 DOI:0./kvfd.00.6 RESEARCH ARTICLE Veterier İlaçları Satış Yetkisii Veterier Hekimliği Açısıda Değerledirilmesi: II. İlaç Satış Yetkisii Vizyo ve Bilaço Üzerie Etkileri

Detaylı

ISF404 SERMAYE PİYASALAR VE MENKUL KIYMETLER YÖNETİMİ

ISF404 SERMAYE PİYASALAR VE MENKUL KIYMETLER YÖNETİMİ 4. HAFTA ISF44 SERMAYE PİYASALAR VE MENKUL KIYMETLER YÖNETİMİ PARANIN ZAMAN DEĞERİ VE GETİRİ ÇEŞİTLERİ Doç. Dr. Murat YILDIRIM muratyildirim@karabuk.edu.tr 2 Paraı Zama Değeri Paraı Zama Değeri Yatırım

Detaylı

NETCAD e-bldy Bilgiye Dayalı Yerel Yönetim

NETCAD e-bldy Bilgiye Dayalı Yerel Yönetim NETCAD e-bldy Bilgiye Dayalı Yerel Yöetim Firma taıtımı NETCAD ; Ulusal CAD & GIS Çözümleri A.Ş. tarafıda 1989 yılıda geliştirilmeye başlamış, 20 yılı aşkı süredir kamu ve özel sektör ihtiyaçlarıı karşılaya,

Detaylı

Bilgisayar Programcılığı

Bilgisayar Programcılığı Bilgisayar Programcılığı Uzaktan Eğitim Programı e-bġlg 121 AĞ TEKNOLOJĠLERĠNĠN TEMELLERĠ Öğr. Gör. Bekir Güler E-mail: bguler@fatih.edu.tr Hafta 5: Ağ (Network) katmanı I 4. 1 Giriş 4.2 Sanal devre (virtual

Detaylı

Ders ile İlgili Önemli Bilgiler

Ders ile İlgili Önemli Bilgiler YZM5604 Bilgi Güveliği Yöetimi 5 Ekim 2015-2. Hafta Dr. Orha Gökçöl Bahçeşehir Üiversitesi, Fe Bilimleri Estitüsü Bilgi Tekolojileri Yüksek Lisas Programı Ders ile İlgili Öemli Bilgiler Ders saatleri :

Detaylı

3D NESNE MODELLEMEYE YÖNELİK LAZERLİ BİR TARAYICI SİSTEMİN TASARIMI VE GERÇEKLEŞTİRİLMESİ

3D NESNE MODELLEMEYE YÖNELİK LAZERLİ BİR TARAYICI SİSTEMİN TASARIMI VE GERÇEKLEŞTİRİLMESİ D NESNE MODELLEMEYE YÖNELİK LAZERLİ BİR TARAYICI SİSTEMİN TASARIMI VE GERÇEKLEŞTİRİLMESİ Erka BEŞDOK Bilal KASAP Jeodei ve Fotogrametri Mühedisliği Bölümü Mühedislik Fakültesi ve Bilgisayar Müh. ABD, Fe

Detaylı

Elektrik Enerji Sistemlerinde Oluşan Harmoniklerin Filtrelenmesinde Pasif Filtre ve Filtreli Kompanzasyonun Kullanımı ve Simülasyon Örnekleri

Elektrik Enerji Sistemlerinde Oluşan Harmoniklerin Filtrelenmesinde Pasif Filtre ve Filtreli Kompanzasyonun Kullanımı ve Simülasyon Örnekleri Politekik Dergisi Joural of Polytechic ilt: 9 Sayı: 4 s.63-69, 006 Vol: 9 No: 4 pp.63-69, 006 Elektrik Eerji Sistemleride Oluşa Harmoikleri Filtrelemeside Pasif Filtre ve Filtreli Kompazasyou Kullaımı

Detaylı

BAĞLAMA MADDELERİ VE SIZINTI ACİL DURUM ÜRÜNLERİ TEDBİR VE TEHLİKELİ MADDE KULLANIMINA YÖNELİK ACİL DURUM KILAVUZU

BAĞLAMA MADDELERİ VE SIZINTI ACİL DURUM ÜRÜNLERİ TEDBİR VE TEHLİKELİ MADDE KULLANIMINA YÖNELİK ACİL DURUM KILAVUZU BAĞLAMA MADDELERİ VE SIZINTI ACİL DURUM ÜRÜNLERİ TEDBİR VE TEHLİKELİ MADDE KULLANIMINA YÖNELİK ACİL DURUM KILAVUZU BAĞLAMA MADDELERİ / EMİCİLERİ / SIZINTI YÖNETİMİ Yağ, bezi, dizel, kimyasal, asit, alkali

Detaylı

WEIBULL DAĞILIM PARAMETRELERİNİ BELİRLEME METODLARININ KARŞILAŞTIRILMASI

WEIBULL DAĞILIM PARAMETRELERİNİ BELİRLEME METODLARININ KARŞILAŞTIRILMASI VII. Ulusal Temiz Eerji Sempozyumu, UTES 008 7-9 Aralı 008, İstabul WEIBULL DAĞILIM PARAMETRELERİNİ BELİRLEME METODLARININ KARŞILAŞTIRILMASI Seyit Ahmet AKDAĞ, Öder GÜLER İstabul Tei Üiversitesi, Eerji

Detaylı

Bugün, Türk otomotiv sanayinin, üretim teknolojileri

Bugün, Türk otomotiv sanayinin, üretim teknolojileri DERGİDEN FİGES İLERİ MÜHENDİSLİK VE ARGE TEKNOLOJİLERİ DERGİSİ 2014-2 / Sayı: 5 (Temmuz-Ağustos-Eylül 2014) ISSN: 2147-9550 FİGES A.Ş. Adıa Sahibi Yöetim Kurulu Başkaı Dr. Tarık Öğüt Sorumlu Yazı İşleri

Detaylı

Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi Histoloji ve Embriyoloji Anabilim Dalı

Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi Histoloji ve Embriyoloji Anabilim Dalı Dicle Üiversitesi Tıp Fakültesi Histoloji ve Embriyoloji Aabilim Dalı TARİHÇEMİZ Dicle Üiversitesi Tıp Fakültesi Histoloji ve Embriyoloji aabilim dalı 1969 yılıda kurulmuştur. 1982 yılıa kadar Histoloji

Detaylı

ISF404 SERMAYE PİYASALARI VE MENKUL KIYMETYÖNETİMİ

ISF404 SERMAYE PİYASALARI VE MENKUL KIYMETYÖNETİMİ 8. HAFTA ISF404 SERMAYE PİYASALARI VE MENKUL KIYMETYÖNETİMİ PORTFÖY YÖNETİMİ II Doç.Dr. Murat YILDIRIM muratyildirim@karabuk.edu.tr Geleeksel Portföy Yaklaşımı, Bu yaklaşıma göre portföy bir bilim değil,

Detaylı

(Sopphie Germain Denklemi) çarpanlarına ayırınız. r s + t r s + t olduğunu ispatlayınız. + + + + olduğunu. + + = + + eşitliğini ispatlayınız.

(Sopphie Germain Denklemi) çarpanlarına ayırınız. r s + t r s + t olduğunu ispatlayınız. + + + + olduğunu. + + = + + eşitliğini ispatlayınız. Sayılar Teorisi Kouları Geel Sıavları www.sbelia.wordpress.com SINAV I(IDENTITIES WITH SQUARES) 4 4. a 4b (Sopphie Germai Deklemi) çarpalarıa ayırıız.. 4 4 = A ise A ı sadece = durumuda asal olduğuu ispatlayıız..

Detaylı

HALL ETKİLİ AKIM TRANSFORMATÖRÜNÜN SPEKTRAL VE İSTATİSTİKSEL ANALİZİ

HALL ETKİLİ AKIM TRANSFORMATÖRÜNÜN SPEKTRAL VE İSTATİSTİKSEL ANALİZİ ISSN:306-3 e-joural of New World Scieces Academy 2008, Volume: 3, Number: 2 Article Number: A0075 NATURAL AND APPLIED SCIENCES ELECTRIC AND ELECTRONIC ENGINEERING BİR Received: September 2007 Accepted:

Detaylı

İLKÖĞRETİM ÖĞRENCİLERİNİN OKUL KANTİNLERİNDE SATIN ALMA DAVRANIŞLARI ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA

İLKÖĞRETİM ÖĞRENCİLERİNİN OKUL KANTİNLERİNDE SATIN ALMA DAVRANIŞLARI ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA Süleyma Demirel Üiversitesi Sosyal Bilimler Estitüsü Dergisi Joural of Süleyma Demirel Uiversity Istitute of Social Scieces Yıl: 2011/1, Sayı:13 Year: 2011/1, Number:13 İLKÖĞRETİM ÖĞRENCİLERİNİN OKUL KANTİNLERİNDE

Detaylı

PSİKİYATRİ POLİKLİNİĞİNDE KONTROL SÜREKLİLİĞİNİ ETKİLEYEN FAKTÖRLERİN ARAŞTIRILMASI

PSİKİYATRİ POLİKLİNİĞİNDE KONTROL SÜREKLİLİĞİNİ ETKİLEYEN FAKTÖRLERİN ARAŞTIRILMASI Kriz Dergisi 3 (1-2): 133-137 PSİKİYATRİ POLİKLİNİĞİNDE KONTROL SÜREKLİLİĞİNİ ETKİLEYEN FAKTÖRLERİN ARAŞTIRILMASI Ayça GÜRDAL*, Hasa MIRSAL" GİRİŞ VE AMAÇ Ayakta tedavi sürekliliği, diğer tıp dallarıda

Detaylı

İnsan Kaynakları Web Sitelerinde Yer Alan Hemşire İş İlanlarının İncelenmesi *

İnsan Kaynakları Web Sitelerinde Yer Alan Hemşire İş İlanlarının İncelenmesi * Web siteleride hemşire iş ilaları ARAŞTIRMA İsa Kayakları Web Siteleride Yer Ala Hemşire İş İlalarıı İcelemesi * A Evaluatio of Job Advertisemets for Nurses o Websites of Huma Resources Feride Eşki Bacaksız1,

Detaylı

DİKDÖRTGEN SPİRAL ANTENLER ÜZERİNE BİR İNCELEME

DİKDÖRTGEN SPİRAL ANTENLER ÜZERİNE BİR İNCELEME DİKDÖRTGEN SPİRAL ANTENLER ÜZERİNE BİR İNCELEME Uğur SAYNAK ve Alp KUŞTEPELİ Elektrik-Elektroik Mühedisliği Bölümü İzmir Yüksek Tekoloji Estitüsü, 35430, Urla, İZMİR e-posta: ugursayak@iyte.edu.tr e-posta:

Detaylı

Ağ Topolojisi ve Ağ Yazılımları

Ağ Topolojisi ve Ağ Yazılımları 17/05/06 Ağ Topolojisi ve Ağ Yazılımları ODTÜ BİDB - Ağ Grubu 1 Ağ Topolojisi ve Ağ Yazılımları Koordinatörler Toplantısı 17.05.2006 ODTÜ Bilgi İşlem Daire Başkanlığı İbrahim Çalışır İçindekiler Vlan teknolojisi

Detaylı

ANALİTİK HİYERARŞİ YÖNTEMİ İLE İLKOKUL SEÇİMİ

ANALİTİK HİYERARŞİ YÖNTEMİ İLE İLKOKUL SEÇİMİ Marmara Üiversitesi İ.İ.B.F. Dergisi YIL 2008, CİLT XXIV, SAYI 1 ANALİTİK HİYERARŞİ YÖNTEMİ İLE İLKOKUL SEÇİMİ Yrd.Doç.Dr. Üal H. ÖZDEN * ÖZET Aalitik hiyerarşi yötemi (AHY) karar almada, bir kişii veya

Detaylı

Bölüm 8 : PROTOKOLLER VE KATMANLI YAPI: OSI, TCP/IP REFERANS MODELLERİ.

Bölüm 8 : PROTOKOLLER VE KATMANLI YAPI: OSI, TCP/IP REFERANS MODELLERİ. Bölüm 8 : PROTOKOLLER VE KATMANLI YAPI: OSI, TCP/IP REFERANS MODELLERİ. Türkçe (İngilizce) karşılıklar Servis Kalitesi (Quality of Service, QoS) Uçtan-uca (end-to-end) Düğümden-ağa (host-to-network) Bölüm

Detaylı

Ağ Yönetiminin Fonksiyonel Mimarisi

Ağ Yönetiminin Fonksiyonel Mimarisi Bölüm 7 Ağ Yönetimi Ağ Yönetiminin Fonksiyonel Mimarisi a) Performans (Performance) Yönetimi b) Sistem Ayarları (Configuration) Yönetimi c) Hesap (Account) t)yönetimi i d) Hata (Fault) Yönetimi e) Güvenlik

Detaylı

AKIŞKAN BORUSU ve VANTİLATÖR DENEYİ

AKIŞKAN BORUSU ve VANTİLATÖR DENEYİ AKIŞKA BORUSU ve ATİLATÖR DEEYİ. DEEYİ AMACI a) Lüle ile debi ölçmek, b) Dairesel kesitli bir borudaki türbülaslı akış şartlarıda hız profili ve eerji kayıplarıı deeysel olarak belirlemek ve literatürde

Detaylı

Diziler ve Seriler ÜNİTE. Amaçlar. İçindekiler. Yazar Prof.Dr. Vakıf CAFEROV

Diziler ve Seriler ÜNİTE. Amaçlar. İçindekiler. Yazar Prof.Dr. Vakıf CAFEROV Diziler ve Seriler Yazar Prof.Dr. Vakıf CAFEROV ÜNİTE 7 Amaçlar Bu üiteyi çalıştıkta sora; dizi kavramıı taıyacak, dizileri yakısaklığıı araştırabilecek, sosuz toplamı alamıı bilecek, serileri yakısaklığıı

Detaylı

Eczacılık Fakültesi Öğrencilerinin Mesleğe Yaklaşımları Pharmacy Students' Approach to Their Profession

Eczacılık Fakültesi Öğrencilerinin Mesleğe Yaklaşımları Pharmacy Students' Approach to Their Profession Eczacılık Fakültesi Öğrecilerii Mesleğe Yaklaşımları Pharmacy Studets' Approach to Their Professio Işıl ŞİMŞEK* Yıldır ATAKURT** Bihter YAZICIOĞLU*** ÖZET Bu çalışmada, Eczacılık Fakültesi öğrecilerii

Detaylı

Şekil 2. Sabit hızla dönen diskteki noktanın anlık yüksekliğini veren grafik.

Şekil 2. Sabit hızla dönen diskteki noktanın anlık yüksekliğini veren grafik. FREKANS ve AYF Düzeli olarak tekrar ede olayları sıklığıı belirtmek içi kullaıla periyod kelimesi yerie birim zamada gerçekleşe tekrar etme sayısı da kullaılır ve bua frekas deir. Ayı şekilde periyodik

Detaylı