AN EYE WITNESS ACCOUNT OF TRANSITION FROM UMA YY ADS TO ABBASIDS: ABDULLAH IBN-AL MUKAFFA AND HIS RİSALETUS' SAHABE

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "AN EYE WITNESS ACCOUNT OF TRANSITION FROM UMA YY ADS TO ABBASIDS: ABDULLAH IBN-AL MUKAFFA AND HIS RİSALETUS' SAHABE"

Transkript

1 D. E. O.ilahiyat Fakiiites i Dergisi Say1 XXI. İzmir ss EMEVILERDEN ABUASILERE GEÇİŞ SÜRECiNİN BİR TANIGI: AUDULLAH İHNÜ'L-MUKAFFA VE "RİSALETÜ'S-SAHABESİ" Mustafa DEMİRci AN EYE WITNESS ACCOUNT OF TRANSITION FROM UMA YY ADS TO ABBASIDS: ABDULLAH IBN-AL MUKAFFA AND HIS RİSALETUS' SAHABE The rise of Abhasids after the Uınmuyad' full was one of the most important tuming point in Isluınic history. In his report. Risa!ctu's-Salıabe, subınitted to Caliplı Mansur, Abdullah Ilm-al Mukuffa, u d erk of Iranian migin, guvc u deta il ed uccount of the sıruelural dimensions of the changes occurring in the reulın of politics, society und religion. In tlıı:: risule, Mukuffu underlined a series of reform which he suw necessary. Thesı:: included turning purumililary groups of Horosuniuns in to u rı::gular army, tlıı:: need for legislation in ord er to put an emi to legal chuos, net:d for rudical rcforms in tuxation und!und system, giving prioıity to Iruqi ulemu in state-rcligion relutions and strong ceııtrulised bureaucrucy. Muukuffa's disputcd pı::rsonulity; he wus accuscd of heresy, and his intcllcctuul capucity as ınuch iınportant as that of his Risala il~elf. The purpose of the puper is to exuıninc the wı;itcr and his lmok in thcir historical context. Key Words: Abbusids revolu tion, puruınilitary urıny of Horosunians. Religion. stute and reııson, lslaınic lcgislation. Emev!krin yıkılıp yerine Abbasilt:rin. kurulması, sadece hanedanlığın el değiştirmesinden öte; siyasi, asker!, iktisadi ve sosyal bakımdan çok köklü değişmeleri. de açığa çıkardığından ve yeni bir dönemi başlattığındimislam tarihinde en önemli kırılma noktalarından birini teşkil eder. Abbasi devriminin tabiatma ilişkin şimdiye kadar pek çok araştırmalar yapıldı, fakat devrimden hemen sonraki sürecin nasıl işlediğine dair çok az çalışıldı. Emevilerin son dünemlerinde üst bürokraside katip olıırak görev yapımş, Emevilerin çöküşüne ve Abbasi devrimine şahit olmuş Abdullah ibnu'l Mukatia adındalran asıllı bir katip, devrimden hemen sonra Halife Mansur'a (136/ /775) bir Risfıle sundu. Daha sonralcırı Risc/1etu's-Salıc?be 1 ola- Yrcl. Doç. Dr. Yiizüııdl Yıl Üniversitesi, lıahiyaı Fakilllesi, Islam Tarihi BlilUmü. Üzerinde çalışlığımız RisO/etil's-Sa/ı{}be'ııiıı farklı hir çok neşri yapılmıştır. Ancak biz burada aşağıdaki tahkikli ııeşrini esas aldık: Alıdullah llınii'j-mıkaffa, " Risı1/e1i!'.ı Salı0be", nşr. Alımeı Zeki Safvet, Cemlıeretu ResOi/i'l-Amb, (Mı.qır 1937), lll, "s ".

2 .!.!.Lt.Xl!.!.~~ J?..~!.f:.!!.!.:.M.!!.~:!.!!.t.~!.J2!l"t!.!!i~ rak me:;;hur olan bu layilüıüa lhnu'i-muka!ta, Islam toplumunun Emevilerden Abbasilere geçi~ sürecinde yüz yüze olduğu askeri, mali, siyasi ve dini alandaki problemlere halifenin dikkatini çekmekte, sonnı da reform niteliğinde kökiii çözümler önermektedir. Problemierin ortaya konıliası esnasıııdaki tasvirleri ile yazar aslında bu dönemin yapısal tarihini de anlatımıkıadır. Fars geleneğine olan aşinalığı, hürokratik tecrübesi, siyasi meselelerdeki derinliği ve aktif ısiahaıçı tavırlarıyla İslam siyasi dü~iiııce tarihinin en dikkat çekici ve iizgün simalarından biridir. Ancak bu iizelliğini en çok yansıttığı Risftletu's-Salıilbe'si ise şimdiye kadar üzerinde en az çalı~ılan eseri olmuştur. Bu yazınuzda Abdullah İhnii'l-MukafTil'nın hayatı, eııtelektüel ki:;;iliği ve kurulmakta olan Ahbasileriıı siyilsl bünyesinin olu:;;ıurulması için bir ıslah projesi olarak sunduğu Risôfetü 's-salu1he 'nin tarihi bağlaını içi nde yorumu:' nu yapacağız ABDULLAH İUNÜ'L-MUKAFFA'NIN HAYATI: Abdullah lbııii' 1-Mukaffil'nın do~um tarihi kesin olarak tespit eclilemiyor, muhtemelen 106/724 veya l yıllarında lraıı'm Cfır (Firuzfıhild) kasithasında dünyaya geldi. 36 yaşında şaibeli bir şekilde Basnı'da iildürlildü. 2 Asıl adı Ruzbih'tir. Babası Dadaveyh Eınevllerin ünlü Irak genel valisi Haccac b. Yusuf un (75/695-95/714) vergi talısildarlığıııı yapmı~, bu görevini kötüye kullandığından dolayı işkence yapılırken eli sakat kaldığından eli büzük veya çolak anlamına gelen "ımıka!hi" lakabı. 3 tır. verilmiş.,. Babası ilmrünün sonuna kadar Meclisi dini üzerinde yaşadığından İbııii'l-Mukaffil'ııııı da ilk eğitimini Cur ~ehrinde Mecusi geleneği Uzerine alması muhtemeldir. Bu dönemde iranl unsurlar Sasanllerden beri devam ettirdikleri katiplik mesleğiııdeki tecrübelerinden dolayı Emevilerin bürokratik Muhammed Kürd Ali onun 9(Jn09 yılımı doğnı doğduğu kantıaıiııdedir. 36 yaşıııclıı iildüğil dikkale ıılıııırsa 142n59 veya 1 43n6o yılında iildüriildilğü giiıiişil kendiliğinden yanlış olınakladır. Bkz. OmaOu '/-Beyan, K:ıhinı 194:\. 2. Baskı r:. Gabıidli ise 'İbnü'l-Mukafffi'nın 3fi yaşında iildüğüııden ve doğum larillinin de en erken 102-!fJ3n20-72l yılında olnıa.~ı gerekliğinden h:ırekelle 139n yılında öldilıilldilğü kııııiıaıindedir. Bkz. ''L'openı di ilm al-muqııffa' " Reı isla tl<!gli Studi Orientali. XIII ( ) s Muhammed lı. Ahdus d-celışiyfiı1. d-jiflzerı1 ı>c'/-killlt1b, nşr: Muslnf:ı.Sakkfi-lbrfllıiııı EhyiJô-Ahdu'l-1-latiz Sa'Jelii, Kalıiıl! 140!/1080, s.l03-104; Ehi'l-Ahh~s Alımed h. Mu hanını ed il ın Hallikllıı (6N l/1282 ). Jlefeyt1tfi'l-A 'yan. ll ık: İh~aıı Ahlıa.~. 1-VIII. 13eynıı ı

3 E'MEVlLERDEN ABBASILERE GIEÇ-1Ş SORECiNiN BiR TAN!Cl!....ç,. 1/9... kademelerinde iıntiyazlı konumlarda bulummı:;:lardır. 4 Ancak divanların A-. rapçala:;:tırılması lraıılı katipierin imtiyaziarına büyük bir darbe indirmi:;:tir. Bundan dolayı lhnü'l-mukafffı'nın Basra'da geçirdiği çocukluk dönenli aynı zamanda Abdulmelik b. Mervfm'ın (65/ ) Farsça ve Rumca tutulan divanları ve resmi yazı:;;maları Arapçala:;;tırma reformlarılll yaptığı döneme rastlar. Ku:;:kusuz bu reformları n en hızlı gerçekle:;;tiği yerlerden biri de Haccac ın valiliği ni yaptığı Irak bölgesi idi. 5 lbııü '1-Mukafffı n nı babası da diğer lran asıllı katipler gibi kfıtiplik mesleğiniıı geleceğinin artık Arapça bilmekten geçtiğini en erken fark edeıılerdendi. Bundan dolayı oğlunun bürokrasi mesleğiııdeki geleceğini garantiye almak için Arap-İslam kültürü ile yeti:;;lirmek için bizzat babası tarafından eğitimi ile yakından ilgileuilerek Arap geleneğine göre yeti:;;mesi amacıyla Basra'daki ünli.i ediplerden dersler almasını sağladığı, hatta ona Arap geleneği ne uygun olanı k Ebu Amr künyesinin verildiği göriilmektedir. 6 Arap dilinin yanında lbnii'l-mukafl'fı'ııın en dikkat çc:iken bir diğer ö zelliği de tarihten felsefeye, ahlaktan mantığa, siyasetten edebiyatakadar geniş bir kültürel ve ilmi birikime sahip olmasıdır. Bu birikimi kazanırken yetiştiği Basra'daki entelekttiel muhitten t:tkilenmi:;;, devrin alimlerinden ve yöneticilerden dersler almıştır. Bu dönemde zengin ve canlı bir kültür merkezi olan Basra, dini ilimler kadar felsefi fikirterin de harmanlandığı bir yerdi. Bu zengin kültür muhiti içinde sadece Arap edebiyatı ve dini ilimler değil, aynı zamanda kendini ait hissettiği güçlü bir İran siyfısl geleneği ile Yunan ve Hint kültür ve medeniyetine ait bilgileri de edinmiştir. Bu haliyle lbnu'l-mukaffa Basra'nın c;uılı kelam, dil, tarih ve felsefe tartı~ınaları içinde yetiş mi:;; genç bir aydın prototipi çiznıektedir. 7 Çok erken sayılabilecek bir 6 7 Bkz. Fe.ıiıad Daftary, "Sectaıimı and National Moveıııents in Iran. Khun\san and Tmnsoxaııia Duıing Uıııayyııd and Early 'Ahhasid Time..~". Histol~' rır Civi/izations uf Cuntral Asia, c. IV: The age of aclıievenıl~nı: A.D. 750 lo llıt! enel of the tifteenth cenıuıy. Bölilm 1: The hislmical. Social and Ecmmınic Setting. Ed. M.S. Asinıov and C. E. Boswonh, Paris: UNESCO, 1998, pp Bkz. İbn 1-lallikan. Vefeyalil'l-A 'yan, ll. 15 1; Divanlan n Ampçala~tınlnıası hakkında geniş bilgi için bkz. Hassan Ahmed Hallaf, Ta 'ri/m 'n-nukl1d ve 'd-de~>avln, Beyıut İbnU'l-Mukafffl'nın Anıpça'yı öğrendiği kiım;t:fer anısında o diint:ıııin fesl\lıatiyle Unlü edipleıinclen Yemenasıllı Ali Etlıeııı'in ailesi yanında Basm civarındaki Bedevilerle yakm ilişkiler kurarak onlardan da resahat ve Arap diline ilişkin sağlanı bilgiler ainuştır. Isınail Dunııuş. "ihn(l'i-mukaitfl", DiA, lstanhul2001. XXI M. Mu hanınıedi Mer a. Nıtzwntt'l-Mt1liyye \'c '1-iktisadiyye F /Jel'leti 'J-A!iln1styye, Katar 1987,.~. 58.

4 .!.?t!...f.:... K~!.~rU!..'!..f::.P..!.:.M.!!.!.!.!(l.~!..!?..!~'.M.!.!j~t... dönemde Yunan felsefi metinlerinin en ağırlarından olan Aristo' nun Mantık kitaplarına ilgi duyınası, hatta bunları çevirenilecek bir yeıerliliğe sahip olması hile onun ula:;;lığı bilgi ve birikim seviyesini gösterir.s Kalip bir babanın çocuğu olan lhnü'l-mukaffil' Eniev!Jerin sonlarında ilk olarak Irak gt:nel valisi Ömer h. Huhcyre'nin oğullım olan Basra valisi Yezid h. Ömer ile Kirman valisi Dfıvfid b. Ömer'in (l /74x) katipliği ile i:;;e başlamıştır. Abbasllerin kurulu:;; yıllanııda da seçkin konumunu kayhetmemiş, önce Basra valisi Süleyman b. Ali'nin ( :191756), ardından Kirman valisi lsa b. Ali'nin sekreterliğini yapmıştır. Esas şöhretine ise onun zamanında ( ) ula:;;nuştır. O zamana kadar Mecfisi inancını muhafaza eden İbıii.i' 1-Mukaffft' nın, lsa h. Ali' nin tesvikiyle ' Mü s-,, lüınan olduğu riv~ıyet edilir. Bir süre Hıilife Mansfır'uıı amcalarından Musul vt: Ehvaz valiliklerinde bulunan!smail b. Ali'nin katipliğini ve çocuklarının mürebbiliğini de yapmış, kısa bir süre dt Nişabur valisi Mesih b. Havari'nin yanında katip olarak çalışmıştır. 9 Müsliinuuı olduklan sonra zaten fazla yaşamanuş, dolu dolu hir hayal sürerek 36 gihi genç yitşıııda, ı 40/757 tarihine doğnı hem kişisel hem de siyasi nedenlerden dolayı Basra vfılisi Süfyan b. Muaviye ( ) tarafından ş ai beli bir şekilde öldürülınüştlir Öidüı ülnıesi ile İlgili Spekülasyoıılaı : Onun ölümü ile ilgilenen araştırmacılar esas ölüm sebebinin burada ele aldığınuz Risc7/etii 's-sahtlbe 'de dile getirdiği görtişlerindeıı kaynaklandığını ileri sürmi.i:;;lerdir. Özellikle onun öli.imüı~ü görüşlerine tahammül edemeyen Müslitnmıı çevrelerin bir engizisyonuynıuş gibi gösterme eğilimindedirler. Gerçekten de bu Risa!e' nin girişinde endişeli hir hava var. Daha ilk satırlarında, yazarın bir korku ve endişe içinde olduğu açıkça hissedilmektedir. Haraç ve toprak meselesi ile ilgili konuları aı;ıklarken; "Bu görüşleri açıklamamn bedeli ağır, siiyleyeni az,faydasr ise uzun vl/delidir" sözleri 11 ile de başını belaya sokacak işlere giriştiği ni zıınnen iliraf etmiş, ancak sorumlu bir ay- 10 /1 Sfiid ei-eııde!osl, Tabak{!lü'I-Omem, Kalıire ty. s. 77. Celışiyaıi, ıd-vt:izer{!, s. ı 05. Ölüm tıııihi konusunda da kaynaklar farklı tarihler veıirler. 1-lalifl! b. Hayat, onun ölümünil J37n55 yılıııııı Raınazan (Şubat) ayında verir. Bkz. Tarilt, 1,417; İhıı Hallikilıı, ll, Rist1/elil'.r-Saltôbe, 45.

5 EMEViU~'RDl!.'N ABBASiLERE GEÇİŞ SORECİMN BİR TAN!CTJ... ~ dı n olarak düşüncelerini açıklamaktan da geri durmamıştır. 12 İbnü'l-Mukafffı yer yer acı eleştirilerde de bulunmaktadır. Risôletii's-Salıôbe'deki bazı önerilerinin yönetim nezdinde ve yeni teşekkül eden devletin etrafındaki menfaal grupları tarafından hoş karşılanmadığı düşünülebilir. Taha Hüseyin bu Risôle' nin Halife Mansur' a karşı bir ihtilal beyannamesi mahiyeti taşıdığı, tercüme eltiği K eli/e ve Dimne' deki hikayelerde Halife Mansur' a üstü kapalı eleştirilerde bulunduğu gerekçesiyle öldüriildi.iğüııü iddia etmektedir. 13 Buradan hareketle O'nun gerçek ölüm sebebinin ele aldığımız Risô/e'deki fikirleri olabileceğini ileri sürmekteclir. 14 Fakat bu iddialara katılmak mümkün değildir. Çünkü İbn MukalTa bu Risôle' ele güçlü bir merkezi idare kurulmasını ve bütün yelkilerin de halifenin elinde toplanmasını önermektedir. Ayrıca Risôle'de sunulan fikirler Halife Maıısur tarafı ndan kısmen dikkate alınmış, vergi ve hukuk reformu gibi konularda İcraatlara girişi! miştir. Bu sebeple O'nun bu Risôle'dcki siyasi fikirlerinin lilümüne yol açması için herhangi bir neden yoktur. Aksine linerdiği görüşler yönetimin hoşuna gidehilecek görüşlerdir.15 İbnü' i-mukafffı' nı n öldürülmesi hakkında kaynaklardaki yaygın rivayetlere baktığımızda yazdığı bir emfuı belgesinin halife ile aralarının açılımısına sebep olduğu gösterilir. Mansur'tın halildiğini kabul etmeyerek isyan eden Suriye villisi ve amcası Abdullah b. Ali, yenildikten sonra Mansur'dan aı dilemişti. 16 Halife de kendisinden yazılı olarak af dilemesi halinde bağışlanacağını bildirmişti. Ancak Mansur'un hir fırsatını bulup Abdullah'ı cezalandıracağı tahmin ediliyordu. İsa b. Ali tarafından İbnü'l-Mukaffa bu "Emel n" metnin i hazırlamakla görevlendi ri I miş ı i. lbnü' 1-MukalHl halifenin hiç bir açık bulaımıınası için yoruma kapalı, biiyük bir zeka ürüni.i ve ağır şartlarla dolu bir eınfiıı metni yazdı. Emanııfimede, halife eğer sözünelen döıı ı:; 14 ıs ı6 S. D. Goitcin, Diras{}t.fi't-Tarilıi'l-İsf{}m'i ve'n-nuzilmi'l-islı?miyye, İngilizce'den J\rapçu' ya çeviren: Aliye Kavsl, Kuveyl 1980, s Taha Hllseyin. Min Hadisi 'ş-şi'r ı e 'u-nesr. Kalıiı e 1961, s. 41; Ümt r Fernıh. el-min/ı {Jr.fi'I-Ede/ıi'I-Ara!Jf ve Tarilıilı. Beynil 1960, ll. X3. Ahmed Emin, Dulıa'/-İslam. K ahi re 1964, ;!lhan Kutluer. "lııııll' 1- Mukaffil". DİA. istanhul2001, XXI, s.l37. Said Amir Arjomand, "Alıci Allah ilııı ai-muqaita' andthe 'Ahbasid Revolulion", Iranian Studies, XVII/4, Talmın J 995. s Abdullah lı. Ali, Alıbfisl davetini başlalan Mulıammedi h. Ali'nin kardeşidir. Abbfisl ihtilali esnasında Şam b()jgesinin teslim alınınasında ve bölgedeki isyanlan haslımmda htlyllk nılll olnuışıur. MansOr'un halifeliğini ıaııımadığıııdaıı isyan eııııişlir. Aynnlılı bilgi için bkz. Cem Zorlu, Alılıt?s/lere l'ilne/ik Dltı/ı e Siyasi isyan/ar, Ankara 2001, s

6 /.~.~... f.... X.'!:!.1.:!?..'!..1:':.P..!.:.M.!~.~!.:!l'!..!?.!fM.i.B.ç_L.... ner ve şartları ihlal ederse; "kan/an boş, köleleri azc/1 edilmiş, biatı batı! ve biitil n dinlerde kafir,\'ayılaca.,~ı..." gibi oldukça ağır i fadeler bulunmaktaydı. 17 Bu ifadelere çok kızan MansOr, aralarında husumet bulunan Basra valisi Süfyan b. Muaviye eliyle lbnii'l-mukal'l'ii'yı öldürttliğii nak.ledilmektedir. Ancak halifenin olaya dahli, o zaman dahi bir zaııdan öte geçıniştir. Basra valisinin yanına emirinin bir işi vesilesiyle giden lhnii'i-mukaffil'ııın, oradan bir daha çıkmadığı aktarılır. Yaygııı rivayete göre Basra valisi Süfyan b. Muaviye tarafından parça parça kesildikten sonra fırında yakılınıştır. IM Öyle anlaşılıyor ki İhnii'l-Mukaffa'nın esas ölüm sebebi, Irak viı.iisi ile aralarındaki kişisel husumettir. Ancak yazdığı "emfuı" mektubunda halifenin tepkisini çekmesi, daha sonraki dönemlerde yaygııılaşan hakkındaki zındıklık suçlamaları; toplunıda ortaya çıkan 'siyasi bloklaşmalar ve Abbasllerin kuruluş aşamasındaki iktidar nıiicaddesindc, Iran] unsurların siy.asi blokunda yer alan açık sözlü ve kendinden emin tıfvırları ile siyasi rakiplerinin tepkisini ve kinini üzerine çekmiştir. Bu yüzden. de bu istenmeyen adanun Basra valisi eliyle kişisel hir husumet ve siyasi bir hesaplaşma gerekçesiyle öldüriiidüğünü g1isterir. 1.2.Edebi ve Entelektüel Kişiliği: Çok genç yaşlarından itibaren baba mesleği kfıtiplikle i~e başlayan lbni.i'l-mukaffil, bir kiltipte olınası gereken belfığatı, zenginliği, cömertliği, dos,tluklarına olan sadakati, zerafeti, geniş kültürü, ılınllı tutkuları ve!nın! asfıleti ile islamı değerleri ~ahsıııda hütüııleştirıni~, zarif hayat yaşayan asille~miş. bir mevltl örneğini ve kendi devrinin sosyete adaını modelini temsil eder. Etrafındaki dostları, Risc7ledc kendinin ele kısmen vurguladığı gibi e-,, 17 IH Bkz. Cı.!hşiyfiri, el-vazera, s. ı 04. liınü'l-mukaffa ile Basra vali.~i Süfyun lı. Muflviyc ar.ısıııdaki lıusuıııeı ile ilgili olarak kaynaklar ~u bilgiyi akıanr: Bir defasında Süfyan h. Muaviye. lhnü'l- Mukafffi'ya kilfreınıişıi. Buna kıırşılık o dıı Silfyan'a; "SI!nin anana Irak'ın tikekleıi yeııııedi. O da giııi Şmn'lılaı1a evll!ndi" dedi. Bundan so ımı da anılanndaki suı1(işıııenin devıını elliği. haııa.. lbnu1-mukııjt!l'nın SUfyıın'ı her gördüğünde : "ikinize de Sl!laııı olsun" diyerek bıımu çok buyuk olan SUfyan'm bumuna vu sana selanı olsun ıınlaıııına gelen sözlerle alaya aldığı akııınlır. Bu husuıneı valiele deıin bir kin bıraknuş ve intikam alacağı tirsalı kollaıııııya başiııııuştı. Mansur'dan gelen haber üzerine onu feci bir şekilde llldürerek fmnda yaklığı rivuyel edilir. Bkz. Celışiyfiıi. el- Vazerı?, 1 04; llııı 'Aseın el-kofi', Kittıbu'I-Futalı, (I-VIII), l Iiıydıımbad 1907, VIII, s ; ilın Hallikfin, Il, 153; Genel biyognıtisi için aynca lıkz. Doıninique Sourdel... Lıı Biyognıplıie cl'ilın ııl-mukııfffi d'apres!es Sources Anciennes ", Arabic a, (!- 1954), s

7 EM EViLERDEN ABBASiLERE OEÇ1Ş SOREC/NİN BiR TAN/Gl... ~ dipler, l'akihler, vfıliler, önde gelen komutanlar, kahilc reisieri hatta daha sonra vezirlik makamına gelen vczirler gibi yüksek tabakadan oluşmakta~ dır. 1 Y Eğer genç yaşında öldürülmcse idi lhnü'i-mukafttı' nın da Abbasilerde vezirlik makamına kadar yükselmesi ve bir çok reform nilcliğindcki dönüşüme imza atması muhtemel görünmektedir. Yazar, Emevilcrin yıkılışı ve Abbasllerin kuruluş yıllarında yaşadığın Emcvllerin son döneminin siyasi, kültürel ve sosyal olaylarıııın dan dolayı, canlı bir şiihididir. Emcvilerin yıkılışıııı ve onun sebeplerini bizzat hadiselerin en merkezinde yaşayarak gözlcmlcmişıir. Yaşadığı dcvrin siyfısl çalkanuları ve yeni bir devletin tesisi karşısındaki entclcktücl sorumluluğunun ve a rayışının bir sonucu olarak, döneminin siyfısi ve toplumsal hayatma aktif olarak katılnuştır. Görevleri, siyasi k.işiliklerle olan ilişkileri 211 ve tecrübeleri ilc iki devlet arasında sağlıklı karşılaştırmalar yapımı fırsatı bulmuştur. Ancak görüşleri halkın genel anlayışını değil, yeni oluşmaya başlayan seçk.inlerin bakışını yansııır. Özdliklc de mevfıli sııııfının ve kfıtiplerin nazarında Emcvfler iflas etmiş kötü bir sistemdir. Çökmüş bir geçmiş ve henüz belirsiz bir gdecek arasında tarihsel hafızaya ve birikime sarılır. O'na göre Sasfuıi ımıdeli en iyi modeldir ve Ahhiisllerc de zımnen bu ımıdeli önerir. Bu çerçevede Hint, Yunan ve lran düşünce dünyasının siyasi yönlerine ilgi duymuş ve yazılarını da bu konulardan seçmiştir. O, bu haliyle ''eliko-siyftsi" yönleriyle belirginleşen bir akımın öncüsü olarak ortaya çıkar; bir bilge ve siyasi feylesof olarak devlete, hükümdara, bürokrasiye, iktidarın kullanımına, dindevlet ilişkilerine, tehaaya ve yönetime ilişkin öneriler sunar. Devrim yıllarının aşırılıkları onu siyasi düşüncelerinde oldukça itidalli ve ihtiyatlı olmaya zorlamış göri.inüyor. 21 Düşünce sistematiğinin hiçbir yerinde şiddete baş vurmayı di.işi.inmez. 19 Eri1evllerin aksine kapılarını farklı milletiere ve ki.ilti.irlcre açan AbbfLsllerin kuruluşu ile birlikte, Hint, Yunan ve İran medeniyetleri ve kmti.irlelbn MukatTa'nın yakın dosilan ve ilişkileri hakkında bkz. Mclhcın Clıokr, Zmdık/ık ve Zmdıklar, tre. Ayşe Menıl, Istanbul ı o Tespit edebildiğimiz kadanyla llınii'j-mukaffii' nın Basnı' daki yakın dosthın, Basra vl\lisi Selm lı. Kuteybe el-biihili. eski Eıııevl knımıtanlanndan Mfian h. Zfıide, dalııı sonra Ehu'l Ahhas'ın ınevl\lisi olan Uıııfıre h. Hamza. Basra Kfidısı lhn Ebi Leyla ve lbn ŞUhrüme gibi k.imseleıdir. Bunlann dışında i\hdullah h. Ali ve Silleyıııan b. Ali gibi Abbllsl ailesinden kimseler de vardır. Cchşiyfıri, e/-vazerı1, 75; Ayrıca bkz. Fanık Ömer Fevzi. Bulıfl.1 Fi'f-T{Irllıi"I-Abb{lsl, Bağdat ll M. Chokr. 266.

8 .!.~.t...?...x.lf;!.~u?..'!.f.:.p..!.:.m.!!. ~!.~!/i!..!?.!j.!!!.!.b.f.:.:t rindeıı temel eserler tercüme edilmeye ha~lannu:;;tır. Bu alanda ltıni.i'i Mukaffft öncü bir rol da oynamış ve Ketile ve Dimne, el-miilak, Ayinnilme ve Aristo'nun Mantrk kitaplarını tercüme ederek geride Islam ki.ilti.irüni.in en kalıcı eserlerini hırakınıştır. Bu tercümeler ile Hiııd'iıı, Sasfuıiler'in, Yunan Roma geleneğinin yüzyıllar içinde biriktirmiş oldukları tecri.lbt:lcriııi İslam siyası diişi.lncesin<:: katmaya çalışmaktadır. Bu faaliyetleri çerçevesinde siyaset alanında iki mi.ihinı kitap yazmıştır: f~'debii's-.'i'ağir'dc Yunanlıların kişi siyasetini ve yönetimini, siyfısi-felsefi olarak incelemektedir. Edehii'I Kebfr'de ise Yunan siyasi düşüncesindeki şehir siyasetini ele almıştır. Her iki kitabında da muhatahı halk değil yalnızca devlet adamı dır. Müellif h u e serlerinde öncelikle yönetim kademesinde bulunan kfıtiplcre, valilere ve c mirlere seslenir. Mesela, Edehii 's-.)'ağ'ir'tle seçkinleri n sullan la kurması ge. reken ili:;;kilerde uyulması gereken kurallıu dan söz edilir. 22 Cahiri, derin Araplık hissiyatı içinde İbnü'I-Mukal'ffı'nı.n hu faaliyetlerini, su götürmez derecede Arap hakimiyetine karşı gizli siyasi hedefler gö- '3 zettiğini düşi.inmektedir.- O'nun yabancı eserleri çevirmedeki asıl amacının da Fars milliyetçiliği ile alakalı olduğunu söylemektedir. Halhuki dikkatli hir şekilde incelendiğinde göri.ilecektir ki O'nun temel kaygısı siyaseuir; İçinde yaşadığı toplumun sılantılarıııa siyasett:n çözlim hulma ve hir aydın tavrı i çinde Ahbasl devletini geniş hir tarih perspektifi üzerine kurımı arayışı içindedir. Bundan dolayı aşağıda da kısmen vurgulanacağı gihi Aristo'nun Mantı,k kitaplarını çevirmekle Islam toplumunun dil, düşünce ve hukuk mctodolojisindc kıyasın kullanımını kurallara hağlamayı; Iran siyasetine ve tarihine dair~eserkrin çevirisiyle, Ahhasllere göre daha köklü ve gelişmiş hir düzene sahip olan bu düşüncenin Islam siyaset ve idaresine ymıi ufuklar açmayı; Hint hikmetine dair eserlerin çevirisiyle de ferl ve toplum hayatına yeni açılımlar kazandırmayı hedeflemektedir. Yaptığı hu tercüme ve telifler ile i.iç hi.iyiik klasik medeniyelin (Yuııan, Hint ve Iran) siyasi, felsefi ve ııj1laki hirikimini ve değerlerini kaynaştırınış, huııları Islam küllür ımıhitiııe aklararak raydalanma zemini oluşturmuştur. Kellle ve Dimne ve Aristo'nun Mantık rlsal~leriııiıı tercümeleri de gösteriyor ki onun eııtclektüel hirikiiniııin kökleri, M.S. V. asırda Sasaııl hiiki.imdarı I. Hiisrev zamanında Cündişapur ve -ız ı.ı Muhaııııııecll Abid Cl\biı1, Arap Aklılilll 0/llşttmu, ırc: lhrııhiııı Akbalıa, lsımıbul s A.g.e, 96.

9 EM EViLERDEN ABBASiLERE Gl?ÇİŞ SORECİNİN BİR TAN/Gl... ~ 125 Ehvaz'da Yunanca ve Hintçe'den yapılan tercümelerlc başlayan "Iran aydınlanması na" da yanmaktaci ır Zmdıklığı İle İlgili İddialal': Bınevlierin yıkılıp Abbasllerin kurulduğu kritik bir dönemde ortaya çıkan Maniheistler, İslam dünyasında kağıdın imal edilmesi ve yaygınlaşmasına paralel olarak 25 "sözlü kiiltiirden" "yaziii kiiltiire" hızlı bir geçiş yapmışlardı.26 Maniheistler hu değişimi erken fark ederek Arapça yazılı kültür alanında hakimiyet kurmaya başlamışlardı. 27 Usta cedelci Mani rahiplcri yazdıkları eserlerde Mani' nin Eski Ahid'e yönelttiği eleştirinin benzerlerini uygulayarak lslam'a karşı eleştirel apolojiler yayıyorlar/~ Müslümanlar ile a teşli tartışmalara giriyorlar, Islami söylem ve kavramlarla Sasanl kültürüne dair eserleri Arapça'ya tercüme ediyorlardı. 29 lran monarşi geleneği ve politik felsefesini Islam ve Arap hakimiyeti karşısında üstün duruma geçirmek -, için de figünıtif desenieric ve altın yaltlızlcu Ia süslenmiş, etiebi zcvki oldukça yüksek eserler ve tercüme kitaplar yayıyorlardı. 30 Bu mütcrcimlerin en ha~ şında gelen.lhııü'l- Mukaffft'nın tam bu dönemde Mazdck, Mani, lnın tarihi JO Elıu'l-Ferec Muhammed lı. Ehu Ya'kup l$hak llımı'n-nedim (ii.385/995). e/-filırist. lhk. Rıza Mazindeıilni. Danı'l-Mesire. Beynıt 19X8. 132, ; Dinıilri Gutas, Ywıwıca Daşance Arapça Ka/tar, ırc.lülli Şimşek, lsıaıılıul :2003, 35-37; Mahfuz Siiylemez. Bilimin Yitik Şe/ı ri Cflllllişapur, Ankara Kağıdın Islam dünyasına ginnı!.~i 94n 12 tarihinde Semerkanl'lan gelirilen iki kağıl ustasının rehberliğinde Basra'da bir iıııalalhanenin açılımısıyla başlar. Yaygınlaşması ise çeyrek asırlık bir zaman gerekıinııişlir. Islam toplumunun sözlll kllltilrden yazılı kllllllre geçerken yaşadığı Imiışınalar henuz ınllslakil bir çalışmaya konu olmaıııışıır. Halih el-bağdfidi. bu geçiş silrecine ilişkin oldukça ilginç anekdotlar aktarır. Bkz. Takyldu'I-İim. lhk. Ytı$Uf el-iş, Dımaşk 1974, s. 61 vd. Ayııca yazılı küllüre geçiş döneminde anlama. bilgi akıanmı ve yorumlaımı problemlerine ilişkin geiıiş bilgi için bkz. Dücane Cündioğlu. Stlz;/fl Ktlltflrdeıı Yazılı Kalif/re Anlamm Tarilıi. lsıanbul 1997, s.hj Divanlann Arapçalaşlırılmıısı hakkında geniş bilgi için hkz. Hassan Ahmed Hallaf. Ta 'rilm'n-nıtkad ve 'd-dev[lı>lu. Beynıı l 9X6. Melhem Chokr, Kur'an'a yönelik Maniheisılerin yazdıkları edebi laklillcre (mu'ı?rada) ve bununla ilgili tııiaya çıkan edehiyaıa özellikle dikkal çekmiş ve humııı için bir bölilm tıyırnıışıu. Bkz. Zmdıklık ve Zmdtklar Cflhız. el-llayal'an, nşr. A. I I anın. (1-V lll). K alı i re l 965, I, 55. Hamilion Gibb, İslam Meden(wti Ozeritıe Araştırmalar. ırc. Hayrcııin Yilcesoy,!.~tanbul 1992, 24. Manihesitlerin yaydıkları allııı yaldızlı ve ligilmlif desenlerle silslü kilaplardan 14 çuval dolusu kilap 326/937 ıarilıind~ Bağdat'la sarayın unıunı kapısının linünde yakılııııştı. Yanan kilapiann külll!ri içinde kağıı üzerindeki alım ıezyinallar elidiğinden kiliçe haline gelıııişıi. Adıını Mez. Ommcu Yflzyı/da İslam Medeniyeti. lrc. Salih Şaban. Istanbul 2000, s. 2 1 l.

10 .!.?..Lf:.. X.f!:!.. 1.:.!?..~!f:.P..!.:.M.!!.~J.ql.if...!?.!ll!.1.!R~ ve Zerdüştliikle ilgili kitapları Arapçiı' ya tercüme etmesi/ 1 İslam kültürüne kar~ı Fars kliltüriinü yayma gayreti ve eski Iran dinlerine ve geleneğine bağlılık olm ak anla~ılmı~ ve faaliyetleri Manilıeist bir çerçeveye oturmu~tu. O nun niçin zındık olarak algılanmasının sebeplerini burada aramak gerekir. Nitekim zındıklara karşı mücadelesi ile me~hur olan Abbiisi Halifesi Mehdi' nin ( 158/ /785); "Zmdık/ıklarla ilgili ne kadar kitap buldumsa, hepsinin aslı İbn Mukajj'ct'ya dayantyordu" sözü, 32 bu itimının yaptığı tercüme ler ve çevresiyle alakalı olduğunu gösterir. Yazıırın hayatında zındıklıkla suçlandığına dair herhangi bir i:;mret mevcut değildir, ölümünden 16 yıl sonra zındıklıkla suçlannıı~tır. 33 Nitekim ölümünden çok sonralıırı, Kur'an'a nazlre olarak yazıldığı iddia edilen Mu'ôrazmu'I-Kur'an isimli bir eser ona nispet edilıni~, 34 bu sebeple de zındıklıkla suçlanınıştı. 35 Bl.iti.in buna kar~ın onun e-.ll 32.ı:ı.M Bcydcha'nın Ketile ıoe Dinme'si, lludayntlme, Ayimıtfme, Mazdek. er-taç ji Sirari Em?şilwm, E'debu'l-Kebir ıoı Ya'rifil Bimtl Kararisııes, Ei:lubu'.\ -Safjir, el-yetlme.fi Restlil, Ejisla, (Zerdüşılükle ilgili olup, şerlılcıi Anıpça'yıi çevrildi. Bunlardan bazılan şunlardır: 1-Jezar Efsane (Binbir gece ıııa.,allan), Hurtlfe ve'n-nuzlu:, ed-d/b ıoe Sa'leb(fcib!), Ruzbe'l Yerlm, eıı-nemnid, Alıdi Erdeşir ji'i-tedrib. Bunlar daha çok Iran ımihiııe dair eserlerdi. Bkz. llııı Nedim, s. 132; lbıı Ebi Usayhia. l~vfinu'l-enbı?' ji Tabaktlti'l~Etibbtl, Uık. Nizar Rıza, Beynıı ıy.. ~. 413; lbıı 1-lallikfiıı, Vejeytllu't-A:vtln, ll. 152; A. Emin. Dulıa'l-isltlm, ; Mustafa Deıııirci. llel'ff/'1-hikme, Istanbul 1990, s lım Hallikfiıı, el-vefeytllli'l A :w? n, ll, 151. Zmdıklık: Maııi'nin Zerdüştün kitabı Avasıayı kendi görüşune göre yoruııılaclığı (Zendi Avesıa) için zınclık denilmiştir. lslunıi dönemde ise Zenci kelimesi zınclık olarak diiııü~tiirülnıil~ ve Isianı iiııc.:e$i kitaplan kendi giiıilşleıine göre yonıııılayaıı Maııiheisllere de nilıııişıir. Teıinı Eıııevilcıin son 7ıııııuıılunııduıı itilıııren helirgiııleşıııeye haşlaıııı~ıır. Önce Mıınilıeistler için kullanılıııı~. daha sonra Ma1.clekileri ve diğer Inm dinlerini de ihtiva edecek şekilde genişleıııişıir; Marsiyoııcu, Muzdckçi, Dcy.,aııi ve özellikle Manilıeisı o Jaıılııra deniyordu. Fakat VIII. ve IX. yüzyıllarda Alılıfisller 7.mııanında zınclıklık ile iizd olarak Manilıe$istler kasdedilıııiştir. (Bkz.Cahız, el-hayıll'an, I. 55). Bu konuda çok de ğerli çalışımılar yapılıııışllr. bkz. Glıulaııı Hu~eyıi Sadiglıi, Les MoUI'emeııts Religieux lrmıiens au 1/'e et ll/'e Sitfce! de 1'/Jicre, Paıis 1938, s ; Alıduınılınıan Bedevi, ei İllıad.fi'l-islam, Kalıirc s.32-34; Alunet Yaşar Ocak. Zııuilk!ar ııe Zmdıklık, İstanbul 1998, s. 6 vd; Melheııı Chokr. Zuıdıkltk l't! Zuulıklar, tre: Ayşe Mcr.ıl, Istanbul ı Bu kitabın lhnii'j-mııkaitil'ya ailolıııaclığıııa dair bir değerleııdinııc için hkı. J.Vaıı Es.~. sonıe Fragıneni of the Mıı'firııdfit ai-qıır'aıı atnihuıcd to Ilm al-mukafffi". Srudie Ambic. u er islamic,a, Beyıuı 1981, s.i5j-l64; Buna karııııı Beyıilni, "İimtf'I-Mukqj/11 fer cflmeniıı başma maksat/ı olarak Berzfiye adlı bir ilaıoe.mklu. Amacı dini iıumca şflplıe sokarak zayıjlarmak ve Matıilıeiı;me ythıelfmekli. Kilabm!lin/çe asimda bu kısım ynkrur" dimıek1edir. Bkz. Kittlbu M{}fi'l-1/ind, Uık. Edward C. Sac.:lıou, 1887, s. 76, ı23. Niildeke ve Gahrielli de bu yazının ıııüierciıııe ai! olduğunu dilşilnıııuştilr. Tlı. Niilcleke, llurzoes E'inleiııtng zu Bul'lı e Kalila ıoe Dinma. Sırııslıurg. ı 912. s. ı- ll; Ferdiımııci

11 EMEVfDERDEN ABBASfLERE GEÇİŞ SORECiNiN BiR TAN/Gl... ~ serlerincle, İslam a açıkça aykırı bir glirü:;;i.i ve kendisinin zındık olduğunu gösteren açık bir delil yoktur. 36 lbnü'l-mukaffa'nın ölümünden sonra zıııdık-. lığı ile ilgili ortaya atılan iddiaların doğruluk ve yanlı:;;lığı ise, ancak yazarın gericle bıraktığı kendi göri.i:;; ve yazılarına dayanarak ortaya. konabilir. Pehlevke'den Arapça'ya tercüme ettiği Ketile ve Dinıne adlı kitabın. ba~nnda yazarı Berzeveyh (Berzl1ye) kendi felsefi arayışının son safhasında dinleri, taklit ve geleneğe dayalı olduğundan tatmin edici bulmayıp gerçeği bilimde aradığılll dile getirdiği 37 görii:;;ler ona nispet edilıniştir. 3 ~ Bu konuyu etraflıca tartı:;; an Melhem Chokr, Berzeveyh ( Berzuye) bölümündeki metnin İbnü '1- Mukafffi'ya ait olmadığını ve onun tercümeye sadık kaldığını; bu metnin A rapça tercümesi dışındaki nüshalarda ve günümüze ulaşmayan Pehlevice aslında da bu kısmııı bulunması, buradaki görüşlerin ona ait nlınadığmı gösterir. Yine yazar lbni.i'l-mukatta'nın bu görüşlerin sahibi olmakla ilgili suçlaınaların ölümi.inden bir buçuk asır sonra otaya çıktığına dikkat çekmektedir.39 Ayrıca ibnu'l- Mukalla'nın burada incelediğimiz Ristlletii's-Salıabe'de, din-akıl ilişkileri hakkında serdettiği göri.işleri, hem Maniheistlerin (zındıkların) savunduğu fikirler ile, hem de kendine attedilen Berzeveyh'in dinleri taklitçi ve tatmin edici bulmayan ve peygamberleri inkar eden göriişk:ri ile tamamen zıttır:ııı Bilakis O'nun eserlerinde İslam'a aykırılık bir tarafa, bir Müsli.iman duyarlılığı ve derinliği görülmektedir. 35.l6.17 jt) 40 Gabıielli,.. L'Opera d'lhn ei-muqaiui". Rel'isla Degli Slttdi Orienta/i, Xlll. ( ), s : Melhem Chokr, Zmdıklık ve Zmdıklar, s Alunet Emin. Du/w'I-İslam, 1. s. 223 vd. Ke/ile 1'1! Diımıe'nin bu ıııetinlcıi de içeren Tilrkçe çevirisi için lıkz. tre. Sail Aykut. Şule Yay. Istanbul Bu iddialar için bkz. Kfisıııı h. hmıhim (ii.246/860), er-redd Ala ez-zmdkı'uiin İlma'I Muka.{l'O. Edisyon. M. Guidi. Rnıııa s.26; Kildı Abdu'I-Cahbar ((i.385/995), Tebsiltt De/{Ji/(1 'ıı-nıtbawe, Beyıut 1966, M. Chokr, s Ehfi Reyhan d-birfinl (li.440/1048). bu kitabın değişik dönemlerde farklı dillere tercüme edildiğini. hu süre~: içinde de talıı ifala uğradığını söyledikten snnnı, Arapçtı'ya ıerdlıne ~!den llıııu'i-mukaffa taratindıııı insanlımn inancında ~(lphe doğurmak w Maniheizın'e davet için Berzeveyh kısmını ilave elliğini ve eseri yanlış tercüme eıtiğini. halla yer yer tulııiflerin olduğunu söyleyerek, eserin tekrar tercüme edilınesi gerektiğini siiyleınektedir. Muhtemelen Binıni'nin yargılan kendi zuınanına kadar Islam toplumunda İbnii'I-MukalTillmkkında yerleşmiş olan kanaalleri tekrardan ibareıtir. Bkz. Kitabu MO/i'I-Hind, Haydaratıad ~ ; Aynca bkz. Isınail Dunmış. ttınu'l-mukafln" DiA. s Bkz. Rislllelil's-Sa/ıa!Je. 32.

12 .!.?..~L?.:.. X.~!!.:~!.:!?..~!.ı::.!2!.:.M.!:!:~!.!!.t.''!J2!!.1.!.!!.f:: İbnu'I-Mukaffa'nın bu risaledeki din-akıl ilişkilerini siyasi bir bağlamda tartışırken, dini n "ruhsal" alanı ile "azi nıet" alanı arasında yaptı ğı, herkesçe h il inen ayrımdan hareketle, Goitei ıı gibi bazı Batılı araştırınacı lar, lhnü' 1- Mukafffı'yı İslam Tarihinin "ilk laik diişi.iniirii" olarak taııımlanuşlar, hatta O'nu Makyavelli ve Russo gibi Aydınlanmacı düşiiııürleriıı önciisü olarak dcğerlendirmişlerdir. 41 Bu yüzden Gabrielli, İbn ii 1-Mukaffa' yı "Doğu literaliiriinde kaybo{fllltş bir Bat!lt" olarak sunar. 42 Cilbiri de onun eserlerinin tslam öncesi kültiirii açıkça teşvik ettiğini savunur ve laik bir karakter taşıdığı kanaatimledir. Cilbiri'ye göre thnü'i-mukal'fa, bu Risliledeki teklifleri ile A rap-fıırs kıırı~ımından oluşan Abbas! toplumunun külliiriinii ve devletini, İslami değerlerden uzaklaştınırak laik temeller üzerine oturtmaya çalışmak- 43 ( a d ır. Aslında lbnii'l-mukafffı içinde. yaşadığı. toplumun problemlerini çözmeye ve geleceğini inşa etmeye çalı~ırkeıı, ddğrudaıı dini referanslcıra gönderme yapıırak ortaya konan salt dini ıslah yerine; t<ırihsel gözlem ve tecrübe ile referanslcırını iiç biiyük medeniyelin (Hint, Yunan ve Silsfınl} tecrübe ve birikimlerinin bir sentezini yapıırak bir medeniyet perspektifi içinde konuhıra yakla~makta ve çıkıırdığı sonuçlcırla, siyfısl, idfırl, mali ve adli ıslahı yeğlemektcdir. Bu ıslahatlıırı da medeni çerçevede akla, mantığa ve yerleşik güçlü gelenekiere dayandırınaktadır. Risaletii's-."ı'alwhe'de de göriildüğü gibi ünerilerini lslfım! düşünce içinde kalıırak geniş bir bilgi birikimi ve tıırihscl analiz i.izcrindeıi geli:;;tirmektcclir. Fakat dtiştincclerini fıyet ve hadislerden lüırekct eden bir fılim formatında değil; olaylcırdaıı ve realitelcrden hıırekel eden ~ Mi.isltimaıı hir bürokral veya teknokratın tislfıbu ve kalıpl<ırı içinde sunmaktadır. Din dışı ilan edilmesinin hir sebebi de eliişiince sistematiğinde dini referanslcıra.hiç dayanmaması değil, kullandığı yöntem ve iisllıhu olsa gerekir. Kitaplcırında Kur' an, Hadis ve Islam külliiriine ait unsurıcırdan hiçbir surelle hahsetmecliği ve delil göstcrmediği tiiriindcn Oryantalistler tıırafından dile getirilen iddiahır doğru değildir. Özellikle ele aldığımız Risc1lede ideal hir yönetici olcırak Kur'an'da halısi geçen Hz. Yusuf'u göstermesi; Hfıricilcrin slogcınlcırıııı bir ylinctim problemi olıırak ele alması ve hunu dini hir sliylem ve ;ırgümaııla nırtışması; Cabirl ve onun alıntı yaptığı Batıli cıraştırmacıların ll 41 Guiıein. DirasOI,/i'I-Ta rilıi'l-islllmlve'n-nilzilmi'l-is!omiyye F. Galııielli. "L'npera di ilm al-muqalta' ", s.l 'J Cllbiıi'. a.g.e, 96.

13 . BM EV] LERDEN ABBASltER E fii?çiş S0RECiNjN BiR TANIÖI hiç de haklı olmadıklarını gösterir. Yazar ele aldığı gündelik problemleri, bir Müslüman illimde olması gereken derinlik ve bilgi düzeyinde tartışmakladır. Diğer eserlerinde felsefi bir söylem içinde daha çok lslam Uncesi Hint, Yunan ve İran külllir mirasından bahsetmesi, onun Oryantalist duyarlılıklar ve kalıplar içinde sistem olarak laik bir karakter taşıdığı iddialarına sebep olmuştur. " ' 2. RİSALE1'Ü'S-SAHABE'NİN ÖNEMİ VE MUHTEVASI: 2.1. Risaletii 's-salıabe'ııiıı Önemi: Risôletii's-S'ahc?be'ııin lutkiki tabiatını belirlemek kolay değildir. Onu yöneticilere yönelik tavsiyeleri içeren bilinen türden edebi bir tür olarak da görmek mümkün değildir. Derin bir felsefi birikim ve tarihsel gözlem üzerinde, ait olduğu elinin ve siyftsl geleneğin sınırları ve imkanlan içinde dile getirilmiş, mevcut bir durumu dikkate alarak nihai çözümler öııeren, daha çok yeni kurulmakta olan Ahbftsl devletinin genel durumuna ait siyftsl bir deklarasyon olarak kabul etmek gerekir. 4 ;; Çağıııııı pek çok meselesine parmak basması, bir devre tanıklık etmesi ve islam siyftsl di.işünce tarihinin en - erken siyftsl metinlerinden biri olması yönüyle ayrı bir Unemi haizdir. Muhteva bakımından da lslftm Tarihinde mftll ve iktisftdl alanda bilinen en eski ıslahatçı yazı türlerinden biridir. Müellif, haştıi askeri sistemin eksiklikleri, adli karışıklı klar, üst yönetici kes i md eki bozukltı ki ar, vergi sistemindeki haksızlıklar ile imparatorluğun büyük eyalerleri hakkında siyftsl ve sosyolojik değerlendirmelerde bulunmaktadır. Sadece olumsuzlukları şikayet etmekle ve nazari düşünceler sunmakla yetinmiyor aynı zamanda Halifeye çözüm ()nerileri ve ıslah yolları da gt1stermektedir. Çöken Bınevi örneği üzerinden tarihsel ve sosyal analiz yapıtrak görüşlerini bu gözlemlere dayandırmaktadır. Buradan hıtreketle ideal bir yöneticinin yaşanmış hu olaylerrdan ders alarak ne yapması gerektiğine dair somut tckliflerde bulunmaktadır. Bu özelliğinden dolayı İbnü'l-Muka!Tft ve Risllletii's-Salıôbe'si gerek Batılı ve gerek Doğulu pek çok <traştırmacının dikkatini çekmiştir. Bu eser üzerine bir ırra~tırımı yapan Goitein, O'nu Volter ve Russo' ya benzetıniş, siyftsl düşünceleri ve fikirlerine bakıtrak Makyavelli düzeyinde bir düşüntir ohtrak değerlendirnıiştir. Gabrielli ise ele aldığımız Risôletii 's-sa lu:? he 'deki konulma Oryan- A. g. e.. s Goitei n, Di ra sol ji't-ta rilr i'l-ls/oml ve'ii-nilzf/111 i'/-jsh1111 ~vye. 6 1.

14 .!.:~Q... :?:.. X~!tf!.:.P..ç!.r::.!?..!.:.!1.!.(~!.f. 1 l'!..!!./!:.~.1.!.!!:.~ talizınin Doğuda görmek isteyip de bulamadığı(!); rasyonel hukuk, kamu hukuku, bağımsız şehirler, dozenli ordu, laik devlet(!), üretime dayalı ekonomi, güçiii biirokrasi gihi 46 modern Batıyı var eden temel değerlere bir Batılı gibi yakla~tığı zaıını yla. Ib n ii ı-mukafl'a' yı "Do/tu literatliri:inde kaybolmuş bir Ballft" olarak tanıınlamı:;:tır. 47 Edebi açıdan tanı bir şaheser kabul e dilen bu Risa!e'yi Iran! kiillilriiıı Islam kültürline aktırrılnıasında ve yönetimin her kademesinde aktif bir sınıf olan katip sınıfının, u lemadan f<rrklı olarak siyfısl, dini ve mfıli meselelerc bakışlarının bir göstergesi olcrrak da yoruınlayabi liriz. Gerçekte Rist/letii 's-salıc1be'yi Abbfıs7 devri mi sonrası nda Islam toplumunun çok yünlü kökhi değişimlere sahne qlduğu bir dönemde yazıldığındaıı, devrin değişim dinamiklerine ve yapısal döniişümkrine dikkat çeken ve pratik çözümler üneren bir belge ohrrak görpıek gerekir. Bu sebeple onun buradaki görüşleri sadece naz<rri dli:;:linceler ilc sınırlı olmayıp, aynı zamanda ki~isel güzlemlerini ve müşahedderini de dile gl!tirdiğiııden. kendi ku:ıağının sıkıııtıhrrıııı ve o günkü Islam toplumunun genel manzarüsını yansıtan tcrrihi bir belge niteliği ta:;:ın'ıaktadır. Bu yiiniiyle Risôletii 's-salıôhe ls lanı T;rrihinde alışık olmadı.ğımız sosyolojik düşünce ve iktisadi ıslah tarzında güııünıiizc ulaşan en eski metinlerden biri özelliğini taşıınaktadır. 4 N Kanlı bir devrim sonrası isyanlcrr, katliamlcrr ve iktid<rr ıniicaddelerinin her t<rrafı kasıp kavurduğu bir dönemde yazılmasına rağmen önerilerinin hiçbir yerinele şiddet ve tehdit unsuruna rasllannıamaktadır. Yazar. sorunların görünenden çok daha derin ve y<ıpısal olduğunu, bunun da ancak idfrri, mali, askeri hakundan mükemmel bir şekilde te;ıkilatlanmış güçiii merkezi bir devlet ve iyi tanımlanmış dini, siyfısi ve bu ko ki h ir yapının yeniden inşası ile çöziilebileceğini diişiiniir. Bumın için tbnii'i-mukatlfı kişisel birikim ve tccriibesiyle lslam toplumunun problemlerini çözmek amacıyla, zamanın yöneticilerine çeşitli a lanlcrrda önerilerde bulunmaktadır. O'nun siyasi ve sosyal olayierra yönelik bu önerileri, Hint, Yunan ve Fcrrs medeniyetlerinden siizdiiğii geniş bir l<rrih, tecrübe ve bilgi birikiminin iiriiııiicliir.l:;:te Risôlefii's-Satıabe'yi önemli kılan da onun böylesine zengin bakış açısının bir iiriinii olmasıdır. Oıyaıııalizın'iıı Doğuya hakı~ıııda belirli p<ırıııneıreleriıı neler olduğu ifzerine geniş bilgi için bkz. Bıyan S. Tunıer, Oı) antalizm, Kapitalizm ı e islam. trc:ahıııed Deıııirkan. Istanbul 1997, s:ıs-53. F. Gabrieli. "L'openı di ilın ul-muq<ıffa' ", 197-X. Gnilein. Dira.ı Ot.fi't-Ta rilıi'l-is/{)mll'e'tı-nilzflmi'l-is/{)miyye,s. 6/.

15 EMJ?Vil.ERDI!N ARBASitERE GIEÇİŞ SORECİNİN BiR TANIÖ/... ~ Risaletü 's-saha benin Muhtevası: Yazıldığı dönem, bir tarafta Halifenin amcası Abdullah b. Ali'nin, bir tarafta Hz. Ali'nin torunlarından Muhammed en-nefsü'z-zckiyye ve kardeşi Ihrahim'in halifelik için isyanları, diğer tıu afta Cezire Migesinde Harici, Honısan ve Mfıveraü'n-Nehir'dc Ebu Müsliın taraftarlarıııın yıkıcr isyanları ilc çalkalanmaktadır. 49 Bundan dolayı ihnu'l-mukaffa eserin girişinde liderliğin önemi üzerinde durmakta ve başta halife olmak üzere yöneticilere kararlılık ve irade tavsiye etmektedir. Bu bfıdireden çıkmak için de görüş ve düşünce sahipleri ile İstişarenin gerekliliğinin vurgulamaktadır. 511 Bu genel girişten sonra lhni.i'l-mukafl'fı, Ahbfısl devletinin isıiknır ve siirckliliğinin sağlanması için luılifeyc beş temel konuua tcklifler sunmaktadır: 1) Horasanlıl<ırdan oluşan ihtilal ordusunun ucvletc bağlı nizaınl bir için gerekli di.izcıılemclcr. orduy~ı döniişli.irülmesi 2) Diiıi-Politik gruplar ilc devletin sağlıklı bir ilişkisini temin için dinakıl ve din-devlet ilişkileri hakkındaki yorumları. 3) Hukuk alanındaki kaosa son vermek için devletin yapacağı kanunların gerekliliği. 4) Güçlü bir merkezi biirokrasi ile Ahh,asi ailesine yönetimele yıırdımcı olacak kimselerin belirlenmesi. 5) Bozulan ekonomik yapıyı diizeltmek için vergi ve toprak reformu çalışmalıırının yapılması. Bunların arasında Şam ve Cezire gibi Emevi, Ensar ve Muhacir torunhırının ve Hz.Ali eviadı taraftarlıırının yaşadığı Hicaz ve lrak gibi muhalif bölgderlc ilgili Abbasilerin takip edeceği siyaseti belirlemek için sosyopolitik değerlcndirım:lcrde ve tavsiyelerde bulunur. Yazar, bütün bu konuları ele alırken önce problemleri ortaya koymakta, ardından da sistematik bir şekilde pratik çözümlerini sıralaımıkıauır ) Denhud Uıısul'lardan (E/ıl-i Horasan) Nizaıui Orduya İbnii'l-Mukafffı, kfıtipler sınıfının bir temsilcisi olarak yeni iktidarın (Abbôsfleriiı) sosyo-politik durumunun tahlilini yap<ırak i:;;c başlamaktadır. Bu devıin isyanlan lıakkıııda l!c!lli~ bil!! i icin hkz. Cem Zorlu. Abbflsl/ae Yilne/ik Dini l'e._ 1 '- T Siyasi İ.1:wmlar, Ankara Ri.\ u/etii's-salıflbe, s

16 .!..:~?...?..... Y..~!.(:fY2.!!.ı::.!?..D.!!:!.!!.:~!.!!.&.P..!~?!1.!.!l.~L.... En çok üzerinde durduğu konu ise devrimi gerçekleştiren Efıf-i Horasan ınesclesidir. Ehl-i Horasan kelimesi, Abbas! devrimi esnasında ortaya çıkmış olup, sadece Arap kahilelerini değil, silah altındaki gayr-i Arap unsurları da ifade edery İbııii'l-Mukafffi'ııın Horasan askerlerini överken ''onlamı konuşmalarının geliştirilmesi" 52 gercğiııe işaret etmesi, onların liimüyle Arap olmadıklarını gösterir. Fakat Abbasllerin kaldırdığı siyah devrim bayrağı altında, ihtilalin temel olarak lranlılardan oluşan kiınseleree yüriitiildiiğü yönündeki yerleşik katmilerin aksine Araplarla birleşmiş yerli unsurlardan o luştuğu görülür. Fetihlerden hemen sonra Basra, Kufe ve Hire'deıı gitmiş o lan bir çok Arap kabilesi toplu lıaldç Horasan bölgesine is kan edilmişti. Bunlar sürekli fetih seferlerine katıldıklarından savaşçılıkla geçinen kimselerden oluşuyordu. Ahhasl ihtilali, özellikle hu Arap k ahilelerine dayanınışu:' 3 Mesela; Ebu MUslim'in ilk isyan hareketini başlattığı Merv yakınlarında Sifezenç köyü bir Arap köyü idi. Ihtilali deste~leyen kabileler daha çok Yeıneııli/Kaysl kabilelerdeıı, fakat ordunun esas kuımında heyeti ise daha ziyade Araplardan oluşuyordu. 54 Devrimi gerçekleştiren 47 kişinin 38'i Arap kökeııliydi.55 Devrim esnasıııdaki Ahhasl ordusunun hel keıniğiııi oluşturan da Elma yada Elma-t Efıl-i Horasan denilen hu kiınselerdi. 5 ~> Bu kavram Horasan ordusunun Arap ve Iran! unsurlardan ıqekkiil ettiğini, hatta hiilgeııi.ıı eınik zenginliğini dikkate aldığımızda anılarında Tiirklerin de bulunduğunu gösterir. 57 Dolayısıyla E/ıl-i Horasan terimi Arapların, lraıılıların ve Tiirklt: riıı ortak 'ya:;;amıııı temsil etmenin yaıııııda, esas olarak si vi l h ir halkı değil, Abbas! ihtilalini.,. gerçekleştiren,. Horasan bölgesiile yerleşmiş orduların öncülük ettiği "devrinu:i birlikleri" ifade eder. Bunların içinde lranlı köylüler ve topı'umun all kısımlarını olu~llıran değişik millet ve bölgeden kimseler vardır. 51 s > s: ı 5< E/ıl-i Horasan terimi Emev! karşıtı politik bir guruba da işaret ettiğinlsaın Selıiı1'n1', ei-abbasiyyflnji Seneııtiii'I-Te'sll', Aınınaıı 1998, s Rist?leltl's-Sa/ı(}be, s. 29. Bkz. Faruk öıııcr Fcvil, Tlıe Ablu1sfd Calip/ıate, Bağdaı 1969,,q, 67-75, Hakkı Dursun Yıldız, "Ebu MUslim-i Horilsııııl", DİA. X, 19R. 1. Sııhııiııi. A/J/J[Isfvvmw 'I-El'l1il. s "Ebııf\" hakkında: geniş bilgi iı,:in bkz: Aınik:ıııı Elad. T/11! Abbt1sld Army, Jenısdaın 1986, s. 14. S. D. Goileiıı. Diras{ltji't-Tarilti'/-İs/Omlw'n-Ni/Zflllli'I-İs/amiyye. s. 63.

17 EM EViLERDEN ABBAS!WRE' GEÇİŞ SOREc:İNiN BİR TAN/Gl... ~ den, 5 Hkurulu~ yıllarında Abbasllerin gözdesi olarak öne çıkını~lar, devrimden sonra Abbas! devleti kurulurken de doğal olantk askeri ve itlfırl yapılanınada anahtıır bir konum kazaıınu~lcırdır. 59 Abbftsl halifeleri nezdinde de üst sınıf gibi saygı görmüşler ve pek çok askeri serere konmta etınişlerdir. 611 Ba~ından itibııren Abhftst halifeliğinin Horasaıılılıır ile bağlcırı öyle kuvvetlidir ki, Abhftsl idııresindeki siyfısl olayleırın en önemli helirleyicilcri olmu~lıırdır. 61 Bu tlöncındt: Ehl-i Horasan, Eınevllt:ri teınsi 1 eden Ehl-i Şam' ı n zıtldı olıırak Abbftsllerin devriınci güçlerini ifade için kullanıldığından, hu Risaledt: Emevi Abbftsl kıır~ıtlığı Ehl-i Horasan ve Elıl-i Şam olcırak sunulmuştur. Ayrıca İbııi.i'I-Mukat'fft Bıneviler devrinde daima ikinci sınıf ol<ırak görülen mevftllııiıı halifeye bağlanınası için Horasanlılcırdaıı sonra halifeye en yakın bu!geııin Basra ve KGfe ~ehirleri olduğunu söylemesi, bu iki bulgeniıı Emevllere kcırşı sürekli muhalif duru~lcırındaıı ve Horasaıı'a tehcir edilen kabilelerin bu ~ehirlerdcıı gönderildiğiııdeıı, ııralcırında akrabalıktan dolayı Horasanlılıırdan sonra en yakın yanda~ olduklıırıııdan söz edilmesi dikkat çekicidir. 62 İbnü'I-Mukaffft'nııı orduyla ilgili dü~ünceleri, devrim ortamından sivil ortama, yani sava~ ortaınıııdaıı normal istiknır dönemine geçerken, kabile vt: költ:lerden tt:~ekkül etmiş olan bu unsurlarıiı, dt:vi'im havasından hızlı bir ~ekilde çıkıırılcırak, düzt:ııli bir orduya dönii~türi.ilınesi bağlaınında gelişmi~tir. Bir devrim akabinde, ilk yapılması gereken şey, dt:vrimci güçlerin kontrol altına alınması ve bu giiçlert: kcır~ı devletin koruıımasıdır. Bu kritik öneminden dolayı düşünüri.iınüz ordu-devlet ilişkilerini "aslan fizerindeki adam "a Simnın Black Ba11ners Fmm t!ıe East, Kudii.~ 1983, s. 25, 67 dipnot no: 51; F. Ümer, 'l1ıe Abb{}sfd Ca/iplıaie. s Amikaııı Elad, "Aspl!cls of the Tnııısition fnıııı Uıııayyad lo the Abhfisids Caliphall!",.ISAİ, 19 (1995) İlk devir Alıbfisi ordusu ve kabileler iizeıine ıııüstakil bir çalışına henüz yapılmadı. Ancak komutaniann isıninden hareketle hile belli bir kanaale van labilir. Aynntılı bilgi için bkz. EhO Zekeıiya Yahya h. Zeyd el-ezdi, Tarilıu Maıısı/, tlık. Ali Hallıhe, Kahire 1967, ; A. Elad, The Abh!l.~id Anny, ; a.ııılt', "Aspects of the Transition from Uınayyad to the Abbll~ids Caliphale", s Iıılife MansOr bu noktaya şu siizleıi ile vurgu yapıır; " Ey Horasan/ılari Siz bizim yandaşmuz. destekçimiz ve vatandaşmuzsuıız. Allalı sizi bize tarajlar ı e yardımcı o/amk glinderdi. Şe rejimizi ve mıuıwnuzu siz Horasanlı/ar ile yace/lli. Batı/ salıiplerini yok etli, hakkımızı ortaya çıkardı. Peygamberimizden kalan mira.\ umzı gai dtlndarda... "Bkz. Muhammed h. Ceıir ct-taheıi, TOrilm'r-Rusul ve '1-Malnk, Tlık. M.Ehu'l-Fazl İbrahim, (1-Xl)Beynıt 1964, IV Rist11elli's-Salu1be. s. 35; l. Sl!hııiııi.. ~. 305.

18 .!.!:!.... :?:.. X.~!!.'!!.:P..~~f:.!?..!.:-.M.!!.~!.!!.8.!..!?..1J.t1.!.!3.f.!..... benzetmektedir 63 ; eğer asianı terbiye etmezsen, devleti parçalar. Bundan dolayı Risa!e'de ordu meselesi en geniş yeri tutmaktadır. Yazar çözüm önerilerine geçmeden önce mevcut askeri sistemin içinde aksayan yönlerine ilişkin tespitlerini sıralar. Bunlar; askerlerin cahilliği ve eğitimsizliği, ordu ile sivil idare arasındaki yetki ve haklarının belirsizliği, komutanların liyakatsizliği, askerin matiye işlerinde görcvlendirilmcleri ve askerlerin maaşlarının muvakkat vakitlerde ötlenmemesi gibi eksikliklerdir. Bu konular doğuracağı sonuçlar hakımından fıciliyet arz etmektedir. Bunun için lhnii'l-mukaffft ordu için bir dizi öneride bulunur ve kendi içinde uyumlu, eğitimli ve devlete bağlı bir ordunun gerekliliği üzerinde ısrarla durur.&' Kendi içinde uyumlu nizaıni bir ordu için ilk yapılacak şey, askerleri,, hem ahlaki, hem de dini-ilmi bakımdan eğiterek, hareketleri ve düşünceleri sistemin istediği şekilde bir ordunun olu~nırulmasıtlır. Bu eğitim 'için halile tarafından kısa, öz, anlaşılır bir kitap hazırlatılmalı ve hu kitap onlara ezberletilmditlir. Bu kitapta askerlerin ve koınuıaı1tarının uy~nası gereken kuralların açıkça belirlenmesi, askerlerin yapınası gerekenler ilc yapmaması gereken fiilierin açıklanması gerekir. Komutanların en salih kimselerden seçilerek hem ordunun düzeninin sağlanacağı, hem de halk nezdinde ilibarının artacağına dikkat çek.ilmektedir. Zira askeri sistem bu kurallara göre hareket eder, aksini yapanlar cezalandırılır. Bu eğitimin temelini Kur'an ve Hadisin kaynaklık ettiği dini esaslar olu~turnıalıdır. Aynı zamanda hu eğitim askerlerin din in öziinii aniayacak kadar bilgi vcrme.li ve "maruf' olarak adlandırdığı giivenirlik, iffet sahibi ve ifrattaıı sakın an, sağlam kcu akterli olmaları ııı sağlamalıdır. Orduının sapık fikirlere kapılması durumunda devletin onların c linde tehlikeli bir oyutıcağa Jöneceği uyarısında bulunarak, ordu ilc halife arasındaki en sağlam bağ olandinin "doğru yonımunun!", hazırlanan kitabı ezherletmek suretiyle askerlerin beyinleri yıkanmalı ve tam ilaalleri sağlanmalıdır.65 Öyle ki "halife dağlara yiiriinıesini emretse ilac/linden yiiriimeli, namaz ktlan.{ara kılıfevi değiştirmesini emretse dahi itaat etmelidif' 66 sözle- (d &1 65 (i(j Risc1/elfl's-Salıl)be, 29. Ordunun eğitim ve ıslahı ile ilgili görüşler için hkz. Risı71eUI's-Sa/ı/)be, A. K. S. Laııılıtoıı, Slale and Gnı enımenl in Medieııa/ lı lmu. Aıı iıılroduclirm lo 1/ıe SI/lt~\' r~f' /slamic Po/ilim/ Tllemy: lfıt, jurisls, Oxford 198 ı, s. 5 ı -52. Risı1/elfi's7Sa/ı/lbe. s. 29.

19 BMEVfLERDEN ABBlıSfLERB GEÇ'İŞ SORECiNiN BiR TAN/Gl... ~ ;..... riyle, bu itaatin dini emirleri aşacak düzeyde olmasını savunur. 67 lbni.i'l-mukaft1i Horasan askerlerinin önemine vurgu yaparken, aslında onların şahsında devrimci birliklerin taımımen devlete bağlı, eğitimli, maaşlı bir orduya dönüştürülmesini hede11emektedir. Bu teklif' daha derinlerde fetihlerden beri süre gelen ve Emevilerin devlet ve toplum yapısıııın. temelini teşkil eden kabilev! ordunun terk edilmesi anlamına gelmektedir. Bunun için lhnü'l-mukafl'a, üneelikle askerlerin ınaaşlı sisteme bağlanarak maliye işlerinden uzaklaştırılmasını, ardından da ordunun artık mali ve sosyal işlerden tamamen uzaklaştırılarak kışlasına çekilmesini, hiçbir kamu görevine, özellikle de haraç işlerine atanmamasıııı teklif etmektedir. Çünkü ordumın haraç işleri gibi halktan para toplama ve insanlarla yüz göz olma işlerine karışımtsı, onların şerellerine gölge düşürür. Ayrıca askerler her hangi bir haksızlık yaptıklarında, askeri nüfuzlarından dolayı onları engelleyecek, haksızlıklarına dur diyecek başka bir güç yoktur. Bu yüzden ordunun maaşlarıııın hazineden verilerek sadece savaşla ve askerlikle meşgul olmalan gerekir. Böylece İbnü'l-Mukaffii devlete bağlı profesyonel hir ordu tasarlamaktadır. Bu " model, modern anlamda siyasette sivilleşme ve hukuk i.isli.inli.iğüne dayalı bir sistemin ikamesi anlamına gelir Akıl-Din ve Devlet İlişkileri: lbııü'l-mukaffft, kendi döneminde devlete karşı i.iç farklı dini-siyasi a kımın olduğundan bizleri haberdar etme.ktedir. llki,"a/lalı 'a isyan kmııısurula kulaitaat yoktur" sözünü sloganlaştırarak devlete isyanı bahane edenlerdir. 6 H Bu kimseler muhtemelen Haricilerdir. 69 Hariciler "Allalı'uı hükmü" kavramını indirgemeci h ir şekilde anlamışi ar, "Hüküm ancak Allah 'a aillir" sloganını istedikleri olaya tatbik etmişler, bu da iktidar ile ilişkilerinde bir keyfilik doğurduğundan bazı siyasi tahrikçilcrin dini istismar etmelerini kolaylaştırmı~tır.70 Bundan dolayı Emevilere kıu şı otuzdan fazla isyan gerçekle:;:- 70 Askeri eğilimde dini eğitim, Saıııanilerde, Memluklülerde ve Osmmılılarda özel askeri birliklerin eğitiminde önt;!m(i bir yer tutmuştur. Bkz. Goitein. s. 66. Risı11eta 's-sa lu? be, s. 30. Haıicileıin siyasi göıilşleri ve iktidarlar karşısındaki tutunılan hakkında bkz: Mustafa Nevin. islam Dllşt1ncesinde Mulıalejet, Tre: Veeeli Ak')'ilz, Istanbul 1990, s ;.l. Welhausen, isltjmiyetiıı ilk Devrinde DM-Siyasi Mulıa/ej'el Partileri. tre: Fikret l~ılt<ın, Ankam 1996, s' 1-87; Adnaıı Deıııircan. /Jaril'ileriıı Siyasi Faaliyetleri, İstanbul Harici!t;!r için bkz. W. M. Watt, islam Dqşfltwesiııin Teşekkal Devri. Tre. E. Ruhi Fığlalı, Ankara 1981, s

20 .!.Hf...?:.... '!'.!.!!.:1.:P..i.ı::.P..!.:.!!1.!!. Y.!.:!.f.~!.J2P::l!:!.!.B..~ tirnıişlerdir. Daha önce gerek' Basra' da 71, gerekse diğer yerlerde h u durumuıı bir çok örneğine şahit olan thnii'l-mukaffa, "AIIalı'a isyan konusunda kula itaaı yoktur sözii, insanları devlet /Jaşktllıtna iwalfen ç1kartinak için bir vesi /edir" demektedir. 72 İkind grup ise dini duyarlılık taşımadan devletin her emrine uyulımısı gerektiğini savunurlar. Bunlar da muhtemelen Abbasllerin resmi doktrinine biitiinüyle bağlı olan Keysc?niler'dir. 73 Ancak İbnü'I Mukarm, dini, iıııama itaate indirgeycn hu görii~ü, Kur'anl ilkelerin açıkça ihlaline götüreceği, helalleri lıanıııı yapacağı, ilalıi değerlerden kopan böyle bir sistemin ınulıteris yöneticiler eliyle de ahlaki koku~maya yol açacağı, sonuçta devlet ile halk arasındaki nıe~ruiyel zeminini zedeleyeccği gerekçesiyle en az birinciler kadar tehlikeli hulur.yazarın kendini yakın bulduğu üçüncü yol ise, amirler Kur'an'ın emirlerine uydukları siirece itaat edilmesi gerektiğini savunan Efıl-i Sevc/b ve E/ıl-i Fazi{et dediw'' itidalli Müslümanların. tavrıdır. Bu siyasi tavır da nıulıtenıelen orta yolu bulmaya çalı~an SUnnilerin tavrı dır. Ancak lbnü' 1-MukaftTı din ile akıl ilişkileri noktasında vuzulıa kavuşturulması gereken yönlerinin bulunduğuna dikkat çekerek bu üçüncü tavrı da eksik bulur. Bundan sonra yukarıda tavsif ettiği dini-siyasi grupların devletle ilişkilerini sıhhatli bir tenıele oturtmak için, bu siyasi-dini tavırların ortaya çıkışında ve l'arklılaşımısıııda belirleyici olan ve vuzulıa kavuşturulması gerektiğine inandığı "din-akıl-siyaset" ilişkilerini, dini-siyasi bir açıdan ele a lan geni~ hir dii~ünce çerçevesinde, filozofç.a bir tutarlı lık, alimane bir dcrinlik içinde çözünılcmeye giri~ir. Burada dile getirdiği görüşleri, Islam düşün- '71 n 73 Mesela; lhfidiye Haıieiliği Basra llll'rkezliydi ve lmk~ızlığa kan;;ı lahanımill edilmemesi d(iş(lncesindeydi. Bkz. J. Welhausen. Arap lkıılı:ti ve St1ku11t, ırc. Fikri!! Jşıllıın, Ankara 1963, s Risaletfl's-SalltJbe, s. 30. Keysalli)iyı:; bazı ıivayellerde Hz. Hüseyin'in inlikanıını alınak için EıııeVılere karşı a yaklanan Mulıtar es-sekııhye dayandınlır. lımınıelin Hz. Ali soyu ile sınırlı ıuıulıııaımısı gef\!kliği, Ben-i 1-laşinı'in hakkı olduğunu sm unurlar. Böylece Ahhfisileıin de lııııınıeıine ıııeşnıiyeı kıızıındııılnıakıadır. Ahlıll.~i devıiıııinden sonra Elıu Müsliııı hu akıııun ıenı~ilciliğini yııpıııış, lııiııa hıızı isyııncıhın bu göıilşlerle ikna eımişıir. Keysilniye ve Alıb!lsiler ile ilişkisi konusunda daha geniş bilgi için hkz. Maelliti ~.eclıol, Alıbı1ru 'd Dev/eti'I-Abba.l'iyyı:.!lık: Ahdillflziz DOn-Ahdulcabbar Müıelebb7. Beyıuı 197l. s ; Abdlllaziz ed-dori, ei-asm '1-Abbaslyyi '1-EPı e/, BeyrOl 1997, 20-21; l. Salınlnl, ııge, s ; 1-lcmy Laousı, İslam'da Aynlıkçı Akımlar, ırc. E. Ruhi Fığfalı-Sabri Hiznıelli, lsıanhul 1999, s. 77; M. Chokr. s. 269, Dipnoı no: 44. Risı1/elfl 's-salltjbe, 30.

EMEVİLER VE ABBASİLER DÖNEMİ

EMEVİLER VE ABBASİLER DÖNEMİ EMEVİLER VE ABBASİLER DÖNEMİ DERS NOTLARI VE ŞİFRE TANER ÖZDEMİR DETAY TARİHÇİ TÜRK TELEKOM NURETTİN TOPÇU SOSYAL BİLİMLER LİSESİ TARİH ÖĞRETMENİ EMEVİLER Muaviye tarafından Şam da kurulan ve yaklaşık

Detaylı

Dersin Adı İSLAM TARİHİ Sınıf 12 İSLAM TARİHİ

Dersin Adı İSLAM TARİHİ Sınıf 12 İSLAM TARİHİ Dersin Adı İSLAM TARİHİ Sınıf 12 İSLAM TARİHİ Tarihi Öğretim Yılı Dönemi Sırası 2014-2015 2 1 B GRUBU SORULARI 12.Sınıflar Öğrencinin Ad Soyad No Sınıf Soru 1: Aşağıdaki yer alan ifadelerde boşluklara

Detaylı

AN EYE WITNESS ACCOUNT OF TRANSITION FROM UMAYYADS TO ABBASIDS: ABDULLAH IBN-AL MUKAFFA AND HIS RİSALETUS SAHABE

AN EYE WITNESS ACCOUNT OF TRANSITION FROM UMAYYADS TO ABBASIDS: ABDULLAH IBN-AL MUKAFFA AND HIS RİSALETUS SAHABE D.E.Ü.İlahiyat Fakültesi Dergisi Sayı XXI, İzmir 2005, ss. 117-148 EMEVÎLERDEN ABBÂSÎLERE GEÇİŞ SÜRECİNİN BİR TANIĞI: ABDULLAH İBNÜ L-MUKAFFÂ VE RİSÂLETÜ S-SAHÂBESİ" Mustafa DEMİRCİ AN EYE WITNESS ACCOUNT

Detaylı

Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS İslam Tarihi II ILH 214 4 2+0 2 3

Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS İslam Tarihi II ILH 214 4 2+0 2 3 DERS BİLGİLERİ Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS İslam Tarihi II ILH 214 4 2+0 2 3 Ön Koşul Dersleri Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Türkçe Lisans Yüz Yüze / Zorunlu Dersin Koordinatörü

Detaylı

MANASTIR TIBBI (Monastic Medicine)

MANASTIR TIBBI (Monastic Medicine) MANASTIR TIBBI (Monastic Medicine) Hipokratik-Galenik Tıp ekolunun devamı Cerrahi teknikler bilinmesine rağmen, yüksek enfeksiyon riski nedeniyle zorunlu haller dışında pek uygulanmıyor Tam olarak hangi

Detaylı

KURAN I KERİMİN İÇ DÜZENİ

KURAN I KERİMİN İÇ DÜZENİ KURAN I KERİMİN İÇ DÜZENİ Kur an-ı Kerim : Allah tarafından vahiy meleği Cebrail aracılığıyla, son Peygamber Hz. Muhammed e indirilen ilahi bir mesajdır. Kur an kelime olarak okumak, toplamak, bir araya

Detaylı

11.SINIF TÜRK EDEBİYATI DERSİ KURS KAZANIMLARI VE TESTLERİ

11.SINIF TÜRK EDEBİYATI DERSİ KURS KAZANIMLARI VE TESTLERİ EKİM AY HAFTA DERS SAATİ KONU ADI YENİLEŞME DÖNEMİ TÜRK EDEBİYATI TANZİMAT DÖNEMİ EDEBİYATININ OLUŞUMU KAZANIMLAR.Osmanlı Devleti ni güçlü kılan sosyal, siyasi düzenin bozulma nedenlerini.batı düşüncesine,

Detaylı

2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI.. LİSESİ TARİH I DERSİ BİREYSELLEŞTİRİLMİŞ EĞİTİM PROGRAMI (BEP) FORMU

2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI.. LİSESİ TARİH I DERSİ BİREYSELLEŞTİRİLMİŞ EĞİTİM PROGRAMI (BEP) FORMU EYLÜL - EKİM I.ÜNİTE :TARİH BİLİMİ Kaynaştırma *İşlenen ve anlatılan konular aracılığı ile öğrenci tarihin tanımı eğitimine tabi olan * Tarihin zamanla alakalı bir bilim olduğunu kavrar. hakkında bilgi

Detaylı

1-Anlatım 2-Soru ve Cevap 3-Sunum 4-Tartışma

1-Anlatım 2-Soru ve Cevap 3-Sunum 4-Tartışma DERS BİLGİLERİ Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS ARAP DİLİ VE EDEBİYATI I İLH 103 1 2+0 2 3 Ön Koşul Dersleri Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Türkçe Lisans Yüz Yüze / Zorunlu

Detaylı

Tefsir, Kıraat (İlahiyat ve İslâmî ilimler fakülteleri)

Tefsir, Kıraat (İlahiyat ve İslâmî ilimler fakülteleri) ARAŞTIRMA ALANLARI 1 Kur an İlimleri ve Tefsir Kur an ilimleri, Kur an tarihi, tefsir gibi Kur an araştırmalarının farklı alanlarına dair araştırmaları kapsar. 1. Kur an tarihi 2. Kıraat 3. Memlükler ve

Detaylı

MODEL SORU - 1 DEKİ SORULARIN ÇÖZÜMLERİ

MODEL SORU - 1 DEKİ SORULARIN ÇÖZÜMLERİ 5 BÖÜ RENER 1 2 ODE SORU - 1 DEİ SORUARIN ÇÖÜERİ T aralığı yalnız, T aralığı ise yalnız kaynaktan ışık alabilir aralığı her iki kaynaktan ışık alabileceğinden, + ( + yeşil) = renkte görünür I II O IV III

Detaylı

İSLAM TARİHİ II DR. HALİDE ASLAN

İSLAM TARİHİ II DR. HALİDE ASLAN İSLAM TARİHİ II DR. HALİDE ASLAN Mali Yapı, Medeniyet ve Kültür Konular: *İdari Yapı *Mali Yapı *Askeri Yapı *Adli Yapı *Medeniyet ve Kültür Mali Yapı, Medeniyet ve Kültür Kaynaklar: *Mustafa Fayda, Hulefayı

Detaylı

Aynı kökün "kesmek", "kısaltmak" anlamı da vardır.

Aynı kökün kesmek, kısaltmak anlamı da vardır. Kıssa, bir haberi nakletme, bir olayı anlatma hikâye etmek. Bu Arapça'da kassa kelimesiyle ifade edilir. Anlatılan hikâye ve olaya da "kıssa" denilir. Buhâri, bab başlıklarında "kıssa"yı "olay" anlamında

Detaylı

Bölüm 1: Felsefeyle Tanışma

Bölüm 1: Felsefeyle Tanışma İÇİNDEKİLER Bölüm 1: Felsefeyle Tanışma 1. FELSEFE NEDİR?... 2 a. Felsefeyi Tanımlamanın Zorluğu... 3 i. Farklı Çağ ve Kültürlerde Felsefe... 3 ii. Farklı Filozofların Farklı Felsefe Tanımları... 5 b.

Detaylı

Pa Sa Ça Pe Cu. Öğle Arası. Seminer ve Danışmanlık

Pa Sa Ça Pe Cu. Öğle Arası. Seminer ve Danışmanlık Öğr. Gör. Mehmet Selim AYDAY H-B {N} Duyma, Anlama (İstima) I, II H-E {N} Duyma, Anlama (İstima) I, II H-C {N} Duyma, Anlama (İstima) I, II H-A {N} Duyma, Anlama (İstima) I, II H-C {N} Duyma, Anlama (İstima)

Detaylı

İslam Hukukunun kaynaklarının neler olduğu, diğer bir ifadeyle şer î hükümlerin hangi kaynaklardan ve nasıl elde edileceği, Yemen e kadı tayin edilen

İslam Hukukunun kaynaklarının neler olduğu, diğer bir ifadeyle şer î hükümlerin hangi kaynaklardan ve nasıl elde edileceği, Yemen e kadı tayin edilen İslam Hukukunun kaynaklarının neler olduğu, diğer bir ifadeyle şer î hükümlerin hangi kaynaklardan ve nasıl elde edileceği, Yemen e kadı tayin edilen Muâz b. Cebel'in Hz. Peygamber in (s.a.v.) sorduğu

Detaylı

TBMM İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu

TBMM İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu v TBMM İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu ÖNSÖZ Yirmi birinci yüzyılı bilgi teknolojisi çağı olarak adlandırmak ne kadar yerindeyse insan hakları çağı olarak adlandırmak da o kadar doğru olacaktır. İnsan

Detaylı

Kadınların Dövülmesi. Konusuna Farklı Bir Bakış. (Nisa [4] 34)

Kadınların Dövülmesi. Konusuna Farklı Bir Bakış. (Nisa [4] 34) Nisa [4] 34 Nuşûz Darabe Boşanmadan Önceki İşler Hz. Muhammed Hiç Kimseyi Dövmemiştir Dövmek Yasaklanmış Eşini Döven Hayırsızdır Ayetin Mantığı Kaynakça Kadınların Dövülmesi (Nisa [4] 34) Konusuna Farklı

Detaylı

Nihat Uzun, Hicrî II. Asırda Siyaset-Tefsir İlişkisi, Pınar Yay., İstanbul, 2011, 302 s.

Nihat Uzun, Hicrî II. Asırda Siyaset-Tefsir İlişkisi, Pınar Yay., İstanbul, 2011, 302 s. T.C. ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ İLÂHİYAT FAKÜLTESİ DERGİSİ Cilt: 20, Sayı: 2, 2011 s. 209-213 Kitap Tanıtımı Nihat Uzun, Hicrî II. Asırda Siyaset-Tefsir İlişkisi, Pınar Yay., İstanbul, 2011, 302 s. Hanifi ŞAHİN

Detaylı

MehMet Kaan Çalen, 07.04.1981 tarihinde Edirne nin Keşan ilçesinde doğdu. İlk ve orta öğrenimini Keşan da tamamladı. 2004 yılında Trakya

MehMet Kaan Çalen, 07.04.1981 tarihinde Edirne nin Keşan ilçesinde doğdu. İlk ve orta öğrenimini Keşan da tamamladı. 2004 yılında Trakya ÖTÜKEN MehMet Kaan Çalen, 07.04.1981 tarihinde Edirne nin Keşan ilçesinde doğdu. İlk ve orta öğrenimini Keşan da tamamladı. 2004 yılında Trakya Üniversitesi, Tarih Bölümü nden mezun oldu. 2008 yılında

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Tarih Celal Bayar Üniversitesi 2007 Y. Lisans Tarih - Ortaçağ Celal Bayar Üniversitesi

ÖZGEÇMİŞ. Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Tarih Celal Bayar Üniversitesi 2007 Y. Lisans Tarih - Ortaçağ Celal Bayar Üniversitesi ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı : Zafer Duygu 2. Doğum Tarihi : 11.08.1976 3. Unvanı : Yardımcı Doçent Doktor 4. Öğrenim Durumu : Doktora Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Tarih Celal Bayar Üniversitesi 2007 Y.

Detaylı

10.SINIF TÜRK EDEBİYATI DERSİ KURS KAZANIMLARI VE TESTLERİ

10.SINIF TÜRK EDEBİYATI DERSİ KURS KAZANIMLARI VE TESTLERİ EKİM AY HAFTA DERS SAATİ KONU ADI KAZANIMLAR TEST NO TEST ADI 1 EDEBİYAT TARİHİ / TÜRK EDEBİYATININ DÖNEMLERE AYRILMASINDAKİ ÖLÇÜTLER 1.Edebiyat tarihinin uygarlık tarihi içindeki yerini.edebiyat tarihinin

Detaylı

MISIR IN SİYASAL HARİTASI

MISIR IN SİYASAL HARİTASI MISIR IN SİYASAL HARİTASI GÖKHAN BOZBAŞ Kırklareli Üniversitesi Afrika Araştırmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi MISIR IN SİYASAL HARİTASI HAZIRLAYAN GÖKHAN BOZBAŞ Kapak Fotoğrafı http://www.cbsnews.com/

Detaylı

HİTİT ÜNİVERSİTESİ İLAHİYAT FAKÜLTESİ 2007 VE SONRASI MÜFREDAT PROGRAMI AKTS KODU

HİTİT ÜNİVERSİTESİ İLAHİYAT FAKÜLTESİ 2007 VE SONRASI MÜFREDAT PROGRAMI AKTS KODU HİTİT ÜNİVERSİTESİ İLAHİYAT FAÜLTESİ 2007 VE SONRASI MÜFREDAT PROGRAMI T U : Teorik ders saati : Uygulamalı ders saati : Dersin redisi : Avrupa redi Transfer Sistemi 1.SINIF 1.SINIF ODU I. YARIYIL/GÜZ

Detaylı

İMAN/İNANÇ ve TANRI TASAVVURU GELİŞİMİ JAMES FOWLER

İMAN/İNANÇ ve TANRI TASAVVURU GELİŞİMİ JAMES FOWLER İMAN/İNANÇ ve TANRI TASAVVURU GELİŞİMİ JAMES FOWLER Fowler ın kuramını oluşturma sürecinde, 300 kişinin yaşam hikayelerini dinlerken iki şey dikkatini çekmiştir: 1. İlk çocukluğun gücü. 2. İman ile kişisel

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Ali GURBETOĞLU İstanbul Ticaret Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi

Yrd. Doç. Dr. Ali GURBETOĞLU İstanbul Ticaret Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Türk Eğitim Tarihi Yrd. Doç. Dr. Ali GURBETOĞLU İstanbul Ticaret Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi İslam Öncesi Türklerde Eğitimin Temel Özellikleri 2 Yaşam biçimi eğitimi etkiler mi? Çocuklar ve gençlerin

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ HARRAN ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ HARRAN ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ

ÖZGEÇMİŞ HARRAN ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ HARRAN ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ ÖZGEÇMİŞ ADI SOYADI: ÖMER FARUK HABERGETİREN DOĞUM YERİ VE TARİHİ: ŞANLIURFA/03.04.1968 ÖĞRENİM DURUMU: DOKTORA DERECE ANABİLİM DALI/BİLİM DALI 1 LİSANS SELÇUK İLAHİYAT FAKÜLTESİ 2 YÜKSEK LİSANS 3 DOKTORA

Detaylı

Ana Stratejimiz Milletimizle Gönül Bağımızdır BÜLTEN İSTANBUL B İ L G. İ NOTU FİLİSTİN MESELESİ 12 de. 2014 İÇİN 3 HEDEFİMİZ, 3 DE ÖDEVİMİZ VAR 3 te

Ana Stratejimiz Milletimizle Gönül Bağımızdır BÜLTEN İSTANBUL B İ L G. İ NOTU FİLİSTİN MESELESİ 12 de. 2014 İÇİN 3 HEDEFİMİZ, 3 DE ÖDEVİMİZ VAR 3 te 9 da AK YIL: 2012 SAYI : 164 26 KASIM 01- ARALIK 2012 BÜLTEN İL SİYASİ VE HUKUKİ İŞLER BAŞKANLIĞI T E Ş K İ L A T İ Ç İ H A F T A L I K B Ü L T E N İ 4 te Ana Stratejimiz Milletimizle Gönül Bağımızdır

Detaylı

İÇİNDEKİLER. A. Tarih B. Siyasal Tarih C. XIX.yüzyıla Kadar Dünya Tarihinin Ana Hatları 3 D. Türkiye"nin Jeo-politik ve Jeo-stratejik Önemi 5

İÇİNDEKİLER. A. Tarih B. Siyasal Tarih C. XIX.yüzyıla Kadar Dünya Tarihinin Ana Hatları 3 D. Türkiyenin Jeo-politik ve Jeo-stratejik Önemi 5 İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ V GİRİŞ 1 A. Tarih B. Siyasal Tarih C. XIX.yüzyıla Kadar Dünya Tarihinin Ana Hatları 3 D. Türkiye"nin Jeo-politik ve Jeo-stratejik Önemi 5 BİRİNCİ BÖLÜM: AVRUPA SİYASAL TARİHİ 1 2 I.

Detaylı

YENİ BİR İSLAM MEDENİYETİ TASAVVURU İÇİN FELSEFEYİ ANADOLU DA YENİDEN YURTLANDIRMAK PROJESİ

YENİ BİR İSLAM MEDENİYETİ TASAVVURU İÇİN FELSEFEYİ ANADOLU DA YENİDEN YURTLANDIRMAK PROJESİ YENİ BİR İSLAM MEDENİYETİ TASAVVURU İÇİN FELSEFEYİ ANADOLU DA YENİDEN YURTLANDIRMAK PROJESİ Mevlüt UYANIK Prof.Dr. Hitit üniversitesi 1 YENİ BİR İSLAM MEDENİYETİ TASAVVURU İÇİN FELSEFEYİ ANADOLU DA YENİDEN

Detaylı

------------- İSLAM DÜNYASI ------------- İSTANBUL ÖDÜLLERİ SUNUŞ

------------- İSLAM DÜNYASI ------------- İSTANBUL ÖDÜLLERİ SUNUŞ ------------- İSLAM DÜNYASI ------------- İSTANBUL ÖDÜLLERİ SUNUŞ İslam Ülkeleri Düşünce Kuruluşları Platformu (İSTTP); TASAM öncülüğünde İslam İşbirliği Teşkilatı üyesi devletlerin temsilcileri ile dünyanın

Detaylı

Kur an ın Bazı Hikmetleri

Kur an ın Bazı Hikmetleri Kur an ın Bazı Hikmetleri Allah Teala kıble hususunda derin tartışmalara giren insanların görüşünü: İyilik, yüzlerinizi doğuya ve batıya çevirmeniz değildir. ayetiyle reddetmiştir. Ki onların bir kısmı,

Detaylı

İSLAM KURUMLARI VE MEDENİYETİ

İSLAM KURUMLARI VE MEDENİYETİ DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. İSLAM KURUMLARI VE MEDENİYETİ KISA ÖZET

Detaylı

1.Birlik ilkesi: İslam inancına göre bütün varlıklar, bir olan Allah tarafından yaratılmıştır.

1.Birlik ilkesi: İslam inancına göre bütün varlıklar, bir olan Allah tarafından yaratılmıştır. İnsanın toplumsal bir varlık olarak başkaları ile iyi ilişkiler kurabilmesi, birlik, barış ve huzur içinde yaşayabilmesi için birtakım kurallara uymak zorundadır. Kur an bununla ilgili ne gibi ilkeler

Detaylı

OSMANLICA öğrenmek isteyenlere kaynaklar

OSMANLICA öğrenmek isteyenlere kaynaklar OSMANLICA öğrenmek isteyenlere kaynaklar Eda Yeşilpınar Hemen her bölümün kuşkusuz zorlayıcı bir dersi vardır. Öğrencilerin genellikle bu derse karşı tepkileri olumlu olmaz. Bu olumsuz tepkilerin nedeni;

Detaylı

YILDIRIM BEYAZIT ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ TARİH BÖLÜMÜ LİSANSÜSTÜ PROGRAMLARI

YILDIRIM BEYAZIT ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ TARİH BÖLÜMÜ LİSANSÜSTÜ PROGRAMLARI YILDIRIM BEYAZIT ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ TARİH BÖLÜMÜ LİSANSÜSTÜ PROGRAMLARI TARİH TEZLİ YÜKSEK LİSANS Tezli yüksek lisans programında eğitim dili Türkçedir. Programın öngörülen süresi 4

Detaylı

Yabancı Ad, Unvan ve Deyimlerin(Terimlerin) Kullanımının Yasaklanmasına İlişkin Kanun

Yabancı Ad, Unvan ve Deyimlerin(Terimlerin) Kullanımının Yasaklanmasına İlişkin Kanun Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Cilt: 11, Sayı:2, 2009 Yabancı Ad, Unvan ve Deyimlerin(Terimlerin) Kullanımının Yasaklanmasına İlişkin Kanun Çeviren Mohammad Moghaminia 1.Madde:

Detaylı

Türkçe Ulusal Derlemi Sözcük Sıklıkları (ilk 1000)

Türkçe Ulusal Derlemi Sözcük Sıklıkları (ilk 1000) Türkçe Ulusal Derlemi Sözcük Sıklıkları (ilk 1000) 14.08.2014 SIRA SIKLIK SÖZCÜK TÜR AÇIKLAMA 1 1209785 bir DT Belirleyici 2 1004455 ve CJ Bağlaç 3 625335 bu PN Adıl 4 361061 da AV Belirteç 5 352249 de

Detaylı

Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS

Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS DERS BİLGİLERİ Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS GÜNÜMÜZ MÜSLÜMAN TOPLUMLAR İLH 340 6 2+0 2 3 Ön Koşul Dersleri Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Türkçe Lisans Yüz Yüze / Seçmeli

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. 1. Adı Soyadı: Mehmet Nadir ÖZDEMİR 2. Doğum Tarihi: 01.02.1972 3. Unvanı: Yrd. Doç. Dr. 4. Öğrenim Durumu:

ÖZGEÇMİŞ. 1. Adı Soyadı: Mehmet Nadir ÖZDEMİR 2. Doğum Tarihi: 01.02.1972 3. Unvanı: Yrd. Doç. Dr. 4. Öğrenim Durumu: 1. Adı Soyadı: Mehmet Nadir ÖZDEMİR 2. Doğum Tarihi: 01.02.1972 3. Unvanı: Yrd. Doç. Dr. 4. Öğrenim Durumu: ÖZGEÇMİŞ Derece Alan Üniversite Yıl Lisans İlahiyat Fakültesi Selçuk Üniversitesi 1995 Y. Lisans

Detaylı

TÜRK BİLİMLERI VE ÇAĞDAŞ ASYA BİLİMLERİ BÖLÜMÜ. ID Başlık ECTS

TÜRK BİLİMLERI VE ÇAĞDAŞ ASYA BİLİMLERİ BÖLÜMÜ. ID Başlık ECTS TÜRK BİLİMLERI VE ÇAĞDAŞ ASYA BİLİMLERİ BÖLÜMÜ ID Başlık ECTS 1 Yarıyıl 70001 Α Türk Dili I Biçimbilim ve Sözdizimi 70001 Β Türk Dili I Okuma - Anlama ve Yazılı Anlatım Becerileri 70001 C Türk Dili I-

Detaylı

İmam-ı Muhammed Terkine ruhsat olmayan sünnettir der. Sünnet-i müekkededir.[6]

İmam-ı Muhammed Terkine ruhsat olmayan sünnettir der. Sünnet-i müekkededir.[6] K U R B A N Şartlarını hâiz olub,allah a yaklaşmak amacıyla kesilen kurban;hz. Âdem in çocuklarıyla başlayıp [1],Hz. İbrahim-in oğlu İsmail-in kurban edilmesinin emredilmesi[2],daha sonra onun yerine koç

Detaylı

Recep in İlk Üç Orucunun Fazileti

Recep in İlk Üç Orucunun Fazileti Mektub-u Attar Muhammed İlyas Kadiri Razavi tarafından tüm İslami Erkek Kardeşlerine ve İslami Kız Kardeşlerine, Medaris El Medine ve Camiat El Medine nin erkek öğretmenler, erkek öğrenciler, kadın öğretmenler

Detaylı

SURİYE TÜRKMEN PLATFORMU I. TOPLANTISI ONUR VE ÖZGÜRLÜK MÜCADELESİ SONUÇ BİLDİRİSİ

SURİYE TÜRKMEN PLATFORMU I. TOPLANTISI ONUR VE ÖZGÜRLÜK MÜCADELESİ SONUÇ BİLDİRİSİ SURİYE TÜRKMEN PLATFORMU I. TOPLANTISI ONUR VE ÖZGÜRLÜK MÜCADELESİ SONUÇ BİLDİRİSİ Bismillairrahmanirrahim 1. Suriye de 20 ayı aşkın bir süredir devam eden kriz ortamı, ülkedeki diğer topluluklar gibi

Detaylı

TEZ TANITIMI VE DEĞERLENDİRME

TEZ TANITIMI VE DEĞERLENDİRME TEZ TANITIMI VE DEĞERLENDİRME Dr. Muammer BAYRAKTUTAR Din Kültürü ve Ahlâk Bilgisi Öğretmeni Sabri KIZILKAYA, İsnad ve Metin Çözümlemeleri Bağlamında Geleneksel ve Yeni Yaklaşımlar, Yayınlanmamış Doktora

Detaylı

Kitap Tanıtımı ve Değerlendirmeler

Kitap Tanıtımı ve Değerlendirmeler Kitap Tanıtımı ve Değerlendirmeler Emevîler Döneminde İktidar-Ulemâ İlişkisi * Tanıtan: Ahmet Yasin TOMAKİN1 Ankara 2008, Ankara Okulu Yayınları, 286 sayfa Eser giriş bölümü ve ardından; Emevî iktidarı

Detaylı

KAMU DİPLOMASİSİ ARACI OLARAK ÖĞRENCİ DEĞİŞİM PROGRAMLARI VE TÜRKİYE UYGULAMALARI. M. Musa BUDAK 11 Mayıs 2014

KAMU DİPLOMASİSİ ARACI OLARAK ÖĞRENCİ DEĞİŞİM PROGRAMLARI VE TÜRKİYE UYGULAMALARI. M. Musa BUDAK 11 Mayıs 2014 KAMU DİPLOMASİSİ ARACI OLARAK ÖĞRENCİ DEĞİŞİM PROGRAMLARI VE TÜRKİYE UYGULAMALARI M. Musa BUDAK 11 Mayıs 2014 İNCE GÜÇ VE KAMU DİPLOMASİSİ ÖĞRENCİ DEĞİŞİM PROGRAMLARI TÜRKİYE NİN ULUSLARARASI ÖĞRENCİ PROGRAMLARI

Detaylı

YENİ YAYIN ULUSLARARASI ÖRGÜTLER HUKUKU: BİRLEŞMİŞ MİLLETLER SİSTEMİ

YENİ YAYIN ULUSLARARASI ÖRGÜTLER HUKUKU: BİRLEŞMİŞ MİLLETLER SİSTEMİ YENİ YAYIN ULUSLARARASI ÖRGÜTLER HUKUKU: BİRLEŞMİŞ MİLLETLER SİSTEMİ Yazar : Erdem Denk Yayınevi : Siyasal Kitabevi Baskı : 1. Baskı Kategori : Uluslararası İlişkiler Kapak Tasarımı : Gamze Uçak Kapak

Detaylı

Ýslâm Ahlak Teorileri (Ethical Theories in Islam)

Ýslâm Ahlak Teorileri (Ethical Theories in Islam) ve referanslar ve elbette tarihsel ve entelektüel ardalan ileri derecede önemlidir. Çünkü genelde Batýlý kavramlar, kendilerinde ne olduklarý na bakýlmaksýzýn (aslýnda akademik ve entelektüel bir soruþturmanýn

Detaylı

HZ. PEYGAMBER DÖNEMİNDE SAĞLIK HİZMETLERİNDE KADINLARIN YERİ Levent Öztürk, Ayışığı Kitapları, İstanbul 2001, 246 s. Fatmatüz Zehra KAMACI

HZ. PEYGAMBER DÖNEMİNDE SAĞLIK HİZMETLERİNDE KADINLARIN YERİ Levent Öztürk, Ayışığı Kitapları, İstanbul 2001, 246 s. Fatmatüz Zehra KAMACI sakarya üniversitesi ilahiyat fakültesi dergisi 9 / 2004 s. 219-223 kitap tanıtımı HZ. PEYGAMBER DÖNEMİNDE SAĞLIK HİZMETLERİNDE KADINLARIN YERİ Levent Öztürk, Ayışığı Kitapları, İstanbul 2001, 246 s. Fatmatüz

Detaylı

Türkiye nin Yeni Anayasa Arayışı: 2011-2013 TBMM Anayasa Uzlaşma Komisyonu Tecrübesi

Türkiye nin Yeni Anayasa Arayışı: 2011-2013 TBMM Anayasa Uzlaşma Komisyonu Tecrübesi Taylan BARIN Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Anayasa Hukuku Anabilim Dalı Araştırma Görevlisi Türkiye nin Yeni Anayasa Arayışı: 2011-2013 TBMM Anayasa Uzlaşma Komisyonu Tecrübesi AK Parti, CHP, MHP ve BDP

Detaylı

YÜZÜNCÜ YIL ÜNİVERİSTESİ İLAHİYAT FAKÜLTESİ HAZIRLIK SINIFLARI (NORMAL VE İKİNCİ ÖĞRETİM) GÜZ MAZERET SINAV PROGRAMI

YÜZÜNCÜ YIL ÜNİVERİSTESİ İLAHİYAT FAKÜLTESİ HAZIRLIK SINIFLARI (NORMAL VE İKİNCİ ÖĞRETİM) GÜZ MAZERET SINAV PROGRAMI YÜZÜNCÜ YIL ÜNİVERİSTESİ İLAHİYAT FAKÜLTESİ HAZIRLIK SINIFLARI (NORMAL VE İKİNCİ ÖĞRETİM) GÜZ MAZERET SINAV PROGRAMI 13.00-14.15 Sarf ve Nahiv 13.00-14.15 İmla İnşa ve Okuma 1-A-B-C SINIFLARI (NORMAL VE

Detaylı

Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS

Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS DERS BİLGİLERİ Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS TÜRK DİLİ I TRD103 1 2+0 2 2 Ön Koşul Dersleri Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Türkçe Lisans Yüz Yüze / Zorunlu Dersin Koordinatörü

Detaylı

Anlamı. Temel Bilgiler 1

Anlamı. Temel Bilgiler 1 Âmentü Haydi Bulalım Arkadaşlar aşağıda Âmentü duası ve Türkçe anlamı yazlı, ancak biraz karışmış. Siz doğru şekilde eşleştirebilir misiniz? 1 2 Allah a 2 Kadere Anlamı Ben; Allah a, meleklerine, kitaplarına,

Detaylı

DR.KADİR DEMİRCİ NİN ÖZGEÇMİŞİ VE BİLİMSEL ETKİNLİKLERİ (CV)

DR.KADİR DEMİRCİ NİN ÖZGEÇMİŞİ VE BİLİMSEL ETKİNLİKLERİ (CV) DR.KADİR DEMİRCİ NİN ÖZGEÇMİŞİ VE BİLİMSEL ETKİNLİKLERİ (CV) 1 KADİR DEMİRCİ NİN ÖZGEÇMİŞİ VE BİLİMSEL ETKİNLİKLERİ A- ÖZGEÇMİŞ Adı Soyadı: Kadir Demirci Doğum Tarihi: 1968 Unvanı: Yrd. Doç. Dr. Öğrenim

Detaylı

SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER. Modern Siyaset Teorisi

SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER. Modern Siyaset Teorisi SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER Modern Siyaset Teorisi Dersin Kodu SBU 601 Siyaset, iktidar, otorite, meşruiyet, siyaset sosyolojisi, modernizm,

Detaylı

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Din Öğretimi Genel Müdürlüğü İMAM HATİP VE ANADOLU İMAM HATİP LİSESİ TEFSİR OKUMALARI DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Din Öğretimi Genel Müdürlüğü İMAM HATİP VE ANADOLU İMAM HATİP LİSESİ TEFSİR OKUMALARI DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Din Öğretimi Genel Müdürlüğü İMAM HATİP VE ANADOLU İMAM HATİP LİSESİ TEFSİR OKUMALARI DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI ANKARA, 2015 1 T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Talim ve Terbiye Kurulu

Detaylı

ISSN 2146-7846 ISSN 2146-7846

ISSN 2146-7846 ISSN 2146-7846 ISSN 2146-7846 J ISSN 2146-7846 J Yayınlayan Kurum / Publishing Institution: Bozok Üniversitesi İlahiyat Fakültesi / Bozok University Revelation Faculty Dil/Language: Türkçe, İngilizce, Arapça, Almanca,

Detaylı

T.C. ANTALYA MÜFTÜLÜĞÜ Aile İrşad ve Rehberlik Bürosu HUZUR AİLEDE BAŞLAR AİLE HUZURU, KADINA ŞİDDET

T.C. ANTALYA MÜFTÜLÜĞÜ Aile İrşad ve Rehberlik Bürosu HUZUR AİLEDE BAŞLAR AİLE HUZURU, KADINA ŞİDDET T.C. ANTALYA MÜFTÜLÜĞÜ Aile İrşad ve Rehberlik Bürosu HUZUR AİLEDE BAŞLAR AİLE HUZURU, KADINA ŞİDDET PROJE KOORDİNATÖRÜ: Mustafa TOPAL İlçe Müftüsü PROJE SORUMLUSU: Mesut ÖZDEMİR Vaiz PROJE GÖREVLİLERİ:

Detaylı

Türklerin Anayurdu ve Göçler Video Ders Anlatımı

Türklerin Anayurdu ve Göçler Video Ders Anlatımı Türklerin Anayurdu ve Göçler Video Ders Anlatımı III. ÜNİTE TÜRKLERİN TARİH SAHNESİNE ÇIKIŞI VE İLK TÜRK DEVLETLERİ ( BAŞLANGIÇTAN X. YÜZYILA KADAR ) A- TÜRKLERİN TARİH SAHNESİNE ÇIKIŞI I-Türk Adının Anlamı

Detaylı

Bilmek Bizler uzmanız. Müşterilerimizi, şirketlerini, adaylarımızı ve işimizi biliriz. Bizim işimizde detaylar çoğu zaman çok önemlidir.

Bilmek Bizler uzmanız. Müşterilerimizi, şirketlerini, adaylarımızı ve işimizi biliriz. Bizim işimizde detaylar çoğu zaman çok önemlidir. Randstad Group İlkesi Başlık Business Principles (Randstad iş ilkeleri) Yürürlük Tarihi 27-11 -2009 Birim Grup Hukuk Belge No BP_version1_27112009 Randstad, çalışma dünyasını şekillendirmek isteyen bir

Detaylı

6. Uluslararası Sosyal Güvenlik Sempozyumu İzmir de Başladı

6. Uluslararası Sosyal Güvenlik Sempozyumu İzmir de Başladı 6. Uluslararası Sosyal Güvenlik Sempozyumu İzmir de Başladı Sosyal Güvenlik Kurumu(SGK) ve Uluslararası Sosyal Güvenlik Teşkilatı(ISSA) işbirliği ile Stratejik İnsan Kaynakları Politikaları ve İyi Yönetişim

Detaylı

FOCUS ON LANGUAGE and MULTI MEDIA LANGUAGE ASSISTANT

FOCUS ON LANGUAGE and MULTI MEDIA LANGUAGE ASSISTANT June21,2011 ADEEPAPPROACH TOTURKISH SUGGESTIONCARDFORSELF DIRECTEDLEARNING CARDNUMBER:7 THEME:DİNVEFELSEFE RELIGIONANDPHILOSOPHY (Sufilik,İslâmiyeteGiriş,FârâbiveÇokkültürlülük) (Sufism,IntroductiontoIslam,Farabiand

Detaylı

Lisans Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi 1994. Y. Lisans S. Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler /Temel İslam Bilimleri/Hadis 1998

Lisans Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi 1994. Y. Lisans S. Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler /Temel İslam Bilimleri/Hadis 1998 ÖZGEÇMİŞ 1. Adı ve Soyadı :Muammer BAYRAKTUTAR 2. Ünvanı : Yrd. Doç. Dr. 3. Görevi : Öğretim Üyesi/Dekan Yrd. 4. Görev Yeri : Kilis 7 Aralık Üniversitesi İlahiyat Fakültesi 5. İletişim : muammerbayraktutar@hotmail.com

Detaylı

GÜMÜŞHANE ÜNİVERSİTESİ EDEBİYAT FAKÜLTESİ Felsefe Bölümü DERS İÇERİKLERİ

GÜMÜŞHANE ÜNİVERSİTESİ EDEBİYAT FAKÜLTESİ Felsefe Bölümü DERS İÇERİKLERİ GÜMÜŞHANE ÜNİVERSİTESİ EDEBİYAT FAKÜLTESİ Felsefe Bölümü DERS İÇERİKLERİ I.SINIF I.YARIYIL FL 101 FELSEFEYE GİRİŞ I Etik, varlık, insan, sanat, bilgi ve değer gibi felsefenin başlıca alanlarının incelenmesi

Detaylı

(1) BÜYÜK PEYGAMBER (S.A.A) KONULU, BÜYÜK YARIŞMA

(1) BÜYÜK PEYGAMBER (S.A.A) KONULU, BÜYÜK YARIŞMA (1) BÜYÜK PEYGAMBER (S.A.A) KONULU, BÜYÜK YARIŞMA Birinci Ehlibeyt (a.s) Kültür ve Sanat Festivaline Davet Kısa Filmler ve İngilizce Kitap Yazımı bölümlerinde Büyük Peygamber (s.a.a) konulu ve büyük hediyeli

Detaylı

Gıybet (Hadis, Tirmizi, Birr 23)

Gıybet (Hadis, Tirmizi, Birr 23) Dedikodu (Gıybet) Gıybet Dedikodu (gıybet), birisinin yüzüne söylenmesinden hoşlanmadığı şeyleri arkasından söylemektir. O kimse söylenen şeyi gerçekten yapmış ise bu gıybet, yapmamış ise iftira olur (Hadis,

Detaylı

KAY 361 Türk İdare Tarihi. Ders 3: 16 Ekim 2006 Konular: İslam Devleti Okuma: Ortaylı, 2000: 47-88

KAY 361 Türk İdare Tarihi. Ders 3: 16 Ekim 2006 Konular: İslam Devleti Okuma: Ortaylı, 2000: 47-88 KAY 361 Türk İdare Tarihi Ders 3: 16 Ekim 2006 Konular: İslam Devleti Okuma: Ortaylı, 2000: 47-88 İslam Devleti nin Tarihi Tarihsel gelişmeler 622 de Medine ye hicretle başlar Hz. Muhammed ve ilk halife

Detaylı

AVCILIK. İnsanlığın tarihi kadar eski bir fenomen ve bir faaliyettir.

AVCILIK. İnsanlığın tarihi kadar eski bir fenomen ve bir faaliyettir. AVCILIK İnsanlığın tarihi kadar eski bir fenomen ve bir faaliyettir. Avcılık İnsanlığın tarihi kadar eski bir fenomen Avcılık eskiden; İnsanın kendisini korumak, Karnını doyurmak, Hayvan ehlileştirmek,

Detaylı

Orucun tutulacağı günler olduğu gibi tutulmayacağı günlerde vardır. Resûlüllah sav bizzat bunu yasak etmiştir.

Orucun tutulacağı günler olduğu gibi tutulmayacağı günlerde vardır. Resûlüllah sav bizzat bunu yasak etmiştir. Hastalık ve Yolculukta: Eğer bir insan hasta ise ve yolcu ise onun için oruç tutmak Kur an-ı Kerim de yasaktır. Bazı insanlar ben hastayım ama oruç tutabilirim diyor veya yolcuyum ama tutabilirim diyor.

Detaylı

Oryantalistler ve Hadis (Yaklaşımlar-Değerlendirmeler- Literatür)

Oryantalistler ve Hadis (Yaklaşımlar-Değerlendirmeler- Literatür) Oryantalistler ve Hadis (Yaklaşımlar-Değerlendirmeler- Literatür) Prof. Dr. Ahmet YÜCEL Marmara Üniversitesi Vakfı Yayınları (İFAV), 2013, 464. sayfa Tanıtan: M. Sait UZUNDAĞ* Eser, dört bölümden meydana

Detaylı

3 Her çocuk Müslüman do ar.

3 Her çocuk Müslüman do ar. TAHR C * 1 Sözlerin en güzeli Allah ın kitabı, yolların en güzeli Muhammed in yoludur. Buhari, Edeb, 70; tisam, 2. z Müslim, Cuma, 43. z Nesai, Iydeyn, 22. z bn Mace, Mukaddime, 7. z Darimî, Mukaddime,

Detaylı

Kadınların Savaş ve Sağlıkla İlgili Hizmetleri

Kadınların Savaş ve Sağlıkla İlgili Hizmetleri Kadınların Savaş ve Sağlıkla İlgili Hizmetleri İslam ve Hemşirelik Savaşta Kadınların Görevleri Savaşta Yaralı Bakımı Kahraman Kadın Savaşçılar Ümmü Habibe Kahraman Havle Hastabakıçısı Rufeyde Hasta Bakım

Detaylı

Fevzi Karamuc;o TARIH 11 SHTEPIA BOTUESE LIBRI SHKOLLOR

Fevzi Karamuc;o TARIH 11 SHTEPIA BOTUESE LIBRI SHKOLLOR Fevzi Karamuc;o TARIH 11 SOSYAL BiLiMLER LiSESi DERS KiTABI SHTEPIA BOTUESE LIBRI SHKOLLOR Prishtine, 2012 ic;indekiler I ÜNiTE: BÜYÜK COGRAFYA KESiFLERi 3 1. BÜYÜK COGRAFYA KESiFLERi 3 A. COGRAFYA KESiFLERi

Detaylı

Yard.Doç. Aralık 2000 İstanbul Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi. Doktora Ekim 1998 M.Ü.S.B. E. Temel İslam Bilimleri Hadis Anabilim Dalı

Yard.Doç. Aralık 2000 İstanbul Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi. Doktora Ekim 1998 M.Ü.S.B. E. Temel İslam Bilimleri Hadis Anabilim Dalı Adı Soyadı: Mustafa KARATAŞ Ünvanı: Doç.Dr. Ana Bilim Dalı: Hadis Ana Bilim Dalındaki Konumu: Öğretim Üyesi E-Posta: mkaratas@istanbul.edu.tr Web: www.mustafakaratas.com ÖĞRENİM DURUMU VE AKADEMİK ÜNVANLAR

Detaylı

Bülent Ecevit Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü

Bülent Ecevit Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü Bülent Ecevit Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü Tarih geçmiş hakkında eleştirel olarak fikir üreten bir alandır. Tarih; geçmişteki insanların yaşamlarını, duygularını, savaşlarını, yönetim

Detaylı

"Medeniyet" Üsküdar'da tartışılacak

Medeniyet Üsküdar'da tartışılacak On5yirmi5.com "Medeniyet" Üsküdar'da tartışılacak Bağlarbaşı Kültür Merkezi 9-10 Şubat tarihlerinde 'Yüceltme ve Reddiye Arasında Medeniyeti Anlamak' başlıklı uluslararası bir sempozyum yapılacak. Yayın

Detaylı

ESKİ TÜRK EDEBİYATI TARİHİ- 14.YÜZYIL TEMSİLCİLERİ

ESKİ TÜRK EDEBİYATI TARİHİ- 14.YÜZYIL TEMSİLCİLERİ ESKİ TÜRK EDEBİYATI TARİHİ- 14.YÜZYIL TEMSİLCİLERİ a. 14.Yüzyıl Orta Asya Sahası Türk Edebiyatı ( Harezm Sahası ve Kıpçak Sahası ) b. 14.Yüzyılda Doğu Türkçesi ile Yazılmış Yazarı Bilinmeyen Eserler c.

Detaylı

Azrail in Bir Adama Bakması

Azrail in Bir Adama Bakması Mevlâna (1207 1273) Güçlü bir bellek, çağrışım yeteneği, üretkenlik, olağanüstü görüş ve anlatım gücü, derin duygusallık ve hüzün, her yönüyle İslam kültürüne hâkimiyet... İşte Mevlâna deyince akla gelen

Detaylı

Allah Kuran-ı Kerim'de bildirmiştir ki, O kadın ve erkeği eşit varlıklar olarak yaratmıştır.

Allah Kuran-ı Kerim'de bildirmiştir ki, O kadın ve erkeği eşit varlıklar olarak yaratmıştır. İslam a göre kadınlar erkeklerden daha değersiz kabul edilmez. Kadınlar ve erkekler benzer haklara sahiptirler ve doğrusu bazı hususlarda kadınlar, erkeklerin sahip olmadığı bazı belirli ayrıcalıklara

Detaylı

2014 YILI KUTLU DOĞUM HAFTASI SEMPOZYUMU HZ. PEYGAMBER VE İNSAN YETİŞTİRME DÜZENİMİZ

2014 YILI KUTLU DOĞUM HAFTASI SEMPOZYUMU HZ. PEYGAMBER VE İNSAN YETİŞTİRME DÜZENİMİZ 1 2014 YILI KUTLU DOĞUM HAFTASI SEMPOZYUMU HZ. PEYGAMBER VE İNSAN YETİŞTİRME DÜZENİMİZ DÜZENLEYEN Diyanet İşleri Başkanlığı Din Hizmetleri Genel Müdürlüğü SEMPOZYUMUN GEREKÇESİ Yüce Allah, tekamül ve gelişime

Detaylı

1 İslam ne demektir? Hazreti Peygamberimiz in (sallallahu aleyhi ve sellem) getirdiği din olup bunu kabul etmek, Allah a ve resulüne itaat etmektir.

1 İslam ne demektir? Hazreti Peygamberimiz in (sallallahu aleyhi ve sellem) getirdiği din olup bunu kabul etmek, Allah a ve resulüne itaat etmektir. İBADET 1 İslam ne demektir? Hazreti Peygamberimiz in (sallallahu aleyhi ve sellem) getirdiği din olup bunu kabul etmek, Allah a ve resulüne itaat etmektir. 2 İslam ın şartı kaçtır? İslam ın şartı beştir.

Detaylı

SAHİP OLDUKLARIMIZI KORUMANIN 4 RUHSAL ADIMI

SAHİP OLDUKLARIMIZI KORUMANIN 4 RUHSAL ADIMI 1 KORUMANIN 4 RUHSAL Çoğu insan nasıl dua edeceğini bilemez. Bu yüzden size yardımcı olabilecek örnek bir dua metni hazırladım. Bu duayı sesli olarak okuyabilir ya da içinizden geldiği gibi dua edebilirsiniz.

Detaylı

Sosyal bilgiler öğretmeninin verdiği bu bilgiye dayanarak Mustafa Kemal Paşa ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Sosyal bilgiler öğretmeninin verdiği bu bilgiye dayanarak Mustafa Kemal Paşa ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir? S-1 Sosyal bilgiler öğretmeni: (ikinci Meşrutiyet in ilanının ardından (Meşrutiyet karşıtı gruplar tarafından çıkarılan 31 Mart Ayaklanması, kurmay başkanlığını Mustafa Kemal in yaptığı Hareket Ordusu

Detaylı

XI. TÜRKİYE İÇ DENETİM KONGRESİ KÜRESEL BİRİKİMLERDEN ULUSAL DEĞERLER YARATMAK

XI. TÜRKİYE İÇ DENETİM KONGRESİ KÜRESEL BİRİKİMLERDEN ULUSAL DEĞERLER YARATMAK XI. TÜRKİYE İÇ DENETİM KONGRESİ KÜRESEL BİRİKİMLERDEN ULUSAL DEĞERLER YARATMAK Birlikte Başarmak Ali Kamil UZUN, CPA, CFE Türkiye İç Denetim Enstitüsü Kurucu Başkanı Ali Kamil Uzun, CPA, CFE Deloitte Türkiye

Detaylı

Söylemek istemediğimiz birçok şey, söylemek istediğimiz zaman dinleyici bulamaz.

Söylemek istemediğimiz birçok şey, söylemek istediğimiz zaman dinleyici bulamaz. Söylenen her söz, içinden çıktığı kalbin kılığını üzerinde taşır. Ataullah İskenderî Söz ilaç gibidir. Gereği kadar sarf edilirse fayda veriri; gerektiğinden fazlası ise zarara neden olur. Amr bin As Sadece

Detaylı

ORD. PROF. DR. ING. A. HAMDĐ PEYNĐRCĐOĞLU

ORD. PROF. DR. ING. A. HAMDĐ PEYNĐRCĐOĞLU ORD. PROF. DR. ING. A. HAMDĐ PEYNĐRCĐOĞLU vi ORD. PROF. DR. ING. A. HAMDĐ PEYNĐRCĐOĞLU 1 Hamdi Peynircioğlu 1908 yılında Yanya da doğmuştur. Yargıtay Üyesi Hakim Bekir Peynircioğlu ve Eşi Zehra Peynircioğlu

Detaylı

Rahman ve Rahim Olan Allah ın Adıyla HZ HATİCE İLE EVLİLİĞİ

Rahman ve Rahim Olan Allah ın Adıyla HZ HATİCE İLE EVLİLİĞİ 15.03.2010 Rahman ve Rahim Olan Allah ın Adıyla HZ HATİCE İLE EVLİLİĞİ Ficar savaşları ve Hılful Fudul olaylarından sonra, Hz. Muhammed (s.a.s.) in yirmi beş yaşında iken Hatice ile evlendiği yıla kadar

Detaylı

DEDENİN ADAYI, ERDOĞAN BAŞEĞMEZ, PROJELERİNİ ANLATTI

DEDENİN ADAYI, ERDOĞAN BAŞEĞMEZ, PROJELERİNİ ANLATTI DEDENİN ADAYI, ERDOĞAN BAŞEĞMEZ, PROJELERİNİ ANLATTI Bodrum Çarşı Esnafı Erdoğan Başeğmez, Esnaf Odası Seçimlerinde Başkan adaylığını açıkladı. Bodrum Esnaf Odası önünde bir açıklama yapan Erdoğan Başeğmez

Detaylı

MİM 282 - MİMARLIK TARİHİ VE KURAMI II 2013-14 GÜZ

MİM 282 - MİMARLIK TARİHİ VE KURAMI II 2013-14 GÜZ MİM 282 - MİMARLIK TARİHİ VE KURAMI II 2013-14 GÜZ 13 ŞUBAT - 1- Erken Dönem İslam Mimarlığı İslam Mimarlığı 20 ŞUBAT - 2- Anadolu Selçuklu Mimarlığı Camiler 27 ŞUBAT - 3- Anadolu Selçuklu Mimarlığı Medreseler,

Detaylı

Hayatta gerek yaşayarak,gerek duyarak veya görerek,hiç kimse yoktur ki,etti de bulmadı,desin ve de denilsin.

Hayatta gerek yaşayarak,gerek duyarak veya görerek,hiç kimse yoktur ki,etti de bulmadı,desin ve de denilsin. ETTİM DE BULMADIM!!! Hayatta gerek yaşayarak,gerek duyarak veya görerek,hiç kimse yoktur ki,etti de bulmadı,desin ve de denilsin. Etme,bulma dünyası Eden bulur,genel bir kural halinde hayatta tecelli etmektedir.

Detaylı

DÜŞÜNCE KURULUŞLARI: DÜNYADAKİ VE TÜRKİYE DEKİ YERİ VE ÖNEMİ. Düşünce Kuruluşları genel itibariyle, herhangi bir kâr amacı ve partizanlık anlayışı

DÜŞÜNCE KURULUŞLARI: DÜNYADAKİ VE TÜRKİYE DEKİ YERİ VE ÖNEMİ. Düşünce Kuruluşları genel itibariyle, herhangi bir kâr amacı ve partizanlık anlayışı DÜŞÜNCE KURULUŞLARI: DÜNYADAKİ VE TÜRKİYE DEKİ YERİ VE ÖNEMİ Furkan Güldemir, Okan Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Tarihsel Süreç Düşünce Kuruluşları genel itibariyle, herhangi bir kâr amacı ve partizanlık

Detaylı

T.C. YÜZÜNCÜ YIL ÜNİVERSİTESİ İLAHİYAT FAKÜLTESİ DEKANLIĞI FAKÜLTE KURULU KARARI

T.C. YÜZÜNCÜ YIL ÜNİVERSİTESİ İLAHİYAT FAKÜLTESİ DEKANLIĞI FAKÜLTE KURULU KARARI Toplantı Tarihi: 0. 06. 04 Toplantı Sayısı : 04/05 Fakültemiz Fakülte Kurulu, Dekan Prof. Dr. Abdulbaki GÜNEŞ Başkanlığında 0.06.04 tarihinde toplanarak aşağıdaki kararları almıştır. KARAR: -04-05 Eğitim

Detaylı

SANAT FELSEFESİ. Sercan KALKAN Felsefe Öğretmeni

SANAT FELSEFESİ. Sercan KALKAN Felsefe Öğretmeni SANAT FELSEFESİ Sercan KALKAN Felsefe Öğretmeni Estetik güzel üzerine düşünme, onun ne olduğunu araştırma sanatıdır. A.G. Baumgarten SANATA FELSEFE İLE BAKMAK ESTETİK Estetik; güzelin ne olduğunu sorgulayan

Detaylı

TEMEL İSLAM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS DERSLERİ DERSİN KODU VE ADI TEZ 5000 Yüksek Lisans Tezi TİB 5010 Seminer UAD 8000 Uzmanlık Alan

TEMEL İSLAM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS DERSLERİ DERSİN KODU VE ADI TEZ 5000 Yüksek Lisans Tezi TİB 5010 Seminer UAD 8000 Uzmanlık Alan TEMEL İSLAM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS DERSLERİ TİB 5010 Seminer UAD 8000 Uzmanlık Alan Dersi I UAD 8001 Uzmanlık Alan Dersi-II TİB 5660 Hadiste Sened ve Metin Tenkidi TİB 5190 Mukayeseli Hadis

Detaylı

2015 2016 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI 8. SINIF DİN KÜLTÜRÜ VE AHLAK BİLGİSİ DERSİ KONU VE KAZANIMLARININ ÇALIŞMA TAKVİMİNE GÖRE DAĞILIM ÇİZELGESİ

2015 2016 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI 8. SINIF DİN KÜLTÜRÜ VE AHLAK BİLGİSİ DERSİ KONU VE KAZANIMLARININ ÇALIŞMA TAKVİMİNE GÖRE DAĞILIM ÇİZELGESİ KONU VE ININ ÇALIŞMA TAKVİMİNE GÖRE DAĞILIM ÇİZELGESİ Öğrenme Alanı: İNANÇ 1. ÜNİTE: KAZA VE KADER EYLÜL Öğrencilerle Tanışma, Dersin Amacı ve İşleniş Şekli. Öğretmeni tanır ve dersin amacı, derste işlenecek

Detaylı

İslam Ahlâk Düşüncesi Projesi

İslam Ahlâk Düşüncesi Projesi Ahlâk Düşüncesi Projesi İSLAM İSLAMAHLÂK AHLÂKDÜŞÜNCESİ DÜŞÜNCESİ PROJESİ PROJESİ düşüncesi düşüncesiiçerisinde içerisindepek pekçok çokdisiplin disiplintarafından tarafındantartıtartışılagelmiş şılagelmiş

Detaylı

Bu durum, aşağıdakilerden hangisin gösteren bir kanıt olabilir?

Bu durum, aşağıdakilerden hangisin gösteren bir kanıt olabilir? DÜNYA GÜCÜ OSMANLI 1. Anadolu Selçuklu Devleti zamanında ve Osmanlı İmparatorluğu nun Yükselme döneminde Anadolu daki zanaatkarlar lonca denilen zanaat gruplarına ayrılarak yöneticilerini kendileri seçmişlerdir.

Detaylı