AĞRI CEP KİTABI. Cep Kitabı AĞRI GÜNEŞ TIP KİTABEVLERİ

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "AĞRI CEP KİTABI. Cep Kitabı AĞRI GÜNEŞ TIP KİTABEVLERİ"

Transkript

1

2

3 AĞRI CEP KİTABI Cep Kitabı AĞRI GÜNEŞ TIP KİTABEVLERİ

4 AĞRI CEP KİTABI Türkçe Telif Hakları 2015 ISBN: Orijinal Adı: Pocket Pain Medicine Yayınevi: Wolters Kluwer/Lippincott Williams & Wilkins Yazarlar: Richard D. Urman, Nalini Vadivelu Çeviri Editörleri: Prof. Dr. Ercan Kurt, Doç. Dr. Abdulkadir Atım Orijinal ISBN: Kitabın 5846 ve 2936 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasası Hükümleri gereğince (kitabın bir bölümünden alıntı yapılamaz, fotokopi yöntemiyle çoğaltılamaz, resim, şekil, şema, grafik v.b. ler kopya edilemez) tüm hakları Güneş Tıp Kitabevleri Ltd. Şti. ne aittir. Yayıncı ve Genel Yayın Yönetmeni: Murat Yılmaz Genel Yay n Yönetmeni Yard mc s : Polat Yılmaz Yayın Danışmanı: Ali Aktaş Yayın Koordinatörü: Nuran Karacan Dizgi-Düzenleme: Ümit Saçı Kapak Uyarlama: İhsan Ağın Baskı: Ayrıntı Basım ve Yayın Matbaacılık Hiz. San. Tic. Ltd. Şti. İvedik Organize Sanayi Bölgesi 28. Cad. 770 Sok. No: 105-A Ostim/ANKARA Telefon: (0312) Faks: (0312) Sertifika No: UYARI Medikal bilgiler sürekli değişmekte ve yenilenmektedir. Standart güvenlik uygulamaları dikkate alınmalı, yeni araştırmalar ve klinik tecrübeler ışığında tedavilerde ve ilaç uygulamalarındaki değişikliklerin gerekli olabileceği bilinmelidir. Okuyuculara ilaçlar hakkında üretici fi rma tarafından sağlanan ilaca ait en son ürün bilgilerini, dozaj ve uygulama şekillerini ve kontrendikasyonları kontrol etmeleri tavsiye edilir. Her hasta için en iyi tedavi şeklini ve en doğru ilaçları ve dozlarını belirlemek uygulamayı yapan hekimin sorumluluğundadır. Yayıncı ve editörler bu yayından dolayı meydana gelebilecek hastaya ve ekipmanlara ait herhangi bir zarar veya hasardan sorumlu değildir. GÜNEfi TIP K TABEVLER ANKARA M. Rauf nan Sokak No: S hhiye/ankara Tel: (0312) Faks: (0312) STANBUL Gazeteciler Sitesi Sa lam Fikir Sokak No: 7/2 Esentepe/ stanbul Tel: (0212) Faks: (0212) KARTAL fiube Cevizli Mahallesi Denizer Cad. No: 19/C Kartal/ stanbul Tel&Faks: (0216)

5 AĞRI CEP KİTABI Cep Kitabı AĞRI Editörler RICHARD D. URMAN, M.D., M.B.A. Assistant Professor of Anesthesia Harvard Medical School, Perioperative and Pain Medicine Brigham and Women s Hospital Boston, Massachusetts NALINI VADIVELU, M.D. Associate Professor of Anesthesiology Yale University School of Medicine Yale-New Haven Hospital New Haven, Connecticut Çeviri Editörleri PROF. DR. ERCAN KURT Gülhane Askeri Tıp Akademisi DOÇ. DR. ABDULKADİR ATIM Gülhane Askeri Tıp Akademisi GÜNEŞ TIP KİTABEVLERİ

6

7 YAZARLAR Ayman Abdel-Halim, MD Assistant Professor of Pain Management University of North Texas Health Science Center FortWorth.Texas Muhammad Anwar, MD Assistant Professor of Anesthesia Yale University School of Medicine New Haven, Connecticut Rima Aouad, MD Assistant Professor, Yale School of Medicine Faculty/Attending Anesthesiologist Yale New Haven Hospital New Haven, Connecticut Amir Baluch, MD Metropolitan Anesthesia Consultants Dallas, Texas Amanda Barker, MD Fellow, and Perioperative Care University of California, Irvine UCI Center for Pain Management UC Irvine Healthcare Irvine, California Karsten Bartels, MD Fellow in Pain Medicine and Critical Care Medicine The Johns Hopkins University School of Medicine Baltimore, Maryland Ferne Braveman, MD Professor of Anesthesiology and Obstetrics and Gynecology Vice-Chair for Clinical Affairs Chief, Division of Obstetrical Anesthesiology Yale University School of Medicine New Haven, Connecticut Luis F. Buenaver, PhD, CBSM Assistant Professor, School of Medicine Johns Hopkins University Baltimore, Maryland Claudia M.Campbell, PhD Assistant Professor, School of Medicine Johns Hopkins University Baltimore, Maryland

8 YAZARLAR VI Harkirat Chahal, MD Resident in Anesthesia, Perioperative and Pain Medicine Brigham and Women s Hospital Boston, Massachusetts Eric Yao Chang, MD Fellow, and Perioperative Care University of California, Irvine UCI Center for Pain Management UC Irvine Healthcare Irvine, California Andrew A. Cherro, MD Assistant Professor, Yale University School of Medicine New Haven, Connecticut Pain Management Attending VA Connecticut Healthcare System West Haven, Connecticut Paul J. Christo, MD Assistant Professor Director, Multidisciplinary Pain Fellowship Program and Critical Care Medicine Division of Pain Medicine Johns Hopkins University School of Medicine Baltimore, Maryland Keun Sam Chung, MD Attending Anesthesiologist Associate Director of Acute Pain Service Yale-New Haven Hospital Yale University School of Medicine New Haven, Connecticut Susan Dabu-Bondoc, MD Assistant Professor Yale School of Medicine Faculty/Attending Anesthesiologist Yale New Haven Hospital New Haven, Connecticut Ashraf Farid, MD Pain Management Specialist Brown University Medical School Department of Surgery Providence, Rhode Island Elizabeth Freck, MD Instructor, Inpatient Anesthesia Wake Forest University School of Medicine Winston-Salem, North Carolina

9 Tanja Frey, MD, PhD Anesthesiologist and Pain Specialist Harvard/MIT Boston, Massachusetts Gerald Grass, MD VA Connecticut Healthcare System West Haven, Connecticut YAZARLAR VII Jonathan Grauer, MD Associate Professor Department of Orthopaedics and Rehabilitation Yale University School of Medicine New Haven, Connecticut Amitabh Gulati, MD Assistant Professor Attending, and Critical Care Memorial Sloane Kettering Cancer Center New York, New York Amit Gupta, DO Interventional Pain Physician and Anesthesiologist Pain Management Specialists, Private Practice San Luis Obispo, California Thomas Halazynski, DMD, MD, MBA Associate Professor of Anesthesiology Yale Univeristy School of Medicine Director, Regional and Orthopedic Anesthesia Yale-New Haven Hospital New Haven, Connecticut Steven R. Hanling, MD, CDR, MC, USN Assistant Professor, USUHS Bethesda, Massachusetts Pain Fellowship Director Naval Medical Center at San Diego San Diego, California Justin T. Hata, MD Assistant Clinical Professor & Perioperative Care Director, UCI Center for Pain Management UC Irvine Healthcare Irvine, California CAPT Anita H. Hickey, MD Director, Pain Research and Integrative Pain Medicine Naval Medical Center San Diego San Diego, California

10 YAZARLAR VIII Balazs Horvath, MD Assistant Professor of Anesthesia Yale University School of Medicine New Haven, Connecticut Brian L.Ju, BA Yale University School of Medicine New Haven, Connecticut Julie Kaesberg, MD Anesthesia Resident Naval Medical Center San Diego, California Alan D. Kaye, MD, PhD Professor and Chairman Department of Anesthesia Louisiana State University School of Medicine New Orleans, Los Angeles Michael M. Kim, MD Fellow, and Perioperative Care University of California, Irvine UCI Center for Pain Management UC Irvine Healthcare Irvine, California Rae Ann Kingsley, APRN Clinical Instructor and Adjunct Faculty Yale University School of Medicine Pediatric Pain Management Services New Haven, Connecticut Ian M. Laughlin, MD, LCDR Naval Medical Center San Diego, California Imanuel Lerman, MD Resident in Neurology Yale University School of Medicine New Haven, Connecticut Sukanya Mitra, MD Associate Professsor Department of Anaesthesia and Intensive Care Government Medical College and Hospital, Sector 32 Chandigarh, India Srdjan S. Nedeljkovic, MD Assistant Professor, Department of Anaesthesia Harvard Medical School, Fellowship Director Pain Medicine, Perioperative and Pain Medicine Brigham and Women s Hospital Boston, Massachusetts

11 Srisuda Ngamkham, PhD, RN Senior Nursing Instructor Phrapokklao College of Nursing Chanthaburi, Thailand Michael Nguyen, MD Resident in Anesthesia, Perioperative and Pain Medicine Brigham and Women s Hospital Boston, Massachusetts Devin Peck, MD Clinical Instructor of Anesthesiology Division of Pain Medicine Department of Anesthesia Weill Cornell Medical Center New York, New York Matthew T. Pena, MD Staff Anesthesiologist Naval Medical Center, San Diego San Diego, California Danielle Perret, MD Assistant Clinical Professor and Perioperative Care University of California, Irvine Program Director, Pain Medicine Fellowship UCI Center for Pain Management Irvine, California Nusara Prasertsri, PhD, RN Senior Nursing Instructor Boromaratchachonnani, Sappasithiprasong College of Nursing Ubon Ratchathani.Thailand Vinay Puttanniah, MD Clinical Instructor in Anesthesiology Assistant Attending, Weill Cornell Medical College and Critical Care Medicine Memorial Sloane Kettering Cancer Center New York, New York Robert Rappa, MD Resident in Anesthesia Department of Anesthesia Yale University School of Medicine New Haven, Connecticut Aziz M. Razzuk, MD Research Associate Occupational Health Services Kaiser Permanente Honolulu, Hawaii YAZARLAR IX

12 YAZARLAR X Linda J. Rever, MD Director, Acute Pain Service USC University Hospital LAC/USC Medical Center Assistant Professor of Clinical Anesthesiology Keck School of Medicine University of Southern California Los Angeles, California Yasser F. Shaheen, MD Assistant Clinical Professor Division Director, Non-Operating Room Anesthesia Yale University School of Medicine New Haven, Connecticut Tara M. Sheridan, MD Assistant Professor F. Edward Herbert School of Medicine Uniformed Services University of the Health Sciences Bethesda, Maryland Staff Anesthesiologist, Naval Medical Center San Diego, California Peter J. Silvestri, DO Pain Medicine Fellow & Pain Medicine Naval Medical Center San Diego San Diego, California Dmitri Souzdalnitski, MD, PhD Fellow in Pain Medicine Anesthesiology Institute The Cleveland Clinic Cleveland, Ohio Winnie Suen, MD, MSc, LMT Assistant Professor Department of Medicine Boston University School of Medicine Boston, Massachusetts Cornelius A. Sullivan, MD, FACS Resident in Anesthesia, Perioperative and Pain Medicine Brigham and Women s Hospital Boston, Massachusetts Damien Tavares, MD Fellow, Pain Medicine and Perioperative Care UC Irvine Medical Center Irvine, California

13 Richard Urman, MD, MBA Assistant Professor of Anesthesia, Perioperative and Pain Medicine Brigham and Women s Hospital Boston, Massachusetts AmarenderVadivelu, MD Senior Lecturer Oman Dental College Muscat, Sultanate of Oman Nalini Vadivelu, MD Associate Professor of Anesthesiology Yale University School of Medicine New Haven, Connecticut Kenneth Vives, MD Associate Professor of Neurosurgery Director of Stereotactic and Functional Neurosurgery Yale University School of Medicine New Haven, Connecticut Shu-Ming Wang, MSci, MD Professor Director, Complementary and Alternative Medicine Director, Pediatric Pain Service and Perioperative Care University of California-Irvine Medical School Irvine, California Christian Whitney, DO Attending Physician, Interventional Pain Management Sackler Center for Pain Management Greenwich Hospital Greenwich, Connecticut Diana J. Wilkie, PhD, RN, FAAN Professor and Harriett H.Werley Endowed Chair for Nursing Research Director, Center for End-of-Life Transition Research Department of Behavioral Health Science College of Nursing University of Illinois at Chicago Chicago, Illinois R. Jason Yong, MD, MBA Chief Resident in Anesthesia Brigham and Women s Hospital Boston, Massachusetts YAZARLAR XI

14

15 Uzm. Dr. H. Volkan Acar Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi Anesteziyoloji ve Reanimasyon Kliniği ÇEVİRİYE KATKIDA BULUNANLAR Doç. Dr. Didem Tuba Akçalı Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Doç. Dr. Ö. Taylan Akkaya Dışkapı Yıldırım Beyazıt Eğitim ve Araştırma Hastanesi Anestezi ve Reanimasyon Kliniği Yrd. Doç. Dr. Coşkun Araz Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Doç. Dr. Abdulkadir Atım Gülhane Askeri Tıp Akademisi Dr. Meltem Buz Baydilli Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Dr. Mehmet Buget İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi Uzm. Dr. Kadir Hakan Cansız Elazığ Asker Hastanesi Doç. Dr. Nalan Örnek Çelebi Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Dr. Tomurcuk Demirci Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Yrd. Doç. Dr. Süleyman Deniz Gülhane Askeri Tıp Akademisi Haydaşpa Eğitim Hastanesi Dr. Ezgi Denizci Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Prof. Dr. Erdem Nail Duman Karadeniz Teknik Üniversitesi Tıp Fakültesi Doç. Dr. Mine Kadıoğlu Duman Karadeniz Teknik Üniversitesi Tıp Fakültesi Farmakoloji Anabilim Dalı Uzm. Dr. Sami Eksert Gülhane Askeri Tıp Akademisi Prof. Dr. Fuat Güldoğuş Ondokuz Mayıs Üniversitesi Tıp Fakültesi Dr. Çiğdem Kanburoğlu Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Dr. Umut Kara Gülhane Askeri Tıp Akademisi

16 ÇEV. KAT. BUL. XIV Doç. Dr. Ebru Kelsaka Ondokuz Mayıs Üniversitesi Tıp Fakültesi Prof. Dr. Pakize Kırdemir Süleyman Demirel Üniversitesi Tıp Fakültesi Algoloji Bilim Dalı Yrd. Doç. Dr. Oğuz Kılıçkaya Gülhane Askeri Tıp Akademisi Prof. Dr. M. Emin Orhan Gülhane Askeri Tıp Akademisi Yrd. Doç. Dr. Tarık Purtuloğlu Gülhane Askeri Tıp Akademisi Prof. Dr. Ruhiye Reisli Meram Tıp Fakültesi Hastanesi Anesteziyoloji ve Reanimasyon Bölümü Yrd. Doç. Dr. Gülin Gürhan Renda Karadeniz Teknik Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Farmakoloji Anabilim Dalı Uzm. Dr. Canan Esin Sağlam Etimesgut Asker Hastanesi Uzm Dr. Tolga Sezer Özel Ankara Güven Hastanesi Anestezi ve Reanimasyon Bölümü Yrd. Doç. Dr. Serkan Şenkal Gülhane Askeri Tıp Akademisi Uzm. Dr. M. Anıl Süzer Özel 29 Mayıs Hastanesi Ankara Anesteziyoloji ve Reanimasyon Bölümü Prof. Dr. Altan Şahin Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Prof. Dr. Gül Köknel Talu İstanbul Üniversitesi Çapa Tıp Fakültesi Algoloji Bilim Dalı Prof. Dr. İsmet Topçu Celal Bayar Üniversitesi Hafsa Sultan Hastanesi Anesteziyoloji ve Reanimasyon Bölümü Prof. Dr. Sema Tuncer Uzun Selçuk Üniversitesi Meram Tıp Fakültesi Uzm. Dr. Dilek Yazıcıoğlu Dışkapı Yıldırım Beyazıt Eğitim ve Araştırma Hastanesi Anestezi ve Reanimasyon Kliniği Prof. Dr. Emin Alp Yentür Celal Bayar Üniversitesi Tıp Fakültesi Uzm. Dr. Memduh Yetim Gülhane Askeri Tıp Akademisi

17 ÖNSÖZ Ağrı dünya çapında bir sorundur ve ağrı kontrolü temel bir insan hakkı olarak kabul edilir. Tüm branş doktorlarının ve tüm profesyonel yardımcı sağlık çalışanlarının ağrıyı tanıma ve yeterli seviyede tedavisini yapma zorunluluğu vardır. Ağrı beşinci vital bulgu olarak kabul edilmiş ve tüm sağlık personeli akut ve kronik ağrı yönetiminin esaslarını anlamalı, zamanında ve etkin bir biçimde ağrı bakımını sağlamalıdır. Pocket Pain Medicine, kısa, pratik ve güncel bir kitap olmasının yanında sık görülen ağrılı durumların yönetimine kanıta dayalı referanslarla rehberlik eder. Biz, bu kitabın, ağrı değerlendirmesi ve temelleri, mevcut kılavuzları ve bakım standartlarını anlamak isteyenler için değerli bir araç olacağı kanaatindeyiz. Bu eşsiz kitap şemaları, diyagramları ve tabloları ile hızlı ve kolay bir referans olma özelliği taşımaktadır. Bu kitap uygulayıcının hasta değerlendirmesi için gereken tüm temel konuları içerir, olası tanı ve tedavi için gerekli olan güvenli reçeteyi önerir ve gerekirse ileri ağrı bakımının düzenlenmesini sağlar. Katkılarından dolayı ağrı tedavisi alanındaki farklı uzmanlara, ilham ve desteklerinden dolayı çalışma arkadaşlarımıza ve öğrencilerimize teşekkür ederiz. Nicole Dernoski ve Brian Brown dahil olmak üzere Lippincott Williams & Wilkins in editör kadrosuna teşekkür ederiz. Son olarak ailelerimize sürekli desteklerinden dolayı özel bir teşekkürün yanısıra özellikle Dr. Zina Matlyuk- Urman ın editöryal yardımı için teşekkür ederiz. Pocket Pain Medicine ın yararlı bir kaynak olmasını umuyoruz. RICHARD D. URMAN, M.D., M.B.A. Harvard Üniversitesi Boston, Massachusets NALINI VADIVELU, M.D. Yale Üniversitesi New Haven, Connecticut

18 ÖNSÖZ Ağrı tıbbı, zengin içeriği ile gelişmekte olan özel bir bilim daldır. Ağrı, yaşamın her evresinde görülen ve yeterince tedavi edilmediğinde istenmeyen sonuçlara sebep olan bir durumdur. Federal hükümet ordu ve gazilerin ağrı bakımının kodlanması ile ilgili mevzuatı kabul etmiş ve en son olarak 2010 yılı reform tasarısıyla ağrı bakım politikasının üç unsuru sağlık hizmetlerinin bir parçası olarak kabul edilmiştir. İlk olarak ağrı bakımı konferansına ev sahipliği yapacak, önemli bir halk sağlığı problemi olarak ağrı bilincini artıracak, ağrıyı yeterli ölçüde değerlendirecek, tedavi edecek ve yönetimini sağlayacak, yeterli ağrı bakımının engellerini belirleyecek, eğitim-öğretim ve araştırmayı sağlayacak, bir tıp enstitüsü kuruldu. İkinci olarak ulusal sağlık enstitüsü içinde bir ağrı konsorsiyumu oluşturuldu ve konsorsiyumun ağrı araştırmaları için etkili programlar geliştirmesi Ulusal Sağlık Enstitüsü tarafından teşvik edildi. Son olarak, enstitü federal hükümet tarafından ağrı bakımı ile ilgili eğitim ve öğretimlerde adres olarak tavsiye edildi, sağlık meslek okulları ve diğer kuruluşların eğitim teşviki ve sözleşmelerinde yetkili olarak kılındı. Ağrı tıbbının uygulama ve öğretiminde önemli bir büyüme ve değişim olmuştur. Ağrı tıbbı eğitimi gelişmekte ve multidisipliner yaklaşım eğitimi olarak kodlanmıştır. Evrensel gerçeklerin ışığında bütün hastalara iyi bir ağrı bakımı sağlamanın zorlukları düşünüldüğünde ağrı tıbbı; her yardımcı sağlık hizmetinin, tıp fakültelerinin ve uzmanlık eğitimlerinin müfredatının gerekli bir parçası olmalıdır. Ne yazık ki pek çok sağlık çalışanı ağrı yönetimi konusunda çok az bir eğitim almakta ve uzmanlar temel ağrı bakımını sağlamak için oluşturulmuş kaynaklardan habersizdir. Sağlık çalışanları temel ve kaliteli bir yorum ve daha sonra hazır bir referans sağlayacak uygun bir kitap bulmakta zorlanmaktadır. Dr. Furman ve Dr. Vadivelu bu kriterleri karşılayan bir kitap oluşturmuşlardır. Bu kitap anatomi, fizyoloji, ağrı değerlendirmesi, farmakolojik ve nonfarmakolojik yaklaşımları içeren temel konularla başlayan geniş bir yaklaşım içerir. Bu kitap daha sonra akut ve kronik ağrılı sık karşılaşılan klinik durumları, pediatrik ağrı yönetimi gibi özel popülasyonların ağrı değerlendirmesini, diş hekimliğinde ağrı yönetimini ve ağrı yönetiminde hemşirelik bakış açısını kapsayan durumlarla devam etmektedir. Bu kitap ağrı tıbbının eğitim kaynakları içinde kısa ve öz bilgi sağlaması açısından bir boşluğu dolduracaktır. Onları çabaları için kutluyorum ve gelecekte bu kitabın birçok baskılarını görmeyi umuyorum. RICHARD W. ROENQUIST, M.D. Anestezi Profesörü Ağrı Tıbbı Bölümü Direktörü Iowa Üniversitesi Iowa City, Iowa

19 ÇEVİRİ EDİTÖRLERİ ÖNSÖZÜ Çevirisini yaptığımız Ağrı Cep Kitabının, ülkemizde algoloji ile ilgilenen tüm hekimlerin faydalanacağı özet bir kitap alacağını düşünmekte olup, cep kitabı olarak adlandırılmasına rağmen ağrı ile ilgili her konu hakkında özer bilgiye kolayca ulaşabileceksiniz. Kitabın çevirisi sırasında katkısı olan tüm meslektaşlarımıza tüşekkür eder, kitabın algoloji ile ilgilenen tüm hekimlere faydalı olmasını dileriz. Prof. Dr. Ercan Kurt Doç. Dr. Abdulkadir Atım

20

21 İÇİNDEKİLER Yazarlar Çeviriye Katkıda Bulunanlar Önsöz Çeviri Editörleri Önsözü iv xiii xıv xvi AĞRI TEDAVİSİNDE MULTİDİSİPLİNER YAKLAŞIM 1-1 Andrew Cherro Çeviri: Pakize Kırdemir AĞRININ ANATOMİSİ VE FİZYOLOJİSİ 2-1 Sukanya Mitra ve Nalini Vadivelu Çeviri: Pakize Kırdemir AKUT VE KRONİK AĞRI MEKANİZMALARI 3-1 Sukanya Mitra ve Nalini Vadivelu Çeviri: Pakize Kırdemir AĞRININ DEĞERLENDİRİLMESİ: HASTANIN DEĞERLENDİRİLMESİ 4-1 R. Jason, Yong ve Srdjan S. Nedeljkovic Çeviri: Ruhiye Reisli TANISAL GÖRÜNTÜLEME VE TESTLER 5-1 Michael Nguyen ve Srdjan S. Nedeljkovic Çeviri: Ruhiye Reisli OPİOİDLER 6-1 Karsten Bartels Paul J. Christo Çeviri: Ruhiye Reisli NONOPİOİD ANALJEZİK İLAÇLAR 7-1 Karsten Bartels ve Paul J. Christo Çeviri: Erdem Nail Duman, Mine Kadıoğlu Duman LOKAL ANESTEZİKLER 8-1 Elizabeth Freck ve Ferne R. Braveman Çeviri: Erdem Nail Duman ALTERNATİF VE BİTKİSEL FARMASÖTİKLER 9-1 Mıchael Nguyen ve Srdjan S. Nedeljkovic Çeviri: Erdem Nail Duman, Gülin Gürhan Renda ALTERNATİF VE BİTKİSEL FARMASÖTİKLER 10-1 Ian Laughlin ve Anita Hunt Hickey Çeviri: Dilek Yazıcıoğlu, Ö. Taylan Akkaya AĞRI YÖNETİMİNDE PSİKOLOJİK VE PSİKOSOSYAL DEĞERLENDİRME VE DAVRANIŞSAL YAKLAŞIMLAR 11-1 Claudıa M. Campbell ve Luis F. Buenaver Çeviri: Tarık Purtuloğlu, Dr. Memduh Yetim İMPLANTE CİHAZLAR: SPİNAL KORD STİMÜLASYONU VE İNTRATEKAL İLAÇ UYGULAMASI 12-1 Karsten Bartels ve Paul J. Christo Çeviri: Tarık Purtuloğlu, Memduh Yetim

22 İÇİNDEKİLER XVIII KRONİK AĞRI TEDAVİSİNDE İMPLANTASYONSUZ GİRİŞİMLER: BÖLÜM I 13-1 Ian Laughlin, Steven Hanling ve Anita H. Hickey Çeviri: Sema Tuncer Uzun KRONİK AĞRIYA YAKLAŞIMDA İMPLANTASYONSUZ GİRİŞİMLER: BÖLÜM II 14-1 Jason Silvestri, Julie Kaesberg ve Anita Hickey Çeviri: Altan Şahin, Ezgi Denizci, Meltem Buz Baydilli AĞRIYA FİZİKSEL TIP YAKLAŞIMI 15-1 Damien Tavares ve Justin Hata Çeviri: Coşkun Araz GÜNLÜK AKTİVİTELERE YÖNELİK TEDAVİ 16-1 Amanda Barker ve Justin Hata Çeviri: Coşkun Araz FİZİK TEDAVİ 17-1 Eric Yao Chang ve Justin Hata Çeviri: Coşkun Araz ERİŞKİN VE ÇOCUK AĞRISINDA AKUPUNKTUR 18-1 Shu-Mıngwang Çeviri: M. Emin Orhan, H. Volkan Acar AKUT VE POSTOPERATİF AĞRI YÖNETİMİ 19-1 Nalini Vadivelu ve Christian Whitney Çeviri: M. Emin Orhan YOĞUN BAKIM HASTASINDA AĞRI YÖNETİMİ 20-1 Danielle Perret ve Michael M. Kim Çeviri: Tolga Sezer YANIK VE TRAVMA AĞRISININ YÖNETİMİ 21-1 Amit Gupta Çeviri: Tolga Sezer REJYONAL ANESTEZİ 22-1 Susan Dabu-Bondoc ve Rima Aouad Çeviri: İsmet Topçu ULTRASON EŞLİĞİNDE PERİFERİK SİNİR BLOKLARI 23-1 Thomas Halaszynski, Imanuel Lerman ve Dmitri Souzdalnıtskı Çeviri: Ö. Taylan Akkaya ANTİKOAGÜLASYON VE REJYONEL ANESTEZİ (ASRA REHBERLERİ) 24-1 Balazs Howarth Çeviri: M. Anıl Süzer DOĞUM VE TRAVAY ESNASINDAKİ AĞRININ KONTROLÜ 25-1 Roberto Rappa ve Keun Sam Chung Çeviri: M. Anıl Süzer NÖROPATİK AĞRI 26-1 Gerald Grass Çeviri: Coşkun Araz

23 VİSSERAL VE İSKEMİK AĞRI 27-1 Amitabh Gulati ve Devin Peck Çeviri: Coşkun Araz BEL AĞRISI 28-1 Tanja Frey ve Barret Johnston Çeviri: Gül Köknel Talu, Mehmet Buget İÇİNDEKİLER XIX BOYUN VE OMUZ AĞRISI 29-1 Tanja Frey Çeviri: Emin Alp Yentür DİSTAL EKSTREMİTELERİN AĞRI SENDROMLARI 30-1 Cornelius A. Sullivan Çeviri: Emin Alp Yentür MYOFASİYAL VE ARTRİTİK AĞRI VE FİBROMİYALJİ 31-1 Tanja Frey Çeviri: Fuat Güldoğuş, Ebru Kelsaka KRANİYOFASİYAL AĞRI SENDROMLARI 32-1 Tanja Frey Çeviri: Sami Eksert, Oğuz Kılıçkaya BAŞ AĞRISI 33-1 Tara Sheridan Matthew Peña Çeviri: Nalan Örnek Çelebi, Tomurcuk Demirci PALYATİF BAKIM 34-1 Tanja Frey ve Barret Johnston Çeviri: Nalan Örnek Çelebi, Çiğdem Kanburoğlu KANSER AĞRISI YÖNETİMİ 35-1 Vinay Puttanniah Çeviri: Memduh Yetim, Canan Esin Sağlam AĞRI TEDAVİSİNDE LEGAL VE ETİK SORUNLAR 36-1 Linda Rever Çeviri: Canan Esin Sağlam, Memduh Yetim AĞRI MENANJMANINDA CERRAHİ VE GİRİŞİMSEL RADYOLOJİK YAKLAŞIMLAR 37-1 Brian L. Ju, Kenneth Vıves ve Jonathan N. Grauer Çeviri: Abdulkadir Atım, Umut Kara PEDİATRİK AĞRI YÖNETİMİ 38-1 Shu-Ming Wang ve Rae Ann Kingsley Çeviri: Didem Tuba Akçalı İLAÇ SUİSTİMALİ YAPAN VE BAĞIMLI HASTALARDA AĞRI YÖNETİMİ 39-1 Yasser F. Shaheen ve Aziz M. Razzuk Çeviri: Didem Tuba Akçalı YAŞLILARDA AĞRI YÖNETİMİ 40-1 Amir Baluch, Alan D. Kaye ve Muhammad Anwar Çeviri: Didem Tuba Akçalı

24 İÇİNDEKİLER XX AĞRI YÖNETİMİNDE BİRİNCİ BASAMAK DOKTORUNUN KILAVUZU 41-1 Winnie Suen Çeviri: Melmduh Yetim, Serkan Şenkal AĞRI YÖNETİMİNDE HEMŞİRELİK ROLÜ 42-1 Srisuda Ngamkham, Nusara Prasertsrı ve Dıana J. Wilkie Çeviri: Memduh Yetim, Serkan Şenkal OROFASİYAL AĞRI 43-1 Amarender Vadivelu Çeviri: Süleyman Deniz, Kadir Hakan Cansız AĞRI KLİNİĞİNDE ACİL DURUMLAR 44-1 Harkirat Singh Chahal, Richard D. Urman Çeviri: Süleyman Deniz, Kadir Hakan Cansız HASAR VE ENGELLİLİK DEĞERLENDİRMESİ 45-1 Richard D. Urman Çeviri: Süleyman Deniz, Kadir Hakan Cansız İNDEKS İ-1

25 AĞRI TEDAVİSİNDE MULTİDİSİPLİNER YAKLAŞIM ANDREW CHERRO, M.D ÇEVİRİ: DR. PAKİZE KIRDEMİR AĞRI SINIFLAMASI Ağrı akut, kronik, nosiseptif ve nöropatik olarak sınıflandırılabilir (Bkz Bölüm 2 ve 3) Ağrı sadece hasta tarafından algılanmaktadır. Örneğin ağrının nitelik ve niceliği hastanın tarifine göredir. Diagnostik hiçbir test ağrının şiddetini tam ve kesin ölçememektedir. Ağrı için doku hasarı gerekli değildir ve ağrı şiddeti doku hasar miktarı ile ilgili değildir. MULTİ YAK 1-1 Ağrı Sınıflaması Örnekleri Akut Kronik Nosiseptif Nöropatik Travma Pankreatit Osteoartrit DPN Cerrahi DPN RA İnme ağrısı Enfeksiyon Osteoartrit DDH PHN Enflamasyon Baş ağrısı Kas yaralanması KRAS Yanık Fibromiyalji Enflamasyon MS Apandisit Fantom ağrısı Neoplazm Neoplazm DPN,diabetik periferik nöropati; RA, romatoid artrit; PHN, post herpetik nevralji; KRAS, kompleks resyonel ağrı sendromu; MS, multipl skleroz; DDH, dejeneratif disk hastalığı. Not: Üstteki ağrı sınıflaması kesin değildir. Akut içinde yer alanlar kronik ağrıya değişebilir. Akut veya kronik ağrı nosiseptif, nöropatik veya her ikisinin kombinasyonu olabilir (ör. neoplazm). AĞRI ALGI TEORİLERİ Bugün, kanıtlar göstermektedir ki ağrı, merkezi ve periferik sinir sistemindeki birçok faktörden pozitif ve negatif olarak etkilenmektedir. Yaş, doku hasarı, eğitim, mizaç, hayat tecrübesi, kişilik bozuklukları, kültür, komorbiditeler, ekonomik durum, anatomi, cins gibi biyolojik, psikolojik ve sosyal faktörlerin ağrı tecrübesini meydana getirdiği ve bu şekilde ağrının biyopsikososyal modeli ortaya çıkmaktadır. Kronik ağrı bazı durumlarda arka boynuz sensitizasyonu ve AMPA ve NMDA reseptör aktivasyonuna, artmış nöroplazmik kalsiyuma ve belirli gen değişimine bağlanabilir. Bu da kronik ağrıda konvansiyonel tedavilere karşı dirençi açıklayabilir. Santral değerlendirme yukarda kaydedilen tüm inputları biraraya getirir ve tek bir ağrı deneyimi oluşturur. Benzer uyarıya farklı kişisel cevapların verilmesini açıklayabilir. Kişiselleşmiş tedavi ve multidisipliner tedavi planları önerilir. AĞRI TEDAVİSİNDE MULTİDİSİPLİNER YAKLAŞIM Kompleks ağrıların teşhis ve tedavisinde çeşitli tıp uzmanlıklarından faydalanmak İdeal olan, kronik ağrının doğru tayin, teşhis ve tedavisi için her uzmanlığın katkıda bulunmasıdır. Kronik ağrının biyolojik, psikolojik ve sosyal komponentleri eş zamanlı olarak belirlenmelidir. Ağrının beşinci vital belirti olması gibi ağrı farkındalık hareketlerinin ağrı tayin, teşhis ve tedavisini yapan sağlık çalışanları arasında, ağrı algılanmasını önemli ölçüde artırmaktadır. Yalnızca hastanın ağrı skor belirlemesine dayanan ve kronik ağrı tedavisini vital belirti olarak ele alarak ve skorun normal sınır içindeki sayıya göre yapılması sıklıkla yapılan yanlış uygulamadır. Tedavinin hedefi olan 10 puanlık sayısal ölçekleme skalasındaki 5 değeri, hipertansiyon tedavisindeki kan basıncının hedeflenen 120/80 mmhg ile karşılaştırılamaz. Ağrı sadece sayısal değerlendirmeden daha komplekstir, subjektiftir, taklit edilemez, görüntüleme ile belirlenemez; birçok sosyal, kültürel, fizyolojik ve psikolojik faktörden etkilenir. Multidisipliner yaklaşım ağrıya sayıdan daha geniş bakmaktadır.

26 AĞRININ ANATOMİSİ VE FİZYOLOJİSİ SUKANYA MITRA, M.D. NALINI VADIVELU, M.D ÇEVİRİ: DR. PAKİZE KIRDEMİR ANAT FİZ 2-1 AĞRININ TANIMI Doku hasarına eşlik eden veya bu hasar ile tanımlanabilen, hoşa gitmeyen duygusal ve emosyonel bir deneyimdir (IASP). Ağrının olumlu işlevleri Zararlı uyarıyı tarifler ve yerini belirler. Rebound cevaplar oluşturarak doku hasarını sınırlar ve ileri hasardan korur Hareketi önler, böylece yarada iyileşme ve enflamasyon kontrolünde artma sağlar. Gelecekteki davranışları şekillendirecek motivasyonel ve duysal cevapları oluşturur. Uzamış tedavi edilmeyen ağrının olumsuz sonuçları Postoperatif veya travmatik morbiditeyi artırır İyileşmeyi geciktirir; fiziksel, duygusal, ekonomik, sosyal sonuçlarla Kronik ağrı gelişimine yol açar Fizyolojik olarak gereksiz acı oluşturur. AĞRININ TİPLERİ Oluş zamanı ve süresine göre (detaylar için, bkz Bölüm 3) Akut ağrı Kronik (veya devamlı) ağrı Kliniğe göre: ör. cerrahi sonrası, maligniteye bağlı; nöropatik, dejeneratif Oluş nedeni ve mekanizmaya göre (Not: bu sınıflama için çeşitli şemalar bulunmaktadır; aşağıdaki Costigan M. Et al. Annu Rev Neurosci 2009;32:1-32 dan alınmıştır); Nosiseptif ağrı: Yüksek eşikli nosiseptör nöronları aktive eden zararlı uyarılarca oluşturulan fizyolojik ağrı Geçici, zararlı uyarı ile orantılı Ağrı sisteminde hipersensitivite yok Merkezi sinir sisteminde (MSS) lezyon veya disfonksiyon yok Ağrı adaptif fonksiyon kazandırır (zararlı uyarılardan organizmanın korunması) Enflamatuvar ağrı: Nosiseptörlerce aktif enflamasyonun ortaya çıkarılmasını içeren ve nosiseptif sistemin sensitizasyonu sonucu periferik doku enflamasyonuna bağlı hipersensitivite Amaç hasarlı doku iyileşmesini sağlamak Nosiseptif ağrı ile ortak yanlar Merkezi sinir sisteminde (MSS) lezyon veya disfonksiyon yok Ağrı adaptif fonksiyon kazandırır (iyileşmeyi kolaylaştırır). Nosiseptif ağrı ile farklı yanları Sıradan zararsız uyarıya karşı periferik sinir uçlarında artan eksitabiliteye bağlı ağrı sisteminin hipersensitivitesi (periferik sensitizasyon; bkz. Bölüm 3) Nöropatik ağrı (bkz. Bölüm 26): Ağrı primer lezyon veya sinir sistemindeki disfonksiyona bağlı oluşur veya ortaya çıkar (Mersky H. Bogduk N. Eds. Classification of chronic pain. 2nd edition. Seattle:IASP Press, 1994): Somatosensoryal sistemi etkileyen hastalık veya lezyonun neden olduğu olumsuz değişim nosiseptör sinyal oluşumunu artırarak uyarı yokluğunda ağrı duyulması, zararsız ve zararlı uyarıya cevabın artması (Costigan et al., 2009) Olumsuz (çünkü ne zararlı uyarıdan koruma ne de iyileşmeyi artırma amacına hizmet etmemektedir) Ağrı kendisi patolojik hale gelmektedir Sık örnekler:diabetik nöropatik ağrı, postherpetik nevralji, trigeminal nevralji, strok, multipl skleroz veya spinal kord hasarına bağlı ağrı Fonksiyonel (veya disfonksiyonel) ağrı: nosiseptif uyarılmanın hem enflamasyon hem de nöral lezyonların yokluğunda kuvvetlenmesi (Costigan et al., 2009): Olumsuz ve patolojik ağrı Bilinen periferik veya MSS lezyon veya hasarın olmaması Örnekler; fibromiyalji, irritabl barsak sendromu ve interstisyel sistit

27 AKUT VE KRONİK AĞRI MEKANİZMALARI SUKANYA MITRA, M.D. NALINI VADIVELU, M.D ÇEVİRİ: DR. PAKİZE KIRDEMİR TANIMLAR Akut ağrı: Keskin ve başlangıcı belirli ağrı Sıklıkla doku hasarı ve enflamasyon nedenlidir Kısa süreli (British Pain Society süreyi < 12 hafta) olarak tanımlanır Etyoloji nosiseptif veya enflamatuvar olabilir (tarifler için Bölüm 2) Koruyucu fonksiyonu vardır Doku iyileşmesi ile kaybolur Sıklıkla analjezik ve antienflamatuvar ajanlara iyi cevap verir Kronik (veya devamlı) ağrı: Beklenen doku iyileşme süresini geçen ağrı British Pain Society şöyle tarifliyor devamlı, 12 haftayı geçen; veya travma veya cerrahi sonrası iyileşmenin düşünülen süresinden uzun süren ağrı. Etyoloji enflamatuvar, nöropatik veya disfonksiyonel (Bölüm 2) Sıklıkla koruyucu adaptif fonksiyon kazandırmaz. Tedavisi zor olabilir. Not: akut ve kronik ağrı arasındaki farkı sadece ağrı süresine dayamak problemlidir, çünkü (1 ay, 3 ay, 6 ay, hatta 1 yıl) gibi değişik süreler cut-off değerleri kullanılmaktadır. Böylece kronik ağrıyı daha iyi tanımlamanın yolu belki de yukarda listenen tanımlarla yapılmasıdır. Allodini: Normalde ağrı oluşturmayan uyarı ile ağrı oluşması (International Association for the Study of Pain, IASP) Hiperaljezi: Ağrılı uyarıya artmış cevap (IASP) Primer hiperaljezi: Hasar alanında ağrıya hassasiyetin artması Periferik mekanizmalar sorumlu Sekonder hiperaljezi: Komşu, hasarsız alanda artmış ağrı hassasiyeti Santral mekanizmalar sorumlu MEKANİZMA 3-1 AĞRININ TEMEL MEKANİZMALARI Primer Sensoryal Afferent Lifler Etyolojiye bağlı Başlangıca bağlı Ağrı mekanizmaları (her mekanizmanın tip tip detayları aşağıda) Nosiseptif ağrı Sıklıkla akut Nosisepsiyonun fizyolojik gelişimi (transdüksiyon- kondüksiyon - transmisyon-persepsiyon; bkz. Bölüm 2) Enflamatuvar ağrı Sıklıkla akut Periferik sensitizasyon; santral (kronikleşebilir) sensitizasyon; fenotipik switch; spinal nöronlar arası farklılık Nöropatik ağrı Sıklıkla kronik Santral sensitizasyon; fenotipik switch; ektopik aktivite; spinal nöronlar arası farklılık; inen ağrı modülasyonu; yapısal reorganizasyon; nöral-glial-immun etkileşim Disfonksiyonel ağrı Sıklıkla kronik Santral sensitizasyon; diğer (bilinmeyen) AĞRIDA NOSİSEPTÖRLERİN UÇLARINDA MEYDANA GELEN OLAYLAR Enflamatuvar veya zararlı (noksiyöz) soup : hasar alanında nosiseptörlerin periferik uçlarını saran kimyasallar ordusu; Hasarlı hücrelerden salınan kimyasallar: K +, H +, prostaglandin E 2 (PGE 2 ), adenozin trifosfat (ATP)

Lokal anestetik preparatları

Lokal anestetik preparatları Lokal anestetikler Prof. Dr. Öner Süzer Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Farmakoloji ve Klinik Farmakoloji Anabilim Dalı www.onersuzer.com Son güncelleme: 21.10.2010 Lokal anestetik preparatları 2 2/30 1 3 3/30

Detaylı

AĞRI İLE NASIL BAŞA ÇIKARIZ

AĞRI İLE NASIL BAŞA ÇIKARIZ AĞRI İLE NASIL BAŞA ÇIKARIZ Öğr. Gör. Müjgan ONARICI Çankırı Karatekin Üniversitesi Sağlık Yüksekokulu Çankırı 2013 Ağrı / Organizmayı koruyan bir duyu Duyu doku hasarının olduğu bölgede yanıt Ağrı Tarih

Detaylı

Kronik Ağrı Tedavisinde Temel Prensipler ve Uygulama Hataları (malpraktis) Prof Dr Dilek Yörükoğlu AÜTF Anesteziyoloji ve Reanimasyon Anabilim Dalı

Kronik Ağrı Tedavisinde Temel Prensipler ve Uygulama Hataları (malpraktis) Prof Dr Dilek Yörükoğlu AÜTF Anesteziyoloji ve Reanimasyon Anabilim Dalı Kronik Ağrı Tedavisinde Temel Prensipler ve Uygulama Hataları (malpraktis) Prof Dr Dilek Yörükoğlu AÜTF Anesteziyoloji ve Reanimasyon Anabilim Dalı Tıbbi Uygulama Hatası (Malpraktis) Tıpta YanlıĢ Uygulama

Detaylı

PLAN OPİOİD KULLANIMI. DSÖ Analjezik merdiveni OPİOİD KULLANAN HASTANIN TAKİBİ

PLAN OPİOİD KULLANIMI. DSÖ Analjezik merdiveni OPİOİD KULLANAN HASTANIN TAKİBİ OPİOİD KULLANIMI Dr Didem AKÇALI Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Anesteziyoloji ve Renimasyon AD Algoloji BD PLAN Türkiye de bulunan opioidler ve özellikleri Opioid kullanım alanları Opioid rotasyonu DSÖ

Detaylı

Spinal Kord Yaralanmaları ve Ağrı. Dr. Ayşegül Ketenci İstanbul Tıp Fak. FTR AD

Spinal Kord Yaralanmaları ve Ağrı. Dr. Ayşegül Ketenci İstanbul Tıp Fak. FTR AD Spinal Kord Yaralanmaları ve Ağrı Dr. Ayşegül Ketenci İstanbul Tıp Fak. FTR AD SKY- Sıklık 1 275 000 Kişi 259 000 Kişi Ağrı % 48-94 Yaşamı sınırlayan şiddetli ağrı % 11-34 Yaşam kalitesini en fazla düşüren

Detaylı

Omurga-Omurilik Cerrahisi

Omurga-Omurilik Cerrahisi Omurga-Omurilik Cerrahisi BR.HLİ.017 Omurga cerrahisi, omurilik ve sinir kökleri ile bu hassas sinir dokusunu saran/koruyan omurga üzerinde yapılan ameliyatları ve çeşitli girişimleri içerir. Omurga ve

Detaylı

30.10.2013 BOYUN AĞRILARI

30.10.2013 BOYUN AĞRILARI BOYUN AĞRILARI BOYUN ANOTOMISI 7 vertebra, 5 intervertebral disk, 12 luschka eklemi, 14 faset eklem, Çok sayıda kas ve tendondan oluşur. BOYNUN FONKSIYONU Başı desteklemek Başın tüm hareket

Detaylı

Hazırlayan Oya SAĞIR Bahçelievler Aile Hastanesi Eğitim Gelişim Hemşiresi 2014

Hazırlayan Oya SAĞIR Bahçelievler Aile Hastanesi Eğitim Gelişim Hemşiresi 2014 Hazırlayan Oya SAĞIR Bahçelievler Aile Hastanesi Eğitim Gelişim Hemşiresi 2014 Sedasyon Uygulamaları Günübirlik Anestezi Sonrası Derlenme Safhaları Modifiye Aldrete Skoru Nedir ve Nerede Kullanılır? Modifiye

Detaylı

AĞRI TEDAVĠSĠNDE NÖROSTĠMULASYON

AĞRI TEDAVĠSĠNDE NÖROSTĠMULASYON AĞRI TEDAVĠSĠNDE NÖROSTĠMULASYON E Z G I T U N A E R D O Ğ A N Tarihteki yeri Teoriler Ağrı fizyolojisi Tedavi yöntemleri Ağrı tedavisinde elektriksel stimulasyonun yeri (tarihçesi ve güncel yaklaşımlar)

Detaylı

KLİNİKTE ANALJEZİKLER VE ANALJEZİK KULLANIM İLKELERİ Prof. Dr. Gül Köknel TALU

KLİNİKTE ANALJEZİKLER VE ANALJEZİK KULLANIM İLKELERİ Prof. Dr. Gül Köknel TALU KLİNİKTE ANALJEZİKLER VE ANALJEZİK KULLANIM İLKELERİ Prof. Dr. Gül Köknel TALU AMAÇ Kronik ağrılı hastada doğru analjezik tedavi uygulamaları hakkında bilgi vermek. ÖĞRENİM HEDEFLERİ Öğrenci bu dersin

Detaylı

T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ

T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL (ZORUNLU) SAĞLIK TANILAMASI (HEM 601 TEORİK 2, 2

Detaylı

MUSTAFA KEMAL ÜNİVERSİTESİ TAYFUR ATA SÖKMEN TIP FAKÜLTESİ DÖNEM III NÖROLOJİK BİLİMLER VE PSİKİYATRİ DERS KURULU (Dönem III, Kurul 7)

MUSTAFA KEMAL ÜNİVERSİTESİ TAYFUR ATA SÖKMEN TIP FAKÜLTESİ DÖNEM III NÖROLOJİK BİLİMLER VE PSİKİYATRİ DERS KURULU (Dönem III, Kurul 7) MUSTAFA KEMAL ÜNİVERSİTESİ TAYFUR ATA SÖKMEN TIP FAKÜLTESİ DÖNEM III NÖROLOJİK BİLİMLER VE PSİKİYATRİ DERS KURULU (Dönem III, Kurul 7) DEKAN DEKAN YRD. BAŞKORDİNATÖR BAŞKORDİNATÖR YRD. BAŞKORDİNATÖR YRD.

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Dersin Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Kredisi AKTS Yoğun Bakım Hemşireliği I YBH 501 I.Yarıyıl 3 T+4 U 5 10

DERS BİLGİLERİ. Dersin Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Kredisi AKTS Yoğun Bakım Hemşireliği I YBH 501 I.Yarıyıl 3 T+4 U 5 10 DERS BİLGİLERİ Yoğun Bakım Hemşireliği I YBH 501 I.Yarıyıl 3 T+4 U 5 10 Dersin Süresi (Dönemlik /Yıllık) Dersin Öğrenim Çıktıları Dersin İçeriği Önerilen Kaynaklar Prof. Dr. Fatma Eti Aslan Prof. Dr. Fatma

Detaylı

BÖLÜM 19 Yaralanma, zehirlenme ve dış nedenlerin bazı diğer sonuçları (S00-T98) Kafa yaralanmaları (S00-S09) Yüzeysel kafa yaralanması Başın açık

BÖLÜM 19 Yaralanma, zehirlenme ve dış nedenlerin bazı diğer sonuçları (S00-T98) Kafa yaralanmaları (S00-S09) Yüzeysel kafa yaralanması Başın açık S00 S01 S02 S03 S04 S05 S06 S07 S08 S09 S10 S11 S12 S13 S14 S15 S16 S17 S18 S19 S20 S21 S22 S23 S24 S25 S26 S27 S28 S29 S30 S31 S32 S33 S34 S35 S36 S37 S38 S39 BÖLÜM 19 Yaralanma, zehirlenme ve dış nedenlerin

Detaylı

Çene Eklemi (TME) ve Yüz Ağrıları Merkezi

Çene Eklemi (TME) ve Yüz Ağrıları Merkezi Çene Eklemi (TME) ve Yüz Ağrıları Merkezi Beyin Tümörleri Çene Eklemi (TME) ve Yüz Ağrıları Merkezi Sizde mi Diş Sıkıyorsunuz? Diş sıkma ve gıcırdatma, gece ve/veya gündüz oluşabilen istemsiz bir aktivitedir.

Detaylı

AKUT AĞRI. Yrd.Doç.Dr. Mert AkbaĢ, FIPP Anesteziyoloji ve Reanimasyon Anabilim Dalı, Algoloji Bilim Dalı

AKUT AĞRI. Yrd.Doç.Dr. Mert AkbaĢ, FIPP Anesteziyoloji ve Reanimasyon Anabilim Dalı, Algoloji Bilim Dalı AKUT AĞRI Yrd.Doç.Dr. Mert AkbaĢ, FIPP Anesteziyoloji ve Reanimasyon Anabilim Dalı, Algoloji Bilim Dalı HASAR AĞRI Uluslararası Ağrı AraĢtırmaları TeĢkilatı (IASP) nın tanımına göre AĞRI Vücudun belirli

Detaylı

Nebile ÖZDEMİR Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Organ Nakli Merkezi

Nebile ÖZDEMİR Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Organ Nakli Merkezi Nebile ÖZDEMİR Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Organ Nakli Merkezi TÜRKİYEDE BÖBREK NAKLİ 1975 yılında canlı 1978 yılında kadavra E.Ü.T.F Hastanesi Organ Nakli Uygulama ve Araştırma Merkezi 1988

Detaylı

Beyin ve Sinir Cerrahisi. (Nöroşirürji)

Beyin ve Sinir Cerrahisi. (Nöroşirürji) Beyin ve Sinir Cerrahisi (Nöroşirürji) BR.HLİ.016 Beyin, omurilik ve sinir hastalıklarının cerrahi tedavisi ile ilgilenen Beyin ve Sinir Cerrahisi bölümümüz, tecrübeli ve konusunda yetkin hekim kadrosu

Detaylı

ONKOLOJİ ECZACILIĞINA DOKTOR BAKIŞI

ONKOLOJİ ECZACILIĞINA DOKTOR BAKIŞI ONKOLOJİ ECZACILIĞINA DOKTOR BAKIŞI Dr. Evren Özdemir Hacettepe Üniversitesi Kanser Enstitüsü Ankara 05.04.2014 Akılcı İlaç Kullanımı İçin Sorumluluk Sahibi Taraflar Hekim Eczacı Hemşire Diğer sağlık personeli

Detaylı

LOKAL ANESTETİKLER VE BÖLGESEL ANESTEZİ

LOKAL ANESTETİKLER VE BÖLGESEL ANESTEZİ PLAN LOKAL ANESTETİKLER VE BÖLGESEL ANESTEZİ DR. SONER IŞIK AKDENİZ ACİL TIP AD 30.11.2010 1 Giriş Farmakoloji Toksisite Uygulama yöntemleri Bölgesel anestezi 2 GİRİŞ Lokal anestetiklerden önce ağrıyı

Detaylı

Sevgili Meslektaşlarımız,

Sevgili Meslektaşlarımız, Sevgili Meslektaşlarımız, Sizleri, 30 Nisan - 3 Mayıs 2015 tarihleri arasında Antalya Papillon Aysha Otelde, yapılacak olan 14. Rejyonel Anestezi Kongresi ne davet etmekten büyük mutluluk duyuyoruz. İki

Detaylı

Kanser ve Ağrı Yönetimi. DOÇ.DR. BUKET K. AKBAY KEAH Onkoloji Okulu İSTANBUL 2013

Kanser ve Ağrı Yönetimi. DOÇ.DR. BUKET K. AKBAY KEAH Onkoloji Okulu İSTANBUL 2013 Kanser ve Ağrı Yönetimi DOÇ.DR. BUKET K. AKBAY KEAH Onkoloji Okulu İSTANBUL 2013 Ağrı Olumsuz bir duygudur. Vücutta bazı şeylerin yanlış gittiğini gösteren bir uyarıdır. Her birey ağrıyı farklı şekillerde

Detaylı

AİLE HEKİMLERİ İÇİN GÖĞÜS HASTALIKLARI

AİLE HEKİMLERİ İÇİN GÖĞÜS HASTALIKLARI AİLE HEKİMLERİ İÇİN GÖĞÜS HASTALIKLARI, Prof. Dr. Muzaffer METİNTAŞ,, Doç. Dr. Akın KAYA 1. Baskı 2011 ISBN : 978-605-88844-6-5 2011 Sentez Matbaacılık ve Yayıncılık Ltd. Şti. Büyük Sanayi 1. Cadde Çavuşoğlu

Detaylı

T. C. MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2013 2014 EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM III HAREKET SİSTEMİ, NÖROPSİKİYATRİ DERS KURULU

T. C. MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2013 2014 EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM III HAREKET SİSTEMİ, NÖROPSİKİYATRİ DERS KURULU T. C. MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2013 2014 EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM III HAREKET SİSTEMİ, NÖROPSİKİYATRİ DERS KURULU ( 5. ) DERS KURULU DERS PROGRAMI T. C. MUĞLA ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ

Detaylı

Psikiyatride Akılcı İlaç Kullanımı. Doç.Dr.Vesile Altınyazar

Psikiyatride Akılcı İlaç Kullanımı. Doç.Dr.Vesile Altınyazar Psikiyatride Akılcı İlaç Kullanımı Doç.Dr.Vesile Altınyazar Tüm dünyada ilaç harcamalarının toplam sağlık harcamaları içindekipayı ortalama %24,9 Ülkemizde bu oran 2000 yılı için %33,5 Akılcı İlaç Kullanımı;

Detaylı

İNME. Yayın Yönetmeni. TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü. Prof. Dr. Rana Karabudak

İNME. Yayın Yönetmeni. TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü. Prof. Dr. Rana Karabudak İNME Yayın Yönetmeni Prof. Dr. Rana Karabudak TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü Türk Nöroloji Derneği (TND) 2014 Beyin Yılı Aktiviteleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Tüm hakları TND ye aittir. Kaynak

Detaylı

T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ

T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL (ZORUNLU) SAĞLIK TANILAMASI (HEM 601 TEORİK 2, 2

Detaylı

Yaşlanmaya Bağlı Oluşan Kas ve İskelet Sistemi Patofizyolojileri. Sena Aydın 0341110011

Yaşlanmaya Bağlı Oluşan Kas ve İskelet Sistemi Patofizyolojileri. Sena Aydın 0341110011 Yaşlanmaya Bağlı Oluşan Kas ve İskelet Sistemi Patofizyolojileri Sena Aydın 0341110011 PATOFİZYOLOJİ Fizyoloji, hücre ve organların normal işleyişini incelerken patoloji ise bunların normalden sapmasını

Detaylı

BEL AĞRISI. Dahili Servisler

BEL AĞRISI. Dahili Servisler BEL AĞRISI Dahili Servisler İnsan omurgası vücut ağırlığını taşımak, hareketine izin vermek ve spinal kolonu korumak için dizayn edilmiştir. Omurga kolonu, birbiri üzerine dizilmiş olan 24 ayrı omur adı

Detaylı

AKUT AĞRI UYGULAMALARINDA TÜRKİYE DEN VERİLER

AKUT AĞRI UYGULAMALARINDA TÜRKİYE DEN VERİLER AKUT AĞRI UYGULAMALARINDA TÜRKİYE DEN VERİLER POSTOPERATİF AĞRI Prof. Dr. Zeynep ETİ Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi yoloji Anabilim Dalı Dolin SJ. Br J Anaesth 2002; 89: 409-23 Sommer M et al Eur J

Detaylı

Levosimendanın farmakolojisi

Levosimendanın farmakolojisi Levosimendanın farmakolojisi Prof. Dr. Öner SÜZER Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Farmakoloji ve Klinik Farmakoloji AbD 1 Konjestif kalp yetmezliği ve mortalite 2 Kaynak: BM Massie et al, Curr Opin Cardiol 1996

Detaylı

Cep Programı. TTB-STE/SMG Akreditasyon-Kredilendirme Kurulu tarafından "9 TTB-STE/SMG" kredi puanı ile akredite edilmiştir.

Cep Programı. TTB-STE/SMG Akreditasyon-Kredilendirme Kurulu tarafından 9 TTB-STE/SMG kredi puanı ile akredite edilmiştir. Cep Programı TTB-STE/SMG Akreditasyon-Kredilendirme Kurulu tarafından "9 TTB-STE/SMG" kredi puanı ile akredite edilmiştir. 13 Kasım 2015 Cuma 09.00 Açılış Nuri Süleyman Özyalçın Nöromodülasyon Araştırma

Detaylı

FİZYOTERAPİ VE REHABİLİTASYON YÜKSEK LİSANS PROGRAMI

FİZYOTERAPİ VE REHABİLİTASYON YÜKSEK LİSANS PROGRAMI FİZYOTERAPİ VE REHABİLİTASYON YÜKSEK LİSANS PROGRAMI YÜKSEK LİSANS PROGRAMI NA GİRİŞ KOŞULLARI : Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Yüksekokullarının veya Yüksekokul ve Fakültelerin Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon

Detaylı

PALYATİF BAKIMDA AĞRI YÖNETİMİ

PALYATİF BAKIMDA AĞRI YÖNETİMİ PALYATİF BAKIMDA AĞRI YÖNETİMİ http://mavilotus.org/yasli-bakimi/palyatif-bakimin-onkoloji-boyutu/ Uzm. Hem. Yasemin OYUM Acıbadem Bursa Hastanesi Koroner Yoğun Bakım Ünitesi Sorumlu Hemşiresi Hazırlanma

Detaylı

KISA ÜRÜN BİLGİSİ. 1. Ürünün İsmi. EUCARBON tablet. 2. Kalitatif ve Kantitatif Bileşimi. Etkin maddeler:

KISA ÜRÜN BİLGİSİ. 1. Ürünün İsmi. EUCARBON tablet. 2. Kalitatif ve Kantitatif Bileşimi. Etkin maddeler: KISA ÜRÜN BİLGİSİ 1. Ürünün İsmi EUCARBON tablet 2. Kalitatif ve Kantitatif Bileşimi Etkin maddeler: Bir tablette; 180,0 mg bitkisel kömür, 50,0 mg kükürt, 105,0 mg senne (sinameki) yaprağı tozu ve 25,0

Detaylı

Beslenme desteğinde hangi içerik kime, ne zaman, hangi yolla uygulansın?

Beslenme desteğinde hangi içerik kime, ne zaman, hangi yolla uygulansın? Beslenme desteğinde hangi içerik kime, ne zaman, hangi yolla uygulansın? Dr. Beste Atasoy Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Radyasyon Onkolojisi Anabilim Dalı & Sağlık Bakanlığı-Marmara Üniversitesi Pendik

Detaylı

ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ BESLENME ÜNİTESİ BESLENME DEĞERLENDİRME KILAVUZU

ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ BESLENME ÜNİTESİ BESLENME DEĞERLENDİRME KILAVUZU ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ BESLENME ÜNİTESİ BESLENME DEĞERLENDİRME KILAVUZU KLK-HAB-BES İlk yayın Tarihi : 15 Mart 2006 Revizyon No : 04 Revizyon Tarihi : 03 Ağustos 2012 İçindekiler A) Malnütrisyon

Detaylı

SAĞLIKTA NANOTEKNOLOJİ

SAĞLIKTA NANOTEKNOLOJİ SAĞLIKTA NANOTEKNOLOJİ Uzm. Hem. İlknur Yayla *Acıbadem Kozyatağı Hastanesi Hemşirelik Hizmetleri Müdürü, Acıbadem Sağlık Grubu Ameliyathaneler ve MSÜ Koordinatörü Hazırlanma Tarihi: 23 Mart 2016 http://www.haberturk.com/saglik/haber/536313-kanserde-nano-teknoloji-mucizesi

Detaylı

SPİNALDE AKILCI İLAÇ KULLANIMI. Dr. Elif Başaran Gündoğdu. Uludağ Üniversitesi Beyin ve Sinir Cerrahisi.

SPİNALDE AKILCI İLAÇ KULLANIMI. Dr. Elif Başaran Gündoğdu. Uludağ Üniversitesi Beyin ve Sinir Cerrahisi. SPİNALDE AKILCI İLAÇ KULLANIMI Dr. Elif Başaran Gündoğdu. Uludağ Üniversitesi Beyin ve Sinir Cerrahisi. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) ilacı, fizyolojik sistemleri veya patolojik durumları, kullanıcının yararı

Detaylı

Rejyonel Anestezi Sonrası Düşük Ayak

Rejyonel Anestezi Sonrası Düşük Ayak Rejyonel Anestezi Sonrası Düşük Ayak Zeliha Korkmaz Dişli 1, Necla Tokgöz 2, Fatma Ceyda Akın Öçalan 3, Mehmet Fa>h Korkmaz 4, Ramazan Bıyıklıoğlu 2 1 Anesteziyoloji Bölümü, Malatya Devlet Hastanesi 2

Detaylı

Psikiyatride Akılcı İlaç Kullanımı. Doç.Dr.Vesile Altınyazar

Psikiyatride Akılcı İlaç Kullanımı. Doç.Dr.Vesile Altınyazar Psikiyatride Akılcı İlaç Kullanımı Doç.Dr.Vesile Altınyazar Tüm dünyada ilaç harcamalarının toplam sağlık harcamaları içindeki payı ortalama %24,9 Ülkemizde bu oran 2000 yılı için %33,5 DSÖ tahminlerine

Detaylı

ANALJEZİKLERDE ETKİLEŞİM. Dr. Sevil Bavbek İ.T.F. İçhastalıkları ABD, Tıbbi Onkoloji BD İ.Ü. Onkoloji Enstitüsü

ANALJEZİKLERDE ETKİLEŞİM. Dr. Sevil Bavbek İ.T.F. İçhastalıkları ABD, Tıbbi Onkoloji BD İ.Ü. Onkoloji Enstitüsü ANALJEZİKLERDE ETKİLEŞİM Dr. Sevil Bavbek İ.T.F. İçhastalıkları ABD, Tıbbi Onkoloji BD İ.Ü. Onkoloji Enstitüsü ETKİLEŞİMDE PRENSİPLER Farmasötik Farmakokinetik Emilim Dağılım infüzyon sıvılarındakimyasal

Detaylı

KISA ÜRÜN BİLGİSİ. Uygulama şekli: Az miktarda su ile seyreltilerek ya da seyreltilmeden yutulmaksızın gargara yapılır.

KISA ÜRÜN BİLGİSİ. Uygulama şekli: Az miktarda su ile seyreltilerek ya da seyreltilmeden yutulmaksızın gargara yapılır. KISA ÜRÜN BİLGİSİ 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI: DİCLORAL gargara 2. KALİTATİF VE KANTİTATİF BİLEŞİM Etkin madde: Her 1 ml 0,74 mg diklofenak (serbest asit şeklinde) içerir. Yardımcı madde(ler): Yardımcı

Detaylı

Göğüs Ağrısı Olan Hasta. Dr. Ö.Faruk AYDIN / 06.04.2016

Göğüs Ağrısı Olan Hasta. Dr. Ö.Faruk AYDIN / 06.04.2016 Göğüs Ağrısı Olan Hasta Dr. Ö.Faruk AYDIN / 06.04.2016 Göğüs Ağrısı??? Yan ağrısı? Sırt ağrısı? Mide ağrısı? Karın ağrısı? Boğaz ağrısı? Omuz ağrısı? Meme ağrısı? Akut Göğüs Ağrısı Aniden başlar-tipik

Detaylı

Multipl Myeloma da PET/BT. Dr. N. Özlem Küçük Ankara Üniv. Tıp Fak. Nükleer Tıp ABD

Multipl Myeloma da PET/BT. Dr. N. Özlem Küçük Ankara Üniv. Tıp Fak. Nükleer Tıp ABD Multipl Myeloma da PET/BT Dr. N. Özlem Küçük Ankara Üniv. Tıp Fak. Nükleer Tıp ABD İskelet sisteminin en sık görülen primer neoplazmı Radyolojik olarak iskelette çok sayıda destrüktif lezyon ve yaygın

Detaylı

Deomed Medikal Yay nc l k

Deomed Medikal Yay nc l k Deomed Medikal Yay nc l k Schiltenwolf / Henningsen Muskuloskeletal A r lar Biyopsikososyal Yaklafl mla Tan ve Tedavi Türkçe Editörü / M. Sar do an Çeviri / A. Kasabal gil 16.5 x 24 cm, XVI + 320 Sayfa

Detaylı

UÜ-SK AİLE HEKİMLİĞİ ANABİLİM DALI HİZMET KAPSAMI

UÜ-SK AİLE HEKİMLİĞİ ANABİLİM DALI HİZMET KAPSAMI Rev. No : 03 Rev.Tarihi : 28 Şubat 2012 1 / 5 1 HİZMET KAPSAMI: Aile Hekimliği Anabilim Dalı yaş, cinsiyet, yakınma, hastalık ayrımı yapmaksızın, yaşamın bütün evrelerinde ve süreklilik içinde, sağlığın

Detaylı

HİPERKALSEMİ. Meral BAKAR Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi Tıbbi Onkoloji Gündüz Tedavi Ünitesi

HİPERKALSEMİ. Meral BAKAR Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi Tıbbi Onkoloji Gündüz Tedavi Ünitesi HİPERKALSEMİ Meral BAKAR Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi Tıbbi Onkoloji Gündüz Tedavi Ünitesi Tanım: Hiperkalsemi serum kalsiyum düzeyinin normalden (9-11 mg/dl) yüksek olduğunda meydana gelen

Detaylı

OTOLOG YENİLENME HIZLANDIRICISI KAS VE İSKELET SİSTEMİNİ ONARICI, SPOR TRAVMA VE ORTOPEDİK RAHATSIZLIKLARIN TEDAVİLERİNDE YENİLKÇİ BİR PROGRAM

OTOLOG YENİLENME HIZLANDIRICISI KAS VE İSKELET SİSTEMİNİ ONARICI, SPOR TRAVMA VE ORTOPEDİK RAHATSIZLIKLARIN TEDAVİLERİNDE YENİLKÇİ BİR PROGRAM OTOLOG YENİLENME HIZLANDIRICISI YENİLENMEK KENDİ İÇİMİZDE KAS VE İSKELET SİSTEMİNİ ONARICI, SPOR TRAVMA VE ORTOPEDİK RAHATSIZLIKLARIN TEDAVİLERİNDE YENİLKÇİ BİR PROGRAM DENSITY PLATELET GEL ONARICI TIPTA

Detaylı

KISA ÜRÜN BİLGİSİ. 4. KLİNİK ÖZELLİKLER 4.1 Terapötik endikasyonlar NIZORAL Ovül, akut ve kronik vulvovajinal kandidozun lokal tedavisinde kullanılır.

KISA ÜRÜN BİLGİSİ. 4. KLİNİK ÖZELLİKLER 4.1 Terapötik endikasyonlar NIZORAL Ovül, akut ve kronik vulvovajinal kandidozun lokal tedavisinde kullanılır. KISA ÜRÜN BİLGİSİ 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI NIZORAL 400 mg Ovül 2. KALİTATİF VE KANTİTATİF BİLEŞİM Etkin madde: Her bir ovül etkin madde olarak 400 mg ketokonazol içerir. Yardımcı maddeler: Bütil hidroksianizol

Detaylı

BİYOLOJİK AJANLARIN DİĞER İLAÇLARLA ETKİLEŞİMLERİ. Mustafa ÖZGÜROĞLU Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Tıbbi Onkoloji Bilim Dalı

BİYOLOJİK AJANLARIN DİĞER İLAÇLARLA ETKİLEŞİMLERİ. Mustafa ÖZGÜROĞLU Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Tıbbi Onkoloji Bilim Dalı BİYOLOJİK AJANLARIN DİĞER İLAÇLARLA ETKİLEŞİMLERİ Mustafa ÖZGÜROĞLU Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Tıbbi Onkoloji Bilim Dalı İki ilaç etkileşime girdiği zaman ne tür ürünle karşımıza gelebilirler? Pozitif etkileşim

Detaylı

HİPOFARİNKS KANSERİ DR. FATİH ÖKTEM

HİPOFARİNKS KANSERİ DR. FATİH ÖKTEM HİPOFARİNKS KANSERİ DR. FATİH ÖKTEM Nadirdir!!! Üst aerodijestif sistem malinitelerinin % 5-10 u, tüm malinitelerin ise %0.5 i hipofarinks kanserleridir. Kötü seyirlidir!!! İleri evrede başvurmaları ve

Detaylı

AKUT SOLUNUM SIKINTISI SENDROMU YAKIN DOĞU ÜNİVERSİTESİ SHMYO İLK VE ACİL YARDIM BÖLÜMÜ YRD DOÇ DR SEMRA ASLAY 2015

AKUT SOLUNUM SIKINTISI SENDROMU YAKIN DOĞU ÜNİVERSİTESİ SHMYO İLK VE ACİL YARDIM BÖLÜMÜ YRD DOÇ DR SEMRA ASLAY 2015 AKUT SOLUNUM SIKINTISI SENDROMU YAKIN DOĞU ÜNİVERSİTESİ SHMYO İLK VE ACİL YARDIM BÖLÜMÜ YRD DOÇ DR SEMRA ASLAY 2015 Nonkardiyojenik Akciğer Ödemi Şok Akciğeri Travmatik Yaş Akciğer Beyaz Akciğer Sendromu

Detaylı

T.C. ÜSKÜDAR ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS PROGRAMLARI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL ZORUNLU DERSLER

T.C. ÜSKÜDAR ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS PROGRAMLARI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL ZORUNLU DERSLER T.C. ÜSKÜDAR ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS PROGRAMLARI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL ZORUNLU DERSLER PSH 501 - Ruh Sağlığı ve Psikiyatri Hemşireliği Temelleri

Detaylı

Minavit Enjeksiyonluk Çözelti

Minavit Enjeksiyonluk Çözelti Prospektüs ; berrak sarı renkli çözelti olup her ml'si 500.000 IU Vitamin A, 75.000 IU Vitamin D 3 ve 50 mg Vitamin E içerir. FARMAKOLOJİK ÖZELLİKLERİ uygun farmasötik şekli, içerdiği A, D 3 ve E vitamin

Detaylı

1. İnsan vücudunun ölçülerini konu edinen bilim dalı aşağıdakilerden hangisidir?

1. İnsan vücudunun ölçülerini konu edinen bilim dalı aşağıdakilerden hangisidir? VÜCUT BAKIMI 1. İnsan vücudunun ölçülerini konu edinen bilim dalı aşağıdakilerden hangisidir? A) Anatomi B) Fizyoloji C) Antropometri D) Antropoloji 2. Kemik, diş, kas, organlar, sıvılar ve adipoz dokunun

Detaylı

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu Anestezi Teknikerlği Ders Programı. Pazartesi Salı Çarşamba Perşembe Cuma

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu Anestezi Teknikerlği Ders Programı. Pazartesi Salı Çarşamba Perşembe Cuma 1. YIL ilk yarıyıl (güz dönemi) BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu Anestezi Teknikerlği Ders Programı Pazartesi Salı Çarşamba Perşembe Cuma 09.00-09.50 SHMY101 ANES-101 ANES-101

Detaylı

BÖBREK YETMEZLİĞİ TANI VE TEDAVİ SEÇENEKLERİ DR MÜMTAZ YILMAZ EÜTF İÇ HASTALIKLARI NEFROLOJİ BİLİM DALI

BÖBREK YETMEZLİĞİ TANI VE TEDAVİ SEÇENEKLERİ DR MÜMTAZ YILMAZ EÜTF İÇ HASTALIKLARI NEFROLOJİ BİLİM DALI BÖBREK YETMEZLİĞİ TANI VE TEDAVİ SEÇENEKLERİ DR MÜMTAZ YILMAZ EÜTF İÇ HASTALIKLARI NEFROLOJİ BİLİM DALI Kronik böbrek hastalığı-tanım Glomerül filtrasyon hızında (GFH=GFR) azalma olsun veya olmasın, böbrekte

Detaylı

KLİNİK TOKSİKOLOJİ EĞİTİMİNİN ÖNEMİ. Prof. Dr. Arzu Denizbaşı

KLİNİK TOKSİKOLOJİ EĞİTİMİNİN ÖNEMİ. Prof. Dr. Arzu Denizbaşı KLİNİK TOKSİKOLOJİ EĞİTİMİNİN ÖNEMİ Prof. Dr. Arzu Denizbaşı Tanım Toxicon = Zehir Logos =Bilgi Sizde iki kolay dersle bir toksikolog olabilirsiniz. Ancak bu derslerin her biri 10 yıldır. Arnold Lehman,1955

Detaylı

DEPRESYON SAĞALTIM KILAVUZU KAYNAK KİTABI. Editörler. Olcay Yazıcı E. Timuçin Oral Simavi Vahip. Türkiye Psikiyatri Derneği Yayınları

DEPRESYON SAĞALTIM KILAVUZU KAYNAK KİTABI. Editörler. Olcay Yazıcı E. Timuçin Oral Simavi Vahip. Türkiye Psikiyatri Derneği Yayınları DEPRESYON SAĞALTIM KILAVUZU KAYNAK KİTABI Editörler Olcay Yazıcı E. Timuçin Oral Simavi Vahip Türkiye Psikiyatri Derneği Yayınları Olcay Yazıcı E. Timuçin Oral Simavi Vahip Türkiye Psikiyatri Derneği Yayınları

Detaylı

KISA ÜRÜN BİLGİSİ. Kapağı ters çevirerek tüp delinir ve yara üzerinde ince bir tabaka teşkil edecek şekilde MADÉCASSOL sürülür.

KISA ÜRÜN BİLGİSİ. Kapağı ters çevirerek tüp delinir ve yara üzerinde ince bir tabaka teşkil edecek şekilde MADÉCASSOL sürülür. 1 KISA ÜRÜN BİLGİSİ 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI MADECASSOL merhem 2. KALİTATİF VE KANTİTATİF BİLEŞİM Etkin madde: 1 g merhem 10 mg Centella asiatica nın titre edilmiş ekstresini içerir. Yardımcı madde(ler):

Detaylı

İSTANBUL TIP FAKÜLTESİ Dönem 6 Öğrenim Esasları. A. Genel Tanıtım B. Çalışma Kılavuzu C. Rotasyon Tablosu D.Dönem Kurulu E.

İSTANBUL TIP FAKÜLTESİ Dönem 6 Öğrenim Esasları. A. Genel Tanıtım B. Çalışma Kılavuzu C. Rotasyon Tablosu D.Dönem Kurulu E. İSTANBUL TIP FAKÜLTESİ Dönem 6 Öğrenim Esasları A. Genel Tanıtım B. Çalışma Kılavuzu C. Rotasyon Tablosu D.Dönem Kurulu E. İletişim A. GENEL TANITIM Dönem 6, tıp eğitiminin önceki 5 yılında edinilen bilgi,

Detaylı

TRAFİK KAZALARI, DÜŞMELER, DARP OLGULARI ve İŞ KAZALARINDA ADLİ SÜREÇ ÖRNEK OLGU DEĞERLENDİRMESİ

TRAFİK KAZALARI, DÜŞMELER, DARP OLGULARI ve İŞ KAZALARINDA ADLİ SÜREÇ ÖRNEK OLGU DEĞERLENDİRMESİ TRAFİK KAZALARI, DÜŞMELER, DARP OLGULARI ve İŞ KAZALARINDA ADLİ SÜREÇ ÖRNEK OLGU DEĞERLENDİRMESİ İbrahim TEMİZ Acıbadem Atakent Üniversitesi Hastanesi Acil servis sorumlusu Hazırlanma Tarihi: 01/09/2015

Detaylı

Yakın Doğu Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu. Yaşlı Bakım-Ebelik. YB 205 Beslenme İkeleri

Yakın Doğu Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu. Yaşlı Bakım-Ebelik. YB 205 Beslenme İkeleri Yakın Doğu Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu Yaşlı Bakım-Ebelik YB 205 Beslenme İkeleri Uzm. Dyt. Emine Ömerağa emine.omeraga@neu.edu.tr YAŞLANMA Amerika da yaşlı bireyler eskiye göre

Detaylı

TFF Sağlık Eğitim Programı Bilgi Yenileme Kursu 27-28 Aralık 2010 The Green Park Hotel Pendik

TFF Sağlık Eğitim Programı Bilgi Yenileme Kursu 27-28 Aralık 2010 The Green Park Hotel Pendik 27 Aralık 2010 Pazartesi 08:00-09:00 KAYIT 09:00-09:30 KAHVE İKRAMI 09:30-10:00 AÇILIŞ 10:00-11:30 PANEL TFF Sağlık Eğitim Programı DOKTOR PROGRAMI 11:30-12:30 Tedavi Amaçlı Kullanım İstisnası (TAKİ):

Detaylı

Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Kardiyak Yoğun Bakım Sertifika Programı

Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Kardiyak Yoğun Bakım Sertifika Programı Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Kardiyak Yoğun Bakım Sertifika Programı Tanım: Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Ankara Hastanesi Kardiyoloji Ana Bilim Dalında uygulanacak olan 2 yıllık kardiyoloji

Detaylı

Postanestezik ajitasyon

Postanestezik ajitasyon Postanestezik ajitasyon Doç.Dr.Serbülent Gökhan BEYAZ Sakarya Üniversitesi Tıp Fakültesi Sunum planı Tanım Etyoloji Mekanizma Skalalar İlaç ve yöntemler Sonuç Ajitasyon Stres durumunun davranış olarak

Detaylı

Acil Serviste Sedasyon ve Analjezi

Acil Serviste Sedasyon ve Analjezi Acil Serviste Sedasyon ve Analjezi Journal of Clinical and Analytical Medicine Acil Tıp El Kitabı Güçlü Aydın, Ümit Kaldırım Opioidler Analjezi bilinç değişikliği yaratmadan ağrının azaltılmasıdır. Akut

Detaylı

TÜRKİYE'DE YAYINLANAN DERGİLER

TÜRKİYE'DE YAYINLANAN DERGİLER ABANT İZZET BAYSAL TIP FAKÜLTESİ 1 2005 1 ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ DÜZCE 4 2002 1 TIP FAKÜLTESİ ACTA ORTHOPAEDICA 36 2002 1 2 3 ACTA ORTHOPAEDICA 35 2001 1 4 ACTUAL MEDICINE 1 1993 5 12 ACTUAL MEDICINE

Detaylı

İlaçların Etkilerini Değiştiren Faktörler, ve İlaç Etkileşimleri

İlaçların Etkilerini Değiştiren Faktörler, ve İlaç Etkileşimleri İlaçların Etkilerini Değiştiren Faktörler, ve İlaç Etkileşimleri Prof. Dr. Öner Süzer Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Farmakoloji ve Klinik Farmakoloji Anabilim Dalı www.onersuzer.com Son güncelleme: 10.03.2009

Detaylı

1.2)) İLAÇLARIN VÜCUTTAKİ ETKİSİ

1.2)) İLAÇLARIN VÜCUTTAKİ ETKİSİ 10.Sınıf Meslek Esasları ve Tekniği 9.Hafta ( 10-14 / 11 / 2014 ) 1.)İLAÇLARIN VÜCUTTAKİ ETKİSİ 2.) İLAÇLARIN VERİLİŞ YOLLARI VE ETKİSİNİ DEĞİŞTİREN FAKTÖRLER Slayt No : 13 1.2)) İLAÇLARIN VÜCUTTAKİ ETKİSİ

Detaylı

a Fizyolojik-klinik b. Süresine göre c. Kaynaklandığı bölgeye göre d. Mekanizmalarına göre sınıflamak mümkündür.

a Fizyolojik-klinik b. Süresine göre c. Kaynaklandığı bölgeye göre d. Mekanizmalarına göre sınıflamak mümkündür. .,' ğrıyı değişik biçimlerde sınıflamak mümv J: kiindür. Ağrının sınıflanması ağrıya yaklaşımda önemli noktalardan birisidir, Ağrının daha ayrıntılı olarak ele alınması, değerlendirilmesi bu sınıflamalarla

Detaylı

T. C. MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2014 2015 EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM III

T. C. MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2014 2015 EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM III T. C. MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2014 2015 EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM III HAREKET SİSTEMİ, NÖROPSİKİYATRİ DERS KURULU ( 5. ) DERS KURULU (23 MART -24 NİSAN 2015) DERS PROGRAMI T. C.

Detaylı

Zoladex LA 10.8 mg Depot (Subkütan Implant)

Zoladex LA 10.8 mg Depot (Subkütan Implant) 1 Zoladex LA 10.8 mg Depot (Subkütan Implant) 2 Prospektüs 3 Zoladex LA 10.8 mg Depot (Subkütan Implant) Steril,apirojen Formülü Beher Zoladex LA Subkütan implant, enjektör içinde, uygulamaya hazır, beyaz

Detaylı

Bugün Neredeyiz? Dr. Yunus Erdem Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Nefroloji Ünitesi

Bugün Neredeyiz? Dr. Yunus Erdem Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Nefroloji Ünitesi Hipertansiyon Tedavisi: Bugün Neredeyiz? Dr. Yunus Erdem Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Nefroloji Ünitesi Hipertansiyon Sıklık Yolaçtığı sorunlar Nedenler Kan basıncı hedefleri Tedavi Dünyada Mortalite

Detaylı

Yaşlıda Ağrı Tedavisi. Prof. Dr. Reyhan Çeliker

Yaşlıda Ağrı Tedavisi. Prof. Dr. Reyhan Çeliker Yaşlıda Ağrı Tedavisi Prof. Dr. Reyhan Çeliker Amaç l Toplumun bir parçası olan yaşlı bireyin, bu döneminde yaşam kalitesinin korunması ve aktif bir yaşam sürmesinin sağlanması rehabilitasyon tıbbının

Detaylı

ONKOLOJI HASTASINDA AĞRI YÖNETİMİ. Uzm.Dr.Sevilay Ünver Okmeydanı EAH

ONKOLOJI HASTASINDA AĞRI YÖNETİMİ. Uzm.Dr.Sevilay Ünver Okmeydanı EAH ONKOLOJI HASTASINDA AĞRI YÖNETİMİ Uzm.Dr.Sevilay Ünver Okmeydanı EAH SUNUM: Kanserde Ağrı nedenleri Ağrı kesici ilaçlar İlaçların veriliş yolları Ağrı kesici başka yöntemler ONKOLOJI HASTALARıNıN ACIL

Detaylı

GÖZ HIRSIZI GLOK M (=GÖZ TANSİYONU)

GÖZ HIRSIZI GLOK M (=GÖZ TANSİYONU) Op.Dr. Tuncer GÜNEY Göz Hastalıkları Uzmanı GÖZ HIRSIZI GLOK M (=GÖZ TANSİYONU) HASTALIĞINI BİLİYOR MUSUNUZ? Glokom=Göz Tansiyonu Hastalığı : Yüksek göz içi basıncı ile giden,görme hücrelerinin ölümüne

Detaylı

Böbrek kistleri olan hastaya yaklaşım

Böbrek kistleri olan hastaya yaklaşım Böbrek kistleri olan hastaya yaklaşım Dr. Ayşegül Örs Zümrütdal Başkent Üniversitesi-Nefroloji Bilim Dalı 20/05/2011-ANTALYA Böbrek kistleri Genetik ya da genetik olmayan nedenlere bağlı olarak, Değişik

Detaylı

Romatizma ve Tedavisi Hakkında Yanlışlar ve Doğrular

Romatizma ve Tedavisi Hakkında Yanlışlar ve Doğrular Romatizma ve Tedavisi Hakkında Yanlışlar ve Doğrular BR.HLİ.067 Romatizma hastalıkları toplumda oldukça sık görülen hastalıklardır. Bunların sıklıkla günlük yaşamı etkilemesi, kişinin yaşam kalitesini

Detaylı

Yrd. Doç. Dr : Tanju ÇELİK MKÜ. Tıp Fak.

Yrd. Doç. Dr : Tanju ÇELİK MKÜ. Tıp Fak. Yrd. Doç. Dr : Tanju ÇELİK MKÜ. Tıp Fak. Ağrı Ağrının tanımı Uluslararası Ağrı Araştırmaları Teşkilâtı tarafından 1979 yılında şu şekilde yapılmıştır: "Ağrı, vücudun herhangi bir yerinden kaynaklanan,

Detaylı

T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK DOKTORA PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ

T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK DOKTORA PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK DOKTORA PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL (ZORUNLU) SAĞLIK BİLİMLERİNDE KURAM VE MODELLER Sağlık

Detaylı

Yrd. Doç.Dr. Mehmet AK GATA Psikiyatri AD

Yrd. Doç.Dr. Mehmet AK GATA Psikiyatri AD Yaşlılarda Psikofarm akoloji Uygulam a Prensipleri Yrd. Doç.Dr. Mehmet AK GATA Psikiyatri AD ABD > 65 yaş, nüfusun %13 ancak reçete edilen tüm ilaçların % 35 > 70 yaş, hastaneye yatış 1/6 ilaç yan etkisi

Detaylı

MULTİPL MYELOM VE BÖBREK YETMEZLİĞİ. Dr. Mehmet Gündüz Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hematoloji B.D.

MULTİPL MYELOM VE BÖBREK YETMEZLİĞİ. Dr. Mehmet Gündüz Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hematoloji B.D. MULTİPL MYELOM VE BÖBREK YETMEZLİĞİ Dr. Mehmet Gündüz Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hematoloji B.D. Multipl Myeloma Nedir? Vücuda bakteri veya virusler girdiğinde bazı B-lenfositler plazma hücrelerine

Detaylı

Beyin Omurilik ve Sinir Tümörlerinin Cerrahisi. (Nöro-Onkolojik Cerrahi)

Beyin Omurilik ve Sinir Tümörlerinin Cerrahisi. (Nöro-Onkolojik Cerrahi) Beyin Omurilik ve Sinir Tümörlerinin Cerrahisi (Nöro-Onkolojik Cerrahi) BR.HLİ.018 Sinir sisteminin (Beyin, omurilik ve sinirlerin) tümörleri, sinir dokusunda bulunan çeşitli hücrelerden kaynaklanan ya

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. Bu ilacı kullanmaya başlamadan önce KULLANMA TALİMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir.

KULLANMA TALİMATI. Bu ilacı kullanmaya başlamadan önce KULLANMA TALİMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir. KULLANMA TALİMATI NİMEKSİL %1 jel Cilt üzerine uygulanır. Etkin madde: Her bir gram jel 0.01 gram nimesulid içerir. Yardımcı maddeler: Makrogol 400, propilen glikol, sepineo 600, etanol, saf su. Bu ilacı

Detaylı

Diagnostik Görüntüleme ve Teknikleri

Diagnostik Görüntüleme ve Teknikleri Diagnostik Görüntüleme ve Teknikleri Diagnostik görüntüleme ve teknikleri, implant ekibi ve hasta için çok amaçlı tedavi planının uygulanması ve geliştirilmesine yardımcı olur. 1. Aşama Görüntüleme Aşamaları

Detaylı

İnsomni. Dr. Selda KORKMAZ

İnsomni. Dr. Selda KORKMAZ İnsomni Dr. Selda KORKMAZ Uykuya başlama zorluğu Uykuyu sürdürme zorluğu Çok erken uyanma Kronik şekilde dinlendirici olmayan uyku yakınması Kötü kalitede uyku yakınması Genel populasyonda en sık görülen

Detaylı

T. C. MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2015 2016 EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM III

T. C. MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2015 2016 EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM III T. C. MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2015 2016 EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM III HAREKET SİSTEMİ, NÖROPSİKİYATRİ DERS KURULU ( 5. ) DERS KURULU (7 MART 2016-8 NİSAN 2016) DERS PROGRAMI T.

Detaylı

Aksillanın Görüntülenmesi ve Biyopsi Teknikleri. Prof. Dr. Meltem Gülsün Akpınar Hacettepe Üniversitesi Radyoloji Anabilim Dalı

Aksillanın Görüntülenmesi ve Biyopsi Teknikleri. Prof. Dr. Meltem Gülsün Akpınar Hacettepe Üniversitesi Radyoloji Anabilim Dalı Aksillanın Görüntülenmesi ve Biyopsi Teknikleri Prof. Dr. Meltem Gülsün Akpınar Hacettepe Üniversitesi Radyoloji Anabilim Dalı Meme kanserli hastalarda ana prognostik faktörler: Primer tümörün büyüklüğü

Detaylı

Çocukta Analjezik Antipiretik Kullanımı

Çocukta Analjezik Antipiretik Kullanımı Çocukta Analjezik Antipiretik Kullanımı Doç. Dr. Betül ULUKOL AKBULUT Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Sosyal Pediatri Bilim Dalı Ateş Hipotalamik set-point in yükselmesi Çevre ısısının çok artması Ektodermal

Detaylı

KISA ÜRÜN BİLGİLERİ 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI. BATTICON Pomad. 2. KALİTATİF VE KANTİTATİF BİLEŞİM 100 g da: Etkin Madde Povidon iyot 30/06

KISA ÜRÜN BİLGİLERİ 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI. BATTICON Pomad. 2. KALİTATİF VE KANTİTATİF BİLEŞİM 100 g da: Etkin Madde Povidon iyot 30/06 KISA ÜRÜN BİLGİLERİ 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI BATTICON Pomad 2. KALİTATİF VE KANTİTATİF BİLEŞİM 100 g da: Etkin Madde Povidon iyot 30/06 10.00 g Yardımcı Maddeler Yardımcı maddeler için 6.1 e bakınız.

Detaylı

SERVİKAL DİSK HERNİSİ

SERVİKAL DİSK HERNİSİ TC. SAĞLIK BAKANLIĞI SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ SERVİKAL DİSK HERNİSİ (Boyun Fıtığı) HASTA BİLGİLENDİRME BROŞÜRÜ SERVİKAL MYELOPATİLİ HASTALARIN YAKINMALARI Omurga, omur denilen

Detaylı

TALASEMİDE OSTEOPOROZ EGZERSİZLERİ

TALASEMİDE OSTEOPOROZ EGZERSİZLERİ TALASEMİDE OSTEOPOROZ EGZERSİZLERİ DR. FZT. AYSEL YILDIZ İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ, İSTANBUL TIP FAKÜLTESİ FİZİKSEL TIP VE REHABİLİTASYON ANABİLİM DALI Talasemi; Kalıtsal bir hemoglobin hastalığıdır. Hemoglobin

Detaylı

CANLILIK NEDİR? Fizyolojide Temel Kavramlar

CANLILIK NEDİR? Fizyolojide Temel Kavramlar Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizyoloji Anabilim Dalı CANLILIK NEDİR? Fizyolojide Temel Kavramlar Doç. Dr. Turgut GÜLMEZ CALILIK (hayat) NEDİR? FİZYOLOJİ Yaşamın başlangıcı- gelişimi ve ilerlemesini

Detaylı

SPECT/BT 16-19 MAYIS 2015 XV ULUSAL MEDİKAL FİZİK KONGRESİ TRABZON

SPECT/BT 16-19 MAYIS 2015 XV ULUSAL MEDİKAL FİZİK KONGRESİ TRABZON SPECT/BT 16-19 MAYIS 2015 XV ULUSAL MEDİKAL FİZİK KONGRESİ TRABZON * Nükleer tıp SPECT görüntülerinde artan tutulum bölgesini tanımlamada, Bölgenin kesin anatomik lokalizasyonunu belirlemekte zorlanılmaktadır.

Detaylı

HASTANIN ÖNCELİKLİ OLARAK NUTRİSYON DURUMUNU BELİRLEMEK GEREKLİDİR:

HASTANIN ÖNCELİKLİ OLARAK NUTRİSYON DURUMUNU BELİRLEMEK GEREKLİDİR: NÜTRİSYONEL VE METABOLİK DESTEK: Malnütrisyon: Gıda tüketiminin metabolik hızı karşılamayamaması durumunda endojen enerji kaynaklarının yıkımı ile ortaya çıkan bir klinik durumdur ve iki şekilde olabilir.

Detaylı

PROSTAT BÜYÜMESİ VE KANSERİ

PROSTAT BÜYÜMESİ VE KANSERİ PROSTAT BÜYÜMESİ VE KANSERİ PROSTAT BÜYÜMESİ Prostat her erkekte doğumdan itibaren bulunan, idrar torbasının hemen altında yer alan bir organdır. Yaklaşık 20 gr ağırlığındadır ve idrar torbasındaki idrarı

Detaylı

SANKO ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS KURULU 104: KLİNİK BİLİMLERE GİRİŞ

SANKO ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS KURULU 104: KLİNİK BİLİMLERE GİRİŞ Ders Kurulu Başkanı: Prof. Dr. Ayşen Bayram / Tıbbi Mikrobiyoloji Başkan Yardımcıları: Yrd. Doç. Dr. Necla Benlier / Tıbbi Farmakoloji Yrd. Doç. Dr. Betül Kocamer Şimşek / Anesteziyoloji ve Reanimasyon

Detaylı