ÇOCUKLUK VE ERGENL K ÇA I B POLAR BOZUKLU U TANI VE AYIRICI TANI

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "ÇOCUKLUK VE ERGENL K ÇA I B POLAR BOZUKLU U TANI VE AYIRICI TANI"

Transkript

1 ÇOCUKLUK VE ERGENL K ÇA I B POLAR BOZUKLU U TANI VE AYIRICI TANI F. Neslihan nal Emiro lu*, Özlem Gencer Bozabal ** ÖZET Amaç: Yak n zamana kadar çocuk ve ergenlerde mani tan s nadiren konulabilmekteydi. Bu yaz da çocukluk ve ergenlik bipolar bozuklu unda epidemiyoloji, klinik gidifl, nörobiyoloji, komorbidite ve ay r c tan n n gözden geçirilmesi amaçlanm flt r. Yöntem: Önceki ve güncel yay nlanan ilgili yaz lar kullan lm flt r. Bu yay nlar n ço u çocukluk ve ergenlik bipolaritesinin tan ve ay r c tan sorununu ele alm flt r. Sonuçlar: Yafla özgü, geliflimsel klinik görünümler, döngü ve gidifl özellikleri, komorbidite ve ay r c tan (özellikle y k c davran fl bozukluklar ) tart fl lm flt r. Tart flma: lgili yay nlardan elde edilen bilgiler erken bafllang çl bipolar bozuklu un döngüsel olmayan, kronik, h zl döngülü, kar fl k manik bozukluk ve olas l kla dikkat eksikli i hiperaktivite bozuklu u ile kar flt n öne sürmüfltür. Bu nedenle, çocuk ve ergen psikiyatristlerinin, bipolar bozuklu un erken dönemindeki klinik özelliklerine iliflkin ayd nlanmaya gereksinimleri vard r. Bu grup çocuk ve ergenler uygun tan, tedavi ve profilaktik tedavi ile daha a r bir tablodan korunmufl olacaklard r. Anahtar sözcükler: Çocuk, ergen, bipolar bozukluk, tan, ay r c tan. SUMMARY: DIAGNOSIS AND DIFFERENTIAL DIAGNOSIS OF BIPOLAR DISORDER IN CHILDREN AND ADOLESCENTS. Objective: Mania in children and adolescents had been rarely diagnosed until recently. In this article, it is aimed to provide a review of epidemiology, clinical course, neurobiology, comorbidity and differential diagnoses of child and adolescent bipolar disorder. Method: Published literature which are earlier and recent relevant articles were used. Many of these articles raise questions of diagnosis and differential diagnosis of bipolarity in childhood and adolescence. Results: Age-specific, developmental clinical manifestations, episode and course features, comorbidity and differential diagnoses (especially disruptive behaviour disorders) were discussed. Conclusion: The data obtained from related articles suggest that early- onset bipolar disorder is a non-episodic, chronic, rapid-cycling, mixed manic state that may be interfere with attention deficit hyperactivity disorder. For that reason, child and adolescent psychiatrists need to be aware of clinical characteristics associated with the early-onset form. Besides, with appropriate diagnosis and treatment, and profilactic medicine treatment, this group will be protected from a more severe condition. Key words: Child, adolescent, bipolar disorder, diagnosis, differential diagnosis. G R fi VE TAR HÇE Çocukluk ça nda görülen bipolar bozukluk (BB), yetiflkinlerdekinden farkl özelliklere sahip oldu u için, farkl tan ölçütlerinin belirlenmesine gereksinim duyulmaktad r. Bunun yan s ra, kendi içinde de farkl geliflimsel basamaklara uygun olarak, prepubertal ve ergenlik dönemi bafllang çl olarak ay r mlaflt r lmaya çal fl lmaktad r. Bu yaz nda çocukluk ve ergenlik bipolar bozuklu unda epidemiyoloji, klinik gidifl, nörobiyoloji, komorbidite ve ay r c tan n n gözden geçirilmesi amaçlanm flt r. Bununla birlikte çocuk ve ergenlerde görülen bipolar bozukluk, tan ve ay r c tan özellikleri döneme özgü olarak ayr nt l tart fl lmaya çal fl lm flt r. *Uzm. Dr., Dokuz Eylül Üniv. T p Fak. Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Anabilim Dal, zmir. ** Yard.Doç.Dr., Dokuz Eylül Üniv. T p Fak. Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Anabilim Dal, zmir. Konuyla ilgili yay nlar incelendi inde, BB nin çocuk ve ergenlerde görülme s kl n belirlemeye yönelik çal flmalar n k s tl oldu u dikkat çekmektedir. Bununla ilgili ilk bilgiler, Carlson ve Kashani nin 1988 de, 3-14 yafl aras çocuk ve ergenlerde yapt klar bir epidemiyolojik izlem çal flmas ndan gelmektedir. Söz konusu çal flmada, araflt rmac lar, yaflam boyu mani s kl n % bulduklar n bildirmektedirler. Ayr ca 10 yafl öncesi görünümün nadir oldu unu ve tüm bipolar hastalar n % ini oluflturdu unu belirtmektedirler (aktaran Carlson 1990). Ergenlik döneminde ise s kl n belirgin olarak artt göze çarpmaktad r. Kesin tan alm fl eriflkin hastalar n ele al nd bir çal flmada, hastal - n bafllang ç yafl sorguland nda % 0.5 inde 5-9 yafl aras ve %7.5 unda yafl aras oldu u ö renilmifltir (Anthony ve Scott 1960). Mani ve depresyonun varl M.Ö. 5. yüzy la dek uzanmakla birlikte, çocukluk ve ergenlik döneminde BB ilk kez Kraepelin (1921) taraf n- Çocuk ve Gençlik Ruh Sa l Dergisi : 9(3)

2 Çocukluk ve ergenlik ça bipolar bozuklu u dan, prepubertal çocuklarda mani bulunabilece- inin ve puberte bafl nda mani görülme olas l - n n daha yüksek olaca n n öne sürülmesiyle gündeme gelmifltir. Ayn araflt rmac 900 hasta ile yapm fl oldu u bir çal flmada, hastalar n % 0.4 ünde bafllang ç yafl n n 10 yafltan önce oldu- unu belirtmifl ve ayr ca 5 yafl nda manik tabloda bir erkek çocu unu olgu sunumu olarak bildirmifltir (Anthony ve Scott 1960). Kraepelin den sonraki çal flmalarda BB ye iliflkin ölçütlerin tan mlanmaya çal fl ld ve yetiflkinlik öncesi döneme ait özelliklere de dikkat çekildi i görülmektedir. Bu konuda Anthony ve Scott n (1960) yapm fl olduklar bir çal flmada, mani olarak bildirilen 60 çocu un tekrar de erlendirildi- i ve yaln zca üç çocu un (%5) kendi ölçütlerine göre mani olarak kabul edildi i belirtilmektedir. Söz konusu çal flmada Anthony ve Scott n ölçütleri: 1) Kraepelin (1950), Bleuler (1942) ve Mayer (1951) in tan mlar na uygun psikiyatrik tablo, 2) ailesel mani öyküsü, 3) hem siklotimi (yada sporadik mani) hem de depresif patlamalar, 4) iki yada daha fazla benzer döngü, 5) difazik örüntü, 6) endojen orijin, 7) yatan hastalarda a r sedasyon ve hastan n elektrokonvulsif terapi (EKT) ile izlenmifl olmas, 8) kiflilikte gözlemlenen anormalite, 9) flizofren olmamas ya da altta yatan organik bir neden bulunmay fl, 10) geriye dönük de il flu anki de erlendirmeler ile tan ya gidilmesi olarak tan mlanmaktad r da ise Davis, çocuk ve ergenlik döneminde mani tan s konulabilmesi için birincil ve ikincil ölçütler tan mlam flt r. Buna göre birincil ölçütler:1) affektif patlamalar, 2) ailesel mani öyküsü, 3) hiperaktivite, 4) kronik olarak bozulmufl insan iliflkileri, 5) psikotik düflünce bozuklu unun olmay fl d r. kincil ölçütler: 1) yumuflak nörolojik belirtiler, 2) uyku bozuklu u, 3) anormal EEG, 4) minimal beyin disfonksiyonu belirtisi, 5) enürezisdir. Bu ölçütlerin öncekilerden daha esnek özelli e sahip oldu u dikkat çekmektedir. Bu nedenle daha fazla çocu un mani tan s alabilece i akla gelmektedir te Lowe ve Kohen taraf ndan klinik görünümde geliflimsel farkl l klara karfl n çocuk ve ergenlerde üç uygun model öne sürülmüfltür. Bunlar 1) hem genotip hem fenotipi eriflkine benzer model, (2) genotipi eriflkine benzer ancak fenotipi farkl model, (3) fenotipi eriflkine benzer ancak genotipi farkl modeldir. Lowe ve Kohen in bu çal flmas ndaki olgular, genellikle 11 yafl civar nda, erkek, ailesel yüklülü ü ve tekrarlayan kay plar olan manili çocuklar olarak tan mlanm flt r. Yine 1983 te Carlson taraf ndan, 9 yafl ndan küçük manik çocuklarda irritabilite ve emosyonel labilitenin, 9 yafl ndan büyüklerde ise öfori, coflkusal yükselme, paranoya ve grandiyöz sanr lar n daha yayg n görüldü ü bildirilmektedir. BB de uluslararas tan sistemleri DSM III ve DSM III-R 1980 den bu yana geliflimsel döneme özgü uyarlamalarla çocuklarda kullan lmaktayd. Ancak DSM III R de tan ya iliflkin 7 günlük sürenin tan mlanmas, bu ölçütlerin erken bafllang çl manide kullan m na bir s n rl l k getirmekte ve zaman zaman maninin atlanabilmesine yol açmaktayd de DSM IV ile maniye iliflkin 7 gün ölçütü tekrar düzenlenmifl ve fliddetin belirlenmesi gereklili i eklenmifltir (APA 1998). TANISAL ÖZELLIKLER Günümüzde çocukluk ça na özgü BB, geçen on y lla k yasland nda çok daha fazla tan nmaktad r. Ancak halen çocukluk ça nda çok say da görülen depresyonun çocukluk ça bipolaritesi ile iliflkisi bilinmemektedir (Wozniak ve ark. 1995). Baz çal flmalarda, BB tan s ile izlenen hastalar n yaklafl k %20 sinde ilk döngünün çocukluk ve ergenlik döneminde görülmesine karfl n, bu dönemde BB nin fark na var lamad na ve yaln fl tan ald na dikkat çekilmektedir (Winokur ve ark. 1969). Gençlerde görülen major depresyonun %20-29 oran nda maniye dönüflebildi i göz önünde bulundurulursa çocuk ve ergenlerde görülen BB de, döngüyle birlikte olan de iflik ve farkl örüntüleri ve fazlar tan mak önem tafl maktad r (Geller ve ark.1994). Ailesel BB ve dikkat eksikli- i hiperaktivite bozuklu u (DEHB) öyküsü ve duygulan m oynakl olan hastalarda görülen psikotik özellikli depresyonda, antidepresan tedavi ile maniye dönüflüm olabilece i gösterilmifltir (Venkatamaran ve ark. 1992). Depresyo- 179

3 EM RO LU VE BOZABALI nun maniye dönüflümüyle iliflkili risk faktörleri ise:1) depresif döngünün h zl bafllang çl olmas, psikomotor retardasyon ve psikotik özellikler içermesi, 2) affektif bozukluk aile öyküsü olmas (özellikle BB), 3) antidepresanlar ile tedavi sonras mani yada hipomani geliflmesi olarak tan mlanmaktad r. Bununla iliflkili olarak Geller ve arkadafllar n n (1994) bir çal flmas nda, çocuklarda görülen depresyonun %30.7 oran nda mani ve hipomaniye dönüfltü ü ve bunlar n da %80 inin 12 yafl ve alt nda oldu u (ortalama 11 yafl) bildirilmektedir. Bu çal flmada atipik durumlar ve antidepresan kullan m na iliflkin bir özellik tan mlanmamaktad r (Geller ve ark. 1994). Konuyla ilgili yaz nlar incelendi inde, çocukluk ça nda görülen mani belirtilerinin s kl kla atipik olarak tan mland dikkat çekmektedir (Bowring ve Kovacs 1992). Duygulan mda de- iflmeler, psikomotor ajitasyon ve coflkusal yükselmenin düzeyinin de iflken olabilece i; ayr ca irritabilite, kavgac l k ve mikst manik-depresif görünümlerin, öforiden daha yayg n oldu u belirtilmektedir. Çocukluk ça mani belirtilerinin di er özellikleri de geliflimsel ve sosyal s n rlara göre uygun olmayan çocuk davran fllar, okul devams zl, fikir uçuflmas, tehlikeli oyunlar ve uygunsuz artm fl cinsel aktivite olarak tan mlanmaktad r (Mc Clellan ve Werry 1997). Çocukluk ça nda görülebilen grandiyöz sanr - lar n, mant ksal kurallar izlemede bozukluk ve sabit inançlar olarak ele al nmas n n daha uygun olaca düflünülmektedir. Bipolar çocuklarda yayg n olarak görülen grandiyöz delirlerin daha iyi anlafl labilmesi için verilebilecek örnekler aras nda: 1) baflar s zl ye lemifl bir çocu un ö retmene nas l ö retmenlik yapaca na iliflkin rahats z edici tutumlar sergilemesi, 2) 7 yafl civar nda bir çocu un pahal fleyler çalmas ve bunun kendisi için bir hak, ancak di erleri için ise kanunsuz bir olay oldu unu düflünmesi, 3) ergenlikte, okul baflar s zl klar na karfl n, ünlü ve baflar l bir avukat olma yada müzi e yeteneksizli ine karfl n ünlü bir y ld z olmay istemesi say labilir (Geller ve Luby 1997). Manik çocuklarda görülebilecek özelliklerden bir di eri uyku miktar nda azalma olarak belirtilmektedir. Bu özelli in, ço unlukla uyku öncesi örne in odalar n tekrar düzenleme gibi u rafl lara ba l afl r aktiviteyle iliflkili olabilece i bildirilmektedir. Araflt rmac lar, bir baflka özellik olarak bask l konuflman n, hemen tüm yafl gruplar nda benzer oldu una ve durdurman n güç olabilece ine de inmektedirler. Düflünce ak fl nda h zlanma da çocuk ve ergenler için oldukça somut bir belirti olarak ele al nmaktad r. Bazen gencin, aln n n üzerinde düflüncelerini durduraca bir dü me olmas n isteyebilece ine dikkat çekmektedirler. Fikir uçuflmas ise eriflkinlere benzer özellikte, ancak içeri i yafla özgü olarak tan mlanmaktad r (Geller ve Luby 1997). Çevredeki ufak bir kar fl kl n bile çocukta belirgin bir rahats zl k, huzursuzluk meydana getirebilece ine ek olarak; çocuk ve ergende artm fl motor aktivite ve amaca yönelik davran fllar n, sanki normal aktivitelerini fazla yap yormufl gibi bir izlenim verebilece i belirtilmektedir. Tehlike düzeyi yüksek, zevk veren aktivitelerle u raflman n ise özellikle yafla özgü davran fllarda belirginleflti ine dikkat çekilmektedir (Geller ve Luby 1997, Mc Clellan ve Werry 1997). Manik belirtilerden biri olarak ele al nan hiperseksüalitenin, çocuklarda cinsellik içeren küfürlü konuflma ile bafllayabilece i ve cinsel kötüye kullan m yada uygunsuz cinsel durumlara maruz kalmaks z n, kendi çevrelerindeki yaflça büyük olan kifliler de dahil olmak üzere, uygun olmayan söz ve davran fllarda bulunabilecekleri belirtilmektedir. Bunun yan s ra afl r mastürbasyon yapabilecekleri, hatta bunu aç kça toplum içinde bile sergileyebilecekleri bildirilmektedir. Hiperseksüalitenin ergenlik dönemindeki görünümünün ise seks telefonlar n aramaktan, s k efl de ifltirmeye kadar uzanan bir yelpaze içinde yer alabilece ine dikkat çekilmektedir (Geller ve Luby 1997). Çocukluk ça ve ergenlik döneminde karfl lafl - lan BB de, tüm yafl gruplar nda cesaret ve meydan okuman n oldukça yayg n oldu u görülmektedir. Bu belirti çocuklarda, pencereden atlayabilece ine, a açlar n ve çat lar n üzerinden uçabilece ine inanma biçiminde ortaya ç kar- 180

4 Çocukluk ve ergenlik ça bipolar bozuklu u ken; daha büyük ergenlerde h zl araba kullanma olarak kendini göstermektedir (Geller ve Luby 1997). Grandiyozite, psikomotor ajitasyon ve rahat, bulaflkan davran fl gibi önemli manik belirtiler di- er yayg n çocukluk ça özelliklerinden ay rdedilmelidir. Bununla iliflkili bir örnekte çocukluk ça övünme görüngüsü, hayali oyun, afl r hareketlilik ve çocuksu patavats zl k gibi çocuklarda görülebilen mani belirtilerinin dönem özellikleri olabilece ine dikkat çekilmektedir (Mc Clellan ve Werry 1997). Çocukluk ve ergenlik ça BB, eriflkinlerde görülenden farkl özellikler tafl maktad r. Çocukluk ça BB ciddi ve kronik gidiflli bir bozukluktur. Eriflkinden farkl olarak, döngüsel olmayan, mikst ve h zl döngü özellikleri tan mlanmaktad r. H zl döngü özellikleri, eriflkinlerde görülen ciddi gidiflli ve tedaviye dirençli BB ye benzer bir klinik tablo sergilemektedir (Geller ve ark. 1995). Bu dönemde bipolar bozuklu u olan çocuklarda görülen kötü gidifl, s k tekrarlama, tedaviye direnç, mikst ve süre en özelliklerin ayn özellikleri gösteren eriflkin hastalarla benzer bir etyopatogeneze ba l olabilece i öne sürülmüfltür (Geller ve ark. 2000a, Geller ve ark.1998a). Bir di er görüfl ise juvenil ve eriflkin bafllang çl diabetes mellitus gibi, kliniklerinin benzer patogenezlerinin farkl yada eriflkin formunun bir varyant olabilece idir (Geller ve ark. 1998a ). Genel olarak çocukluk ça nda BB nin nadir görüldü ü kabul edilmektedir. Ancak en son olgu bildirimlerinde mani ölçütlerini karfl layan, irritabilite, duygudurum oynakl ve artm fl enerjisi bulunan, kay ts z ve gözükara davran fllar sergileyen çocuklar n say s n n gittikçe artt belirtilmektedir (Wozniak ve ark.1995). Ülkemiz yaz n nda benzer flekilde afl r hareketlilik, öforik duygudurum, irritabilite, tehlikeli ve riskli davran fllar, uyku gereksiniminin azalmas, yafl yla uyumsuz cinsel davran fllar gösterme gibi belirtilerle baflvuran ve karbamazepinle etkin bir flekilde tedavi edilen 5 yafl 4 ayl k bir erkek olgu bildirilmifltir (Zoro lu ve Tüzün 2001). Küçük çocuklarda ayr döngüleri saptaman n oldukça güç oldu u bugün için üzerinde ortaklafl - lan görüfllerden biri olarak karfl m za ç kmaktad r. Bu çocuklar n klinik özelliklerinde, genellikle kötüleflen y k c davran fllar n, huysuzlu un, gece geç yatman n, dürtüselli in, hiperaktivitenin ve konsantre olma güçlü ünün görülebilece- i tan mlanmaktad r. Ayr ca k sa döngüsel dikkat süresi, düflük engellenme efli i, suçluluk ve ard ndan patlay c k zg nl k, as k suratl l k, depresyon ve okul performans nda azalma da belirtilen di er özellikler aras nda yer almaktad r (Carlson 1990). Bu durumun, hastal n klasik tan mlanan döngüsel do as ndan farkl olufluna ek olarak, çocukluk ça davran m bozukluklar yla (DB) k yasland nda daha belirgin oluflu dikkat çekicidir (Bowring ve Kovacs 1992). Bu nedenle, sonraki çal flmalar n bunlar n gerçek birer mani olgular m, yoksa özgül olmayan davran flsal yada coflkusal problemler mi oldu unun araflt r lmas na gereksinim duyulmaktad r. Ergenlere iliflkin özellikler ele al nd nda, manili ergenlerde görülebilen daha komplike belirtiler: 1) psikotik belirtiler; duygudurumla uyumlu olmayan varsan lar, paranoya ve belirgin düflünce bozuklu u, 2) belirgin dalgal duygudurum, mikst manik-depresif görünümler, 3) fliddetli davran m bozuklu u olarak tan mlanmaktad r. Bu de iflken görünümlerin onlu yafllardaki gençlerde BB nin atlanmas na yol açabilece i belirtilmektedir. Bu durum ço unlukla flizofreni ile kar flmaktad r (Carlson 1990, Akiskal ve ark. 1985). Ergenlerde görülen BB, erken dönemde s kl kla kronik ve tedaviye dirençli bir gidifl sergilemektedir. Uzun dönem de ise, prognozunun eriflkinlere benzeyebilece i görüflü a rl k kazanmaktad r (Geller ve Luby 1997, Carlson 1994, Werry ve McClellan 1992, Werry ve ark. 1991). Konuyla ilgili uzunlamas na bir izlem çal flmas nda, 5 y l boyunca 30 ergenden 2 sinin hiç iyileflmedi i, iyileflen ergenlerin % 43 ünün tekrarlay c gidifl gösterdi i, % 24 ünün ise iki yada daha fazla döngüsü oldu u saptanm flt r. Bu ergenlerde iyileflmenin, depresyonda (ortalama 25 hafta), manik ve mikst döngülerden (ortalama 9.1 hafta) daha çok zaman ald görülmüfltür (Strober ve ark.1995). Bir baflka çal flmada ise 181

5 EM RO LU VE BOZABALI eriflkinlerle k yasland nda, ergenlerde bafllang ç süresinin uzun oldu u ve sa alt ma yeterince yan t vermedikleri gözlemlenmifltir (Mc Glashan 1988). BB li ergenlerde mikst durumlar n s k görülmesi, bu ergenlerde psikotik belirtilerin ve / veya komorbid davran fl bozuklu unun ya da madde kötüye kullan m belirtilerinin varl nedeniyle sa alt ma yan t al namad n düflündürmektedir. Yine ergenlerde lityuma yan ts zl - n da benzer nedenlerle olabilece i öne sürülmektedir (Werry ve ark.1991, Mc Glashan 1988). BB li ergenler tamamlanm fl özk y m giriflimleri için artm fl risk tafl maktad r. Hasta ergenlerin %20 sinde en az ndan bir kez ciddi özk y m giriflimi oldu u belirtilmektedir (Werry ve ark. 1991). Bu yaz n n bafl nda da belirtildi i gibi, çocuk ve ergende BB ye iliflkin güçlüklerin bafl nda tan koymadaki belirsizlik gelmektedir. Bu konuda çal flan araflt rmac lar, BB tan s n herhangi bir gençte tan mlamak için duygudurum ve psikotik belirtilerle birlikte belirgin ifllevsel bozulman n da saptanmas gereklili ine vurgu yapmaktad rlar (Carlson 1990). Eldeki veriler, tan sal güçlüklerin afl lmas ndaki önemli noktalardan birisinin DSM ölçütlerinin bu yafla özgü özelliklere göre yeniden düzenlemesi gerekti ini düflündürmektedir. Ayr ca yap land r lm fl ve yar yap land r lm fl görüflmelerle tan n n desteklenmesi veya tan koyman n kolaylaflt r lmas da önerilen yöntemler aras nda yer almaktad r (Carlson 1990). Yay nlar gözden geçirildi inde, BB ye iliflkin tan sal önem tafl yan nörobiyolojik çal flmalar n s - n rl oldu u görülmektedir (Akdemir 2002). Tan ya iliflkin patognomonik bir özellik veya bilinen bir iflaret (marker) yoktur. Konuyla iliflkili olarak, bipolar çocuk ve ergenlere iliflkin araflt rmalar n sistematik olmad dikkat çekmektedir. Çocuklardaki manyetik rezonans görüntüleme (MRI) çal flmalar n n sonucunda, bozuklu un erken dönemde hangi beyin yap lar ile iliflkisi oldu u konusunda bilgi sa lanabilecektir (Nasrallah 1991). Böylece hastal n geliflim teorisine fl k tutulabilece i varsay lmaktad r. Botteron ve arkadafllar (1995) taraf ndan 10 manik çocu un ve ergenin (8-16 yafl) MRI ile incelemesi sonucunda, 4 ünde ventriküler ve beyaz cevher anomalileri görüldü ü ve bu belirgin bulgular n artan yafl ve her iki sa ve sol ventriküler volümü ile pozitif korelasyon gösterdi i belirtilmektedir. Tablo 1: Çocukluk ve ergenlik dönemi BB klinik belirtileri. Çocukluk dönemi BB klinik belirtileri Psikomotor ajitasyon rritabilite Grandiyozite Artm fl, bask l konuflma Fikir h zlanmas Hiperseksüalite Azalm fl uyku gereksinimi Artm fl motor aktivite Huzursuzluk Döngüsel olmayan, mikst ve h zl döngü özellikleri Ergenlik dönemi BB klinik belirtileri Grandiyozite Artm fl, bask l konuflma Fikir h zlanmas Hiperseksüalite Azalm fl uyku gereksinimi Artm fl motor aktivite Huzursuzluk Döngüsel olmayan, mikst ve h zl döngü özellikleri Psikotik belirtiler; duygudurumla uyumlu olmayan varsan lar, paranoya ve belirgin düflünce bozuklu u Belirgin dalgal duygudurum fiiddetli davran m bozuklu u Madde kötüye kullan m Özk y m Belirgin ifllevsel bozulma 182

6 Çocukluk ve ergenlik ça bipolar bozuklu u AYIRICI TANI Çocuk ve ergendeki tan sal ölçütleri tam olarak belirgin olmad için, bu yafllarda karfl lafl lan BB di er bir çok bozuklukla kar flabilmektedir. Bu yaz nda söz konusu bozukluklar ay r c tan özellikleri aç s ndan ele al nmaya çal fl lm flt r. I. fiizofreni: Bu konudaki yaz nlar gözden geçirildi inde, özellikle ergenlik bafllang çl manilerin flizofreni ile s kl kla kar flabildi i belirtilmektedir (Geller ve ark. 1995, Werry ve ark.1991). Hem flizofreni hem BB de görülebilen varsan, sanr gibi belirtiler, flizofreni yada flizoaffektif bozukluk tan s almaktad r (Mc Glashan 1988). Aile öyküsünde mani olmas n n flizofreni tan s ndan uzaklaflt - ran bir özellik oldu u vurgulanmaktad r. Carlson ve Strober (1978) taraf ndan 6 tane flizofreni ile kar flan manik ergenin bildirildi i bir yay nda, titiz davran lsa da gençlerde BB nin tan nmayabilece ine dikkat çekilmektedir. II. fiizoaffektif Bozukluk: Çocuk ve ergenlerde görülen BB ile ay r c tan güçlü ü çekilen bozukluklardan bir di eri flizoaffektif bozukluktur. DSM-IV e göre bu tan y koyabilmek için, hastan n belli bir dönemde hem belirgin duygudurum bozuklu u (major depresyon, mani yada mikst epizoddan biri), hem de flizofreniye tamamen uyan psikotik belirtilere sahip olmas gerekir. Hastal k süresince 2 hafta boyunca duygudurum belirtileri olmaks z n varsan ve sanr lar devam etmelidir (A.P.A 1998). fiizoaffektif bozukluk çocuklarda çok iyi tan mlanmam flt r. Egers (1989) psikotik belirtileri olan çocuklarla yapt çal flmas nda %28 hastada erken bafllang çl flizofreni ve flizoaffektif bozukluk bulmufltur. Bu tan lar ICD-9 a göredir ve tart flmal d r (Eggers 1989). DSM-III-R da ise BB ve flizoaffektif bozukluk tan lar kar flmakta idi. Buna göre di er psikozlu çocuklarda ileriye dönük çal flmalarda flizoaffektif bozuklu un tan s n n s k ve güvenilir olmad, fliddetli bozulma ile birlikte bulundu u bildirilmifltir (Werry ve ark. 1991). III. Major Depresyon: Depresyonun ajite tipinde görülen artm fl psikomotor aktivite ve anksiyete nedeni ile depresif epizodun mikst epizod ile kar flabilece i; ancak bu olgular n BB ortaya ç karaca n n tart flmal oldu u belirtilmektedir (Werry ve ark. 1991). IV. Posttravmatik Stres Bozuklu u: Posttravmatik stres bozuklu unda görülebilen duygudurum dalgalanmas, hipervijilans, irritabilite, dissosiyatif belirtiler ve uyku bozukluklar n n, mani ve mikst epizodlarla kar flabilece i vurgulanmaktad r (Geller ve Luby 1997). V. Borderline Kiflilik Bozuklu u: Borderline kiflilik bozuklu undaki affektif tutars zl k, dürtü denetimsizli i ve dengesiz davran fllar BB ile kar flabilmektedir. Kiflilik bozuklu- u özelliklerinin yayg n ve dirençli oluflu, ay r c tan da ak lda tutulmas gereken önemli bir nokta olarak dikkat çekmektedir. BB belirtileri ise hastan n temel durumunda ve ifllevselli inde belirgin de ifliklik yapmaktad r. Bununla birlikte borderline kiflilikteki irritabilite, siklotimi ve / veya distimi benzeri belirtiler de BB yi taklit edebilir (Akiskal 1983). Baz gençlerde ise her iki bozuklu un birlikte bulunabilece inin unutulmamas gerekmektedir (Kutcher ve ark.1990). VI. Madde Kötüye Kullan m Özellikle bat l toplumlarda 10 lu yafllardaki gençlerde madde kötüye kullan m önemli bir komorbid durum ve ay r c tan olarak görülmektedir. Örne in mariuana içimine ba l gülme nöbetleri coflkusal yükselme ile benzeflmektedir. Yine amfetamin kullan m na ba l coflkusal yükselmenin ve çekilmeye ba l ani düflüflün, h zl döngüyü taklit edebilece ine dikkat çekilmektedir. Madde kullan m na veya hallüsinojenlere ba l varsan lar, BB de görülen alg sal distorsiyon ile kar flabilmektedir (Geller ve Luby 1997). 183

7 EM RO LU VE BOZABALI VII. Yayg n Geliflimsel Bozukluklar: Son zamanlarda mani ve yayg n geliflimsel bozukluklar n (YGB) birlikte görüldü üne dikkat çekilmektedir. Konuyla ilgili bir çal flmada, tüm manik hastalar n %11 inde YGB ve YGB li hastalar n %50 sinde maninin birlikte görüldü ü bildirilmektedir. Bu sonuçlar n do rulanmas n n ise hem tan land rma hem de tedavi aç s ndan önemli olaca vurgulanmaktad r (Wozniak ve ark. 1987). VIII. T bbi duruma ba l BB: Herhangi bir t bbi duruma ba l BB nin, klasik anlamdaki BB den ay rt edilebilmesi ayr bir önem tafl maktad r. Çünkü bir çok farkl t bbi durumlarda mani belirtileri görülebilmektedir (Carlson 1992). Bunlar aras nda nörojenik bozukluklar, beyin tümörleri, MSS hastal klar, HIV enfeksiyonu, multipl skleroz, temporal lob nöbetleri ve Klein-Levin sendromu, hipertiroidizm, üremi, Wilson hastal, porfirya gibi sistemik durumlar say labilmektedir. Ayr ca antidepresanlar, sempatomimetikler, bromokriptin, stimülanlar, streoidler, kokain, fensiklidin, inhalanlar, metilendioksimetamfetamin gibi ilaç ya da maddelerin de mani benzeri sendrom yapabilece i belirtilmektedir (Geller ve Luby 1997, Cummings 1985). Bu gibi durumlarda psikiyatrik, nörolojik, pediatrik de erlendirmelere göre beyin görüntüleme yöntemlerine ve laboratuar tetkiklerine gereksinim olmaktad r. IX. Kültürleraras ve Kültüre Ba l Sendromlar: Sosyoekonomik düzeyin düflük oldu u bölgelerde, bu düzeye ba l etnik baz özelliklerin flizofreni ile kar flabildi i belirtilmektedir. Kilgus ve arkadafllar n n (1995) hastanede yatmakta olan ergenlerde yapt klar bir çal flmada, Amerikal ve Afrikal ergenlerin, Amerikal olmayan beyaz rktaki ergenlere göre organik ve psikotik bozukluk tan s n daha s k al rken, affektif bozukluk tan s n daha az ald klar saptanm flt r (Kilgus 1995). Kültüre ba l sendromlar uygun olmayan (maladaptif) davran fl kal plar ve zor deneyimler içerebilir. Kültüre ba l bu sendromlar zaman zaman BB ile kar flabilmektedir (APA 1998). X. Y k c Davran m Bozukluklar : BB nin çocukluk ça ndaki en önemli ay r c tan lar n DEHB ve DB oluflturmaktad r. Son y llarda yap lan pekçok araflt rmada bu dönemdeki bipolar bozuklu a özgü tan ölçütleri DEHB den ay r mlaflt r larak oluflturulmaya çal fl lmaktad r(biederman ve ark.1998a, Geller ve ark. 2000a, Geller ve ark.2002a, Geller ve ark. 1998a, Geller ve ark. 1998b). Bu çal flmalarda en son mani de belirtilerden birinin mutlaka nefle ve artm fl duygulan m ve / veya grandiyozite olmas vurgulanm flt r (Geller ve ark. 2002b, Geller ve ark. 2002c). Bunun nedeni yaln zca DEHB belirtilerini temel alarak tan ya gitmemektir. Geller ve arkadafllar n n 93 bipolar fenotip li, 81 DEHB li, 94 normal kontrollerle yapt klar araflt rmada befl belirtinin (nefle, artm fl duygulan m, grandiyozite, fikir uçuflmas /h zl, yar flan düflünceler, uyku için azalm fl gereksinim,ve hiperseksüalite) bipolar fenotipi di er bozukluklardan en iyi ay r mlaflt ran ö eler oldu una karar verilmifltir (Geller ve ark. 2000b, Geller ve ark. 2000c, Geller ve ark.2002b). Post ve arkadafllar - n n (1999) yapt klar geriye dönük bir analizde yine çocukluk ça bipolar bozuklu unu önceleyen erken belirtiler çal fl lm flt r. Bu befl belirti modelinden üç yada fazlas n ; k sa dikkat süresi, grandiyozite, irritabilite, yar flan düflünceler ve özk y m düflünceleri olarak önceleyen çocuklar n %80 bipolar bozukluk riski tafl d bildirilmifltir. rritabilite, hiperaktivite, artm fl konuflma ve distraktibilite her iki bozuklukta da yüksek orandad r (Geller ve ark. 1998a). Artm fl enerji ölçütü de her iki bozuklukta yüksek bulunmufltur (Geller ve ark. 1998a, Geller ve ark.1998b). Olgulardaki yüksek orandaki distraktibilite ve anormal enerji belirtileri ay rdettirici olmayabilir. Konuyla ilgili çal flmalarda, her iki bozuklukla BB nin iliflkisine ait, kesin olmamakla birlikte, bir tak m ilginç sonuçlar saptand belirtilmek- 184

8 Çocukluk ve ergenlik ça bipolar bozuklu u Y k c davran m bozukluklar n n sürecinin kronik gidiflli ve iniflli-ç k fll oldu u bilinmektedir. Y k c davran fl bozuklu u olan bir çocu un yalan söyledi i, karfl t davrand ve çald 1-2 ay boyunca görülebilmekte ve döngü görünümünde olabilmektedir. Öte yandan çocuk manik yada depresif iken DB ve KOKGB belirtileri de gösterebilmektedir. Bu nedenle de iki grup bozuklu- un birbirleriyle ay r c tan s n n güçleflti i belirtilmektedir (Biederman 1998b). BB nin bir duygudurum bozuklu u olmas ndan yola ç k l p, BB ile DEHB ay r c tan s nda yararl olabilece i düflünülerek bu çocuklar n duygudurumuna odaklanan araflt rmac lar, BB li çocuklarda öforik duygudurumundan çok irritabilite saptad klar n ancak bunun da pek çok DEHB li çocukta çeflitli derecelerde bulunabilece ini belirtmektedirler. Böylece çocuklar fliddetli disfori, dikkatsizlik, distraktibilite, gevezelik ve ajitasyondan oluflan oldukça kar fl k bir görünümde bazen DEHB bazen de BB tan s alabilmektedirler (Wozniak ve ark. 1995). Tablo 2: BB ve DEHB ay r c tan s nda örtüflen ve çeldirici belirtiler. DEHB ve BB ay r c tan s nda örtüflen belirtiler Motor hiperaktivite rritabilite Psikomotor ajitasyon Huzursuzluk, k sa dikkat süresi Artm fl enerji DEHB ve BB ay r c tan s nda çeldirici belirtiler Nefle artm fl duygulan m, Grandiyozite, Fikir uçuflmas /h zl, yar flan düflünceler, Uyku için azalm fl gereksinim Hiperseksüalite tedir (Carlson 1995). BB nin okul öncesi dönemde büyük oranda hiperaktivite ile bafllad ve okul bafllang c nda tamamen manik sendroma dönüfltü ü düflünülmektedir. BB nin prepupertal dönemde geliflimsel ve yafla özgü görünümünün hiperaktivite oldu u, üzerinde ortaklafl lan noktalardan biri gibi görünmektedir. Bu varsay m prepubertal bafllang çl BB de, daha yüksek oranlarda DEHB saptand n bildiren çal flmalarla da uyumludur (Geller ve Luby 1997). Ayr - ca baz çocuklarda erken y k c davran fl n, öncül bir BB yada duygudurum bozuklu u olabilece- ini gösteren çal flmalar da vard r (Biederman 1998b). Tüm bunlarla birlikte, çocukluk ça BB, yayg n olarak DB, DEHB, karfl t olma ve karfl t gelme bozuklu u (KOKGB) ile birlikte görülmektedir. Bu konuda Chang ve arkadafllar (2000) taraf ndan yap lan bir çal flmada, BB lu çocuk ve ergenlerin %12-86 s nda DEHB ve %69 unda DB saptand bildirilmektedir. Bir baflka çal flma ise, ilk olarak BB tan s alan çocuklar n yaklafl k %90 nda ve ergenlerin %29 unda, DEHB belirtilerinin oldu una dikkat çekmektedir (Geller ve ark. 1995). Manide görülen birçok belirti DEHB ve antisosyal davran flla kar flmaktad r. Kar flan bu belirtiler; dürtüsellik, hiperaktivite ve irritabilite olabilece i gibi; sald rganl k, okul devams zl, psikomotor ajitasyon, uyku gereksiniminde azalma, distraktibilite ve uygun olmayan seksüel davran fllar da olabilmektedir. Bunlara ek olarak, DEHB lilerin izlem çal flmalar nda da artm fl BB insidans bildirilmektedir (Geller 2000b). DEHB tan s alm fl çocuklarda yap lan aile çal flmalar nda bu çocuklar n akrabalar nda artm fl oranda DEHB bildirilmektedir. Son çal flmalara göre ailesel genetik bilgi ile BB+DEHB komorbiditesinin aç klanabilece i öne sürülmektedir (Geller 2000a). BB de yap lan ailesel çal flmalar n, akrabalarda yüksek oranlarda major depresif bozukluk, BB ve DEHB bulunmas ile sonuçland belirtilmektedir. Wozniak ve arkadafllar n n (1995) yapt bir çal flmada BB li 16 çocu- un 46 tane birinci dereceden akrabas n n %13 (n=6) oran nda mani ölçütlerini karfl lad gösterilmifltir. Bu sonucun kontrol ve DEHB li gru- 185

9 EM RO LU VE BOZABALI ba göre belirgin ölçüde anlaml oldu u bulundu- u; DEHB lilerin ve kontrol grubunun akrabalar nda BB bulunamad belirtilmektedir. BB li çocuklar n akrabalar nda ayr ca %25 (n=2) oran nda DEHB ölçütlerinin karfl land görülmüfltür. Bu oran DEHB li gruptan yüksektir, ancak istatistiksel olarak anlaml bulunmam flt r. Hem BB hem DEHB grubu akrabalar nda bu oran kontrollere göre artm fl görülmüfltür. Faraone (1997a), 140 DEHB li, 120 DEHB li olmayan çocuk ve onlar n 822 birinci dereceden akrabalar nda yapt çal flmada, BB ve DEHB yi saptamaya yönelik ölçekler kullanm flt r. ncelemeler sonucu saptanan DEHB+BB li çocuklar n ve sadece DEHB li çocuklar n akrabalar nda DEHB riski kontrollere göre anlaml yüksek; DEHB+BB li çocuklar n akrabalar nda ise BB riski di er gruplara göre befl kat daha yüksek bulunmufltur. Ayr ca DEHB+BB li çocuklar n akrabalar nda artm fl MDB oran ve ifllevsellikte bozulma saptanm flt r. Bu çal flma sonucunda DEHB ile komorbid BB nin genetik yap olarak di er DEHB lilerden farkl bir grup oldu u öne sürülmüfltür (Faraone ve ark. 1997a). Bu çal flmalara göre çocukluk ça BB ayr bir ailesel sendrom olabilir. Ancak BB ve DEHB nin birbirinden ba ms z iki bozukluk olmas halinde bu ailesel yüklülüklerin bulunamayaca düflünülmektedir. Ayr ca BB ve DEHB komorbidite oran n n gerçekteki her iki bozuklu un eflzamanl tan alma oran n yans tmad, BB lu ve DEHB li hastalar n akrabalar nda artm fl BB ve DEHB tan s - n n her iki bozuklukta da bir tan land rma hatas ndan kaynaklanabilece i bildirilmifltir (Geller 2000a, Faraone ve ark. 1997a Faraone ve ark. 1997b). Faraone ve Biederman (1997b) n n, DEHB nin erken bafllang çl mani için bir gösterge olup olmad n araflt rd klar bir çal flmada, DEHB komorbiditesi ile maninin bafllang ç yafl aras nda negatif bir iliflki bulunurken; manik çocuklarda daha s k, ergenlerde ise daha az komorbidite saptam fllard r. Bipolar I bozuklu u olan ebeveynlerin çocuklar nda yap lan çocukluk dönemi BB öncül belirtilerini saptamaya yönelik bir çal flmada, bipolar çocuklar n n sa l kl ebeveyn çocuklar na göre DEHB belirtilerini yüksek oranda tafl mas, bu belirtilerin BB un geliflimsel döneme özgü öncülleri olabilece i görüflünü desteklemifltir (Emiro lu ve Baykara 2001). Davran m bozuklu una odaklanan çal flmalarda ise, bipolar çocuklar n yaklafl k %51 inde ve bipolar ergenlerin ise %18 inde görüldü ü ve DB nin de DEHB gibi BB nin erken bafllang çl görünümü olabilece i belirtilmektedir (Kovacs ve Pollock 1995, Geller ve Luby 1997). Biederman ve Faraone (1999) ise, DB nin maniye ikincil yada tam tersi maninin davran m bozuklar na ikincil olabilece i yolunda görüfl bildirmektedir. Ayr ca DB komorbiditesinin zay f yarg lama ve grandiyozite ile iliflkili oldu u düflünülmektedir (Carlson ve Weintraub 1993). Bu çal flmalar göz önünde bulunduruldu unda, y k c davran m bozuklu u belirtilerinin özellikle de DEHB nin, BB nin öncülü mü oldu u, yoksa eflzamanl m görüldükleri ya da bu durumdan tan sal s n fland rma hatalar n n m rol oynad sorular akla gelmektedir. Di er bir grup araflt rmac DEHB, DB ve KOKGB ile daha az komorbidite tan mlarken;. prepubertal ve ergenlik dönemindeki bu semptomatolojinin geliflimsel basamaktaki farkl l klardan kaynaklan yor olabilece ini öne sürmektedir (Akiskal ve ark. 1985, Biederman 1998b, Weller ve Weller 1988, Kafantaris 1995, Kovacs ve Pollock 1995). Sonuç olarak ay r c tan aç s ndan bu bozukluklar k saca tan mlanacak olursa; DEHB ve DB, dürtü kontrolünde yetersizlik ve davran flsal düzenlemede bozulma ile karakterize, kronik ve inatç bozukluklard r. DEHB, 7 yafl ndan önce bafllar ve geç çocukluk ve erken ergenlik döneminde DB ye do ru gidebilir. BB ise genellikle döngüseldir ve genellikle 12 yafl ndan önce bafllar. Anormal duygudurum ve coflkusal düzenlemede bozulma ön plandad r. Ayr ca gencin ifllevselli inde de bozulma oluflturmaktad r (Geller ve Luby 1997). XI. Cinsel Kötüye Kullan m: Manik çocukta görülen hiperseksüalitenin, çocuklarda mastürbasyonu da içeren kendini uya- 186

10 Çocukluk ve ergenlik ça bipolar bozuklu u r c davran fllarla ortaya ç kabilece i belirtilmektedir. Bu yönden çocu un cinsel kötüye kullan - ma maruz kal p kalmad n n, yetiflkin cinsel davran fllar na tan k olup olmad n n öyküde dikkatlice ele al nmas gerekmektedir (Geller ve Luby 1997). tan mlanabilmesinde yard mc olacak nitelikte çal flmalara gereksinim oldu u görülmektedir. Özellikle de çocuk ve ergen yafl grubuna özgü tan ölçütlerinin belirlenmesine hizmet edecek çal flmalara öncelik verilmesi gerekmektedir. KAYNAKLAR SONUÇ VE TARTIfiMA BB nin erken belirleyicileri ile ilgili yap lan çal flmalardan dört önemli sonuç ç kmaktad r: 1) BB çocuklarda bilinenden daha yayg nd r. 2) BB ile DEHB ve DB aras nda örtüflen yönler bulunmaktad r. 3) Ergenlik öncesi depresyon ve ergenlik bafllang çl ani depresyon, tekrarlay c affektif hastal n ilk epizodu olabilir. 4) Çocukluk ve ergenlik dönemi BB ço unlukla döngüsel olmayan, kronik, kar fl k yada h zl döngülü do aya sahiptir. Çocukluk ça BB hemen daima bir baflka bozuklukla birlikte görülür. Bu bozukluklar da s kl kla y k c davran fl bozukluklar d r (Akiskal ve ark.1985, Biederman 1998a, Weller ve Weller 1988, Kovacs ve Pollock 1995). Çocukluk ya da ergenlikte tan ölçütlerini belirlemek önemlidir, çünkü bozuklu un erken dönemlerinde ve özellikle yetersiz tedavi edildi i veya tedavi edilmedi i dönemlerde, döngü aralar nda giderek k salma e iliminin olufltu u tan mlanmaktad r (Roye ve Byrne 1985). Daha da önemlisi son veriler, sosyal, davran flsal ve travmatik deneyimlerin, gen ekspresyonunu de ifltirebilece ini düflündürmektedir (Post ve Weiss 1996, Post 1992). Profilaktik tedavinin olabildi ince erken bafllanmas, hastal n uzun vadede kötüleflmesini önlemede önemli görülmektedir. Bu nedenle hastal erken dönemde yakalamak ve tan koymak gerekmektedir. Ayr ca koruyucu ruh hekimli i aç s ndan erken belirtilerin ve risk faktörlerinin tan mlanmas da ayr bir önem tafl maktad r. Major psikopatolojinin saptanmas, tan ve tedaviye yönelik do ru tutumlar n uygulanmas ile çocuk ve ergenler daha a r bir tablodan korunmufl olacakt r. Bu amaçla, çocukluk ça BB ye iliflkin söz konusu tan ve ay r c tan güçlüklerinin en aza indirgenmesinde ve risk faktörlerinin Anthony J, Scott P (1960) Manic- Depressive psychosis in childhood. Child Psychol Psychiatry 4: Akiskal HS (1983) Dysthimic disorder psychopathology of proposed chronic depressive subtypes. Am J Psychiatry 140: Akiskal HS, Downs J, Jordan P ve ark. (1985) Affective disorders in referred children and younger siblings of manic depressives: mode of onset and prospective course. Arch Gen Psychiatry 41: Amerikan Psikiyatri Birli i (1998) DSM IV Mental Bozukluklar n Tan msal ve Say msal Elkitab. Köro lu E (çev.ed). 4.bask. Hekimler Yay n Birli i. Biederman J, Russel R, Soriano J ve ark.(1998) (a) Clinical features of children with both ADHD and mania. J Affect Disord 51: Biederman J (1998) (b) Resolved: Mania is mistaken for ADHD in prepubertal children. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry 37: Biederman J, Faraone S, Chu M ve ark. (1999) Further evidence of a bidirectional overlap between juvenile mania and conduct disorder in children. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry 37: Botteron K, Vannier MW, Geller B ve ark. (1995) Preliminary study of magnetic resonance imaging chracteristics in 8-to-3 year-olds with mania. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry 33: Bowring MA, Kovacs M (1992) Difficulties in diagnosing manic disorders in children and adolescents. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry 30: Carlson GA, Strober M (1978) Manic depressive illness in early adolescent: A study of clinical and diagnostic chracteristics in six cases. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry 17: Carlson GA (1983) Bipolar affective disorders in childhood and adolescence. Affective Disorders in Childhood and Adolescence içinde, Cantwell DP, Carlson GA (eds). Spectrum Publications Newyork. Carlson GA (1990) Annotation: Child and adolescent mania-diagnostic consideration. J Child Psychol Psychiatry 30: Carlson G (1992) Bipolar disorders in children and adolescents. Child and Adolescent Psychiatry içinde, Garfinkel A, Weller E, CarlsonG (eds.) Newyork.W.B. Saunders company., s: Carlson GA, Weintraub S (1993) Childhood behavior 187

11 EM RO LU VE BOZABALI problems and bipolar disorder: relationship or coincidence? J Affect Disord 27: Carlson GA, Fenning S, Bromet EJ (1994) The confusion between bipolar disorder and schizophrenia in youth. Where does it stand in the 1990s? J Am Acad Child Adolesc Psychiatry 32: Carlson GA (1995) Identifying prepubertal mania. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry 33: Chang KD, Steiner H, Ketter TA (2000) Psychiatric phenomenology of child and adolescent bipolar offspring. J Am Acad Child and Adolesc Psychiatry 38: Cummings JL (1985) Clinical Neuropsychiatry, FL: Grune&Stratton, Orlando. Davis RE (1979) Manic- depressive variant syndrome in childhood, a preliminary report. Am J Psychiatry 113: Eggers C (1989) Schizo-affective psychosis in childhood: a follow up study. J Autism Dev Disorder 19: Emiro lu FN, Baykara A (2001) Bipolar I Bozukluklu Annebabalar n Çocuklar n n Y k c Davran fl Bozukluklar ve Duygudurum Bozukluklar Yönünden De erlendirilmesi - Uzmanl k Tezi. Dokuz Eylül Üniversitesi T p Fakültesi Çocuk ve Ergen Ruh Sa l ve Hastal klar Anabilim Dal. Faraone S, Biederman J, Mennin D ve ark. (1997a) Attention deficit hyperactivitiy disorder with bipolar disorder: A familial subtype? J Am Acad Child Adolesc Psychiatry 13: Faraone S, Biederman J, Wozniak J ve ark.(1997b) Is comorbidity with ADHD a marker for juvenile- onset mania? J Am Acad Child Adolesc Psychiatry 13: Geller B, Fox LW, Clark KA (1994) Rate and predictors of prepubertal bipolarity during follow up of 6-to-12 year old depresse children. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry 32: Geller B, Sun K, Zimerman B ve ark. 1995) Complex and rapid cycling in bipolar children and adolescent: A preliminary study. J Affect Disord 33: Geller B, Luby J (1997) Child and adolescent bipolar disorder: A rewiev of the past 10 years. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry 13: Geller B, Williams M, Zimerman B ve ark. (1998a) Prepubertal and early adolescent bipolarity differentiate from ADHD by manic symptoms, grandiose delusions, ultra-rapid or ultradian cycling. J Affect Disord 51: Geller B, Warner K, Williams M ve ark. (1998b) Prepubertal and young adolescent bipolarity versus ADHD: assesment and validity using the WASH-U- KSADS, CBCL and TRF. J Affect Disord 51: Geller B, Bolhofner K, Craney J ve ark. (2000a) Psychosocial functioning in a prepubertal and early adolescent bipolar disorder phenotype. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry 38: Geller B, Zimerman B, Williams M ve ark. (2000b) Diagnostic characteristics of 93 cases of a pre pubertal and early adolescent bipolar disorder phenotype by gender, puberty and comorbid attention deficit hyperactivity disorder. J Child Adolescent Psychopharmacology 10: Geller B, Zimerman B, Williams M ve ark. (2000c) Sixmonth stability and outcome of a prepubertal and early adolescent bipolar disorder phenotype. J Child Adolescent Psychopharmacology 10: Geller B, Zimerman B, Williams M (2002a) DSM IV mania symptoms in a prepubertal and early adolescent bipolar disoder phenotype, compared to attention deficit hyperactive and normal controls. J Child Adolescent Psychopharmacology 12: Geller B, Craney JL, Bolhofner ve ark. (2002b) Two -year prospective follow up of children with a prepubertal and early adolescent bipolar disorder phenotype. Am J Psychiatry 159: Geller B, Zimerman B, Williams M ve ark. (2002c) Phenomenology of prepubertal and early adolescent bipolar disorder: Examples of elated mood, grandiose behaviours, decreased need for sleep, racing thoughts and hypersexuality. J Child Adolescent Psychopharmacology 12:3-9. Kafantaris V (1995) Treatment of bipolar disorder in children and adolescents. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry 33: Kilgus M, Pumariega A, Cuffe S (1995) Influence of race on diagnosis in adolescent psychiatric inpatient. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry 34: Kovacs M, Pollock M (1995) Bipolar disorder and comorbid conduct disorder in childhood and adolescence. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry 33: Kutcher S, Marton P, Korenbulum M (1990) Adolescent bipolar disorder and personality disorder. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry 28: Lowe TL, Cohen DJ (1983) Biological research on depression in childhood. Cantwell DP, Carlson G (eds). Affective Disorders in Childhood and Adolescence. Newyork, Spectrum Publications. Mc Clellan J, Werry SJ (1997) Practice parameters for the assesment and treatment of children and adolescents with bipolar disorder. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry 13:10 (supp.) Mc Glashan TH (1988) Adolescent versus adult onset of mania. Am J Psychiatry 2: Nasrallah HA (1991) Neurodevelopmental aspects of bipolar affective disorder. Biol Psychiatr 28:1-2. Post RM (1992) Transduction of psychosocial stress into the neurobiology of reccurent affective disorder. Am J Psychiatry 19: Post RM, Weiss SRB (1996) A speculative model of affec- 188

12 Çocukluk ve ergenlik ça bipolar bozuklu u tive illness cyclicity based on patterns of drug tolerance observed in amygdala - kindled seizures. Mol Neurobiol 13: Post RM, Fergus EL, Leverich GS ve ark. (1999) A survey of early symptoms in childhood bipolar illness, in Anual Meeting New Research Program and Abstracts. Washington D.C., American Psychiatric Association, s:170. Roye- Byrne P, Post R, Uhde TW (1985) The longitudinal course of recurrent affective illness: life change data from research patients at NIMH. Acta Psychiatr Scand 71(suppl. 307):5-33. Strober M, Schmidt-Lackner S, Freeman R ve ark. (1995) Recovery and relapse in adolescents with bipolar affective illness: A five year naturalistic, prospective follow up. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry 33: Venkatamaran S, Naylor MW, King C (1992) Case study mania associated with fluoxetine treatment in adolescents. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry 30: Weller EB, Weller RA (1988) Neuroendocrine changes in affectively ill children and adolescents. Psychiatr Clin North Am 6: Weller EB, Weller RA, Fristad MA (1995) Bipolar disorder in children:misdiagnosis, under diagnosis, and future Directions. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry 33: Werry JS, Mc Clellan J, Chard L (1991) Early onset schizophrenia, bipolar and schizoaffective disorders: A clinical and follow up study. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry 29: Werry JS, McClellan J (1992) Predicting outcome in child and adolescent (early onset) schizophrenia and bipolar disorder. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry 30: Winokur G, Clayton BJ, Reich T (1969) Manic-depressive illness. St Lewis. Mosby. Wozniak J, Biederman J, Faraone S ve ark. (1987) Mania in children with pervasive developmental disorder revisited. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry 13: Wozniak J, Biederman J, Mundy E ve ark. (1995) A pilot family study of childhood-onset mania. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry 33: Zoro lu SS, Tüzün DÜ (2001) Karbamazepin ile tedavi edilen okul öncesi dönemde bir mani ata olgusu. Çocuk ve Ergen Ruh Sa l Dergisi.8(3)

Çocukluk Çağ Bipolar Bozukluk Fenotip Özellikleri Gösteren Bir Olgu Serisi

Çocukluk Çağ Bipolar Bozukluk Fenotip Özellikleri Gösteren Bir Olgu Serisi Türk Psikiyatri Dergisi 2004; 15(2):148-154 Çocukluk Çağ Bipolar Bozukluk Fenotip Özellikleri Gösteren Bir Olgu Serisi Dr. F. Neslihan İNAL EMİROĞLU 1, Dr. Özlem GENCER BOZABALI 2 ÖZET Bipolar bozuklu

Detaylı

İÇİNDEKİLER. Duygusal ve Davranışsal Bozuklukların Tanımı 2

İÇİNDEKİLER. Duygusal ve Davranışsal Bozuklukların Tanımı 2 İÇİNDEKİLER Bölüm 1 Giriş 1 Duygusal ve Davranışsal Bozuklukların Tanımı 2 Normal Dışı Davramışları Belirlemede Öznellik 2 Gelişimsel Değişimlerin Bir Bireyin Davranışsal ve Duygusal Dengesi Üzerindeki

Detaylı

Siklotimik bozukluk, hipomani ve hafif þiddette

Siklotimik bozukluk, hipomani ve hafif þiddette Siklotimik Bozukluk Yrd. Doç. Dr. Adnan CANSEVER*, Prof. Dr. Aytekin ÖZÞAHÝN* Siklotimik bozukluk, hipomani ve hafif þiddette depresyon dönemlerinin sýk aralýklarla yer deðiþtirdiði, kronik bir duygudurum

Detaylı

hükümet tabibi olarak görev yaptıktan sonra, 1988 yılında Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi nde başladığım

hükümet tabibi olarak görev yaptıktan sonra, 1988 yılında Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi nde başladığım 1961 yılında Malatya da doğdum. İlk-orta ve lise öğrenimimi Malatya da tamamladım.1978 yılında girdiğim Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi'ni 1984 yılında bitirdim. 1984-1987 yılları arasında Çanakkale ve

Detaylı

Duygusal ve Davran sal Bozukluklar n Tan m 2

Duygusal ve Davran sal Bozukluklar n Tan m 2 Ç NDEK LER Bölüm 1 Giri 1 Duygusal ve Davran sal Bozukluklar n Tan m 2 Normal D Davram lar Belirlemede Öznellik 2 Geli imsel De i imlerin Bir Bireyin Davran sal ve Duygusal Dengesi Üzerindeki Etkileri

Detaylı

YAYGIN ANKSİYETE BOZUKLUĞU OLAN HASTALARDA NÖROTİSİZM VE OLUMSUZ OTOMATİK DÜŞÜNCELER UZM. DR. GÜLNİHAL GÖKÇE ŞİMŞEK

YAYGIN ANKSİYETE BOZUKLUĞU OLAN HASTALARDA NÖROTİSİZM VE OLUMSUZ OTOMATİK DÜŞÜNCELER UZM. DR. GÜLNİHAL GÖKÇE ŞİMŞEK YAYGIN ANKSİYETE BOZUKLUĞU OLAN HASTALARDA NÖROTİSİZM VE OLUMSUZ OTOMATİK DÜŞÜNCELER UZM. DR. GÜLNİHAL GÖKÇE ŞİMŞEK GİRİŞ Yaygın anksiyete bozukluğu ( YAB ) birçok konuyla, örneğin parasal, güvenlik, sağlık,

Detaylı

Suç işlemiş bipolar bozukluklu olgularda klinik ve suç özellikleri: BRSHH den bir örnek. Dr. Tuba Hale CAMCIOĞLU

Suç işlemiş bipolar bozukluklu olgularda klinik ve suç özellikleri: BRSHH den bir örnek. Dr. Tuba Hale CAMCIOĞLU Suç işlemiş bipolar bozukluklu olgularda klinik ve suç özellikleri: BRSHH den bir örnek Dr. Tuba Hale CAMCIOĞLU Kurum ve kuruluşla ilişki bildirimi Bulunmamaktadır. Şiddet ve Suç Saldırganlık Şiddet Bireyin

Detaylı

Þizofreninin klinik özelliklerini anlatan kitap ya

Þizofreninin klinik özelliklerini anlatan kitap ya Þizofrenide Prodromal Belirtiler Prof. Dr. Ýsmet KIRPINAR* Þizofreninin klinik özelliklerini anlatan kitap ya da yazýlarýn çoðu; þizofreninin heterojen bir sendrom olduðunu, bu hastalýk için hiçbir patognomonik

Detaylı

PS K YATR DE KULLANILAN KL N K ÖLÇEKLER

PS K YATR DE KULLANILAN KL N K ÖLÇEKLER PS K YATR DE KULLANILAN KL N K ÖLÇEKLER Editörler Prof. Dr. Ömer Aydemir - Prof. Dr. Ertuğrul Köroğlu in De erli Türk Hekimlerine Arma an d r. HYB Bas m Yay n 226 PS KOLOJ VE PS K YATR D Z S 36 PS K YATR

Detaylı

Unipolar Mani. Fatih Volkan Yüksel 1, Aydýn Kurt 1, Verda Tüzer 2, Erol Göka 3 DERLEME SUMMARY ÖZET. Unipolar Mania

Unipolar Mani. Fatih Volkan Yüksel 1, Aydýn Kurt 1, Verda Tüzer 2, Erol Göka 3 DERLEME SUMMARY ÖZET. Unipolar Mania DERLEME Unipolar Mani Fatih Volkan Yüksel 1, Aydýn Kurt 1, Verda Tüzer 2, Erol Göka 3 1 Dr., 2 Uz. Dr., 3 Doç. Dr., Ankara Numune Eðitim ve Araþtýrma Hastanesi 1. Psikiyatri Kliniði, Ankara ÖZET DSM-IV

Detaylı

Çocuk ve Ergen Ruh Sa l Klini ine Baflvuran Ergen Hastalar n Özellikleri

Çocuk ve Ergen Ruh Sa l Klini ine Baflvuran Ergen Hastalar n Özellikleri Çocuk ve Ergen Ruh Sa l Klini ine Baflvuran Ergen Hastalar n Özellikleri Uz. Dr. Gonca ÇEL K*, Yrd. Doç. Dr. Ayflegül TAH RO LU*, Prof. Dr. Ayfle AVCI*, Doç. Dr. Gülflah SEYDAO LU** Bu araflt rma XVII.

Detaylı

BİPOLAR YAŞAM DERNEĞİ http://www.bipolaryasam.org/ Bipolar II Bozukluk

BİPOLAR YAŞAM DERNEĞİ http://www.bipolaryasam.org/ Bipolar II Bozukluk BİPOLAR YAŞAM DERNEĞİ http://www.bipolaryasam.org/ Bipolar II Bozukluk Doç. Dr. Sibel Çakır İstanbul Tıp Fakültesi, Psikiyatri A.D Duygudurum Bozuklukları Birimi Açıklama 2012-2013 Araştırmacı: ELAN Danışman:

Detaylı

Çekirdek belirtileri açýsýndan duygulaným alanýnda. Birinci Basamakta Depresyon: Tanýma, Ele Alma, Yönlendirme. Özet

Çekirdek belirtileri açýsýndan duygulaným alanýnda. Birinci Basamakta Depresyon: Tanýma, Ele Alma, Yönlendirme. Özet Birinci Basamakta Depresyon: Tanýma, Ele Alma, Yönlendirme Doç. Dr. Levent KÜEY* Özet Depresyon psikiyatrik bozukluklar arasýnda en sýk karþýlaþýlan hastalýklardan biridir. Depresif hastalarýn önemli bir

Detaylı

GİRİŞ İki uçlu bozukluk: Manik episod Depresif episod Ötimi (iyilik hali) Kronik gidişli Kesin ilaç tedavisi gerektirir (akut episod ve koruyucu

GİRİŞ İki uçlu bozukluk: Manik episod Depresif episod Ötimi (iyilik hali) Kronik gidişli Kesin ilaç tedavisi gerektirir (akut episod ve koruyucu ÖTİMİK BİPOLAR HASTALARDA ve AİLELERİNDE YAŞAM KALİTESİ: DİYABETİK HASTALAR ve NORMAL KONTROLERLE KAŞILAŞTIRMALI BİR ÇALIŞMA A. Özerdem a, B. Çakaloz a, Ş.Topkaya a, A. Koçyiğit b, M.Yılmaztürk b, B.B.

Detaylı

İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ

İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ İKİNCİ BÖLÜM EKONOMİYE GÜVEN VE BEKLENTİLER ANKETİ 120 kinci Bölüm - Ekonomiye Güven ve Beklentiler Anketi 1. ARAfiTIRMANIN AMACI ve YÖNTEM Ekonomiye Güven ve Beklentiler Anketi, tüketici enflasyonu, iflsizlik

Detaylı

( iki uçlu duygulanım bozukluğu, psikoz manik depresif, manik depresif psikoz)

( iki uçlu duygulanım bozukluğu, psikoz manik depresif, manik depresif psikoz) ÇOCUKLARDA BİPOLAR DUYGULANIM BOZUKLUĞ ( iki uçlu duygulanım bozukluğu, psikoz manik depresif, manik depresif psikoz) Bipolar duygulanım bozukluğu ; iki uçlu duygulanım bozukluğu, manik depresif psikoz

Detaylı

BEBEK VE ÇOCUK ÖLÜMLÜLÜĞÜ 9

BEBEK VE ÇOCUK ÖLÜMLÜLÜĞÜ 9 BEBEK VE ÇOCUK ÖLÜMLÜLÜĞÜ 9 Attila Hancıoğlu ve İlknur Yüksel Alyanak Sağlık programlarının izlenmesi, değerlendirilmesi ve ileriye yönelik politikaların belirlenmesi açısından neonatal, post-neonatal

Detaylı

Girifl Marmara Üniversitesi Eczac l k Fakültesi Farmakoepidemiyoloji Araflt rma Birimi (MEFEB) Ecz. Neslihan Güleno lu

Girifl Marmara Üniversitesi Eczac l k Fakültesi Farmakoepidemiyoloji Araflt rma Birimi (MEFEB) Ecz. Neslihan Güleno lu G R fi Girifl Bu kitapç k Marmara Üniversitesi Eczac l k Fakültesi Farmakoepidemiyoloji Araflt rma Birimi (MEFEB) taraf ndan, befleri t bbi ürünlerin güvenlili inin izlenmesi ve de erlendirilmesi hakk

Detaylı

Bipolar Duygudurum Bozukluğu Olan Anne Babaların Çocuklarında Psikopatoloji

Bipolar Duygudurum Bozukluğu Olan Anne Babaların Çocuklarında Psikopatoloji Türk Psikiyatri Dergisi 2008; 19(2):133-140 Bipolar Duygudurum Bozukluğu Olan Anne Babaların Çocuklarında Psikopatoloji Dr. Devrim AKDEMİR 1, Dr. Bahar GÖKLER 2 Özet / Abstract Amaç: Bu çalışmanın amacı

Detaylı

ki Uçlu Duygudurum Bozuklu u Olan Kad nlarda Premenstrüel Sendromun De erlendirilmesi

ki Uçlu Duygudurum Bozuklu u Olan Kad nlarda Premenstrüel Sendromun De erlendirilmesi Nöropsikiyatri Arflivi, 2004; 41(1-2-3-4): 5-20 ki Uçlu Duygudurum Bozuklu u Olan Kad nlarda Premenstrüel Sendromun De erlendirilmesi Asl han Polat *, Baflak Yücel ** Amaç: Bu çal flmada, iki uçlu duygudurum

Detaylı

Deomed Medikal Yay nc l k

Deomed Medikal Yay nc l k Deomed Medikal Yay nc l k Schiltenwolf / Henningsen Muskuloskeletal A r lar Biyopsikososyal Yaklafl mla Tan ve Tedavi Türkçe Editörü / M. Sar do an Çeviri / A. Kasabal gil 16.5 x 24 cm, XVI + 320 Sayfa

Detaylı

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac Ders 3: SORUN ANAL Z Sorun analizi nedir? Sorun analizi, toplumda varolan bir sorunu temel sorun olarak ele al r ve bu sorun çevresinde yer alan tüm olumsuzluklar ortaya ç karmaya çal fl r. Temel sorunun

Detaylı

Veri Toplama Yöntemleri. Prof.Dr.Besti Üstün

Veri Toplama Yöntemleri. Prof.Dr.Besti Üstün Veri Toplama Yöntemleri Prof.Dr.Besti Üstün 1 VERİ (DATA) Belirli amaçlar için toplanan bilgilere veri denir. Araştırmacının belirlediği probleme en uygun çözümü bulabilmesi uygun veri toplama yöntemi

Detaylı

ÇOCUK PSİKYATRİSİ KONSÜLTASYON VE STAJ PROGRAMI

ÇOCUK PSİKYATRİSİ KONSÜLTASYON VE STAJ PROGRAMI ÇOCUK PSİKYATRİSİ KONSÜLTASYON VE STAJ PROGRAMI Programın Amacı: Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Konsültasyon ve Staj Programı nın amacı, asli olarak bilimsel bilgi ve mesleki etik kuralları gözeterek ruh

Detaylı

GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL

GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL Hasta Rehberi Say 7 GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber Genç Yetiflkinlerde Büyüme Hormonu Eksikli i - Say 7 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading

Detaylı

D KKAT EKS KL H PERAKT V TE BOZUKLU U OLAN OKUL ÖNCES ÇOCUKLARDA OT ST K BEL RT LER

D KKAT EKS KL H PERAKT V TE BOZUKLU U OLAN OKUL ÖNCES ÇOCUKLARDA OT ST K BEL RT LER Yeni Symposium 39 (3): 121-125, 2001 D KKAT EKS KL H PERAKT V TE BOZUKLU U OLAN OKUL ÖNCES ÇOCUKLARDA OT ST K BEL RT LER Dr. Yalç n GÜZELHAN*, Mücahit ÖZTÜRK**, Dr. Salih ZORO LU***, Dr. Burçin ACAR*,

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN. İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları

Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN. İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları I Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları II Yay n No : 2056 Hukuk Dizisi : 289 1. Bas Kas m 2008 - STANBUL ISBN 978-975 - 295-953 - 8

Detaylı

S STEM VE SÜREÇ DENET M NDE KARfiILAfiILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNER LER

S STEM VE SÜREÇ DENET M NDE KARfiILAfiILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNER LER S STEM VE SÜREÇ DENET M NDE KARfiILAfiILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNER LER Erol LENGERL / Akis Ba ms z Denetim ve SMMM A.fi. 473 474 2. Salon - Paralel Oturum VIII - Sistem ve Süreç Denetiminde Karfl lafl lan

Detaylı

HIV/AIDS HASTALI INDA SON GEL fimeler

HIV/AIDS HASTALI INDA SON GEL fimeler /AIDS HASTALI INDA SON GEL fimeler Dr. Aygen Tümer Hacettepe Üniversitesi AIDS Tedavi ve Araflt rma Merkezi (HATAM) /AIDS hastal sadece eriflkinleri de il, bebek, çocuk, genç, yafll demeden rk, cinsiyet,

Detaylı

Tarifname PARKĠNSON HASTALIĞININ SEMPTOMATĠK TEDAVĠSĠNE YÖNELĠK BĠR FORMÜLASYON

Tarifname PARKĠNSON HASTALIĞININ SEMPTOMATĠK TEDAVĠSĠNE YÖNELĠK BĠR FORMÜLASYON 1 Tarifname PARKĠNSON HASTALIĞININ SEMPTOMATĠK TEDAVĠSĠNE YÖNELĠK BĠR FORMÜLASYON Teknik Alan Buluş, parkinson hastalığının semptomatik tedavisine yönelik oluşturulmuş bir formülasyon ile ilgilidir. Tekniğin

Detaylı

DEPRESYONUN TANIMI VE EP DEM YOLOJ S

DEPRESYONUN TANIMI VE EP DEM YOLOJ S Eğitimi Etkinlikleri.Ü. Cerrahpafla T p Fakültesi Sürekli T p E itimi Etkinlikleri Depresyon, Somatizasyon ve Psikiyatrik Aciller Sempozyumu 2-3 Aral k 1999, stanbul, s. 11-17 Sürekli Tıp İ.Ü. Cerrahpaşa

Detaylı

BEZMİÂLEM. Horlama ve Uyku. Apne Sendromu VAKIF ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ. Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı.

BEZMİÂLEM. Horlama ve Uyku. Apne Sendromu VAKIF ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ. Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı. Horlama ve Uyku Apne Sendromu BEZMİÂLEM VAKIF ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı Uyku Polikliniği rtibat : 0212 453 17 00 GH-02 V;01/2010 Horlama ve Uyku Apne Sendromu

Detaylı

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uygulama Önerileri 59 Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uluslararas ç Denetim Meslekî Uygulama Standartlar ndan Standart 1110 un Yorumu lgili Standart 1110 Kurum çi Ba

Detaylı

Araflt rma modelinin oluflturulmas. Veri toplama

Araflt rma modelinin oluflturulmas. Veri toplama 21 G R fi Araflt rman n amac na ba l olarak araflt rmac ayr ayr nicel veya nitel yöntemi kullanabilece i gibi her iki yöntemi bir arada kullanarak da araflt rmas n planlar. Her iki yöntemin planlama aflamas

Detaylı

GEKA NİHAİ RAPOR TEKNİK BÖLÜM. 1. Açıklama

GEKA NİHAİ RAPOR TEKNİK BÖLÜM. 1. Açıklama GEKA NİHAİ RAPOR TEKNİK BÖLÜM 1. Açıklama 1.1.Proje Ortaklarının Adları: Uzman Klinik Psikolog Özge Yaren YAVUZ ERDAN, Uzman Klinik Psikolog Elvan DEMİRBAĞ, Uzman Klinik Psikolog Nilay KONDUZ 1.2.Nihai

Detaylı

Bipolar afektif bozukluk nedir?

Bipolar afektif bozukluk nedir? Bipolar afektif bozukluk nedir? Bipolar afektif bozukluğu pek çok kişi farklı şekillerde yaşar. Bazıları şiddetli mutsuzluk ve sadece hafif taşkınlık atakları deneyimlerken, diğerleri son derece şiddetli

Detaylı

Gözden Geçirme/Reviews F. N. nal-emiroglu, S. Miral. Çocukluk ve Ergenlik Dönemi Bipolar Bozuklu unun Psikofarmakolojik Tedavisinde Güncel Geliflmeler

Gözden Geçirme/Reviews F. N. nal-emiroglu, S. Miral. Çocukluk ve Ergenlik Dönemi Bipolar Bozuklu unun Psikofarmakolojik Tedavisinde Güncel Geliflmeler Gözden Geçirme/Reviews F. N. nal-emiroglu, S. Miral Çocukluk ve Ergenlik Dönemi Bipolar Bozuklu unun Psikofarmakolojik Tedavisinde Güncel Geliflmeler F. Neslihan nal-emiroglu 1, Süha Miral 2 ÖZET: Çocukluk

Detaylı

F Z KSEL HASTALIKLA B RL KTE ZEKA GER L OLAN ÇOCUKLARDA PS KOPATOLOJ

F Z KSEL HASTALIKLA B RL KTE ZEKA GER L OLAN ÇOCUKLARDA PS KOPATOLOJ F Z KSEL HASTALIKLA B RL KTE ZEKA GER L OLAN ÇOCUKLARDA PS KOPATOLOJ Birim Günay Kılıç*, Ayla Aysev** ÖZET Amaç: Zeka gerili inde fiziksel ve ruhsal sorunlar n birlikte varolufl s kl yüksektir. Fakat bu

Detaylı

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Hmfl. Sevgili GÜREL Emekli, Ac badem Sa l k Grubu Ac badem Hastanesi, Merkezi Sterilizasyon Ünitesi, STANBUL e-posta: sgurkan@asg.com.tr H

Detaylı

YIKICI DAVRANIfi BOZUKLUKLARINDA DSM-IV BEL RT LER AÇISINDAN ANNE VE Ö RETMEN VER LER N N UYUMU

YIKICI DAVRANIfi BOZUKLUKLARINDA DSM-IV BEL RT LER AÇISINDAN ANNE VE Ö RETMEN VER LER N N UYUMU YIKICI DAVRANIfi BOZUKLUKLARINDA DSM-IV BEL RT LER AÇISINDAN ANNE VE Ö RETMEN VER LER N N UYUMU Aynur Pekcanlar Akay*, Süha Miral**, Beyaz t Yemez***, Kendal Çakar**** ÖZET Amaç: Bu çal flmada DSM-IV tan

Detaylı

Birinci Basamakta Psikiyatrik De erlendirme Ölçeklerinin Kullan m THE USE OF PSYCHOMETRIC SCALES IN PRIMARY CARE. Serpil Ayd n

Birinci Basamakta Psikiyatrik De erlendirme Ölçeklerinin Kullan m THE USE OF PSYCHOMETRIC SCALES IN PRIMARY CARE. Serpil Ayd n Derleme Review Türk Aile Hek Derg 2005; 9(1): 26-31 Birinci Basamakta Psikiyatrik De erlendirme Ölçeklerinin Kullan m THE USE OF PSYCHOMETRIC SCALES IN PRIMARY CARE Serpil Ayd n Özet Tüm dünyada oldukça

Detaylı

Kalyoncu A., Pektaş Ö., Mırsal H., Yılmaz S., Serez M., Beyazyürek M.

Kalyoncu A., Pektaş Ö., Mırsal H., Yılmaz S., Serez M., Beyazyürek M. DEPRESYON-ANKSİYETE BOZUKLUKLARI İLE ALKOL BAĞIMLILIĞI ARASINDAKİ İLİŞKİNİN ARAŞTIRILMASI Kalyoncu A., Pektaş Ö., Mırsal H., Yılmaz S., Serez M., Beyazyürek M. ÖZET Alkol bağımlılığı ve diğer psikiyatrik

Detaylı

DEHB Erişkinliğe Yansımalar ve Eş Tanı

DEHB Erişkinliğe Yansımalar ve Eş Tanı DEHB Erişkinliğe Yansımalar ve Eş Tanı Doç. Dr. Cengiz TUĞLU 46. Ulusal Psikiyatri Kongresi 08 Ekim 2010, İzmir Açıklama Konuşmacı Araştırma Danışma Kurulu Janssen Cilag X X Eli Lilly X X X BMS X AstraZeneca

Detaylı

TÜRK DÜNYASI TRANSPLANTASYON DERNE

TÜRK DÜNYASI TRANSPLANTASYON DERNE Prof. Haberal dan Yeni Bir Uluslararas At l m: TÜRK DÜNYASI TRANSPLANTASYON DERNE Dünyan n dört bir yan ndan yüzlerce biliminsan Prof. Dr. Mehmet Haberal taraf ndan kurulan Türk Dünyas Transplantasyon

Detaylı

KOOPERAT F GENEL KURUL TOPLANTISINA KATILMA VE OY HAKKI BULUNAN K MSELER

KOOPERAT F GENEL KURUL TOPLANTISINA KATILMA VE OY HAKKI BULUNAN K MSELER KOOPERAT F GENEL KURUL TOPLANTISINA KATILMA VE OY HAKKI BULUNAN K MSELER Merdan ÇALIfiKAN* I. G R fi 1163 say l Kooperatifler Kanunu na göre kooperatiflerin zaruri 3 organ bulunmaktad r. Bunlardan en yetkili

Detaylı

Zihin ve Hareket Engelli Çocuklar çin E itim Araflt rma ve Uygulama Merkezi nde zlenen Olgular n Demografik Özellikleri

Zihin ve Hareket Engelli Çocuklar çin E itim Araflt rma ve Uygulama Merkezi nde zlenen Olgular n Demografik Özellikleri TRAKYA ÜN V TIP FAK DERG 2005;22(2):88-92 KL N K ARAfiTIRMA Zihin ve Hareket Engelli Çocuklar çin E itim Araflt rma ve Uygulama Merkezi nde zlenen Olgular n Demografik Özellikleri Demographic Characteristics

Detaylı

KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ

KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Hasta Rehberi Say 6 KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Orta kolayl kta okunabilir rehber Konjenital Adrenal Hiperplazi - Say 6 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri

Detaylı

Çocuk ve ergen depresyonu ile ilgili araþtýrmalar iki

Çocuk ve ergen depresyonu ile ilgili araþtýrmalar iki Çocuk ve Ergenlerde Depresyon Doç. Dr. Müge TAMAR*, Dr. Burcu ÖZBARAN* Çocuk ve ergen depresyonu ile ilgili araþtýrmalar iki önemli özelliði ortaya koymaktadýr. Bunlardan birincisi ergenlikte depresyon

Detaylı

MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES

MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES Ahmet AKIN / TÜRMOB Yönetim Kurulu Üyesi 387 388 Genel Oturum III - Meslek Mensuplar Aç s ndan Türkiye Denetim Standartlar n

Detaylı

Araflt rma Makalesi / Research Article 119

Araflt rma Makalesi / Research Article 119 Araflt rma Makalesi / Research Article 119 DOI: 10.4274/npa.y5794 Genel Psikiyatri Poliklini inde Eriflkin Dikkat Eksikli i-hiperaktivite Bozuklu u S kl ve Dikkat Eksikli i-hiperaktivite Bozuklu una Efllik

Detaylı

Lisans ODTÜ Psikoloji 1979. Öğretim Üyesi Ufuk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Psikoloji Bölümü 2012-halen

Lisans ODTÜ Psikoloji 1979. Öğretim Üyesi Ufuk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Psikoloji Bölümü 2012-halen Yrd. Doç. Dr. G. Zeynep Akabay Gülçat Klinik Psikoloji Tel: (312) 586 74 17 e-posta: zeynep.gulcat@ufuk.edu.tr gulcatz@gmail.com Adres: Kızılcaşar mahallesi İncek Bulvarı 06830 Gölbaşı Ankara / TÜRKİYE

Detaylı

OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir.

OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir. OYUNCA IN ADI Akl nda Tut YAfi GRUBU 4-6 yafl OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir. GENEL KURALLAR Çocuklar n görsel belle inin

Detaylı

ÇOCUKLARDA VE ERGENLERDE OBSESİF KOMPULSİF BOZUKLUK (OKB)

ÇOCUKLARDA VE ERGENLERDE OBSESİF KOMPULSİF BOZUKLUK (OKB) ÇOCUKLARDA VE ERGENLERDE OBSESİF KOMPULSİF BOZUKLUK (OKB) Obsesif kompulsif bozukluk, ruh sağlığı çalışanlarının sık karşılaştığı bir hastalıktır ve kaygı bozuklukları içerisinde sınıflandırılır. OKB çocukluk

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ 1. ADI SOYADI: NESLİM GÜVENDEĞER DOKSAT 2. DOĞUM TARİHİ: 15.01.1969 3. UNVANI: ÇOCUK PSİKİYATRİSİ UZMANI 4.

ÖZGEÇMİŞ 1. ADI SOYADI: NESLİM GÜVENDEĞER DOKSAT 2. DOĞUM TARİHİ: 15.01.1969 3. UNVANI: ÇOCUK PSİKİYATRİSİ UZMANI 4. ÖZGEÇMİŞ 1. ADI SOYADI: NESLİM GÜVENDEĞER DOKSAT 2. DOĞUM TARİHİ: 15.01.1969 3. UNVANI: ÇOCUK PSİKİYATRİSİ UZMANI 4. ÖĞRENİM DURUMU: Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Tıp Fakültesi 9 Eylül Üniversitesi

Detaylı

UMU ETKİLEYEN ETKİLEYEN ETMENLER ETMENL

UMU ETKİLEYEN ETKİLEYEN ETMENLER ETMENL Kurum ve kuruluşlarla ilişki bulunmamaktadır CEZA SORUMLULUĞU KALDIRILAN OLGULARDA ZORUNLU AYAKTAN TEDAVİYE UYUMU ETKİLEYEN ETMENLER Dr.Sena Yenel Özbay CEZA SORUMLULUĞUNUN KALDIRILMASI Suç eyleminin gerçekleştiği

Detaylı

ÖZET. GİRİŞ Sa l k hizmetlerinin yayg nlaflmas

ÖZET. GİRİŞ Sa l k hizmetlerinin yayg nlaflmas T RAKYA ÜN VERS TES TIP FAKÜLTES PS K YATR SERV S NDE YATIRILARAK TEDAV ED LEN GER ATR K HASTALARIN SOSYODEMOGRAF K ÖZELL KLER, TANI ve TEDAV DA ILIMLARI GİRİŞ Sa l k hizmetlerinin yayg nlaflmas ve t ptaki

Detaylı

Türk Psikiyatri Dergisi 2005; 16(1):21-28. Dr. Birim Günay KILIÇ 1, Dr. Şahnur ŞENER 2

Türk Psikiyatri Dergisi 2005; 16(1):21-28. Dr. Birim Günay KILIÇ 1, Dr. Şahnur ŞENER 2 Türk Psikiyatri Dergisi 2005; 16(1):21-28 Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu Olan Çocuklarda Karş t Olma-Karş Gelme Bozukluğu/Davran ş Bozukluğu Eş Hastalan m nda Aile İşlevleri ve Psikososyal Değişkenlerin

Detaylı

HAREKETLİ ÇOCUK DOÇ. DR.AYLİN ÖZBEK DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ ÇOCUK PSİKİYATRİSİ AD. ÖĞRETİM ÜYESİ

HAREKETLİ ÇOCUK DOÇ. DR.AYLİN ÖZBEK DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ ÇOCUK PSİKİYATRİSİ AD. ÖĞRETİM ÜYESİ HAREKETLİ ÇOCUK DOÇ. DR.AYLİN ÖZBEK DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ ÇOCUK PSİKİYATRİSİ AD. ÖĞRETİM ÜYESİ SUNUM PLANI: Hareketli çocuk kime denir? Klinik ilgi odağı olması gereken çocuklar hangileridir?

Detaylı

Depresyon 1. Depresyon nedir? 2. Depresyon (çökkünlük) sanıldığı kadar sık mı? 3. Depresif belirtiler ile depresyon farklı mıdır?

Depresyon 1. Depresyon nedir? 2. Depresyon (çökkünlük) sanıldığı kadar sık mı? 3. Depresif belirtiler ile depresyon farklı mıdır? 1. Depresyon nedir? Depresyon ruh halinizi, hislerinizi, davranışlarınızı, ve ruh sağlığınızı etkileyen bir hastalıktır. Depresyonun bir halsizlik kendi kendinize çözebileceğiniz bir sorun olmayıp, biyolojik

Detaylı

Burcu Çakaloz*, Aynur Pekcanlar Akay**, Türkan Günay**

Burcu Çakaloz*, Aynur Pekcanlar Akay**, Türkan Günay** Karfl t Olma Karfl Gelme Bozuklu unun Efllik Etti i ve Etmedi i Dikkat Eksikli i Hiperaktivite Bozuklu u Tan l Çocuklar n Davran flsal Sorunlar, Ders Baflar s ve Akran liflkileri, Aç s ndan De erlendirilmesi

Detaylı

Açıklama 2008 2009. Araştırmacı: YOK. Danışman: YOK. Konuşmacı: YOK

Açıklama 2008 2009. Araştırmacı: YOK. Danışman: YOK. Konuşmacı: YOK Açıklama 2008 2009 Araştırmacı: YOK Danışman: YOK Konuşmacı: YOK SİLAHLI ÇATIŞMA İLE İLİŞKİLİ TRAVMA SONRASI STRES BOZUKLUĞUNDA DİĞER BİYOLOJİK TEDAVİ SEÇENEKLERİ Dr. Cemil ÇELİK Sunumun hedefleri Silahlı

Detaylı

Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Polikliniðine Baþvuran Hastalarda Belirtiler, Tanýlar ve Tanýya Yönelik Ýncelemeler

Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Polikliniðine Baþvuran Hastalarda Belirtiler, Tanýlar ve Tanýya Yönelik Ýncelemeler ARAÞTIRMA Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Polikliniðine Baþvuran Hastalarda Belirtiler, Tanýlar ve Tanýya Yönelik Ýncelemeler Þahbal Aras 1, Gülþen Ünlü 2, Fatma Varol Taþ 3 1 Yrd.Doç.Dr., 3 Uz.Dr., Dokuz

Detaylı

Ak ld fl AMA Öngörülebilir

Ak ld fl AMA Öngörülebilir Ak ld fl AMA Öngörülebilir Ak ld fl AMA Öngörülebilir Kararlar m z Biçimlendiren Gizli Kuvvetler Dan Ariely Çevirenler Asiye Hekimo lu Gül Filiz fiar ISBN 978-605-5655-39-6 2008, Dan Ariely Orijinal ad

Detaylı

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL 2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL NOT: Düzeltmeler bold (koyu renk) olarak yaz lm flt r. YANLIfi DO RU 1. Ünite 1, Sayfa 3 3. DÜNYA HAYVAN POPULASYONU

Detaylı

B anka ve sigorta flirketlerinin yapm fl olduklar ifllemlerin özelli i itibariyle

B anka ve sigorta flirketlerinin yapm fl olduklar ifllemlerin özelli i itibariyle B anka ve sigorta flirketlerinin yapm fl olduklar ifllemlerin özelli i itibariyle bu ifllemlerin üzerinden al nan dolayl vergiler farkl l k arz etmektedir. 13.07.1956 tarih 6802 say l Gider Vergileri Kanunu

Detaylı

DEPRES DEPRE Y S O Y NDA ND PSİKOFARMAKOTERAPİ

DEPRES DEPRE Y S O Y NDA ND PSİKOFARMAKOTERAPİ DEPRESYONDA PSİKOFARMAKOTERAPİ DEPRESYON TANISI Depresif ruh hali İlgi ve isteklerde azalma Enerji azlığı Konsantrasyon bozukluğu ğ İştah bozukluğu Uk Uyku bozukluğu ğ Kendine güven kaybı, suçluluk ve

Detaylı

ÇOCUK ve ERGENL KTE GUATR

ÇOCUK ve ERGENL KTE GUATR ÇOCUK ve ERGENL KTE GUATR GUATR NED R? Bu kitapç n içeri i Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derne i nin web sitesinden faydalan larak haz rlanm flt r. www.cocukendokrindiyabet.org Tiroid bezi Guatr Tiroid

Detaylı

DR. NA L YILMAZ. Kastamonulular Örne i

DR. NA L YILMAZ. Kastamonulular Örne i I DR. NA L YILMAZ HEMfiEHR K ML Kastamonulular Örne i II Yay n No : 2039 Sosyoloji : 1 1. Bas - Ekim 2008 - STANBUL ISBN 978-975 - 295-936 - 1 Copyright Bu kitab n Türkiye deki yay n haklar BETA Bas m

Detaylı

2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme

2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme 2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme Proje bütçesi haz rlarken dikkat edilmesi gereken üç aflama vard r. Bu aflamalar flunlard r: Kaynak belirleme ve bütçe tasla n n haz rlanmas Piyasa araflt

Detaylı

Hart Walker, gövde deste i ve dengeli tekerlek sistemi sayesinde, geliflim düzeyi uygun olan çocuklar n, eller serbest flekilde yürümesini sa lar.

Hart Walker, gövde deste i ve dengeli tekerlek sistemi sayesinde, geliflim düzeyi uygun olan çocuklar n, eller serbest flekilde yürümesini sa lar. Cerebral palsi gibi hareket ve postüral kontrol bozukluklar na yol açan hastal klar olan çocuklar, hastal klar n n derecesine ba l olarak yürüme güçlü ü çekmekte veya hiç yürüyememektedir. Hart Walker,

Detaylı

SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi Asinetobakterli Hastalarda DAS Uygulamalar ve yilefltirme Çabalar

SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi Asinetobakterli Hastalarda DAS Uygulamalar ve yilefltirme Çabalar SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi Asinetobakterli Hastalarda DAS Uygulamalar ve yilefltirme Çabalar Hmfl. Özlem SANDIKCI SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi, nfeksiyon Kontrol Hemfliresi,

Detaylı

Sa l k Yüksekokulu Ö rencilerinin fiizofreni ile lgili Tutumlar

Sa l k Yüksekokulu Ö rencilerinin fiizofreni ile lgili Tutumlar Nöropsikiyatri Arflivi, 2003; 40(1-2): 5-12 Sa l k Yüksekokulu Ö rencilerinin fiizofreni ile lgili Tutumlar E. Oryal Taflk n *, Dilek Özmen **, Erol Özmen *, M. Murat Demet * Amaç: Bu çal flmada sa l k

Detaylı

Son 2 yıl içinde ilaç endüstrisiyle kongre sponsorluğu dışında bağlantım olmamıştır.

Son 2 yıl içinde ilaç endüstrisiyle kongre sponsorluğu dışında bağlantım olmamıştır. Son 2 yıl içinde ilaç endüstrisiyle kongre sponsorluğu dışında bağlantım olmamıştır. Lohusalık döneminde ruhsal hastalıklar: risk etkenleri ve klinik gidiş Doç.Dr. Leyla Gülseren 25 Eylül 2013 49. Ulusal

Detaylı

Hepatit B. HASTALIK Hepatit B nin etkeni nedir? Hepatit B hepatit B virüsü (HBV) ile meydana getirilen bir hastal kt r.

Hepatit B. HASTALIK Hepatit B nin etkeni nedir? Hepatit B hepatit B virüsü (HBV) ile meydana getirilen bir hastal kt r. Hepatit B HASTALIK Hepatit B nin etkeni nedir? Hepatit B hepatit B virüsü (HBV) ile meydana getirilen bir hastal kt r. HBV nas l yay l r? Hepatit B, hepatit B li kiflilerin kan veya vücut s v lar yoluyla

Detaylı

AC L PS K YATR K BAfiVURULARIN VE AC L PS K YATR K H ZMETLER N DE ERLEND R LMES

AC L PS K YATR K BAfiVURULARIN VE AC L PS K YATR K H ZMETLER N DE ERLEND R LMES Yeni Symposium 39 (4): 174-180, 2001 AC L PS K YATR K BAfiVURULARIN VE AC L PS K YATR K H ZMETLER N DE ERLEND R LMES Dr. Cebrail KISA*, Dr. O. Deniz AYDIN**, Dr. Sevsen CEBEC **, Dr. Çi dem AYDEM R***,

Detaylı

De erli Okurlar m z, Çocukluk döneminde süt ve süt ürünleri tüketmek ergenlikte sa l kl kemik geliflimine katk da bulunabilir

De erli Okurlar m z, Çocukluk döneminde süt ve süt ürünleri tüketmek ergenlikte sa l kl kemik geliflimine katk da bulunabilir Ayl k Pediatri Bülteni Kas m 2008 Say 4 De erli Okurlar m z, Ayl k yay nlanan Pediatrik Yaklafl mlar bültenimizin bu say s nda ülkemizde kifli bafl na düflen günlük süt tüketiminin gere inden çok düflük

Detaylı

YAPISAL BÜYÜME ve ERGENL K GEC KMES

YAPISAL BÜYÜME ve ERGENL K GEC KMES Hasta Rehberi Say 10 YAPISAL BÜYÜME ve ERGENL K GEC KMES Orta kolayl kta okunabilir rehber Yap sal Büyüme ve Ergenlik Gecikmesi - Say 10 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi,

Detaylı

DEHB VE SUÇ. Bana bulaşmak istemezsin.ben de otoriteye karşı saygı eksikliği varmış! Prof. Dr. Bengi SEMERCİ

DEHB VE SUÇ. Bana bulaşmak istemezsin.ben de otoriteye karşı saygı eksikliği varmış! Prof. Dr. Bengi SEMERCİ Bana bulaşmak istemezsin.ben de otoriteye karşı saygı eksikliği varmış! Prof. Dr. Bengi SEMERCİ AÇIKLAMA 2011-2012 Araştırmacı: YOK Danışman: Lily, Johnson Konuşmacı: Lily, Johnson En çok tartışılmaya

Detaylı

Romatizmal Ateş ve Streptokok Enfeksiyonu Sonrası Gelişen Reaktif Artrit

Romatizmal Ateş ve Streptokok Enfeksiyonu Sonrası Gelişen Reaktif Artrit www.printo.it/pediatric-rheumatology/tr/intro Romatizmal Ateş ve Streptokok Enfeksiyonu Sonrası Gelişen Reaktif Artrit 2016 un türevi 1. ROMATİZMAL ATEŞ NEDİR? 1.1 Nedir? Romatizmal ateş, streptokok adı

Detaylı

Bölüm: 11 Manik Depresyona Özel İlaç Fikri

Bölüm: 11 Manik Depresyona Özel İlaç Fikri Bölüm: 11 Manik Depresyona Özel İlaç Fikri Lityum psikiyatri 1950 1980lerde lityum bazı antikonvülzanlara benzer etki Ayrı ayrı ve yineleyen nöbetler şeklinde ortaya çıkan manik depresyon ve epilepsi Böylece

Detaylı

ÇOCUKLUKTA DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU TANISI ALMIŞ OLGULARIN ERGENLİK DÖNEMİNDEKİ PSİKİYATRİK DURUMLARININ İNCELENMESİ

ÇOCUKLUKTA DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU TANISI ALMIŞ OLGULARIN ERGENLİK DÖNEMİNDEKİ PSİKİYATRİK DURUMLARININ İNCELENMESİ Kriz Dergisi 0 (): 448 ÇOCUKLUKTA DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU TANISI ALMIŞ OLGULARIN ERGENLİK DÖNEMİNDEKİ PSİKİYATRİK DURUMLARININ İNCELENMESİ Ayla Aysev*, Pınar Öner** ÖZET Amaç: Çocukluğunda

Detaylı

ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM

ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM D YABETLE YAfiAMAK Bu kitapç n içeri i Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derne i nin web sitesinden faydalan larak haz rlanm flt r. www.cocukendokrindiyabet.org Diyabet,

Detaylı

Ayşe YÜCE Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi İnfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji AD.

Ayşe YÜCE Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi İnfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji AD. TÜRKİYE DE TÜBERKÜLOZUN DURUMU Ayşe YÜCE Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi İnfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji AD. DSÖ Küresel Tüberküloz Kontrolü 2010 Raporu Dünya için 3 büyük tehlikeden

Detaylı

SOSYAL ŞİDDET. Süheyla Nur ERÇİN

SOSYAL ŞİDDET. Süheyla Nur ERÇİN SOSYAL ŞİDDET Süheyla Nur ERÇİN Özet: Şiddet kavramı, çeşitli düşüncelerden etkilenerek her geçen gün şekillenip gelişiyor. Eskiden şiddet, sadece fiziksel olarak algılanırken günümüzde sözlü şiddet, psikolojik

Detaylı

Clayton P, Desmarais L, Winokur G. A study of normal bereavement. Am J Psychiatry 1968;125:168 78. Clayton PJ, Halikes JA, Maurice WL.

Clayton P, Desmarais L, Winokur G. A study of normal bereavement. Am J Psychiatry 1968;125:168 78. Clayton PJ, Halikes JA, Maurice WL. Dr Ali Bozkurt Clayton P, Desmarais L, Winokur G. A study of normal bereavement. Am J Psychiatry 1968;125:168 78. Clayton PJ, Halikes JA, Maurice WL. The bereavement of the widowed. Dis Nerv Syst 1971;32:597

Detaylı

EŞ TANI VE AYIRI CI TANI DA. Dr. Berk Murat ERGÜN

EŞ TANI VE AYIRI CI TANI DA. Dr. Berk Murat ERGÜN ERİ ŞKİ N DEHB BİBİ P OLAR BOZUKLUK EŞ TANI VE AYIRI CI TANI DA GÜÇLÜKLER Dr. Berk Murat ERGÜN 1 Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu çocukluk döneminde

Detaylı

PSİKİYATRİK BOZUKLUKLARIN EPİDEMİYOLOJİSİ*

PSİKİYATRİK BOZUKLUKLARIN EPİDEMİYOLOJİSİ* İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Sürekli Tıp Eğitimi Etkinlikleri 25 TÜRKİYE DE SIK KARŞILAŞILAN PSİKİYATRİK HASTALIKLAR Sempozyum Dizisi No:62 Mart 2008 S:25-30 PSİKİYATRİK BOZUKLUKLARIN EPİDEMİYOLOJİSİ*

Detaylı

LENFOMA NEDİR? Lenfoma lenf dokusunun kötü huylu tümörüne verilen genel bir isimdir.

LENFOMA NEDİR? Lenfoma lenf dokusunun kötü huylu tümörüne verilen genel bir isimdir. LENFOMA LENFOMA NEDİR? Lenfoma lenf dokusunun kötü huylu tümörüne verilen genel bir isimdir. LENF SİSTEMİ NEDİR? Lenf sistemi vücuttaki akkan dolaşım sistemidir. Lenf yolu damarlarındaki bağışıklık hücreleri,

Detaylı

Öz: Bu araştırmanın amacı, Beden Eğitimi ve Spor Öğretmenliği (BESÖ) Bölümü

Öz: Bu araştırmanın amacı, Beden Eğitimi ve Spor Öğretmenliği (BESÖ) Bölümü Beden Eğitimi ve Spor Öğretmenliği Bölümü Öğrencilerinin Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu Belirtilerinin, Akademik Başarı ve Bazı Parametrelerle İlişkisinin İncelenmesi Mustafa ATLI 1, Gökhan YAŞAR

Detaylı

OTİZM NEDİR? becerilerinin oluşmasını etkileyen gelişim bozukluğudur.

OTİZM NEDİR? becerilerinin oluşmasını etkileyen gelişim bozukluğudur. OTİZM NEDİR? Otizm, sosyal ve iletişim Otizm, sosyal ve iletişim becerilerinin oluşmasını etkileyen gelişim bozukluğudur. GÖRÜLME SIKLIĞI Son verilere göre 110 çocuktan birini etkilediği kabul edilmektedir

Detaylı

Proje Yönetiminde Toplumsal Cinsiyet. Türkiye- EuropeAid/126747/D/SV/TR_Alina Maric, Hifab 1

Proje Yönetiminde Toplumsal Cinsiyet. Türkiye- EuropeAid/126747/D/SV/TR_Alina Maric, Hifab 1 Proje Yönetiminde Toplumsal Cinsiyet Türkiye- EuropeAid/126747/D/SV/TR_Alina Maric, Hifab 1 18 Aral k 1979 da Birle mi Milletler Genel cinsiyet ayr mc l n yasaklayan ve kad n haklar n güvence alt na alan

Detaylı

Dünyada ve Türkiye de Güncel Verilerle HIV/AIDS. Hacettepe Üniversitesi AIDS Tedavi ve Araflt rma Merkezi (HATAM)

Dünyada ve Türkiye de Güncel Verilerle HIV/AIDS. Hacettepe Üniversitesi AIDS Tedavi ve Araflt rma Merkezi (HATAM) Dünyada ve Türkiye de Güncel Verilerle /AIDS Dr. Aygen Tümer Hacettepe Üniversitesi AIDS Tedavi ve Araflt rma Merkezi (HATAM) Dünyada /AIDS Dünya Sa l k Örgütü (DSÖ)/UNAIDS taraf ndan Aral k 2010 tarihinde

Detaylı

T bbi At k Kontrolü P80-P82. 7. Ulusal Sterilizasyon Dezenfeksiyon Kongresi - 2011 673

T bbi At k Kontrolü P80-P82. 7. Ulusal Sterilizasyon Dezenfeksiyon Kongresi - 2011 673 T bbi At k Kontrolü P80-P82 7. Ulusal Sterilizasyon Dezenfeksiyon Kongresi - 2011 673 P80 Son Dört Y ll k Kontamine Kesici Delici Alet Yaralanmalar Sürveyans Melek Meltem Göksel, Özgül Taflp nar, Fatma

Detaylı

NIJERYA DAN GELEN YOLCUDA EBOLAYA RASTLANMADI

NIJERYA DAN GELEN YOLCUDA EBOLAYA RASTLANMADI Portal Adres NIJERYA DAN GELEN YOLCUDA EBOLAYA RASTLANMADI : www.cayyolu.com.tr İçeriği : Gündem : http://www.cayyolu.com.tr/haber/nijerya-dan-gelen-yolcuda-ebolaya-rastlanmadi/96318 1/3 SAGLIK IÇIN EGZERSIZ

Detaylı

1.2.1. Varolmak... 7 1.2.2. Ö renmek...7 1.2.3. Paylaflmak...7 1.2.4. Etkilemek ve Yönlendirmek...7 1.2.5. Mutlu Olmak...7

1.2.1. Varolmak... 7 1.2.2. Ö renmek...7 1.2.3. Paylaflmak...7 1.2.4. Etkilemek ve Yönlendirmek...7 1.2.5. Mutlu Olmak...7 V Ç NDEK LER BÖLÜM I TEMEL LET fi M B LG LER 1. LET fi M N KAVRAMSAL ÇERÇEVES, AMAÇ, TÜR VE ÖZELL KLER...2 1.1. letiflim Kavram...2 1.2. letiflimde Amaç...6 1.2.1. Varolmak... 7 1.2.2. Ö renmek...7 1.2.3.

Detaylı

BYazan: SEMA ERDO AN. ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi. Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha

BYazan: SEMA ERDO AN. ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi. Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi Baflkent Üniversitesi T p Fakültesi Adana Eriflkin Kemik li i Nakil ve Hücresel Tedavi Merkezi, Türkiye

Detaylı

Bu bozukluk madde kullanımına veya genel tıbbi durumdaki bir bozukluğa bağlı değildir.

Bu bozukluk madde kullanımına veya genel tıbbi durumdaki bir bozukluğa bağlı değildir. Psikiyatrinin en önemli hastalıklarından biridir. Bu hastalıkta gerçeği değerlendirme yetisinde bozulma, acayip tuhaf davranışlar, hezeyanlar ( mantıksız, saçma, olması mümkün olmayan veya olması mümkün

Detaylı

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog KONYA KARAMAN BÖLGESİ BOŞANMA ANALİZİ 22.07.2014 Tarihsel sürece bakıldığında kalkınma,

Detaylı

JOHN DEWEY DEN ATATÜRK E Ö RENC ANDI VE YURTTAfiLIK

JOHN DEWEY DEN ATATÜRK E Ö RENC ANDI VE YURTTAfiLIK Otopsi Cengiz Özak nc JOHN DEWEY DEN ATATÜRK E Ö RENC ANDI VE YURTTAfiLIK Amerikan And : Herkes için adalet ve özgürlükle bölünmez tek ulusa dayanan Cumhuriyet e ve bayra ma ba l olaca ma and içerim. Yer

Detaylı

Üç Olgu Nedeniyle Ergenlik Döneminde Bipolar Bozukluk

Üç Olgu Nedeniyle Ergenlik Döneminde Bipolar Bozukluk Van Tıp Dergisi: 7 (2): 66-71, 2000 Üç Olgu Nedeniyle Ergenlik Döneminde Bipolar Bozukluk Üç Olgu Nedeniyle Ergenlik Döneminde Bipolar Bozukluk Kemal Sayar, Mücahit Öztürk, Ö. Akil Özer Özet: Bipolar Bozukluk

Detaylı